He exhorteth Priests to feede their flockes, onely for Gods sake and revvard of heauen, vvithout al lordlines. 5 the laie to obey: al to be humble one towards an other. 8 to be constant in the Catho. faith, considering it is not man, but that lion the Diuel that persecuteth them, 9 as he doth the vvhole Church also, & that God vvil after a vvhile make them secure in heauen.
1The ancients therefore that are among you, I beseech who am myself also an ancient and a witness of the sufferings of Christ, as also a partaker of that glory which is to be revealed in time to come:I sacerdoti adunque, che sono tra di voi, gli scongiuro, io consacerdote, e testimone de' patimenti di Cristo: e chiamato a parte di quella gloria, che sarà un giorno manifestata:THE seniors therfore that are among you, I beseche, my self a fellovv senior vvith them and a vvitnesse of the passions of Christ, vvho am also partaker of that glorie vvhich is to be reuealed in time to come:Seniores ergo, qui in vobis sunt, obsecro, consenior et testis Christi passionum: qui et ejus, quæ in futuro revelanda est, gloriæ communicator: 2Feed the flock of God which is among you, taking care of it, not by constraint but willingly, according to God: not for filthy lucre’s sake but voluntarily:Pascete il gregge di Dio, che da voi dipende, governandolo non forzatamente, ma di buona voglia secondo Dio: non per amore di vil guadagno, ma con animo volenteroso:feede the flocke of God vvhich is among you prouiding not by constrainte, but vvillingly according to God: neither for filthie lucre sake, but voluntarily:pascite qui in vobis est gregem Dei, providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum: neque turpis lucri gratia, sed voluntarie: 3Neither as lording it over the clergy but being made a pattern of the flock from the heart.Né come per dominare sopra l'eredità (del Signore) ma fatti sinceramente esemplare del gregge:neither as • ouerruling • the Clergie, but made examples of the flocke from the hart.neque ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis ex animo. 4And when the prince of pastors shall appear, you shall receive a never fading crown of glory.E quando apparirà il principe de' pastori, riceverete corona immarcessibile di gloria.And vvhen the prince of pastors shal appeare, you shal receiue the incorruptible crovvne of glorie.Et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriæ coronam. 5In like manner, ye young men, be subject to the ancients. And do you all insinuate humility one to another: for God resisteth the proud, but to the humble he giveth grace.Parimente voi, o giovani, siate soggetti a' sacerdoti. E tutti rivestitevi di umiltà gli uni verso degli altri, perché Dio resiste ai superbi, e agli umili da la grazia.In like maner ye yong men be subiect to the seniors. And do ye al insinuate humilitie one to an other, because God resisteth the proude: and to the humble he giueth grace.Similiter adolescentes subditi estote senioribus. Omnes autem invicem humilitatem insinuate, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam.
6Be you humbled therefore under the mighty hand of God, that he may exalt you in the time of visitation:Umiliatevi adunque sotto la potente mano di Dio, affinchè vi esalti nel tempo della visita:Be ye humbled therfore vnder the mightie hand of God, that he may exalt you in the time of visitation:Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis: 7Casting all your care upon him, for he hath care of you.Ogni vostra sollecitudine gittando in lui, imperocché egli ha cura di voi.casting al your carefulnes vpon him, because he hath care of you.omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. 8Be sober and watch: because your adversary the devil, as a roaring lion, goeth about seeking whom he may devour.Siate temperanti, e vegliate: perché il diavolo vostro avversario come lione, che rugge, va in volta cercando chi divorare:Be sober and vvatch: because your aduersarie the Deuil as a roaring lion goeth about, seeking vvhom he may deuoure.Sobrii estote, et vigilate: quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quærens quem devoret: 9Whom resist ye, strong in faith: knowing that the same affliction befalls, your brethren who are in the world.A cui resistete forti nella fede: sappiate, come le stesse cose patiscono i vostri fratelli, che sono pel mondo.vvhom resist ye, strong in faith: knovving that the self same affliction is made to that your fraternitie vvhich is in the vvorld.cui resistite fortes in fide: scientes eamdem passionem ei quæ in mundo est vestræ fraternitati fieri. 10But the God of all grace, who hath called us unto his eternal glory in Christ Jesus, after you have suffered a little, will himself perfect you and confirm you and establish you.Ma il Dio di ogni grazia, il quale ci ha chiamati alla eterna gloria sia in Cristo Gesù, con un po' di patire vi perfezionerà, vi conforterà, e assoderà.But the God of al grace, vvhich hath called vs vnto his eternal glorie in Christ IESVS, he vvil perfite you hauing suffered a litle, and confirme, and stablish you.Deus autem omnis gratiæ, qui vocavit nos in æternam suam gloriam in Christo Jesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidabitque. 11To him be glory and empire, for ever and ever. Amen.A lui la gloria, e l'impero pe' secoli de' secoli. Così sia.To him be glorie and empire for euer and euer. Amen.Ipsi gloria, et imperium in sæcula sæculorum. Amen. 12By Sylvanus, a faithful brother unto you, as I think, I have written briefly: beseeching and testifying that this is the true grace of God, wherein you stand.Per mezzo di Silvano fratello fedele vi ho scritto, parmi, brevemente: per esortarvi, e attestando, che la vera grazia di Dio è questa, nella quale state costanti.By Syluanus a faithful brother to you, as I thinke, I haue breefely vvritten: beseching and testifying that this is the true grace of God, vvherein you stand.Per Silvanum fidelem fratrem vobis, ut arbitror, breviter scripsi: obsecrans et contestans, hanc esse veram gratiam Dei, in qua statis.
13The church that is in Babylon, elected together with you, saluteth you. And so doth my son, Mark.Vi saluta la Chiesa, che è in Babilonia, con voi eletta, e Marco mio figlio.The Church saluteth you, • that is in Babylon, coëlect: and Marke my sonne.Salutat vos ecclesia quæ est in Babylone coëlecta, et Marcus filius meus. 14Salute one another with a holy kiss. Grace be to all you who are in Christ Jesus. Amen.Salutatevi gli uni, gli altri col bacio santo. La grazia a tutti voi, che siete in Cristo Gesù. Così sia.Salute one an other in a holy kisse. Grace be to al you vvhich are in Christ IESVS. Amen.Salutate invicem in osculo sancto. Gratia vobis omnibus qui estis in Christo Jesu. Amen.
5:1
The ancients, therefore, that are among you, I beseech, who am myself also an ancient,[Ver. 1. Seniores, presbuterous; consenior, sumpresbuteros. It is certain that in Hebrew, Greek, Latin, and in other languages, such as have a superiority and command over others, in the Church or in the commonwealth, have been called by words that by their derivation express men advanced in age and years; because men chosen to such offices were commonly, though not always, advanced in age. Yet whether old or young, we give them the names which use and custom hath affixed to their dignities; for example, in English, the chief magistrate of a town we call the mayor or major, not the greater of such a town; those who rule with him, we call the aldermen, not the elderly men according to the derivation. The like might be said of senate, senators, and many other names of offices and dignities; and, as the authors of the annotations on the Rheims Testament observed, it would be ridiculous to translate such words according to their etymologies. We must not translate pontifex, a bridge-maker; lapis, a hurt foot, etc. Apostolos, by its derivation, signifieth only one sent, or a messenger; episkopos, an overseer, or inspector; diakonos, a servant, or waiter; yet Protestants as well as Catholics translate, apostles, bishops, deacons; and where presbuteroi, or seniors, signify men now known by these words, priests or bishops, why may we not in translating give them these names? It is true a particular difficulty occurs, because (as St. Jerome, St. Chrysostom, and others have taken notice) the Greek word, o presbuteros, is used in the New Testament sometimes for those who by their dignity were priests only, sometimes for bishops, and many times in the gospels for those who were governors among the Jews, or members of their great council or sanhedrim and sometimes only for those who by their age were elder or more advanced in years. This makes it impossible, in translating, to represent the signification of this Greek word always in Latin or in English by the same Latin or English word, which a translator should endeavour to do as much as possible. The Protestant translators have indeed always rendered the Greek presbuteros by the English word elder; they adhere to the derivation of the word without regard to the different offices signified by that one word, and for which we have different words in English. I take notice that the Latin interpreter of the old Vulgate, though generally very exact, has not followed this rule of translating presbuteros by the same Latin word: for example, Acts xv. 2. he puts presbyteros, and yet in the same chapter (ver. 4, 6, 22, and 23) he puts seniores. Acts xx. 17. for presbuterous he puts majores natu; and these same persons, by the 28th verse, are called episcopi, episkopoi. In the epistle to Timothy and Titus, as also in those of Sts. James, Peter, and John, for the same Greek word we sometimes find presbyteri, and sometimes seniores. A late English translation from the Latin, (in the year 1719. by C. N.) for seniores and presbyteri sometimes puts elders, sometimes priests, whether it be seniores or presbyteri in the Latin; and when mention is made of the ministers of the gospel, (as Acts xv. 4.) for seniores he translates elders, and yet in the same chapter (ver. 6, 22, and 23) for the same word he puts priests, etc. The translators of the Rheims Testament were more exact, for generally speaking of seniores they put the ancients, when mention was made of those who were presbuteroi among the Jews; when seniores were applied to the ministers of the gospel, they put seniors; and for presbyteri, they translate priests. Yet they have gone from this in one or two places; for in Acts 11:30., where we read mittentes ad seniores, they put to the ancients; and also, in Acts xvi. 4., for senioribus we again find ancients. For my part I judged it best, for distinction sake, to put elders in the gospels for seniores, or presbuteroi of the Jews. I had put in the Acts of the Apostles seniors where I found seniores, speaking of the ministers of the new law; and where I have found the Latin, presbyteri, I have translated priests; and Acts xx. 17. I have translated the seniors. I have also been in a doubt here in this place of St. Peter, and also in the 2nd and 3rd of St. John, whether to put seniors or priests: I have put ancient priests, not doubting but that St. Peter and St. John speak of themselves as priests of the first order, or as they were bishops.] etc. According to the letter, the senior, I, a fellow senior; or, the elder, I, a fellow elder. Mr. Nary, and also the French translators, commonly put, the priest, I, your fellow priest. Or even it might be, the bishops, I, your fellow bishop. The Latin word, senior, and the Greek word presbyteros, which here are in the text, if we should follow their derivation only, signify elderly men, or men advanced in years; but since by a received use, they signify and represent to us offices and dignities, either ecclesiastical or civil, either belonging to the Church or state, which in other languages are now generally known by other words, we may however be permitted to use, even in translating the holy Scriptures, those words and names by which now are represented to us those offices and dignities. It cannot be doubted but the Greek and Latin words, which we find in this verse, were applied, after the establishment of the new law of Christ, to signify such ministers of God and the Church which are now called priests and bishops: and it is for this reason that I judged it better to put the word priest, and fellow priest, (meaning priests of the higher order, commonly known by the name of bishops) than to use the words seniors, elders, or presbyters. I should not blame the Protestant translators for translating always the Greek word, presbyter, by the English word elder, nor the Rhemes translators for putting it here senior, if these words were sufficiently authorised by an ecclesiastical use and custom to signify priests or bishops; which I think can scarce be said, to say nothing that the word elders hath been used by fanatical men, who admit of no ordination of bishops or priests by divine institution, and who have affixed it to their lay elders, who are appointed and degraded as it seemeth good to their congregations. Though the Protestants of the Church of England always translate elders for presbyters in the New Testament, yet I do not find this word once used in their liturgy or common prayer book, when any directions are given to those that perform the church office, who are called priests, bishops, curates, or ministers.
And a witness of the sufferings of Christ. St. Peter being called and made the first or chief of the apostles soon after Christ began to preach, he was witness of what Christ suffered, both during the time of his preaching and of his passion.
Witham
Glory. Some think that St. Peter only means, that he was present at his transfiguration, where was shewn some resemblance of the glory which is to come in heaven. Others think, that he expresseth the firm hopes he had of enjoying the glory of heaven. (Witham)
5:2
Feed the flock. This shews he speaks of bishops and priests, and not of elders in years only.
5:3
Witham
Neither as domineering over the clergy.[Ver. 3. In cleris, ton kleron. Though I have followed the Rheims Testament, and translated over the clergy, I believe kleroi, in the plural number, is scarce used for clerici, or men, but rather for shares and parts of Christ's flock, to signify that every bishop or priest should not domineer over those under him, whether inferior ministers or lay persons.] This may not only signify over the inferior ministers, who were subject to the bishops or priests, but also over the particular flocks which fell to their share, or to their lot to take care of. See the Greek. (Witham)
5:5
Witham
Ye young men, not only younger in age, but employed in offices inferior to those of the bishops and priests, be subject to the ancients. But even all of you by your carriage insinuate, practise, and give examples of humility one to another: for God resisteth the proud, and giveth grace to the humble. St. James (Chap. 4:6.) repeats the same doctrine and the same words. See also James 2:12. (Witham)
5:12
Witham
I have written briefly, considering the importance of such mysteries, and necessary instructions. (Witham)
5:13
The church, which is in Babylon, (at Rome, say Eusebius, St. Jerome, etc.) so called not only on account of the extent of its empire, but also for its idolatry and vices.
Witham
Mark, my son: generally thought to have been St. Mark, the evangelist. (Witham)
See the unjust prepossession of certain seceders. In this text, where all the lights of antiquity understand Rome by Babylon, they deny it; and in the book of Revelation, where all evil spoken of Babylon, there they will have it signify nothing else but Rome: yes, and the Church of Rome, not (as the holy Fathers interpret it) the temporal state of the heathen empire.
5:14
In this Epistle St. Peter says (chap. 3.), Behold this second Epistle I write to you: and before (chap. 1. 14), Being assured that the laying away of this my tabernacle is at hand. This shews, that it was written a very short time before his martyrdom, which was about thirty-five years after our Lord’s Ascension. In this Epistle he admonishes the faithful to be mindful of the great gifts they received from God and to join all other virtues with their faith. He warns them against false teachers, by describing their practices and foretelling their punishments. He describes the dissolution of this world by fire and the day of judgment.
5:1
1. Seniors.] Senior in the vulgar translation is often Priest or Bishop. See Act. •5. Though the Latin, Senior, be not appropriated to holy order by vse of speache, neither in the Latin nor in our language: yet it is plaine that the Greeke vvord Presbyter, vvhich the Apostle here vseth, is here also (as commonly in other places of the new Testament) a vvord of Ecclesiastical office, and not of age, and is as much to say as Priest or Bishop. For the Apostle him self being of that order, speaketh (as by his vvordes it is plaine) to such as had charge of soules, saying, Feede the flocke of God vvhich is among you. Because vve folow the vulgar latin translation, vve say Seniors and Senior: vvhereas othervvise vve might and should say according to the Greeke, The Priests therfore I beseech, my self a follovv-priest vvith them. So doth S. Hierom read (Presbyteros compresbyter) and expound ep. 85. So translateth Erasmus, and Beza him self.
Liturgia The Epistle for S. Apollinaris Iul. 23.
5:2
〈Greek〉
Desire of Iucre, or to exercise holy functions for gaine, is a filthy fault in the Clergie, and therfore much to be auoided.
5:3
3. Ouerruling.] Not superiority, Not Superioritie but tyrannie and lordlines is forbidden in the Clergie. preeminence, souerainty, or rule on the one side, not obedience, subiection, and inferiority on the other side, be forebidden in the Clergie: but tyrannie, pride, and ambitious domination be forbidden, and humility, meekenes, moderation are commended in Ecclesiastical Officers. the Greeke vvord here of ruling or ouerruling, being the same that our Sauiour vseth in the Gospel of the tyrannical rule of secular Heathen Princes, 〈Greek〉. saying to his Apostles, that it shal not be so among them: according as here the prince of the Apostles teacheth his brethren the Ecclesiastical rulers. Mat. 20. v. 25.
3. The Clergie.] Some of the English nevv translations turne it corruptly, Heret. translation. Parishes: others heritages: both, to auoid the most knovven, true, and common vvord in al Christian languages, to vvit, Clergie, a vvord, by vse of al antiquity, & agreably to the holy Scriptures, made proper to the Spiritualty or Clergie, though in an other more vulgar acception it may agree to al Christs chosen heritage, as vvel of lay people as Priests. vvhich the Protestants had rather folovv, The name of Clergie and Clerke. because they vvill haue no difference betvvene the laity & the Clergie. But the holy fathers far othervvise euen from the beginning. Vvhereof see S. Cyprian ep. 4. 5. 6. &c. And S. Hierom ep. 2 to Nepotianus •. 5. vvhere he interpreteth this vvord. Therfore (saith he) Clericus, that is, a Clergie man, vvhich serueth the Church of Christ, let him first interprete his name, and the signification of the name being declared, let him endeuour to be that vvhich he is called. If 〈Greek〉(Cle•us) in Greeke, be called in Latin, Sors, therfore are they called Clerici, that is, Clergie men, because they are of the lot of our Lord, or because our Lord him self is the lot or portion of Clergie men &c.
Vvhich calling no doubt vvas taken out of the holy Scriptures, Numer. 18. and Deutero, 18. vvhere God is called the inheritance. 〈Greek〉. lot, and portion of the Priests and Leuites: and novv vvhen men be made of the Clergie, they say, Dominus pars haereditatis meae that is, Our Lord is the portion of mine inheritance. but specially out of the nevv Testament, Act. 1, 17. 25. and 8, 21. Vvhere the lot or office of the Ecclesiastical ministerie is called by this vvord 〈Greek〉, 〈Greek〉. Cle•us. Priests crownes. See in Venerable Bede the causes vvhy this holy state being seuered by name from the Laity, doth vveare also a crovvne on their head for distinction. Lib. 5. hist. Angl. c. 22.
5:4
4. Crovvne of glorie.] A• life euerlasting shal be the revvard of al the iust, The heauenly crowne of Doctors and preachers. so the preachers & Pastors that doe vvel, for their doing shal haue that revvard in a more excellēt degree, expressed here by these vvordes, Crovvne of glorie. according to the saying of Daniel c. 12. They that sleepe in the dust of the earth, shal avvake, one sort to life euerlasting, others to euerlasting rebuke. but such as he learned, shal shine as the brightnes of the firmament: and such as instruct many to iustice, shal be as starres, during al eternitie.
5:5
Liturgia The Epistle vpon the 3 Sū day after Pentecost.
5:6
Concordanza Prou 3.
Concordanza Iac. 4.
5:7
Concordanza Iac. 4.
Concordanza Psa. 54, Mt. 6, 25
5:13
Concordanza Ro. 16, 16. 1 Cor. 16, 20. 2 Cor. 1•, 12.
5:31
31. That is in Babylon.] S. Peter vvriteth from Babylon, that is, Rome. The Protestants shevv them selues here (as in al places vvhere any controuersie is, or that maketh against them) to be most vnhonest and partial handlers of Gods vvord. The aūcient fathers, namely S. Hierom in Catalogo de scriptoribus Ecclesiasticis verbo Marcus:, Eusebius li. 2 c. 14 hist. Oecumenius vpon this place: and many moe agree, that Rome is meant by the vvord Babylon, Vvhy Rome vvas called Babylon. here also as in the 16 and 17 of the Apocalypse: saying plainely, that S. Peter vvrote this Epistle at Rome, vvhich is called Babylon for the resemblance it had to Babylon that great citie in Chaldaea (vvhere the Ievves vvere captiues) for magnificence, Monarchie, resort and confusion of al peoples and tongues, and for that it vvas before Christ and long after, the seate of al Ethnike superstition & idolatrie, & the slaughter house of the Apostles & other Christian men, the Heathen Emperours thē keeping their cheefe residēce there. See S. Leo Ser. 1. in Nati. Petri & Pauli.
This being most plaine, The Protestāts vvil haue Babylon to signifie Rome in other places but not here. and cōsonant to that vvhich folovveth of S. Marke vvhom al the Ecclesiastical histories agree to haue been Peters scholer at Rome, and that he there vvrote his Gospel: yet our Aduersaries fearing hereby the sequele of Peters or the Popes supremacie at Rome, deny that euer he vvas there, or that this Epistle vvas vvritten there, or that Babylon doth here signifie Rome: but they say that Peter vvrote this Epistle at Babylon in (haldaea, though they neuer reade either in Scriptures or other holy or profane historie, that this Apostle vvas euer in that tovvne. but see their shameles partiality. here Babylon (say they) is not taken for Rome, because it vvould folovv that Peter vvas at Rome &c. but in the Apocalypse vvhere al euil is spoken of Babylon, there they vvill haue it signifie nothing els but Rome, and the Romane Church also, not (as the fathers interprete it) the temporal state of the Heathen Empire there. So do they folovv in euery. vvord no other thing but the aduantage of their ovvne heresie. See the Annotation vpon the last of the Romans v. 16. and vpon the 17 of the Apocalypse. v. 5.
And as for their vvrangling vpon the supputation of the time of his going thither, The Protestants vvrāgle about the time of Peters being at Rome. and the number of yeres that he vvas there, & the diuersitie that seemeth to be in the Ecclesiastical vvriters concerning the same, read B. Fisher and other that substantially ansvver al such cauils. And if such contentious reasoning might, take place, vve should hardly beleeue the principal things recorded either in Ecclesiastical histories, or in the Scriptures them selues. Concerning the time of Christs fleing into Aegypt, of the comming of the Sages to adore him, yea of the yeres of his age, & time of his death, al aūcient vvriters do not agree. and concerning the day of his last supper and institution of the holy Sacrament, there is diuersitie of opinions. Shal vve therfore inferre that he neuer died, Many things most true (euen in the Scriptures) are not agreed vpon concerning the time. and that the other things neuer vvere? Can the Heretikes accord al the histories that seeme euen in holy Scripture to haue contradiction? Can they tel vs certainely, vvhen Dauid first came to Saul, and the like? doubt they vvhether the vvorld vvas euer created, because the count of the yeres is diuers? Do they not beleeue that Paradise euer vvas, because no man knovveth vvhere it is? and such other like things infinite to rehearse? Vvhich vvhen they vvere done, vvere plaine and knovven things in the vvorld: and novv for vs to call them to an account, after so many yeres, ages, and vvorldes, is but sophistication and plaine infidelitie. And this sect of the Protestants standing onely vpon destruction. and negatiues, & dealing vvith our religion euen as Iulian, Porphyrie, and Lucian did, it is an easie thing for them to bestovv their time in picking of quarels.
5:1
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 21
… Exhibit therefore even now to me, apostolic sir, prophetic evidences, that I may recognise your divine virtue, and vindicate to yourself the power of remitting such sins! If, however, you have had the functions of discipline alone allotted you, and (the duty) of presiding not imperially, but ministerially;
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 35
… I request that you will diligently take care of the widows, and of the sick, and of all the poor. Moreover, you may supply the expenses for strangers, if any should be indigent, from my own portion, which I have left with Rogatianus, our fellow-presbyter;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.7
… And let no one be deceived by that passage in the epistle of John, which some readers fail to understand, where he says: “Now are we the sons of God, and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.” For this refers to the glory which is then to be revealed
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 146
… “The presbyters which are among you I exhort, who am your fellow-presbyter and a witness of the sufferings of Christ and also a partaker of the glory that shall be revealed: feed the flock of Christ …taking the oversight thereof not by constraint but willingly, according unto God.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.7
… Whence also the first pastor anxiously admonishes, saying, The elders which are among you I beseech, who am also an elder, and a witness of the sufferings of Christ, and also a partaker of the glory that shall be revealed, feed the flock of God which is among you (
5:2
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 8
Ye presbyters, “feed the flock which is among you,”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.15
… And so our law and our lawgiver enjoin upon us most strictly that we should “tend the flock not by constraint but willingly.”
5:3
Mathetes (A Diogneto) † fl. 130 d.C. Epistle to Diognetus 12
… nor is Eve then corrupted, but is trusted as a virgin; and salvation is manifested, and the Apostles are filled with understanding, and the Passover of the Lord advances, and the choirs
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 209.9
… Do not permit these things to be done, I implore you, by the blood of Christ, by the memory of the Apostle Peter, who has warned those placed over Chistian people against violently “lording it over their brethren.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.6
… For, lest the heart of a ruler should be betrayed into elation by delight in personal power, it is rightly said by a certain wise man They have made thee a leader: lift not up thyself, but be among them as one of them ( Ecclus. xxxii. 1 ). Hence also Peter says, Not as being lords over God’s heritage, but being made ensamples to the flock (
5:4
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
VI. But let us, beloved, return in our discourse to that point whence we digressed, exclaiming, Blessed is He that cometh in the name of the Lord: that good and kind Shepherd, voluntarily to lay down His life for His sheep. That just as hunters take by a sheep the wolves that devour sheep, even so the Chief Shepherd,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.4
… for it affirms that without faith it is impossible to please Him . For when will a man resolve to serve God, unless he believes that He is a giver of reward? When will a young woman choose a virgin life, or a young man live soberly, if they believe not that for chastity there is a crown that fadeth not away
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.116
116. What further need is there of words. Here am I, my pastors and fellow-pastors, here am I, thou holy flock, worthy of Christ, the Chief Shepherd,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.7
… not for filthy lucre but of a ready mind; neither as being lords over God’s heritage but being ensamples to the flock,” and that gladly; that “when the chief-shepherd shall appear ye may receive a crown of glory that fadeth not away.”
5:5
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 2
Moreover, ye were all distinguished by humility, and were in no respect puffed up with pride, but yielded obedience rather than extorted it,
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 30
… “For God,” saith [the Scripture], “resisteth the proud, but giveth grace to the humble.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 5
… if any one be not within the altar, he is deprived of the bread of God. For if the prayer of one or two possesses such power, how much more that of the bishop and the whole Church! He, therefore, that does not assemble with the Church, has even by this manifested his pride, and condemned himself. For it is written, “God resisteth the proud.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 5
Flee from haughtiness, “for the Lord resisteth the proud.”
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 10
… When you can do good, defer it not, because “alms delivers from death.” Be all of you subject one to another
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 14.3
… I judged it well to stand by your judgment, lest our proceedings, which ought to be united and to agree in all things, should in any respect be different.
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 19
… and they replied that they also agree with me in the same opinion according to the Catholic faith; which very thing do you also communicate to as many of our colleagues as you can, that among all these, may be observed one mode of action and one agreement, according to the Lord’s precepts.
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 1.2
… Neither did we evade objections alleged by others; but we endeavoured as far as possible to keep by the subject in hand, and to establish the positions pertinent to it. Nor, again, were we ashamed to change our opinions, if reason convinced us, and to acknowledge the fact; but rather with a good conscience, and in all sincerity, and with open hearts
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 1
… For pride anoints him unto arrogance. For tell me, whence is it that they who make war upon the Church say that they know God? Is it not from arrogance? See into what a precipice it plunges them, not to know the Lord! For if God loveth a contrite spirit ( Ps. li. 17 , etc.), He on the other hand “resisteth the proud, and giveth grace to the humble.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 12
… As the Scripture says: “God resisteth the proud and giveth grace to the humble.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.12
… For you are destined to produce perfect fruit if only you will humble yourself under the mighty hand of God, always remembering that it is written: “God resisteth the proud and giveth grace to the humble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.15
26. But I pressed towards Thee, and was repelled by Thee that I might taste of death, for Thou “resistest the proud.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 7.9
13. And Thou, willing first to show me how Thou “resistest the proud, but givest grace unto the humble”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 6.16
… But Severian preaching in the church, and thinking it a suitable occasion to declaim against John, said: ‘If John had been condemned for nothing else, yet the haughtiness of his demeanor was a crime sufficient to justify his deposition. Men indeed are forgiven all other sins: but “God resisteth the proud,”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 8
… quarrelsomeness, injustice, eagerness for victory; hatred, anger, envy, perfidy, retaliation; debauchery, gluttony, “overreaching (which is idolatry),” “the love of money (which is the root of all evils);” love of display, vainglory, love of rule, assumption, pride (which is called death, and which “God fights against”).
5:6
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.63
After this, not understanding how it has been said that “every one who exalted himself shall be abased;” nor (although taught even by Plato) that “the good and virtuous man walketh humbly and orderly;” and ignorant, moreover, that we give the injunction, “Humble yourselves, therefore, under the mighty hand of God, that He may exalt you in due time;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.43
… to the details in the passage, that the disciples, having understood that the Son of God had been holding conference with Moses, and that it was He who said, “A man shall not see My face and live,” and taking further the testimony of God about Him, as not being able to endure the radiance of the Word, humbled themselves under the mighty hand of God;
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.2.5
5. A little further on they say: “They humbled themselves under the mighty hand, by which they are now greatly exalted.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.115
… Therefore I was not rebellious, neither turned away back, saith my Lord, when, instead of being called to rule, He was led, as a sheep to the slaughter; but I fell down and humbled myself under the mighty hand of God,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.5
… What is our calamity, and what its cause? Is it a test of virtue, or a touchstone of wickedness? And is it better to bow beneath it as a chastisement, even though it be not so, and humble ourselves under the mighty hand of God,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.12
… But do not regard what is your own as absolutely your own. Remember that part of it belongs to those who have communicated their chastity to you and from whose honourable marriages and beds undefiled you have sprung up like a choice flower. For you are destined to produce perfect fruit if only you will humble yourself under the mighty hand of God,
Pseudo-Irenaeus Pseud-Irenæus 1
… Then they pleaded for all, but accused none; they absolved all, they bound none; and they prayed for those who inflicted the tortures, even as Stephen the perfect Witness, ‘Lord, lay not this sin to their charge.’ But if he prayed for those who stoned him, how much more for the brethren!”
5:7
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 7.14
… for if any man love the world, the love of the Father is not in him . Wherefore, my beloved children, let us by our works offer glory to our Father which is in heaven, that they may see our good works, and glorify our Father which is in heaven . Let us cast all our care upon Him, for our Father knoweth what things we have need of
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “And when Herod,” etc. ( v. 6 .) See Peter sleeping, and not in distress or fear! That same night, after which he was to be brought forth, he slept, having cast all upon God. “Between two soldiers, bound with two chains.” (comp.
5:8
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.3.5
… as the Apostle Peter says, “that our adversary the devil goes about like a roaring lion, seeking whom he may devour.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Jealousy and Envy 1
… because your adversary the devil, as a roaring lion, goeth about seeking any one to devour.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. First Arian Persecution under Constantius 1
… But this was not the true cause of their delay, but the fears of their own consciences. For what have Bishops to do with war? Or if they were unable on account of the Persians to come to Rome, although it is at a distance and beyond sea, why did they like lions
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution in Egypt 1
… I would only say, that as I write and wish to enumerate all their deeds of iniquity, the thought enters my mind, whether this heresy be not the fourth daughter of the horse-leach in the Proverbs, since after so many acts of injustice, so many murders, it hath not yet said, ‘It is enough.’ No; it still rages, and goes about
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 60
… ‘The fool shall utter foolishness, and his heart shall imagine vain things .’ But since, like their leader, they too go about like lions seeking whom among the simple they shall devour
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.16
… a new-birth of the soul; a garment of light; a holy indissoluble seal; a chariot to heaven; the delight of Paradise; a welcome into the kingdom; the gift of adoption! But there is a serpent by the wayside watching those who pass by: beware lest he bite thee with unbelief. He sees so many receiving salvation, and is seeking whom he may devour
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.1
… for, as the Scripture saith, he goeth about as a roaring lion, seeking whom he may devour
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 10.3
… the Saviour says to the Apostles, Behold, I send you as sheep in the midst of wolves . Again, He is called a Lion , not as a devourer of men, but indicating as it were by the title His kingly, and stedfast, and confident nature: a Lion He is also called in opposition to the lion our adver sary, who roars and devours those who have been deceived
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
… For to those who are like wild beasts true and sound discourses are stones. If he be a leopard let him die with his spots. If a ravening and roaring lion, seeking what he may devour
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.49
250. Let not the adversary find his image in thee, let him not find fury nor rage; for in these exists the likeness of wickedness. “Our adversary the devil as a roaring lion seeketh whom he may kill, whom he may devour.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.4
… For I have learnt by now not to be afraid, but I do begin to have more fear for you. Allow, I beg you, your bishop to meet his foes. We have an adversary who assails us, for our adversary “the devil goeth about, as a roaring lion, seeking whom he may devour,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 32
… while those others, though without bodies, could not remain in heaven. Let no one then grieve or be vexed with his nature as if it were a hindrance to him, but with his will. He (the Devil) from being incorporeal became a lion: for lo! it saith, “Our adversary, as a roaring lion, walketh about, seeking whom he may devour” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… “But in a greater degree,” you will say, “when there is the devil’s power working along with him.” True, but he is the less punished, when he has sinned through the devil’s working with him; for the punishments are not the same for all sins. Let us not deceive ourselves: the devil is not the cause of our taking harm, if we be watchful:
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 17
… for from idle words we fall also into foul words. The present is no season of loose merriment, but of mourning, of tribulation, and lamentation: and dost thou play the jester? What wrestler on entering the ring neglects the struggle with his adversary, and utters witticisms? The devil stands hard at hand, “he is going about roaring” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
… lxxx. 12, 13 .) In the former place He speaks of the Mede and the Babylonian, here nought is said of them, but “the boar,” and “the solitary beast” is the Devil and all his host, because of the ferocity and impurity of his disposition. For when it would show us his rapacity, it saith, “As a roaring lion he walketh about, seeking whom he may devour” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
… So that on this account first I arm you. But then also the whole time of our life is the season of war. How and in what respect? The devil is ever at hand. Hear what it says, “As a roaring lion, he walketh about, seeking whom he may devour.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 59
… xviii. 8, 9 ), that not one of them was lost. Here also we may suspect a spiritual wolf to be intended; for neither did Christ allow him to go and seize the sheep. But he is not a wolf only, but a lion also. “Because our adversary the devil,” It saith, “walketh about as a roaring lion.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.4
4. But all this, you argue, only touches the case of martyrs. Ah! my brother, you are mistaken, you are mistaken, if you suppose that there is ever a time when the Christian does not suffer persecution. Then are you most hardly beset when you know not that you are beset at all. “Our adversary as a roaring lion walketh about seeking whom he may devour,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.4
4. So long as we are held down by this frail body, so long as we have our treasure in earthen vessels; so long as the flesh lusteth against the spirit and the spirit against the flesh, there can be no sure victory. “Our adversary the devil goeth about as a roaring lion seeking whom he may devour.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 38.4
… It is intended to keep her clothes right, and not to cut her waist in two. Therefore, if the scorpion looks askance upon her purpose, and with alluring words tempts her once more to eat of the forbidden tree, she must crush him beneath her feet with a curse, and say, as he lies dying in his allotted dust: “Get thee behind me, Satan.” Satan means adversary,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 7.21
… for “Thou hast hid those things from the wise and prudent, and hast revealed them unto babes.” For it is one thing, from the mountain’s wooded summit to see the land of peace, and not to find the way thither,—in vain to attempt impassable ways, opposed and waylaid by fugitives and deserters, under their captain the “lion”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.5
5. Wherefore, my brethren who fear God, remember what the Apostle Peter says: Your adversary, the devil, as a roaring lion, walketh about, seeking whom he may devour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.25
… Another example of the same is that a lion stands for Christ in the place where it is said, “The lion of the tribe of Judah hath prevailed;” and again, stands for the devil where it is written, “Your adversary the devil, as a roaring lion, walketh about seeking whom he may devour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 24
… without doubt the waves, the gems, the bloom, the snow, for that we find them not in those objects to which we have from other transferred these words, shall by these persons be accounted lies. And Christ a Rock, and the stony heart of the Jews; also, Christ a Lion, and the devil a lion, and innumerable such like, shall be said to be lies.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 23.2
… For what is so different as Christ and the devil? yet both Christ and the devil are called “a lion.” Christ is called “a lion:” “The Lion hath prevailed of the tribe of Judah;” and the devil is called a lion: “Know ye not that your adversary the Devil walketh about as a roaring lion, seeking whom he may devour?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 7.6
… Thou shall arise,” says he, “and have mercy upon Zion: for the time is come that Thou wilt have mercy upon her.” When the time came for God to have mercy, the Lamb came. What sort of a Lamb whom wolves fear? What sort of a Lamb is it who, when slain, slew a lion? For the devil is called a lion, going about and roaring, seeking whom he may devour.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 10.1
… But what is said to Christ? “Thou shall tread on the lion and the dragon.” Lion, for open rage; dragon, for hidden treachery. The dragon cast Adam out of Paradise; as a lion, the same persecuted the Church, as Peter says: “For your adversary, the devil, goeth about as a roaring lion, seeking whom he may devour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 10.8
… they sell sheep too; that is, the common people themselves. And to whom do they sell them, but to the devil? For if the Church be Christ’s sole and only one, who is it that carries off whatever is cut away from it, but that lion that roars and goes about, “seeking whom he may devour?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 7.2
… 2 ): lest at any time he tear my soul as a lion.” The Apostle says, “Your adversary the devil, as a roaring lion, walketh about, seeking whom he may devour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 17.11
11. “As a lion ready for prey, have they taken Me” ( ver. 12 ). They have taken Me, like that adversary who “walketh about, seeking whom he may devour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.29
… Like a brave one, like a mighty one, like him whom none can withstand. To this he made reference when he said, “Lion.” For it is used for praise, it is used also for showing evil. The devil hath been called lion: “Your adversary,” He saith, “like a roaring lion, goeth about seeking whom He may devour.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 4.19
Some they delivered to the Senate, some they trapped at their good pleasure, leaving no stone unturned in their anxiety to hunt in all from every quarter to impiety, going about in all directions, and like the devil, the proper father of heresy, they sought whom they might devour.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 22
There is nothing which can stay the devil’s wickedness, that “restless evil, full of deadly poison .” Above and below it “goes about,” seeking “whom it may” strike, dismay, and “devour
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 5.43
… For indeed our adversary the devil, who, in his rage against the humble, as a roaring lion walketh about seeking whom he may devour (
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 1
… “Watch ye, and pray, and stand fast in the faith. Quit you like men, and be strong. Let all things be done with charity.” Furthermore, we desire you to know this, that in our times, as our sins embarrassed us, and that ancient enemy who always goeth about like a roaring lion, seeking whom he may devour,
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 5
… If so be, then, that thou longest for all these things, conquer the body; conquer the appetites of the flesh; conquer the world in the Spirit of God; conquer these vain things of time, which pass away and grow old, and decay, and come to an end; conquer the dragon; conquer the lion;
5:9
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.4
Faith stoppeth the mouths of lions , as in Daniel’s case: for the Scripture saith concerning him, that Daniel was brought up out of the den, and no manner of hurt was found upon him, because he believed in his God . Is there anything more fearful than the devil? Yet even against him we have no other shield than faith
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 19.10
10. Guarded therefore by these discourses, be sober . For our adversary the devil , as was just now read, as a roaring lion, walketh about, seeking whom he may devour
5:12
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.17.3
3. They cannot show that one of the old or one of the new prophets was thus carried away in spirit. Neither can they boast of Agabus, or Judas, or Silas,
5:13
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 1
… and that he composed it in the Hebrew tongue and published it for the converts from Judaism. The second written was that according to Mark, who wrote it according to the instruction of Peter, who, in his General Epistle, acknowledged him as a son, saying, “The church that is in Babylon, elect together with you, saluteth you; and so doth Mark my son.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.15
… And so greatly did the splendor of piety illumine the minds of Peter’s hearers that they were not satisfied with hearing once only, and were not content with the unwritten teaching of the divine Gospel, but with all sorts of entreaties they besought Mark,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.25.5
5. The second is by Mark, who composed it according to the instructions of Peter, who in his Catholic epistle acknowledges him as a son, saying, ‘The church that is at Babylon elected together with you, saluteth you, and so doth Marcus, my son.’
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 81
But Mark saith, that when he had once denied, then first the cock crew, but when thrice, then for the second time; for he declares more particularly the weakness of the disciple, and that he was utterly dead with fear; having learnt these things of his master
5:14
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 10
… I commend unto you the Church which is at Antioch. The Churches of Philippi, whence also I write to you, salute you. Philo, your deacon, to whom also I give thanks as one who has zealously ministered to me in all things, salutes you. Agathopus, the deacon from Syria, who follows me in Christ, salutes you. “Salute ye one another with a holy kiss.”
5:1
1. Seniores ergo, — tum aetate, tum dignitate et sacerdotio, sive id minus sit et vulgare, sive majus, puta episcopatus. Unde S. Hieronymus, epist. 85, vertit presbyteros. Compellat enim sacerdotes et Episcopos quasi Ecclesiae pastores, eisque jubet ut strenue pascant gregem fidelium a Deo sibi commissum, quibus proinde ideam vitae pastoralis paucis, sed nervose praescribit. Unde apud Syros haec epistolae pars legi solet in electione et ordinatione Episcoporum, uti notat hic Syrus. Hinc et mox pro PROVIDENTES, graece est ἐπισκοποῦντες: ita S. Hieronymus, Oecumenius et alii passim. ERGO. — Syrus, autem. To ergo refer tum ad omnia praecedentia, quae licet ad omnes fideles spectent, maxime tamen ad pastores, qui ea fidelibus inculcare debent; tum proprie ad vers. 11 et praeced.: «Si quis loquitur, quasi sermones Dei; si quis ministrat, tanquam ex virtute quam administrat Deus.» Haec enim maxime spectant ad presbyteros qui pascunt gregem tum praedicando, tum ministrando sancta Sacramenta. Item ad illud cap. IV, vers. 17: «Quoniam tempus est ut incipiat judicium a domo Dei,» q. d. Quoniam Deus incipit judicium a domo et familia sua, utique illud incipiet ab ejus praepositis, ab eisque exiget rationem tum suae animae et officii, tum gregis eis commissi. Illum ergo debite et strenue pascant, ut Deo judici reposcenti rationem reddere possint. OBSECRO. — Παρακαλῶ tria significat, scilicet hortor, consolor, obsecro: hic tamen magis significat «obsecro;» modestiae enim causa Petrus, licet summus Pontifex, non tam jubet quam precatur et obsecrat. CONSENIOR. — συμπρεσβύτερος, id est, ut S. Hieronymus, epist. 85, compresbyter; Syrus, ego presbyter socius vester. Rursum modestiae causa vocat se non Pontificem, sed compresbyterum quem secuti Summi Pontifices in suis Epistolis et Bullis, Episcopos vocant «fratres et coepiscopos;» hi enim ipsis in episcopatu, puta in potestate Ordinis, sunt pares, licet jurisdictione impares. Quare S. Gregorius Romanus Pontifex noluit appellari universalis Episcopus, ne ceteris Episcopis videretur jus episcopatus derogare aut minuere, quasi ipse solus revera esset Episcopus, ceteri tantum nomine tenus ejusque duntaxat Vicarii, aut Suffraganei. Id fecit ad retundendam insolentiam Joannis, Archiepiscopi Constantinopolitani, qui nomen universalis Patriarchae sibi arrogabat, contra quem S. Gregorius, lib. VII, epist. 69 ad Eusebium: «Si unus,» ait, «universalis est, restat ut vos Episcopi non sitis.» Et lib. IV, epist. 36 ad Eulogium: «Si unus Patriarcha universaliter dicitur, Patriarcharum nomen ceteris derogatur.» Alioqui de jure hoc nomen Romano Pontifici convenit. Sic enim Concilium Chalcedonense S. Leonem vocat universalem Archiepiscopum, id est, Episcopum Episcoporum, Episcopum totius Ecclesiae, cui ceteri Episcopi sint subjecti et subordinati. Quocirca notat Oecumenius S. Petrum hic Episcopos docere modestiam, q. d. «Si ego qui talium miraculorum spectator fui, atque aeque ac pater Christi, qui est rex et Pastor Pastorum Ecclesiae et totius orbis, juxta illud Matth. cap. 2, vers. 6: 'Ex te exiet dux qui regat,' graece ποιμανεῖ, id est pascet, instar Davidis pariter Bethlehemitae, 'populum meum Israel.'» QUI ET EJUS QUAE IN FUTURO REVELANDA EST, GLORIAE COMMUNICATOR. — Graece κοινωνός, id est, ut S. Hieronymus, epist. 85, particeps; Syrus, consors et participator, scilicet fui, tum in monte Thabor, ubi Christum in gloria transfiguratum cum Joanne et Jacobo conspexi: ita Lyranus et Cajetanus; tum in Christi resurrectione, ascensione et missione Spiritus Sancti: haec enim oculis meis intuitus sum, indeque miram hausi spiritus dulcedinem aeque ac gratiam. Ita Glossa, Hugo, Dionysius et alii. Secundo, ejusdem gloriae communicator et particeps ero mox post hanc vitam meumque martyrium: hoc enim firma spe, et, ut Cajetanus censet, certa revelatione sciebat et exspectabat S. Petrus. Dixerat enim ei Christus: «Sequere Me,» scilicet ad crucem et martyrium; unde addit S. Joannes, xxi, 19: «Significans qua morte clarificaturus esset Deum.» Habuit ergo, ait Cajetanus, S. Petrus revelationem, non tantum suae praedestinationis, sed et laureae martyrii, quin et temporis ejusdem, juxta illud quod ait, epist. II, cap. 1, vers. 14: «Certus sum quod velox est depositio tabernaculi mei, secundum quod Dominus revelavit mihi.» Simili modo S. Pius, S. Polycarpus, S. Cyprianus aliique Pontifices habuere revelationem suae mortis et martyrii. Tertio, Lyranus et Carthusianus «communicator» exponunt active, q. d. Ego praedicando fidem et spem gloriae in coelo revelandae fidelibus trado et communico. Verum κοινωνός a Graecis vocatur communicator, passivus, non activus. Gloriae coelestis meminit Petrus, tum quia mente versabatur in coelis, et ad gloriam coelestem anhelabat; tum ut Pastorum et fidelium animos ad coelestia raperet, eorumque spe animaret ad omnes labores et agones pro Christo fortiter subeundos; ut «cum apparuerit Princeps pastorum, percipiant immarcescibilem gloriae coronam,» vers. 4. Idcirco ait eam in futuro revelandam, q. d. In praesenti vita laborandum est, usque ad extremum halitum: ita in futuro nobis revelabitur et dabitur gloria et corona coelestis: praesens enim vita est laboris et meriti, futura erit quietis et mercedis, juxta illud Christi: «Merces vestra copiosa est in coelis,» Matth. v; et: «Tristitia vestra vertetur in gaudium,» Joan. xvi; et illud Pauli: «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex,» II Timoth. iv. Nota primo: S. Petrus, quasi Pastor totius Ecclesiae, pascit hic Pastores, id est Episcopos, instruit et dirigit ad bene obeundum suum munus Pastorale. Nam, ut ait S. Leo, serm. 3 De suo Anniversario: «De toto mundo unus Petrus eligitur, qui et universarum gentium vocationi et omnibus Apostolis, cunctisque Patribus praeponatur; ut, quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint, multique Pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus.» Unde quod Christus dixit Petro: «Pasce oves meas,» idem per Petrum sibi dictum censuit S. Gregorius Nazianzenus, Episcopus Constantinopolitanus, Apol. pro fuga sua. Idemque Basilio Episcopo dictum asserit S. Chrysostomus, lib. II De Sacerd. Porro, ut ait Nazianzenus, Apol. 1: «Ars artium est, et scientia scientiarum regere hominem, animal omnium maxime varium et multiplex.» Et ex eo S. Gregorius, initio Pastor.: «Ars artium,» ait, «et scientia scientiarum est regimen animarum.» Hoc autem recte obimus, si, ut ait idem, lib. II, epistola 39, «vivendo et loquendo proximorum animas lucramur; si infirmos in superno amore roboramus; si protervos et tumidos gehennae supplicia terribiliter insonando flectimus; si nulli contra veritatem parcimus; si supernis amicitiis dediti humanas inimicitias non timemus.» Memorabilis est sententia S. Petri, qua, ut scribit Onuphrius de Vitis Pontificum, in S. Petro, pontificatum in S. Clementem resignavit: «Anno, ait, Christi 68, sanctus Pontifex Petrus paulo ante obitum suum, cum martyrii tempus appropinquare, Domino revelante, cognovisset, beatum Clementem S. R. E. veterem Presbyterum Episcopum Romanum designatum, in successorem suum per manuum impositionem consecravit, eique cathedram Episcopalem et Romanam Ecclesiam post se ab eo regendam commendans: 'Ego,'» ait, «'eamdem tibi potestatem ligandi atque solvendi trado, quam mihi Dominus meus Jesus Christus reliquit, in qua, spretis ac contemptis rebus omnibus, tum corporis, tum fortunae, oratione et praedicatione saluti hominum, ut bonum Pastorem decet, consule.'» S. Basilius in Moral., Regula 80, cap. xv, quaerit quales debeant esse praedicatores Evangelii, ac respondet, primo, tanquam pastores; secundo, tanquam medicos; tertio, tanquam parentes et nutrices; quarto, tanquam Dei adjutores; quinto, tanquam plantatores palmitum Dei; sexto, tanquam aedificatores templi Dei: quae omnia probat ex verbis Christi et Pauli. «Tanquam Pastores,» ait, «ovium Christi, qui, quandocumque tempus postulet, ne animam quidem ponere pro illis dubitent, ut Evangelium illis impertiant. Bonus Pastor animam suam dat pro ovibus suis. Attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei. Tanquam medicos: qui, magna adhibita animi lenitate, scienter secundum doctrinam Domini, animarum morbos curent in acquisitionem ejus, quae est in Christo, sanitatis et perseverantiae. Non est opus valentibus medico, sed male habentibus. Debemus autem nos firmiores imbecillitates infirmorum portare. Tanquam parentes et nutrices filiorum, qui ex magnitudine ejus quae est in Christo charitatis, parati sint libenti animo communicare illis non solum Evangelium Dei, sed suam etiam ipsorum vitam. Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Nam in Christo Jesu per Evangelium ego vos genui. Tanquam si nutrix foveat filios suos, ita desiderantes vos cupide, volebamus tradere vobis non solum Evangelium Dei, sed etiam animas nostras, quia charissimi nobis facti estis. Tanquam Dei adjutores, qui solis Deo dignis operibus totos se mancipent pro Ecclesia Dei. Dei enim sumus cooperarii: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. Tanquam plantatores palmitum Dei, qui in vite quae est Christus, nihil alienum aut infructuosum relinquant; et ea quae convenientia sunt atque foecunda, meliora efficere studeant, omni diligentia adhibita. Ego sum vitis vera, et Pater Meus agricola est. Omnem palmitem in Me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructus plus afferat. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Tanquam aedificatores templi Dei, qui uniuscujusque animam ita contingant, ut fundamento Apostolorum et Prophetarum apte congruat. Secundum gratiam Dei quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui, alius autem superaedificat. Unusquisque autem videat quomodo superaedificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus. Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Jesu Christo, in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in Spiritu Sancto.» Notat secundo S. Bernardus, serm. 2 De Resurrectione Christi, ter a Christo repeti dicique S. Petro: «Pasce oves meas,» ut significet eas pascendas esse tripliciter, scilicet mente, lingua, manu. «Pasce,» ait, «mente, pasce ore, pasce opere: pasce animi oratione, verbi exhortatione, exempli exhibitione.» Idem, epistola 201: «Pasce,» ait, «verbo, pasce exemplo, pasce sanctarum fructu orationum.» Idem, epist. 42 ad Henricum, Episcopum Senonensem: «Nec praeceps, inquit, eris in sententia, nec vehemens in vindicta: non in corrigendis remissior, non severior in parcendis, non pusillanimus in exspectandis; non superfluus in victu, nec notabilis in vestitu; non citus ad promittendum, non ad reddendum tardus, nec prodigus dator.» Idem, sermone 66 in Cantic.: «Pudeat,» inquit, «successores Apostolorum lucem non esse mundi, sed modii, mundi autem tenebras. Dicamus eis: Vos estis tenebrae mundi.» Nota tertio: Christus dixit Petro, et per eum aliis Episcopis et Pastoribus: «Pasce oves et agnos meos,» non tuos, ut magis suos fideles eis commendaret. Vox enim oves significat Christum earum esse Pastorem: vox vero agnos significat Christum earum esse patrem, imo matrem, utpote quas baptismo regeneravit, et in filios sibi adoptavit. Quocirca vere et apte S. Bernardus in Sententiis, sub initium: «Quantum,» ait, «distat inter Pastorem et gregem, tantum debet distare inter Episcopum et plebem. Stat ille sublimis et rectus, curvat iste caput solo depressus.» Unde Poeta: «Pronaque cum spectent animalia cetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque tueri.» «Ille regit, iste regitur; ille pascit, iste pascitur; ut ex ipsa forma et habitu uterque discernatur: habet ille in manu virgam, qua feriat, vel potius ducat et reducat ovem. Quid est autem habere in manu virgam, nisi in opere disciplinam, ut subjectos suos exemplo magis instruat quam verbo? Erubescunt enim superbi esse discipuli, si eos in humilitate praecesserint magistri. Unde et de Domino scriptum est: Coepit Jesus facere et docere. Habet etiam baculum, quo feriat lupum; virga, ovem; baculo, lupum, hoc est, mites et obedientes debet lenius corripere, duros vero corde et improbos acrius arguere. Tenet canem in fune, zelum scilicet in discretione; habet etiam panem in pera, hoc est, Dei verbum in memoria.» Et post plura planius: «Pastorum,» ait, «est vigilare super gregem, propter tria necessaria, videlicet ad disciplinam, ad custodiam, ad preces. Ad disciplinam, propter morum correctionem, ne grex commissus propria malitia deficiat. Ad custodiam, propter diabolicam suggestionem, ne hostili seducatur calliditate. Ad preces, propter tentationum instantiam, ne vincatur a pusillanimitate. In disciplina rigor justitiae, in custodia spiritus consilii, in prece affectus compassionis.» Vide eumdem S. Bernardum, libris quinque De Considerat. ad Eugenium Pontificem, qui vere aurei sunt, et exacte Pontificem quomodo fideles regere debeat, in omnibus instruunt. Vide et dicta Ezech. III, 4, denique S. Gregorium in Pastorali.
5:2
2. PASCITE QUI IN VOBIS EST GREGEM DEI. — Audierat Petrus a Christo: «Petre, amas me?» ac respondens: «Domine, tu scis quia amo te,» exceperat: «Pasce oves meas;» idque tertio a Christo repetitum. Idem jam aliis inculcat et resignat, q. d. Ego a Christo institutus summus Ecclesiae pastor, ejus gregem pavi et pasco cum omni cura, amore et sollicitudine: vos ergo mediati pastores mihi subordinati et subditi, idem praestate. Haec enim est lex et voluntas Christi, quam mihi indicavit, ut eamdem vobis insinuem. Porro Christus alludit ad Davidem suum abavum: David enim fuit pastor ovium, et inde a Deo factus est rex, id est, pastor populorum, juxta illud Psal. LXXVII, 70: «Et elegit David servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium: de post foetantes accepit eum. Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Et pavit eos in innocentia cordis sui, et in intellectibus manuum suarum deduxit eos.» David enim fuit typus Christi, aeque ac pater Christi, qui est rex et Pastor Pastorum Ecclesiae et totius orbis, juxta illud Matth. cap. 2, vers. 6: «Ex te exiet dux qui regat,» graece ποιμανεῖ, id est pascet, instar Davidis pariter Bethlehemitae, «populum meum Israel.» Sic Moses a pascendis gregibus a Deo vocatus est ad pascendum et regendum Hebraeos: pascendo enim oves Jethro, quasi in gymnasio et praeludio didicit quomodo pascere deberet homines et gregem Domini, uti dixi Exodi III. «Pascite» ergo idem est quod regite, ut legit S. Hieronymus, epist. 85; rex enim et praeditus ea prudentia, charitate, cura, diligentia, patientia debet regere populum, qua pastor regit oves ut eas pascat et impinguet. Sic enim Deus regit homines quasi oves suas, juxta illud Psalm. xxii, vers. 1: «Dominus regit me;» Hebr. et Septuaginta: «Dominus pascit me;» S. Hieronymus: «Dominus Pastor meus.» Unde subdit: «Et nihil mihi deerit, quia in loco pascuae ibi me collocavit;» Hebr. «in loco virenti;» Aquila et Symmachus, ἐν ὡραιότητι πόας, id est, in venustate herbae, puta in Ecclesia Christi, quae optima habet pascua S. Scripturae et verbi Dei, ac gratiae et gloriae futurae. QUI IN VOBIS EST. — Graece ἐν ὑμῖν, quod Fevardentius vertit, q. d. «Quod in vobis est,» hoc est, quantum potestis, quantum valetis. Verum melius transtulit Noster, «qui in vobis est,» id est, qui vobis subditus et commissus est. Unde Syrus vertit, «qui traditus est vobis.» Sicut enim juridice regnum est in rege: sic Ecclesia, id est populus fidelis, est in suo Pastore et Episcopo, quasi suo rectore, capite et gubernatore. Rursum, tò qui in vobis est significat distributas esse Dioeceses et Paroecias, ac cuique datum suum Pastorem et Episcopum, qui unam duntaxat sibi commissam regere debeat, nec possit invadere alienam; cum S. Petrus ejusque successor Pontifex Romanus, sit Episcopus et Pastor omnium omnino fidelium per totum orbem dispersorum. Unde S. Cyprianus, lib. De Unitate Ecclesiae, ait, «unum Episcopatum esse, cujus a singulis in solidum pars teneatur.» Excipio Apostolos: illi enim a Christo potestatem acceperunt in totum orbem; ideoque totius orbis fuere Episcopi et Pastores, sed ita ut subjecti essent S. Petro. Hoc voluisse videtur S. Clemens, epist. I, ubi S. Jacobum vocat Episcopum Episcoporum, et regentem omnes Ecclesias. Quare inepte Calvinus, lib. IV Instit., cap. VII, ex eo quod S. Petrus alios hortetur ut pascant gregem suum, colligit ad Petrum non pertinuisse eum pascere: pari enim modo colligeret: «Rex jubet suo proregi, v. g. Siciliae, ut Siculos quos ei regendos commisit, juste regat: ergo Siculi a rege non reguntur, nec ad eum pertinent quasi subditi;» cum potius contrarium colligendum sit, hoc modo: «Rex regit Siculos per proregem: ergo Siculi regi sunt subditi.» GREGEM DEI, — non suum. Hinc S. Bernardus, epist. 237, hisce Petri verbis monet Eugenium Pontificem, ut Petri haeres Petrum audiat, nec vocet Ecclesiam Sarai, id est domina mea, sed «Sara,» id est, domina absolute, quia domina et uxor est Christi, qui verus est Ecclesiae Patriarcha et Abraham. Quocirca S. Augustinus, tract. 230 in Joannem: «Qui,» ait, «hoc animo pascunt oves Christi, ut suas esse velint, non Christi, se convincuntur amare, non Christum; vel gloriandi, vel dominandi, vel acquirendi cupiditate; non obediendi, et subveniendi, et Deo placendi charitate.» PROVIDENTES, — ἐπισκοποῦντες, id est, superspeculantes, superintendentes, supervigilantes; Syrus, Pagninus et Tigurina, «curam illius agentes.» Inde nomen et officium Episcopi, id est superinspectoris, uti interpretatur S. Ambrosius, lib. I De Dignit. sacerd., cap. vi, et superintendentis, uti vertit S. Hieronymus, epist. 85 ad Evagrium. Episcopi enim est superintendere gregi, teste S. Augustino, XIX De Civit., xix. Hinc in Ecclesia altiori solio considet, ut omnes circumlustrare, regere et corrigere possit, ac vicissim ab omnibus videri et audiri. Explicat to pascite, ejusque varia dat munia et modos. Primus est, ut accurate gregem suum inspiciant et lustrent, eique quoad omnia provideant: quocirca apud eum residere, eumque crebro obire et visitare debent. Hinc residentia Episcopis et Pastoribus praecepta est jure humano et divino, uti graviter docet et sancit Concilium Tridentinum, sess. XXIII, cap. 1 De Reform. Absente enim aut dormiente Pastore dormiunt oves, eo evigilante et sibilante evigilant. Hinc Aegyptii Deum rectorem universi pingebant quasi oculum baculo insistentem, oculo providentiam, baculo potentiam et regimen repraesentantes. Ita vigilabat et gregi intendebat Jacob (quem ut schema Pastoribus et Episcopis proponit sancta Scriptura, ait S. Gregorius), Genes. cap. xxxi, 39: «Nec captum a bestia ostendi tibi, ego damnum omne reddebam: quidquid furto peribat a me exigebas: die noctuque aestu urebar et gelu, fugiebatque somnus ab oculis meis.» Sic et Pastoribus gregi invigilantibus angelus apparuit, nuntians Christi Pastoris Pastorum nativitatem, de quo S. Ambrosius, lib. II in Luca cap. II: «Bene,» ait, «pastores vigilant, quos bonus pastor informat.» Ita nuper noster P. Canisius, uti refert noster Sacchinus, lib. III Vitae ejus, ad Ottonem Cardinalem et Episcopum Augustanum, Romae ob negotia agentem scripsit, ursitque ut illico ad suas oves rediret. «Mallem te,» ait, «absque hoc Episcopatu vivere, quam solo Episcopatus titulo gaudere, et oves tam negligenter pascere, quarum lana victitas. Alii spectent emolumenta et honores: ego futurum cito judicium, et reddendam acceptae villicationis rationem, et paratas poenas malo dispensatori considero ac valde timeo.» NON COACTE, SED SPONTANEE. — Primo, passive quoad ipsos Pastores, q. d. Vos, o Pastores, Pastoris officium subite et obite, non coacti penuria rerum temporalium, ut ex redditibus pastoratus vivatis; sed spontanee, ultro libentes, ut animas juvetis et dirigatis ad Deum, ab eo sperantes aeternam in coelis mercedem. Ita Beda. Rursum et potius, q. d. Non invite et aegre, sed spontanee, liberaliter, alacriter et strenue pascite, instar Pauli dicentis: «Si volens hoc ago, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi concredita est.» Hinc S. Gregorius, I part. Past., cap. VII, et S. Nazianzenus in Apolog., Isaiam offerentem se Deo: «Ecce ego, mitte me,» praeferunt Moysi detractanti missionem Dei, Exodi cap. IV, 10. Additque S. Ambrosius in Psal. CXVIII, octon. 14, idcirco Isaiam, «quasi voluntarium organum, uberiore Spiritus gratia esse impletum.» Id maxime locum habebat in ortu Ecclesiae, cum Episcopatus erat onus potius quam honos, cumque Episcopi passim raperentur ad equuleos et tormenta. Unde S. Gregorius, lib. IV, epist. 35, ait se neminem ad Episcopatum suscipiendum cogere velle. Vide dicta I Timoth. III, 1. Hic sensus videtur genuinus, praesertim quia pro coacte Graece est ἀναγκαστῶς, id est, ex necessitate, q. d. Pascite non quasi coacti necessitate pascendi, ex officio Pastoris vobis ab Apostolis imposito, sed sponte ex amore Dei et zelo animarum; et hoc significat tò secundum Deum. Secundo tamen potest accipi active quoad oves, q. d. Pascite gregem non tam vi eas cogendo, quam persuasione alliciendo; non tam virga agentes, quam invitantes exemplo: ut grex non coacte, sed spontanee vos sequatur et pascatur in pascuis Christi. Ita explicat S. Gregorius Nazianzenus, Apolog. 1, qui et causam addit: «Nam quod necessitate,» ait, «extorquetur, praeterquam quod tyrannicum est, ne firmum quidem et stabile est. Quidquid enim violenter cogitur, non secus ac planta per vim manibus inflexa et distracta, simul ac missa facta est, rursus ad se redire consuevit; quod autem a libera voluntate proficiscitur, aequissimum simul et certissimum esse solet, utpote benevolentiae vinculis astrictum et confirmatum.» Et S. Ambrosius in Psal. CXVIII, octon. 14: «Dominus, ait, operationes servulorum suorum spontaneas probat potius quam coactas: ideo ex servis liberos facit, ut magis voluntatum nostrarum munera, quam necessitatum obsequia conferamus.» Probat id multis exemplis Pauli, Jeremiae, Mosis, Jonae et Isaiae, quae apud eum vide. Induat ergo Pastor viscera charitatis, ut monet Paulus. Charitas enim, ut ait S. Bernardus, epist. 2, «bona mater est in Pastore: cum arguit, mitis est; cum blanditur, simplex est; pie solet saevire, sine dolo mulcere, patienter irasci, humiliter indignari.» Secunda est haec pascendi et Pastoris lex et conditio, ut scilicet non coacte, sed sponte pascat; utque non vi cogat, sed amore agat ad officium, quod intellige quando oves tales sunt quae amore aguntur: aliquae enim sunt ejus indolis, ut timore adigi, non amore agi velint, quales sunt pigri et refractarii, ut haeretici: quibus convenit illud Christi, Lucae XIV, 23: «Compelle eos intrare,» q. d. «Foris inveniatur necessitas, nascetur intus voluntas,» ait S. Augustinus, serm. 33 De Verbis Domini. SECUNDUM DEUM. — Jam haec desunt in Graeco, sed olim fuere: nam citantur a S. Ephrem, tomo II, paraenesi 47, S. Hieronymo, epist. 2, et aliis. Est haec tertia pascendi et Pastoris conditio, ut spontanee secundum Deum pascat gregem, ut scilicet alacriter munus pastorale obeat, secundum voluntatem Dei, qui illud ei imposuit; ideoque pascendo non spectet homines, sed Deum, illi uni placere et satisfacere intendens, illius unius gloriam spectans, ad illum oves omnes dirigere, et ex illius mente, voluntate et praecepto eas regere satagens, ut scilicet curet eas pariter non coacte, sed spontanee servire Deo. In primitiva enim Ecclesia, cum nullae essent opes et honores Ecclesiae, sed tantum labores, pericula et martyrium, multi refugiebant Episcopatus et Pastoratus, eosque sibi ab Apostolis impositos obibant quasi coacti eorum imperio, ideoque aegre et tarde, non spontanee, libenter et expedite. Hos corrigit hic S. Petrus, monetque ut spontanee id obeant, cogitantes hoc onus sibi a Deo esse impositum; Deum ergo eis adfore, ac proinde Dei amore et reverentia sponte et alacriter illud capessant et obeant. Itaque τὸ secundum Deum idem est cum illo «in Domino,» quod crebro usurpat Paulus, ac quadrupliciter exponi potest. Primo, q. d. Sciant Pastores se in pascendo Domini grege, Domino servire, se Domini negotium agere, non hominis. Secundo, non pretio, non metu, non cupiditate, non ut hominibus placeant, sed «in Domino,» id est, unius Dei amore et reverentia ejus gregem pascant. Tertio, ut servi in oculis domini, ita ipsi coram Domino serio gregem ejus pascant, juxta illud: «Oculus domini pascit et saginat equum.» Servi enim videntes oculum domini intentum in equum suum, eum sedulo curant et pascunt. Quarto, finem spectent, non suam, sed unius Domini gloriam. Vide Can. 25, quem praefixi Comment. in epist. S. Pauli. Addunt aliqui τῷ secundum Deum significare Pastoris esse dare gregi pascua spiritualia et divina, corporalia vero duntaxat in ordine ad spiritualia, ut pascendo corpus ovium facilius et melius pascant animas earumdem. Ita S. Gregorius, II part. Past., cap. VII, ex hoc loco colligit Pastorem in curandis corporalibus debere esse moderatum, non nimium, ne ad externa diffluat, et ne se mucrone ambitionis occidat. Rursum hinc collige zelum Pastoris debere esse secundum Deum, id est, verum et discretum, non fictum et indiscretum. Vere Poeta: Saepe scelus coelum zeli velamine texit. Cui zelus coelum est, non facit ille scelus. Neque turpis lucri gratia. — Est haec quarta pascendi et Pastorum conditio, ne lucro inhient, quod in eis, utpote personis Deo et coelo dicatis, est vile, turpe et sordidum. Queritur S. Hieronymus, epist. ad Nepotianum, aitque: «Nonnulli sunt ditiores monachi, quam fuerint seculares, et Clerici qui possideant opes sub Christo paupere, quas sub locuplete ac fallace diabolo non habuerant, ut suspiret eos Ecclesia divites, quos mundus tenuit ante mendicos.» Loquitur de avaris qui opes sibi suisque corrogabant: alioqui sancti Episcopi, ut S. Paulinus, S. Hilarius et alii, ait S. Prosper, lib. I De Vita contempl., cap. IX et X, qui sua in pauperes erogarant bona, fidelium oblata Ecclesiae recipiebant, «scientes nihil aliud esse res Ecclesiae, nisi vota fidelium, pretia peccatorum et patrimonia pauperum. Et ideo habentes dicebantur eas contemnere, quia non sibi, sed aliis possidebant; nec suscipiebant eas habendi cupiditate, sed subveniendi pietate.» Sapienter Simon de Cassia, lib. IX, cap. XVIII: «Audacter,» ait, «dixerim, neque in miraculis Apostoli saeculo ita mirabiles apparuerunt, sicut in contemptu rerum; neque in efficacia verbi tam homines commoverunt ad novitatem vitae praedicando, quam bona externa spernendo.» Praeclare S. Bernardus, epist. 42 ad Henricum, Senonensem Archiepiscopum: «Exemplo Apostoli,» ait, «honorificabitis ministerium vestrum, ministerium, inquam, non dominium. Ipsum itaque honorificabitis, non vos: nam qui quaerit quae sua sunt, se cupit honorari, non ministerium. Honorificabitis autem non cultu vestium, non equorum fastu, non amplis aedificiis; sed ornatis moribus, studiis spiritualibus, operibus bonis. Quam multi aliter! Cernitur in nonnullis sacerdotibus vestium cultus plurimus, virtutum autem nullus, aut exiguus.» Et inferius: «Decetne Pastorem more pecorum sensibus incubare corporeis, haerere infimis, inhiare terrenis: et non potius erectum stare ut hominem, coelum mente suspicere, quae sursum sunt et quaerere et sapere, non quae super terram, etc.? Dicite, Pontifices, non quidem in sancto, sed freno quid facit aurum? Numquid aurum a freno repellit frigus sive esuriem? Nobis frigore et fame laborantibus, quid conferunt tot mutatoria vel extensa in perticis, vel plicata in manticis? Nostrum est quod effunditis, nobis crudeliter subtrahitur, quod inaniter expenditis. Et nos etiam Dei plasmatio, et nos sanguine Christi redempti sumus: nos ergo fratres vestri. Videte quale sit de fraterna portione pascere oculos vestros. Vita nostra cedit vobis in superfluas copias. Nostris necessitatibus detrahitur, quidquid accedit vanitatibus vestris, etc., quasi dixeritis: Haereditate possideamus sanctuarium Dei.» Et inferius: «In omnibus actis suis vel dictis, nil suum quaerat Episcopus, sed tantum aut Dei honorem, aut salutem proximorum, aut utrumque. Hoc enim agens implebit non solum officium Pontificis, sed et etymologiam nominis, pontem utique seipsum faciens inter Deum et proximum. Pertingit pons iste usque ad Deum ex fiducia, qua non suam, sed illius gloriam quaerit. Pertingit usque ad proximum illa pietate, qua et ipsi non sibi prodesse desiderat. Offert Deo bonus mediator, preces et vota populorum, reportans illis a Deo benedictionem et gratiam.» Idem, epist. 23 ad Attonem, Trecensem Episcopum: «Melior est,» inquit, «incomparabiliter justitia quam pecunia, quod illa ditet et repleat arcam, haec animam. Denique sacerdotes Dei induuntur justitia, et multo utique decentius et dignius quam auro vel serico.» Idem, epist. 24 ad Gilbertum, Londoniensem Episcopum: «Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit M. Gilbertum Episcopum fieri, sed Episcopum Londoniensem pauperem vivere, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis, auxit autem plurimum humilitas paupertatis; pauperiem aequo animo ferre virtus patientiae est, sponte appetere sapientiae laus est.» Huc facit dictum Alcamenis, qui rogatus «quo pacto quis optime regnum servare posset,» respondit: «Si lucrum non magni fecerit.» Ita Plutarchus in Lacon. SED VOLUNTARIE. — προθύμως, id est, ut Pagninus, prompte; Tigurina, propenso animo; Syrus, ex toto corde, ut scilicet liber ab avaritia et turpi lucro, non suis, sed ovium commodis totum se impendat. Vox enim sed significat tò voluntarie opponi tῷ non turpis lucri gratia, q. d. Pascite non avare, spe lucri: sed liberaliter, liberali animo vos totos impendentes obsequio Dei et saluti animarum. Sapienter Cicero, lib. I Officior.: «Omnino,» ait, «qui Reipublicae praefuturi sunt, duo Platonis praecepta teneant: unum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut quidquid agunt ad eam referant, obliti commodorum suorum; alterum, ut totum corpus Reipublicae curent, ne, dum partem aliquam tuentur, reliquos deserant.» Vide gnomas Isocratis, ubi multis idipsum confirmat.
5:3
3. Neque ut dominantes in cleris. — Graece κατακυριεύοντες τῶν κλήρων, id est, dominantes in cleros, vel contra cleros, uti faciunt arrogantes et tyranni, qui impotenter aliis imperare et dominari satagunt. Est haec quinta Episcopi et Pastoris conditio, ut scilicet non sit imperiosus, nec imperiose vexet Ecclesiam, quae est clerus, id est, sors et hereditas Domini. Sic olim Israel dicebatur נחלה nachala, id est, sors et hereditas Domini, juxta illud Deut. cap. XXXII, vers. 9: «Pars autem Domini populus ejus, Jacob funiculus haereditatis ejus.» Per «cleros» ergo primo, accipi potest populus fidelis, qui in varios cleros, id est, sortes, partes, Ecclesias et congregationes, est distributus: de illo enim subdit: «Sed ut forma facti gregis,» id est populi fidelis. Ita S. Cyrillus, lib. I in Isaiam, orat. 3: «Non dominentur,» ait, «clero, id est populo, qui sors Domini est;» sic et Syrus, Œcumenius et alii. Ita Paulus Samosatenus olim culpatus est, quod in Episcopatu saecularium honorum gradus affectaret, in iisque dominari satageret, adeo ut populum expilaret, ac magno fastu et pompa incedens angelus dici vellet, atque psalmos de se, non de Christo, cani praeciperet, teste Eusebio, lib. VII, cap. XXVI. Praeclare S. Augustinus in Regula: «Ipse,» ait, «qui vobis praeest, aestimet se non dominante cupiditate, sed charitate serviente felicem;» et Auctor Imperfecti explicans illud Matth. cap. XX, 23: «Principes gentium dominantur eorum, etc., non ita erit inter vos; sed quicumque voluerit inter vos major fieri, sit vester minister,» sic ait: «Principes Ecclesiae sunt, ut serviant minoribus suis, ut ministrent eis sicut acceperunt a Christo, et suas utilitates negligant, et aliorum procurent, ut, si opus fuerit, neque mori recusent pro salute inferiorum suorum, sicut Apostolus: Ego, ait, impendam et superimpendar ipse pro animabus vestris,» II Cor. XII, 15. Secundo, per «cleros» accipi possunt Clerici, qui proprie sunt clerus, id est, sors Domini, et in varios particulares cleros, id est sortes, ordines et gradus sunt distributi. Alii enim sunt Lectores, alii Exorcistae, alii Ostiarii, alii Diaconi, alii Subdiaconi, etc. Rursum alius clerus erat Antiochiae, alius Tyri, alius Ponti, alius Bithyniae; quot enim erant Ecclesiae, tot erant et cleri. «Clericus,» ait S. Hieronymus ad Nepotianum, «interpretetur nomen suum, et nominis definitione prolata nitatur esse quod dicitur. Si enim κλῆρος graece, latine sors appellatur, propterea vocantur Clerici, vel quia de sorte sunt Domini, vel quia ipse Dominus est sors, id est pars, Clericorum.» Idem, epistola 2: «Illud dico, ait, quod Episcopi sacerdotes se esse noverint, non dominos: honorent Clericos quasi Clericos, ut et ipsis a Clericis honor quasi Episcopis deferatur. Scitum est illud oratoris Domitii: Cur ego te, ait, habeam ut principem, cum tu me non habeas ut senatorem?» Et epistola 3: «Rex nolentibus praeest, Episcopus volentibus: ille terrore subjicit, hic servituti donatur: ille corpora custodit ad mortem, hic animas servat ad vitam.» Jubet ergo S. Petrus Episcopis et Pastoribus, ne inferioribus Clericis imperiose dominari velint, itaque inter eos simultates, dissidia et rixae oriantur, quae charitatem fraternam laedant, et plebem scandalizent, sed ut eis modeste praesidentes ab eis amentur, colantur et adjuventur. Quocirca S. Basilius, Regul. 43 inter fusius disputatas: «Morum mansuetudo,» ait, «et humilitas cordis, haec praecipua Antistitis insignia sunto. Talis enim fuit Christus, qui dixit: Discite a Me, quia mitis sum et humilis corde.» Hic secundus sensus, ut per cleros accipiamus Clericos, eorumque varios gradus et ordines, est valde congruus. Primo, quia pronum est ut Episcopi aliqui elatioris animi velint dominari in clerum: hic enim eis magis subditus est, quam sint laici, idque significat vox clerus; imo aliqui censent vocem cleri Clericis attributam ex electione S. Matthiae, qui per clerum (κλῆρος), id est sortem, fuit electus ad apostolatum, uti dixi Actor. I, 26. Unde videas quam antiquum sit nomen cleri et Clerici, ejusque distinctio a laico, quod perperam negant haeretici. Secundo, quia in clero proprie sunt cleri, id est, variae Clericorum sortes et gradus, uti jam dixi. Tertio, quia Episcopi et Pontifices multas leges, canones, ritus et caeremonias praescripserunt Diaconis, Subdiaconis aliisque Clericis, uti patet ex Jure Canonico. Privatim etiam nonnulli plura ab eis exigunt, nunc hoc, nunc illud mandando, eisque quasi domini imperitant, juxta illud Christi de veteribus Pontificibus: «Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere,» Matth. cap. XXIII, 4. Quarto, quia multi pro in cleris legunt in clero, et de Clericis exponunt. Ita VII Synodus generalis, can. 4, ubi ex hisce Petri verbis colligit Episcopum nihil debere exigere a Clericis sibi subjectis; S. Hieronymus, epist. 2; S. Ephrem, opusc. De Poenit. injung.; S. Bernardus, epist. 237, et alii. Quinto, quia S. Petrus alludit ad Levitas, qui in veteri Testamento erant Domini clerus, id est sors et hereditas, quia primitias, decimas, vota Deo oblata ipsi quasi domestici et ministri Dei recipiebant, Num. XVIII, 20; Deut. XVIII, 2. Episcopos ergo modestiae hic admonet S. Petrus, ut modeste suis Clericis imperent, scilicet magis exemplo quam praecepto, nimirum ut fiant forma gregis, puta tum Clericorum, tum consequenter et laicorum: clerum enim sequi solet populus. S. Petrum secutus S. Dionysius, epist. 8: «Hoc,» ait, «eximiae in se dilectionis divinus ac summus Pontifex Christus argumentum capit, si oves ejus modestissima gubernatione pascamus.» Sic Moses, Pontifex et princeps Synagogae, erat mitissimus omnium hominum illius aevi, Num. XII, 3. Sic et de Davide dicitur Psalm. CXXXI, vers. 1: «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Sic Probus mittens S. Ambrosium Mediolanum ad sedandum populi tumultum: «Vade,» inquit, «age non ut judex, sed ut Episcopus.» Omen hoc fuit et quasi oraculum. Egit enim ut Episcopus, ideoque voce populi acclamatus et creatus est Episcopus, qui proinde lib. III, epist. 9, hujus de se ominis memor: «Magis,» inquit, «optamus et cupimus contumelias singulorum clementi patientia vincere, quam sacerdotali licentia vindicare;» et S. Leo, epist. 84, cap. 1: «Licet nonnunquam,» ait, «accidant in sacerdotalibus reprehendenda personis, plus tamen in corrigendos agat benevolentia quam severitas, et hortatio quam commotio, charitas quam potestas. Sed ab his qui quae sua sunt quaerunt, non quae Jesu Christi, facile ab hac lege disceditur; et dum dominari magis, quam consulere subditis quaerunt, placet honor, inflat superbia, et quod provisum est ad concordiam, tendit ad noxam.» Hinc Episcopi et Pastores vocantur Patres, ut sciant se ut patres filiis praeesse, non ut reges vel tyrannos servis imperare. Hinc Papa est Pater patrum, imo Servus servorum Dei. Unde S. Isidorus: «Agnoscat,» ait, «Episcopus se servum esse, non dominum; talem subditis se praestet, ut non solum auctoritate, verum et humilitate clarescat.» Sapienter S. Bernardus, lib. IV De Considerat. ad Eugenium, docet eum et Praelatos quo pacto gravitatem cum lenitate miscere debeant, ne vel ob illam, si nimia sit, sint fastidio et odio, vel ob hanc contemptui. «Esto,» ait, «gravis, sed non austerus, non dissolutus, neque severus, sed inter ea mediocritatem ten, ut neque de severitate sis oneri, neque de familiaritate contemptui. Austeritas fugat infirmiores, gravitas reprimit leviores; in Palatio Papam, domi te patremfamilias exhibe; ament te domestici. Si non, fac ut te timeant. Utilis est semper custodia oris, quae tamen familiaritatis gratiam non excludat: ille convenientior habitus, si actu severus, vultu serenus, verbo serius.» Imo S. Augustinus, S. Paulum ad Galat. cap. IV, vers. 19 (ubi ait: «Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis,») secutus, se subditorum matrem facit: «Me,» ait, «putate matrem animarum vestrarum esse, et ita vos velle componere, ut in vobis nec macula, nec ruga possit ante tribunal aeterni Judicis apparere. Animabus enim vestris non solum ornamenta, sed etiam medicamenta desiderans providere, studeo dissuta consuere, conscissa sarcire, vulnerata curare, abluere sordida, reparare perdita, et ea quae sunt integra, spiritualibus margaritis ornare.» Idem lumine naturae viderunt Gentiles, uti insinuat Christus, dicens: «Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur,» Luc. XXII, 25. «Benefici,» graece εὐεργέται, uti vocatus est Ptolemaeus Evergetes, ob beneficia in subditos collata: ex adverso, tyrannus est qui suo bono et honori, non subditorum in regendo consulit. Veri ergo principes magis ministri sunt reipublicae quam domini. Ita Antigonus, Macedonum rex, conspiciens filium insolentius subditos regentem: «An ignoras,» ait, «o fili, regnum nostrum esse splendidam servitutem?» ita Ælianus, lib. II Var. Historia. Primus Lacedaemonum rex dictus est Agis (et ab eo multi deinceps dicti sunt Agis), id est ductor, ab ἄγω, id est duco, quia clementer imperabat, ducens potius quam dominans, uti aries praeit ducitque gregem. Unde Plistarchus, Leonidae filius, rogatus cur Lacedaemonum reges non a priscis regibus cognomen sortirentur? «Quia, ait, illi ducere quam regnare maluerunt, posteriores illis nequaquam.» Allusit ad nomen Agis, id est ductor; Plistarchus autem idem est quod pluribus imperans. Ita Plutarchus in Lacon. Pastor itaque cogitet se non esse dominum subditorum, sed paedagogum, ut eos quasi magni regis filios instruat bonis moribus, dirigatque et deducat in vitam aeternam, ut quidam Sanctorum dixit, ac proinde ita agat cum eis, ut ipsi ei se fidere, conscientias, tentationes et necessitates aperire, ad eum in omnibus quasi ad patrem, imo matrem recurrere audeant et gaudeant. SED FORMA FACTI GREGIS EX ANIMO. — Est haec sexta Pastoris lex, dos et conditio, ut scilicet sit forma, id est exemplar vitae gregi suo; formam hanc opponit dominationi, q. d. Non dominentur imperio, sed exemplo, ut formam vitae sanctae sancte vivendo fidelibus praescribant. S. Petro succinit S. Paulus hanc Timotheo, Ephesi Episcopo, dictans regulam Epistola I, cap. IV, vers. 12: «Exemplum,» ait, «esto fidelium in verbo, in conversatione, in charitate, in fide et castitate;» et Tito, Cretae Episcopo, cap. II, vers. 7: «In omnibus praebe teipsum exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate:» ubi in Graeco pro «exemplum» eadem est vox τύπος, quam interpres hoc loco vertit forma, quia, ut explicat S. Hieronymus ad Titum II, optat Paulus, «ut Timotheus, aut quicumque Praelatus, sit instar archetypi, sive primariae formae, ex qua viva virtutum simulacra lineamentis vitae honestae in se translatis exprimuntur.» Et S. Chrysostomus ibid.: «Sit omnibus,» ait, «doctrina exemplarque tuae virtutis, speculum vitae, quod omnibus ad imitandum proponitur, veluti primaria quaedam imago, omnia in se habens quae bona et honesta sunt.» Et Primasius ibidem: «Ne exemplo,» inquit, «destruas verbum.» Formam ergo, id est, exemplar recte vivendi, da, o Praelate, tuis subditis. Non satis sit tibi quod facie et loco praeas populo, sed stude pariter praeire virtute et pietatis operibus, ut sic populus sponte te etiam non cogitantem aemuletur. «Vita jubeat, lingua persuadeat,» ait S. Athanasius ad Monachos. Sic in curru Cherubico, Ezech. I, 19, qui typus est Ecclesiae, motum Cherubinorum sequuntur rotae, hoc est, motum actumque Praelatorum (hi enim mystico sunt Cherubini Dei) sequuntur fideles. Cicero, Philipp. I, damnat illud Rectorum insolentium de subditis: «Oderint, dum metuant,» quia, inquit, «praestat diligi quam metui.» Agesilaus, rex Spartae rogatus «quas res regem habere oporteat?» dixit: «Adversus hostes audaciam, erga subditos benevolentiam, in opportunitate vero rationem et consilium.» Ita Stobaeus, serm. 52. Cyrus, rex Persarum, bellicosissimus dicebat, neminem debere suscipere principatum, nisi esset melior his in quos susciperet imperium. Ita Plutarchus, in Apophth. regum. Antoninus Pius Imperator, cum initio Imperii quosdam reos absolvens reprehenderetur, respondit, «Principatum non a suppliciis, sed a mansuetudine auspicandum esse.» Ita Xiphilinus in ejus Vita. M. Antonius Verus censuit Imperatorem non tueri agmina satellitum, sed beneficentiam et benevolentiam civium. Ita Herodianus, lib. I. Sicut enim pueri dum discunt scribere et pingere, exemplar sibi a magistro effigiatum inspiciunt, et exprimere conantur: sic Praelati mores, ait Isidorus Pelusiota, lib. III, epistola 359, inspicit et imitatur populus: hic enim coram Praelatis est, agitque et agitur instar pueri. Ita Paulus se praebuit fidelibus formam et normam vivendi. «Imitatores,» ait, «mei estote, fratres, et observate eos qui ita ambulant sicut habetis formam nostram,» graece τύπον, id est typum et exemplar nostrum, Philip. III, 17; et Thessalonicenses, epist. I, cap. I, laudat a virtute: «Ita ut facti sitis,» ait, «forma omnibus credentibus in Macedonia.» Praeclare S. Hieronymus ad Nepotianum, epist. 2: «Non confundant,» ait, «opera tua sermonem tuum, ne cum in ecclesia loqueris, tacitus quilibet respondeat: Cur ergo haec quae dicis, ipse non facis? Delicatus magister est, qui pleno ventre de jejuniis disputat. Accusare avaritiam et latro potest. Sacerdotis Christi os, mens manusque concordent.» Et in eamdem sententiam S. Gregorius, in cap. XXVIII Job, sub finem: «Lex,» ait, «est praedicatoribus posita, ut impleant quod loquendo suadere festinant. Nam loquendi auctoritas perditur, quando vox opere non adjuvatur; illa vox cor audientis penetrat, quae hoc quod sonuerit, opere confirmat.» Eodem spectant quae Theodorici regis nomine scribit Cassiodorus, lib. V Var. Epist. 22: «Est enim quoddam speculum morum agentis oratio, nec majus potest esse mentis testimonium, quam qualitas inspecta verborum.» Et Epist. 21: «Age, ne tua tibi objiciatur oratio, quia pondus est pudoris gravissimi propria voce convinci.» Rursum lib. XI, Epist. 8: «Non enim potest auctoritatem habere sermo, qui non juvatur exemplo, dum iniquum sit bona praecipere, et talia non fecisse.» Monet itaque David, Psal. CXXXI, 9, sacerdotes, quos Ecclesiae magistros esse oportet, «ut induant justitiam.» Quo loco sic scribit S. Gregorius: «Vestimenta sacerdotis quid aliud quam recta opera debemus accipere, Propheta attestante, qui ait: Sacerdotes tui induant justitiam.» Tum alludens ad pontificis Aaronici vestem, ex qua suspensa aurea tintinnabula pendebant, subdit: «Vestimentis itaque illius tintinnabula inhaerent, ut vitae viam cum linguae sonitu, ipsa quoque bona opera clament sacerdotis.» Meminerint ergo Principes et Praelati se in alto versari culmine, ubi ab omnibus videantur, omnium in se conjectos esse oculos, omnia ipsorum facta dictaque a multis subditorum oculis conspici, et notari: non enim potest abscondi civitas supra montem posita, ut ait Christus. Vere Seneca, lib. De Clementia, cap. VIII, alloquens principem: «Tibi,» ait, «non magis quam soli latere contingit; multa contra te lux est: omnium in istam conversi oculi sunt.» Et apud Cassiodorum, lib. III ad Argol., Theodoricus: «Non patitur claritas illa (loquitur de praefecto urbis) committere, quod possit mobilis turba nescire, locatus in medio ad se cunctorum trahit aspectum, et totius vitae judicium promulgat fama populorum.» Et lib. XI, Epist. 6: «Latere non potest, quod intra cancellos egeris: tenes quippe lucidas fores, claustra patentia; et quamvis studiose claudas, necesse est ut te cunctis aperias: nam si foris steteris, meis emendaris obtutibus; si intus ingrediaris, observantium non potes declinare conspectus. Vide quo te antiquitas voluerit collocari, undique conspiceris, qui in illa claritate versaris.» Nec praetereunda sunt quae scribit Plutarchus, in Politic.: «Vitam,» ait, «sibi quisque et mores excolere debet, quo prorsus omni nota vituperationis careat, quando praesertim eorum qui Reipublicae praesunt, non modo singula verba, et res tantum publicitus gestae animadverti notarique solent, sed virtus quoque, joci simul et seria, quaeque domus, ipsa familia, uxor, cubile curiosius inquiruntur.» Et eleganter Claudianus: Hoc te praeterea crebro sermone monebo, Ut te totius medio telluris in orbe Vivere cognoscas, cunctis tua gentibus esse Facta palam, nec posse dari regalibus unquam Secretum vitiis; nam lux altissima fati Occultum nihil esse sinit, latebrasque per omnes Intrat, etc. Quocirca «nihil turpius est quam excellentem esse culmine, et despicabilem vilitate,» ait Salvianus, lib. II ad Eccl. Princeps enim est regula animata et viva lex populi. Breviter, sed acute et nervose S. Bernardus, lib. II De Consid. ad Eugenium, cap. VII: «Monstrosa res,» inquit, «gradus summus, et animus infimus; sedes prima, et vita ima; lingua magniloqua, et manus otiosa; sermo multus, et fructus nullus; vultus gravis, et actus levis; ingens auctoritas, et nutans stabilitas.» Quocirca S. Ambrosius, epist. 6 ad Irenaeum: «Sit nostra,» inquit, «via angustior, virtus exuberantior, trames pressior, fides sublimior, callis arctior, vigor mentis exundans, semitae rectae, sit egressus ad superiora.» S. Chrysostomus, lib. II De Sacerd.: «Prodeant,» inquit (ad functionem pastoralem, ad Episcopatum), «qui longe omnibus praestant, quique virtute animi tantum reliquos excellunt, quantum corporis magnitudine Saul Hebraeorum gentem excelluit: seu potius multo etiam magis.» Auctor Imperfecti, hom. 43: «Audiant,» inquit, «te homines parva mandantem, et grandia videant facientem.» S. Gregorius, I part. Pastor., cap. III: «Sit Pastor,» ait, «operatione praecipuus, ut vitae viam subditis vivendo denuntiet: et grex qui Pastoris vocem moresque sequitur, per exempla melius quam per verba gradiatur. Illa vox libentius auditorum corda penetrat, quam dicentis vita commendat; et optima ovium pascua sunt exempla Pastoris.» Talis fuit S. Malachias, Archiepiscopus Hiberniae, qui, S. Bernardo teste, dicere solebat suis: «Non recuso mori, ut vitae meae teneatis exemplum. Erat enim ipse, inquit S. Bernardus, regula Fratrum: legebant in vita ejus quomodo conversarentur. Sibi pauper, sed dives erat pauperibus: pater erat orphanorum, maritus viduarum, pius ad compatiendum, ad corrigendum liber.» Idem Bernardus, lib. IV De Consid., cap. I et II, Eugenium Pontificem monet, ut prae ceteris reformet aulam suam et Ecclesiam Romanam, eamque toti Ecclesiae in formam et exemplum statuat. «Circa te sunt,» ait, «clerus et populus tuus, cui specialiter episcoparis, ac per hoc specialis curae teneris debitor. Hi quoque qui tibi quotidie assistunt seniores populi, orbis judices, etc. Et primo quidem clerum illum ordinatissimum esse decet, ex quo praecipue in omnem Ecclesiam cleri forma processit. Deinde omne quod perperam agitur te praesente, tibi turpius. Interest gloriae sanctitatis tuae, ut quos prae oculis habes, ita ordinati, ita sint informati, quatenus totius honestatis et ordinis ipsi speculum, ipsi sint forma. Inveniantur prae ceteris oportet expediti ad officia, idonei ad Sacramenta, ad plebes erudiendas solliciti; circumspecti ad sese custodiendos in omni castitate.» Et cap. IV: «Sint compositi ad mores, probati ad sanctimoniam, parati ad obedientiam, mansueti ad patientiam, subjecti ad disciplinam, rigidi ad censuram, Catholici ad fidem, fideles ad dispensationem, concordes ad pacem, conformes ad unitatem. Qui sint in judicio recti, in consilio providi, in jubendo discreti, in disponendo industrii, in agendo strenui, in loquendo modesti, in adversitate securi, in prosperitate devoti, in zelo sobrii, in misericordia non remissi, in otio non otiosi, in hospitio non dissoluti, in convivio non effusi, in cura rei familiaris non anxii, alienae non cupidi, suae non prodigi, ubique et in omnibus circumspecti, etc., qui missi post aurum non eant, sed Christum sequantur; qui regibus Joannem exhibeant, Aegyptiis Mosen, fornicantibus Phinees, Eliam idololatris, Elisaeum avaris, Petrum mentientibus, Paulum blasphemantibus, negotiantibus Christum, etc. Qui non de dote viduae et patrimonio crucifixi, se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt.» EX ANIMO. — q. d. Non ex composito, non ad externam speciem, non affectate, non ficte et hypocritice, sed vere, realiter, sincere, ex animo et toto corde satagite esse fidelibus forma et norma vitae sanctae et Christianae. Multi enim induunt vultum devotum et religiosum, sed animum habent irreligiosum, vel certe vanum et vagum. Tales erant Scribae et Pharisaei, quos proinde Christus culpat, vocatque sepulcra dealbata, Matth. XXIII, 27. Hos struthioni comparat S. Gregorius, quia «sanctitatis vitam quasi volatus pennam per speciem retinent, sed opera non exercent,» ait ipse, lib. XXXV Moral., cap. V, alias VI; struthio enim pennas habet, sed non volat.
5:4
4. ET CUM APPARUERIT PRINCEPS PASTORUM, — Christus Dominus, qui ait: «Ego sum Pastor bonus: bonus Pastor animam dat pro ovibus suis,» etc. Joan. X, 11. Percipietis immarcescibilem (de hoc epitheto vide dicta cap. I, vers. 4), GLORIAE CORONAM. — Scholastici praeter coronam et gloriam essentialem communem omnibus beatis, dant Doctoribus (quales sunt Episcopi et Pastores) quoque accidentalem, quam aureolam vocant; tres enim constituunt aureolas: primam, Martyrum; secundam, Virginum; tertiam, Doctorum, quas repraesentarunt tres coronae tabernaculi, scilicet corona altaris thymiamatis repraesentavit aureolam Martyrum, Exodi, XXX, 3; corona arcae repraesentavit aureolam Virginum, Exodi, XXV, 21; corona mensae panum propositionis repraesentavit aureolam Doctorum, Exodi, XXV, 25. Doctor enim dat animae doctrinam quasi panem suum. Vide S. Thomam et Scholasticos, in IV, dist. 49. Porro utraque corona Doctorum et Pastorum ingens erit et eximia. Primo, quia respondebit ingenti eorum charitati, qua non solum suam, sed et plurimorum aliorum animas salvare et perficere sategerunt. Secundo, quia respondebit zelo quo regnum et gloriam Dei propagarunt: cujus ergo major fuerit zelus et labor, ejus pariter major erit gloria et laurea. Tertio, quia gloria subditorum erit gloria Pastorum: tot ergo Pastores sancti habebunt coronas, quot erunt coronae subditorum quos ad salutem perduxerunt, juxta illud S. Pauli, I Thess. II, 19: «Quae est enim nostra spes, aut gaudium, aut corona gloriae? Nonne vos ante Dominum nostrum Jesum Christum estis in adventu ejus? Vos enim estis gloria nostra et gaudium.» Sic in die judicii S. Thomas trahet post se Indiam, Andreas Achaiam, Joannes Asiam, Paulus universum mundum, ait S. Gregorius, hom. 17 in Evang.: quae sane ingens erit gloria et corona. Sic in Vita sanctae Aldegundis legimus, eidem apparuisse S. Amandum stipatum magna multitudine Sanctorum a se conversorum, inter quos ipse quasi gigas eminebat et statura et gloria; omnes vero in eum quasi magistrum et parentem respiciebant, eique suas coronas acceptas ferebant. Quocirca vocatur haec corona gloriae: «corona,» quia datur quasi praemium pascenti, bravium certanti, merces laboranti; «gloriae,» primo, id est gloriosa. Secundo, «gloriae,» quia non ex rosis, vel gemmis, sed ex variis gloriae coelestis dotibus contexitur. Tertio, «gloriae,» id est magnificentiae, majestatis, splendoris divini, q. d. Corona haec erit magnifica, majestate et splendore divino plena, quia faciet eos coronatos filios et haeredes regni caelestis, ideoque reges et sacerdotes Dei, juxta illud Apocal. V, 10: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram;» et Sapient. VI, 17: «Accipient regnum decoris et diadema speciei de manu Domini.» Unde per hypallagen «corona gloriae» accipi potest pro gloria coronae, id est, gloria regni, vel a gloria coronae, id est, undique coronans, ambiens, ornans et beans sanctum Pastorem. Quarto, «gloriae,» quia est et corona «gratiae» in hac vita, cui in futura ex aequo respondebit corona gloriae, juxta illud Psalm. XX, 4: «Praevenisti eum in benedictionibus dulcedinis, posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso,» in quae verba S. Bernardus, serm. 39 inter parvos: «Triplex, inquit, nobis necessaria est benedictio, praeveniens, adjuvans et consummans: prima misericordiae, secunda gratiae, tertia gloriae. Praevenit misericordia conversionem, adjuvat gratia conversationem, perficit gloria consummationem.» Et S. Dionysius, Eccles. Hierarch., cap. II: «Dominus, ait, certantibus praemia proponit ut Deus; leges autem certaminis tulit ut sapiens, praemiaque vincentibus decora constituit et pulcherrima; ac, quod est profecto divinius, ipse ut est summe clemens et bonus, in suis bellatoribus vincit, dum in illis habitans pro illorum salute et victoria adversus mortis et corruptionis imperium pugnat.»
5:5
5. SIMILITER, ADOLESCENTES, SUBDITI ESTOTE SENIORIBUS. Per adolescentes graece νεώτεροι, id est juniores, accipe per catachresin quoslibet inferiores et subditos. Quia enim senes ob sapientiam praeesse et regere solent, juniores vero subdi et regi, hinc senes vocantur superiores, juniores subditi. Unde a senibus senatus appellatus est. Praecipue vero per adolescentes accipe Clericos inferiorum Ordinum, ut Diaconos, Lectores, Exorcistas: hos enim decet prae omnibus subdi senioribus, graece πρεσβυτέροις, id est sacerdotibus. Sicut enim paulo ante jussit Presbyteros non dominari in cleros, id est Clericos minores et juniores: sic vicissim hos monet ne contra Presbyteros insolescant, sed iis se subdant. Ita Cajetanus, Salmeron, Arias et alii. Hoc enim exigit debita subordinatio, ordoque hierarchicus. Idem paulo post S. Petrum monuit S. Ignatius, epist. 7 ad Tarsenses: «Presbyteri, ait, subjecti estote Episcopo, Diaconi Presbyteris, populus Presbyteris et Diaconis. Qui hoc ordinis decorum servaverint, pro earum animabus ego libens meam commutavero.» Et ad Smyrnenses, epist. 10: «Omnia igitur vestra decenti ordine perficiantur: laici Diaconis subjiciantur, Diaconi Presbyteris, Presbyteri Episcopo, Episcopus Christo, ut ipse Patri.» Denique par est ut quilibet adolescentes revereantur seniores, et ab eis dirigi se sinant. Canities enim venerabilis est, tum ob experientiam et sapientiam, tum ob moderationem passionum, quae in juvenibus ob copiam sanguinis et caloris ebulliunt et vigent, juxta illud Eccli. VI, 35: «In multitudine Presbyterorum prudentium sta, et sapientiae illorum ex corde conjungere, ut omnem narrationem Dei possis audire.» Unde S. Ambrosius, lib. De Viduis: «Vicina est lapsibus adolescentia, ait, viris variarum aestus cupiditatum fervorem calentis inflammat aetatis.» Quocirca idem, lib. I Offic. cap. XVII: «Bonorum, ait, adolescentium est Dei timorem habere, deferre parentibus honorem, habere senioribus reverentiam, castitatem tueri, non aspernari humilitatem, diligere clementiam ac verecundiam, quae ornamenta sunt minoris aetatis. Ut enim in senibus gravitas, in juvenibus alacritas, ita in adolescentibus verecundia, velut quadam dote commendatur naturae.» Idem viderunt et sanxerunt Philosophi. Diogenes adolescenti erubescenti ideoque turbato: «Bono, ait, esto animo, o fili, istiusmodi est tinctura virtutis.» Ita Laertius in ejus Vita. Demetrius Phalereus admonebat adolescentes, «ut domi parentes, in via obvios, in solitudine revererentur seipsos.» Ita Laertius, lib. V, cap. v. Socrates hortabatur juvenes ut haec tria haberent, «in animo prudentiam, in lingua silentium, in vultu verecundiam,» ait Maximus, serm. 41. OMNES AUTEM INVICEM (Graeca addunt ὑποτασσόμενοι, id est subordinati, eo scilicet ordine quo jam dixit: «Adolescentes subditi estote senioribus») HUMILITATEM INSINUATE. Videtur legisse interpres ἐγκολπώσασθε, id est insinuate; κόλπος enim est sinus. «Insinuate» ergo, id est, «in sinu habete,» puta in animo et corde promptam ac paratam, ut illico aliis eam offeratis et exhibeatis. Ita Glossa et Hugo. Secundo et potius, humilitatem invicem «insinuate,» id est, in sinum alterius mutuo ingerite, ut alterius animi sinum subeat et penetret, eumque vobis et Christo conciliet, ac ad rependendam humilitatem et charitatem provocet. Sic enim oratores in exordio utuntur insinuatione, qua sese in auditorum animos insinuant, eosque sibi conciliant, ut avide et cupide ea quae dicturi sunt, audiant et excipiant. «Insinuatio,» ait Cicero, lib. I De Invent., «est oratio quadam dissimulatione et circuitione obscure subiens auditoris animum;» et, ut Servius in XI Aeneid., «est callidus et subtilis aditus ad persuadendum.» Talis insinuatio Christianis est humilitas, quae omnes sibi demeretur et devincit. Sic Lucretius, lib. VI, ait: «Sol aestum insinuat per septa domorum.» Sic Propertius, lib. III, eleg. 9, ait Caesarem opes insinuare, id est, in sinum immittere. Sic mare per sinum terrae sese insinuat. Sic assentator insinuat se in animum principis. Verum Graeca passim habent ἐγκομβώσασθε (pro quo Regia legunt ἐγκοπώσασθε, eodem sensu), quod primo verti potest, innodate et arcte, ceu nodis illigatam tenete. Hesychius enim in Lexico vertit ἐνδέθητε, id est innodatus, illigatus: ita Vatablus, Hesselius et alii; unde Tigurina vertit, humilitatem animi vobis infixam habete; Pagninus, illigatam habete. «Non enim in veste aut colli depressione, aut vocis submissione, sed in animi constantia humilitas sita est,» ait Nazianzenus, orat. 13. Secundo, verti potest, amplectimini, induite, involvite, ornate vos. Nam et Hesychius vertit, κολλήσατε. Ita Œcumenius: «Humilitatem, ait, omni ex parte complectimini, ut ea undique amiciri et involvi videamini.» Quod Noster acute et apposite vertit, insinuate, a sinu non pectoris, sed vestium. Sic enim vocatur vestis sinuosa, quae multas habet plicas et sinus, de quibus Ovidius, II Metamorph.: ..... Tremulae sinuantur flamine vestes, id est formantur, rugantur, vel in sinus colligantur. Et Statius, lib. X Thebaid., ait, «chlamydem insinuatam implere re aliqua.» Hinc et sinus vocatur velum navis, quod ventis flantibus curvatur et sinum facit. Unde Ovidius: Plenaque curvato pandere vela sinu. Et Virgilius, V Aeneid.: «Obliquatque sinus in ventum.» Dicit ergo S. Petrus: «Humilitatem invicem» ἐγκομβώσασθε, id est, involvite et insinuate, ut sicut in veste plica una et sinus unus insinuat sese alteri, et hic alteri et alteri continuo, itaque pulchre vestem sinuosam, et per sinus eleganter deductam et compositam efficit: ita pariter faciant et Christiani, unus alteri per humilitatem quasi sinum, in sinum alterius se insinuet, et hic alteri et alteri continuo; ita omnes unam quasi Ecclesiae vestem sinuosam, connexam, ordinatam, compositam, elegantem efficient, quae et fidelium animos recreabit, et infidelium animos alliciet, ut eidem sese inserere et Christiani fieri cupiant. Unde Syrus vertit: Circumamicti estote mansuetudine animi, unus erga alium. Dixerat enim S. Petrus Presbyteros non debere dominari in cleros, id est, Clericos aeque ac laicos, hos vero quasi adolescentes et minores debere se subdere Presbyteris. Jam modum id praestandi utrisque praescribit, scilicet humilitatem, si illam tam Presbyteri junioribus ad eos se dimittendo, quam juniores Presbyteris se subdendo, exhibeant et insinuent. Sic enim utrique conflabunt unam quasi Ecclesiae vestem, unumque syrma ex variis plicis et sinibus eleganter compositum. Sicut enim plica exstans sive exterior, plicae depressiori vel interiori se apposite accommodat et insinuat, ac vice versa interior exteriori: sic pariter humilitas facit, ut superior inferiori se accommodet et insinuet, et vicissim inferior superiori; itaque omnes conflent unam elegantem concordiae, pacis et charitatis cycladem. S. Petro succinit S. Paulus, Philip. II, 2: «Implete, ait, gaudium meum, ut idem sapiatis, eamdem charitatem habentes, unanimes idipsum sentientes, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate superiores sibi invicem arbitrantes.» Humilitas enim superiores coordinat inferioribus, et hos subordinat superioribus. Humilitas ergo est parens ordinis, concordiae, pacis, charitatis, etc. «Humilitas,» ait Cassianus, Collat. XV, cap. vii, «est omnium magistra virtutum, ipsa est coelestis aedificii firmissimum fundamentum, ipsa est donum proprium atque magnificum Salvatoris;» et S. Basilius in Constit. monast., cap. XVII: «Humilitas, ait, est tutissimus virtutum omnium thesaurus.» Idem, sermone De Abdic. rerum: «Humilitas, ait, est sagena quae omnes virtutes complectitur.» S. Hilarius in Psal. CXVIII, littera Res, docet in humilitate mandatorum caput et summam omnium consistere. «In humilitate, ait, docuit (Christus) omnia fidei nomina et praemia contineri.» Idem in Psalm. CXXX: «Tenendus, ait, humilitatis et altitudinis modus est, ut corde humiles, sensu vero et anima simus excelsi.» S. Leo, serm. 7 De Epiphania, nervose: «Tota, ait, Christianae sapientiae disciplina non in abundantia verbi, non in astutia disputandi, neque in appetitu laudis et gloriae, sed in vera et voluntaria humilitate consistit, quam Dominus Jesus Christus ab utero matris usque ad supplicium crucis pro omni fortitudine et elegit et docuit.» Et paulo ante: «Tota victoria Salvatoris, quae et diabolum superavit et mundum, humilitate est concepta, humilitate confecta.» S. Gregorius, lib. XXXIV Moral., cap. xviii, vel juxta aliam editionem, cap. xxiii: «Evidentissimum, ait, reproborum signum est superbia, electorum vero humilitas.» Et S. Athanasius, De Virginitate: «Humilitas, ait, in Christo, est superbia in diabolo.» Quocirca S. Gregorius, Bernardus, Cassianus et alii docent humilitatem esse fundamentum virtutum, praesertim pacis et charitatis: cujus rei illustre narrat exemplum Joannes Moschus in Prato Spirit., cap. CCX. Duo, inquit, Episcopi, erant in simultate, unus eorum venit cum clero, prociditque ad pedes alterius, dicens: «Ignosce, domine, servi tui sumus.» Ille hac humilitate victus: «Tu, ait, meus et dominus et pater es.» Unde infert: «Et vos cum habetis inimicum, ita facite, et vincetis. Majorem ergo gloriam habet humilis quam rex, quia ab omnibus laudatur.» Similia recenset cap. CCXVIII et CCXIX. Quia Deus superbis resistit. «Quoniam excelsus est Dominus, et humilia respicit, et alta a longe cognoscit,» Psalm. CXXXVII, 6. Vide dicta Jacobi IV, 6, ubi eamdem habet sententiam. Notat S. Chrysostomus, hom. 3 De Verbis Isaiae: non dicit: Deus superbos dimittit, suam ab eis opem gratiamque subducens, sed ἀντιτάσσεται, id est adversatur, et positive resistit, non quod instructa acie aut pugna Deo sit opus, cum superbo nihil sit infirmius, sed quod solo nutu ei resistat, eum afflet, perdat, annihilet, si velit. Unde S. Ambrosius in Psalm. CXVIII, octonar. 7: «Quid igitur, ait, hoc peccato potest esse deterius, quod a Dei coepit injuria? ideoque Scriptura dicit: Dominus superbis resistit; tanquam suae contumeliae propulsator, veluti quoddam suscepit adversus superbiam speciale certamen.»
5:6
6. HUMILIAMINI IGITUR SUB POTENTI MANU DEI. S. Jacobus habet, «in conspectu Dei;» est efficax ratio persuadens humilitatem. Quis enim homo, imo miser homuncio, non se humiliet sub majestate et potentia Dei, qui non tantum sibi, sed et superioribus ac proximis vult nos subdi et humiliari, ut si eis te humilies, Deo te humilies: si contra vel super eos te efferas et insolescas, contra et super Deum te efferas? «Humilitas enim, ut ait S. Bernardus, De Grad. humil., est virtus qua quis ex verissima sui cognitione sibi ipsi vilescit,» ut coram Deo inspiciens suam abyssum nihili, peccatorum et miseriarum, dicat cum S. Francisco: «Quis tu, Domine, quis ego? Tu abyssus omnis boni, ego abyssus omnis mali.» Idem, serm. 16 in Cant.: «Verus humilis, ait, vilis vult reputari, non humilis praedicari; gaudet sui contemptu, hoc solo sane superbus, quod laudes contemnat.» Quis sub potenti manu Dei usque ad infernum non se humiliet, cogitans Deum tribus digitis appendere molem terrae; cogitans se in manu Dei esse instar pulicis aut culicis, quem taliter occidat; cogitans se manu Dei ambiri et contineri, ut eam non possit evadere, eam, inquam, qua alta dejicit, celsa siderat, superbos fulminat, sternitque in tartara, uti fulminavit Luciferum cum tot angelorum millibus, imo millionibus: eam rursum, quae depressa attollit, humiles extollit ad sidera, imo supra sidera; unde subdit: «Ut vos exaltet,» etc. Quocirca noster Sebastianus Barradius, vir et concionator apostolicus, cujus egregii exstant Commentarii in Evangelia, moriturus et sacro oleo inunctus, rogante P. Rectore, ut quando, teste S. Augustino, serm. 6, lib. XVII homil., «pro magno haberi solent verba novissima parentis ituri ad sepulcrum,» ultimum suis monitum valedicens, daret, ait: «Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore tribulationis. Nihil aliud superest consilii. Simus omnes impense humiles, Christum Dominum, Deumque nostrum imitati, qui tota vita unam a se disci voluit humilitatem;» et moriens, inclinato capite, emisit spiritum, ut sicut in vita, ita et in morte Christum imitaretur. Ita nostri Conimbricenses in ejus Vita, quam ultimo ejus operi, scilicet Itinerario filiorum Israel, praefixerunt. Porro Cassianus, lib. IV Instit., cap. xxxix, decem dat signa verae et germanae humilitatis: «Humilitas, ait, his indiciis comprobatur: primo, si mortificatas in se habeat omnes voluntates; secundo, si non solum actuum suorum, verum etiam cogitationum, nihil suum celaverit seniorem; tertio, si nihil suae discretioni, sed judicio ejus universa committat, ac monita ejus sitiens libenter auscultet; quarto, si in omnibus servet obedientiam, mansuetudinem et patientiae constantiam; quinto, si non solum injuriam inferat nulli, sed ne ab alio quidem sibimet irrogatam doleat atque tristetur; sexto, si nihil agat, nihil praesumat quod non vel communis regula, vel majorum cohortentur exempla; septimo, si omni vilitate contentus sit, et ad omnia se quae sibi praebentur, velut operarium malum, judicarit indignum; octavo, si semetipsum cunctis inferiorem, non superficie pronuntiet labiorum, sed intimo cordis credat affectu; nono, si linguam cohibeat, vel non sit clamosus in voce; decimo, si non sit facilis ac promptus in risu.» UT VOS EXALTET, juxta illud Proverb. XXIX, 23: «Superbum sequitur humilitas, et humilem spiritu suscipiet gloria;» et illud Psalm. XVII, 28: «Populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis;» et Job cap. v, vers. 11: «Qui ponit humiles in sublimi;» et illud Christi: «Omnis qui se humiliat, exaltabitur,» Lucae cap. xiv, vers. 11. Unde Nazianzenus, orat. 48: «Christus, ait, suo exemplo docuit extimum ad sublimitatem iter esse humilitatem.» Idem docuit beata Virgo, quae se vocans ancillam, facta est mater Dei, Lucae cap. I, 38. Hinc Saul audivit a Samuele: «Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es?» in quae verba S. Gregorius, lib. XVIII Moral., xx, alias xxii: «Magnus, ait, mihi fuisti, quia despectus tibi: sed nunc quia magnus tibi es, factus es despectus mihi.» Humilitas ergo est scala Jacob, quae homines e terra in coelum exaltat. IN TEMPORE VISITATIONIS, quo scilicet Deus vos visitabit, ut vestram humilitatem remuneretur, vosque exaltet sive in hac vita, sive in futura. Τὸ visitationis non est in Graeco, sed intelligitur: καιρός enim significat occasionem, opportunitatem, tempus commodum, quod est tempus visitationis. Unde Syrus vertit, in tempore congruo; Tigurina, cum erit opportunum; Pagninus, in tempore opportuno, juxta illud Psalm. IX, 10: «Adjutor (Deus) in opportunitatibus, in tribulatione;» et Psalm. XXX, 16: «In manibus tuis sortes meae;» Hebraice, tempora mea; Chaldaice, tempora redemptionis meae. Vide de hac visitatione dicta cap. II, vers. 12.
5:7
7. OMNEM SOLLICITUDINEM VESTRAM PROJICIENTES IN EUM, id est projicite; Hebraei enim utuntur participiis loco indicativi, quia eo carent. Aut potius projicientes refer ad humiliamini, q. d. Humiliamini sub potenti manu Dei humiliter projiciendo in eum omnem sollicitudinem. Sic enim ostendetis vos humiliter de vobis sentire, et sublimiter de Deo, si vobis diffisi, fisique Deo, in ipsum omnes curas, angores et sollicitudines resignetis. Ita enim ipso facto testabimini vos tam esse infirmos, ut iis providere non possitis; Deum vero tam esse potentem, providum et benignum, ut iis omnibus quasi pater illico provisurus sit. Sic Christus vetat Christianos esse sollicitos de victu, vestitu, etc. Matth. vi; ubi S. Hieronymus: «A cura, ait, non penitus liberamur (quae solet σπουδή, id est, honestum studium appellari), sed praecipitur ne solliciti simus.» Non ergo vetat σπουδήν, id est, moderatam curam, uti volunt Anabaptistae, qui desides a Deo solo sibi omnia in os ingerenda putant, sed μέριμναν, id est, anxiam et nimiam sollicitudinem; μέριμνα enim dicitur ἀπὸ τοῦ μερίζειν τὸν νοῦν, quod mentem dividat, discruciet et quasi dissecet. Ita Psaltes, Psalm. XXXIX, 18: «Dominus, ait, sollicitus est mei,» ubi S. Augustinus legit, Dominus curam habebit mei: «Qui habuit, ait, tui curam antequam esses, quomodo non habebit curam, cum jam hoc es quod voluit ut esses? Jam enim fidelis es, jam ambulas in via justitiae, etc.; nusquam tibi deest, tu illi noli deesse, tu tibi noli deesse,» et Paulus Philipp. cap. IV, vers. 6: «Nihil solliciti sitis, sed in omni oratione, etc., petitiones vestrae innotescant apud Deum.» Et Abraham Isaaco roganti ubi esset victima, respondit: «Deus providebit sibi victimam holocausti, fili mi,» Genes. xxii, 9. Unde mons in quo immolandus erat Isaac, vocatus est Moria, id est visionis, providentiae et provisionis Dei; sicut ergo infantes non sunt solliciti, sed omnem sollicitudinem rejiciunt in sinum matris, in quo recumbunt et quiescunt: ita faciat et fidelis cum Deo, qui nobis pater est et mater. Nam quod Josue dictum est a Deo cap. I, vers. 5: «Non te deseram, neque derelinquam,» cuivis fideli et justo dictum est. Dicat ergo fidelis in quavis tribulatione, egestate, angustia, Deo: «De ventre matris meae Deus meus es tu; in te projectus sum ex utero,» Psalm. XXII, vers. 10. Et illud Psalm. CXXII, 2: «Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri.» Nam, ut ait S. Ephrem, serm. De fide, ton. 1: «Deus qui curat morbos animi, etiam corporis curabit.» Alludit S. Petrus, imo citat Psalm. LIV, 23: «Jacta cogitatum tuum in Domino;» ubi Septuaginta vertunt, Ἐπίρριψον ἐπὶ τὸν Κύριον τὴν μέριμνάν σου, quae verba hic in Graeco usurpat S. Petrus: μέριμνα enim est cura, sollicitudo, anxietas. Hebr. est יהבך iehab-cha, quod Chaldaeus vertit, «jacta in Domino spem tuam»; S. Hieronymus, «charitatem tuam,» quasi יהב iahab positum sit pro אהב ahab, id est «dilexit, charum habuit»; Pagninus, «donum tuum,» vel, «quod dedit tibi»; Vatablus ex significatione Syra vel Arabica, «sarcinam tuam,» vel «pondus tuum,» omne scilicet quod te premit et gravat, vel angit et cruciat. Alii «onus tuum,» scilicet negotia tua, sollicitudines, aerumnas, eventus, pericula: de his enim proprie agit Psaltes. Radix יהב iahab significat affectum postulantis. Unde Pagninus in Lexico vertit, «eia,» q. d. Projice in Deum omne tuum «eia,» id est, quidquid tibi sollicitudinem, aviditatem et precem anxiam movet et elicit. Quocirca Septuaginta et S. Petrus vertunt μέριμναν, id est «curam» et sollicitudinem. QUIA IPSI EST CURA DE VOBIS. Psaltes, Psalm. LIV, 23, habet, «et ipse te enutriet;» Hebr. יכלכלך iekalkelecha, id est sustentabit, perficiet, curabit te. Notat S. Bernardus, serm. 68 in Cant.: Non dicit, ait, S. Petrus: «Ut sit ipsi cura de vobis;» sed: «Quia ipsi est cura de vobis,» aperte monstrans, Ecclesiam Sanctorum non modo quoniam dilecta, sed quod prius dilecta fuerit, q. d. «Intendite illi, quia ipse intendit vobis.» Unde idem ait in Psalm. XC, serm. 9: «Ut quid si haec sapimus, ut quid cunctamur abjicere omnino spes miseras, vanas, inutiles, seductorias, et huic uni tam solidae, tam perfectae, tam beatae spei tota devotione animi, toto fervore spiritus inhaerere?» Ratio est prima, quia Deus uti est creator, ita est et conservator, ac provisor et curator suarum creaturarum, praesertim fidelium et justorum. Illius ergo est eorum res, onera, molestias et curas regere, curare, moderari, iisque providere. Hoc enim exigit suavis et efficax ejus providentia. Unde S. Augustinus, III Confess., XI: «O tu bone, ait, Omnipotens, qui sic curas unumquemque nostrum, tanquam solum cures, et sic omnes tanquam singulos.» Secunda, quia id meretur fides, spes et confidentia, qua fidelis in Deo omnia sua reponit, in ejusque sinu recumbit et requiescit, sicut pulli sub alis gallinae. Haec enim confidentia valde honorat Deum: magnam enim de ejus potentia, fidelitate et ope habet opinionem, quam Deus frustrari non patitur, tum ut suum honorem tueatur, tum ut in se speranti non desit, sed adsit, faciatque eum spei et voti sui compotem, juxta illud Psalm. XXXIII, 16: «Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum;» et vers. 18: «Clamaverunt justi, et Dominus exaudivit eos; et ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos;» et vers. 20: «Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberabit eos Dominus. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur.» Ita S. Chrysostomus, homil. 56 ad populum et 69 in Matth.: «Ne cures, ait, tua, sed ea Deo permitte; nam si satagis, tanquam homo satages: si vero dimittas, Deus providebit, etc. Ut igitur eorum magnam gerat providentiam, ipsi soli omnia committe. Si vero et ipse, spiritualibus omissis, ea tractaveris, non multam eorum ipse curam geret. Ut ergo et haec tibi bene disponantur, et omni cura libereris, contemne saecularia: sic enim et cum coelis terram habebis, et futura consequeris bona.» Hinc ex adverso de sollicitis dicitur Proverb. XI, 7: «Exspectatio sollicitorum peribit.» Tertia, quia fidelis fideliter servit Deo; unde Deus qui fidelitate et liberalitate se vinci non patitur, fideliter res ejus omnes curat et dirigit. Deus ergo a nobis tantum poscit sollicitudinem obsequii sui, ac pro mercede caeteras omnes sollicitudines in se suscipit, juxta illud Michae cap. vi, vers. 8: «Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus requirat a te: utique facere judicium et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo;» et illud Deut. XXXIII, 3: «Dilexit populos: omnes Sancti in manu ejus sunt;» et Eccli. XXXIV, 17, 18, 19, 20: «Timentis Dominum beata est anima ejus. Ad quem respicit, et quis est fortitudo ejus? Oculi Domini super timentes eum, protector potentiae, firmamentum virtutis, tegimen ardoris, et umbraculum meridiani, deprecatio offensionis, et adjutorium casus, exaltans animam, et illuminans oculos, dans sanitatem, et vitam, et benedictionem;» et David, Psalm. XXVI, 1: «Dominus illuminatio mea et salus mea: quem timebo? Dominus protector vitae meae; a quo trepidabo?» Et Psalm. XC, 1: «Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei caeli commorabitur.» Ubi vide S. Bernardum. Porro id non tantum in temporalibus, sed multo magis in spiritualibus, puta in victoria tentationum, in virtutum profectu et perseverantia, locum habet. Unde Apostolus: «Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat,» Philip. cap. IV, vers. 13; et: «Qui coepit in vobis opus bonum, perficiet in diem Christi Jesu,» Philip. I, 6. Si enim Deus capillorum singulorum curam gerit, multo majorem geret morum, ait S. Augustinus, serm. 6 De Verbis Domini, qui et addit: «Quid times hominem, homo in sinu Dei positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit, non ad perniciem.» Et Origenes, hom. 8 in Levit.: «Discipulorum Domini,» ait, «etiam capilli capitis numerati esse dicuntur, hoc est, omnes actus, omnes sermones, omnes cogitationes eorum servantur apud Dominum, quia justae, quia sanctae sunt.» Vide S. Bernardum, serm. 68 in Cantic. Ita S. Clemens initio Recogn. scribit hoc fuisse dogma S. Petri: «Nos Christiani de nulla re vel eventu solliciti sumus, sed in Dei providentia plane conquiescimus; scientes nos illi curae esse, ab eo per omnia dirigi, ut cuncta nobis cedant in bonum.» S. Athanasius, tract. De Pass. et Cruce, docet Christum in agonia pavidum et anxium sudasse aquam et sanguinem, ac spineam coronam gestasse, ut omnes nostras sollicitudines, curas et angores sanaret et tolleret; Christiano ergo non esse quod sollicitus sit, cum Christus eum omni sollicitudine levaverit, eamque in se susceperit. «Christus, ait, spineam coronam gestavit, ut vitae nostrae curas (quasi spinas in se suscipiens) aboleret.» S. Joannes Silentiarius, Alamundaro invadente monasterium, noluit exire et fugere, magnaque spe se Deo resignans: «Si Deus, inquit, mei curam non gerit, utquid vivo?» Nec eum spes aut Deus fefellit: misit enim Deus leonem horribilem, qui Joannem custodiret et tutaretur. Ita Cyrillus in ejus Vita. In arctis enim maxime suis quasi e machina adest et succurrit Deus, et, ut ille ait: «Tum praecipuus votorum locus est, cum spei nullus est.» Ita S. Saba ingressus speluncam, ibique respiciens, reperiens leonem cum catulis, fidenter ei dixit: «Si vis, mane mecum; est enim locus utrique: sin autem, egredere. Te enim mihi locum cedere decet, non me tibi.» Quocirca S. Catharina Senensis hoc dogma accepit a Christo: «Filia, cogita de me, et ego cogitabo de te,» illudque exacte servans sine cura cuncta peregit, curatore ejus Christo curante omnia. Similia de S. Mechtilde et S. Gertrude refert Ludovicus Blosius in Monili spirit. cap. XI, ubi refert Christum Dominum dixisse S. Gertrudi: «Confidentia ista secura, qua fidelis se et sua reponit in me, credendo quod possim, sciam et velim fideliter ipsi opitulari in re qualibet, mihi cor transfigit, tantamque vim infert pietati meae, ut non possim non tali favere, meque impendere, idque ad hoc ut satisfaciam ei quod sum, et amori quo eum prosequor.»
5:8
8. Sobrii estote et vigilate. — Jungit haec duo, quia sobrietas mater est vigiliae et vigilantiae, sicut gula et crapula somni et dormitionis. Rursum, sicut sobrietas mater est sanitatis, sapientiae et sanctitatis, praesertim castitatis, mentemque vigilem et acrem facit ad orandum et speculandum, ideoque Deo et Angelis est amica: ita ex adverso crapula est mater infirmitatis, insipientiae, libidinis, ceterorumque vitiorum, mentemque sopit et ineptam facit ad meditandum, ideoque diabolo est amica. Ita S. Chrysostomus, homil. 88 in Matth.: «Diabolo, ait, nemo magis amicus est, quam qui deliciis et ebrietate maculatur: hic enim fons, haec mater est et origo vitiorum omnium. Sues ex hominibus facit: deliciis vacans nullo discrimine a daemoniaco separatur; impudens enim et furiosus pariter est: et daemoniacum omnes miseramur, hunc vero omnes aversamur, quia sponte furorem sibi attrahit; et os, oculos, nares et cetera sensuum instrumenta, amarissimas voluptatis conficit cloacas.» Quocirca diabolus solet sub vesperam excitare homines ad gulam, indeque ad dormitionem, ut noctu semisomnes, torpidos et pene sopitos tentet per libidinem aliosque pravos motus, eosque varios, et multiplices velut apum examen, ait S. Basilius, hom. 14. Hac de causa Ecclesia Completorium ab hisce S. Petri verbis inchoat, iisque monet fideles, ut sobrii sint et vigiles ad orandum et resistendum diabolo, ut sic oculi somnium capiant, ut cor ad Deum semper vigilet, ideoque ituri cubitum Angelo Custodi et Sanctis tutelaribus serio se commendent, ac sanctis cogitationibus indormiant. Vide quae de sobrietate dixi, Daniel. cap. I. Hinc senex ille in Vitis Patrum, lib. V, libello XI, num. 46, dicebat tres esse prodromos diaboli, oblivionem, negligentiam et concupiscentiam: «Etenim, ait, si oblivio venerit, generat negligentiam; de negligentia vero concupiscentia nascitur; de concupiscentia vero corruit homo. Si enim ita est sobria mens, ut oblivionem respuat, ad negligentiam non venit; et si non neglexerit, concupiscentiam non recipit; si vero concupiscentiam non recipit, nunquam cadet, opitulante gratia Christi.» Sic Paulus scribit Timoth., epist. II, cap. IV, vers. 5: «Tu vero, vigila;» et Christus Episcopo Sardensi: «Esto vigilans, et confirma cetera,» Apoc. III, 2. Hinc Ecclesia olim usurpavit nocturnas vigilias, ad orandum in pervigiliis Sanctorum, et easdem etiamnum usurpant Coenobitae in psalmodia nocturna, qui, ut ait S. Hieronymus in Daniel. cap. IV, 10, imitantur Angelorum semper vigilantium, Deumque laudantium officia. Exstitit olim in Oriente monasterium Acoemetarum, id est, non dormientium, quia totas pene noctes pervigilabant in oratione et psalmodia. Vere S. Cyrillus, Catechesi 4: «Opus est, ait, cum divina gratia, sobria mente et vigilantibus oculis, ut zizania vitemus pro tritico, pro ove lupum, diabolum pro Angelo bono.» Diabolus enim semper vigilat, et ubique intentus est, ut noceat et supplantet. Vigiles ergo cum vigili luctare debemus, et quasi Argi mille oculis eum observare ac cavere. Unde S. Hieronymus ad Heliodorum, epist. 1: «Insidiatur, ait, leo hic in spelunca sua, insidiatur ut rapiat pauperem, et tu frondosae arboris tectus umbraculo molles somnos, futurus praeda, carpis? Inde me persequitur luxuria, inde avaritia conatur irrumpere, inde venter meus vult mihi Deus esse pro Christo; compellit libido, ut habitantem in me Spiritum Sanctum fugem, ut templum ejus violem; persequitur, inquam, me hostis cui nomina mille, mille nocendi artes, et ego infelix victorem me putabo dum capior?» Post multa vero: «Nolite, ait, credere, nolite esse securi; licet in modum stagni fusum aequor arrideat, licet vix summa jacentis elementi spiritu terga crispentur, magnus hic campus montes habet; intus inclusum est periculum, intus est hostis. Expedite rudentes, vela suspendite, crux antennae figatur in frontibus, tranquillitas ista tempestas est.» Et S. Bernardus, serm. 11 in Psalm. XC: «Sicut, ait, ipse (Deus) sollicitus est nostri, et ipsi cura est de nobis; sic ille (diabolus) sollicitus est, ut nos mactet et perdat, et una ei cura, ne forte qui aversus est, revertatur.» Apte ergo S. Petrus curae Dei de nobis, per antithesin subjicit odium et invidiam diaboli ad nos perdendos. Ad haec vigilandum est, quia, ut ait Christus Matth. cap. XXIV, 42, «nescitis qua hora Dominus vester venturus sit.» Ubi S. Gregorius, homil. 13 in Evang.: «Horam ultimam, ait, Dominus noster idcirco voluit nobis esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione praeparemur;» et S. Hilarius, can. 24 in S. Matth.: «Paratos nos esse convenit, quia diei ignoratio intentam sollicitudinem suspensae exspectationis exagitat.» Porro: «Vigilat, ait S. Gregorius, loco citato, qui ad aspectum veri luminis mentis oculos apertos tenet; vigilat, qui a se torporis et negligentiae tenebras pellit.» Mystice dormiunt amatores saeculi. «Somnia enim sunt magistratus, opes, potentia, fastus, voluptatum impostura, gloriae cupiditas, vita delicata, ambitio,» etc., ait Nyssenus, homil. 11 in Cant. Hisce somniis opponenda est vigilia virtutum. Unde S. Augustinus, De Verbis Domini, serm. 23, cap. X: «Corde, inquit, vigila, fide vigila, spe vigila, charitate vigila, operibus vigila.» Quia Adversarius. — Hebraice vocatur Satan, graece ἀντίδικος, id est, in causa et lite adversarius, litigator, actor, accusator, qui scilicet omnes rationes et modos quaerit quibus nobis litem intentet, ut in tribunali Dei nos accuset, et reos damnationis peragat. Magnus ergo hic est adversarius, magna ejus lis et causa; agit enim contra animam nostram, contra salutem, contra aeternitatem; agit ut nos socios habeat damnationis et ignis inferni: idque primo, ex odio Dei quo ardet, ne scilicet Deus a nobis honoretur; secundo, ex invidia, ne sedes ejus in coelis occupemus; tertio, ex superbia, qua omnes sibi similes reddere, omnibusque dominari ambit. Hoc est quod ait Paulus, Ephes. VI, 12: «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates: adversus mundi rectores, tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus;» ac deinceps contra eos fideli quasi militi dat panopliam. Diabolus, — id est, calumniator, a διαβάλλω, id est calumnior; quare ridicule Thomas Anglicus: Diabolus, ait, dicitur quasi duobus colis devorans hominem, scilicet animam et corpus. Id condonandum est saeculo illi linguarum rudi et aglosso. Vere S. Gregorius, II Moral., cap. V, alias IX: «Antiquus adversarius, ait, cum quae accuset mala non invenit, ipsa ad malum inflectere bona quaerit; cumque de operibus vincitur, ad accusandum verba nostra perscrutatur; cum nec in verbis accusationem reperit, intentionem cordis fuscare contendit, tanquam bona facta bono animo non fiant, et idcirco perpendi a judice bono non debeant.» Causam invidiae dat S. Ambrosius, lib. VII in Luc., cap. XII: «Serit, ait, illecebras delictorum, ut habeat in supplicio participes, quos habuit in errore consortes; atque ideo socios quaerit ad culpam, ut obnoxios perdat ad poenam.» Porro «diabolus» antonomastice vocatur Lucifer, daemonum princeps, Matth. IV, 1. Lucifer ergo non tam per se (relegatus enim est in inferno, Apoc. XX, 2), quam per suos asseclas circuit: horum enim quisque vocatur, et est «diabolus.» Unde SS. Patres docent hunc aerem daemonibus esse plenum, qui ignem et poenam suam secum portantes, tentant homines, tentabuntque usque ad diem judicii: tunc enim omnes relegabuntur in infernum. «Diabolus, ait S. Augustinus ad Julianum, doctor mendacii, ipse est adversarius effectus generis nostri, inventor mortis, superbiae institutor, radix malitiae, scelerum caput, princeps omnium vitiorum, persuasor turpium voluptatum. Hinc ergo cum primum hominem a Deo factum, Adam, patrem omnium nostrum intueretur, pudicitia, temperantia, charitate, immortalitate vestitum, aemulus atque invidus tantam beatitudinem hominem terrenum accepisse, quam ipse dum esset angelus, per superbiam agnoscitur amisisse; invidit statim insatiabilis homicida, Adam exspoliavit, et nos interemit.» Haec est secunda causa irae diaboli in homines, scilicet invidia (prima enim, ut dixi, est odium Dei, illum damnantis et punientis in gehenna), de qua S. Basilius: «Pardalis, ait, animal est homini inimicissimum, adeo ut quandoque in stadiis hominis oculos prae ira invadat; qui autem ferae furorem deludere quaerunt, hominis imaginem ei ex charta ostendunt: illa statim furibunda eam concerpit et dilacerat, hoc argumento satis ostendens quanta sit ejus adversus hominem inimicitia. Sic item diabolus in imagine hominem apparentem insectatur, quando Deum ipsum attingere nequit; hinc ipsi bellum tam acre contra nos.» Ita S. Basilius, homil. in aliquot Scripturae locos. Tertia causa, scilicet superbia, manifesta est: diabolus enim tumet superbia et ambitione. Addit Origenes, homil. 33 in Lucam; Nyssenus, De Vita Mosis, ante medium; Auctor serm. ad Fratres in eremo, serm. 68; Magister Sentent. in II, dist. 11, quemque hominum habere daemonem antagonistam, ad tentationem deputatum a Lucifero, sicut habet angelum bonum ad custodiam deputatum a Deo. Cassianus vero, Collat. lib. VII, cap. XVII, docet certos daemones deputatos esse qui tentent ad iram, alios ad luxuriam, alios qui ad alia vitia; singula enim habere suos praesides et daemones. Unde in Scriptura vocatur spiritus irae, luxuriae, blasphemiae, etc.: haec alibi discutienda sunt. TANQUAM LEO RUGIENS. — In Scriptura nunc diabolus, nunc Christus vocatur «leo de tribu Juda;» Apoc. cap. V, vers. 5, ob contrarias leonis proprietates. Nam, ut ait S. Augustinus, serm. 46 De Divers., cap. II: «Christus vocatur leo propter fortitudinem, diabolus ob feritatem: ille leo ad vincendum, iste leo ad nocendum.» Diabolus ergo vocatur «leo,» primo, quia vigil: leo enim apertis oculis dormit, imo, ut Aelianus et alii docent, dormiendo vigilat, caudamque movet. Unde aliqui putant leonem nunquam dormire, aiuntque eum solum inter animantia apertis oculis nasci: habet enim oculos ingentes, palpebras vero exiles, ut totos oculos tegere nequeant, ideoque dictus λέων (leo) a λάω, id est «video,» quia ὀξυδερκὴς ἄγαν, id est, acutissimi visus est. Hinc leo symbolum est vigilantiae, ideoque affigi solet ad ostia basilicarum, uti Romae factum conspicimus. Similiter diabolus pervigil est ut homini noceat. Quocirca S. Basilius in illud, Attende tibi: «Ut strenuus pugil, inquit, habeto animae oculum nusquam evariantem, sed attentum et pervigilem; praemuni, ac tuere passis manibus partes, quarum plaga lethalis sit: in adversarium immotum oculum intendito fixius.» Rursum leo, ait Epiphanius, haeresi 78, «est animal voracissimum, specie fulvum, robore solidissimum, et, ut ita dicam, regalissimum super alia animalia.» Sic et diabolus caninam habet famem, imo rabiem devorandi animas; specie fulvus, puta cruentus; robore solidissimus, et rex super omnes filios superbiae, Job XLI, 25. Secundo, quia diabolus saevus est ut leo, qui nunquam cicuratur, fitque domesticus; quin et diabolus plurimis animabus pastus non saturatur, sed saevit magis, «cum leones satiati innoxii sint,» ut ait Plinius, lib. VIII, cap. XVI. Leo habet os ingens, dentes robustos, aduncos et validos ungues: ita diabolus rapacissimus est et voracissimus. Tertio, quia diabolus instar leonis rugit, id est voce, sonitu et terrore percellit, juxta illud Amos III, 9: «Leo rugit, quis non timebit?» Hinc Eusebius, lib. IV Praepar., cap. III: Daemon, inquit, dicitur a δαίω, id est «timere,» quia timorem incutit: licet verius δαίμων dicatur, quasi δαήμων, id est «sciens.» Daemonibus enim antiquitas humanarum artium inventionem tribuebat. Unde Plato universi moderatorem μέγιστον δαίμονα appellat. Daemon ergo tibi nocere nequit, nisi eum timeas, nisi timendo sponte illi cedas et consentias, quemadmodum qui ante conflictum non telo, sed tuba prosternitur, ait S. Bernardus, serm. 43 in Psal. XC, ubi docet leonem magis terrere rugitu quam ferire morsu, adeoque animalia quae morsui resistunt, imo leonem subinde superant, non sustinere ejus rugitum; «ut rugientis ejus sonitu velut quadam vi attonita atque icta capiantur,» ait S. Ambrosius VI Hexaem., cap. III. Sic diabolus magis nocet suis minis et terroribus, quam robore et verbere. Audi S. Bernardum: «Adversarius vester tanquam leo rugiens, ait Petrus. Gratias magno illi leoni de tribu Juda: rugire iste potest, ferire non potest. Rugiat quantum vult, tantum non fugiat ovis Christi. Quanta minatur, quanta exaggerat, quanta intentat? Non simus bestiae ut nos prosternat vacuus ille rugitus. Sic enim perhibent qui talia curiosius vestigaverunt, ad rugitum leonis nullam bestiam stare posse, ne eam quidem quae adversus ictum ejus tota animositate repugnat; et plerumque superat ferientem, quae non sustinet rugientem. Vere bestia, vere rationis expers, qui tam pusillanimis est, ut solo timore cedat; qui sola futuri exaggeratione laboris victus, ante conflictum non telo, sed tuba prosternitur. Nondum restitistis usque ad sanguinem, ait strenuus ille dux, qui leonis hujus noverat vanum esse rugitum.» Et alius quidam: «Resistite (inquit) diabolo, et fugiet a vobis.» Hinc daemon est myrmicoleon, id est formicaleo, quia timidis dominatur ut leo, audaces metuit ut formica, uti docet S. Gregorius, Olympiad., et alii in Job IV, 11: «Tigris (pro quo Septuaginta vertunt, myrmicoleon) periit.» Quarto, leo ex ira et famis rabie praedam devorat, ideoque priusquam captam praedam devoret, rugit, ait S. Cyrillus in Amos III. Sic et ex ira animas vorat diabolus. Rursum leo praedae suae reliquias fastidit, ait Nazianzenus in carmine de externi hominis vilitate, dum ita canit: Ac leo cum praeda ventrem exsaturavit, ut aiunt, Carne reliquias horret adire suae. Ita diabolus fastidit et dedignatur eos quos pervertit et occidit, eosque tractat quasi mancipia, imo cadavera, ut patet in sagis et veneficis, quas quasi bestias flagellat, verberat et torquet, tanquam lanio et carnifex. Rursum, «leonum ossa adeo dura sunt, ut ex iis percussis ignis quasi ex silice eliciatur,» ait Aristoteles, lib. II De Part. animalium, cap. IX. Ossa haec repraesentant obstinationem et pertinaciam diaboli, tum in peccato, tum in studio hominibus nocendi: hinc et leonis, aeque ac diaboli, collum est hirtum, rigidum et inflexibile, teste Aristotele, lib. IV, cap. X. Quinto, tradunt Epiphanius in Physiol., cap. I; Aelianus, lib. XI, cap. XXX; Plutarchus, De Animalium Comparat.; Isidorus, lib. I; Origenes et alii, leonem propria vestigia cauda, ea verrendo obterere, obscurare et delere, ne scilicet venatores vestigiis ejus insistentes lustrum inveniant, eumque cum catulis comprehendant. Addunt Aelianus et Plutarchus leonem contortis pedibus incedere, ut in iis quasi in vagina abscondat ungues suos, praesertim tempore nivis, ne in ea vestigia ejus appareant. Ita pariter diabolus malum specie honesti obtegit, ac celando finem et scopum suum, dolos suos abscondit, ne illi pateant, indeque ipse agnoscatur et repellatur. Insuper leo, ait Aristoteles in Physiog., cap. VIII, habet os vastum, frontem quadratam, supercilium ingens, humeros fortes, robustas costas et dorsum, crura nervosa, gressum juvenilem: sic et daemon. Sexto, leo, quia igneae est naturae, ardet libidine et ira: sic et diabolus. Audi Plinium, lib. VIII, cap. XVI; Aristotelem, lib. IX Histor. Animalium, cap. XLIV, tradit «leaenam primo foetu parere quinque catulos, ac per annos singulos uno minus, ab uno sterilescere: informesque minimasque carnes, magnitudine mustelarum, esse initio: semestres vix ingredi posse, nec nisi bimestrem moveri.» Hinc Aristoteles, lib. VI Hist. Animal., cap. XXIII, ait leones Syriae quinquies in vita parere. Septimo, foetet leo ob voracitatem et ingluviem: sic et diabolus; unde hebraice vocatur שעיר sair, id est «hircus,» quia in specie hirci apparet et adoratur a sagis, foetetque ut hircus; vel sur, id est «pilosus, hirsutus, horribilis, horripilans,» quia horribili specie apparens percellit, et pilorum erectionem horroremque inducit. Sic Plinius loco citato ait, leones habere gravem odorem, nec minus halitum: raros in potu, vesci alternis diebus: a saturitate interim triduo cibis carere. Quae possint, in mandendo solida devorare; nec capiente alvo, conjectis in fauces unguibus extrahere, ut si fugiendum sit, non in satietatem abeant. Polybius in senecta hominem appeti ab iis refert, quoniam ad persequendas feras vires non superant. Tunc obsidere Africae urbes, eaque de causa crucifixos vidisse se cum Scipione, quia ceteri metu poenae similis absterrerentur eadem noxa. Sic homines et animas petit sititque daemon. «Devorat diabolus, et veluti sibi per mortalem culpam peccatorum incorporat,» ait Lyranus. E contra fidelis et sanctus est cibus Christi: unde aiebat S. Ignatius audiens leones rugientes: «Frumentum Christi sum, dentibus bestiarum molar, ut panis mundus inveniar.» Octavo: «Leonum, ait Plinius, index animi cauda, sicut et equorum aures. Immota ergo, placitus, clemens, blandientique similis, quod rarum est: crebrior enim iracundia ejus. In principio terra verberatur: incremento terga ceu quodam incitamento flagellantur. Vis summa in pectore. Ex omni vulnere sive ungue impresso, sive dente, ater profluit sanguis.» Ita diabolus non nisi in cauda, id est, in fine tentationis, malitiam et iram suam patefacit; tum sanguinem atrum ostentat, se scilicet non sitire nisi mortes et caedes hominum. Rursum in pectus et cor hominis irrepit et se insinuat; eo enim occupato, totam animam totumque hominem occupat. Unde S. Cyprianus, tract. De Zelo et Livore: «Dominus, ait, prudentes nos esse jussit, et cauta sollicitudine vigilare praecepit, ne adversarius vigilans semper, et semper insidians, ubi in pectus obrepsit, de scintillis conflet incendia, de parvis maxima exaggeret: et dum remissis et incautis leniore aura et flatu molliore blanditur, procellis ac turbinibus excitatis ruinas fidei et salutis, ac vitae naufragia moliatur. Excubandum est itaque, fratres dilectissimi, atque omnibus viribus elaborandum, ut inimico saevienti, et jacula sua in omnes corporis partes, quibus percuti et vulnerari possumus, dirigenti, sollicita et plena vigilantia repugnemus, secundum quod Petrus Apostolus in epistola sua praemonet et docet, dicens: Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens, et aliquid devorare quaerens, circuit.» Nono, pergit Plinius: «Cum pro catulis foeta dimicat, oculorum aciem traditur defigere in terram, ne venabula expavescat: nec limis intuetur oculis, aspicique simili modo nolunt. Creditum est a moriente humum morderi, lacrymamque letho dari.» Ita diabolus non coelum, sed terram intuetur, suosque pariter intueri facit, ne venabula peccatorum et gehennae expavescant. Rursum daemon saevitia est leo, astutia vulpes, quia quos vi non potest, dolo superare contendit. Facit ergo illud Lysandri: «Ubi leonina pellis non sufficit, addenda est vulpina.» Et illud Pindari in Isthmiis, ode 4 De Melisso: «Ille animositate similis audaciae graviter frementium leonum ad venandum cum labore, solertia autem est vulpes, quae supina cohibet impetum aquilae: oportet autem quidlibet faciendo labefactare adversarium.» Decimo: «Hoc tale, ait Plinius, tam saevum animal, rotarum orbes circumacti, currusque inanes, et gallinaceorum cristae, cantusque etiam magis terrent, sed maxime ignes.» Ita diabolus terretur et fugatur rebus in speciem exilibus, scilicet crista crucis, laetitia, psalmodia et cantu hymnorum, orbe et coetu monachorum et clericorum, sed maxime igne et zelo amoris Christi. Unde S. Antonius apud S. Athanasium: «Credite, ait, mihi experto, pertimescit Satanas recte viventium vigilias, orationes, jejunia, mansuetudinem, voluntariam paupertatem, vanae gloriae contemptum, humilitatem, misericordiam, irae dominatum, et praecipue cor purum erga Christi amorem. Novit deterrimus coluber, ex praecepto Domini sub justorum se jacere vestigiis, qui ait: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici.» Unde S. Chrysostomus, homil. 22 in epist. ad Ephes.: «Conculcabimus diaboli potentiam, ait, si peccata conculcaverimus, omnia dico temporalia, fastum, concupiscentiam, superbiam, omnes animi passiones. Ansam enim dant diabolo divitiae, pecunia et vanae gloriae stadium.» Undecimo: «Leo, ait Aristoteles in Physiog., cap. VIII, habet gressum juvenilem et totum corpus articulatum et nervosum: ambulans autem tarde, et magnifice incedens, et se in humeris circum ambulat quatiens, amans victoriae.» Idem, lib. IX Hist. Animal., cap. XLIV: «In venatu dum cernitur, nunquam fugit, aut metuit; sed etiamsi venantium multitudine cedere cogitur, sensim pedatimque discedit, crebro subsistens atque respectans; nactus vero opaca, fuga, qua maxime potest veloci, se subtrahit, donec in aperta deveniat: tum rursus lente incedit.» Ita daemon fortitudinem simulat, metum dissimulat, ut suam fortitudinem et superbiam ostentet, videaturque vincere, etiam dum vincitur. Duodecimo, leo grandia et fortia animalia aggreditur, parva et vilia aspernatur. Rursum non comedit nisi quod vivum ceperit. Ita Aelianus, lib. II, cap. III. Sic et diaboli cibus est electus, Habac. I, 16; meliores, sanctiores fortioresque aggreditur; timidos carnalesque quasi suos contemnit. Rursum leo laesus acrius in laedentem insurgit: ita daemon magis saevit cum laeditur, puta cum homines vacant pietati, ut tempore Quadragesimae, uti docet Cassianus, Collat. cap. XXI, vers. 28. CIRCUIT, — scilicet assidue et continuo. Unde S. Fulgentius ad Thrasim., lib. I, cap. V, indefessum vocat ejus circuitum. Graece περιπατεῖν, id est, ut Tigurina, obambulat; Pagninus, undique ambulat; alii, circumambulat; S. Hieronymus in Isaia, circumiens quaerit. Sic ait ipse diabolus: «Circuivi terram, et perambulavi eam,» Job I, 7. Et Christus de eo: «Cum immundus spiritus exierit de homine, ambulat per loca inaquosa,» etc., Luc. XI, 24. Hinc et patris sui exemplo, «in circuitu impii ambulant,» Psal. XI, 9, hoc est circumquaque oberrant vagi et instabiles, ut piis noceant. Ita ibidem Theodoretus, Athanasius, Chrysostomus. Unde Chaldaeus vertit, in circuitu impii ambulant tanquam sanguisuga, quae sugit sanguinem filiorum hominum. Sic Judaei, ac pariter haeretici, Psal. LVIII, vers. 15, dicuntur circuire civitatem, id est Ecclesiam, quia vagi quaerunt undique modos eam oppugnandi, nec tamen eam ingredi volunt: unde ab uno errore et haeresi labuntur in aliam. Rursum Eusebius: Circulus, inquit, rectae lineae contrarius est, hinc impii in orbem, id est, oblique ad extrema, pii vero recta secundum rationem ad medium virtutis pergunt. Tropologice S. Augustinus: Impii ambulant in circuitu, id est, ait, in temporalium rerum cupiditate, quae septem dierum repetito circuitu quasi rota volvitur, et ideo non perveniunt ad octavum, id est, ad diem aeternum, pro quo iste psalmus intitulatur: hinc et multiplicantur, quia recedunt ab unitate Dei. Circuitus ergo iste et perambulatio diaboli significat, primo, eum vagum esse et instabilem, quia deserendo Deum per peccatum, stabilitatem mentis (haec enim est in solo Deo) perdidit, qua de re plura dixi ad illud Thren. I, 8: «Peccatum peccavit Jerusalem, propterea instabilis facta est.» Secundo, ejus iram et nocendi cupiditatem; circuit enim diabolus perinde ac duellator, qui in duello antagonistam circumcirca observat et circuit, ut eum dejiciat, idque assidue et jugiter. Solus enim circularis motus potest esse perpetuus, eo quod circulus fine et principio careat, ceteri non, ut docet Aristoteles, lib. VIII Physic., text. 75 et 76, ubi probat motum circularem esse primum, et mensuram ceterorum, esseque continuum; quia semper fertur circa medium, non ad extremum, uti fertur motus rectus, ideoque coelos moveri motu circulari. Circulationem ergo hanc didicit diabolus in coelo, cum ibidem versatus est, quasi angelus; sed eum ex bono convertit in malum, cum lapsus est factusque diabolus. Tertio, ejus versutiam, fraudes et dolos, qua ut serpens gyrat et regyrat, ut homines suis artibus, scrupulis, perplexitatibus, etc., intricet, circumveniat, implicet, irretiat, decipiat, capiat, juxta illud Job cap. XL, vers. 12, de Behemot, id est elephante, qui typus est diaboli: «Nervi testiculorum ejus perplexi sunt.» Ubi vide S. Gregorium et S. Leonem, serm. 7 De Nativit.: «Novit (daemon), inquit, cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem errore conturbet, quem gaudio fallat, quem metu opprimat, quem admiratione seducat.» Quarto, perambulat quasi princeps mundi; perambulare enim in Scriptura significat dominium et imperium: sic enim herus perambulat in agro suo, rex in regno, dux in regionibus bello subactis, uti pluribus ostendi Zachar. I, 11; unde ait Job XII, 24: «Non est super terram potestas, quae comparetur ei qui factus est ut nullum timeret.» Quinto, circuit, sicut venator circuit cervos, piscator pisces, exercitus urbem, ut omnes concludat, capiat vel occidat, juxta illud Job XL, 18: «Ecce absorbebit fluvium, et non mirabitur: et habet fiduciam, quod influat Jordanis in os ejus.» Unde Thomas Anglicus: Perversitas, inquit, diaboli significatur per nomen «adversarii,» robur per nomen «leonis,» crudelitas cum «rugiens» vocatur, sollicitudo cum «circumire quaerendo» dicitur. Hinc a nobis exigitur contra primum, ut resistamus; contra secundum, ut simus fortes; contra tertium, ut fidei mansuetudinem habeamus; contra quartum, ut vigilemus. Sexto, circuitio haec significat sagacitatem diaboli, qua cujusque desideria, vitia, infirmitates, occasiones, habitus explorat, ut ea parte quemque aggrediatur et tentet, qua debilior est: sicut dux qui obsidet urbem, circuit ut videat qua parte minus munita sit, ut per eam irrumpat. Qui ergo diabolo resistere cupit, omnia sua circumlustret, omnes sensus acri custodia muniat, omnia vitia mortificet, praesertim ea in quae pronior est; ubi infirmior est, ibi magis se obfirmet, totusque excubet, et sese obarmet per orationes, propositum efficax, poenitentias, consilia seniorum, etc. Audi S. Cyprianum, tract. De Zelo: «Circuit ille nos singulos, et tanquam hostis clausos obsidens, muros explorat, et tentat an sit pars aliqua membrorum minus stabilis et minus fida, cujus aditu ad interiora penetretur. Offert oculis formas illices et faciles voluptates, ut visu destruat castitatem. Aures per canoram musicam tentat, ut soni dulcioris auditu solvat et molliat Christianum vigorem. Linguam convicio provocat, manum injuriis lacessentibus ad petulantiam caedis instigat, ut audacem faciat; lucra opponit injusta, ut animam pecunia capiat; ingerit perniciosa compendia, honores terrenos promittit, ut coelestes adimat; ostentat falsa, ut vera subripiat; et cum latenter non potest fallere, exerte atque aperte minatur, terrorem turbidae persecutionis intentans, ad debellandos Dei servos; inquietus semper et semper infestus; in pace subdolus, in persecutione violentus. Quamobrem, fratres dilectissimi, contra omnes diaboli vel fallaces insidias, vel apertas minas stare debet instructus animus et armatus, tam paratus semper ad repugnandum, quam est ad impugnandum semper paratus inimicus. Et quoniam frequentiora sunt tela ejus quae latenter obrepunt, magisque occulta et clandestina jaculatio, quo minus perspicitur, hoc et gravius et crebrius in vulnera nostra grassatur; ad haec quoque intelligenda et depellenda vigilemus, ex quibus est zeli et livoris malum.» Et S. Antonius apud S. Athanasium, monet Christianos, ne per inertiam vires daemonibus praebeant: «Nam quales, ait, nos et nostras repererint cogitationes, tales se nobis praestare consueverunt; et si quod in pectoribus malae mentis et pavoris semen invenerint, quasi latrones qui deserta loca obtinent, coeptos cumulant timores, et crudeliter imminentes infelicem puniunt animam;» et S. Leo, serm. 7 De Nativit.: «Omnium, ait, discutit (daemon) consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus, et ibi causas quaerit nocendi, ubicumque viderit studiosius occupari.» Septimo, circuit ut homines in circulum agat (ceu turbo paleas), puta in mentis vertiginem, ut quasi dementati, ac cerebro et ratione destituti, raptentur in orbem suarum machinationum, puta concupiscentiarum, ruantque de uno peccato in aliud et aliud, donec totum circulum peccatorum omnium absolvant et compleant. QUEM DEVORET. — Leo devorat non glutiendo, sed dentibus validis praedam comminuendo, juxta illud Isaiae XXXVIII, 13: «Quasi leo sic contrivit omnia ossa mea;» et illud S. Ignatii: «Dentibus bestiarum molar;» sic et daemon odio et rabie, quo furit in Deum et homines, eos plane conterere satagit. Unde S. Chrysostomus, hom. 22 ad Pop.: «Circuit, ait, quaerens non quem mordeat, vel frangat, sed quem devoret.» Est catachresis: daemon enim proprie non devorat homines, vel animas; sed eas lacerat, perdit et cruciat, eaque re mire quasi esca suavissima pascitur et delectatur; et hoc significat τὸ devoret.
5:9
9. CUI RESISTITE (S. Hieronymus in cap. LV Isaiae legit, adversus quem resistite; Syrus, insurgite) FORTES IN FIDE. — Tria hic S. Petrus fideli dat arma ad vincendum diabolum: primum est ei resistere; resistentia est enim victoria, quia diabolus non vi cogendo extorquet, sed suadendo et blandiendo postulat a nobis consensum; quod si illum negemus, vincimus; secundum, fortitudo; tertium, fides; resistentia enim eum vincit, fortitudo subjugat, fides enervat. Fides enim futura praemia et poenas menti ad vivum repraesentans excitat hominem, ut pro iis generose decertet, utque Dei opem ad fortiter praeliandum imploret. Unde per fidem Christus inhabitat in cordibus nostris. Ephes. III, 17: «Fides enim est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium,» Hebr. XI, 1 et sequent., ubi Paulus docet Sanctos omnes vicisse per fidem. Idem, Ephes. VI, 16, militem Christianum contra diabolum a capite ad talos obarmans, dat ei pro scuto fidem, pro galea spem, exempto autem dextro oculo fuissent prorsus in praelio caeci. Ita Josephus, VI Antiq., v. Tropol. S. Gregorius ibidem: Dexter oculus, inquit, est intuitus aeternae claritatis, qui fit per fidem; sinister est concupiscentia carnalis et intuitus terrenorum. Ergo Naas, id est hebraice serpens, puta diabolus, dextros oculos suorum eruit, quando aeternorum intuitum adimit, facitque ut homines carnalia solum cogitent et cupiant, ac coelestia, quae solebant amare, non attendant. Sic et Angelomus ibidem. Hic verum est illud Senecae in Hercule Furente: Quemcumque fortem videris, miserum neges. Nunquam Stygias fertur ad undas Inclyta virtus: vivite fortes. Et illud Plinii: «Ut palma imposito onere enititur, ita viri fortis animus, quo plus negotiis premitur, quoque magis saevit fortuna, hoc est erectior.» Talis fuit Agamemnon, qui constanti fortitudine, Trojam invictam decennali obsidione premens debellavit et occupavit, indeque dictus est Agamemnon, quasi ἀγαστὸς τὴν μονήν, id est, admirabilis in perseverantia et mora, ait Plato in Cratylo. Agamemnon ergo idem est quod Parmeno. Nimirum «obsidio urbis quam capere cupis, constanter urgenda et premenda est,» ait Vegetius. Pari modo qui diabolo resistere, qui vitium aliquod debellare cupit, sit Agamemnon, sit Parmeno, decennali obsidione et pugna illud oppugnet et expugnet. Talem fugit daemon dicitque suis: «Sinamus hunc; nam Agamemnon est: a sua Troja non recedet, donec eam occupet.» SCIENTES EAMDEM PASSIONEM (τὰ αὐτὰ τῶν παθημάτων, id est, easdem passiones) EI QUAE IN MUNDO EST, VESTRAE FRATERNITATI FIERI. — Consolatur et roborat afflictos fideles Ponti, Galatiae, Cappadociae, etc., ad quos scribit, exemplo fratrum, id est Christianorum, per totum mundum sparsorum, qui similia patiebantur, q. d. State fortes, o fideles Pontici, etc., in omni tentatione et passione, quam contra vos suscitat diabolus, cogitando hanc passionem non esse vobis propriam, sed omnibus fidelibus communem; illos ergo omnes in passione, aeque ac in fide, habetis fratres et socios. Hac itaque communione et societate vos solamini et corroborate, tum quia jucundum est in poena habere socium, adeoque socius est poenae levamen; tum quia furor diaboli divisus et sparsus per omnes fideles, minor est in particulares et singulos: longe enim major esset, si singulis totus incumberet; tum quia haec vis est societatis, ut in ea unus ceterorum conjunctione firmetur et roboretur, juxta illud Eccle. IV, 12: «Funiculus triplex difficile rumpitur;» tum quia passioni vestrae compatiuntur ceteri fideles universi, utpote fratres vestri: fratris autem compassio levat passionis onus et pondus. Ita Oecumenius, Vatablus et alii. FORTES IN FIDE. — Graece στερεοί, quod S. Hieronymus in cap. LV Isaiae vertit, confortati fide; Syrus, obfirmati; Pagninus et Tigurina, solidi; alii, rigidi, duri, firmi. Haec enim omnia significat τὸ στερεοί. Nota: Non qualis qualis, puta exilis et languida fides, sed viva, firma, fortis et generosa vincit diabolum, quia jacula ejus sunt ignita, Ephes. VI, 16. Suscitat enim tentationes et concupiscentias ardentes, juxta illud Job cap. XL, 12: «Halitus ejus prunas ardere facit.» Haec autem non nisi vehementi fide exstingui possunt. Quare sub fide quasi radice intellige spem, orationem, charitatem; fides enim spe roborata, oratione armata, charitate ignita, vincit diabolum. Illa enim succensi, in qualibet tentatione dicimus cum S. Paulo: «Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an fames? an nuditas? an periculum? an persecutio? an gladius? etc. Sed in his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro,» Rom. VIII, 35. Quocirca diabolus hanc fidei firmitatem et fortitudinem nobis eripere conatur, ut fide destituti quasi caeci oberremus, et impingamus in ejus laqueos; fides enim est oculus animae. Hujus rei symbolo Naas, rex Ammon, incolis Jabes oculum dextrum expungere voluit, I Regum XI, 2, idque tam in opprobrium, tum ut rebellare non possent, faciendo eos bello inutiles et caecos; sinistrum enim oculum scuto tegunt milites; exempto ergo dextro fuissent prorsus in praelio caeci. Sic pro ocreis promptitudinem Evangelii, pro balteo veritatem. Unde Isidorus, lib. III De summo Bono, cap. V: «Ab incredulis, inquit, diabolus timetur ut leo, a fortibus in fide ut vermis contemnitur.» Et S. Joannes, epistola I, cap. V, vers. 4: «Haec est, ait, victoria quae vincit mundum, fides nostra;» et S. Antonius apud S. Athanasium: «Signum, ait, crucis et fides ad Dominum inexpugnabilis nobis murus est;» et rursum: «Si alacres fuerimus in Domino, et futurorum bonorum cupido nos succenderit, si semper omnia manibus Dei committamus, nullus daemonum ad expugnandum valebit accedere: magis enim cum munita in Christo corda conspexerint, confusi revertentur. Ita et Job firmatum in Domino diabolus refugit, et infelicissimum Judam exspoliatum fide vinculis captivitatis innexuit. Una est ergo ratio vincendi inimicum, laetitia spiritualis, et animae Dominum semper cogitantis jugis recordatio, quae daemonum ludos quasi fumum expellens, persequetur adversarios potius quam timebit.» Idem monuit S. Jacobus, cap. IV, vers. 7: «Resistite diabolo, et fugiet a vobis.» Vide ibi dicta. Nota primo, τὸ quae in mundo est aliqui referunt ad passionem quae praecessit, q. d. Agite, durate, quia passio haec quae «vestrae fraternitati,» id est vobis, o fratres, fit, tantum est hujus mundi: modico ergo tempore durabit, quia futurum saeculum, quod vos manet, non erit passionis, sed coronae et gloriae. Ita Arias. Aut, q. d. Ne miremini, o fideles, vos tanta pati; nam etiam infideles et mundani, adeoque omnes qui in mundo sunt, similia patiuntur; mundus enim hic est forum passionum et stadium aerumnarum. Secundo et genuine, τὸ quod in mundo refer ad fraternitati, quod sequitur, q. d. Fraternitas vestra quae est in mundo, id est, fratres vestri qui toto mundo sunt dispersi, similes tentationes, passiones et persecutiones ab hostibus fidei, suscitante diabolo, patiuntur, atque vos patimini. Idque exigit τὸ ei, et Graeca quae habent τὸ ἐν τῇ ἀδελφότητι, id est, fraternitati quae est in mundo. Unde Syrus vertit, scitote etiam quod contra fratres vestros, qui in mundo sunt, ipsae illae passiones obveniunt. Nota secundo: Abstractum ponitur pro concreto: «fraternitatem» enim vocat fratres, id est fideles, non ad quos scribit, sed eorum in fide socios, qui in reliquo erant orbe, ut patet ex Graeco jam citato. Cur fideles vocentur fratres, dixi cap. I, 22, et Jacobi II, 13. Recte Clemens Alexandrinus, lib. V Strom., gentiles arguentes fideles quod vocarent se fratres, ita redarguit: «Fratres nos esse, utpote unius Dei et unius magistri, alicubi etiam Plato videtur dicere hoc modo: Qui in civitate estis, omnino fratres estis;» et Minucius Felix in Octavio: «Fratres vocamur, ut unius Dei parentis homines, ut consortes fidei, ut spei cohaeredes.» Origo hujus appellationis prodiit a Judaeis, qui se invicem vocabant fratres, non tantum fide et religione, sed et sanguine. Omnes enim prognati sunt ex duodecim Patriarchis, quasi capitibus duodecim tribuum, qui omnes fuere fratres, utpote filii Jacob, nepotes Abrahae; a Judaeis enim prognatus est Christus, et Synagoga Judaeorum fuit matrix Ecclesiae Christianorum, quae proinde quasi filia et haeres matri morienti et desinenti successit, cum Synagoga in Ecclesiam transiit. Hinc pariter fratrum nomenclatura ab illa in hanc transiit. Nota tertio: Pro fieri graece est ἐπιτελεῖσθαι, quod primo vertit Noster, fieri; Syrus, obvenire; secundo, Pagninus et Cajetanus, perfici; Tigurina, consummari; Gagneius, apparari et exhiberi; alii, suppleri, juxta illud Pauli: «Adimpleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea, pro corpore ejus quod est Ecclesia,» Coloss. I, 24. Perficitur enim cyclus passionum et patientiae Ecclesiae, ex passionibus et patientia singulorum fidelium, ejus filiorum et membrorum; ac proinde quisque fidelis ad passionem animare se debet, cogitando se non tantum suam, sed et totius Ecclesiae coronam adimplere et perficere. Unde Cajetanus τὸ perfici sic explicat, q. d. Passiones non sunt fugiendae, sed ambiendae; quia per eas in patientia perficimur, adeoque illae in virtute nos solidant, faciuntque perfectos, juxta illud quod de Christo ait Paulus: «Decebat, etc., auctorem salutis eorum per passionem consummare,» Hebr. II, 10. Et cap. V, 8: «Et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex iis quae passus est obedientiam, et consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae.» Graecum ἐπιτελεῖν haec omnia et plura significat, scilicet perficere, praestare, supplere, absolvere, consummare, solvere, obire, perfungi, exsequi.
5:10
10. DEUS AUTEM OMNIS GRATIAE (scilicet auctor, conservator, promotor, perfector, remunerator et coronator: unde subdit), QUI VOCAVIT NOS IN AETERNAM SUAM GLORIAM IN CHRISTO JESU (id est per Christum Jesum), MODICUM PASSOS IPSE PERFICIET, CONFIRMABIT SOLIDABITQUE. — Causam dat S. Dionysius, Eccl. Hierarch., cap. II: «Dominus enim, ait, ut est summe clemens et bonus, in suis bellatoribus vincit, dum in illis habitans, pro illorum salute et victoria adversus mortis et corruptionis impetum pugnat.» Est hic ultimus ad certandum et patiendum stimulus, quod Deus certantes adjuvet, perficiat et coronet. Ipse enim est Deus «omnis gratiae:» ergo et patientiae, perseverantiae, ac gloriae aeternae. Haec enim ultima et maxima est gratiarum. Vere S. Augustinus, serm. 67 De Temp.: «Quod si semper, ait, beneficia Dei nostri, quae nobis nullis praecedentibus meritis nostris collata sunt, assidue cogitamus, peccata nostra nobis non dominantur; aut si forte surrepserint, cito per paenitentiam corriguntur. Quis enim vel mente concipere, non dicam verbis possit exponere, quanta circa nos sint Dei nostri beneficia? Fecit enim nos cum non essemus, reparavit nos postea cum periissemus. Mortem suscepit, pretioso nos sanguine liberavit, ad inferna descendit, de faucibus nos aeternae mortis eripuit, caelorum etiam regna promisit,» etc. Ecce ut Deus est Deus omnis gratiae. Nota primo: Τὸ omnis gratia, licet quamlibet virtutem et gratiam significet, maxime tamen patientiam et fortitudinem ad sustinendum passiones et tentationes, quas diabolus nobis per se vel per suos suscitat, q. d. «Omnis gratiae;» id est, omnis patientiae: «patientia enim opus perfectum habet,» Jacob. I, 4. Perfectio autem includit omnes virtutes; ergo et patientiam. Quare quod de charitate dixit Apostolus, I Cor. cap. XIII, vers. 4, idem dicas de patientia: «Patientia benigna est, non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum; non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet.» Unde Hugo, Catharinus et Salmeron omnem gratiam interpretantur totam integram et perfectam gratiam, ut sit enallage quantitatis, qua totum universale ponitur pro toto quanto, puta omne pro integro. Nota secundo: Τὸ qui vocavit nos in aeternam suam gloriam, dat finem et causam tum praecedentium, tum sequentium, q. d. Quia Deus nos vocavit in aeternam suam gloriam, hinc idem est auctor «omnis gratiae:» haec enim respondet gloriae quasi semen fructui, meritum mercedi, labor praemio; hinc rursum idem ipse «modicum passos perficiet, confirmabit solidabitque.» Vere Abbas Hyperichius in Vitis Patrum, lib. V, libello 11, num. 35: «Cogitatio tua, ait, sit in regno coelorum, et cito in haereditatem accipies illud.» Unde addit S. Petrus: «In Christo Jesu,» id est per Christum Jesum, puta primo, per merita Christi; secundo, per praedicationem Christi; tertio, per vocationem et gratiam Christi: per haec enim vocamur ad aeternam gloriam. Secundo, «in Christo,» ut scilicet nos patientes simus in Christo passo, quasi membra, cum eoque efficiamus unum corpus Ecclesiae nunc militantis per gratiam, postea triumphantis per gloriam. Ita Thomas Anglicus et Glossa. Tertio, Lyranus et Dionysius, «in Christo,» id est, propter Christum, vel pro Christo, modicum passos. Quarto, «in Christo,» id est, instar Christi, qui nobis est speculum, aeque ac praemium patientiae. Ita S. Bernardus, serm. 74 in Cantic., docet Christum tam pugnantis formam esse quam gloriam triumphantis. «Utrumque, ait, es mihi, Domine Jesu, et speculum patiendi, et praemium patientis: utrumque fortiter provocat, et vehementer accendit. Tu doces manus meas ad praelium exemplo virtutis tuae, tu caput meum post victoriam tuae coronas praesentia majestatis, sive quia pugnantem te specto, sive quia te exspecto non solum coronantem, sed et coronam.» Porro S. Petrus uti epistolam coepit a beneficio vocationis ad fidem et Christianismum, ita in eodem finit, ut ostendat quantum hoc sit quantique aestimandum, ideoque fideles jugiter illud prae oculis habere debere, pro eoque gratias agere, ac perseverantiam postulare, denique vitam illo dignam agere. Nota tertio: Τὸ modicum passos (Tigurina, parumper afflictos) ipse perficiet magnam patientibus affert consolationem et stimulum ad alacriter et constanter patiendum, cogitando scilicet quod modica sit passio, quodque Deus modicum tentatos et passos perficiet. Unde Tertullianus, ad Martyr. cap. III: «Epistates vester, ait, Christus Jesus, qui vos spiritu unxit, et ad hoc scamma produxit, etc., ut vires corroborarentur in vobis, quia virtus duritia extruitur, mollitia vero destruitur.» Ita S. Antonius luctans cum daemone: «Cum elevaret oculos, ait S. Athanasius, vidit desuper culmen aperiri, et deductis tenebris radium ad se lucis influere. Post cujus splendoris adventum nec daemonum aliquis apparuit, et corporis dolor extemplo deletus est. Aedificium quoque quod paulo ante dissolutum fuerat, instauratum est. Illico praesentiam intellexit Domini Antonius, et ex intimo pectore trahens longa suspiria, ad visionem quae ei apparuerat loquebatur, dicens: Ubi eras, bone Jesu? ubi eras? Quare non a principio adfuisti, ut sanares vulnera mea? Et vox ad eum facta est, dicens: Antoni, hic eram; sed exspectabam videre certamen tuum. Nunc autem quia dimicando viriliter non cessisti, semper auxiliabor tibi, et faciam te in omni orbe nominari. His auditis, exurgens in tantum roboratus orabat, ut intelligeret se plus recepisse tunc virium quam ante perdiderat.» Ita Theodosius Abbas apud Joannem Moschum in Prato Spirit. cap. LXVI, cum vidisset diabolum instar Aethiopis et gigantis enormis, qui a terra porrigebatur usque in coelum, et caput inter nubila condebat, audiretque: «Theodosi, cum hoc oportet te luctari;» ac pavidus diceret: «Quis ego sum, ut homuncio cum tanto gigante lucter?» audivit: «Ingredere cum omni alacritate et fiducia; mox enim ut tu illum adorsus fueris, ego adjutor adero, tibique victoriae coronam imponam.» Ita factum. Idem saepe experimur in nobis, cum quid arduum aggredimur, ut ante aggressum horreamus, putemusque rem confectu impossibilem. At ubi eam aggredimur, et opus incipimus, illico minuuntur et cedunt difficultates, remque ipsam parvo labore conficimus, ut verum sit quod ait ille: «Res in se non esse difficiles, sed difficiles apprehendi; ideoque non res, sed opiniones rerum nos turbare et percellere;» et illud Nazianzeni in Sentent.: «Ut foliorum strepitus lepores exterrent, ita rerum umbrae timidos et ignavos.» Quae ergo dura videntur, magnis animis, et quasi clausis (ut facit leo) ad difficultatem, caecisque oculis aggredienda sunt, itaque illico vincetur difficultatis horror, resque factu facilis videbitur. Legimus nonnullos Martyres, ac nominatim SS. Marcum et Marcellianum initio martyrii trepidasse, et ingentes habuisse dolores ac luctas; at ubi constanti animo se ad Dei gloriam in praedam tortoribus dederunt, Deique opem ardenter efflagitarunt, pavorem et horrorem omnem vicisse, laetosque et alacres omnia tormenta tolerasse, tum quia animus hic generosus superabat dolores, ut eos parvos vel nullos duceret; tum quia Deus magnis animis adest et succurrit, vel doloris sensum minuendo, vel sua consolatione et gratia ita animum roborando, ut tormenta omnia levia aestimet. Sicut enim pondus leve per contrapondus majus attollitur, et quasi alleviatur: ita dolorem omnem mitigat magnus amor et animus. «Pondus enim meum est amor meus,» ait S. Augustinus. Nota quarto: Τὸ ipse perficiet graece est καταρτίσαι, quod Tigurina vertit, instauret, ut si quid per afflictiones in potentia et mente, vitio impatientiae et pusillanimitatis sit luxatum, laesum, divisum, fractum, hiulcum, distortum, debilitatum, instauret, confirmet, uniat, aequet. Alii vertunt compaginet, vel integret, ut omnibus patientiae et virtutum partibus quasi artubus compacti, sitis integri, exacti, absoluti et perfecti. CONFIRMABIT SOLIDABITQUE. — Pagninus, fulciat et roboret. Haec omnia idem, vel quasi idem sunt, tantumque per auxesin significant hanc perfectionem esse firmam et solidam, ac consistere in firmitate et soliditate patientiae et virtutis. Unde Graeca addunt θεμελιώσει, id est fundabit; Tigurina et Pagninus, stabiliet. Hinc Syrus vertit: Ut, cum sustinuerimus has oppressiones exiguas, roboremur, et confirmemur, ac perstemus in eo (Jesu Christo) in aeternum. Hinc rursum aliqui haec legunt per nomina et ablativos: καταρτίσει στηρίξει, σθενώσει, θεμελιώσει, id est perficiet confirmatione, consolidatione, fundatione. Verum melius Noster et alii tria ultima accipiunt non ut nomina, sed ut verba futuri temporis, ideoque pariter pro primo καταρτίσαι, id est perficiat, in optativo, legunt in futuro καταρτίσει, id est perficiet. Jam Graeca omnia legunt in optativo καταρτίσαι, στηρίξαι, σθενώσαι, θεμελιώσαι, id est perficiat, confirmet, roboret, fundet. Alii tamen haec distinguunt, sed varie. Primo, Salmeron: «Perficiet, ait, per charitatem, confirmabit per spem vivam, solidabit per fidem efficacem.» Rursum idem addit Christum perficere fideles quos emit et redemit, Patrem confirmare eosdem quos condidit, Spiritum Sanctum solidare suae gratiae et fortitudinis spiritu. Secundo, Titelmannus: «Perficiet, inquit, per patientiam, confirmabit et solidabit per perseverantiam.» Unde et Prosper, lib. I De Vocat. Gentium, XXIV, ex hoc loco docet perseverantiam esse donum Dei. Tertio, Carthusianus haec adaptat tribus animae potentiis: «Perficiet, inquit, intellectum purificatae mentis intelligentia, confirmabit voluntatem fervore charitatis, solidabit memoriam ut in Deo figatur fixaque consistat.» Vel, ut Thomas Anglicus: «Perficiet rationem cognitione veritatis, confirmabit appetitum concupiscibilem in amore bonitatis, solidabit irascibilem ut nullis terroribus vel difficultatibus cedat.» Quarto, Hugo haec applicat et opponit tribus hominis hostibus: «Perficiet, inquit, contra mundum, confirmabit contra carnem, solidabit contra daemonem.» Quinto, alii, q. d. «Perficiet nos largiendo voluntatem perfecte et constanter volendi, confirmabit dando voluntatem rem volitam exequendi, solidabit dando robur ipsumque actum exequendi.» Porro haec omnia inchoate facit Deus in hac vita per gratiam et patientiam, perfecte vero eadem faciet in futura per gloriam. Haec enim perficiet intellectum lumine gloriae, ut Deum quasi summum bonum videat et contempletur; confirmabit voluntatem, ut ipsum totis viribus amet; solidabit eamdem, ut a tanto bono avelli nequeat, sed illi tota inhaereat, nec ulla re aut ratione ab eo separari possit. Ita fere Hugo, Primaticius et alii, ac favet Syrus dum vertit: Roboremur, et confirmemur, et perstemus in eo in aeternum. Hoc est quod ait Paulus: «Momentaneum, et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis,» II Cor. IV, 17. «Hic scopus, hic finis,» haec meta, haec corona, hoc epinicium Christiani, a quo uti inchoavit Epistolam S. Petrus, ita et in eodem desinit. Praeclare Lactantius, lib. VII, cap. VI, Christianos et totam Christianismi rationem hac circumscriptione depingit: «Idcirco, ait, mundus est factus, ut nascamur: ideo nascimur, ut agnoscamus factorem mundi ac nostri Deum: ideo agnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus Dei constat: ideo praemio immortalitatis afficimur, ut similes angelis effecti, summo Patri ac Domino in perpetuum serviamus et simus aeternum Deo regnum. Haec summa rerum est, hoc arcanum Dei, hoc mysterium mundi.» Unde S. Gregorius Nazianzenus, De Christo patiente, ait eum non sibi, sed nobis natum et passum: Factus sum, inquit, Christi corporis, ille mei. Me gessit moriens, me victa morte resurgens. Et secum ad Patrem me super astra tulit. Et Prudentius, De Resurrect. carnis: Pellite corde metum, mea membra, et credite vosmet Cum Christo reditura Deo: nam vos gerit ille, Et secum revocat; morbos ridete minaces, Inflictos casus contemnite, tetra sepulcra Despicite, et surgens Christus quo provocat, ite. Et Tertullianus, lib. De Resurrect., resurrectionis symbolum dat phoenicem, avem Arabiae reviviscentem, eique comparat Christianos patientes, morientes et resurgentes. De phoenice enim sic canit Lactantius: Ipsa sibi proles, suus est pater, et suus haeres, Nutrix ipsa sui, semper alumna sui. Ipsa quidem, sed non eadem: quia et ipsa, nec ipsa est, Aeternam vitam mortis adepta bono. Ravennae extat emblema ad picturam phoenicis: Securus moritur qui scit se morte renasci; Mors ea non dici, sed nova vita potest. Illustrissima Bona, Joannis Galeatii Mediolanensis ducis mater, mortuo marito, curavit in numismate cudi phoenicem hoc lemmate: Sola facta solum Deum sequor. Denique S. Caecilia tumulo S. Maximi Martyris curavit insculpi phoenicem; et Romae in cryptis Martyrum plurium sarcophagis phoenix incisus visitur. Haec cogitantes, sperantes et ambientes, Sancti ambiebant passiones, quaerebant cruces, sitiebant martyria. Eminuit inter eos S. Vincentius, qui tam avarus et avidus fuit suppliciorum, quam Dacianus tyrannus eorumdem in ipsum prodigus; equuleum habebat in deliciis, ungulas pro epulis, catastam pro molli culcitra, ac, quod mirum est, iis crescentibus, crescebat ejus animi corporisque vigor, ut excarnificatus et pene enectus iis reviviscere, redintegrari et roborari videretur; adeoque in lecto et rosis animam afflavit, cui tormenta vitam dederant: nimirum rosae et deliciae ei erant tormenta, tormenta vero et poenae pro Christo ejus erant deliciae. Ita Deus modicum passum perfecit, confirmavit solidavitque, ut homine celsior, instar angeli incorporei in poenis corporis luderet, et illuderet tyranno, ut suis vulneribus magis vulneraret et cruciaret tyrannum, quam ipse eis vulneraretur. Similis fuit S. Agatha Quintiano insultans. Modicum enim passa adeo corroborata est, ut Aphrodisiae lenae se tentanti dixerit: «Operam perdis: ego enim ita firmata sum in fide, castitate et amore Dei, ut per ejus gratiam citius sol perditurus sit suum lumen, ignis calorem, nix albedinem, quam ego mutem propositum. Praeparet Quintianus leones, acuat gladios, ignes succendat, portas inferni aperiat, omnesque in me daemones concitet, Dei ope vivam et moriar Christiana aeque ac virgo; intentissime enim amo et desidero Christum, cui me totam devovi et despondi.»
5:11
11. IPSI GLORIA ET IMPERIUM. — Syrus, ipsi gloria, potentia et honor. S. Prosper, lib. I De Vocat. Gentium, cap. XXIV, «cui virtus et honor.» Graecum κράτος significat potentiam, robur, vim, imperium, principatum, victoriam, quae omnia huic loco congruunt, q. d. Deus modicum passos perficiet, eisque per patientiam perfectam dabit victoriam: illi ergo omnis victoriae laus tribuatur, non nobis, juxta illud Pauli, I Cor. XV, 57: «Deo gratias, qui dedit nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum;» et II Cor. II, 14: «Deo gratias, qui semper triumphat,» id est triumphare facit «nos in Christo Jesu.» S. Petrus uti coepit per doxologiam Dei, dicendo: «Benedictus Deus,» ita in eamdem desinit, dicens: «Ipsi gloria,» etc., ut doceat Deum Deique laudem debere esse principium, medium et finem nostrarum actionum, ideoque crebro corde et ore usurpandam, uti usurpat S. Paulus Rom. XI, 36, et cap. XVI, 27; Ephes. III, 21; Philip. IV, 20; Hebr. XIII, 21; Galat. I, 5, et alibi: de quo plura Apoc. IV, 11, et V, 12, et VII, 12.
5:12
12. PER SILVANUM. — Hic est Silas, qui hasce S. Petri litteras Roma deferens in Orientem, ibi incidit in S. Paulum, illique comes praedicationis adhaesit, II Thessal. I, 1. Ita S. Hieronymus, epist. 143; Syrus, Oecumenius et alii plerique. Perperam ergo Dorotheus in Synopsi, et Menologium Graecorum, 1 august., Silvanum a Sila distinguunt. Censent aliqui Silvanum, vel Silam non tantum detulisse, sed et scripsisse hanc epistolam dictatam a S. Petro. Ait enim: «Per Silvanum, etc., breviter scripsi.» Nominat latorem, ut fideles certi sint epistolam ab eo delatam esse Petri germanam, non fictam, non suppositam. UT ARBITROR. — Refer ad fidelem verbis, q. d. Scripsi per Silvanum, quia ipse vobis est fidelis, ut arbitror. Alii referent ad breviter scripsi, q. d. Arbitror me fuisse brevem in scribendo. Aliquando enim scribens vel loquens videtur sibi brevis, qui audientibus vel legentibus videtur prolixus: ita Syrus et Cajetanus. OBSECRANS, — ut fidem Christi et praecepta virtutum, quae hac epistola perscripsi, constanter retineatis et opere expleatis: «contestor» enim in his sitam esse «veram gratiam Dei, in qua statis,» id est, constanter perseveratis. In Graeco est ἑστήκατε, id est, stetistis; sed legendum ἑστάναι, id est, statis, aut certe praeteritum accipitur pro praesenti, more Hebraeo: per praesens enim passim omnes explicant. Nonnulli tamen legunt στῆτε, id est stetis, idque apte respondet Graeco παρακαλῶν, id est, «obsecrans» vel «exhortans» vos, ut stetis et perseveretis in fide Christi et gratia Christianismi. Perperam enim Syrus pro παρακαλῶν vertit, persuasum habens. Ita Paulus ait Philip. cap. IV, 1: «Sic state in Domino, charissimi;» et Galat. V, 1: «State et nolite iterum jugo servitutis contineri.» Nota fidem et legem novam vocari gratiam, quia summum Dei est donum, immeritis et indignis gratis datum, ut eos sibi gratos coeloque dignos efficiat, juxta illud Joan. I: «Lex per Mosen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est.» Vetus enim lex erat rigoris et justitiae, nova est gratiae et clementiae.
5:13
13. SALUTAT VOS ECCLESIA (vox Ecclesia non est in Graeco, sed intelligitur: unde Interpres recte eam expressit, aeque ac Syrus) QUAE EST IN BABYLONE COELECTA. — Haeretici, ut Beza, Viretus, Sadulius, Velenus et alii, ut tueantur falsum suum dogma, scilicet S. Petrum Romae non fuisse, ac proinde Romanum Pontificem non esse successorem S. Petri et caput Ecclesiae, «Babylonem» proprie accipiunt, urbem scilicet vel Assyriae, vel Aegypti. Duplex enim fuit Babylon, una in Chaldaea, altera in Aegypto, quae nunc Cayrus dicitur. Verum errant, primo, quia Judaei, qualis erat S. Petrus, a Caio Caesare expulsi erant Babylone et Assyria, uti docet Josephus, XVIII Antiq., cap. ult. Babylon autem Aegyptia tunc erat locus obscurus et castellum, ait Strabo, lib. XVII. Secundo, quia S. Joannes, Apocal. XVII, 9, dicit Babylonem insidere septem montibus, sive collibus; nulla autem alia urbs est septicollis quam Roma. Unde haeretici coacti confitentur in Apocalypsi per «Babylonem» intelligi Romam (hinc Lutherus scripsit librum De Babylonica Captivitate, id est, de Romana, puta Papae et Papatus, ut ipse explicat). Si in Apocal., cur non est hic? S. Joannes enim fuit synchronus S. Petro; unde eadem utrique fuerunt Roma et Babylon. Tertio, quia id unanimiter asserunt Patres et Doctores orthodoxi, nimirum Papias, discipulus S. Joannis, apud Eusebium, lib. II Hist., cap. XIV, alias XV. S. Hieronymus in Isaiae cap. XXIV et XLVII, et lib. II Contra Jovinianum, sub finem: «Ad te, ait, loquor, quae scriptam in fronte blasphemiam Christi confessione delesti.» Tertullianus, lib. III Contra Marcionem, cap. XIII; Beda, Oecumenius et alii hic; Andreas Caesariensis, Aretas, Ribera, Alcazar, Viegas, Pererius et alii, Apoc. XVII et XVIII. Quaeres qua ratione Roma vocetur «Babylon?» Respondeo: Primo, quia Roma Babyloni in imperio successit quasi filia matri, vel potius neptis aviae, ideoque Babylonicum imperium transiit et desiit in Romanum, sicut Synagoga transiit in Ecclesiam, Jerusalem Judaica in Christianam: unde idcirco ipsa Ecclesia vocatur Synagoga Sion et Jerusalem. Ita S. Augustinus, VIII De Civit. II, «Babylonem» vocat primam Romam, et Romam secundam Babylonem: «Duo, inquit, regna cernimus longe ceteris provenisse clariora, Assyriorum (sub quibus et Babylonios accipit) primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata atque distincta. Nam quomodo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit. Denique in illius fine hujus initium confestim fuit.» Et cap. XXII: «Altissima tunc condita est civitas Roma velut altera Babylon, et velut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum, et in unam societatem reipublicae legumque perductum, longe lateque pacare.» Secundo, quia Roma similis fuit Babyloni in amplitudine et magnificentia imperii. Ita Oecumenius. Unde Babylon fuit Romae typus et praeludium, idque multis parallelis et analogiis quas recenset Orosius, lib. II, cap. II et III. Nam primo, inquit: «Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos derivatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Reae Sylviae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. Secundo, sicut a primo anno imperii Nini usquequo Babylon a Semiramide instaurari coepta est, intervieniunt anni sexaginta quatuor, ita a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Urbis factam a Romulo, intersunt anni sexaginta quatuor. Tertio, Babylon eo anno sub Arbato dehonorata est, quo Roma sub Proca rege seminata est. Quarto, Babylon novissime eo tempore a Cyro rege subversa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. Siquidem sub una eademque convenientia temporum illa cecidit, ista surrexit: illa tunc primum alienigenarum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium; illa tunc quasi moriens dimisit haereditatem, haec vero pubescens tunc se agnovit haeredem; tunc Orientis occidit imperium, exortum est Occidentis. Quinto, Babylon stetit annis 1164, usque ad Arbatum, qui eam spoliavit imperio, et Roma post totidem annos, hoc est 1164 a Gothis et Alarico rege eorum opibus spoliata, non regno, manet adhuc et regnat incolumis. Sexto, similis Babyloniae ortus, et Romae, similis potentia: similis magnitudo, similia tempora, similia bona, similia mala, tametsi non similis exitus similisve defectus. Illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectione regis orbata, haec incolumi imperatore secura est. Et quare hoc? Quoniam ibi in rege libidinum turpitudo punita, hic Christianae religionis continentissima aequitas in rege servata est; ibi absque religionis reverentia aviditatem voluptatis licentia furoris implevit, hic et Christiani fuere qui parcerent; et Christiani propter quorum memoriam, et in quorum memoria parceretur.» Hucusque Orosius. Denique tempore S. Petri Roma erat Babylon, id est, confusio idolorum, vitiorum et spoliorum totius orbis. Unde Tertullianus, lib. III Contra Marcionem, cap. XIII: «Sic et Babylon, ait, etiam apud Joannem nostrum Romanae urbis figura est, proinde magnae, et regno superbae, et Sanctorum Dei debellatricis.» Ubi nota: Babel sive Babylon hebraice idem est quod graece σύγχυσις, ut vertunt Septuaginta Genes. XI, 9, latine «confusio,» sive commixtio: «Quoniam ibi confusum est labium universae terrae,» hoc est, quia ibi commixtae et divisae sunt hominum linguae, cum prius omnes una eademque, puta Hebraea, loquerentur. Radix ergo Babel est בלל balal, et per crasin bal, id est confundere, commiscere: inde enim addita littera B, fit Babel. Porro additu littera B, diciturque Babel pro bal aut bel, vel quia «bet» Hebraice significat «in,» ut Babel idem sit quod «in confusione,» ut vult Pagninus in Interpret. nom. Hebr.; vel B ponitur pro בא «ba,» id est «venit,» ut Babel idem sit quod «venit confusio,» ut vult Aben Esra; vel potius per onomatopoeiam geminatur bal vel bel, ut babel sit idem quod balbel. Sic enim Hebraei geminant subinde suas radices, et ex trilitteris faciunt quadrilitteras, ut ex kalal geminando faciunt kilkel; ex galal, id est volvere, faciunt gilgel: unde galgala, et gulgolet, sive gulgolta, id est cranium, sive calvaria, a convolutione et rotunditate. Jam sicut pro gulgolta, euphoniae causa, elidendo L medium, dicunt golgota; sic pro balbel dicunt babel, elidendo L medium. Ob similem ergo vitiorum confusionem, S. Petrus Romam vocavit Babylonem. Noluit Romam nominare, ne Romanos Christianos adduceret in periculum. Si enim hae litterae incidissent in manus Gentilium, detulissent ad Imperatorem Romae magnam esse multitudinem, adeoque Ecclesiam Christianorum, qui illico in eos persecutionem movisset. Addit Baronius S. Petrum Hierosolymis e carcere fuga lapsum, voluisse latere, ne Herodes intelligens eum Romae agere, ad Caesarem scriberet, eumque rursum comprehendi faceret. Tropologice: Impii et mundani sunt cives Babylonis, quia in confusione negotiorum, desideriorum, tumultuum, turbationum et casuum hujus mundi assidue versantur et jactantur; Sancti vero sunt cives Jerusalem, id est visionis pacis, quia in pace conscientiae uni Deo serviunt et adhaerent, dicuntque: «In pace in idipsum dormiam et requiescam.» S. Augustinus in Sentent., Sent. 221: «Duos, ait, in toto mundo civitates faciunt duo amores: Jerusalem facit amor Dei, Babyloniam facit amor saeculi. Interroget ergo se quisque, et inveniet unde sit civis.» Et S. Gregorius, XVIII Moral., XXV: Cives, ait, Jerusalem sunt qui solam coelestem patriam diligunt; cives Babyloniae sunt qui terrenae patriae curis subjacent. «Cum igitur constet plerumque etiam bonos non terreno studio terrenis curis implicari (uti Daniel, ait, a rege praepositus fuit Babyloni), patenter agnoscimus quia sic nonnunquam cives Jerusalem angarias solvunt Babyloniae, sicut saepe cives Babyloniae impendunt angarias Jerusalem.» De Babylone hac plura dicam Apoc. XVII et XVIII. Prima enim, eaque singularis et eximia fuit electio fidelium Romanorum, et primitivae Ecclesiae Romanae, utpote quae primitias spiritus a Christo per SS. Petrum et Paulum hauriens, floruit heroica fide, sublimi spe, ardenti charitate, ideoque tot centena millia Martyrum per trecentos persecutionis annos continuo progerminavit. Quocirca multi principes, reges et reginae devotionis ergo Romam magnis itineribus et impendiis profecti sunt, ut loca sancta religiose viserent; quin et non pauci ibidem vivere et mori, ac inter Sanctos sepeliri elegerunt, quorum exempla recensui Isaiae cap. LXVI, 23. Imo Christus Dominus apparens S. Brigidae (ut habet ejus Vita apud Surium, 23 julii) jussit ei peregrinari Romam, dicens: «Proficiscere Romam; illic enim plateae sunt auro instratae, et Sanctorum sanguine rubreatae: ibi propter condonationes sive indulgentias quas promeruere Sancti, compendio venitur ad coelum.» Paruit ipsa, ac Romam profecta, ibi eam sanctitatem adepta est, ut ibidem moriens anno Domini 1373, catalogo Beatorum solemni ritu adscribi meruerit, adeoque domus ejus in templum conversa, religiose ab inquilinis et peregrinis invisitur. Merito ergo Tertullianus, lib. De Praescript.: «Felix, ait, Ecclesia (Romana) cui totam doctrinam Apostoli cum sanguine suo profuderunt.» S. Augustinus, epistola 162, ait in Ecclesia Romana semper Apostolicae cathedrae viguisse principatum. S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinianum: «Scito, ait, Romanam fidem Apostolica voce laudatam, istiusmodi praestigias non recipere, etiamsi angelus aliter annuntiet, quam semel praedicatum est. Pari auctoritate munitam non posse mutari.» S. Irenaeus, lib. III, cap. III, docet integram fidem in Romana Ecclesia servari, ad eamque omnes confugere debere. Idem docet Optatus, lib. II contra Parm.; S. Cyprianus, lib. I, epist. 3; S. Ambrosius, orat. De obitu Satyri fratris, et alii. Coelecta. — Perperam interpretes nonnulli legunt collecta. Graece enim est συνεκλεκτή, id est coelecta, id est, simul vobiscum electa, consors vestrae electionis ad fidem, gratiam et salutem. Electus fuit primitus a Deo, aeque ac a Christo, Judaeorum populus, cujus peculiariter pastor et curator erat S. Petrus, Galat. II, 8, cuique primario hanc scribit Epist., cap. I, vers. 1. Coelectus fuit populus Gentium a Christo, qui Gentes cum Judaeis in unam coagmentavit Ecclesiam; idque hac voce Judaeis insinuat hic S. Petrus (Gentium enim caput erat Roma), ut Judaei more solito Gentes non aversentur, sed eas ut fratres in Christo ament, eisque se associent. Rursum, hac voce confirmat fideles Orientis in fide per fidem urbis et Ecclesiae principis, puta Romanae, quod illa eis consentiat tum in fide, tum in spe vocationis, tum in charitate. Rursum Ecclesia electa est Ecclesia electorum ad fidem et gratiam, et si in ea perseverent, ad gloriam. Alludit S. Petrus primo, ad Abraham, parentem Synagogae, fidei et fidelium; sicut enim Deus Abrahamum elegit in Babylonia, eumque de Ur Chaldaeorum eduxit in terram promissam: ita S. Petrus Romae convertit S. Clementem, S. Pudentem, S. Linum, S. Cletum aliosque clarissimos viros, qui fuerunt primores et proceres Ecclesiae. Secundo, alludit ad captivitatem Babylonicam: tunc enim Dei populus et Synagoga Judaeorum in Babylone degebat captiva, multosque Babylonios ad Dei veri fidem convertebat; unde erat tunc in Babylone Ecclesia Dei electa. Simili modo Romae S. Petrus e gentilismo plurimos convertit, adeoque ibi arcem et caput Ecclesiae Christianae constituit. Erat ergo Romae Ecclesia a Deo coelecta, id est, electa aeque ac olim Synagoga Judaeorum. ET MARCUS FILIUS MEUS. — Hic «Marcus» non fuit Joannes cognomento Marcus, consobrinus Barnabae, de quo Actor. XII, 12, sed S. Marcus Evangelista: hunc S. Petrus vocat filium suum, non secundum carnem, sed secundum fidem et spiritum; quia eum sua fide, doctrina et spiritu imbuerat, adeo ut scriberet Evangelium: unde eumdem habuit adjutorem et interpretem, ideoque charissimum: eaque de causa mox eum misit Alexandriam, ubi erexit Ecclesiam tanta continentia et sanctitate florentem, ut ejus discipuli Essaei, id est sancti et pii, sint cognominati, de quibus dixi Actor. V, 1. Hinc liquet S. Marcum non fuisse e 72 Christi discipulis, ut vult Epiphanius, haeresi 51, sed post Christum conversum fuisse a S. Petro; ideo enim eum filium vocat, quod eum in Christo genuerit. Ita Papias apud Eusebium, lib. III, cap. ult.; S. Hieronymus, De Script. Eccl., in Marco; Beda, Praef. in S. Matthaeum, et alii. Addunt aliqui vocari «filium,» quod hujus epistolae fuerit interpres, quod est probabile. Hinc colligit Beda et alii, hanc epistolam S. Petri esse antiquissimam, primamque omnium epistolarum, scriptamque anno Christi 45. Eodem enim anno (qui fuit Claudii imperatoris tertius) S. Marcus, scripto Romae Evangelio, a S. Petro discedens profectus est Alexandriam, ubi quasi Episcopus sedit per annos 19, scilicet usque ad annum Christi 64, Neronis 8, quo coronatus est martyrio, teste Eusebio, lib. I Hist., XIV, et lib. III, cap. ult., et aliis.
5:14
14. SALUTATE INVICEM IN OSCULO SANCTO. — puta Christiano, pudico, candido; non infideli, impudico, ficto, quod est pars adulterii, criminis ostium, mortis initium, ait S. Basilius De Virg. Unde osculo sancto in protestationem charitatis osculabantur se invicem Christiani ante S. Synaxin, clamante Diacono: «Complectimini et osculamini vos invicem,» teste Cyrillo, catechesi 5. Osculum enim est signum primo, reconciliationis; secundo, pacis; tertio, charitatis; quarto, laetitiae; quinto, Catholicae communicationis, uti docet Auctor lib. De Amicitia, apud S. Augustinum, tom. I. Unde Graeca et Oecumenius, pro osculo sancto legunt osculo charitatis, non carnalitatis. Osculum enim significat tam animum animo, quam os ori puro amore conjungi. Tertullianus vero, lib. De Oratione, osculum vocat signaculum orationis. Nam, ut ait S. Augustinus, serm. 83 De Diversis: «Post orationem Dominicam dicitur Pax vobiscum, et osculantur sese invicem Christiani in osculo sancto, quod est signaculum pacis, si quod ostendunt labia, fiat in conscientia, id est, quomodo labia tua et labia fratris tui accedunt, sic cor tuum a corde illius non recedat.» Vide dicta de osculo sancto, II Corinth. cap. XIII, vers. 12. GRATIA VOBIS OMNIBUS. — Graece εἰρήνη, id est pax: ita Syrus. Pax Hebraeis significat gratiam, omneque bonum; forte etiam Noster pro εἰρήνη legit χάρις, id est gratia. Nam S. Paulus, S. Petri socius et assecla, ubique in epistolis fidelibus gratiam apprecatur, adeoque apprecatio gratiae et pacis est verum Apostolicae epistolae sigillum. Unde eam usurpant SS. Ignatius, Polycarpus et alii viri Apostolici illius aevi in suis epistolis. Qui estis in Christo Jesu. — Qui Christo estis incorporati per fidem, spem, charitatem, mox incorporandi per aeternam felicitatem et gloriam, uti dixit vers. 10. Praeclare Eusebius Emissenus, vel potius S. Eucherius Lugdunensis, homil. De S. Maximo: «O, inquit, fragilitas humana! exiguum est quidquid agis propter spem aeternorum.» Nam, ut ait Cicero, Tuscul. IV: «Quid videatur ei magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis, totiusque mundi nota sit magnitudo?» Sublimius et divinius S. Augustinus, lib. XII Confess., XI: «O beata (creatura), ait, inhaerendo beatitudini tuae, beata sempiterno inhabitatore te, atque illustratore suo. Nec invenio quid libentius appellandum existimem coelum coeli Domino, quam domum tuam contemplantem delectationem tuam sine ullo defectu egrediendi in aliud, mentem puram concordissime unam stabilimento pacis sanctorum spirituum, civium civitatis tuae in coelestibus, super ista coelestia. Unde intelligat anima cujus peregrinatio longinqua facta est, si jam sitit tibi, si jam factae sunt ei lacrymae suae panis, dum dicitur ei per singulos dies: Ubi est Deus tuus? si jam petit a te unam, et hanc requirit, ut inhabitet in domo tua per omnes dies vitae suae. Et quae vita ejus nisi tu? Et quae dies tui nisi aeternitas tua, sicut anni tui qui non deficiunt, quia idem ipse es? Hinc ergo intelligat anima mea, quae potest, quam longe super omnia tempora sis aeternus, quando tua domus quae peregrinata non est, quamvis non sit tibi coaeterna, tamen indesinenter tibi cohaerendo, nullam patitur vicissitudinem temporum.»
5:1
1. Seniores ergo, qui in vobis sunt, obsecro, consenior. Ad EccleBiarum paetores, id est Episcopos sive presbyteros exhortationem convertit, sui memor officii et potestatis a Christo acceptae, quando dictum ei fuit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Et tibi dabo claves regni coelorumf etc, Matth. 16. Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos, Luc. 22. Et quando tertio audivit: Pasce oves meas, Joan. 21. Nam eadem auctoritate, qua admonet Episcopos Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae et Bithyniae, quas regiones in fronte Epistolae nominavit, potuit et reliquos Episcopos omnes, ubivis constitutos, admonere. Quare etiam hic locus ad confirmandum Fetri super universam Ecclesiam primatum cumprirais valet. Nec obstat, quod se conseniorem vocat, nt objicit Calvinus, dicens: Si jus primatus habuisset, poterat illud obtendere, idque ad praesentem causam aptius fuisset. Nam quis non intelligat (quod et Oecumenius admonuit), modestiae causa Petnim sic locutum? ut qui Bciret, efficaciorem fore suam ad Episcopos exhortationem, si eos alloqueretur ut fratres et socios; quam si, ut subjectos. Hinc et Romanus Episcopus, Petri successor et imitator, caeteros Episcopos in suis ad eos epistolis ac rescriptis fratres salutare consuevit; interdum coepiscopos et consacerdotes; numquam autem filios. Quod si quidquam valeret Calvini objectio, sequeretur, nec Petrum, nec Paulum habuisse potestatem ullam regiminis supra vulgus fidelium. Nam in suis Epistolis omnes /"mfrcs vocant. Meminisse debebat Calvinus, ipsum Dominum Salvatorem de suis Apostolis ita esse locutum Matth. 28.: Ite, nuntiate fratribus meis; item Salvatorem dixisse Petro Lucae 22.: Confirma fratres tuos. Graeca paiticulara illativam non habent; sic autem reddi possunt: Presbyteros, qui inter vos sunt, adhortor ipse compresbyter. Nam TiapaxaXsTv usitatius adhortari significat, quam obsecrare. Presbyterorum nomine significantur Episcopi. Se vero compresbyterum eorum vocat, id est coepiscopum. Recte enim annotavit Beda, et ante eum Hieronymus in Epist. 85., quae est ad Evagrium, presbyterum hoc loco, quemadmodum et in Actis, et in Epistolis Paulinis non aetatis nomen esse, sed officii ac dignitatis. Nam dicitur eis: Pascite, et pastores appellantur. Additiuncula B. P. Quare rectius fecisset interpres noster, tum hoc loco, tum Act. 15. et in principiis Epistolarum B. Joannis secundae ac tertiae, si Graecum nomen presbyteri et compresbyteri retinuisset; quod faciendum esse, quando eo nomine non senilis aetas, sed ecclesiasticus gradus, ut hic, designatur, ipse etiam Laurentius diligenter monuit in Annot. ad cap. 15. Act. et ad init. secundae B. Joannis, probante ipso quoque Desiderio annot. in cap. 20. Act. et in hunc B. Petri lccum. Queraadraodura videmus fecisse S. Hieronymum Epistola illa 85.; presbyteri enim et compresbyteri nomen usurpat. Ubi tamen quaeritur, utrum etiam simplices presbyteri, quos vocamus, eo nomine comprehendantur. Sane, quamvis nomen presbyteri generale sit etiam usu Apostolorum, ut omnes, qui sunt ordinis sacerdotalis, complectatur, quemadmodum alibi docuimus; ut Phil. 1., 1 Tim. 3. et 5. et Tit. 1., principaliter tamen hoc sermone solos Episcopos convenit Petrus, ut qui soli proprie ot plena ratione sint dominici gregis pastores; non in partem operis vocati, velut parochi, sed absolutum et illimitatam (quod ad divinum jus attinet) exercendi in suo grege pastoralis officii potestatem habentes. Ad quos proinde spectat, non tantum praedicare Dei verbum, et eacramenta ministrare, quod utrumque parochi faciunt; verum etiam leges ponere, et transgressores punire, et contumaces ab Ecclesia per excomraunicationera ejicere. Unds et in canonibus, et apud veteres, ipsi soli vocantur pastores. Sed et Paulus Eph. 4., pastores et doctores nominans, solos Episcopos intellexit. Caeteri vero curam aniraarura habentes olim voczbsiXiiMr presbyteri, postea curati, plebani, parochi seu parochiarum rectores.
Et testis Christi passionum. Testem se mmcwpsit passionum Christi, non ideo solum, quod Christi passiones, id est afflictiones, crucem et mortem, verbo praedicaret; sed quod Christum patientem opere etiam ipso testificaretur, multis pro eo toleratis afflictionibus, persecutionibus et contumeliis. Itaque Christi passiones Hesselius interpretatur, non quas Christus passus est, sed quas pro Christo passus fuerat Petrus; ut testis afflictionum Christi dicatur testis afflictus pro Christo; quemadmodum Paulus loquitur Col. 1.: Adimpleo ea, quae desunt passionum Christi, id est afflictionum pro Christo tolerandarum. Veruntamen, ut ipsius Christi paesiones intelligantur, quarum se Petrus testem dicat per suas pro Christo passiones, probabilius puto. l^ a.m passionibus Christi statim opponit gloriam Christi nimirum ipse Christus gloriosus exsistit. De hujusmodi testimonio, quod non tam verbo, quam opere perhibebatur Christo, locus est apud Paulum 1 Tim. 6.: Confessus es, ait, bonam confessionem coram maltis testibus; et mox de Christo Jesu: Qui, inquit, testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem. Quo et illud pertinet, ubi Dominus, Apoetolis suis praedicens mala, quae passuri essent a persecutoribus, subjungit, id futurum in testimonium Judaeis et gentibus, Matth. 10. Nempe quoniam ipsae martyrum Christi passiones erant futurae loco testimonii. Quare et xax' Hox^''^ martyres, id est testes vocantur. Hoc autem de se commemorat Petrus, ut suo velut exemplo compresbyteros animet, ne metu persecutionum cessent ab officio; quemadmodum et id, quod sequitur, adjungit, ut eos in eandem una secum futurae gloriae spem erigat.
Qui et EJus, quae in futuro revelanda est, gloriae communicator. Graeca sic sonant: Qui et ejus, quae futura est revelari (id est quae revelabitur) gloriae consors. Nam communicator proprie non dicitur, qui fit consors, sed qui consortes alios facit. Quod utique sibi Petrus adscribere non voluit. Sensus est: Qui idem etiam gloriae, quae revelabitur in adventu Domini, particeps ac socius sum futurus. De qua gloria Paukis quoque Rom. 8. sic ait: Existimo, quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae reveJabitur in nobis. Ubi similiter in Graeco est: Ad eam, quae futura est revelari, gloriam. Sic autem et Petrus hanc gloriam opponit passionibus pro Christo toleiatis, volens id ipsum significare, quod ibidem Paulus, dicens: Si compatimur, ut et conglorificemur. Hoc tamen, quod se consortem appellat illius gloriae, utrum dicat ex speciali revelatione, videlicet ea, cujus meminit 1. Epist. cap. 2., an vero bonae ac Christianae spei tantum haec verba sint, non liquet; ac magis fortassis apparet, illam revelationem postea B. Petro factam qua fuisse, quando coepit appropinquare martyrio. Porro gloriae communicationem, de qua loquitur Petrus, quidam aliter interpretati sunt, dicentes, eam Petro contigisse in transfiguratione Dominica, cui interfuit, et quae typus quidam fuit gloriae in nobis revelandae; vel (ut alii) in Domini resurrectione et ascensione, quas vidit. Secundum hos supplendum est verbum praeteriti temporis: communicator seu consors fui. Verum quod primo dixi, magis probabile est, et eo modo exponunt Oecumenius, Cajetanus, Titelmannus et Hesselius.
5:2
2. Pascite, qui in vobis est, gregem Dei. Quidam Graeci codices habent: gregem Christi, sed plures: gregem Dei, quibus et Syrus adstipulatur; cum alioqui grex Christi, tamquam supremi pastoris, qui pro ovibus animam suam posuit, rectissime intelligatur. Illudvero: Qui in vobis est, Graece: t6 Iv 6|iTv, Erasmus et alii verterunt: quantum in vobis est; ut similis sermo sit cum illo Paulino Rom. 12.: Ouod ex vobis est (xo l^ 'j/jiuiv), cum omnibus hominibus pacem habentes. Sed eam versionem merito Lorinus improbat. Nec enim Petro dictum fnerataDomino: Pasce ovesmeas, quantum in te est, sed absolute. Nec istiusmodi praeceptis et exhortationibus ullo modo conveniunt modificationes istae: Si potes; quantum in te est etc. Nam illae potius remitterent animum ejus, qui admonetur. Quapropter retinendum omnino, quod noster vertit; qui in vobis, id est apud vos est, et cum quo unum estis corpus, una Eccleaia. Sic et versu praecedenti: Seniores, qui in vobis sunt. Nec sensu dissonat, quod lidbet Syriaca paraphrasis: Traditum vobis gregem Dei. Similis loquendi forma apud Osee 4.: Ejus, qui in te est, misereberis pupilli. Notandum sane, quemadmodum grex esse dicitur in pastore, sic e diverso, secundum Scripturam, pastorem esse in grege, ut Act. 20., Paulo pastores sic adhortante: Attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei. Quemadmodum et praecipit Ecclesiasticus cap. 32.: Rectorem te posuerunt, esto in illis. Quo reciproco scrraone significatur, arctissimam esse debere conjunctionem pastoris et gregis; ut nec oves aberrent a suo pastore, et nec animo, nec corpore pastor a suis ovibus separetur. Itaque ex hujusmodi Scripturis optime statuitur pastorum apud oves suas residentia perpetua, tamquam jure divino necessaria. Verbum: pascite, Graece: TCOt/iatvaTS, non solum significat pabuli curam ac subministrationem, sed universum regimen seu gubernationem, quam pastor ovibus ex oflficio impendit. Unde vetus interpres regendi verbo eam Graecam vocem convertere solet, ut Psalm. 2.: Reges eos in virga ferrea, et 22.: Dominus regit me, et79.: Qui regis Israel, intende. Sic et locum praesentem citat Hieronjmus in Epist. 85.: Regite gregem Christi. Quin etiam reges ac principes hujus saeculi, tam in sacris, quam profanis literis pastores hominum ac populorum vocantur, Jer. 23., Ezech. 34. et apud Homerum non semel. Apposite vero sanctus Hilarius, enarrans Psalm. 2., Graecam vocem interpretatur: pastoraliter regere. Reguntur au~ tem oves Christi pastoraliter (ut verbis utar Joannis Hesselii, praeceptoris mei), dum eis praebetur pabulum Christianae doctrinae, non tantum publicis praedicalionibus et exhortationibus, sed etiam secretis atque privatis institutionibus, consolationibus, correptionibus. Item, dum eis sedulo administraniur Sacramenta Christi; dum eis optima vitae exempla proponuntur; dum temporalibus eorum necessitatibus hilariter succurritur; dum utiles leges et praecepta praescribuntur, dum admodum soUicite, frequenterque pro eis apud Deum oratur, ingemiscitur, ploratur, sacrificatur. Haec ille. Perabsurde vero Calvinus ofierrendi sacrificii munus a pastore removet, hoc argumento, quia sacrificare non est pascere; quasi Christus ipse non tunc maxime fecerit pastoris officium, quando, se ipsum in ara crucis offerens, animam suam posuit pro ovibus suis. Certe eodem argumeato Calvinus excluserit orationem ab officio pastoris. Nam si sacriticare pro ovibus non est pascere, igitur nec pro eis orare pascere erit.
Providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum. Providentes, Graece STiiaxoTrouvTsg, id est intendentes, sive, ut legit Hieronymus, superintendentes; ac si diceret: Episcopum agentes. Nam allusio est ad Episcopinomen; quasi dicat cum Paulo: Attendite gregi vestro, in quo positi estis Episcopi. Nomini vestro respondete. Hoc agite, quod appellamini. Superintendite et curam agite quisque sui gregis. Addit autem: non coacte, sed spontanee, tum ut pastores secernat a mercenariis; nam coacte providet, ait Beda, qui propter rerum temporalium penuriam, non habens, unde vivat, idcirco praedicat Evangelium, ut de Evangelio vivere possit; hoc autem mercenarii est; tum ne faciant officium velut inviti, quomodo solent, qui frequenter ac facile de molestiis curae suae pastoralis conqueruntur. Nam et hoc illiberaliB est animi; qnema-^modum contra liberalis est ingenii, no?i ex tristitia aut ex necessitate facere. Quod Paulus monet 2 Cor. 9. Caeterum utrique vitio opponitur: Spontanee, vel, ut legit Hieronymus, voluntarie providere, idque secundum Deum. Id autem facit, qui libenter, alacriter et prompte, quique, ut ait idem Beda, nullius terrenae rei, sed tantum supernae mercedis intuitu, verbum Dei praedicat, ac caetera pastoris officia praestat. Particulam: secundum Deum, pleraque Graeca non habent. Atqui Hieronymus in Epist. memorata, Gregorius part. 2. curae pastoralis, cap. 7., et Beda in comment. legisse se declaranl, ac pro eo Syrus paraphrastes reposuit: spiritualiter; tametsi sensus est, quem Beda significavit, ut recta intentione, qua solius Dei gloria quaeratur, nec alia, quam superna merces exspectetur, gregem Domini procurent; nisi malis: secundum Deum, id est secundum Dei voluntatem. Quod eodem recidit.
Neque turpis lucri gratia, sed voluntarie. Pro tribus vocabulis: turpis lucri gratia, Graecis unum adverbium est compositum: aio/poxspfidic, et voluntarie, Graece: TcpoOu/iox;. Pro quo Syrus: in toto corde vestro. Alii itaque sic reddunt: Non turpiter affectantes, sive sectantes lucrum, sed prompto animo. Quamquam non refert, adverbio, an nomine turpitudo exprimatur, Nam Paulus resolvit, ac nomine expressit, ad Tit. 1.: atoxpou xepSouc X^?^^3 turpis lucri graiia. Et hoc loco Syrus: Non in lucro turpi. Vocat autem tam Petrus, quam Paulus turpe lucrum, non quod ex re turpi proveniat (agit enim de functione episcopali, qua quid honestius ac praeclarius?), sed quod turpiter, id est animo cupido et avaro quaesitum sit aut quaeratur, ita ut facile, qui sic affectus est, etiam ex alia re qualibet paratus sit compendium sectari. Vide, quae diximus ad illud Epistolae ad Tit. 1.: Non turpis lucri cupidum. Igitur atoxpoxsp^oig, providet gregi. qui ditari vult ex officjo curae pastoralis. Nam turpe est, quaestus gratia tam sanctum exercere ministerium. Quod additur: sed voluntarie, videtur idem esse cum eo, quod prius dixit: sed spontanee. Est enim observandum, Apostolum opponere haec duo: coacte et turpis lucri gratia, ei, quod est: spontanee seu volurdarie. Nam et qui coacte, id est inopia compulsus, ut habeat, unde vivat, et qui turpis lucri gratia, nt dives evadat, pastorale munus exercet, non ex animo id facit, quo curet ovium salutem; sed privati commodi causa, quo cessante, nollet inutilem subire laborem.
5:3
3. Neque ut dominantes in cleiHs. Rectius: in cleros, sive adversus cleros. Id enim Graeca volunt. Hieronjmus in epist. ad Nepot. legit: in clerum. Sic et alii quidam posteriores; vitiose tamen, ut arbitror, mutato numero plurali in singularem. Cleros multi Latinorum interpretantur clericos, id est ecclesiasticis ministeriis deputatos, ut sunt presbyteri, diaconi, ac caeteri post eos. Sic et Graecus Oecumenius, sacrum coetum cleri nomine intelligens. Et huc citant Hieronymum, in epistola, quam dixi, ita scribentem: Episcopi sacerdotes se esse noverint, non dominos; honorent clericos, quasi clericos, ut et ipsis a clericis, quasi episcopis, honor deferatur. Scitum est illud oratoris Domitii: Cur ego tehabeam ut principem, cum tu me non habeas ut senntorem? Et interpositis Apostoli Petii ex hoc loco verbis: Pessimae consuetudinis est, inquit, in quibusdam Ec' clesiis tacere presbyteros, et praesentibus Episcopis non loqui; quasi aut invideant, aut non dignentur audire. Sic ille, de fastu quorundam Episcopoporum supra clerum. Veruntamen longe probabilius est, per cleros intelligi gregis Dominici portiones, quae singulis Episcopis pascendae ac regendae, vehit sortito, obtigerunt; juxta id, quod Cyprianus dicit, Ecclesiam esse unam, cujus singulas portiones singuli Episcopi in solidum tenent. Phrasis desumpta a sorte (nam clerus sortem significat), qua veteres, etiam ex Dei praecepto, utebantur in distribuenda terra singulis in possessionem. Hinc enim partes, quae singulis obvenerant, xX^poi^ id est sortes, vocabantur. Unde Psalm. 67.: Si dormiatis inter medios cleros, id est in medio sortium vestrarum. Sane totum gregem nomine cleri hic intelligi, satis arguit adversativa, quam Petrus facit: Non dominantes in cleris, sed forma facti gregis; tamquam idem sit clerus et grex. Quapropter et Syrus interpres pro cleris gregem scripsit: Non tamquam Domini gregis etc. Denique nec consuetum est, clericos appellare cleros pluraliter, sed clerum, nomine collectivo. Proinde non dubitamus, hunc intellectum, quo cleri vocabulum extenditur ad totum gregem cuique Episcopo attributum, priori anteponere, secuti auctores, qui sic intellexerunt, Cyrillum lib. 1. super Jesaiam orat. 3., et hujus loci commentatores, Bedam, Cajetanum, Gaignaeum, Titelmannum, nec non Jansenium explicantem illud Psalmi modo citati: Inter medios cleros. Quibus adde Erasmum in annotat. Item Vatablum et Emanuelem Sa. Prohibet igitur Apostolus id, quod Dominum suum prohibentem audiverat illis verbis: Principes gentium domi^ naniur eorum, et qui majores suntj potestatem exercent in eos; non ita erit inter vos, Matth. 20. Non solum enim dominari dicuntur in alios, qui potestatem, quam super illos habent, ad suam ipsorum convertunt ac referunt utilitatem; cujusmodi potestas est dominorum in servos; verum etiam qui, more principum hujus saeculi, imperant cum ostentatione potestatis, nec nisi cum satellitio et pompa asseclarum prodeunt in publicum, scilicet ut terrorem subditis incutiant. Atqui Christus voluit, in pastoribus et rectoribus Ecclesiae magis apparere humilitatem et mansuetudinem, quam potestatis ostentationem atque severitatem, et amorem magis, quam terrorem; ut absit non solum animus, sed etiam species dominandi in plebem subjectam; potiusque sese per humilitatem gerant ut ministros eorum, quibus praesunt, utilitatem ipsorum spiritualem omni studio procurantes, juxta quod Dominus ibidem consequenter praecipit: Sed quicumque voluerit inter vos major fieri, sit vester minister. Quod quidem ministerium consistit non solum in docendo ac praecipiendo, verum etiam in exhibendis sanctae conversationis exemplis. Unde sequitur:
Sed forma facti gregis ex animo. Graeca et Syra non habent additum: ex animo. Bernardus quoque non addit, citans hunc locum epistola 237. Deinde nec est in Graeco forma, sed tuuoi, formae f plurali numero, quod et legunt multi probatique codices Latini, tam vetusti, quam recentiores. Sensus autem planus est: Ut se ipsos suo gregi velut typos, formas et exemplaria quaedam exhibeant vitae Christianae ac bonorum operum, quibus inspectis ad similia provocetur. Admonet hoc Paulus discipulos suos Titum et Timotheum: In omnibus ie ipsum praebe exemplum (tutiov) 6onorum operum, Tit. 2. Exemplum (tutcoc:) esto fidelium in verbo, in conversatione, in caritate, in fide, in castitate f 1 Tim. 4. Sed et semet ipsum Paulus ut TUTCOV^ idj est formam imitandam proponit iis, quos Christo genuerat, ut Phil. 2. et 2 Thess. 3.
5:4
4. Et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam. Percipietis, Graece: xo/jiisToOs, reporiahitis, quemadmodum vertit capite primo: Reportantes finem fidei vestrae salutem animarum. Principem pastorum Christum vocat, Graece uno vocabulo: apxtTroi/isva, quasi dicat: archipastorem. Est autem Christus pastorum princeps primarius, cujus oves sunt etiam pastores ipsi, pariter cum aliis ovibus sanguine ejus redempti. Nam Petrus, qui haec scribit, erat quidem ipse etiam pastorum princeps; sed secundarius atque vicarius. Cum apparuerit, intellige: veniens gloriosuB ad judiciQm, quomodo de eo Joannes 1 Epist. 3.: Cum apparuerit, similes ei erinius. Gloriae coronam, id est coronam glorioaam, vel, ut vult Hesselius, coronam valde gloriosam. Non enim simplioiter, inquit, vitam aeternam significat; sed altiorem prae caeteris gradum. Unde Danielis 12., cum dictum esset, bonos ituros in vitam aeternam, de eminentiori pastorum praemio sequitur: Qui autem docti fuerint, fulgebunt sicut splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. Hanc coronam sunt, qui aureolam interpretentur, quae doctoribus attribuitur, ut Hugo Card. et Thomas Anglicus. Sed probabilius est, principale praemium intelligi, quod et alibi coronae nomine significari solet; ut Jacob 1.: Accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Immarcescibilem vocat ad discrimen coronarum, quae apud nos dantur victoribus. Nectuntur enim ex floribus et foliis, quae paule post marcescunt. At illa corona coelestis nec marcescet, nec veterascet umquam; sed viroris ac floris gratiam semper retinebit. Cum autem corona sit praemium ac merces victoriae, consequitur argumento a relatis, hominem pugnantem ac vincentem mereri gloriam regni coelestis, ac proindo falli vehementer eos, qui merita bonorum operum negaot. Merita dico, quae tamen ipsa etiam Dei dona sunt.
5:5
5. Similiter, adolescentes, subditi estote senioribus. AdoJescentes, Graece: vswTspot, juniores. Hujus praecepti duplex adfertur sensus. Plerique aetate juniores et seniores intelligunt, cum prius de senioribus locutus sit, qui officio tales sunt, id est de presbyteris sive Episcopis. Alii volunt, hoc praeceptum respondere superiori, ut, sicut ibi jubentur seniores, id est, Episcopi, pascere ac regere gregem Dei, id est populum sibi Bubjectum, ita nunc vicissim junioribus eive minoribus, id est plebi subjectae, praecipiatur erga suos pastores et praefectos obedientia. Sensum hunc indicat Beda, quem sequuntur Carthusianus, Cajetanus, Hesselius et alii nonnulli. Favet ei imprimis illud: similiter, quo significari videtur ofiScium reciprocum bene regendi etprompte obediendi. Deinde quod et alibi juniorum nomine subditi interdum significantur, ut Luc. 22.: Qui major est in vobis, fiat sicut junior, Graece: vstoTSpoc. Sed et contra priorem sensum objici potest, quamvis aetate juniores senibus debeant reverentiam, Domino praecipiente, Lev. 19.: Coram cano capite consurge, et honora personam senis, proprie tamen illis non debere obedientiam, nisi alia ratione sint eis subjecti. Itaque videtur hoc Petri praeceptum idem esse cum praecepto Pauli Hebr. 13.: Obedite praepositis vestris ei subjacete eis. Omnes autem invicem humilitatem insinuate. Plus est in Graeco. Sic enim habet: Omnes invicem subjecti, sive subjicientes vos. (Est enim praesentis temporis participium uTiOTaaooficVOt). Deinde sequitur: Humilitatem induite, Graece: eyxojipcoaaoOs, quod proprie significat: innodate. Quasi dicat: Arcte vobis adstriogite. Erasmus vertit: infiocam habete. Oecumenius interpretatur: Vobis circumdate, amplectimini. Noster interpres, quae in Graeco velut sejuncta leguntur, in unum sensum conjunxit; quod et fecit Syrus Paraphrastes, quum sententiam totam ita vertit: Et circumamicti estote mansuetudine animi unus erga alium. Vel ut Tremellius Latine reddit; Et amicite vos intrinsecus demissione mentis unus erga alium. Metaphora sumpta videtur a genere vestimenti in nodum constricti, quo servi utebantur; iyx6,apa)/jia Graeci vocabant. Praecipit ergo Petrus, priori quidem parte, id ipsum, quod Paulus Eph. 5.: Subjecti invicem in timore Christi. Non enim sensus est, omnes omnibus subditos esse debere, sed alios aliis, inferiores superioribus, uxores viris, filios parentibus, servos dominis, quemadmodum Paulus ibidem consequenter declarat. Posterioris partis sensus est: Humilitatem animi (Graece Ta7:£ivo(ppoo6v7jv) induite, et instar vestis nodo adstrictae vobis conjunctam retinete, ne uspiam excutiatar. Hoc praeceptum omnibus commune est, adeoque necessarium, ut humilitatis virtutem arctissime et intime custodiamus. Ad id veropersuadendum subjungit, quod sequitur:
Quia Deus superbis resistit, humili' bus autem dat gratiam. Sententia desumpta ex proverbiis Salomonis, cap. 3., juxta LXX. interpretum translationem. Unde eam sumpsit Jacobus Apostolus Epist. suae cap. 4., pro qua in Hebraeo legitur, interpretante Hieronymo: Jpse deludet illusores, et mansuetis dabit gratiam. Nec enim in sensu diversitas est, ut ostendimus in exposit. Epistolae Jacobi. Nam illudere proximum et prae se contemnere, proprietas est superborum. Deludit autem eos Deus, dum humiliat et contemptibiles reddit, eludendo atque frustrando eorum conatus et studia, quibus suam quaerunt excellentiam; quod est superbis resistere. Humilibus autem, hocipso, quo jam humiles sunt, a Dei gratia praeventis, gratiam dat ampliorem, augens, quod dedit, et novis subinde gratiae suae donis priora cumulans; denique eos exaltans per gloriam in saeculo futuro, quae et ipsa gratia est, Paulo testante: Gratia Dei vita aelerna, Rom. 6. Quod et Petrus signiiicat versu sequente. Porro caetera ad hujus sententiae declarationem pertinentia require in commentario B. Jacobi.
5:6
6. Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis. In Graeco non additur: visitationis. Tantum enim legitur: iv xatpw^ in tempore. Et huc adjecta videri potest dictio: visitationis, ex loco cap. 2. hujus Epist.: Glorificent Deum in die visitationis. Erasmus hunc locum vertit: Vt vos extollat, quum erit opportunum, id est quum ita judicabit expedire, etiam in hoc saeculo. Nam xaipoQ proprie tempus commodum et opportunum significat. Verum multo melius, juxta Scripturae consuetudinem, intelligitur dies adventus 6ail. Eslii Comm. Tom. III. Domini et universalis judicii, qui solet antonomastice nunc tempus, nunc dies vocari, ut Matth. 8.: VeniUi ante tempus torquere nos? Marc. 13.: Nescitis, quando tempus sit; 1 Cor. 4.: Nolite ante tempus judicare; 2 Tim. 4.: Quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex, et Hebr. 10,: Quanto videritis appropinquantem diem. Per potentem Dei manum omnipotentia Dei significatur, nt Exod. 14.: Viderunt manum magnam, quam exercuerat Dominus contra eos. Itaque sensus est: Quandoquidem Deus superbis resistit, et gratiam dat humilibus, humiliter vos Deo subjicite, et hominibus propter Deum, qui potens est dejicere superbos, et extollere humiles. Ita futurum, ut vos exaltet magnosque faciat et gloriosos tempore sui adventus ad judicium. Recte exaltationem extremo tempori retributionis assignat Apostolus, quia praesentis temporis exaltatio, praeterqiiara quod meriturum proportioni non respondet, caduca est, et permodica, respectu gloriae futurae. Manifeste vero significat, exaltationem illam futuri saeculi gratiae nomine comprehendi, de qua dixerat: Humilibus autem dat gratiam.
5:7
7. Omnem soUicitudinem vestram projicientesinEwn. Projicientes, Graece aoristus est: liiippi^Ci.vzBQ, ut recte ita vertas: omni sollicitudine vestra projecta in Eum, vel, ut Erasmus: Omni cura vestra conjecta in Eum. Refertur haec pars praecepti ad verbum: humiliamini, et addita est ad significandum, quid inter alia postulet illa nostri humiliatio sub potenti manu Dei; nimirum perfectam oraniiim curarum nostrarum in Deum resignationem. Id enim est, omnem sollicitudinem nostram in Deum projicere. Quod sumpsit Apostolus ex Psalmo 54., in quo canitur: Jacta super Dominum curam tuam. Sunt enim eadem in Graeco verba: 'ET:i'pp!.<]>ov STul xupiov T7JV /ilpt/jivav aou. Non igitur vetat Apostohis, ne ullius rei curam aut sollicitudinem habeamus; sed praecipit, ut eam totam conjiciamus in Deum, id est, ut in omni cura nostra de rebus necessariis, et curam nostram postulantibus, toti pendearaus a providentia Dei. Quod fit, dum a Deo, tamquam universali provisore, per ordinata media quaecumque petimus, exspectamus. Constat autem, inter media divinitus ordinata esse operam et industriam; imo et curam ac sollicitudinem humanam; quemadmodum et preces ac supplicationes ad Deum. Et hoc modo conciliandi sunt loci Scripturae in speciem pugnantes, quorum aiii prohibere, alii praecipere videntur sollicitudinem humanam de rebus quibuscumque. Prohibetur enim inordinata sollicitudo; praecipitur et laudatur ordinata, qualis est, quam dixi et declaravi.
Quoniam Ipsi cura est de vobis. Hoc dicit loco ejus, quod in Psalmo sequitur: Et Ipse te enutriet; videlicet ex specie genus colligens. Non enim solum alimenta Deus homini, curam suam omnem in ipsum projicienti, verum et alia praestat omnia, quae bene et ordinate ab ipso exspectantur. Haec autem fides et cogitatio providentiae divinae magnam adfert animis Ohristianis tranquillitatem et pacem, et ab anxietate curisque supeifluis liberat.
5:8
8. Sobrii estote et vigilate. Repetit temperantiae et vigilantiae praeceptum super. cap. datum versu 7., ut vehementius illud commendet, subjuncta etiam ratione necessaria. Graece legitur sine conjunctione: N7Jt)>aT£^ ypTjyopVjoaxs. Et quidem v/jtJ^aTc capite praecedenti vertemnt interpretes: vigilate. Sed hic ita non potest exponi propter verbum yp^f}yopTJoaxs, quod proprie vigilate significat. Qua de re plura diximus ad locum cap, praeced. Quod igitur hic dicit: VTg^aTc, idem est cum praecepto Dominico Luc. 21.: Attendite vobis, ne forte graventur corda vestra in crapula et ebrietate. Nam quod ibi sequitur: et curis hujus vitae, convenit eum eo, quod hic jam praecessit de sollicitudine nostra tota in Deum projicienda. Vigilia significat attentam curam salutis adversus hostilitatem. Sumpta metaphora a castrensibus excubitoribus. Caeterum prius est, sobrium esse, deinde vigilare. Nam sobrietas aptum reddit hominem ad vigilandum, sicut e contrario saturitas somnum provocat.
Quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit, quaerens, quem devoret. Haec, inquit, causa est, cur sobrios et vigilantes vos esse velim, quia perpetuum nobis bellum est cum adversario vigilantissimo et intentissimo ad nocendum, id est diabolo. Cui resistere non poteritis, si crapula gravatos et somno oppressos inveniat. Vocat eum dcvTc- ^ixov, id est adversarium, exponens Hebraicum vocabulum Satan, quod adversarium signiScat, et per antonomasiam principi daemonum in Scripturis attribuitur; ut qui juratus sit hostis humani generis, in quod et peccatum, et mortem, invidia motus, introduxit, Genes. 3., Sap. 2. Idem antonomastice diabolus vocatur, id est calumniator y delator, et, ut nominat Joannes Apoc. 12., fratrum accusator j cujus omne studium est, homines reddere vituperabiles ac Deo invisos; quod solent criminatores et calumniatores; cum alioqui non sit nescius, calumniae non esse locum apud Deum omnia scientem. His duobus nominibus, diaboli et Satanae, appellatur Apoc. 12. et 20. Comparat eum Petrus leoni, prae fame rugienti, et praedam quaerenti, quam comedat; leoni quidem, quia fortissimus et saevissimus est: Non enim est super terram potestas, quae comparetur ei, Job. 41. Ac fortasse respicit Petrus ad apertas dynastarum persecutiones, dum leonem nominat, non draconem; ut censet Augustinus, enarrans illud Psalmi 90.: Conculcabis leonem et draconem, et in homil. 35. inter 50. Deinde rugientis, id est famelici, epitheton huic leoni addit Apostolus, quia perniciem nostram inexplebiliter appetit, nec ulla ei praeda sufficit. Circuit autem, sive ut in Graeco est, TicpiTiaTsTj ambulat, ohamhulat diabolus, quaerens, quem devoret (quemadmodum et ipse de se loquitur Job 1. et 2.: Circuivi tcrramy et perambulavi), dum quaquaversum tendit laqueos tentationum, quibus pertrahat homines in peccata. Nam diabolo, pertraxisse quemlibet in peccatum, est, eum devorasse. Facit autem haec, tum per se, tum per ministros suos daemones, imo et per homines malos. At quaeres, quomodo per se id faciat, cum Apoc. 20. scribatur ligatus et missus in abyssum et clausus, ut non seducat amplius gentes, donec consummentur mille anni. Responsio est, illis verbis figurate significari, quod diaboli potestas per adventum Christi cohibenda fuerit ac restringenda usque ad finem saeculi; quo siones appropinquante rursum solvendus sit, relaxatione potestatis, quando per Antichristum ejusque ministros Ecclesiam Christi de integro tamquam instauratis viribus oppugnabit. Non tamen interea temporis cessat ab hominibus tentandis; sed tantum tentat, quantum permittitur. Locum hunc adducens Cyprianus in serm. de zelo et livore, pulchre explicat multiplices diaboli per diversa peccatorum genera tentationes.
5:9
9. Cui resistitej fortes in fide. Fortes in fide, Graece: solidi fide. Hinc OTspsot, idem est, quod firmi, solidi. Hinc oxepscajia, firmamentum. Docet B. Petrus, diaboli tentationibus, sive apertis, sive occultis, resistendum esse firmitate fidei, qua videlicet non solum indubitanter credamus promissionibus Dei, verum etiam fiduciam in nobis excitemus eas consequendi, proposita nobis ante oculos Dei potentia et veritate, et misericordia per Christum. Nam gratia et veritas per Jesum Christum facta est, Joan. 1. Et: Haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra, 1 Joan. 5. Si mundum, igitur et mundi principem diabolum. Idcirco autem victoria, qua diabolum et omnes ejus tentationes superamus, adscribitur fidei, quia fides ostendit bona speranda, et ad ea capessenda nos excitat animatque, et unde petenda sint auxilia, quibus adversario resistamus, docet. Hinc Paulus praecipit, ut in ea lucta et pugna, quae nobis est cum potestatibus nequitiae spiritualibus, sumamus in omnibus scutum fideij quo possimus omnia tela nequissimi ignea exstinguere, Ephes. 5. De qua fidei virtute plenius idem Aposto- Uis disserit Hebr. 11. Haec fides spem et caritatem adeo non excludit, ut eas secum adducat. Est enim fides sperans, diligens, invocans, obediens, justificans, operans, et proinde vivens; non otiosa, non mortua, quam informem Theologi vocant.
Scientes, eandem passionem ei, quae in mundo est, vestrae fraternitati fieri. Eandem passionem j Graece pluraliter: xa auxa xdiv na^rnxdxiiiv, easdem pas- sive afflictiones. Et fierij Graece: liiiTsXsTo^a^ id est perficij consummarij impleri. Dicit perfici sive implerij ad significandum Dei decretum, quo vult, electos suos non sine passionibus ad gloriam pervenire, testante Paulo Act. 14.: Quoniam per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Sensus igitur est: Cum non ignoretis, fratres vestros, passim per mundum dispersos, multa similia pati, Deo sie volente, qualia vos patimini. Hinc apparet, Apostolum, ut supra dixi, respicere potissimum in hac exhortatione ad tentationes, quas diabolus ingerit, apertas adversus Ecclesiam commovendo persecutiones. Quam Ecclesiam vocat fraternitatemj quia fideles omnes fratres sunt sub unoPatreDeo; Christo dicenteMatth. 23.: Omnes vos fratres estis. Adjicit vero partem hanc Petrus, ut tentatos consoletur ex communione tentationis et certaminis cum fratribus aliis, quo communem pariter cum illis sperent a Deo victoriam.
5:10
10. Deus autem omnis gratiae. Initium hoc est epilogi totius Epistolae, quo fidelibus afflictis precatur a Deo firmitatis et perseverantiae donum, ideoque Deum omnis gratiae vocat epitheto ad rem praesentem apposito, quo significat, omne bonum salutare (quod gratiae nomine solet intelligi) a Deo datore et auctore exspectandum esse.
Qui vocavit nos in aeternam suam
37 ■'■ gloriam in Christo Jesu. Qui vocavit nos, utique vocatione gratuita. Nam id consequens est ex eo, quod dixit Deum omnis gratiae. Vocavit, inquam, in aeternam suam gloriam, id est ad hoc, ut aeternae suae gloriae participes nos faceret; sicut de se dixit supra: Qui et EjuSj quae in futuro revelanda est, gloriae communicator. Quod addit: in Christo Jesu, ad vocationem referendum videtur; ut sensus sit, Deum nos ad aeternam gloriam vocasse per meritum Christi Filii sui pro nobis passi. Cui tamen merito non sola vocatio, sed et omnis gratia subsequens, et ipsa gloria sit adscribenda. Valet autem haec pars ad augendam fiduciam, quia, qui coepit opus bonum, perficiet iisque in diem Christi Jesu, Phil. 1.
Modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidabitque. In Graeco quatuor sunt verba, atque ea modi optativi. Sic enim habet: Modicum passos ipse perficiat sive instauret vos, fulciat sive stabiliat, roboret sive confirmet, fundet sive solidet. In nonnullis quidem exemplaribus Graecis, quae Robertus Stephanus annotavit, verba sunt indicativi modi, temporisque futuri, quemadmodum in Latinis; verum ea minus probatae sunt fidei. Tametsi et Prosper lib. 1. de vocat. gent. cap. 24. citat hanc partem omnino. ut nunc in Latinis legitur. Quae tamen lectio sensum non facit diversum. Sicut enim Hebraei futura pro praeceptivis usurpant, sic et interdum pro optativis. Jam quod ait: modicum passos, non tam indicat levitatem afflictionum hujus vitae, quam durationis brevitatem. Quamvis enim aliae aliis graviores sint, omnes tamen brevi spatio vitae mortalis coucluduntiir. Unde Erasmus et Hentenius verterunt: parumper afflictos. Vide, quae Bupra diximus ad illud cap. 1.: Modicum nunc, si oportet, contristati. Ita loquitur Dominus Jes. 54.: Ad punctum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te. Quamquam, si modicum hoc loco sumas tam ut oppositum magnitudini, quam ut diuturnitati, perinde commodus erit sensus, et congruet cura eo, quod Paulus dicit 2 Cor. 4.: Quod in praesenti est momentaneum et leie tribulationis nostrae etc. Porro in quatuor illis verbis paene synouTmis, quae desumpta sunt ab aedificantibus, congeries quaedam est, qua metaphorice significatur fidelium in virtutibus instauratio et confirmatio usque in finem.
5:11
11. Ipsi gloria et imperium in sac~ cula saeculorum! Amen. Precationem seu bonam optationem doxologia claudit, qua major in Deum fiducia fidelibus afflictis cddatur ex mentione summae potestatis divinae, quae significatur imperii nomine. Habetur eadero clausulasuperiori capite, vers. 11. Ex quo etiam apparet, indicative potius, quam optative exponendam esse. Nam verbum est illic additur. Sensum inde require.
5:12
12. Per Silvanum fidelem fratrem vobis, ut arbitror, breviter scripsi. Graece: Per Silvanum vobis fidelem fratrem, ut arbitror, paucis scripsi. Juxta quam lectionem pronomen: vobis, referendum videtur ad nomen: fidelem, ut sensus sit: Qui vobis fidele praestat ministerium; tametsi Sjrus interpres, aeque ut Latinus, referat ad verbum: scripsi, quomodo refertur Hebr. 13.: Etenim perpaucis scripsi vobis. Sic autem habet Syriaca versio: Haec pauca, ut arbitror, scripsi vobis per Silvanum fratrem fidelem. Ubi nota, quod dicit demonstrative: haec pauca. Quod est contra eos, qui de alia quapiam Epistola prius missa B. Petrum hic loqui suspicantur. Quorum opinionem refellimus initio, cum de hujus Epistolae auctore ageremus. Silvanum existimat Oecumenius eundem esse, qui cum Paulo Apostolo scribit utramque ad Thessalonicenses Epistolam. Erat enim Pauli collega in praedicando Evangelio, Silas Hebraeo nomine dictus, de quo multa Act. cap. 15. et tribus seqq. Quod ait Petrus: per Silvanum scri' psi, quidam sic accipiunt, ut Silvano fuerit usus amanuensi in hac Epistola scribenda. At verisimilius eet, sensum 6886: Scripsi mittendam per Silvanum. Sic enim habent omnes hypograpliae Graecae Epistolarum Pauli: Scripta per Phoeben, Timotheum, l'ychicum, Onesimum etc, id estmissa per eos. Continet igitur haec pars commendationem Silvaui, tamquam fidelis in Evangelio ministri, nec non commendationem ipsius Epistolae, quod eam per talem virum miserit. Addit, paucis 3e scripsisse, ne molestum sit legere. Quomodo et Paulus, Heb. 13. dicens: Uogo vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis. IUud vero: ut arbitror, non ad fidelitatem Silvam, ut quidam volunt (sic enim dubitandi de ejus fide potius occasionem daret), sed ad brevitatem Epistolae refertur, additumque est modestiae causa.
Obsecrans et contestans, hanc esse veram gratiam Dei, in qua statis. ObsecranSj Graece: TcapaxaAwv, quod etiam verti potest: adhortans, ut alii verterunt, huic loco non minus convenienter. Nam et Syrus ita reddidit: Et suadeo ac testor, quod haec est gratia vera Dei, in qua statis. Colligit hic paucis verbis institutum suum Petrus, cur scripserit hanc Epistolam, et quid in ea potissimum egerit. Haec, inquit, scripsi, quu vos adhortarer, ut maneatis in fide suscepta; testificans vobis, tamquam testis et Apostolus Christi, hanc, quam nobis praedicantibus suscepistis fidei gratiam, et in qua hactenus statis et permanetis, veram esse gratiam Dei, per quam nimirum vere Deo grati sitis ad vitam aeternam.
5:13
13. Salutat vos Ecclesia, quae est in Babylone coelecta. Male quidam codices: collecta. Nam Graece est: ouvsxXcXttj, id est coelecta; sicque legit Hieronymus in catal. in Marco. Nec in Graeco additur: Ecclesia, sed intelligitur. Coelecta vero, id est una nobiscum a Deo electa, et, ut Erasmus vertit, vestrae consors electionis. Respicere enim videtur Apostolus ad hoc, quod in prima salutatione eos vocavit electos, ita scribens: Electis advenis etc. Quaeritur, quam Babylonem hic dicat. Certe veteres, ut Papias, Hierapolites Episcopus, et ex eo Eusebius lib. 2. hist. Eccles. cap. 15. atque Hieronymus in Marco et in Epist. 17., item Beda et Oecumenius in commentariis, denique recentiores omnes orthodoxi, Babylonem Romam interpretantur. Quo nomine etiam in Apocalypsi cap. 17. et 18. Roma significata est; utique propter confusionem idololatriae, quae tunc in ea vigebat, ut quae omnium gentium serviebat erroribus, sicut ait S. Leo in serm. de natali Petri et Pauli. Quamquam postea Apostolica praedicatione et institutione tandem effectum est, ut ex Babylone in sanctam Jerusalem et novam Sion converteretur, qualis permanet in hodiernum diem, quemadmodum id pulchre declarat Rupertus lib. 8. de glorific. Trinit. cap. 5. Ex hoc commentario consequens est, Petrum Romae fuisse atque sedisse, quod impudenter a sectariis quibusdam negatur. Volunt autem Babylonem intelligi vel illam in Scripturis nominatissimam Chaldaeae metropolim, vel ejusdem nominis urbem in Aegypto, quae Cairum hodie dicitur; quo videlicet Petrum Roma longissime faciant absentem, mirabili studio Catholicis contradicendi. Negant enim, Petrum Romae fuisse, quod tota testatur antiquitas; aflSrmant autem, Babylone fuisse, vel in Aegypto, vel in Chaldaea, quod nuUa prodit historia.
Et Marcus filius meus. Hunc esse Marcum, qui Evangelium conscripsit, omnes iidem auctores, quos modo citavi, confirmant. Vocat autem filium suum, quod propter sedulam in Evangelio cooperationem singulariter carum haberet, ut de eo dicere posset, quod Paulus de Timotheo Phil. 2.: Quia, sicut patri filius, mecum servivit in Evangelio. De hoc Marco plura apud Hieronymum in catalogo, et apud Bedam iu comm. Anautem idem sit cum Joanne, Mariae filio et Barnabae consobrino, qui cognominatus est Marcus, cujus meminerunt Lucas Act. 12. et Paulus Col. 4. et 2 Tim. 4., dubitant nonnuUi. Sed diversum fuisse, probabilias est, ac bene probatur a Cardinale Baronio tom. 1. Annal. Idem Baronius ad annum Christi 45. ex bonis auctoribus docet, Marcum fuisse spiritualem B. Petri filium, quem is baptismo genuerit, §. 31.
5:14
14. Salutateinvicem in osculo sancto. Graece: in osculo caritatis. Quod fere idem est cum osculo sancto, et opponitur osculo impuri et inhonesti amoris. De osculo sancto et de ^eterum con.suetudine salutandi cum osculo vide, quae diximus in comm. Rom. 16.
Gratia vobis omnibus, qui estis in Christo Jesu! Amen. In Graeco non Xaptc^ sed sipTjvrj legitur, id est: Pax vobis etc. Quae consueta erat Hebraeis salutandi formula, de qua egimus ad illud Rom. 1.: Gratia vobis et pax. Qui estis in Christo Jesu, id estChristianis. Amen approbantis particula est cum optatione. De qua vide, quae dicta a nobis Rom. 1. vers. 25.
5:1
… 48; Act. 1, 8), si presentano come i « testimoni » di fatti non avvenuti in angulo, in segreto (Act. 26, 26; 1, 21-22; 2, 32; 3, 15; 4, 19-20; 5, 32; 10, 39), non come spacciatori di favole ingegnosamente inventate, doctas fabulas secuti (II Pt. 1, 16; I Pt. 5, 1-4; I Io. 1, 1-3, ecc.). …
5:3
… All'inizio del cristianesimo, questo termine indicava tutto il popolo cristiano, considerato come il popolo eletto (I Pt. 5, 3); ma già nel sec. III la parola è usata per indicare coloro che sono addetti al servizio del culto (cf. Tertulliano, De monogam., 12; Origene, Hom. in Ieremiam, 11, 3). La ragione …
5:4
… inculca le opere buone e ne mette in risalto il valore: «che gioverebbe, fratelli miei, se uno dicesse d'avere la fede mentre non ha le opere? forse che la fede lo potrà salvare?» (ibid. 14). S. Pietro parla de «l'incorruttibile corona della gloria» (I Pt. 5, 4), che all'apparire del Principe dei pastori riceveranno i «presbiteri» che avranno compiuto degnamente il loro ministero; la stessa ricompensa attende tutti i fedeli per le loro buone …
… precarietà (I Cor. 7, 29-31; I Pt. 4, 7; I Io. 2, 15-18) degli uomini e degli eventi (B. Allo [v. bibl.], pp. 180-83). E i cristiani si uniscono fin d'ora, vivendo con Cristo, alla sua p. che sarà anche la p. dei suoi fedeli (Col. 5, 4; Hebr. 9, 28; I Pt. 5, 4; I Io. 2, 28; 3, 2). La « vicinanza del Signore » è motivo di timore, come l'irruzione d'un ladro (I Thess. 5, 2-4; II Pt. 3, 10; Apoc. 1, 3; 16, 15), di austerità (Rom. 13, 11 sg.; …
… Nel Vecchio Testamento il Signore con molta più ragione è detto « P. dei Popoli ». Infatti s. Pietro chiama il Signore, « principe dei p. » (I Pt. 5, 4). Nel Martyrium s. Polycarpi Gesù Cristo è detto « P. della Chiesa cattolica su tutta la terra » (F. X. Funk, Opera Patrum apost., I, p. 304). Abercio (v.) vescovo di Gerapoli, nella …
… Lateranense IV (ibid., 429), da Benedetto XII (ibid., 530), dal Concilio di Trento (ibid., 809), asserita in numerosi testi biblici (Mt. 25, 46; Io. 16, 22; I Cor. 9, 25; II Cor. 4, 17; I Pt. 5, 4) e da tutta la tradizione (cf. s. Agostino, De Trinitate, XIII, 8: «Nullo modo esse poterit vita veraciter beata, nisi fuerit sempiterna»). …
5:6
… Satanwestalt im Lichte der sozialen Verhältnisse des Nahen Orients, in Klio, 28 (1935), pp. 219-27; E. G. Closen, Der « Dämonen Sünde ... Gen. 4, 7, in Biblica, 16 (1935), pp. 431-442; F. Ogara, « Adversarius... diabolus tamquam leo rugiens » (I Pt. 5, 6-11), in Verbum Domini, 16 (1936), pp. 166-73; H. Torczyner, How Satan came into the world, in The Expository Times, 48 (1936-57), pp. 563-65; A. Stola, Theologie der Mystik, Ratisbona …
… Cf. anche: Mc. 13, 33; Lc. 21, 8; I Cor. 4, 5; I Pt. 5, 6).
5:7
… 12, 31; 22, 42; Mt. 26, 39, ecc.) e la esercitò in tutta l'esistenza mortale, che volle chiudere con le incomparabili parole: « Padre, nelle tue mani consegno il mio spirito » (Lc. 23, 46). Anche s. Pietro e s. Paolo inculcano la stessa dottrina (I Pet. 5, 7-8; Rom. 8, 28). Essa si fonda sul dogma della Provvidenza di Dio con i due punti essenziali, che nulla avviene in questo mondo se non per sovrana volontà di Dio, secondo la frase di …
5:8
… ambivalenza di tutte le «forme simboliche»: il medesimo leone che a causa della sua forza e maestosa bellezza simboleggia Cristo, chiamato (Apoc. 5, 5) «il leone della tribù di Giuda», si presta con la sua pericolosa ferocità alla similitudine del diavolo (I Pt. 5, 8). Mentre il re degli a., nel senso della prima concezione, venne introdotto in una miniatura della bibbia di Carlo il Calvo ed in una vetrata di St-Denis (sec. …
… Egli continua a lottare (I Pt. 5, 8). Il suo tentativo non avrà fine se non con la fine del mondo. …
… Ma le Scritture, d'altra parte, attestano che i d. qualche volta sono causa delle nostre sventure e infermità (cf., oltre Job 1 e 2, Mt. 12, 22; 17, 14-17). D'altronde, girando come un leone in cerca di preda (I Pt. 5, 8), essi non si astengono dal soffiare nel fuoco delle passioni
… La funzione escatologica del d. è di perdere gli uomini al supremo giudizio; il d. è ὁ ἀντίβολος «l'avversario in tribunale» (I Pt. 5, 8). Intanto tenta gli uomini e li inganna per impedire la loro unione con Dio; frustra le vie di Dio per la salvezza degli uomini (Mt. 13, 19,30). Onde l'opposizione tra «i figli del …
… Cf. Io. 12, 31; Rom. 16, 20; Hebr. 2, 14. Anche in I Pt. 5, 8 il diavolo è un d. che «divora». …
Appare poi quale simbolo delle forze del male «leo rugiens» (I Pt. 5, 8) in contrapposizione al Buon Pastore nella nota iscrizione di Verazio Nicatore (Wilpert, Sareofagi, I, p. 70, fig. 27). Ivi è insieme al drago, secondo il concetto espresso nella …
… Questa speciale provvidenza è tanto maggiore quanto più lunga sarà la perseveranza del giusto nel bene (v. anche in questo senso il Concilio Tridentino: Denz-U, 832, e diversi passi della S. Scrittura, p. es., Phil. 1, 3-6; I Cor. 10, 12 sg.; Jo. 17, 11-16; Eph. 6, 10-18; Hebr. 10, 32 sg.; I Pt. 5, 8 sg.; la domanda del Pater: « non ci indurre in tentazione »).
5:9
… Barnabae annunzia imminente la finale apostasia (4, 3: τὸ τέλειον σκάνδαλον ἤγγιες), « come dice Enoch » (Enoch etiop. 89, 61-64; 90, 17) e Daniele (Dan. 7, 7 sg. 24), e raccomanda di « resistere » (come I Pt. 5, 9) nel periodo dell'empietà (ἐν τῷ ἀνόμῳ καιρῷ) affinché non entri subdolamente « il Nero » (4, 9: ὁ Μέλας) cioè l'A.
… (II Cor. 11, 14). Contro le sue seduzioni (II Cor. 2, 11) e violenze, contro le «sinagoghe» dei seguaci di S. (Apoc. 2, 9-13; 3, 9), contro gli apostati che tornano a S. (I Tim. 5, 15), il cristiano deve resistere, combattere con le armi dello spirito (I Pt. 5, 9; Iac. 4, 7; Eph. 6, 10-17). Cristo lo ha sconfitto sulla croce e sarà annientato (Col. 2, 15; II Cor. 10, 5). Dio schiacerà il «serpente antico» (Gen. 3, 15) sotto i piedi dei fedeli …
5:13
I Copti, con qualche raro esegeta, dicono che s. Pietro vi scrisse la sua prima lettera (cf. I Pt. 5, 13).
Anche in I Pt. 5, 13 la Chiesa di Roma (Babilonia) è detta « co-e. ». Nel nostro caso il senso collettivo risulta dal passaggio dal « tu » al « voi » (vv. 5, 8, 10, 12). I figli dell'E. sono gli eletti (criatianti). …
I. L'EVANGELISTA. - Il nome completo dell'Evangelista era «Giovanni soprannominato M.» (Act. 12, 12.25; 15, 37). Talora è chiamato solo «Giovanni» (ibid. 5.13), più spesso soltanto «M.» (ibid. 15, 39; Col. 4, 10; Philem. 24; I Pt. 5, 13); aveva quindi un nome ebraico e un soprannome latino.
… molta difficoltà deve superare Onesiforo (v.) per rintracciare l'Apostolo (II Tim. 1, 17), che si trova nell'abbandono (cf. II Tim. 4, 9-15) ed attende la morte (II Tim. 4, 6 sgg.; v. PAOLO APOST., I). Si ritiene generalmente che la Babilonia di I Pt. 5, 13 sia R., secondo una metafora non infrequente nell'uso rabbinico (testi presso H. L. Strack-P. …
5:14
… Il b. di pace è d'uso antichissimo, e più volte nel Nuovo Testamento (Rom. 16, 16; I Cor. 16, 26; II Cor. 13, 12; I Thess. 5, 26; I Pt. 5, 14) è ordinato ai fedeli di darselo scambievolmente. È detto φίλημα ἀγάπης (osculum pacis; I Pt. 5, 14), φίλημα ἅγιον (osculum sanctum). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.