He requireth him to be earnest vvhile he may, because the time vvil come vvhen they vvil not abide Catholike preaching, 5 and to fulfil his course, as him self novv hath done. 9 and to come vnto him vvith speede, because the rest of his traine are dispersed, and he dravveth novv to heauen.
1I charge thee, before God and Jesus Christ, who shall judge the living and the dead, by his coming and his kingdom:Ti scongiuro dinanzi a Dio, ed a Gesù Cristo, il quale giudicherà i vivi, ed i morti, per la venuta, e pel regno di lui:I Testifie before God and IESVS Christ vvho shal iudge the liuing and the dead, and by his aduent, and his kingdom:Testificor coram Deo, et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius, et regnum ejus: 2Preach the word: be instant in season, out of season: reprove, entreat, rebuke in all patience and doctrine.Predica la parola, pressa a tempo, fuori di tempo: riprendi, supplica, esorta con ogni pazienza insegnando.Preach the vvord. vrge in season, out of season, reproue, beseeche, rebuke in al patience and doctrine.prædica verbum, insta opportune, importune: argue, obsecra, increpa in omni patientia, et doctrina. 3For there shall be a time when they will not endure sound doctrine but, according to their own desires, they will heap to themselves teachers having itching ears:Imperocché verrà tempo, che non potran patire la sana dottrina, ma secondo le proprie passioni per prurito di udire moltiplicheranno a se stessi i maestri:For there shal be a time vvhen they vvil not beare sound doctrine: but according to their ovvne desires they vvil heape to them selues maisters, hauing itching eares, and from the truth certes theyErit enim tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus, 4And will indeed turn away their hearing from the truth, but will be turned unto fables.E si ritireranno dall'ascoltare la verità, e si volgeranno alle favole.vvil auert their hearing, and to fables they vvil be conuerted.et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur. 5But be thou vigilant, labour in all things, do the work of an evangelist, fulfil thy ministry. Be sober.Ma tu veglia sopra tutte le cose, sopporta le afflizioni, fa' l'uffizio di predicator del vangelo, adempi il tuo ministero. Sii temperante.But be thou vigilant, labour in al things, doe the vvorke of an Euangelist, fulfil thy ministerie. Be sober.Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac evangelistæ, ministerium tuum imple. Sobrius esto. 6For I am even now ready to be sacrificed: and the time of my dissolution is at hand.Imperocché io sono già alle libagioni, e il tempo del mio scioglimento è imminente.For I am euen novv to be sacrificed: & the time of my resolutiō is at hand.Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meæ instat.
7I have fought a good fight: I have finished my course: I have kept the faith.Ho combattuto nel buon arringo, ho terminata la corsa, ho conversata la fede.I haue fought a good fight, I haue consummate my course, I haue kept the faith.Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. 8As to the rest, there is laid up for me a crown of justice which the Lord the just judge will render to me in that day: and not only to me, but to them also that love his coming. Make haste to come to me quickly.Del resto è serbata a me la corona della giustizia la quale a me renderà il Signore giusto giudice in quella giornata: né solo a me, ma anche a coloro che desiderano la sua venuta. Affrettati di venir tosto da me.Concerning the rest, there is laid vp for me a crovvne of iustice, vvhich our Lord vvil render to me in that day, a iust iudge: and not only to me, but to them also that loue his comming. Make hast to come to me quickly.In reliquo reposita est mihi corona justitiæ, quam reddet mihi Dominus in illa die, justus judex: non solum autem mihi, sed et iis, qui diligunt adventum ejus. Festina ad me venire cito. 9For Demas hath left me, loving this world, and is gone to Thessalonica:Imperocché Demade mi ha abbandonato per l'amore di questo secolo, e se n'è ito a Tessalonica:For Demas hath left me, louing this vvorld, and is gone to Thessalonica:Demas enim me reliquit, diligens hoc sæculum, et abiit Thessalonicam: 10Crescens into Galatia, Titus into Dalmatia.Crescente in Galazia, Tito in Dalmazia.Crescens into Galatia, Titus into Dalmatia.Crescens in Galatiam, Titus in Dalmatiam. 11Only Luke is with me. Take Mark and bring him with thee: for he is profitable to me for the ministry.Il solo Luca è con me. Prendi teco Marco, e menalo con te: imperocché egli mi è di ajuto nel ministero.Luke only is vvith me. Take Marke, and bring him vvith thee: for he is profitable to me for the ministerie.Lucas est mecum solus. Marcum assume, et adduc tecum: est enim mihi utilis in ministerium. 12But Tychicus I have sent to Ephesus.E ho spedito Tichico ad Efeso.But Tychicus I haue sent to Ephesus.Tychicum autem misi Ephesum. 13The cloak that I left at Troas, with Carpus, when thou comest, bring with thee: and the books, especially the parchments.Il pallio, che lasciai a Troade in casa di Carpo, venendo, portalo teco, e i libri, particolarmente le carta pecore.The cloke that I left at Troas vvith Carpus, cōming bring vvith thee, and the bookes, especially the parchement.Penulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, maxime autem membranas.
14Alexander the coppersmith hath done me much evil: the Lord will reward him according to his works:Alessandro ramaio mi ha fatto molti mali: lo ricompenserà il Signore secondo le opere sue:Alexander the Coppersmith hath shevved me much euil, our Lord vvil revvard him according to his vvorkes:Alexander ærarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Dominus secundum opera ejus: 15Whom do thou also avoid: for he hath greatly withstood our words.Dal quale guardati anche tu: imperocché egli si è opposto fortemente alle nostre parole.vvhom doe thou also auoid, for he hath greatly resisted our vvordes.quem et tu devita: valde enim restitit verbis nostris. 16At my first answer, no man stood with me: but all forsook me. May it not be laid to their charge!Nella mia prima difesa nissuno fu per me, ma tutti mi abbandonarono: non sia ad essi imputato.In my first ansvver no man vvas with me, but al did forsake me: be it not imputed to them.In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur. 17But the Lord stood by me and strengthened me, that by me the preaching may be accomplished and that all the Gentiles may hear. And I was delivered out of the mouth of the lion.Il Signore però mi assistè, e mi confortò affinchè sia per me compiuta la predicazione, e la odano tutte le genti: e fui liberato dalla bocca del leone.But our Lord stoode to me, and strengthened me, that by me the preaching may be accomplished, and al Gentiles may heare: and I was deliuered from the mouth of the lion.Dominus autem mihi astitit, et confortavit me, ut per me prædicatio impleatur, et audiant omnes gentes: et liberatus sum de ore leonis. 18The Lord hath delivered me from every evil work and will preserve me unto his heavenly kingdom. To whom be glory for ever and ever. Amen.Il Signore poi mi libererà da ogni opera mala: e mi salverà nel celeste suo regno, a cui gloria pe' secoli de' secoli. Così sia.Our Lord • hath deliuered' me from al euil vvorke: and vvil saue me vnto his heauenly kingdom to vvhom be glorie for euer & euer. Amen.Liberavit me Dominus ab omni opere malo: et salvum faciet in regnum suum cæleste, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. 19Salute Prisca, and Aquila and the household of Onesiphorus.Saluta Prisca, e Aquila, e la casa di Onesiforo.Salute Prisca and Aquila, and the house of Onesiphorus.Saluta Priscam, et Aquilam, et Onesiphori domum. 20Erastus remained at Corinth. And Trophimus I left sick at Miletus.Erasto restò a Corinto. E Trofimo lo lasciai malato a Mileto.Erastus remained at Corinth. And Trophimus I left sicke at Milêtum.Erastus remansit Corinthi. Trophimum autem reliqui infirmum Mileti.
21Make haste to come before winter. Eubulus and Pudens and Linus and Claudia and all the brethren, salute thee.Sollecita di venir da me prima del verno. Ti saluta Eubulo, e Pudente, e Lino, e Claudia, e tutti i fratelli.Make hast to come before vvinter. Eubûlus and Pudens and Linus and Claudia, and al the brethren, salute thee.Festina ante hiemem venire. Salutant te Eubulus, et Pudens, et Linus, et Claudia, et fratres omnes. 22The Lord Jesus Christ be with thy spirit. Grace be with you. Amen.Il Signor Gesù Cristo col tuo spirito. La grazia con voi. Così sia.Our Lord IESVS Christ be vvith thy spirit. Grace be vvith you. Amen.Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo. Gratia vobiscum. Amen.
4:1
I charge thee (literally, testify to thee) before God and Jesus Christ, who shall judge the living and the dead; that is all those that have been dead for so many ages since the beginning of the world; and the living, that is those who shall be found living at the end of the world, but who shall die, and be presently raised again. See 1 Corinthians 15:52.
Witham
By his coming.[Ver. 1. Per adventum, kata ten epiphaneian.] The sense by the Greek seems to be, who shall judge them at or by his coming, rather than I charge thee by his coming, as others translate. (Witham)
4:2
Witham
In season,[Ver. 2. Eukairos akairos, Tempestivè, intempestivè.] out of season; that is whether the hearers are willing to hearken to thee or not. Or, as others understand it, whether it be convenient or inconvenient for thee to signify that the ministers of God must not desist from preaching, whatever troubles they are under. (Witham)
4:3
Witham
Having itching ears;[Ver. 3. Prurientes auribus, knethomenoi; if it agreed with teachers, it should be knethomenous.] that is the hearers have such ears, running after novelties and such doctrine as favours their passions. (Witham)
4:5
Witham
Be thou vigilant, etc. It may either be expounded, watch in all things; or, take pains in all things. The latter seems the true construction. (Witham)
Challoner
An evangelist; a diligent preacher of the gospel. (Challoner)
Fulfil thy ministry.[Ver. 5. Ministerium tuum imple, plerophoreson. St. Chrysostom, (log. th. p. 371.) toutesti, pleroson; and so again, (ver. 17) praedicatio impleatur, plerophorethe, toutesti, says St. Chrysostom, p. 376, plerothe. St. Chrysostom doubtless understood Greek as well as Erasmus or Mr. Legh, who therefore need not have accused the Latin interpreter as if he knew not Greek, so as to distinguish betwixt plerophorein and pleroun.] So even Dr. Wells, in his amendments to the Protestant translation, which hath, make full proof of thy ministry. See Luke 1:1. See also St. Chrysostom on this place.
Witham
Be sober. There is nothing for this in the Greek, nor in St. Chrysostom. The Latin interpreter seems to have added it, as being contained in the other Greek words in this verse. (Witham)
4:6
I am even now ready to be sacrificed.[Ver. 6. Jam delibor, ede spendomai. See St. Chrysostom (om. th. p. 372) that sponde, libamen, is more than thusia, hostia.] Literally, to be immolated. See Philippians 2:17.
Witham
The time of my dissolution (literally, resolution) is at hand. This makes many judge that this letter was written during his last imprisonment; but the sense perhaps may be, that being old and worn out with labours, he could not live long. (Witham)
4:7
I have fought a good fight, or strived a good strife.[Ver. 7. Certamen certavi, ton agona egonismai. It is not expressed by machomai and mache.] The Latin and Greek may signify any kind of striving for a prize.
Witham
I have kept the faith, not only the Christian faith, but been faithful in my office. (Witham)
4:8
Witham
A crown of justice, which the Lord, the just judge, will render to me. These words confirm the Catholic doctrine, that good works performed with the assistance of God's grace, deserve and are meritorious of a reward in heaven: it is what is signified, 1. by a crown of justice, 2. from a just judge, 3. which he will render or give as a reward. Yet we own with St. Augustine that we have no merit, but what is also a gift of God from his grace and mercy, and grounded on his promises. (Witham)
"A crown of justice," which the Protestants translate, of righteousness; but let us see how the learned St. Augustine, 1400 years ago, expounds the apostle's meaning: "How should he repay as a just judge, unless he had first given as a merciful Father?" (De grat. et lib. arb. ch. VI.) See Hebrews 6:10. God is not unjust, that he should forget your works; this the Protestants change into, God is not unrighteous.
4:9
Calmet
Demas hath, etc. The Demas here mentioned, is the same that was at Rome with St. Paul in his first voyage, in A.D. 61 or 62, and of whom he makes mention in his epistle to the Colossians 4:14., also in that to Philemon 1:24. He was perverted in this last voyage, in 65, and abandoned his master in the time of danger. It is not ascertained whether he entirely renounced his faith, or whether God gave his grace to rise from his fall; or whether the love of the world, with which St. Paul here reproaches him, was only a passing fault, and an effect of pure human infirmity. St. Epiphanius (haeres. 51.) presumes that he renounced the faith, and was engaged in the heresies of Cerintus, Ebion, and others, who held Jesus Christ to be no more than a mere man. Many moderns, Grotius, Menochius, Cornel.[Cornelius a Lapide?], etc. believed that he returned with St. Paul: and Estius himself seems to think that he was the same Demas of which St. Ignatius speaks, writing to the Magnesians, calling him a worthy bishop of God. But this is founded on a false supposition, that this letter was written during his first confinement at Rome, or at least before St. Paul wrote his epistles to the Colossians and to Philemon. (Calmet)
Witham
Loving this world; that is his safety, and to avoid persecutions. (Witham)
4:10
Calmet
Crescens into Galatia, Titus, etc. These two did not abandon the faith, but only left St. Paul to preach the gospel, with his consent. Crescens went from Rome into Galatia, or into Gaul, as it is found written in the Greek. Theodoret, Eusebius, St. Epiphanius, etc. say that Galatia, in the Greek, is often put for Gaul, in profane authors. On this account it is said by some, that Crescens preached in Gaul. Adon makes him founder of the Church of Vienne, in Dauphinè; an opinion still prevalent in that city. The feast of St. Crescens is kept by the Latin Church, on the 27th of June. (Calmet)
Theodoret
As to Titus, it cannot be doubted but he went into Dalmatia for the purpose of the ministry, and by the order of St. Paul. Thence it seems most probable that he went into Crete, where he governed the Church as bishop, and there died. (Theodoret; St. Chrysostom; Theophylactus; Estius, etc.)
4:11
St. Chrysostom
Luke. St. Luke was always much attached to St. Paul. It is thought he accompanied him to the time of his martyrdom. When St. Paul says Luke alone was with him, we must understand that no other disciple was at that time with him; not that the faithful of Rome, whose faith was so lively and charity so ardent, had abandoned him in this time of danger. (St. Chrysostom, hom. X. p. 610.)
Mark. This is John Mark, cousin of Barnabas, of whom mention was made, Acts 13:12. etc. also Colossians 4:10. He rather wavered in faith at the beginning, but was afterwards much attached to the apostle. (Calmet)\
4:12
Calmet
Tychicus. Theodoret and some others have inferred from this verse, that Timothy was not at Ephesus at this time; otherwise St. Paul would have here said, I have sent Tychicus to thee. Timothy, in quality of bishop of Ephesus, had the inspection of the whole province of Asia; hence St. Paul might have presumed, that Tychicus would not be able to find him in that city. But these reasons do not appear sufficiently convincing. Tychicus might have been the bearer of this epistle; then St. Paul might say, I have sent him to carry it. Or St. Paul might have sent him before, and here tells Timothy of it; because, on account of the distance of Rome from Ephesus, he might not have yet heard of his arrival. Mention has been made of Tychicus before, Acts. 20:4.; Ephesians 6:71.; Colossians 4:70. (Calmet)
4:13
Witham
The cloak[Ver. 13. Penulam, phelonen, some manuscripts phailonen, and phailonen. St. Chrysostom, (om. 1. p. 375.) entautha ton imation legei; though he takes notice, that some understood glossokomon, entha ta biblia.] which I left at Troas. It is expounded a cloak by St. Chrysostom, St. Jerome, etc. Others think he may mean some coffer, or trunk, in which were his books and some things that he valued. (Witham)
4:14
Witham
The Lord will render[Ver. 14. Reddet, apodosei, in some manuscripts though in more, apodoe. The commentary of St. Chrysostom agrees with the Latin.] to him. We read shall render, not only in the Latin and Syriac, but also in divers Greek manuscripts which Dr. Wells again prefers before the ordinary Greek copies, in which we read, The Lord render or reward him, as in the Protestant translation. If that was the true reading, we must take the words by way of a prophecy, and not as an imprecation or curse. (Witham)
4:16
Witham
At my first defence, or trial, when I appeared before Nero and my judges, no man stood with me; all, or almost all, abandoned me in that danger: may it not be laid to their charge. (Witham)
4:17
St. Chrysostom
The Lord stood, etc. All agree that Nero is here meant by the lion. St. Chrysostom thinks that St. Paul was set at liberty after this first justification of his conduct, but that having afterwards converted the cupbearer of Nero, he was by him beheaded. (St. Chrysostom, hom. X. p. 611.)
Bible de Vence
But the Lord assisted and fortified me on this occasion by a vision, in which he assured me that he would prolong my life for the more perfect preaching of the gospel. (Bible de Vence)
The times predicted by the apostle in this epistle, (ver. 3. and 4.) are now arrived; and the warnings he gives to Timothy and to all preachers of the word, should be sedulously attended to: preach the word: be instant in season and out of season; reprove, entreat, rebuke with all patience and doctrine. There will arrive a time when men will not bear sound doctrine; eager in the extreme to hear what flatters, they will have recourse to a variety of teachers not lawfully sent or ordained, calculated to tickle their ears: Assentatores populi, multitudinis levitatem voluptate quasi titillantes. (Cicero) In the same sense Plutarch says: ta ota apoknaiousin. It is yours, adds St. Paul, os kalos stratiotes Christou Iesou, [2 Timothy 2:3.] as a valiant soldier of Jesus Christ, to oppose yourself as a wall to all these evils, to attend to every branch of your ministerial duty, not to yield to either opponents or dangers, and to see that the gospel is both preached and practised in all its purity. Thus may the Church find in you, and in her other ministers, what she is soon to lose in me, knowing as I do that my course is nearly run.
That by me the preaching may be accomplished, (or fulfilled) and that all the Gentiles may hear it. This is an argument that he wrote this letter in his first imprisonment.
Witham
And I was delivered from the mouth of the lion; that is, according to the common exposition, from Nero. (Witham)
4:22
4:5
An evangelist ... a diligent preacher of the gospel.
4:22
St. Paul, having preached the faith in the island of Crete, he ordained his beloved disciple and companion, Titus, bishop, and left him there to finish the work which he had begun. Afterwards the Apostle, on a journey to Nicopolis, a city of Macedonia, wrote this Epistle to Titus, in which he directs him to ordain bishops and priests for the different cities, shewing him the principal qualities necessary for a bishop. He also gives him particular advice for his own conduct to his flock, exhorting him to hold to strictness of discipline, but seasoned with lenity. It was written about thirty-three years after our Lord’s Ascension.
4:1
Liturgia The Epistle for holy Doctors, and for S. Dominike August. 4.
4:3
3. There shal be a time.] If euer this time come (as needes it must that the Apostle foresavv and foretold) novv it is vndoubtedly. The Apostle prophecied of our nevv delicate preachers. for the properties fall so iust in euery point vpon our nevv Maisters and their Disciples, that they may seeme to be pourtered out, rather then prophecied of. Neuer vvere there such delicate Doctors that could so pleasantly clavv and so svveetly rubbe the itching eares of their hearers, as these, vvhich haue a doctrine framed for euery mans phamsie, lust, liking and desire. Esa. 30. v. 10. the people not so fast crying, Speake placentia, things that please: but the Maisters as fast vvarranting them to doe placentia.
4:6
The martyrdom of saincts is so acceptable to God, that it is counted as it vvere a sacrifice in his sight, and therfore hath many effectes both in the partie that suffereth it, and in others that are partakers of the merite as of a sacrifice: vvhich name it hath by a Metaphore.
4:8
8. Acrovvne of iustice.] This place conuinceth for the Catholikes, Vvorkes meritorious. that al good vvorkes done by Gods grace after the first iustification, be truely and properly meritorious, and fully vvorthy of euerlasting life: and that therevpon heauen is the due and iust stipend, crovvne, or recompense, vvhich God by his iustice ovveth to the persons so vvorking by his grace. for he rendreth or repaieth heauen as a iust iudge, How heauen is due both of iustice and mercie. and not onely as a merciful giues. and the crovvne vvhich he paieth, is not onely of mercie or fauour or grace, but also of iustice. It is his merciful fauour and grace, that vve vvorke vvel & merite heauen: it is his iustice, for those merites to giue vs a crovvne correspondent in heauen. S. Augustine vpon these vvordes of the Apostle, expresseth both breifely thus, Hovv should be repay as a iust iudge, vnles he had first giuen as a merciful father. 〈◊〉. de grat. & lib. arbit. c. 6.
And vvhen you heare or read any thing in the Scriptures, that may seeme to derogate from mans vvorkes in this case, it is alvvaies meant of vvorkes considered in their ovvne nature and valure, not implying the grace of Christ, by vvhich grace it cōmeth, & not of the vvorke in it self that vve haue a right to heauen & deserue it vvorthily: It is not of vs, but of Gods grace, that vvorkes be meritorious. vvhich the Apostle in the 6 to the Hebrues more then insinuateth, saying these vvordes, God is not vniust, to forget your vvorke & loue vvhich you haue shovved in his name &c. As though he vvould say, Mat. 20. that he vvere vniust if he did forget to recompense their vvorkes. The parable also of the men sent into the vineyard, proueth that heauen is our ovvne right, bargained for and vvrought for, and accordingly paid vnto vs as our hire at the day of iudgement, To such good vvorkes heauē is due: to say the contrarie, is to derogate from Gods grace. for that is 〈◊〉 and 〈Greek〉 vvhereby the Scripture so often calleth it. It is the goale, the marke, the price, the hire, of al striuing, running, labouring, due both by promis and by couenant and right dette. See a notable place in S. Augustine in Psal. 83. in fine: and 100 in initie, & ho. 14. c. 2. li. 50. hom: S. Cyprian also, and namely the later end of his booke de opere & •••mosyna: and thou shalt easily contemne the contrarie falshod, vvhich doth not so much derogate from mans vvorkes, as from Gods grace vvhich is the cause and ground of al vvorthines in mans merites. S. Augustines vvordes be these, In Ps. 100. Marke that he to vvhom our Lord gaue grace, hath our Lord also his detter. He found him a giuer, in the time of mercie: he hath him his detter in the time of iudgement. See the place and the rest her coted, vvhere he examineth and explicateth the matter at large.
4:10
Concordanza Col. 4, 14.
4:18
•vvil deliuer
4:19
Concordanza 2 Timo. 1, 16.
4:21
This Linus vvas coadiutor with & vnder •. Peter, & so counted secōd in the number of Popes.
4:1
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 11
… He also died, and rose again, and ascended into the heavens to Him that sent Him, and is sat down at His right hand, and shall come at the end of the world, with His Father’s glory, to judge the living and the dead, and to render to every one according to his works.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Chap. iv. 1 . “I charge thee therefore before God, and the Lord Jesus Christ, Who shall judge the quick and the dead.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.18
… For, being slain by them, He has risen again, and has requited them meanwhile by temporary discipline, save that for those who are not corrected He keeps it in store for the time when He shall judge the quick and the dead.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.12
… so also, when He says, “It is not mine to give, but [it shall be given to them] for whom it is prepared by my Father,” it is I think plain in what relation both are to be taken. For that other also is of the same kind, “I will not judge;” whereas He Himself shall judge the quick and dead.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 47.9
… “God sitteth upon His Holy Seat.” What is His Holy Seat? Haply saith one, The Heavens, and he understandeth well. For Christ hath gone up, as we know, with the Body, wherein He was crucified, and sitteth at the right hand of the Father; thence we expect Him to come to judge the quick and the dead.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.30
… which chariot of clouds He intimateth to be His holy and faithful ones in the Gospel, where He saith, “From this time ye shall see the Son of Man coming in the clouds.” Leaving out that coming wherein He shall be Judge of quick and dead,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… to whom be glory for ever and ever. Amen.” And not only when glorifying, but also when exhorting and protesting, the Apostle conjoins the Christ with God the Father. To the blessed Timothy he exclaims “I charge thee therefore before God and the Lord Jesus Christ.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 170
We have left no means untried, of courtesy, of sternness, of entreaty, of eloquence before the most pious emperor, and the illustrious assembly, testifying before God who sees all things and our Lord Jesus Christ who shall judge the world in justice,
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… Hence Paul also, in admonishing his disciple to be instant in preaching, when he says, I charge thee before God and Christ Jesus, Who shall judge the quick and the dead by His appearing and His kingdom, preach the word, be instant opportunely, importunely (
4:2
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… For discerning the time is one of the duties most urgent on us, for the practice of virtue; so that the blessed Paul, when instructing his disciple, teaches him to observe the time, saying, ‘Stand (ready) in season, and out of season
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.3
3. The Christian ought not to grudge another’s reputation, nor rejoice over any man’s faults; he ought in Christ’s love to grieve and be afflicted at his brother’s faults, and rejoice over his brother’s good deeds. He ought not to be indifferent or silent before sinners. He who shows another to be wrong ought to do so with all tenderness,
san Basilio † 379 d.C. The Letters 204.4
… will bring to light the hidden things of darkness, and will make manifest the counsels of the hearts.” Let him remember the words, “Judge not, and ye shall not be judged;” and “Condemn not, and ye shall not be condemned.” [In a word, brethren, if my offences admit of cure, why does not such an one obey the teacher of the Churches, “Reprove, exhort, rebuke”?
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.43
… but for every nation and part of the world, concerning the Word of truth, the source of our salvation. Again, since unreasoning action and unpractical reasoning are alike ineffectual, he added to his reasoning the succour which comes from action; he paid visits, sent messages, gave interviews, instructed, reproved, rebuked,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 40.3
… Since it is written, as the holy Apostle Paul says, whose teaching you cannot controvert: “Be instant, in season, out of season, reprove, entreat, rebuke with all patience and doctrine.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 23
How then doth He say elsewhere, “Reprove, rebuke, exhort,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
This he says not as though he were wearied or overpowered; he who chose to do and suffer all for his disciples’ sake; he who said, “Be instant in season, out of season;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 2 . “Preach the word: be instant in season, out of season; reprove, rebuke, exhort with all longsuffering and doctrine.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 18
… Let food and baths and dinners and the other things of this life have their appointed time; but let the teaching of heavenly philosophy have no separate time, let every season belong to it. For Paul saith, “In season, out of season, reprove, rebuke, exhort” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 127.7
… the needs of the Church at length brought me to Rome in company with the reverend pontiffs, Paulinus and Epiphanius—the first of whom ruled the church of the Syrian Antioch while the second presided over that of Salamis in Cyprus,—I in my modesty was for avoiding the eyes of highborn ladies, yet she pleaded so earnestly, “both in season and out of season”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 35.3
… For, since the Lord commands us to speak and proclaim the truth, and in teaching to rebuke what is wrong, and to labour in season and out of season, as I can prove by the words of the Lord and of the apostles,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.16
… “Hold fast the form of sound words, which thou hast heard of me?” And is he not be ashamed, rightly dividing the word of truth?” And in the same place: “Preach the word; be instant in season, out of season; reprove, rebuke, exhort, with all long-suffering and doctrine.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.28
… Not only should I so flee from sin, but I should earn good desert, however much I so spake. For a man blessed of Thee would not enjoin a sin upon his own true son in the faith, to whom he wrote, “Preach the word: be instant in season, out of season.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 2.11
Chapter 11.— 16. For this reason, then, we hold them to be enemies, because we speak the truth, because we are afraid to be silent, because we fear to shrink from pressing our point with all the force that lies within our power, because we obey the apostle when he says, "Preach the word; be instant in season out of season; reprove, rebuke, exhort."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.69
… But the war which the spiritual wage is that correction which is in love: their sword is the word of God. To such a war they are aroused by the trumpet of the apostle sounding with a mighty force: "Preach the word; be instant in season, out of season; reprove, rebuke, exhort, with all long-suffering and doctrine."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 28.6
6. Come down, Peter: thou wast desiring to rest on the mount; come down, “preach the word, be instant in season, out of season, reprove, rebuke, exhort with all longsuffering and doctrine.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 123
… but if it is intended to remind me of the advice which recommended silence, and of the so-called œconomy, I am very much obliged, but I do not accept the suggestion. For the divine Apostle charges us to take quite the opposite course. “Be instant in season and out of season.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.16
… Which thing we shall perhaps better shew, if we bring forward the authority of Paul, who to two who were his disciples, and endowed with a like charity, supplies nevertheless different aids for preaching. For in admonishing Timothy he says, Reprove, entreat, rebuke, with all long-suffering and doctrine (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 3.53
… Moreover your Fraternity knows well what the canons say about bishops who desire to inspire fear by blows. For we have been made shepherds, not persecutors. And the excellent preacher says, Argue, beseech, rebuke, with all longsuffering and doctrine (
4:3
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.21
… For their Mother—that is, Leto —secretly stirred them up (whence also she is called Leto, according to the meaning of the Greek word, because she secretly stirred up men), without the knowledge of the Demiurge, to give forth profound and unspeakable mysteries to itching ears.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.13
… truly, they share the nature of savage beasts. But we must strive to convert the rawness of Scripture into well-cooked food, not letting what is written grow flabby and wet and thin, as those do who have itching ears,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.68
Paul, in the second to Timothy: “There will be a time when they will not endure sound doctrine; but according to their own lusts will heap to themselves teachers itching in hearing, tickling their ears; and shall turn away their hearing indeed from the truth, but they shall be converted unto fables.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.2
… this sin of wilfulness, the Apostle, writing to Timothy, after many injunctions to bear witness to the faith and to preach the word, adds, For the time will come when they will not endure sound doctrine, but having itching ears will heap up teachers to themselves after their own lusts, and will turn away their ears from the truth, and turn aside unto fables
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.9
… For men have fallen away from the right faith ; and some preach the identity of the Son with the Father , and others dare to say that Christ was brought into being out of nothing . And formerly the heretics were manifest; but now the Church is filled with heretics in disguise . For men have fallen away from the truth, and have itching ears
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 27
I. I am to speak against persons who pride themselves on their eloquence; so, to begin with a text of Scripture, “Behold, I am against thee, O thou proud one,” not only in thy system of teaching, but also in thy hearing, and in thy tone of mind. For there are certain persons who have not only their ears
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 3 . “For the time will come when they will not endure sound doctrine.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.4
4. Such being the state of the case, what object is served by “silly women laden with sins, carried about with every wind of doctrine, ever learning and never able to come to the knowledge of the truth?” Or how is the cause helped by the men who dance attendance upon these, men with itching ears
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 97.4
4. It is such whom the apostle foresaw through the Holy Spirit, when he said: “For the time will come when they will not endure sound doctrine; but after their own lusts shall they heap to themselves teachers, having itching ears; and they shall turn away their ears from the truth, and shall be turned unto fables.”
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… how vehemently, the blessed apostle Paul inveighs against certain, who, with marvellous levity, had “been so soon removed from him who had called them to the grace of Christ to another Gospel, which was not another;” “who had heaped to themselves teachers after their own lusts, turning away their ears from the truth, and being turned aside unto fables;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 15
… But these things are suited to the minds of those of whom the Apostle speaks, “For the time will come when they will not endure sound doctrine, but having itching ears, will heap to themselves teachers after their own lusts: and will turn away indeed their hearing from the truth, and turn aside unto fables
4:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 4 . “And they shall turn away their ears from the truth, and be turned unto fables.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 2.4
… that He might be both the true Son of God, by whom we were made, and the true Son of man, by whom we are made anew. Why do you conjure up this fabulous First Man of yours, and refuse to acknowledge the first man of the apostle? Is this not a fulfillment of what the apostle says: "Turning away their ears from the truth, they will give heed to fables?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 15.5
… The fictions of the poets are more respectable than thine, in this at least, that they deceive no one; while the fables in thy books, by assuming an appearance of truth, mislead the childish, both young and old, and pervert their minds. As the apostle says, they have itching ears, and turn away from hearing the truth to listen to fables.
4:5
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 2
… But inasmuch as, since we composed that written defence of our conduct, again some of the brethren who are of one mind with us begged us to make separately with our own lips a profession of our faith, which we entertain with full conviction
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 29
“And what,” saith one, “is a working?” and what “a gift?” and what “a ministration?” They are mere differences of names, since the things are the same. For what “a gift” is, that is “a ministration,” that he calls “an operation” also. Thus fulfil thy ministry; (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 5 . “But watch thou in all things, endure affliction.”
4:6
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 8
Ye presbyters, “feed the flock which is among you,” till God shall show who is to hold the rule over you. For “I am now ready to be offered,”
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… “For I am already being offered, and the time of my departure is at hand. I have fought the good fight, I have finished my course, I have kept the faith; there is laid up for me the crown which the Lord will give me on that day”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 8
… I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith: henceforth there is laid up for me a crown of righteousness, which the Lord, the righteous judge, shall give me at that day; and not to me only, but unto all them also that love His appearing.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.17
… “I am now offered up, and the time of my assumption is at hand. I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith. There now remains for me a crown of righteousness, which the Lord, the righteous Judge, will give me in that day; and not only to me, but to all also who love His appearing.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.5
… “The Lord shall deliver me from every evil work, and will preserve me unto his heavenly kingdom,” indicating his speedy martyrdom; which he also foretells still more clearly in the same epistle, when he writes, “For I am now ready to be offered, and the time of my departure is at hand.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.46
46. Daniel, whose meat was the scanty portion of a prophet , did not fear the lions’ den. The Apostles rejoiced in suffering and death for the Name of Christ. To Paul his sacrifice was the crown of righteousness
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence of His Flight. (Apologia de Fuga.) 18
… yea, rather, they departed rejoicing ; the one as hastening to meet his friends, received his death with exultation; and the other shrunk not from the time when it came, but gloried in it, saying, ‘For I am now ready to be offered, and the time of my departure is at hand
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… xiii. 24 .) And the Epistle to Timothy he sent also from Rome, when in prison; which also seems to me to be the last of all the Epistles; and this is plain from the end: “For I am now ready to be offered,” he says, “and the time of my departure is at hand.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 20
… xxii. 22, 23 ), much more must we, who offer not senseless animals, but ourselves, exhibit more strictness, and be pure in all respects, that we also may be able to say as did Paul, “I am now ready to be offered, and the time of my departure is at hand.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 8
“Yea, and if I am offered.” He said not, “and if I die even,” nor did he when writing to Timothy, for there, too, he has made use of the same expression, “For I am already being offered.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
… i. 23 .) For it had now been preached for a long time. I think then that the Epistle to Timothy was written after this; and when he was now come to the very end of his life, for there he says, “for I am already being offered” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
… “Do thy diligence,” he says, “to come shortly unto me,” and, “when thou comest, bring with thee the books, but especially the parchments.” ( 2 Tim. iv. 9, 13 .) And he seems to have written this Epistle when his end was approaching. For he says, “I am now ready to be offered up”; and again, “At my first answer no man stood with me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
… and this in no ordinary way, but in words adapted to comfort him and fill him with joy; so as to have it considered as a sacrifice rather than a death; a migration, as in fact it was, and a removal to a better state. “For I am now ready to be offered up” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.24
… henceforth there is laid up for me a crown of righteousness;’ which he would not have said if he had any sin.” It is for them, then, to explain how he could have said this, when there still remained for him to encounter the great conflict, the grievous and excessive weight of that suffering which he had just said awaited him.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 14
… Let us see what he says when his final sufferings were approaching, writing to Timothy: “I am now ready to be offered, and the time of my departure is at hand. I have fought a good fight; I have finished my course; I have kept the faith.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 3
… Listen to him now demanding the payment of a debt, who had first received unmerited grace: “For,” saith he, “I am now ready to be offered up, and the time of my departure is at hand. I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith: henceforth there is laid up for me a crown of righteousness.”
4:7
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 7.52
… Those whose piety is grounded on the teaching of Jesus also run until they come to the end of their course, when they can say in all truth and confidence: “I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith; henceforth there is laid up for me a crown of righteousness.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… “I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith: henceforth there is laid up for me a crown of righteousness, which the Lord, the righteous Judge, shall give me at that day; and not to me only, but unto all them also that love His appearing.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… But of these things I have no care; for I know and am persuaded that they who endure shall receive a reward from our Saviour; and that ye also, if ye endure as the Fathers did, and shew yourselves examples to the people, and overthrow these strange and alien devices of impious men, shall be able to glory, and say, We have ‘kept the Faith
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
… This explains why the saint was zealous to preach as far as Illyricum, and not to shrink from proceeding to Rome , or even going as far as the Spains , in order that the more he laboured, he might receive so much the greater reward for his labour. He boasted then that he had fought the good fight, and was confident that he should receive the great crown
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.78
78. But when, after he had finished his course, and kept the faith,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.15
… Paul writes well; He says: “I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith; henceforth there is laid up for me a crown of righteousness, which the Lord, the righteous judge, shall give me at that day; and not to me only, but unto all them also that love His appearing.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.17
… so in the case of the soul I say the contrary that the graceless soul can become full of grace. For what was more graceless than the soul of Paul when he was a blasphemer and insulter: what more full of grace when he said “I have fought the good fight, I have finished the course, I have kept the faith.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… Perceivest thou that the expression is that of lowliness and of humility? For he already dwelt in Heaven. And hence also it was that he said, “For I know nothing against myself” ( 1 Cor. iv. 4 .); and again, “I have finished the course.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 12
… That is, I consider that I have not as yet apprehended all virtue, as if one were speaking of a runner. Not as yet, saith he, have I completed all. And if in another place he saith, “I have fought the good fight” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 7 . “I have fought the good fight, I have finished the course, I have kept the faith.”
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.3
… and so let us have the satisfaction of reciting his deeds with those of the other martyrs of Alexandria, and that he may be able to meet the people who bark against him with the words: “From henceforth let no man trouble me, for I bear in my body the marks of our Lord Jesus Christ.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.40
… Yet it was these which afterwards made him bold to say: “I have finished my course, I have kept the faith. Henceforth there is laid up for me a crown of righteousness which the Lord, the righteous Judge, shall give me at that day.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.22
22. However, she has finished her course, she has kept the faith, and now she enjoys the crown of righteousness.
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.16
… nor again that one may be greater or less than another, and yet that, relatively to their own status and capacity, men may be called righteous who are not righteous when compared with others. For instance, the Apostle Paul, the chosen vessel who laboured more than all the Apostles, was, I suppose, righteous when he wrote to Timothy,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.24
“But see,” say they, “how the apostle says, ‘I have fought a good fight, I have kept the faith, I have finished my course: henceforth there is laid up for me a crown of righteousness;’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 35
“What, then, is the meaning of that which the same apostle says: ‘I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith: henceforth there is laid up for me a crown of righteousness, which the Lord, the righteous judge, shall give me at that day;’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 16
… and let us see whether these merits of his were really his own—I mean, whether they were obtained by him of himself, or were the gifts of God. “I have fought,” says he, “the good fight; I have finished my course; I have kept the faith.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 111.6
… when apparently we ought to have said, He served with a faithful service, he served as a soldier with a strenuous soldier-service. But such as the form of expression is, “the love which Thou hast loved me;” one similar to it is also used by the apostle, “I have fought a good fight;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.17
… those things which are behind, he reaches forth to those that are before, pressing towards the mark for the prize of the high calling of God in Christ Jesus,” whither he ever directs his mental gaze, and hastening towards it with all speed of heart, proclaims with confidence, “I have fought a good fight, I have finished my course, I have kept the faith.”
4:8
Tertulliano † 220 d.C. The Chaplet, or De Corona 15
Keep for God His own property untainted; He will crown it if He choose. Nay, then, He does even choose. He calls us to it. To him who conquers He says, “I will give a crown of life.” Be you , too, faithful unto death, and fight you , too, the good fight, whose crown the apostle
Tertulliano † 220 d.C. On Patience 14
… And if he had wished to have his children also restored, he might again have been called father; but he preferred to have them restored him “in that day.”
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 31
… For then is one a prophet indeed, when, having announced beforetime things about to be, he can afterwards show that they have actually happened. Ye were the disciples of a good Master. These words I address to you as if alive, and with propriety. For ye hold already the crown of life and immortality which is laid up for you in heaven.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… these strange and alien devices of impious men, shall be able to glory, and say, We have ‘kept the Faith ;’ and ye shall receive the ‘crown of life,’ which God ‘hath promised to them that love Him .’ And God grant that I also together with you may inherit the promises, which, were given, not to Paul only, but also to all them that ‘have loved the appearing
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… Those that are confined in the darkness of ignorance He enlightens: for this reason He is true Light. Portioning requital in accordance with the desert of deeds, He judges: for this reason He is righteous Judge.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 62
… For to Peter too He speaks thus, “I will give thee the keys of the Heavens.” And Paul also makes this clear where he saith, “Henceforth is laid up for me the crown of righteousness, which the Lord, the righteous judge, will give me in that day; and not to me only, but unto all them also which have loved His appearing.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… “When men shall reproach you, and persecute you, and say all manner of evil against you falsely for My sake.” ( Matt. v. 11 .) Now, if to be evil spoken of renders men thus blessed, to be evil entreated, what may not that achieve? Hearken to what this blessed one himself saith elsewhere; “Henceforth there is laid up for me the crown of righteousness:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
And the present season too has its crowns. Hear Paul saying, “Henceforth there is laid up for me the crown of righteousness, which the righteous Judge shall give me…and not only to me, but also to all them that have loved His appearing.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
Ver. 8 . “Henceforth there is laid up for me a crown of righteousness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 14
… so that, as after his evil merits he obtained grace, so now, after his good merits, he might receive the crown. Observe, therefore, what follows: “There is henceforth laid up for me,” he says, “a crown of righteousness, which the Lord, the righteous Judge, shall give me at that day.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 70.9
… What is it, not to look back. “Of the things behind forgetful,” he saith. Therefore thou followest, being called to the heavenly reward, whereof hereafter thou wilt glory. For the same Apostle saith, “There remaineth for me a crown of righteousness, which in that day the Lord, the just Judge, shall render to me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 84.16
… but by His grace I have been made innocent. But He who first showed mercy, can He deny His debt? “He loveth mercy and truth. He will give grace and glory.” What grace, but that of which the same one said: “By the grace of God I am what I am”? What glory, but that of which he said, “There is laid up for me a crown of glory”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 101.2
… For I had asserted, that as he raised our fears by the former testimony, so did he encourage us by the latter. When he said, “The Lord, the righteous Judge, shall render to me at that day:” he addeth, “and not to me only, but unto all them also that love His appearing”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.17
… “But not to me only, but to all also who love His coming;”
4:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
… There were, besides, heresies commencing from the Jewish teachers, as he has shown in his former Epistle. Nor does he only comfort him by letters, he invites him to come to him: “Do thy diligence,” he says, “to come shortly unto me,” and, “when thou comest, bring with thee the books, but especially the parchments.” (
4:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.14.1
… That he was not merely a follower, but also a fellow-labourer of the apostles, but especially of Paul, Paul has himself declared also in the Epistles, saying: “Demas hath forsaken me, … and is departed unto Thessalonica; Crescens to Galatia, Titus to Dalmatia. Only Luke is with me.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.6
6. Timothy, so it is recorded, was the first to receive the episcopate of the parish in Ephesus, Titus of the churches in Crete.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.9
9. As to the rest of his followers, Paul testifies that Crescens was sent to Gaul;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… a man, whose high qualities, sufficiently visible in many other instances, are especially shown in his firm adherence to his Teacher, whom he constantly followed. Thus at a time when all had forsaken him, one gone into Galatia, another into Dalmatia, hear what he says of this disciple: “Only Luke is with me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… Behold how those indeed that were in Rome turned away from him; for hear him saying, “This thou knowest, that all that are in Asia turned away from me.” ( 2 Tim. i. 15 .) And again, “Demas forsook me”: and “at my first defence no one took my part.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 3
Why then does he put Luke last? And yet he elsewhere says, “Only Luke is with me” ( 2 Tim. iv. 11 .), and “Demas,” he says, was one of those who “forsook him, having loved the present world.” (
4:11
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.6
6. In his second epistle to Timothy, moreover, he indicates that Luke was with him when he wrote,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.7
… One of these books is the Gospel, which he testifies that he wrote as those who were from the beginning eye witnesses and ministers of the word delivered unto him, all of whom, as he says, he followed accurately from the first. The other book is the Acts of the Apostles which he composed not from the accounts of others, but from what he had seen himself.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… xv. 10 .) And the reason is, that the author of this Book, that is, the blessed Luke, was his companion: a man, whose high qualities, sufficiently visible in many other instances, are especially shown in his firm adherence to his Teacher, whom he constantly followed.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 34
… but still he did not so reverence him, as to overlook (what was necessary). Now which of them advised best, it is not for us to pronounce: but thus far (we may affirm), that it was a great arrangement of Providence, if these were to be vouchsafed a second visitation, but those were not to be visited even once.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 3
Why then does he put Luke last? And yet he elsewhere says, “Only Luke is with me” (
4:13
Tertulliano † 220 d.C. The Chaplet, or De Corona 8
… Esaias mentions that he ordered Hezekiah medicine when he was sick. Paul, too, knows that a little wine does the stomach good. Let Minerva have been the first who built a ship: I shall see Jonah and the apostles sailing. Nay, there is more than this: for even Christ, we shall find, has ordinary rai ment; Paul, too, has his cloak.
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 15
… As, e.g. , it is the custom of some to make prayer with cloaks doffed, for so do the nations approach their idols; which practice, of course, were its observance becoming, the apostles, who teach concerning the garb of prayer, would have comprehended in their instructions , unless any think that is was in prayer that Paul had left his cloak with Carpus!
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 44
… both that “my face ye shall see no more,” for in heart I am with you: and that it was not they alone (who should see him no more): for, “ye shall see my face no more, ye all, among whom I have gone about preaching the Kingdom.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… their great use is in the winter, and yet he had them. What shall we say of Paul, when he writes thus to Timothy, “Do thy diligence to come before winter”? ( 2 Tim. iv. 21 .) He gives him orders too and says, “The cloak that I left at Troas with Carpus bring when thou comest, and the books, especially the parchments.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.4
… Such is the state of man; if we are a little careless we learn our weakness, and find that our power is limited. Do you suppose that the Apostle Paul, when he wrote
4:14
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 16
… As earth was converted into this flesh of ours without the seed of a human father, so also was it quite possible for the Son of God to take to Himself the substance of the selfsame flesh, without a human father’s agency.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 14 . “Alexander the coppersmith did me much evil; the Lord reward him according to his works.”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.4
… but if well, why smitest thou Me?” We do not disparage the Apostle, but declare the glory of God Who suffered in the flesh and overcame the evil inflicted on the flesh and the weakness of the flesh—to say nothing of what the Apostle says elsewhere:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 16.22
… Hostile imprecations are forbidden, for it is said, "Bless, and curse not." But prophetic announcements are often found in the writings of the saints, as when the Apostle Paul says: "Alexander the coppersmith has done me much evil; the Lord shall reward him according to his works."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.21
… and curse not;” while it is both written of the Lord, that He cursed the cities which received not His word; and the above-mentioned apostle thus spoke respecting a certain man, “The Lord will reward him according to his works.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.22
… “Alexander the coppersmith did me much evil: the Lord will reward him according to his works. Of whom be thou ware also; for he hath greatly withstood our words.” Then he adds for whom he prays, thus expressing it: “At my first defence no man stood with me, but all men forsook me: I pray God that it may not be laid to their charge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 12
… by opposing the brotherhood in a spirit of hatred. Whereas for such as had not broken off the bonds of love, but had given way through fear, he prays that they may be forgiven. For so he says: “Alexander the coppersmith did me much evil: the Lord reward him according to his works: of whom be thou ware also; for he hath greatly withstood our words.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 111.2
… no coppersmith like Alexander doth many evil deeds,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus pref
Some men, distinguished neither by family nor education, and without any of the honourable notoriety that comes of an upright life, are ambitious of achieving fame by wicked ways. Of these was the famous Alexander, the coppersmith,
4:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 23
And full well did He say, “turn again and rend you:” for they feign gentleness, so as to be taught: then after they have learnt, quite changing from one sort to another, they jeer, mock and deride us, as deceived persons. Therefore Paul also said to Timothy,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… But if they sin willingly, spring away from them. And in another place too he says this. For he says, “Withdraw from every brother that walketh disorderly” ( 2 Thess. iii. 6 ): and in speaking to Timothy about the coppersmith, he gives him the like advice, and says, “Of whom be thou ware also.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 4
… For this he has intimated by saying, “For all men have not faith.” And here he seems to me not to glance at dangers, but at the men who contradicted and hindered his word, as did Alexander the copper-smith. For he says, “he greatly withstood our words.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 15 . “Of whom be thou ware also; for he hath greatly withstood our words.”
4:16
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.3
… “At my first answer,” he says, “no man stood with me, but all men forsook me: I pray God that it may not be laid to their charge. Notwithstanding the Lord stood with me, and strengthened me; that by me the preaching might be fully known, and that all the Gentiles might hear: and I was delivered out of the mouth of the lion.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.6
6. In his second epistle to Timothy, moreover, he indicates that Luke was with him when he wrote, but at his first defense not even he.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians introductory-discourse
… Therefore he says, “So that my bonds became manifest in Christ in the whole prætorium,” calling the palace of Nero the prætorium. But he was bound and let go again, and this he showed to Timothy by saying, “At my first defence no one took my part, but all forsook me: may it not be laid to their account. But the Lord stood by me and strengthened me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 3
… Or he is speaking of deliverance, “unto salvation”; that is, I shall also escape the present as I did the former danger. Of this same matter he says, “At my first defense no one took my part, but all forsook me; may it not be laid to their account. But the Lord stood by me, and strengthened me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 16 . “At my first answer,” he says, “no man stood with me, but all men forsook me: I pray God that it may not be laid to their charge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.25
… This did also the brethren, and such fruit did they bear, who out of Macedonia supplied what was wanting unto him. But how doth he grieve for certain trees, which did not afford him the fruit due unto him, when he saith, “At my first answer no man stood with me, but all men forsook me: I pray God that it may not be laid to their charge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.13
… Often too, friends and acquaintances, their worldly interests at stake, in their terror forsake the Saints; of which saith the Apostle, “all men forsook me: may it not be laid to their charge.”
4:17
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 2
… But inasmuch as, since we composed that written defence of our conduct, again some of the brethren who are of one mind with us begged us to make separately with our own lips a profession of our faith, which we entertain with full conviction
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 33
… And the reason was, “it was not they” themselves “that spake,” but the power of the Spirit. Thus for instance did Paul overcome Agrippa, and Nero, who surpassed all men in wickedness. “For the Lord,” saith he, “stood with me, and strengthened me, and delivered me out of the mouth of the lion.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 38
… This too is useful in other respects. When we wish not to be overmuch grieved, let us say: “If we have received good things at the hand of the Lord, shall not we endure evil things?” ( Job ii. 10 .) And when Paul told them from whence he had been delivered, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… Yea, we ourselves have had the answer of death within ourselves, that we should not trust in ourselves, but in God, who delivered us out of so great a death, and will deliver.” ( 2 Cor. i. 8, 9, 10 .) And again, “And I was delivered out of the mouth of the lion; and the Lord will deliver me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 17 . “Notwithstanding the Lord stood with me, and strengthened me.”
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.3
… and so let us have the satisfaction of reciting his deeds with those of the other martyrs of Alexandria, and that he may be able to meet the people who bark against him with the words: “From henceforth let no man trouble me, for I bear in my body the marks of our Lord Jesus Christ.”
4:18
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.5
5. Wherefore he adds to the words, “And he delivered me from the mouth of the lion,” this sentence: “The Lord shall deliver me from every evil work, and will preserve me unto his heavenly kingdom,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 18 . “And the Lord shall deliver me from every evil work.”
4:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 19 . “Salute Priscilla and Aquila, and the household of Onesiphorus.”
4:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 10.7
… For in proof, that they were frequently sick, hear what Paul saith respecting Timothy, “Use a little wine for thy stomach’s sake, and thine often infirmities.” And again, of another he saith, “But Trophimus I have left at Miletus sick.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 20 . “Erastus abode at Corinth: but Trophimus have I left at Miletum sick.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 3
… iv. 10 .) All these things, although they are mentioned elsewhere, yet nevertheless ought not to be passed over here without enquiry, nor ought we merely to hear them as things of course. But how comes he to say that he who forsook him salutes them? For “Erastus,” he says, “abode at Corinth.” (
4:21
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 65
… The grace of our Lord Jesus Christ be with you, and with all everywhere that are the called of God through Him, by whom be to Him glory, honour, power, majesty, and eternal dominion, from everlasting to everlasting. Amen.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.2
1. After the martyrdom of Paul and of Peter, Linus was the first to obtain the episcopate of the church at Rome. Paul mentions him, when writing to Timothy from Rome, in the salutation at the end of the epistle.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.9
9. As to the rest of his followers, Paul testifies that Crescens was sent to Gaul; but Linus, whom he mentions in the Second Epistle to Timothy
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.6.1
1. “ The blessed apostles having founded and established the church, entrusted the office of the episcopate to Linus. Paul speaks of this Linus in his Epistles to Timothy.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… 8 .) And yet he had no such great need of sandals, for at that season a man may go even unshod; their great use is in the winter, and yet he had them. What shall we say of Paul, when he writes thus to Timothy, “Do thy diligence to come before winter”? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 21 . “Do thy diligence to come before winter. Eubulus greeteth thee, and Pudens and Linus, and Claudia.”
4:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
Ver. 22 . “The Lord Jesus Christ be with thy spirit.”
4:1
1. Testificor coram Deo et Jesu Christo, qui judicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum ejus, praedica verbum. — Pro testificor graece est διαμαρτυρομαι, id est obtestor, et, ut Theophylactus et Anselmus, adjuro te, o Timothee, coram Deo et per Deum, perque Jesum Christum, quos invoco quasi testes (hoc enim significat Hebraeum heid) et vindices hujus meae obtestationis, ut instanter Evangelium praedices, opportune et importune, cogitans te hujus praedicationis factae vel neglectae exactam in die judicii, Christo judici redditurum esse rationem. Nota: Apostolus hic jam moriturus quasi ultimis verbis alloquitur Timotheum: ultima enim ei dat monita et quasi testamentum condit, in quo ante omnia commendat ei quasi Episcopo munus praedicandi. Est enim hoc primum et maximum Episcopi officium, ad quod Episcopus jure divino obligatur, ut docet Concilium Tridentinum, sess. XXIV, cap. IV. Terreantur ergo hic Episcopi et pastores qui non praedicant, inquit Theophylactus. Nota, «coram Deo,» scilicet Patre: sequitur enim, «et Jesu Christo,» Deus ergo hic distinguitur a Jesu Christo, ac consequenter non essentiam, sed personam Patris denotat. Secundo, dicitur «Christus judicaturus vivos et mortuos,» id est justos et peccatores, inquit Chrysostomus; sed hoc mysticum est. «Vivos» ergo intelligit ad litteram homines, scilicet qui in die judicii invenientur vivi; «mortuos,» qui ante illum diem erunt defuncti. Vide dicta I Thessal. cap. iv, vers. 16. Tertio, to per adventum ipsius, non est adjurantis, vel obtestantis (sic enim graece deberet esse διά, non κατά), sed tantum designat tempus et modum quo Christus judicaturus est vivos et mortuos, scilicet per adventum suum, vel in adventu suo illustri (hoc enim est graecum ἐπιφάνεια), cum scilicet Christus non pauper et humilis, ut olim, sed gloriosus veniet ad judicium, in quo regnum suum beatum et aeternum cum omnibus Sanctis gloriose inibit, et quasi coram toto mundo inaugurabitur, ait Chrysostomus. Expergefiat et horreat sub tali testificatione Episcopus, Parochus, concionator, confessarius. «Quis haec audiens,» ait S. Augustinus, lib. I Contra Crescon., cap. vi, «si Deo fideliter servit, si dolosus operarius non est, ab hac diligentia et instantia conquiescat? quis sub tanta testificatione segnis esse audeat?» Jure queritur S. Gregorius, hom. 17 in Evangel.: «Ecce,» inquit, «mundus totus sacerdotibus plenus est, sed tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator: quia officium quidem sacerdotale suscipimus, sed opus officii non implemus.»
4:2
2. Insta (praedicationi) opportune, importune. — Graece εὐκαίρως ἀκαίρως, id est tempestive et intempestive. Est proverbium idem significans quod assidue et instanter, quamvis Primasius ex Augustino proprie haec accipiat: «Verbum,» inquit, «opportunum est libenter audienti, importunum invito.» Et S. Caesarius Episcopus Arelatensis, hom. 26: «Quid est,» ait, «opportune, importune, nisi opportune volentibus, importune nolentibus? Volentibus audire verbum Dei, offerendum est; fastidientibus, ingerendum, ne forte contra nos ante tribunal Christi stantes dicant, se a nobis admonitos non fuisse, et animarum illorum sanguis de manibus nostris requiratur.» Quod enim invitus nunc audit, postea ruminans capiet, libens accipiet, convertetur et gratias aget. Uti aeger, cui ligato calculus aut ulcus secatur, dolet, clamat, quin et medicum subinde abigere vult: sectus tamen et curatus gratias agit. Vide Augustinum, lib. De Pastoribus, cap. VII. Audi S. Gregorium, part. III Pastor., cap. IV: «Dicturus,» inquit, «importune, praemisit opportune: quia scilicet apud auditoris mentem, ipsa sua vilitate se destruit, si habere importunitas opportunitatem nescit.» Argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina. — Pro argue graece est ἔλεγξον, id est argumentis convince, «Nam si absque argumentis aliquem increpes, temerarius esse videberis, nullusque te perferet,» inquit Chrysostomus, et ille quem increpas, fiet impudens et durus, ac obstinatus. Secundo, pro obsecra, increpa, in Graeco alius est ordo, nam praecedit ἐπιτίμησον, id est increpa: sequitur vero παρακάλεσον, id est obsecra vel adhortare. Interpres ergo Noster haec verba transposuit, ut melius significaret alternationem affectuum, quam hic praecipit Paulus, scilicet Episcopum nunc debere errantes et peccantes arguere, nunc obsecrare, mox rursum increpare acrius. Nam, ut ait B. Innocentius, dist. LXXXIII, cap. Error: «Error cui non resistitur, approbatur; et veritas, cum non defenditur, opprimitur: negligere quippe, cum possis deturbare, perversos, nihil est aliud quam fovere; nec caret scrupulo societatis occultae, qui manifesto facinori, cum potest, desinit obviare.» Dicit ergo Apostolus: «Argue, obsecra, increpa,» q. d. Increpatio est idem quod in chirurgia sectio: obsecratio vero est pharmacum leniens. Hoc ergo adhibe increpationi, ne, si sola sit increpatio, quasi sectio, hominem nimio dolore excruciet et ad pusillanimitatem, indignationem, aut etiam desperationem adigat. Ita Chrysostomus, Theophylactus et alii. Sicut enim medici nunc lenibus pharmacis, nunc acribus utuntur: sic Episcopus et quivis spiritualis medicus nunc blanditiis, nunc asperioribus verbis cum suis agere debet, uti fecit Abrahames monachus et Episcopus Carrharum, inquit Theodoretus in Philotheo, cap. XVII. Verum S. Prosper, lib. III De Vita contemplat., cap. v, haec ad diversos refert: «Argue,» inquit, «aequales, obsecra seniores, increpa juniores; sed propterea addit: In omni patientia; quia leniter castigatus exhibet reverentiam castiganti; asperitate autem nimia et increpatione offensus, neque increpationem recipit, neque salutem.» Nota: Jubet Apostolus increpationem faciendam primo, in, id est cum, omni patientia; et ut graece est μακροθυμία, id est longanimitate. Secundo, in, id est cum, doctrina, qua scilicet solide alium errasse doceas, eique viam veritatis ostendas. Ratione enim convinci et duci volunt homines. Duae hae dotes necessariae sunt doctori, praedicatori et monitori, doctrina scilicet et patientia, ne tarditati et duritiei ejus quem docet et monet, irascatur; sed toleret, compatiatur, et de lapsu ejus doleat magis, quam ille qui lapsus est. Ita Chrysostomus. Unde pulchrum documentum iis qui alios monere aut corripere volunt, dat S. Augustinus, in epist. ad Galat., in illud cap. vi, vers. 1: «Hujusmodi instruite in spiritu lenitatis,» ut scilicet qui alium sunt correpturi, ante correptionem examinent conscientiam, an amore ad eam moveantur; nec ad eam descendant, nisi examinata conscientia deprehendant se proximi amore ad eum corripiendum impelli. «Quidquid enim,» inquit, «lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis: dilige, et dic quod voles.» Hinc recte advertit Theophylactus non dici simpliciter: «Increpa in patientia,» sed: «In omni patientia,» id est, inquit, quae omnibus modis demonstratur, operibus nimirum, verbis et pecuniis; ut quaquaversum constans et perfecta sit doctoris et monitoris patientia; ut nunquam suam bilem et iram ostendat, quantumcumque auditor aut peccator illi difficilis sit, molestus et rebellis. Ita nimirum imitabitur Deum, qui peccatores monet, docet, exspectat in multa patientia. Unde Deus ab Hebraeis dicitur lentos habere pedes, longas aures, fortes manus, et latas nares; ipseque Deus licet ob adorationem vituli populo suo maxime infensus, jussit voluitque a Mose hisce nominibus compellari et invocari, Exodi xxxiv, 6: «Dominator Domine Deus, misericors et clemens, patiens, et multae miserationis.» Ubi pro patiens in Hebraeo est ארך אפים erech appaim, id est, longus naribus, hoc est iris, q. d. longus ad iras, tardus ad irascendum; quia enim ira maxime vultu et naribus se prodit, unde irati dicuntur corrugare et suspendere nasum, quodque iras naribus efflant, hinc Hebraei per appaim, id est nares, significant iram. Rursum, longus naribus, id est latus naribus, per enallagen quantitatis, qua longitudo pro latitudine ponitur. Jam quod latis naribus idem est quod μακρόθυμος, id est longanimis et tardus ad iram: qui enim angustis sunt naribus, cito irascuntur, eo quod fumos et vapores biliosos ex stomacho ascendentes citius concipiunt, et tardius ob meatuum in naribus angustias efflant: unde hebraice cholericus qui cito irascitur, vocatur קצר אפים ketsar appaim, id est arctus vel strictus naribus. Talis enim, ut dixi, celer est in bilem. E contrario qui latis sunt naribus, tarde irascuntur: tales enim et bilem facilius efflant, et insuper multum aeris frigidi admittunt, qui bilis aestus temperetur: unde placidiores sunt, et hac de causa lentus ad iram hebraice dicitur erech appaim, id est longus sive latus naribus, itaque Deus, utpote patientissimus et clementissimus, anthropopathos vocatur.
4:3
3. Erit tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt: sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus. — Dat causam cur dixerit: «Praedica verbum, insta, argue, obsecra,» quia scilicet multi homines voluptuarii et libertini similes sibi magistros, puta haereticos, quaerent, qui hominum curiositati et cupiditatibus indulgentes, eos a sana fide et severitate vitae Christianae ad suos errores et vitae morumque licentiam abducent. Nota vocem coacervabunt, id est temere, sine judicio et delectu, prout agit eos libido, et novitatis ac cupiditatum desideria, aggregabunt sibi doctores, non ab Episcopis ordinatos et approbatos, sed quos plebs ipsa sibi depoposcerit, perinde ut lapides tumultuarie a multis coacervantur, et in unum acervum et cumulum colliguntur. Unde S. Chrysostomus: «Vox coacervabunt,» inquit, «significat confusam doctorum turbam ac multitudinem.» Pulchre et vere Tertullianus, lib. De Praescript., cap. XXX: «Ordinationes eorum (haereticorum) temerariae, leves, inconstantes: nunc enim neophytos collocant, nunc seculo obstrictos, nunc apostatas nostros.» Adde, quod hoc seculo vidimus et videmus nunc quoque, cerdones, cauponarios, sartores et pollinctores, et hisce viliores. Nota secundo, to prurientes auribus non ad magistros, sed ad auditores qui sibi magistros coacervant, referendum esse. Graece enim est κνηθόμενοι τὴν ἀκοήν, in nominativo. Adde, magistros non auribus, sed lingua, discipulos vero auribus prurire. Sensus ergo est, ii qui pruriunt auribus, coacervant sibi magistros ad suos pruritus et desideria accommodatos, q. d. Hi homines desideriis vanis et carnalibus pleni, eo quod pruriant auribus, id est eo quod ament audire nova, curiosa, mollia, voluptuaria, hinc quaerunt sibi magistros non qui verbo mordeant et abradant vitia, sed qui sibi et vitiis suis ablandiantur, quique aures scalpant, et omni cubito pulvillum assuant, dum mellita et vulgo plausibilia praedicant. Unde S. Cyprianus, lib. III, Testimon. 67 ad Quirinum, legit, «coacervabunt sibi magistros, prurientes in audiendo, scalpentes aures.» Sic pruriebant auribus Judaei, cum eloquentia Prophetarum, quasi cithara delectarentur, sed mandata eorum negligerent, imo riderent; quia, ut ait Dominus ad Ezech. xxxiii, 31: «In canticum oris sui vertunt sermones tuos, et tu es eis quasi carmen musicum, quod suavi dulcique sono canitur: et audiunt verba tua, et non faciunt ea.» Talis erat prurigo illorum, qui dicebant Prophetis: «Nolite aspicere nobis ea quae recta sunt, loquimini nobis placentia (hebraice חלקות chalakot, id est lenia, mollia, blanda, suavia), videte nobis errores,» Isaiae cap. xxx, vers. 10. Nota: apposite voluptuarii dicuntur laborare morbo pruriginis, qui brevi voluptate longum dolorem affert. Nam, ut ait Plato in Philebo: «Sicut jucundum et volupe est scabiem scabere, at postea tetros ciet odores et dolores: ita vitiorum voluptas gustu grata est, postea vero multum habet fellis et aloes.»
4:5
5. Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac Evangelistae, ministerium tuum imple. Sobrius esto. — Quia, ut dixit, instant pravi magistri et haeretici, qui a sana fide populum ad fabulas erroneas avertent, hinc Episcopo Timotheo acrem hic contra eos indicit vigilantiam, ut quasi Argus centum oculis eos observet, et quasi lupos a suo grege avertat. Secundo, pro labora graece est κακοπάθησον, id est mala sustine, perfer et obdura pro Evangelio. Tertio, «opus evangelistae» vocat non scriptionem, sed praedicationem Evangelii: Evangelistae enim est evangelizare verbum Dei, tum voce, tum vita sancta, inquit Anselmus. Quarto, pro ministerium tuum imple graece est τὴν διακονίαν σου πληροφόρησον, quod Erasmus, Vatablus et alii vertunt, facito plenam fidem tui ministerii, id est, tuae praedicationis; ut scilicet eam ad plenum probatam reddas. Sed simplicius, ut dixi Rom. xiv, 5, Noster hic et alibi Graecum πληροφόρησον vertit, imple, id est, plene perfice tuum ministerium, ut scilicet perfecte expleas et perfungaris tuo docendi, praedicandi et regendi officio: hoc enim tibi tanquam Episcopo incumbit. Id fiet si assidue praedices, sique vita doctrinae respondeat, ut tui videant te non venari tua commoda, sed pro Evangelio dura et dira quaeque alacriter pati amore Christi: omnium enim oculi in te sunt conjecti. Ita Episcopus, Pastor, doctor et quisque videat ut spartam, quam nactus est, hanc adornet. Sic S. Cyprianus quotidie populum suum docebat et exhortabatur, ut ipse initio lib. de Disciplina et Bono pudicitiae fatetur, dum ait: «Semper enitor vel maxime quotidianis Evangeliorum tractatibus vobis fidei et scientiae per Dominum incrementa praestare. Quid enim aliud in Ecclesia Domini utilius geri, quid accommodatius officio Episcopi potest inveniri, quam ut doctrina divinorum per ipsum insinuata collataque verborum, possint credentes ad repromissum regnum pervenire caelorum? Hoc certe mei et muneris et operis quotidianum votivum negotium, absens licet obtinere connitor.» Haec ipse exul per litteras docens populum, quem praesens quotidie per concionem viva voce docebat. Unde de eo Pontius in ejus Vita: «Tanta illi,» inquit, «fuit sacri cupido sermonis, ut optaret sibi passionis vota contingere, ut, dum de Deo loquitur, in ipso opere necaretur. Et hi erant quotidiani actus destinati ad placentem Deo hostiam.» Quinto, «sobrius esto» non est in Graeco, nec in Syro, nec apud Ambrosium, Primasium, Haymonem et alios veteres. Unde videtur irrepsisse, praesertim cum post illa quae longe perfectiora sunt, scilicet post «in omnibus labora, opus fac Evangelistae, ministerium imple,» satis frigide videatur subjungi, «Sobrius esto;» suspicio ergo est, ut notat Franciscus Lucas in suis Notis, illud hic irrepsisse, ex ambiguae Graecanicae vocis alia translatione. Graecum enim σὺ δὲ νῆφε, quod Noster cum Syro vertit, tu vero vigila, verti potest, tu vero sobrius esto: et ita eo loco ubi nos habemus, tu vero vigila, Ambrosius legit, sobrius esto, nec postea agnoscit sive vigila, sive sobrius esto. Idemque Ambrosius to sobrius esto explicat per vigila: «Admonet,» inquit, «et hortatur ut vigilet.»
4:6
6. Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meae instat. — Nota: Conjunctio enim dat causam cur tam impense Timotheum hortatus sit ad vigiliam et praedicationem, utque ministerium suum adimpleat, quia scilicet mors illi instabat, q. d. Haec monita mea acria sunt, quia ultima: viva voce deinceps te non alloquar. Vide ergo, o Timothee, ut ultima haec monita penitus tibi imprimas, atque in omnem vitam ob oculos ponas, quasi in iis me monentem tanquam praesentem semper intuearis. Nota: Pro delibor graece est σπένδομαι, id est «pro libamento offeror et immolor, sanguinem meum quasi libamen Deo profundo, consecro et sacrifico per martyrium.» Scitum est ex Levitico sacrificia, sive victimas, suum habuisse libamen vini et olei: erant enim sacrificia quasi convivium Dei, in quo quasi cibus Dei erant victimae, potus vero erat libamen. Victimas ergo hic Paulus vocat gentes a se conversas, Christoque oblatas; libamen vero vocat suum sanguinem, quo hanc victimam sanxit Deoque consecravit. Vide dicta Rom. xv, 16, et Philip. II, 17. Advertit hic Chrysostomus et Theophylactus, Paulum hic non vocare se victimam, sed libamen. Hoc enim dignius est: nam victima saepe non tota, libamen vero totum semper Deo offerebatur. Adde, potius et clarius sanguinis effusionem et martyrium significari per libamen, quam per victimam. Ex Dei ergo revelatione et instinctu praescivit Paulus mortem, adeoque martyrium sibi instare. Idem praescivit S. Petrus, ut patet epist. II, cap. I, 14: «Certus sum,» inquit, «quia velox est depositio tabernaculi mei.» Hinc nota secundo: «Tempus resolutionis» vocat tempus mortis. Mors enim non est interitus, sed resolutio hominis, qua scilicet corpus terrae quasi matri, anima Deo quasi patri redditur, qui in resurrectione illa conjunget, et in aeternum colligabit ac glorificabit. Unde Tertullianus, in Scorpiaco, cap. XIII, legit, tempus diversionis, id est, reversionis et regressionis meae, ad Deum scilicet, instat; et S. Cyprianus, epist. 9 ad Martyres, legit, tempus assumptionis meae instat. Sunt haec verba Pauli, inquit Augustinus in Psal. xxxI, «exultantis magis ad mortis praesentiam, et ad coronam anhelantis, quam timentis, et seipsum cruciantis.» Ita martyres audito mortis nuntio exultarunt et jubilarunt. Sic S. Cyprianus audita Valeriani Imperatoris contra se sententia, «Thascium Cyprianum gladio animadverti placet,» respondit: «Deo gratias, qui me a vinculis hujus corporis dignatur absolvere.» Nota tertio, verbum instat, quod Baronius et alii explicant per appropinquat, quia scilicet sub hoc eodem Caesare Nerone post novem annos ego Paulus capite plectar. Putant enim illum haec scripsisse non e secundis, sed e primis vinculis, q. d. Paulus: Mea senectus, mei labores, mea praedicatio, aerumnae, persecutiones mihi praesagiunt, imo certo praenuntiant, me non diu victurum, sed brevi moriturum, puta post paucos annos, scilicet octo. Huic sententiae primo favet, quod ait vers. 17: «Ut per me praedicatio impleatur:» quo significat sibi adhuc aliquandiu esse praedicandum. Secundo, id quod ait vers. 11: «Adduc Marcum: est enim mihi utilis in ministerium,» scilicet meae praedicationis. Tertio, quod vers. 8 ex Graecia evocat ad se Timotheum; nam hic evocatus ab eo primo anno primorum vinculorum venit ad eum anno secundo eorumdem, ut patet Philip. I, 1, ubi Paulus e vinculis cum Timotheo salutat Philippenses. Quarto, quod ait vers. 11: «Lucas est mecum solus;» nam post prima vincula Lucas Paulum reliquit, praedicavitque in Africa et Aegypto: nisi dicas eum inde sub mortem Pauli ad illum rediisse, ut martyrio ejus interesset, uti re ipsa interfuisse testantur acta Lini, quae extant apud Mombritium in martyrio S. Pauli, sed dubiae fidei. Idem dici posset de Timotheo et Marco. Hisce et aliis pluribus conjecturis Baronius, et ex eo moderni nonnulli viri eruditi valde probabiliter censent hanc epistolam scriptam esse e primis vinculis. Verum auctoritas veterum in contrarium trahit. Nam e secundis vinculis scriptam esse, censent Eusebius lib. II Hist., cap. XXII; Hieronymus, lib. de Script. Eccles., in Paulo, S. Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Anselmus et alii hic, ac Syrus, qui in fine epistolae ait: «Scripta est a Roma, cum iterum Paulus sisteretur Neroni.» Favet, quod Demas in primis vinculis Paulo adhaeserit, ut ait Paulus ad Philem., vers. 24, hic autem vers. 9 ait quod Demas se reliquerit, scilicet in secundis vinculis, ut videtur. Rursum favet id quod dicam de Trophimo, vers. 20. Denique urget to ego enim jam delibor, q. d. Ego jam immolor, instat mihi mors: et ita veteres omnes jam citati intellexerunt. Hoc enim plane significant haec verba: «Tempus resolutionis meae instat,» et: «Cursum consummavi.» Idem Christianis faciendum est, cum et Gentiles idem fecerint. Socrates enim, inquit Nazianzenus ad Philagrium, «ab Atheniensibus ad mortem damnatus, atque in carcere agens, de corpore quasi de alio ergastulo cum discipulis disserebat; cumque fugere posset, recusavit; postquam autem cicuta ei oblata est, perlibenter accepit, perinde ac si non lethale poculum acciperet, sed propinando amicos ad potandum invitaret.» Unde et Cicero, lib. I De Orat., ait viros bonos et sapientes, qualis erat Socrates, quasi cycnos cum laude et voluptate mori, quia scilicet praevident et quodammodo divinant, quid in morte boni sit; atque ut ex Platone et Seneca ad Marciam, cap. xxiii: «Sapientis animus totus in mortem prominet, hoc vult, hoc meditatur, hac semper cupidine fertur in exteriora tendens.»
4:7
7. Bonum certamen certavi. — Graece, τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισμαι, id est agonizavi agonem illum pulchrum, scilicet strenuum et egregium, ideoque decorum et gloriosum, quo pro fide Christi divulganda plurimos labores, aerumnas, persecutiones et afflictiones generose superavi; ac instans martyrium facile me cum Dei gratia superaturum certissima spe confido, ut scilicet martyrium quasi coronidem agoni meo imponam. Ita ex Augustino Beda. Alludit Paulus hic, uti alias saepe, ad Olympicos agones, in quibus luctando pugnandoque; et ad stadium, in quo currendo certabant: ubi qui victor bravio et corona donabatur a brabeuta, id est a praeside certaminis, cujus erat bravium dare illi, qui alios in agone aut cursu superaverat. Sic hic tam agon quam stadium Pauli est vita, status et munus evangelizandi; lucta et cursus sunt labores et passiones; victoria agonis est ea, qua certans contra carnem, daemonem, mundum, haereticos, Ethnicos, Gentesque quaslibet, omnes devicit et Christo subjecit; victoria stadii ejus est tum illa jam dicta, tum haec, quod scilicet in propagatione Evangelii viros sanctos aliosque Apostolos praevertit et superavit; corona est ingens gradus et cumulus gloriae caelestis, quem mox illi daturus erat brabeuta Deus. Ad instar S. Pauli B. Agatha fortiter decurso agone suo, jam moriens: «Vidisti, inquit, Domine, et spectasti agonem meum, quomodo pugnavi in stadio; sed quia nolui obedire mandatis principum, jussa sum in mamilla torqueri. Domine, qui me custodisti ab infantia, qui abstulisti a me amorem saeculi, qui me carnificum tormentis superiorem fecisti, accipe animam meam.» Cursum consummavi. — Putant aliqui cursum idem esse cum certamine et agone, qui praecessit; quasi Paulus quod generatim dixerat: «Bonum certamen certavi,» hic particulatim explicet dicens: «Cursum consummavi,» q. d. Certando cursu vici, et victor metam attigi. Verum melius alii agonem a cursu distinguunt: agon enim erat pugilum et athletarum luctantium, certantium et pugnantium; cursus vero erat currentium et stadiodromorum. Unde haec distinguit Apostolus 1 Cor. cap. ix, vers. 26: «Ego,» inquit, «sic curro, non quasi incertum; sic pugno, non quasi aerem verberans.» Hinc et Theodoretus explicans illud: «Bonum certamen certavi,» id est, inquit, adversus universam diaboli catervam dimicans, fusis ac profligatis hostibus trophaeum erexi. Suos ergo labores et certamina ad propagationem Evangelii comparat Paulus partim agoni, partim cursui, quia hic cursus ejus erat agon. In hoc enim Evangelii cursu et stadio certandum illi erat contra daemones, Judaeos, magistratus aliosque Ethnicos et impios, qui in hoc cursu Paulum impedire, eumque sistere et Evangelii propagationem inhibere conabantur. Sunt haec Pauli verba, non se jactantis, sed consolantis et exhortantis Timotheum, ad se in hoc cursu sequendum, q. d. Ego a carceribus ad metam decucurri, victor ex stadio abeo ad coronam, laetare ergo et me praeeuntem assectare, o Timothee, tibi lampada trado. Sic Chrysostomus qui ait: «Ita cucurrit Paulus quasi volucris, imo volucri omni pernicius, quasi igneas alas haberet, quibus mundum, mortes, insidias, aerumnas, delicias, illecebras et omnia Evangelii impedimenta pervolaret.» Cursus ergo hic Pauli progressum ejusdem, tum in virtutibus, tum potius in laboribus et praedicatione Evangelii, tum denique cursum et peregrinationes Pauli per terras et maria ad Evangelium toto orbe propagandum, significat. Ubi nota: Hic fuit ordo et cursus peregrinationis S. Pauli. Primo, Damasco in Arabiam profectus est, ad Galat. I, 17; ex Arabia post triennium Damascum reversus est, inde abiit Hierosolymam ut videret Petrum, ad Galat. I, 18; Hierosolymis, per Caesaream, venit Tarsum; inde cum Barnaba Antiochiam, unde ab Ecclesia Hierosolymam missus est, ut pauperibus Hierosolymitanis eleemosynam perferret; inde Antiochiam rediens missu Spiritus Sancti abiit Seleuciam, mox in Cyprum. Ab hac per Pamphyliam, Pisidiam, Lycaoniam, Hierosolymam rursum pervenit, interfuitque primo Concilio Hierosolymitano, Actor. xv; unde rursum ab Apostolis missus cum Sila et Barnaba peragravit Syriam et Ciliciam; deinde Phrygiam, Galatiam et Mysiam. Inde venit Troadem, ubi per visionem vocatus in Macedoniam, Europam ingressus pertransiit Boeotiam, Achaiam, Epirum. Sicque ab Hierosolymis usque ad Illyricum omnes in circuitu regiones Evangelii praedicatione replevit, Rom. xv, 19. Ac tandem rediens Hierosolymam, inde Romam vinctus missus est; sed liber dimissus, Italiam, Hispaniam, aliaque loca peragravit; donec secundo Romam veniens, cum Petro, Simonem Magum superavit ac dejecit, tandemque jussu Neronis capite plexus martyrii lauream obtinuit. Quare merito Chrysostomus, hom. 73 ad Pop., tom. V: «Quantum,» inquit, «sol terrae percurrit proprios emittens radios, tantam et hic beatus (Paulus) sollicitudinem, et curam habuit Ecclesiarum omnium, quae erant (aut potius quae per ipsum futurae et erigendae erant) per totum orbem terrarum. Vidisti latitudinem animae, vidisti mentis magnitudinem.» Vespasianus Imperator, teste Xiphilino, lethali morbo laborans, cum nihilominus aeque ac valens reipublicae negotia tractaret, monitus a medicis, ut iis sepositis requiesceret, respondit: «Imperatorem decet stantem mori.» At Paulus non tantum stans, sed et currens occubuit: non enim currere destitit in hoc suo agone, donec eum vita deseruit, itaque cursum suum in morte consummavit. Fidem servavi. — «Fidem,» scilicet Christianam, vel potius fidem, id est fidelitatem: haec enim requiritur in pugile et stadiodromo. Nemo enim coronabitur in agone et stadio, nisi qui fideliter et legitime in finem usque certarit. Unde Primasius per fidem intelligit perseverantiam, q. d. Fidelis fui athleta, perseveravi alacris in suscepta hac pugna et cursu ad finem usque vitae. Nemo mihi constantiam, nemo animos, nemo fidelitatem infregit aut imminuit, non Judaei, non Gentiles, non reges, non Philosophi, non daemones, non vincula, non plagae, non deliciae, non tentationes, non terrores: quin potius haec omnia certanti et currenti vires animosque addiderunt. O quam suave et jucundum erit morituro, si cum Paulo in hora mortis, teste conscientia, possit sibi dicere: «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi!» Certemus ergo generose, curramus strenue, dum vivimus et vigemus; ut in illo ultimo vitae articulo et puncto, in horizonte, inquam, aeternitatis, qui separabit et determinabit nos in perpetuum a vita hac temporanea, et in alteram, quae totius est aeternitatis, transcribet, de vita transacta gaudere, de futura quam optime sperare possimus, ac dicere: «Cursum consummavi, fidem servavi.»
4:8
8. In reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. — Pro in reliquo graece est λοιπόν, id est quod superest, ut vertit Ambrosius, quod vulgo dicimus, de cetero. Secundo, ex eo quod Paulus constanter asserat, hanc coronam in coelis sibi repositam esse, putat Anselmus Paulum accepisse revelationem suae praedestinationis et electionis ad gloriam. Sed hoc non evincit nec exigit hic locus. Tantum enim Paulus id asserit ex fiducia bonae suae conscientiae, siculi ex eadem non autem ex revelatione divina dixit: «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi.» Conscientia enim sibi bene conscia, uti dicere potest: «Bonum certamen certavi,» etc., non quod habeat hujusce rei certitudinem fidei, aut revelationis divinae, sed tantum moralem quamdam securitatem, certamque opinionem et confidentiam ex memoria vitae praeteritae bene actae, et ex testimonio suae conscientiae manantem: ita consequenter pari confidentia dicere potest: «Reposita est mihi corona justitiae.» Simili spe et constantia tum alii, tum S. Ambrosius moriens dixit: «Nec mori timeo, nec vivere recuso; bonum enim habemus Dominum.» Addit S. Augustinus, lib. II De Peccatorum meritis, cap. xvi: «Ideo,» inquit, «talibus verbis certus securusque gaudebat Paulus, quia de victoria (mortis et martyrii) certum eum securumque jam fecerat, qui eamdem passionem jam illi revelaverat, non re plenissima, sed spe firmissima.» Nam non omnino certum fuisse Paulum, sed dubitasse de sua gloria et salute, patet I Cor. cap. ix, vers. 27: «Castigo,» inquit, «corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar.» Nota tertio, «coronam justitiae» vocari eam quae justitiae, id est cuivis virtuti, debita est. Ita Chrysostomus cum suis. Secundo, ut Anselmus, «corona justitiae,» id est justa, quam juste merui, quaeque justa judicis sententia mihi adjudicabitur. Hinc patet nos bonis operibus mereri beatitudinem et gloriam aeternam ex condigno. Hoc enim significat corona justitiae, quam non dat, sed reddit pro merito, non donator, sed justus judex Christus. Sua ergo cuique virtuti erit corona, eaque pro meritis varia. Nam, ut ait S. Augustinus, serm. 37 De Sanctis: «Floribus ejus (Ecclesiae caelestis) nec rosae, nec lilia desunt. Certent nunc, charissimi, singuli ad utrosque honores, amplissimas accipere dignitatum coronas, vel de virginitate candidas, vel de passione purpureas, vel de doctrina laureas;» illudque Daniel cap. xii, vers. 13, spectent et exspectent: «Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates.» Idem S. Augustinus, lib. II Quaest. Evangel., Quaest. XXXIX: «Omnia,» inquit, «dici possunt de illa ineffabili fruitione veritatis, et tanto magis omnia dici possunt, quanto minus aliquid digne dici potest; nam et lux est illuminatorum, requies exercitatorum, et patria redeuntium, et esca indigentium, et corona vincentium; et quaecumque bona temporalia transeuntia per creaturarum partes error appetit infidelium, veriora et in aeternum manentia in creatore omnium simul inventura est pietas filiorum.» Adverte, hanc coronam dandam esse in «illa die,» scilicet celebri et publica, puta in die judicii generalis; non quod ante non detur, scilicet statim a morte in judicio particulari, uti censuerunt Graeci et Armeni, quos damnat Concilium Florentinum, sed quod in judicio universali plena et consummata, scilicet corporis et animae, et publica coram toto mundo dabitur corona. Quaeritur hic, an Deus hanc coronam justis ex justitia debeat, ita ut debito justitiae obligetur eis ad dandam hanc coronam, adeoque quae et qualis justitia sit in Deo? Videtur enim indignum in Deo ponere aliquod debitum, Deumque debitorem facere homini. Ex altera tamen parte Scriptura hic dicit, Deum hanc coronam redditurum Sanctis, tanquam coronam justitiae, id est ex justitia eis debitam. Sic et Matth. xx, jubet operariis dari stipendium, quod diurno eorum labori promisit et pepigit. Rursum Scriptura saepe dicit Deum redditurum cuique secundum opera, id est pro meritis operum, sive poenam, sive praemium, prout commeruit; quodque impios juste vindicabit et puniet igne inferni. Ergo in Deo est justitia tam vindicativa, quam distributiva et commutativa, qua idipsum facit. Clarius vero idem significat Paulus ad Hebraeos, vi, 10: «Non enim injustus,» inquit, «est Deus, ut obliviscatur operis vestri et dilectionis,» q. d. Ne injustus videatur esse Deus, ipse omnino non obliviscetur vestri laboris, sed illi debitam mercedem rependet. Unde sequitur quod Deus mercedem hanc labori eorum debebat ex justitia. Ut hae et plures aliae similes S. Pauli, et sacrae Scripturae sententiae intelligantur, Dico primo, in Deo est justitia vindicativa, seu punitiva. Patet, quia hac Deus punit damnatos et peccatores. Est etiam in Deo justitia distributiva et commutativa. Patet id ex hoc loco in corona et mercede quam Beatis Deus distribuit, pro cujusque meritis, eamque cum eis quasi pretium pro re vel opere praestito commutat. Dico secundo, in Deo nullum est debitum justitiae vindicativae, quo scilicet teneatur Deus punire peccatores, nec etiam in Deo est debitum justitiae distributivae, et multo minus commutativae. Intelligo debitum formale, perfectum et absolutum, quale est inter homines et aequales; quo scilicet astringatur absolute ex justitia Deus ad dandam justis mercedem, sicut homo astringitur dare operario, quem conduxit, pretium, quod stipulatus est. Patet id primo, quia, ut passim docet Scriptura, Deus absolutissimum omnium rerum et creaturarum suarum habet dominium, quod a se abalienare, et ligare atque astringere non potest maxime tali vinculo, scilicet debito justitiae tam arcto et rigido. Secundo, quia creatura omnis est sub potestate Dei, quasi serva sub domino, idque plenissimae servitutis jure, quoad omnia et singula quae possidet. Sicut ergo dominus potest servo rem, puta vestem promissam negare, imo donatam auferre, et promissionem rescindere atque irritare sine injustitia, quia quidquid servus possidet ut servus, id totum domini sui est: ita multo magis potest idipsum cum hominibus et angelis suis Deus. Unde si herus servo, et per impossibile Deus justis negaret praemium quod promisit, esset quidem mutabilis et infidelis, non tamen esset proprie injustus. Tertio, quia opera nostra non tantum sunt praecepta et debita Deo, sed et ipsa tota sunt Dei, et omne eorum meritum, omneque jus ad mercedem, in solidum est Dei, totumque a Deo pendet in esse et conservari, perinde ut reliquae res et creaturae omnes; imo a Dei gratia opus meritorium omnem suum valorem et meritum accipit, ac proinde haec omnia intime pendent a libera voluntate Dei, in cujus manu est absolute ut sint vel non sint in rerum natura: nullo ergo modo iis astringi aut obligari potest Deus, cum quolibet momento ea possit abrogare, imo annihilare. Adde, quod voluntas divina a nullo extrinseco ligari vel determinari potest, sed tantum a seipsa. Quarto, quia obligatio et debitum sonant imperfectionem, scilicet exigentiam et reale debitum, adeoque significant jus, eminentiam et imperium creditoris in debitorem, quodque jure eum cogere possit ad solvendum. Quod Deo competere nequit: Deus enim, ut ait S. Augustinus, lib. II Confess., cap. IV, «reddit debita nulli debens.» Ita Anselmus, in Proslog., cap. x et xi; D. Thomas, Ludovicus Molina et Gabriel Vasquez, I part., Quaest. XXI, art. 4. Dico tertio, dicitur tamen hoc bonorum operum meritum esse debitum, eorumque merces vocatur corona justitiae: Primo, quia opus ipsum, et actus ipse bonus, ex se tali praemio, scilicet vita aeterna, dignus est, illique proportionatus: tum quia gratia, et actus ex gratia procedens est semen gloriae; tum quia hanc merendi facultatem nobis meruit Christus; maxime accedente Dei promissione, qua tam Christo, quam nobis, promisit se bonis operibus nostris mercedem daturum. Intercedit ergo hic justitia si non ex parte Dei, certe ex parte rei. Secundo, etiam Deus justis est debitor ex fidelitate, seu veracitate, quae pars est praestativa justitiae. Fidelis enim est Deus, et fidem suam liberat, cum justis praemium quod promisit, dat et praestat. Tertio, insuper debitor hic est Deus ex justitia quadam commutativa, supposita tamen et manente promissione sua, qua tali operi mercedem promisit. Ex justitia, inquam, non rigida, sed tali, qualis inter patrem et filium, servum et herum, creaturam et creatorem esse potest: quia Deus mera liberalitate sua promisit bonis operibus hanc mercedem, ac consequenter, ait S. Augustinus, serm. 16 De Verbis Apostoli: «Debitorem se fecit non tantum sibi, sed et Christo et nobis, ut illi dicere possimus: Redde quod promisisti, quia fecimus quod jussisti.» Sic et Chrysostomus, hom. 3 in Matth.; Cyprianus, tract. De Orat. et Eleemosyna; Fulgentius, praef. ad Monimum, dicunt Deum debitorem nobis fieri dum bona operamur. Sicut ergo, licet filius sit aliquid patris, et ex pietate teneatur patri obedire, tamen est jus et justum quoddam paternum, quo pater tenetur ex justitia quadam filiis morigeris, laborantibus, certantibus, vincentibus dare praemium, quod promisit: ita et Deus nobis licet filiis et servis suis, laborantibus tamen et certantibus, tenetur ex simili quadam justitia dare mercedem quam promisit. Et ratio est, quia Deus praemium hoc promisit non gratis, sed sub conditione operum, tanquam mercedem pro eorum merito. Ergo praestito a nobis opere, eoque impleto, hanc mercedem debet nobis Deus tanquam mercedem: ergo ex justitia. Qui enim promisit mercedem pro opere praestito, tenetur solvere eam ex justitia, non autem ex fidelitate tantum. Ex fidelitate enim quis debet solvere quod promisit, etiam sine ulla conditione aut merito operum, ut sit fidelis et verax. Et hoc significat hic corona justitiae, quam Deus bonis reddit quasi justus judex, ex eaque, Matth. xx, Deus solvit operariis denarium promissum, quasi pretium diurni laboris: unde patet consequenter operarios habere jus justitiae ad hunc denarium. Idipsum significat Paulus, cum ait Hebr. vi, 10: «Non enim injustus est Deus,» etc., q. d. Injustus esset Deus, si oblivisceretur vestris operis et laboris. Dices, quomodo ergo Deus retinet altum suum et absolutum jus et dominium omnium, si omnino ex justitia obligatur nobis dare praemium? Respondeo: Jus hoc altum et transcendens semper retinet Deus, quia citra injuriam posset et potest promissionem hanc suam et obligationem rescindere et irritare. Si tamen velit eam manere ratam, uti vult, quia est immutabilis et fidelis in promissis, tunc consequenter vult ut maneat haec obligatio et debitum justitiae, quo sponte Deus ex infinita sua benignitate se nobis obligare dignatus est, vultque manere obligatus. Dices secundo: Omnia opera nostra sunt Dei, ergo nihil possumus dare Deo, quod Deus recompenset. Respondeo: Licet sint Dei, sunt tamen etiam nostra, quia libere ea facimus, et Deus nos eorum dominos fecit. Si ergo ad Dei gloriam et cultum ea facimus et referimus, quoddam bonum, scilicet cultum, Deo damus, quem ipse acceptat. Pro quo ipse vicissim nobis mercedem promittit et solvit. Est ergo inter nos et Deum commutatio quaedam et pactum, ac consequenter debitum quoddam justitiae commutativae, licet non tantum, nec tam rigidum quam inter homines. Dices tertio: Indignum est Deo, quod debitor sit homini. Respondeo: Indignum esset si ex necessitate aut utilitate sua esset debitor; non autem indignum est hoc rerum statu, quo hoc debitum oritur ex infinita Dei benignitate, quae tam familiariter agit cum sua creatura, quasi ipsa non esset naturaliter serva, sed libera, et cum illa velut cum pari init foedus, seque illi obligat per suam justitiam. Unde S. Augustinus, serm. 3 De Verbis Domini: «O magna, ait, bonitas Dei! cui cum pro conditione reddere debeamus obsequia, utpote servi Domino, mancipia Redemptori, amicitiarum nobis praemia repromittit, ut a nobis obsequia debitae servitutis obtineat.» Hac de re qui plura volet, legat Franciscum Suarez in opusculis, relectione II De Libertate divina, et relectione De Justitia. Christus judex dabit coronam justitiae iis, qui sibi bene conscii desiderant, et in vita saepe desiderarunt ejus adventum, ad eamque bene vivendo se compararunt et indies comparant, uti tu facis, o Timothee, utque ardentius facias, tacite hic te adhortor. «Adventum enim judicis,» inquit Anselmus, «non diligunt, nisi qui in causa sua habere se justitiae meritum sciunt;» et, ut ait S. Gregorius, «nisi qui se habere causam in judicio bonam norunt;» «quique,» ut ait S. Augustinus, epistola 80, «ejusdem sinceritate fidei, firmitate spei et ardore charitatis exspectant.» Rursum Theodoretus: «Amat, inquit, Domini adventum, qui illius leges sequitur, et ex illis vitam instituit.» Pulcherrime vero hic Chrysostomus in morali hom. 9, quaerit quomodo diligere possimus secundum adventum Christi, ad eumque nos comparare; ac respondet, id nos assecuturos, si primum Christi adventum diligamus, eumque nobis procuremus, faciendo id quod ipse ait Joan. cap. xiv, 23: «Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus;» ac consequenter, si omnia terrena aestimemus esse caenum ac lutum; si cum Christo injurias et adversa quaeque patienter et fortiter perferamus; si in omni tentatione constanter Deo adhaereamus, in eumque omnem spem et amorem defigamus; si denique hanc coronam justitiae nobis semper ob oculos ponamus. Narrat S. Basilius, hom. 20 De XL Martyribus, cum illi in stagnum gelidum injecti essent, coelitus luce circumfusos fuisse, angelosque coelestes coronas singulis suam adornasse et ostentasse: quas videns custos eorum ita accensus fuit, ut ad Christum conversus, detractis vestibus, alacer in gelidum hoc stagnum insilierit, aliisque triginta novem se adjunxerit, ut quadragesimi, qui deficiens ex stagno exilierat, palmam et coronam obtineret.
4:9
Festina ad me venire cito — ut in vinculis ab omnibus pene desertus et jam moriturus tibi uni publica Ecclesiarum negotia commendem, aliaque quae scriptis mandare nec possum, nec audeo: utque fideles Romani nullam in morte mea turbationem patiantur, sed a te consolationem, robur animosque accipiant. Ita Chrysostomus. 9. Demas enim me reliquit, diligens hoc saeculum — id est, malens otiari, molliter quiescere et deliciari in saeculo, quam cum Paulo periclitari pro Christo. Ita Chrysostomus cum suis, et Primasius: «Necesse,» inquit, «erat ut diligens saeculi voluptates derelinqueret eum (Paulum) qui eas non amabat.» Putant aliqui Demam poenitentem postea ad Paulum rediisse. Nam ejus quasi adjutoris sui meminit in epistola ad Philemonem, vers. 24. Sed hoc incertum est, cum incertum sit, an epistola ad Philemonem post hanc sit scripta: multi enim hanc omnium ultimam esse volunt. Si Dorotheo in Synopsi credimus, Demas desciscens a Paulo factus est idolorum sacerdos. Vide quo ruant apostatae. Crescens in Galatiam — supple, abiit missus a me, ad praedicandum ibi Evangelium. Per Galatiam Theodoretus et alii accipiunt Galliam: hanc enim Galatiam esse dictam, aeque ut Gallos a Graecis vocatos esse Galatas, docet Ammianus Marcellinus, lib. XV. Certe Crescentem hunc in Galliam amandatum, Viennensem rexisse Ecclesiam, constat tum ex Eusebio, lib. III Hist., cap. IV; tum ex Romano Martyrologio, 27 junii; nisi dicas ex Galatia illum in Galliam abiisse.
4:11
11. Lucas est mecum solus. — Tradunt Romani, teste Baronio, anno Christi 69, Petrum cum Paulo Romae per novem menses in eodem carcere Mamertino conclusos fuisse, indeque eductos ad martyrium. Quod ergo dicit secum solum esse Lucam, intelligit solum, scilicet, qui liber sit, qui libere se adjuvare, suaque negotia paragere possit. Adde, Petrum in eodem quidem carcere, sed in alia carceris parte fuisse. Marcum assume, et adduc tecum: est enim mihi utilis in ministerium — Evangelium scilicet, ut hic alibive praedicet. Marcus hic, non est idem cum Marco Evangelista, sed proprio nomine dictus est Joannes, cognomento Marcus, consobrinus Barnabae, ut patet Coloss. iv, 10. Hic Marcus timore periculorum et laborum deseruerat Paulum peregrinantem; unde a Paulo rejectus fuit, ut patet Actor. xv, 37; postea vero poenitentem eum et strenue laborantem in gratiam et contubernium recepit Paulus: unde et studiose eumdem Colossensibus commendat. 11. Tychicum autem misi Ephesum — ut scilicet vices Timothei Ephesini Episcopi, Romam a me evocati, Ephesi suppleat. Nota Pauli in vinculis sollicitudinem Ecclesiarum, satagentem ut quas per se non poterat, per discipulos instrueret et confirmaret. Hinc Crescentem in Galatiam, Titum in Dalmatiam, Tychicum Ephesum, Marcum et alios alio amandavit.
4:13
13. Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, maxime autem membranas. — Per penulam Ambrosius, Haymo et Anselmus intelligunt vestem senatoriam Paulo a patre relictam, qua cives Romani et externi civitate donati, cum Romam veniebant, utebantur. Senatores enim penulati incedebant, et Romani penulati curiam intrabant. Paulus autem, utpote Tarsensis, civis erat Romanus, et quia nobilis, erat senatorii ordinis. Sed quid captivo et jamjam morituro veste senatoria erat opus? Secundo, Syrus vertit בית כתב bet ketabe, id est thecam librorum. Unde et Baronius putat fuisse volumen legis. Sed hoc videtur intelligere non per penulam, sed per libros quos subjungit Apostolus. Tertio, alii, quibus favet Tertullianus, lib. De Orat., cap. xii, putant «penulam» esse vestem sacram quam nos Casulam vel Planetam vocamus, quae dicta sit penula, ἀπό τοῦ φαίνεσθαι ὅλον, quia scilicet tota videtur, et totum corpus oberrat. Unde et Planeta dicitur ἀπό τοῦ πλανᾶν, id est ab oberrando. Quarto, melius communiter alii, ut Chrysostomus, Theophylactus, Hieronymus, dialog. III Contra Pelagianos, «penulam» capiunt pro pallio aut veste simili extima ad frigus et pluviam arcendam. Sic enim de penula scribit Juvenalis, Satyra 5: «Et multo stillaret penula nimbo.» Et Lampridius in Severo: «Penula,» inquit, «intra urbem frigoris causa ut senes uterentur permisit, cum id vestimenti genus semper itinerarium aut pluviae fuisset.» Ita Lazarus Baysius, lib. De Re vestiaria, cap. xvi. Hoc ergo pallium petit sibi afferri Paulus, tum quia ei commodius erat, utpote quod illi jam assuevisset; tum ne cui in carcere gravis sit, sed ut ipse se vestiat, et contra acris hyemisque injurias corpus suum communiat. Hyems enim instabat, ut patet vers. 21. Nota: Carpus cujus hic meminit Paulus, videtur esse is, quem laudat, et cujus visionem miram Christi apparentis dicentisque sibi indignanti, et de infidelibus hostibus suis vindictam expetenti: «Carpe, percute adversum me, nam paratus sum pro hominibus salvandis iterum pati,» recenset S. Dionysius, epist. 8 ad Demophilum; tantum interest, quod Carpus, de quo Paulus hic, Troade; Carpus vero, de quo Dionysius, Cretae habitarit; unde Baronius duos putat fuisse Carpos. Alii tamen cum Anselmo, unum eumdemque faciunt Carpum, qui prius Laodiceae, quae est juxta Troadem, deinde Cretae fuerit Episcopus. Nota secundo: Petit Apostolus in carcere et morti vicinus afferri sibi libros et membranas, in quibus scilicet scripta erat sacra Scriptura, sive libri veteris Testamenti. «Libros» vocat vetustiores, ab aliis scriptos; «membranas» vero recentiores a se conscriptos. Ubi adverte quam otium fugerit Paulus, quamque studio sacrae Scripturae fuerit deditus, ut illi immori vellet: nimirum «tamdiu discendum nobis est, quamdiu vivitur,» inquiebat Solon. Vide dicta epist. I, cap. iv, 13.
4:14
14. Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Dominus secundum opera ejus: 15. quem et tu devita; valde enim restitit verbis nostris. — Alexander hic primo credidit Christo, sedavitque tumultum contra Paulum Ephesi excitatum, Actor. xix, 33. Ex quo loco patet eum Judaeum fuisse, sed Ephesi habitasse. Vocatur hic «aerarius,» non quia aerarii fuerit custos aut receptor, ut vult Anselmus, sed quod faber esset aeris et vasorum aereorum. Hoc enim significat Graecum χαλκεύς. Hic postea a fide defecit, ut patet epist. I, cap. I, vers. ult., valdeque Paulo et Evangelio restitit, multaque mala ei ostendit, id est exhibuit, fecit, intulit. Hoc enim significat Hebraeum הראה hera, id est ostendit, ut dixi I Cor. IV, 9. Apte vero dicitur, ostendit, potius quam intulit, quia improbi probos laedunt, non tam re ipsa, quam impia sua voluntate, voto, desiderio: probi enim sua patientia communiti re ipsa nullis malis laedi aut affligi possunt, sed omnia superant, ac mente in coelis positi transcendunt. Nota: Pro reddet, Noster in graeco legit ἀποδώσει, alii legunt ἀποδῷ, id est reddat, quasi optet Paulus non affectu vindictae, sed zelo justitiae impium Alexandrum puniri a Deo.
4:16
16. In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt. — Hinc Baronius putat hanc epistolam scriptam esse e primis vinculis, cum jam dimittendus, et pene liber esset Paulus. Nam, ut sequitur, postea statim toto orbe perrexit Paulus evangelizare, q. d. Cum primo causam meam coram Nerone egi, ita eam egi, ut ne ope ejus animum flexerim, meque censeret dimittendum. Idque factum est Dei consilio, ut per 9 annos adhuc superstes essem, pergeremque per Hispaniam aliasque provincias complere praedicationem meam. Verum verior et communior sententia non minoribus quam prior, imo majoribus conjecturis subnixa est, e secundis vinculis hanc epistolam esse scriptam, uti dixi vers. 6, et iterum dicam vers. 20. Unde secundo, alii primam defensionem hic intelligunt eam quam primo fecit Paulus, cum secundo carceri inclusus fuit, paulo ante martyrium, q. d. Cum primo in secundis vinculis me stiti Neroni, sociis me derelinquentibus, Deus mihi astitit, ut coram eo plene auderem praedicare, omnesque gentes audirent hanc meam liberam coram Nerone praedicationem, itaque in fide confirmarentur; maxime quia tum liberatus sum a morte, quam putabatur Nero statim mihi illaturus; sed Deus eum mitigavit, dum post novem menses rursus Nero saeviens et furens in Paulum, eumdem occidit. Unde Theophylactus illud quod sequitur: «Ut per me praedicatio impleretur,» id est, inquit, stabiliretur, «et audiant omnes gentes,» scilicet gloriam meae liberae confessionis et praedicationis. Rursus, audiant curam quam de me gerit Deus. Verum cum absolute dicat Apostolus hic se liberatum de ore leonis, id est Neronis, ut posset complere praedicationem suam, videtur absolute e vinculis dimissus fuisse, et novem non mensibus, sed annis pluribus supervixisse ad complendam praedicationem suam. Unde tertio, optime Eusebius, lib. II Hist., cap. XXII, Beda, Anselmus et alii, primam defensionem hic intelligunt eam quam fecit Paulus in primis vinculis, cum scilicet secundo anno Neronis Hierosolymis captus, ad eumdem Romam missus est, ibique per biennium mansit. Tunc enim a suis, Neronis fastum et furorem metuentibus, desertus, Deum habuit adjutorem, qui Neronem ei benevolum reddidit, ut e carcere liberatus sit, et per novem annos Hispaniam aliasque provincias evangelizando obiverit, donec secundo captus secundam suam defensionem coram Nerone peregit: sed dispari eventu. Nero enim jam tot crudelibus suis facinoribus efferatus, et in Paulum ac Petrum furens, quod novum Deum Christum inducerent, quodque Simonem Magum, quem in deliciis habebat, volantem precibus suis dejecissent; nominatim vero in Paulum frendens, quod pincernam suum ad Christum convertisset, inquit Chrysostomus, quodque concubinas suas a se ad fidem et castitatem traduxisset, ut ex Ambrosio et Chrysostomo docet Baronius: hisce, inquam, de causis furens Nero Paulum gladio et morti adjudicavit. Scribit ergo hic Paulus e secundis vinculis illud, quod sibi in primis contigerat. Dices, hoc mirum videri, quod scilicet tanto tempore, scilicet novem annorum, elapso, haec demum scribat ad Timotheum, qui jam pridem illa intellexerat. Respondeo: Licet aliunde id intellexerat Timotheus, non tamen ex litteris Pauli, qui in Hispaniam aliasque oras abiens, longissime aberat a Timotheo, nullasque interim ad Timotheum litteras dederat. Rediens ergo Romam ad secunda vincula Paulus, apte refricat ea quae in primis contigerunt, tum ut Timotheum eorum memoria animet et excitet, tum potius quia futuris saeculis haec scribere et consignare volebat. Moraliter, S. Ambrosius per defensionem hic intelligit passionem et persecutionem Pauli: «Nam passio,» inquit, «Christianis vita est, et persecutio defensio: pressura enim illata pro justitia defendet illos in die judicii, reos constituens perfidos.»
4:17
17. Dominus autem mihi astitit, et confortavit me. — «Necesse est enim adesse divinum, ubi humanum cessat auxilium,» inquit Philo, lib. II De Vita Mosis. Et, ut ait Origenes, hom. 9 in Num.: «Tum maxime gratia Dei adest, cum hominum saevitia concitatur;» «ibique,» teste Ambrosio, lib. De Joseph, «plus est auxilii, ubi plus est periculi.» Expertus idipsum est S. Gregorius Thaumaturgus, qui in persecutione Decii fugiens, et latitans cum diacono suo in colle, cum proditus esset, persecutores collem undique cinxissent et scrutarentur, «hortatus est comitem suum,» ait Nyssenus in ejus Vita, «ut firma erga Deum fiducia consisteret, eique salutem committeret, similiter atque ipse faceret, manus ad orationem extendens, ac si prope quidem persecutores accessissent, metu fidem excussam projiceret. Exemplum ejus rei quam praecipiebat diacono, seipsum praebebat, cum et immotis oculis, et passis manibus, et habitu arduo atque erecto coelum intueretur. Ita factum est ut scrutatores praeter duas arbores paululum inter se distantes (Gregorius scilicet orans cum socio eis videbantur esse duae arbores) neminem se vidisse affirmarent: quibus digressis, proditor videns non esse arbores, sed homines, procumbit S. Gregorio ad pedes, creditque sermoni, et qui paulo ante persecutor fuerat, unus ex profugis factus est.» Idem Gregorius cum pro suo populo in eadem persecutione afflicto oraret, «repente angore repletus sonum visus est audire, ad quem aures admovit; mox erectus et immotus permansit, deinde quasi de victoria laetus pronuntiavit illud Psalm. cxxiii: Benedictus Deus qui non dedit nos in praedam dentibus eorum. Rogantibus quid vidisset, dixit magnam se in illa hora vidisse ruinam, diabolo ab adolescente quodam in tormentis et martyrio devicto. Adjecit ejus nomen, Troadium eum nominans. Submissi deinde in urbem, ita revera contigisse renuntiarunt.» Haec Nyssenus. Ut per me praedicatio impleatur, et audiant omnes Gentes; et liberatus sum de ore leonis. — Putant aliqui Paulum e primis vinculis familiaritate et opera Senecae philosophi, qui praeceptor fuit Neronis, liberatum esse. Unde extant Senecae ad Paulum, et Pauli ad Senecam epistolae, sed dubiae, imo suspectae fidei. Verum Paulus hic contrarium docet, scilicet se ab hominibus desertum, unius Dei ope hoc periculum evasisse. Nota: Causa quae Deum movit, ut Paulum vinculis eriperet, fuit, ut per illum praedicatio Evangelii impleretur, graece πληροφορηθῇ, quod Vatablus et alii vertunt, ad plenum persuaderetur, vel, ut plena fides fieret Evangelio. Verum Noster simplicius vertit, impleretur, id est, compleretur et absolveretur, ut dixi Rom. xiv, 5, idque hoc loco est aptius; jam enim plenam fidem Evangelio fecerat Paulus, ubicumque praedicaverat: unde ad hoc non erat necesse ei vitam prorogari. Servatus ergo fuit a Deo in vita, ut in Hispaniis et alibi praedicaret, propagaret et compleret Evangelii praedicationem, eamque omnes Gentes audirent. Notat secundo Chrysostomus modestiam Pauli; non enim dicit: «Ut ego implerem;» sed, «ut per me impleretur praedicatio,» q. d. Haec praedicatio mihi commissa me a vinculis eripuit et servavit, «perinde ac si quis purpuram et regium insigne ferens per ipsum servetur,» inquit Chrysostomus. Nota tertio: «Liberatus sum de ore leonis,» id est diaboli, inquit Ambrosius; aut Festi Praesidis Judaeae, inquit Primasius. Verum optime Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Oecumenius, S. Thomas et Eusebius, lib. II Hist., cap. xxii, per leonem intelligunt Neronem, qui crudelis erat ut leo: de quo verissime dici poterat illud Prov. cap. xix, 12: «Sicut fremitus leonis, ita et regis ira.» Nero ergo fuit leo, quia supra quam dici potest superbus et ferox, aeque ac luxuriosus fuit, opera Simonis Magi familiariter uti solitus: unde primus (nam ante eum Tiberius ex iis quae ferebantur Christum admiratus, periculum etiam comminatus est accusatoribus Christianorum) immanem in Christianos persecutionem movit. Audi Tacitum, lib. XV: «Pereuntibus,» ait, «addita ludibria, ut ferarum tergis contecti laniatu canum interirent. Multi crucibus suffixi, aut flamma usti; plerique in id reservati, ut cum defecisset dies, in usum nocturni luminis servarentur. Hortos suos Nero spectaculo huic obtulerat, et Circense ludicrum edebat, habitu aurigae permixtus plebi, vel circulo insistens.» Annon leo, qui principes Apostolorum, Petrum cruce, Paulum gladio tandem peremit? Annon leo, qui matrem et praeceptorem suum Senecam e medio sustulit? Annon leo, qui sua saevitia totius populi in se seditionem concitavit? quam dum conatur effugere, tertio ab Urbe lapide propria se manu interemit, dicens: «Dedecorose vixi, turpius peream.» Vide Severum Sulpitium, lib. II Histor.
4:18
18. Liberavit me Dominus ab omni opere malo, et salvum faciet in regnum suum coeleste. — «Ab omni opere malo,» id est ab omni periculo et incursu hostili, qualia sunt quae recenset II Corinth. xi, 23. Secundo et potius, «ab omni opere malo,» id est ab omni peccato, q. d. Non tantum a leone corporali mortem minante, puta a Nerone, liberavit me Dominus, sed etiam a peccato, qui spiritalis et saevior est leo animam occidens, ut scilicet in quavis tentatione, tribulatione et terrore, roboratus a Deo, nec verbo, nec opere, aliove indicio etiam minimo Deum aut fidem negarim; sed potius tam verbo, quam vita nomen et gloriam Dei ubique professus sim et celebrarim. Nota: Pro liberavit, Graeca, Syrus, Chrysostomus, Ambrosius et veteres passim legunt ῥύσεται, id est liberabit. Idque aptius respondet tam praecedentibus, quam sequentibus, q. d. Sicut liberavit me Dominus de ore leonis corporalis, scilicet Neronis: ita plane confido quod deinceps liberabit me a leone spirituali, id est ab omni opere malo, puta ab omni peccato, itaque me «salvum faciet,» graece σώσει, id est servabit, «in regnum suum coeleste,» ut scilicet servatus a peccato, ab eoque innocens et illaesus, pro hac innocentia tuenda martyrium obeam, itaque merear ingredi regnum coelorum. Propositio ergo in, cum ait, in regnum, non locum, ut idem sit, quod in regno coelorum; sed causam finalem significat, q. d. Salvabit me hoc fine, ut scilicet regnum coelorum assequar, Ita Theophylactus, Anselmus, Beda et alii.
4:20
20. Trophimum autem reliqui infirmum Mileti. — Miletus urbs est Asiae, non longe ab Epheso, optima lana et stragulis, quae inde Milesia dicuntur, celebris. Hinc rursum patet hanc epistolam scriptam e secundis vinculis, non autem e primis. Nam in primis vinculis (quae occasione Trophimi Paulo a Judaeis Hierosolymis injecta sunt, eo quod putarent Paulum induxisse Trophimum incircumcisum et Gentilem in templum, Act. xxi, 29), cum Hierosolymis vinctus Paulus missus est Romam, Miletum non transiit, ut patet ex Act. xxvii. Sed cum e primis vinculis dimissus fuit, uti varia loca peragravit, ita Miletum revisit Paulus, ibique Trophimum aegrum reliquit, ac veniens Romam secundo captus est: nec enim verisimile est duos fuisse Trophimos, aut pro Mileti hic legendum esse Melitae; quasi non Mileti, sed Melitae, id est Maltae (quam, cum Hierosolymis Romam primo vinctus mitteretur Paulus, pertransiit, ut patet Actor. xxviii, 1), Trophimum aegrum reliquerit, ut vult Baronius; tam enim Graeca, quam Syra et Latina constanter legunt Mileti, non Melitae. Ex hoc loco patet, Paulum post prima vincula non tantum Hispanias aliasque provincias novas adiisse; sed et Asiam aliasque veteres provincias et Ecclesias revisisse, ut eas in fide et moribus perficeret, confirmaret, et si quid pravi succrevisset, corrigeret atque succideret. Id ita esse patet ex eo, quod Paulus e vinculis praevidens etiam liberationem mox futuram, idipsum Syris et aliis scripserit et promiserit non semel, sed secundo et tertio. Nam ad Hebr., ult. cap., in fine: «Cognoscite,» inquit, «fratrem nostrum Timotheum dimissum; cum quo, si celerius venerit, videbo vos.» Et ad Philipp. ii, 24: «Confido in Domino, quoniam et ipse veniam ad vos cito.» Et ad Philem. vers. 22: «Para mihi hospitium: nam spero per orationes vestras donari me vobis.» Ex quibus locis noster Salmeron, tom. XV, tract. 59, recte colligit, Paulum a vinculis liberum, non tantum invisisse Hispaniam, sed et revisisse Syriam, Asiam, Macedoniam et Graeciam.
4:21
21. Salutant te Eubulus et Pudens et Linus. — Pudens hic fuit Senator Romanus, vir nobilissimus et clarissimus, pater scilicet Novati et Timothei, S. Praxedis et S. Pudentianae, sive Potentianae, in cujus domo fiebant synaxes, quae postea conversa in ecclesiam, dicta est titulus, id est ecclesia Pastoris. Hic ergo Pudens, Senator Romanus, fuit hospes SS. Petri et Pauli. Ostensus est mihi locus in ejus olim domo, nunc ecclesia, in quo S. Petrus celebrasse dicitur. In eadem vidi puteum, in quem S. Pudentius cum S. Praxede sorore sua, sanguinem quem e vulneribus Martyrum spongia exprimebant, aliasque eorum reliquias recondebant. Sic enim habet inscriptio, lapidi uncialibus litteris incisa in ipso ecclesiae ingressu: IN HAC SANCTA ANTIQUISSIMA ECCLESIA, TITULO S. PASTORIS A S. PIO PAPA DEDICATA, OLIM DOMO S. PUDENTIS SENATORIS, ET HOSPITIO SANCTORUM APOSTOLORUM — TRIA MILLIA BEATORUM MARTYRUM CORPORA REQUIESCUNT, QUAE SANCTAE CHRISTI VIRGINES PUDENTIANA ET PRAXEDIS SUIS MANIBUS SEPELIEBANT. Linus vero hic primo fuit Pauli socius. Unde S. Ignatius, epist. ad Trallianos, de eo sic ait: «S. Stephanus B. Jacobo, Timotheus et Linus Paulo, Anacletus et Clemens B. Petro ministrarunt.» Postea tamen Linus adhaesit B. Petro, eoque absente ab Urbe, in ea vices illius obibat. Unde et proxime S. Petro in pontificatu successit. Ita Baronius et alii.
4:22
22. Gratia vobiscum, Amen. — Gratiam Dei intelligit, qua Deo grati sint, grataque illi virtutum opera potenter operentur. Vide Chrysostomum hic in morali homiliae 10, et Theophylactum, quam et quomodo gratiam non hominum, sed Dei aucupari debeamus.
Benedictio Conclusiva Libera nos, o Christe, ab omni opere malo, et salvos fac in regnum tuum coeleste: da ut lux perpetua luceat nobis, et AETERNITAS temporum. Amen.
4:1
Praemissis periculis temporum novissimorum, et idoneitate Timothei ad resistendum, hic ostendit quomodo resistat. Et primo ponitur monitio; secundo eius necessitas, ibi erit enim. Item, primo ponitur eius contestatio; secundo admonitio, ibi praedica verbum. In contestatione sunt duo consideranda, scilicet coram quibus contestetur, et per quem. Contestatur autem coram duobus, scilicet coram eo qui est nostra beatitudo, et coram eo qui nos in beatitudinem introducit. Beatitudo autem nostra Deus est. Ps. XXXII, 12: beata gens cuius est dominus Deus eius. Et ideo dicit testificor coram Deo, id est, testem invoco Deum quod hanc monitionem faciam. Hic enim testis non decipitur. II Cor. c. I, 23: ego autem Deum testem invoco in animam meam. Et Christo, cuius est introducere in beatitudinem. Rom. V, 2: per quem et accessum habemus per fidem in gratiam istam. Vel aliter introducit quidem, quia ipse iudicaturus est vivos et mortuos. Et tunc vivos dicit illos, qui vivi reperientur in adventu eius, qui morientur quidem, sed quia in modico tempore resurgent, dicuntur vivi. I Thess. IV, 14: nos qui vivimus, qui residui sumus in adventu domini, non praeveniemus eos qui dormierunt. Vel vivos dicit bonos, scilicet qui vivunt vita gratiae, et mortuos, malos. I Io. c. III, 14: qui non diligit, manet in morte. Et hos etiam iudicat. Act. X, 10: ipse est qui constitutus est a Deo iudex vivorum et mortuorum. Sed cum Christus sit Deus, quomodo utitur hic hac copula coram Deo et Christo? Respondeo. Potest dici quod dicitur coram Deo, scilicet patre, et Christo, id est filio. Pater enim est fons divinitatis. Deinde cum dicit et per adventum, etc., contestatur per duo desiderabilia sanctis: primum est adventus Christi. Lc. XII, v. 36: similes hominibus expectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis. Apoc. ult.: veni, domine Iesu. Secundum est regnum eius. Matth. VI, 10: adveniat regnum tuum. Regnat quidem secundum potestatem generalem super omnem creaturam. Matth. ult.: data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Sed specialiter et spiritualiter in sanctis regnat in praesenti per gratiam, et in futuro per gloriam. Qui sancti non sunt de hoc mundo. Io. XVIII, 36: regnum meum non est de hoc mundo. Sed hoc regnum hic inchoatur, et in futuro consummabitur, quando omnia regna ei subiicientur et volentia, et nolentia. Ps. CIX, 1: donec ponam inimicos tuos, et cetera. Consequenter cum dicit praedica verbum, ponitur monitio, et hoc ut instet doctrinae, quae est duplex. Una ad omnes, quam ponit primo; alia ad aliquos, et hanc ponit secundo, ibi argue. Item, primo monet eum ad generalem doctrinam exequendam; secundo docet modum exequendi. Dicit ergo praedica verbum, scilicet Evangelii. Mc. ult.: euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. In praedicatione duo sunt, scilicet denunciatio veritatis, et instructio ad mores. Et haec duo debet praedicator facere. Lc. ult.: incipiens a Moyse, et omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis, et cetera.
4:2
Modus est instantia et continuatio, unde dicit insta opportune, importune. II Cor. XI, 28: instantia mea quotidiana, et cetera. Sed dicit importune. Contra, Eccli. XX, 22: ex ore fatui reprobabitur parabola; non enim dicit illam in tempore suo. Item, Prov. XV, v. 23: sermo opportunus optimus est. Dicendum est quod praedicator secundum veritatem, semper debet praedicare opportune, sed secundum existimationem falsam audientium, debet praedicare importune, quia praedicator veritatis semper est bonis opportunus, et malis importunus semper. Io. VIII, v. 47: qui ex Deo est, verba Dei audit, propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Eccli. VI, 21: quam aspera est nimium sapientia indoctis hominibus. Si homo enim vellet hanc servare opportunitatem, ut solum diceret his qui volunt audire, prodesset tantum iustis; sed oportet quod aliquando etiam praedicet malis ut convertantur. Et ad hoc additur importune. Is. LVIII, 1: clama, ne cesses, et cetera. Consequenter cum dicit argue, ponitur doctrina in speciali, quam primo ponit; secundo modum, ibi in omni patientia. Instituens autem aliquem, specialiter potest eum instituere, vel de pertinentibus ad fidem; puta ut doceat veritatem, et removeat errorem; et quantum ad hoc primum dicit argue, scilicet errores. Tit. II, 15: argue cum omni imperio. Vel de pertinentibus ad bonos mores, et ad hoc debet inducere aliquando bonum, et superiorem, et tunc debet placide et benigne monere; unde dicit obsecra. I Tim. V, 1: seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem. Gal. VI, v. 1: vos qui spirituales estis, huiusmodi instruite in spiritu lenitatis, et specialiter si non peccat ex malitia. Si autem instruat vel instituat malum, debet eum increpare; ideo dicit increpa. Tit. I, 13: ob quam causam increpa illos dure, ut sani sint in fide. Iob V, v. 17: increpationem domini ne reprobes. Sed quis modus? In omni patientia, ne iratus appareas, et ex ira instruas, sed tranquille. Prov. XIX, 11: doctrina viri per patientiam noscitur. Ps. XCI, 14: bene patientes erunt ut annuntient. Et doctrina, scilicet de his quae ad fidem, et in his quae ad mores. Ier. III, 15: pascent vos scientia et doctrina. Deinde cum dicit erit enim, ostendit necessitatem monitionis praemissae. Est autem triplex necessitas praedictorum. Et prima ex parte audientium; secunda ex parte Timothei, ibi tu vero; tertia ex parte apostoli, ibi ego enim iam. Circa primum duo facit, quia primo proponit necessitatem; secundo exponit dictum suum, ibi et a veritate. Necessitas prima est auditorum perversitas in audiendo, ut utilia nolint audire, sed curiosa. Dicit ergo quantum ad primum: insta, dum nolunt audire sanam doctrinam, erit enim tempus cum sanam doctrinam, etc., quando erunt mali doctores. Act. XX, 29: ego scio quoniam lupi rapaces intrabunt in vos post discessionem meam. Unde dicit non sustinebunt, id est, erit eis odiosa vestra doctrina, scilicet Christi. Prov. VIII, v. 8: iusti sunt omnes sermones mei, non est in eis pravum quid, neque perversum. Alia perversitas, quia volunt inordinate audire curiosa et noxia. Prov. I, 22: usquequo, parvuli, diligitis infantiam, et stulti ea quae sunt sibi noxia cupient, et imprudentes odibunt scientiam?
4:3
Ideo dicit sed ad sua desideria coacervabunt, id est, multiplicabunt, et cetera. Contra quos dicitur Iac. III, 1: nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quoniam maius iudicium sumitis. Et est coacervatio quando indigni et insufficientes multiplicantur, et magis coacervatio est, si fiant quatuor indigni, quam si centum boni; quia, ut habetur Sap. VI, 26, multitudo sapientium, sanitas est orbis terrarum. Is. XXX, 10: loquimini nobis placentia. Et hoc est secundum sua desideria, quia unus vult audire unum, alius alium, et sic quaerunt diversos magistros. Et dicit magistros prurientes auribus, scilicet auditores. Pruritum dicitur habere in pedibus, qui non vult quiescere. In auribus vero, qui semper audire vult nova, inaudita, et curiosa, et quandoque noxia. Act. XVII, 21, Athenienses ad nihil aliud vacabant, nisi aut discere, aut audire aliquid novi. Et ideo multiplicatur doctrina haeretica. Prov. IX, 17: aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior, et cetera. Consequenter cum dicit et a veritate exponit dictum: et primo ponit quod dixerat, quod sanam doctrinam non sustinent, cum dicit a veritate auditum avertent. Sana doctrina est quando non habet admixtam falsitatem, ergo sanam doctrinam non sustinent, dum veritatem nolunt audire. Os. c. IV, 1: non est veritas, et non est misericordia, et non est scientia Dei in terra. Io. c. VIII, 45: si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi?
4:4
Secundo quod dixerat: coacervabunt, etc., exponit cum dicit ad fabulas autem convertentur. Fabula est composita ex miris in quibus deficit veritas. Et talia homines habentes in auribus pruritum, volunt audire. I Tim. c. IV, 7: ineptas et inanes fabulas devita. Deinde cum dicit tu vero, ponitur necessitas ex parte Timothei, cui erat officium commissum; et ideo necessarium erat quod praedicaret. Et primo monet eum ad sollicitudinem; secundo inducit eum ad laborem; tertio moderatur laborem.
4:5
Dicit ergo tu vero vigila. Quasi dicat: isti sic faciunt, tu vero, et cetera. Matth. c. XXIV, 42: vigilate, quia nescitis qua hora dominus vester venturus sit. Lc. II, 8: et pastores erant in regione eadem vigilantes, et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine. Sed quia sollicitudo sine labore, inanis est, ideo primo inducit ad universaliter laborandum; secundo determinat in quo est laborandum; tertio laborandi necessitatem. Dicit ergo: vigila, sed sic, quod aliquid facias; et ideo labora. Sap. III, 20: bonorum laborum gloriosus est fructus. Et hoc in omnibus, id est, in omni genere hominum. Is. XXXII, 15: beati qui seminatis super omnes aquas. Mc. ult.: praedicate Evangelium omni creaturae. Unde mox determinat in quo est laborandum, dicens opus fac Evangelistae, id est, evangeliza. Hoc enim est nobile opus; quia ad hoc Christus est missus. Lc. IV, 43: aliis civitatibus oportet me evangelizare, quia ideo missus sum. Is. XLI, 27: primus ad Sion dicet: ecce adsum, et Ierusalem Evangelistam dabo. Evangelista autem dicitur aliquando qui scripsit Evangelium, et sic sunt quatuor; quandoque qui praedicat ipsum, et sic dicitur hic et Eph. IV, 11. Necessitas autem huius laboris, quia est ministerium tuum, tibi commissum. Et ideo imple, scilicet praedicando. Col. IV, 17: dicite Archippo: vide ministerium quod accepisti in domino, ut illud impleas. Ille autem implet officium Evangelistae, qui verbo praedicat, et opere implet. Act. I, 1: coepit Iesus facere et docere. Consequenter inducit ad moderantiam, dicens sobrius esto, vel sobrietati corporali, quae decet praedicatorem. Ebrietas enim est inimica sapientiae. Eccle. II, 3: cogitavi abstrahere a vino carnem meam. Vel potius sobrietas ponitur hic pro discretione. Act. XXVI, 25: verba sobrietatis, et veritatis eloquor. I Petr. V, 8: sobrii estote, et cetera.
4:7
Supra monuit eum, ut instaret doctrinae, et hoc propter audientes, et propter ipsum Timotheum, hic inducit tertiam necessitatem, scilicet ex parte apostoli, et est, quia in brevi erat subtrahendus de mundo. Et primo praenuntiat suam mortem imminere; secundo mandat quod visitet eum, ibi festina. Circa primum duo facit: primo designatur instantia mortis eius; secundo securitas morientis, ibi bonum certamen. Circa primum duo facit, quia primo nuntiat passiones quas patiebatur; secundo praedicit mortem quae expectabatur, ibi et tempus meae. Quantum ad primum dicit: ego enim iam delibor, quasi dicat: statim ego delibor. Sanctorum autem passio dicitur immolatio. Phil. II, 17: sed et si immolor super sacrificium, et obsequium fidei vestrae gaudeo. Ps. CXV, 17: tibi sacrificabo hostiam laudis, scilicet pro te patiendo. Antiquitus in sacrificiis, quae ex humidis offerebantur, quaedam fiebant praegustationes; et hae vocabantur delibationes. Rom. XI, 16: quod si delibatio sancta est, et massa, et cetera. Et ideo vocat passiones imminentes delibationes. Et quamvis iamdiu eas sim expertus, tempus tamen meae resolutionis instat. Est autem duplex resolutio, scilicet animae a corpore. Eccle. ult.: et revertatur pulvis in terram suam, unde erat: et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum. Item est resolutio corporis in pulverem. Gen. III, 19: pulvis es, et in pulverem reverteris. Deinde cum dicit bonum, ostendit securitatem suae mortis. Sed sciendum est, quod est differentia inter mortem iusti et peccatoris quia, ut dicitur Prov. XI, 7, mortuo homine impio, nulla erit ultra spes. Quia enim spem habet in istis rebus transitoriis, ideo spem non habet in aeternis. Sed iustus habet spem in aeternis, et non in terrenis. Primo ergo ponit meritum suae securitatis; secundo securitatem de praemio, ibi in reliquo. Meritum huius vitae est in tribus, scilicet in resistendo malis, in proficiendo in bonis, et in bene utendo Dei donis. Primum dicitur quoddam certamen; unde hic dicit bonum certamen certavi. Sed certamen dicitur bonum, primo, si sit pro bonis; puta si sit pro fide et iustitia, sicut apostoli. Iud. I, 3: de communi vestra salute necesse habui scribere vobis, deprecans supercertari semel traditae sanctae fidei. Eccli. c. IV, 33: pro iustitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro iustitia. Secundo, propter modum certaminis, si scilicet sollicite et legitime certetur. Supra II, v. 5: non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. I Cor. IX, 29: sic pugno, non quasi aerem verberans, sed castigo corpus meum, et cetera. Tertio, propter difficultatem certaminis. Sap. X, 12: et certamen forte dedit illi, ut vinceret. Secundum quod est profectus in bonis dicitur cursus, unde sequitur cursum consummavi. I Cor. IX, 24: sic currite, ut comprehendatis. Et dicitur cursus profectus sanctorum, quia cum festinatione currunt, ut meliorantes consumment, agitati stimulis charitatis. Hebr. IV, 11: festinemus ergo ingredi in illam requiem. Ps. CXVIII, 32: viam mandatorum tuorum cucurri. Sed adhuc certamen et cursus mortis restabat: ergo non consummaverat cursum, nec certaverat. Dicendum est quod sicut homo qui bene incipit et intendit finire, habet opus perfecte, sic et apostolus: iam enim incoeperat, et finire intendebat. Bonus usus donorum Dei est duplex, scilicet conservatio fidei et ideo dicit fidem servavi, quod facit qui utitur donis Dei ad gloriam Dei et salutem proximorum. Matth. XXIV, v. 45: quis, putas, est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam? I Tim. I, 12: fidelem me existimavit ponens in ministerio. Vel servavi in me virtutem fidei. Rom. XIV, 23: omne quod non est ex fide, peccatum est. Propter quod Matth. X, 16: estote prudentes sicut serpentes, id est, custodite fidem, tamquam caput et fundamentum virtutum. Deinde cum dicit in reliquo, ponitur spes de praemio, quod primo ponit; secundo ostendit datorem eius, ibi quam reddet; tertio ponit participes praemii, ibi qui diligunt. Dicit ergo: ex quo pugnavi et cursum consummavi, nihil restat nisi quod coroner. Corona iustitiae dicitur quam Deus ex sua iustitia reddet. Sed contra: quia vita aeterna ex gratia datur. Rom. VI, 23: gratia Dei vita aeterna, et cap. VIII, 18: non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam; non ergo ex iustitia. Respondeo. Dicendum est, quod est tibi gratia quantum ad radicem merendi; iustitia quantum ad actum, qui procedit ex voluntate. Vel corona iustitiae est, quae datur ex iustitia, quia datur iustis secundum opera iusta. Is. III, 10: dicite iusto, quoniam bene fructum adinventionum suarum comedet, et cetera. Haec corona duplex est: quaedam principalis, quaedam secundaria. Prima est praemium essentiale, quae nihil est aliud quam gaudium de veritate. Is. XXVIII, 5: in illo die erit dominus exercituum corona gloriae, et sertum exultationis residuo populi sui. Deus est ergo corona nostra. Secunda est corona, quae debetur specialibus operibus, et haec est aureola, et una debetur martyribus. Supra II, 5: non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. Et ad hoc est quod dicit bonum certamen certavi. Alia debetur virginibus. Sap. IV, 2: in perpetuum coronata triumphat, incoinquinatorum certaminum praemium vincens. Et ad hoc est cursum consummavi. Apoc. XIV, 4: hi sequuntur agnum, et cetera. Tertia est doctorum. Prov. IV, 9: dabit capiti tuo augmenta gratiarum, et corona inclyta proteget te. Et ad hoc dicit fidem servavi. Et dicit reposita, id est, secundum aeternam praedestinationem reservata. Supra I, v. 12: scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem.
4:8
Dator huius est Deus, ideo dicit quam reddet mihi dominus, scilicet per suam iustitiam, in illa die. Nam haec est corona gloriae, et haec duplex, scilicet animae; et haec redditur sanctis in illa die, scilicet in morte. Unde hic dicit tempus meae resolutionis instat. II Cor. V, 1: si terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur, aedificationem habemus ex Deo. Alia est corporis, et haec reddetur in illa die, scilicet iudicii. I Cor. XV, 43: seminatur in ignobilitate, et cetera. Participes huius sunt omnes sancti, unde dicit non solum autem mihi, scilicet reponitur. Apoc. ult., 20: veni, domine Iesu. Cant. V, 1: veniat dilectus meus in hortum suum, ut comedat fructum pomorum suorum. Qui non diligunt Deum, nihil habent ut diligant adventum eius. Amos V, 18: vae desiderantibus diem domini. Quia corona solum charitati debetur. Io. XIV, 21: qui diligit me, diligetur a patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum.
Rogat visitari, et primo vocat eum ad se; secundo significat suum statum, ibi Alexander; tertio concludit epistolarem salutationem, ibi salutant te. Item primo mandat ut veniat: secundo assignat ei socium, ibi Marcum assume; tertio ostendit quid deferat, ibi penulam. Circa primum duo facit, quia primo vocat eum; secundo causam vocationis assignat, ibi demas. Dicit ergo: quia in brevi sum recessurus de mundo, festina ad me venire cito. Et hoc ut invicem consolarentur, et ut iuvarent eum in praedicatione Evangelii, pro quo erat sollicitus in vinculis existens. Prov. c. XVIII, 19: frater qui adiuvatur a fratre, quasi civitas firma. Causa vocationis est, quia societate debita erat destitutus. Et primo a quodam qui propter suam culpam recesserat; secundo, quia quosdam miserat ad praedicandum. Dicit ergo demas enim, etc., id est, praeposuit amorem huius saeculi, amori meo. I Io. II, 15: si quis diligit mundum, non est charitas patris in eo. Crescens, quidam discipulus, abiit in Galatiam, missus ab apostolo. Titus etiam missus ab eo, abiit in Dalmatiam, ubi finaliter dicitur fuisse episcopus. Iob XXXVIII, 35: numquid mittes fulgura, et ibunt? Lucas est mecum solus, hunc retinuit in praedicatione Evangelii, in qua fuit gratiosus. II Cor. VIII, 18: cuius laus est in Evangelio per omnes Ecclesias.
4:11
Deinde cum dicit Marcum assume, et adduc, assignat ei socium; et circa hoc duo facit. Primo assignat ei socium; secundo huius rationem. Hic Marcus alio nomine dicitur Ioannes, et consobrinus Barnabae. Act. XV, 37 s. dicitur quod Barnabas volebat assumere Marcum, sed Paulus nolebat. Et propter hoc dissensio facta est inter eos, ita ut discederet ab eis. Col. ult.: Marcus consobrinus Barnabae. Ratio est, quia est mihi utilis, et cetera. Deinde cum dicit penulam, etc., dicit quid portet. Carpus est sanctus quidam. Penula secundum Hieronymum erat volumen legis, quod habebant in charta per modum rotuli, et hoc vocat penulam. Vel penula dicitur vestis aliqua; sed, secundum Chrysostomum, erat vestis communis. Et quia apostolus Romae erat pauper, non accipiens ab aliis, ideo voluit ut sibi vestis portaretur. Haymo dicit, quod erat specialis vestis in signum nobilitatis. Unde Act. XXII, 25, Paulus dixit se civem Romanum. Pater enim Pauli serviebat Romanis in Tarso Ciliciae; et ex hoc factus fuit civis Romanus: et penula erat vestis in signum consulis. Et forte pater suus erat ibi consul. Vel penula dicitur mantica ubi erant libri, quod videtur, quia sequitur et libros. Sed quid apostolo de libris pleno spiritu sancto? Item instabat sua resolutio. Respondeo. Dicendum est, quod propter duo. Primo ut in legendo haberet solatium. I Mac. XII, 9: habentes solatio sanctos libros. In libris enim est remedium contra tribulationes. Vel dicit hoc ne perderentur, sed remanerent fidelibus. Item quanto magis appropinquabat morti, tanto magis instabat servitio Scripturarum; sicut de Ambrosio dicitur quod usque ad ultimam aegritudinem non cessavit scribere; unde scribens illum Ps. XLVII, 2: magnus dominus, et laudabilis nimis, etc., mortuus est.
4:13
Maxime autem membranas. Membranae sunt chartae non scriptae, vel schedulae, ubi scripserat epistolas, vel praedicationes suas. Deinde cum dicit Alexander, etc., ostendit quae apud ipsum fuerunt, et quae apud ipsum sunt. Et primo ex parte hominum; secundo ex parte Dei, ibi dominus autem mihi astitit. Iterum prima in duas; quia primo significat ei de quodam, qui ei adversabatur; secundo de negligentia eorum qui eum non iuvabant, ibi in prima mea defensione, et cetera. Item, primo; praemittit culpam inique impugnantis; secundo ostendit poenam eius futuram, ibi reddet ei, etc.; tertio ostendit quomodo sit etiam secundum Ecclesiam puniendus, ibi quem et tu devita. Videtur quod hic Alexander fuit artifex aeris, vel custos aerarii; et erat de his qui dixerunt legalia esse de necessitate salutis servanda. I Tim. I, 19: circa fidem naufragaverunt, ex quibus est Hymenaeus et Alexander. Et dicunt quidam, quod iste est de quo dicitur Act. XIX, 24, quia concitavit seditionem in apostolum; sed nomen dissonat, quia ille Demetrius, hic Alexander, et Lucas; quia ille Ephesi, iste Romae fuit.
4:14
Et subiungit multa mala mihi ostendit. Et nota quod non dicit fecit, sed quod ostendit, quia impii adversus iustos animum ostendere possunt, sed non semper explent, Ier. c. I, 19. Ier. XV, 20: bellabunt adversum te, et non praevalebunt, quia ego tecum sum. Iob V, 12: qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint adimplere manus eorum quod coeperunt. Qui apprehendit sapientes in astutia eorum, et consilium pravorum dissipat. Deinde cum dicit reddet illi dominus, etc., ponit poenam eius futuram. Sed nota quod non ponit verbum optativum, reddat, sed dicit, reddet; quia significatur poenam esse paratam a Deo, quod praevidebat apostolus ex eius pertinacia. Ps. LXI, 13: quia tu reddes unicuique iuxta opera sua. Tamen cum hoc quod reservatur ei poena in futurum, Ecclesia debet etiam eum punire excommunicando. Unde subiungit quem et tu devita, scilicet tamquam haereticum. Tit. III, 10: haereticum hominem post unam et secundam correctionem devita.
4:15
Cuius etiam dicti reddit rationem, dicens valde enim restitit verbis nostris. Act. VII, 51: vos semper spiritui sancto restitistis. Consequenter ponit negligentiam non iuvantium eum; et primo reprehendit eorum culpam; secundo petit eis veniam, ibi non illis imputetur.
4:16
Dicit ergo in prima mea, et cetera. Glossa dicit, quod apostolus saepe contra Alexandrum prave docentem pugnavit, et in persona nullus ei affuit. Sed hic non videtur esse sensus eius, quia iste Alexander non erat tantus, quod apostolus indigeret aliis ad disputandum cum eo. Sed dicendum est, quod, sicut dicitur Act. XXV, 21: Paulus appellans missus est Romam, et ideo oportuit quod praesentaretur Caesari, ut discuteretur missionis suae causa, et Iudaei venerunt contra eum. Et hoc apostolus appellat suam primam defensionem. In qua discipuli defuerunt ei, timentes ne a crudeli Nerone punirentur. Eccli. LI, 10: respiciens eram ad adiutorium hominum, et non erat. Is. LXIII, v. 3: torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Sed posset dici, quod hoc fuit, quia a principio nullus scivit. Sed hoc est falsum, immo ex quadam pusillanimitate recesserunt. Ps. LXXXVII, 19: elongasti a me amicum, et proximum, et notos meos a miseria. Iob VI, v. 15: fratres mei praeterierunt me, et cetera. Sed quia fecerunt ex infirmitate, orat pro eis, et non excommunicat, dicens non illis imputetur. Lc. VI, 28: orate pro calumniantibus vos. Deinde cum dicit dominus autem, ostendit quid agitur circa eum ex parte Dei, cuius auxilium primo ponit; secundo huius effectum, ibi et audiant. Dicit ergo: omnes me dereliquerunt, sed ubi deest homo, offert se Deus. Ps. XXIV: quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, dominus autem suscepit me. Unde dicit dominus mihi astitit, scilicet ad adiuvandum me. Ier. XX, 11: dominus mecum est tamquam bellator fortis. Ps. XV, 8: providebam dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Et quomodo? Et confortavit me, fortitudinem animi dando, ut non stupescerem coram Caesare. Ez. III, 14: manus domini erat mecum, me confortans. Et hoc ut per me, etc. quod impletur quando ad plures diffunditur, et quando quod ore dicitur, opere impletur. Act. IX, 15: vas electionis, et cetera. Deinde cum dicit et audiant, ponitur effectus auxilii divini. Et primo quantum ad praeterita; secundo quantum ad futura; tertio agit gratias. Sed duplex est beneficium circa praeterita, scilicet liberationis a culpa et a poena. Dicit ergo: dominus mihi astitit, et ideo in illa vocatione liberatus fui, quia non fui condemnatus a Caesare; sed permissum est mihi, quod irem quo vellem. Et ideo dicit et audiant omnes gentes, ut scilicet alii secum confortentur ad veniendum. Ps. XCV, 5: annuntiate inter gentes gloriam eius. Et ut Iudaeorum insultatio deprimeretur.
4:17
Et subdit liberatus sum de ore leonis, id est, de crudelitate Neronis. Prov. XIX, 12: sicut fremitus leonum, ita ira regis. Prov. XXVIII, 15: leo rugiens, et ursus esuriens princeps impius super populum pauperem.
4:18
Secundo liberatus fuit a culpa; unde dicit liberavit me dominus ab omni opere malo. Aliqui vero liberantur a poena, incidentes in culpam negationis a fide. Ps. XVII, 18: eripuit me de inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me, et cetera. Et hoc per Deum. Sap. VIII, 21: non possum esse continens nisi Deus det. In futuro salvum faciet. Is. XLV, 17: Israel salvatus est in domino salute aeterna. Et dicit in regnum caeleste. Lc. XXII, 29: ego dispono vobis sicut disposuit mihi pater meus regnum. Matth. V, 12: merces vestra copiosa est in caelis. Et ideo agit gratias, cui gloria. I Tim. I, v. 17: regi saeculorum. Deinde cum dicit saluta, etc., iniungit ei aliorum salutationem; secundo eum salutat ex parte aliorum; tertio ex parte sua. Item circa primum primo iniungit aliorum salutationem; secundo determinat tempus veniendi.
4:19
Dicit ergo saluta Priscam, scilicet quae est mulier, et aquilam, virum Priscae, quos praemittit, quia forte devotiores, et Onesiphori domum. Sed quare non eum, sed domum? Quia forte mortuus erat, et ideo salutat familiam; vel forte quia erat cum eo Romae. Determinans tempus veniendi, primo ostendit necessitatem; secundo prosequitur propositum. Necessitas est propter alios remanentes in aliis locis. Item propter turbationem maris. Deinde ponit personas salutantes, ut patet. Et modo consueto, ne corrumpatur epistola scribit manu sua: gratia vobiscum. Amen.
4:1
1. Testificor coram Deo et Jesu Christo. Plenior est oratio Graeca: Obtestor igifur ego coram Deo et Domino Jesu Christo. Jam tertium Timotheo cum obtestatione praecipit; bis enim id fecit in priori Epistola cap. 5. et 6. Sensus est: Jgitur ego Paulus de his, quae statim dicturus sum, te obtestor, id est ea tibi dico et praecipio coram testibus omnium maximis ac metuendis, ne qua parte desis ofiicio, scilicet coram Deo Patre et Filio ejus Jesu Christo Domino nostro, qui non solum testes esse poterunt praecepti dati, sed et judices ejusdem violati. Unde subjungit mentionem judicii. Qui judicaturus est vivos et mortuos. Nimirum accepta universalis judicii potestate a Patre, quemadmodum B. Peti-ns affirmat Act 10.: Quoniam ipse est, qui constitutus est a Deojudex vivorum et mortuorum, haud dubie secundum humanam naturam. Idem Petrus 1. epist. 4. Qui reddent, inquit, rationem ei, qui paratus est judicare vivos et mortuos. Eodem modo loquuntur symbola, Apostolicum, Constantinopolitanum et Athanasii. Quaeritur ergo, quo sensu dicatur: judicaturus vivos tt mortuos, cum judicium universale non sit exercendum, nisi post universalem omnium resurrectionem, quando omnes quidem viventes erunt, eed iidem prius mortui, hic autem sermo manifeste distinguat inter vivos et mortuos, tanquam diversos. Fuere, qui vivos et mortuos intelligerent animas et corpora, quemadmodum refert Theophylactus. Nam animae semper vivunt, corpora sunt in morte, donec resurgant. Sed id facile refellitur; nam de personis judicandis loquitur Apostolus, non de partibus ejusdem personae. Quidam vivos interpretantur justos, mortuos, peccatores. At vero Graeci commentatores vivos intelligunt eos, qui Domino ad judicium veniente vivi reperientur, ut resurrectione a mortuis opus non habeant; mortuos vero, quos adventus ille mortuos reperiet, ideoque ad vitam suscitandos. Huic commentario Cajetanus subscribit, eumque confirmat ex 1 Thess. 4., ubi de adventu Domini disserens Apostolus, inter mortuos et vivos distinguit his verbis: Et mortui, qui in Christo sunt, resurgent primi; deinde nos, qui vivimus, qui residui sumus, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo etc. Addit Cajetanus, ex praesenti loco haberi, quod non solum electi, de quibus ad Thessalonicenses erat sermo, verum etiam reprobi, quicunque tunc vivi reperientur nulla morte intercedente vivi judicabuntur. Hic sensus, quia multos homines, etiam malos, a morte eximit, a plerisque Latinorum non recipitur, quandoquidem Scriptura sacra passim moriendi necessitatem omnibus hominibus communem praedicat. Quocirca mortuos quidem intelligunt, quos adventus Domini mortuos inveniet; vivos autem, quos viventes deprehendet, ita tamen, ut hi celeri morte, quam ignis conflagratorius iis inferet occupati, mox una cum aliis olim mortuis resurgant, ad tribunal judicis sistendi. Quae expositio caeteris praeferenda nobis videtur. Quod enim omnes sine exceptione morituri sint et a morte resurrecturi, late ostendimu3 ad distinct. 43. lib. 4. Sent., refutatis etiam, quae in diversum adferebantur argumentis. Quo faciunt et ea, quae in Apostolum 1 Oor. 15. et 1 Thess. 4. commentati sumus.
Per adventum ipsius et regnum ejus. De secundo Christi adventu loquitur, et de regno ejus tunc manifestando; et quidem juxta nostram lectionem videtur haec pars referenda ad verbum: testificor sive obtestor; ut sit obtestatio per adventum et regnum Christi, velut rem onmibus fidelibus summopere desideratam, quomodo Rom. 12. obsecrat per misericordiam Dei et 1 Cor. 1. per nomen Domini nostri Jesu Christi. Atque ita fere Latini. Sed sciendum, in Graeco non esse praepositionem <5ta, quae solet ad obtestationes adhiberi; sed xaxa, quae accusativo juncta frequenter tempori subservit, nunquam obtestationi, aut obsecrationi. Adde, quod Graeca non habent conjunctionem praepositam, sed sonant hoc modo: Secundum apparitionem ipsitis et regnum ipsius, id est in apparitione sua et regno, uti vertunt recentiores. Jungendum autem erit cum eo, quod proxime praecessit, ut sensus sit: Qui Christus vivos et mortuos judicaturus est, tunc quando manifestus ad judicium veniet palam et gloriose regnaturus, omnibus jam ei subjectis; sicut dicitur 1 Corinth. 15. Haec Graecorum est expositio, cui et Syriaca versio favet: In apparitione regni sui.
4:2
2. Praedica verbum. Huc pertinet illa terribilis obtestatio, scilicet ut officium praedicationis ac caetera, quae sunt hominis Dei munia, diligenter et constanter exsequatur. Ostendunt haec non tam Timothei in officio tarditatem, aut negligentiam, quam Pauli pro Ecclesia curam et solicitudinem; tametsi in Timotheo omnes Episcopos et Pastores officii sui commonitos esse voluit Spiritus sanctuo, qui in Paulo loquebatur. Verbum, antonomastice pro sermone doctrinae Evangelicae positum est, ut saepe alibi. Porro praedicationem verbi primo loco nominavit; quod id sit praecipuum Episcopi munus, teste etiam Synodo Tridentina, sess. 5. cap. 2. de reformat. et sess. 24. cap. refurm. 4.
Insta opportune, importune. Insta, id est incumbe operi, instanter age, quod agendum est. Non enim tantum ad praedicationem refertur, sed ad caetera, quae sequuntur. Opportune, importune. Graece suxaiptoq, axatpcoc, id est tempestive, intempestive, ut alii verterunt. Sed quomodo etiam importune et intempestive? cum teste Salomone Proverb. 15. Sermo opportunus sit optimus, et ab eodem laudetur, qui profert verbum in tempore suo, Proverb. 25., et juxta eundem omnia su um tempus habeant, Ecclesiast. 3.? Unde et ipse Paulus Coloss. 4. petit orari pro se, ut quomodo oportet, mysterium Christi eloquatur. Respondeo, semper opportune fieri, quod fit utiliter ad salutem: licet alia consideratione fiat importune, spectato nimirum homine exteriore et affectu sensuali, sive ejus qui agit, sive ejus circa quem agitur. Nam ad utrumque referri potest, quod ait: Opportune, importune. Priori modo sensus est: Insta operi, sive tibi sit opportunum et commodum, sive sit importunum, intempestivum et incommodum; adeo ut etiam tempus somni et refectionis intermittas, quo saluti proximorum consulas. Quomodo Tobias intempestive, quantum ad seipsum, exercuit opus sepulturae, quando alias nocte, alias relicto prandio abiit ad mortuos sepeliendos. Quomodo et Christus cum discipulis suis importune praedicavit et beneficia sanitatum impendit turbis ad se concurrentibus; quando nec spatium habebant panem manduc?ndi. Marc. 3. et 6. Rursus hoc modo importune praedicat, qui non solum tempore pacis Ecclesiae, verum etiam tempore persecutionis et periculi imminentis, praedicat populo Christianam et Catholicam veritatem. Atque hunc sensum Graeci interpretes adferunt. Quanquam non minus commode et ad eum, cui fit praedicatio, praeceptum Apostoli refertur. Praedicat enim pastor alicui opportune, importune; cum praedicat, monet, corripit, quandocunque accessum ad eum habere potest, etiamsi parum tempestivum, dummodo opportunis ad persuadendum verbis utatur, et spes sit etiam tunc aliquid proficiendi. Sic in Evangelio nocturnus pulsator et vidua injuriam passa sua importunitate extorserunt, illo ab amico tres panes, ista ab impio judice, ut de adversario vindicaretur. Videatur Lucae 11. et 18. Ea namque illis erat importunitas opportuna; ut sine qua non obtinuissent quod petebant. Ita vulgo dicimus, importune solicitandum esse apud magnates, si quid impetratum volumus. Hunc sensum breviterindicat Augustinus inenarrat. Psalm. 128. dicens: Sonet verbum Dei; volentibus, opportune; nolentibus, importune. Sunt qui putent proverbialem esse sermonem, quo significetur, assidue et incessanter incumbendum esse operi. Qui tamen sensus per superiora recte explicatur.
Argue, obsecra, increpa. In Graeco hic est ordo: Argue, increpa, obsecra. Quod postremum etiam verti potest, hortare; quemadmodum Ambrosianus legit. Sensus ost: Argue, seu redargue falsam doctrinam, falsosque doctores; increpando corrige malos mores; obsecra et exhortare, ut juste vivant et moribus sint incorruptis. Igitur repetit Apostolus hoc praecepto quatuor partes Episcopalis officii supra commemoratas: et quidem eodem servato ordine secundum Graecam lectionem, cum dicit: Praedica, argue, increpa, exhortare.
In omni patientia et doctrina. Monet, ut cum omni patientia de doctrina faciat ea, quae modo praecepit, nam ad omnia praedicta vult hanc partem referri Theophylactus, cum patientia quidem, aut ut Graece est longanimitate seu lenitate, quia plerumque redargutiones, increpationes, exhortationes nihil, aut parum proficiunt, nisi ab animo patiente ac mansueto proficisci intelligantur. Cum doctrina vero, ut qui aberrant aut peccant, doctrina et ratione convicti, facilius sanentur. Convenit cum hoc loco, quod supra cap. 2. scripsit, oportere servum Domini mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt. Et ex hoc Apostoli loco salutarem Episcopis monitionem tradit synodus Trid. sess. 13. cap. reform. 1.
4:3
3. Erit enim tempus, cum sanam doctrinam non sustinebunt. Haec, inquit, causa est, cur tantopere te excitem ad ofiicium gnaviter exercendum. Nam prospicio futurum et quidem brevi, ut multi eorum, qui Christum professi sunt, a sinceritate fidei recedant, imo sanam doctrinam audire non sustineant. Itaque ne malum hoc tuae negligentiae imputetur, utque ab eo, quantum fieri potest, gregem tuum conserves; quam diligentissime tuo incumbe officio. Differt haec praedictio ab illa superioris capitis: In novissimis diebus instabunt tempora periculosa etc, quod illa magis proprie respiciat falsos magistros, haec vero ad auditcres ac discipulos pertineat. Nisi enim essent, qui ejusmodi magistros libenter audirent et obsequiis foverent: statim elanguesceret eorum studium nova dogmata disseminandi.
Sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros. Id est, uno et altero magistro non contenti, alios super alios inducent, velut acervum magistrorum sibi imposituri; idque pro suis pravis desideriis seu concupiscentiis et corruptis affectibus; quia nimirum carnalibus cupiditatibus libidinis ac gulae dediti, magistros quaerent, qui istiusmodi moribus consentanea doceant. Tales imprimis fuere quicunque prodierunt ex schola Simonis. Tales sunt et nostro saeculo Lutherani et quotquot fere post Lutherum novi doctores emerserunt; utpote, qui uno ore praescripta ecclesiae jejunia, ' vota monastica et quicquid est piarum observationum ac legum ecclesiasticarum contemnunt. Hoc loco studiose annotant Graeci, quam sit ecclesiae perniciosum, episcopos et pastores plebis ac vulgi suffragiis eligi. Vulgus enim, ait Theophylactus, nihil pro ratione facit; sed eos, qui cupiditatibus ipsius consentiant, evehit; quique ad voluptatem et gratiam omnia et dicant et agant, hos eligit ac promovet. Haec ille.
Prurientes auribus. Participium est nominativi casus, ut liquet ex Graeco: proinde pendet a fronte verbi, coacervabunt. Eleganti metaphora significatur altera causa, cur magistros sibi coacervacuri sint; quia scilicet ad audiendum semper aliquid novi curiositas eos incitabit. Quo vitio notati sunt a Luca Athenienses Actor. 17. Quanquam alii metaphoram pertinere putant non tam ad curiositatis vitium, quam ad voluptatem audiendi, quae grata sunt et jucunda; ut sensus sit, homines tam delicatis auribus futuros, ut veritatis cura posthabita, magistros sibi adsciscant, qui placentia loquendo, piurientes eis aures suaviter scalpant ac demulceant. Utrique intellectui satis quadrat, quod sequitur.
4:4
4. Et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur. Id est, ab integritate sanae doctrinae, quae voluplates et carnalia desideria castigat, aures avertent; offendit enim et talium hominum auribus molesta est hujusmodi veritas. Ad fabulas autem audiendas, insana quadam curiositate, sese convertent. Fabulas, intellige primum Judaicas. Sic enim praecipit Tit. 1. Ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis. Meminit earum etiam 1. ad Timoth. 1. Deinde et fabulas haereticorum; ut Simonis magi atque aliorum ejusdem farinae: quas prolixe recensent in sui3 libris Irenaeus et Epiphanius.
4:5
5. Tu vero vigila in omnibus labora. Non liquet utram in partem converti debeat particula, in omnibus; tametsi Graeca magis exigunt, ut ad praecedens verbum referatur. Nani pro verbo labora, Graece est xaxo7:a{b]aov, id est mala patere, afflictiones tolera. Quod praeceptum per se consistit: sicut et supra cap. 2. ubi dicebatur: Labora sicut bonus miles Christi. Sensus igitur est: Cum ea quae dixi jamjam immineant: tu adversus haec vigila in omnibus, id est omnes partes officii tui diligenter exsequere, atque in afflictionibus et laboribus obdura; nec adversariis cede, nec periculis.
Opus fac Evangelistae. Opus Evangelistae facit, qui Evangelium, sicut oportet, praedicat, id est, integram et sanam Evangelii doctrinam auditoribus cum omni sinceritate annunciat, nec sua quaerens, nec auribus serviens. Ministerium tuum imple. Erasmus ita vertit: Ministerium tuum ad plenum probatum reddito. Theophylacti interpres: Ministerium tuum certifica. Nam tale quid significari putant Graeco verbo TCXrjpocpdpTrjoov. Qua de re nos accurate egimus, quum tractaremus illud Rom. 14. Unusquisque in suo sensu abundet. Hoc certe loco non aliud significare voluit Paulus, quam quod noster interpres expressit. Quod et liquet ex Graecorum commentariis. Unde nec Hentenius Oecumenii interpres, etsi in multis Erasmi imitator, hanc partem aliter transtulit. Est autem sensus obvius: In munere ac ministerio tuo ita versare, ut nihil omittas eorum, quae a buno et fideli ministro Evangelii jure exiguntur.
Sobrius esto. Hanc partem Graeca non habent, ut nec agnoscunt Syrus interpres et Ambrosianus. At neque in omnibus est manuscriptis Latinis. Denique Pelagius, Primasius et Haimo cum non exponant, arguuntur non legisse. Plusquam verisimile est, ex occasione additam esse, cum pro eo: Tu vero vigila, quaedam Latina versio haberet: Tu vero sobrius esto; ut et legitur in Ambrosiano textu secundum editiones antiquiores. Nam Graeca vox utroque modo verti potest; et res, quae significantur, cognatae sunt, sobrium esse et vigilare. Nec dubium, quin alicubi magis conveniat sobrii, quam vigilantis significatio; ut 1 Petr. 5. Sobrii estote et vigilate. Nam alioqui repetitio esset ejusdem: verum hoc loco magis congruit verbum vigila, quod proprium est episcopi et pastoris. Nec admodum opus erat ad sobrietatem hortari Timotheum, quem ab aquae potu revocaverat epist. superiore.
4:6
6. Ego enim jam delibor. Ex his verbis et sequentibus colligunt omnes pene interpretes, Paulum hanc Epistolam scripsisse omnium postremam, imminente jam passione mortis. Id enim significare videtur totus hic locus, quum dicit: se jam immolari et tempus suae resolutinnis instare: se consummasse cursum suum, nec aliud esse reliquum, quam ut repositam sibi coronam justitiae percipiat. Verum jam dudum in argumento Epistolae ostendimus, inter ejus scriptionem et Pauli obitum ferme novem aut decem annos intercessisse. Constat quoque eam, quae ad Philemonem scripta est, in qua tamen hospitium parari sibi petit, tanquam mox e carcere liberando: hac longe posteriorem esse, uti suo loco monstrabitur. Quare quae hic ab Apostolo dicuntur, non ita sunt accipienda, quasi plane sentiat, se jamjam rapiendum ad martyrium; praesertim cum alia quaedam ejusdem epistolae repugnent huic intellectui; quemadmodum in argumento declaratum est et adhuc infra docebimus: sed tantum significant, ipsum etsi de tempore mortis ac passionis incertum, tamen paulatim per carceres et tribunalia parari ad victimam. Existimat quidem Cardinalis Baronius, qui de his rebus accurate scripsit tom. 1. Annal. Eccles., ista Pauli de instanti suo obitu verba sic accipienda, quod fortasse divinitus ipsi revelatum esset, se sub Nerone capite plectendum. Sed quoniam Nero tunc etiamnum juvenis erat et permultis adhuc annis imperare poterat; non satis causae Paulo fuisse videtur ex ejusmodi revelatione, ut diceret, tempus suae resolutionis instare. Quocirca non apparet, haec a Paulo dicta fuisse per revelationem aliquam de instante martyrio sibi factam; sed ipsum ex praesenti rerum suarumstatu, quid tandem sibi eventurum esset, prudenter ac probabiliter conjecisse, quod et alibi interdum facit, velut ad Philipp. 1. et 2. Illud etiam considerandum est, Paulum loqui, ut jam senem et laboribus confectum; qui proinde non multum vitae tempus sibi reliquum arbitretur. Ac quoniam non dubitabat, se martyrio finiendum, idcirco et de eo tanquam brevi futuro loquitur. Ego eidm, inquit, jam delibor, seu potius, immolor; quomodo legit Augustinus. Nam et ipse interpres ita vertit ad Philippenses 2.: Sed etsi immolor etc. Sensus et connexio est: Idcirco cum tam seria obtestatione te discipulum meum officii tui admoneo, quod jam senex sim et incertus, quamdiu futurus superstes. Jam enim, tanquam victima Christo destinata, per hos carceres et gravissimos quos patior adversariorum impetus immolari incipio. Passionem suam immolationem vocat, quia actus ille martyrii, quo quis usque ad mortem certat pro veritate, gratissimum est Deo sacriticium snirituale, idemque magnam habens convenientiam cum sacrificio corporali. Notandum est autem, verbum Graecum aTtev^ou-ai non quamvis immolationem significare, sed eam proprie, quae fit in foederibus sanciendis. Unde, sicut in epist. ad Philipp., cum ait, se immolari super sacrificio fidei ipsorum, significat, Philippensium fidem, quam ab ipso didicerant, morte sua sancitum atque confirmatum iri, perinde, ut olim caesis victimis foedera sanciri solent: ita hic insinuat, mortem, qua pro Christo immolandus erat, fore doctrinae suae, quam mundo praedicaverat, sanctionem.
Et tempus resolutionis meae instat. Id est magis ac magis appropinquat, nec admodum longe potest abesse. Resolutionem suam vocat mortem, sive quod morte corpus in cineres resolvatur; seu potius, quod per eam solvatur vinculum, quo anima corpori est colligata. Sic idem Apostolus ad Philippenses 2. desiderium habet dissolvi et esse cum Christo. Nec dissimili phrasi Petrus Apostolus 2. epist. 1. mortem suam vocat depositionem tabernaculi. Qua ratione rursum hic quaeri potest, an sicut B. Petrus eo loco certum se esse affirmat ex Christi Domini revelatione velocem esse sui tabernaculi depositionem, ita Paulus ex revelatione divinitus accepta scribat tempus suae resolutionis instare. Sic enim multi sentiunt haec a Paulo dici, quod significationem mortis ac martyrii sui instantis a Deo accepisset, sicut et Petrus. Sed de ea re, quid nobis probabile videatur, jam supra diximus. Neque vero negamus, Paulum aeque ut Petrum coelesti oraculo admonitum fuisse passionis instantis. Sed id multo post scriptam hanc epistolam factum putamus.
4:7
7. Bonum certamen certavi. Haec partim subjungit ad sui ipsius consolationem, partim ut Timotheum ad imitationem accendat. Certamen bonum, id est pulchrum, egregium ac praeclarum. Id enim significat Graecum xaXov. Loquitur autem de certamine suscepto a tempore suae conversionis ad fidem Christanam, ex quo non destitit ad coronam propositam contendere per omne genus bonorum operum, praesertim ministerii Apostolici; nec non per lolerantiam laborum, afflictionumetpersecutionum. Metaphora sumpta est ab iis, qui pro praemio certant seu lucta, seu cursu, seu alio genere ludi: quod significat Graeca vox aytov. Quamquam hic certamen, quod cursu fit intelligi videtur; nam sequitur:
Cursum consummavi. Non cursum vitae, sed certaminis, qualis scilicet est eorum, qui in stadio currunt. Hanc enim comparationem adducit etiam 1 Cor. 9. Porro consummasse se dicit hunc cursum, quamvis adhuc, ut minimum, exfremus actus restaret passionis et mort's; quia jam, ut ante dictum est, ad metam certaminis appropinquabat, ac de reliqua parte stadii percurrenda certam habebat in Domino fiduciam. Hoc enim fere modu rem istam declarat August. lib. 2. de pec. mer. cap. 16. Nam et Christus morti quidem propinquus, sed nondum morte consummatus dixit: Consummatum est Joan. 19.
Fidem servavi. Non haec jactantiae verba sunt, sed bonae conscientiae; ut et superiora. Fidem inlelligit eam, quam miles imperatori, quamque minister ac dispensator domino suo debet, id est fidelitatem. Non enim magnum erat tanto Apostolo, non defecisse a fide Christiana, ad quam tanto miraculo vocatus, tantis revelationibus instructus fuerat, sed quia commissura erat ei munus evangelicae praedicationis in gentibus, de eo fideliter et perseveranter inter tot adversitates administrato gloriabatur, dicens: fidem servavi. Hoc ergo significat, quod alio loco commendat dicens: Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis guis inveniatur. 1 Cor. 4. Et ibi quidem tanquam adhuc in medio cursu constitutus, non audet pronuntiare se talem esse: Neque enim, inquit, meipsum judico, hic autem cursu jam pene consummato, fidenter dicit, fidem servavi, paulo post auditurus illud: Euge serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui: juxta id, quod sequitur.
4:8
8. In reliquo reposita est mihi corona justitiae. In reliquo, Graece, Aontov, quod reliquum est, uti legit Ambrosianus. Praemium certaminis feliciter absoluti vocat coronam, metaphoram retinens cursorum, quibus corona praemii loco solet proponi. Coronam justitiae plerique interpretantur coronam pro bonis ac justis operibus debitam: quomodo dicitur, corona certaminis, praemium laboris. Alii coronam justitiae pro corona justa dictam volunt, Hebraea phrasi: quemadmodum Jes. 62. corona gloriae legitur, id est corona gloriosa. Sed hoc ferme recidit cum priori. Porro coronam intelligit vitam aeternam, id est eam, quam Jacobus Apostolus vitae coronam appellat cap. 1. Hanc coronam sibi repositam dicit Paulus, non alibi quam apud Deum; quia a Deo sibi reddendam certissime expectabat. Quo sensu supra dixit cap. 1. Certus sum, quia potens est depositum meum servare, tale etiam est illud Sap. 5. Justi in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum. Hic jam quaeritur, quomodo vocet Apostolus justitiae coronam, quae est corona misericordiae; dicente Psalmista: Qui coronat te in misericordia et miserationibus. Respondeo, ista non minus consentire, quam quod in Scvipturis vita aeterna aliquando merces, aliquando gratia vocatur. Merces, quia datur pro meritis bonorum operum: gratia, quoniam haec ipsa merita sunt Dei dona. Sic eadem vita aeterna corona justitiae est, quia legitime certanti debetur; corona misericordiae, quia nec certare legitime posset homo nisi Deus daret, nec ad coronam pervenire, nisi lapsus et errata certando commissa misericorditer idem Dominus condonaret. Confer quae diximus ad illud Rom. 6. Gratia Dei vita aeterna.
Quam reddet mihi Dominus in illa die. Non dixit, dabit, sed reddet, veluti debitum quoddam, et creditum, sive depositum, quod jure reddendum sit. Annotarunt hoc studiose Theophylactus et Oecumenius. Dominum intelligit Christum, qui venturus est judex vivorum et mortuorum. Nam de eo statim subjungit: Sed et iis, qui diJigunt adventum ejus; quod huc necessario referendum est. flinc vero satis apparet, Christum ut hominem non modo judicaturum, verum etiam coronas daturum, id est electos suos donaturum beatitudine coelesti. Sed id facturum intellige, quatenus per sententiam adjudicabit Apostolo Paulo, caeterisque electis coronam ipsis debitam, dicens: Venite benedicti Patris mei percipite regnum etc. Nam efficienter et proprie creaturam beatificare, solius est increatae potestatis. Jam quod addit: in illa die, consueta notatio est temporis extremi judicii: quam alibi diem Domini vocat. Sed dicet aliquis: Si demum in illa die reddenda est electis corona: non igitur ante illam diem datur animabus separatis, utcumque purgatae fuerint. Respondeo, Paulum loqui de praemio, quod homini datur, non animae soli. Dicit enim: Quam reddet mihi, scilicet Paulo. Atqui proprie Paulus non erit ante judicii diem, quando a morte resuscitabitur ad vitam. Ex tunc enim incipiet vita aeterna hominis; quam hic coronam appellat. Quaeritur autem, an ex hoc loco statui possit, Apostolum fuisse certum de sua salute, videlicet ea certitudine, cui falsum subesse nequeat. Id enim significare videntur illa ejus verba: Quam reddet mihi Dominus; quae quidem sunt verba Scriptuiae, ac proinde verissima. Sed obstat huic sententiae, quod in Epist. ad Phil. 3. velut haud plane adhuc certus, ita loquitur: Si quomodo occurram ad resurrectionem, quae est ex mortuis. Scripta est autem ad Thilip. Epistola post istam ad Timotheum; quemadmodum in argumento utriusque Epistolae satis loculente probavimus. Itaque respondeo, Paulum hic non simpliciter affirmare, quidfuturum sit; sed vel sermonem esse bonae fiduciae, quasi dicat: quam coronam certa spe a Domino exspecto; vel potius intelligi conditionem, si usque ad mortem perseveravero. Nam quod hic de se dicit, mox extendit ad omnes alios diligentes adventum Domini; de quibus utique certitudinem absolutam non habebat.
Justus judex. Addit hoc illi, quod praecessit Dominus per appositionem, praefixo in Graecis articulo. Unde alii vertunt: Qui est justus judex. Haec justitia Christi judicis in eo consistit, quod redditurus sit unicuique secundum opera sua; sicut ipse Dominus diserte de se testatur M&tth. 16. dicens: Fiiius hominis venturus est in gloria Patris sui cum angelis suis; et tunc reddet unicuique secundum opera ejus. Porro totus hic locus, ubi coronam justitiae, et justum judicem nominat Apostolus, et reddendi verbo utitur, aperte refellit haereticos, qui merita bonorum operum audire non sustinent. Etenim si Christus, ut justus judex redditurus est Paulo et omnibus electis coronam justitiae pro fide servata cursuque consummato; est igitur in his operibus ratio meriti respectu ejusmodi coronae. Neque vero haec operum merita adversus Christi gratiam astruunt Catholici, quod impudenter calumniatur Calvinus. Est enim Catholicorum doctrina, tantam erga nos esse Dei bonitatem, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona; et pro his, quae ipse largitus est, aeterna praemia sit donaturus: ut habet decretalis Epistola Coelestini Pontificis ad Episcopos Galliae cap. 12., unde et a concilio "Tridentino verba repetuntur, sess. 6. cap. 16. Quam Ecclesiae Catholicae doctrinam dum negant haeretici, procul dubio bonitati et gratiae Dei, quae nostrorum effectrix est meritorum, detrahunt. Consule Augustinum lib. de gratia et lib. arb. cap. 17. de corr. et grat. cap. 13. et hom. 14. inter 50. Quibus locis haec Apostoli verba tractat eo modo, quo diximus.
Non solum autem mihi, sed et iis, qui diligunt adventum ejus. Graece: Sed et omnibus iis, qui dilexerint apparitionem ejus; tametsi suspicio est, notam distributivam omnibus in Graeco adjectitiam esse. Nam Hentenius in Oecumenio non reddit: Ambrosianus quoque ac caeteri veteres Latini non legunt: denique nec Syrus interpres in suo Graeco reperit. Atqui omnino proclivius est hanc voculam addere, quam auferre; propterea, quod sensus eam postulare videatur. Ob quam causam ab omnibus subintelligitur; atque a Patribus Tridentinis etiam addita fuit sess. 6. cap. 16. Sensus enim est: Nec mihi solum reddet Dominus coronam justitiae, sed et omnibus, qui invenientur dilexisse ejus adventum, quo manifestus et gloriosus apparebit universo mundo.
Diligunt adventum Domini3 qui sanctis operibus ad eum sese praeparantes, ipscm se exspectare et diligere declarant, quomodo domini sui adventum diligit servus, qui ea facit, quae domino placent, ut cum ille venerit, paratus inveniatur. Non diligit autem, qui quasi dominus non sit venturus, ea facit, quae novit illi displicere. Hanc enim utriusque servi comparationem ipse Dominus adducit Luc. 12. Caeterum ex hac parte sententiae constat per coronam justitiae Paulum non intellexisse praemium aliquod accidentale, sibique peculiare, sicut nonnulli intellexerunt: sed vitam aeternam, quae praemium est essentiale. Facit enim eam coronam omnibus adventum Domini diligentibus communem.
Festina ad me venire cito. Graece OTtoudaaov, id est stude, da operam, ut venias ad me cito. Cur Timotheum, quem Asianis Ecclesiis Episcopum praefecerat, Romam ad se evocet Apostolus, non levem profecto causam fuisse existimandum est, quamvis eam hic non explicet; nisi, quod ex sequentibus conjicere licet, ejus ministerio uti ipsum voluisse ad promovendum Christi negotium, eo quod aliis adjutoribus esset pene destitutus. Nam quod nonnulli causam banc adferunt, ut priusquam moreretur, eum videret, ex supradictis vanum apparet; nec ea causa satis digna est tanto Apostolo. Quod ait, cito, non sentit continuo literis acceptis Timotheo veniendum esse. Cur enim tam multa in hac Epistola ei praecepisset de regenda Ecclesia, si statim erat eum habiturus praesentem? Sed cito, id est ut infra declarat, ante hyemem; ne scilicet in alterum annum differat profectionem. Cum enim Paulus Romam venerit sub tempus vernum, uti facile colligitur ex ult. cap. Act, probabile fit, hanc Epistolam, quae ab illo tempore aut prima fuit, aut secunda, scriptam fuisse paulo post idem tempus; id est ineunte aestate proxima, quemadmodum et Baronius opinatur. Ex hoc Apostoli loco habemus, Episcopos a suis Ecclesiis ad tempus posse abesse ob graves causas.
4:9
9. Demas enim me reliquit, diligens hoc saeculum. Dereliquerat Paulum captivum Demas, ut apparet, periculo territus, ac suae securitati et quieti consulere volen3. Hoc enim est, quod ait: Diligens hoc saeculum, id est hujus vitae commodorum amore ductus, ita ut tam Pauli, quam Evangelii curam privatis commodis postponeret. Ubi tamen non est significatum, quod a fide Christi defecerit: imo vero, si, quod nobis admodum verisimile est, haec Epistola scripta fuit e carcere Romano prima aut secunda, tantum ad tempus Apostolum reliquisse putandus est. Nam postea ad eum reversus, iterum sese illi adjutorem exhibuit. Quod manifeste probant Epistolae posterius scriptae ad Coloss. et ad Philem., in quibus Demas inter salutantes nominatur, et ita quidem, x\t in altera connumeretur adjutoribus Pauli. Cui sententiae subscribit etiam Hieronymus in fine comment. epist. ad Philem. Quocirca fabulosum putamus, quod scribit Dorotheus in Synopsi: Demam Pauli discipulum, postquam ab eo recessit, factum fuisse apud Thessalonicenses idolorum sacerdotem. Quod fictum arbitror occasione sumpta ex eo, quod subjicit Apostolus, eum abiisse Thessalonicam. Nec illud probabile, quod scribit Epiphanius haer. 51., Demam via veritatis relicta fuisse haereticum, eadem sentientem cum Cerintho, Ebione et aliis, qui Christum nudum hominem asserebant. Mihi sane vero similius est, eum, ut Pauli discipulum, bonam operam postea navasse Ecclesiae Dei; ac forte eundem esse, quem Ignatius in epist. ad Magnesianos Deman vocat ipsorum Episcopum a£ioftsov, ut loquitur, id est Deo dignum. Et abiit Thessalonicam. Sive ut rebus suis privatis illic vacaret, sive ut procul abesset a periculo. Ac forte Thessalonica erat £111 patria.
4:10
10. Crescens in Galatiam. Repetendum, abiit, seu profectus est; non tamen amore hujus saeculi, quemadmodum Demas, sed vel Evangelii causa missus illuc a Paulo, vel certe dimissus ob aliam justam necessitatem. Pro Galatia Galliam in textu legendam esse contendit Epiphanius haer. 51. Sed ei nulla suffragantur exemplaria. Caeterum Theodoretus legit quidem Galatiam, sed Galliam interpretatur. Nam ut auctor est Ammianus lib. 15. Gallos sermo Graecus Galatas appellare solet; quod Galatae a Gallis originem traxerint. Unde quod legitur 1 Macch. 8. Romanos subegisse Galatiam, de Gallis intellexit Josephus, aut ejus saltem interpres lib. 12. Ant. cap. 17. Huc accedit, quod antiqua martyrologia Bedae, Usuardi, Adonis, et aliorum, ad quintum Cal. Julii uno ore testantur, Creycentem non tantum in Galatia, sed etiam in Galliis Evangelium praedicasse, sedesque ibi Viennensem et Moguntinam erexisse. Verum hoc ipsum argumento est, Galatiam non Galliam hic intelligi; cum secundum fidem martyrologiorum Crescens a Paulo in Galatiam missus, quae est Asiae minoris regio, transitum inde fecerit in Gallias; ac rursum ad Galatas reversus, quibus specialiter datus erat Episcopus, tandem apud eos martyrio vitam finierit. Adde, quod in Actis et Epistolis Apostolicis uno semper et consueto modo Galatia sumi videtur, pro ea scilicet regione minoris Asiae, quae hoc nomine erat notissima.
Titus in Dalmatiam. Haec regio est Illyrici. Scribit autem Apostolus Rom. 15. se usque ad Illyricum replevisse Evangelium Christi. Quare non dubium, quin et Titus illuc Evangelii causa, Paulo volente, profectus fuerit. Ad hunc jam ante peculiarem scripserat Epistolam: Creta Provincia ei demandata. Cujus et in 2. ad Cor. epist. frequentem cum laude facit mentionem.
4:11
11. Lucas est mecum solus. Hunc Apostoli Pauli sectatorem, et omnis ejus peregrinationis individuum comitem appellat Hieronymus in catal. Qui et Evangelium scripsit et Apostolorum acta, Pauli praesertim, prosecutus est usque ad biennium Romae completum in priore captivitate.
Marcum assume, et adduc tecum. Non de Marco EvangeKsta loquitur, qui Petri ccmes fuit; sed de Joanne consobrino Barnabae, cui cognomen erat Marco; sicut Act. 12. et 15. dicitur. Hunc autem cum Timotheo Romam venisse, quod hic Paulus exoptat, discimus ex Epistolis ad Colossenses et Philemonem postea scriptis. Nam in utraque Marcus est in numero salutantium: Timotheus autem Paulo conjunctus in titulo.
Est enim mihi utilis in ministerium. Non privatum, sed Evangelicum: ad quod aliquando visus fuerat inutilis. Nam Act. 15. propter eum facta fuerat dissensio inter Barnabam et Paulum; Barnaba volente eum assumere comitem ad opus Evangelii, Paulo autem negante eum recipiendum esse, propterea quod ipsos in priore expeditione Evangelica deseruisset. Verum postea correctus, et ab eodem Paulo utilis, imo perutilis, ut in Graeco est, ad Evangelii ministerium judicatus, Romam una cum Timotheo nunc ad id munus evocatur.
4:12
12. Tychicum autem misi Ephesum. Ne forte diceret Timotheus: Quem igitur Ephesi relinquam meo loco, functurum officio Episcopi, si Marcum etiam vis, ut mecum adducam? occurrit Apostolus, dicens, se Tychicum misisse Ephesum, ad hoc scilicet, ut vices Timothei suppleat absentis. Tanta erat Pauli solicitudo pro Ecclesiis, ut ne maxima quidem urgente necessitate vellet eas suis pastoribus destitui, nisi vicariis idoneis prius substitutis. Utrum autem per Tychicum haec ipsa Epistola missa fuerit, una cum Epistola ad Ephesios, ut sentit Baronius, existimans hoc loco praeteritum tempus exponendum per praesens, misi, id est mitto: an vero, quod aliis placet, diverso tempore missae fuerint, et utra ante alteram: nos, ut perplexum et cognitu non necessarium, in medio relinquimus. Si Baronii sententia placet, potest, quod hic dicitur, sic exponi: Misi, id est mittendum jam destinavi. Vel certe sic, ut praeteritum referatur ad tempus, quo Timotheus literas erat lecturus. Nam sane ejusdem temporis verbo utitur Apostolus in epist. ad Philem. dicens de Onesimo, quem remisi; cum sit omnium sententia, per ipsum Onesimum eam Epistolam missam fuisse.
4:13
13. Penulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum. De penula, quam Paulus requirit, variae sunt interpretum sententiae, pro varia significatione vocabuli Graeci cpeXovTj, aut cpaiXov/]. Utrumque enim in codicibus legitur. Ac primum, falluntur, qui exponunt de pallio consulari. Nam id neque significatur ea voce, neque Paulo convenit. Eodem fere loco habendum, quod Ambrosianus penulam interpretatur vestem senatoriani. Caeterum constat, ea voce Romanis significari vestem aptam imbribus ac frigori depellendo; qua potissimum iter agentes uti solent: quam Hieronymus in 3. dialog. contra Pelagianos lacernam, acdeeamultipraesentem locum accipiunt. Alii significare putant scriniolum, seu thecam librariam; quam Syrus inteipres Hebraeo more domum scriptorum vocat, id est arculam, in qua scripta conservantur. Sed mirum, si Paulus ex loco tam remoto, vestem, aut arculam adferri sibi jubeat; quasiRomae non essent, qui talia aut facerent, aut venderent. Illud quoque praeposterum videtur, ut vestem itinerariam reliquerit iter facturus eandemque repetat itinere peracto. Quod si arculam libris, chartisque refertam, velut Pauli bibliothecam intelligas, erit exposirio multo probabilior: praesertim quia librorum ac membranarum mentio subnectitur. At vero nonnulli antiquiores Graecam vocem interpretati sunt volumen. Unde Hieronymus ad Damasum scribens in Epist. 125. qu. 2. sic ait: Volumen Hebraeum replico, quod Paulus cpeXdvrjv juxta quosdam vocat. Loquitur autem de volumine Hebraeo veteris instrumenti. Quae sane expositio non parvam habet probabilitatem. Nam Graecum cpeXXog librum, id est corticem arboris significat; ex quo volumina olim fiebant. Ac notum est, veteris Scripturae libros ita scribi solere, ut convolvi possent, eo videlicet modo, quo adhuc in Judaeorum synagogis visuntur. Nec mireris, Paulum e tam longinquo reposcere hujusmodi volumen. Cum enim sacrosanctum haberetur, nec passim exstabat, nec facile librariis describendum committebatur. Quod vero quidam penulam interpretatur vestem sacram, quam Latini planetam vocant, vulgo casulam; non est unde solide probetur. Graecis enim ea vestis non ^sAovrj, sed cpatvoAtov nuncupatur, vocabulo diversae originis ac soni. Verum satis haec de penula Pauli. Restat, ut de Troade et Carpo brevissime dicamus. Trcas Asiae minoris civitas erat, eadem cum Troja, decemiali Graecorum obsidione celeberrima. Ad eam Faulus ter accessisse legitur. Primum Act. 16., iterum 2 Cor. 2., tertio Act. 20. Quo postremo accessu penulam illic reliquit, quando et mortuum ibidem suscitavit. Quod quidem factum est anno uno ante scriptam banc Epistolam. Carpus Troade Paulum hospitio suscepit, dignus habitus, cui idem Apostolus res suas in depositum commendaret, quique post obitum in numero Sanctorum ab Ecclesia honoretur. De quo vide martyrologia ad 3. Idus Oct. Ab hoc diversus esse videtur, etsi nonnulli confundant, Carpus ille Cretensis, aeque ab hospitalitate laudatus, de quo Dionysius quiddam memoria dignum refert in Epistola ad Demophilum. Rursum diversus ab utroque Polycarpus Smyrnae Episcopus et Christi martyr insignis.
Et libros, maxime autem membranas. Si penulam accipimus arcam librariam, erit haec pars supplementum et expositio praecedentis, quasi dicat Apostolus: Veniens adfer tecum arcam seu scrinium una cum libris et membranis in eo repositis. Si volumen intelligatur: distinguenda erunt haec tria; ut volumen sit liber Scripturae sacrae, sicut ante dictum est; libri sint alii codices in chartis descripti; membranae vero, quod idem vocabulum hic in Graeco est, sint schedae pelliceae, in quibus, uti verisimile est, Paulus quaedam scitu digna ad juvandam memoriam annotaverat. Unde. velut de iis singulariter solicitus, dicit: maxime membranas; tametsi Syrus interpres, alio forte respiciens, vertit: fasciculum voluminum, id est membranas in volumina complicatas. Porro circahunclocum animadvertenda quaedam sunt. Primum satis ex eo liquere, quod scripta sit a Paulo haec Epistola brevi post ipsius in urbem adventum, et proinde multis annis ante mortem. Non enim reposceret vestem aut arculam, aut libros ab annis ferme decem Troade relictos. Deinde, si diem obitus jamjam sibi instare sentiebat, quorsum requirit ista, sibi jam nulli usui futura? Postremo, quantum existimare debeant omnes Episcopi et Pastores, sibi necessariam esse lectionem et studium Scripturae sacrae, quantumcunque etiam profecerint; quoniam Paulus ab ipso Domino mysteria religionis edoctus et tot annis Apostolatu functus, adhuclibros desiderat, quoslegat.
4:14
14. Alexander aerarius multa mala mihi ostendit. Graeca vox xa^*£UC, fabrum aerarium significat, ne quaestorem aerarium quispiam hic suspicetur. Hunc Alexandrum, si tamen idem est, tanquam haereticum Paulus excommunicaverat, ut ipse testatur 1 Tim. 1. Quo Pauli facto irritatus, multo etiam magis sanae doctrinae resistebat. Erat autem Judaeus, Ephesius, idemque fidem Christi professus. Neque enim aliter excommunicari poterat. Idem, ut apparet, quo acceptam, quam putabat, injuriam ulcisceretur, Pauli captivi causam apud Neronis amicos exagitabat, tanquam hominis seditiosi ac nova dogmata disseminantis, atque veterem Judaeorum religionem, quae Romae permissa erat, expugnantis. Hujusmodi falsos fratres Paulus, in ipsis etiam vinculis constitutus, quae pro Christo toJerabat, infestos habuit. Multa, inquit, mala mihi ostendit, fecit, exhibuit, intulit: multis malis me affecit. Hebraea phrasis est, eademque frequens in Scripturis. Unde illa in Psalmis: Quis ostendit nobis bona? Ostende nobis Domine misericordiam tuam. Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas? Et quod praesenti loco simillimum est: Ostendisti populo tuo dura. Sic ipse Paulus Tit. 3. Omnem ostendentes mansuetudinem.
Reddet illi Dominus secundum opera Graece reddat, imprecantis modo. ejus Cui lectioni suffragantur tam Latini codices manuscripti non pauci, quam veteres ennarratores Ambrosianus, Pelagius, Primasius et Sedulius. Ad eundem modum legunt Hieronymus lib. 3. ad dial. contra Pelagianos cap. 1. atque in exposit. cap. 8. Eccles. et Gregorius, seu quisquis auctor, in Concordia locorum script. interrog. ult. Et ille quidem affirmat, haec esse verba male precantis, dicitque quaerendum, quomodo talia clementer dicta sint: hic vero sensum conatur explicare, quemadmodum et Graeci interpretes. At e diverso in editione Syriaca futurum legitur enuntiativum. Similiter et apud Augustinum lib. 16. contra Faustum cap. 22. et lib. 1. de serm. Dom. in monte cap. 37. Quo posteriore loco sic habet: Non ait, reddat, sed reddet illi Dominus secundum opera ejus. Quod verbum praenuntiantis est} non imprecantis. Atque haec Augustini verba multi Latinorum in suas enarrationes retulerunt. Sed priore loco apud Augustinum esse legendum reddat, videtur indubitatum, quia ibi docet, quomodo sint accipiendae hujusmodi imprecationes. Unde eundem loco posleriore vitiato codice usum fuisse, crediderim: Syrum vero interpretem maluisse sensum dare, quam verbum reddere, quod videbatur offensurum. Quae res etiam scribis imperitioribus occasionem dedit mutandae lectionis. Caeterum imprecatorius hic sermo nihilo magis offendere debuit, quam aliae tam multae, quae in Psalmis et Prophetis leguntur adversus impios execrationes, quas charitati contrarias esse nemo dixerit orthodoxus. Nam quod Paulus, pro quo persequente et saeviente Stephanus, quando lapidabatur, oravit, parem omnino charitatis affectum erga suos inimicos gesserit, vel ex eo perspicuum est, quod ad Rom. 9. scribit, se optasse pro illis esse anathema, quodque rursus cap. 10. sic ait: Voluntas cordis mei et obsecratio ad Deum fit pro illis ad sulutem. Loquitur enim de Judaeis, qui ipsum capitaliter oderant. Non ergo malevolentiae vel impatientiae fuit, quod hic dicit: Reddat illi Dominus. Sed aut intelligendum est, eum hoc Prophetico spiritu praenuntiasse cum approbatione justitiae divinae, quomodo multa similia in Psalmis et Prophetis dicuntur, aut revera vindictam iili divinam, quatenus justa est, imprecatum fuisse, praesupposita tamen ejus impoenitentia, ut qui malitiose peccans, spem emendationis nullam praeberet. Sic enim et animae martyrum interfectorum Apoc. 6. Deum orant: ut sanguinem ipsorum vindicet de iis, qui habitant in terra. Nec dissimile illud Nehemiae 4. adversus malignos irrisores populiDei: Ne operias, inquit, iniquitatem eorum, et peccatum eorum coram facie tua non deleatur, quia irriserunt aedificantes. Sensum hunc tradit Cajetanus in eo, quod dicit, haec esse verba cupientis divinam justitiam. Nam quod Apostolus ad divinam justitiam respiciat, manifestum est, quia addit: secundum opera ejus. Hoc autem genus imprecationis seu maledicti licitum et sanctum esse, docet S. Thomas in 2. sec. q. 25. art. 6. ad 3. et q. 76. art. 1. in cor. et ad 3. Notandum obiter, Dominum hic convenienter intelligi Christum, quemadmodum superius ibi: Reddet mihi Dominus. Ubi et justum judicem eum appellavit, non ob aliud, quam quia redditurus est unicuique secundum opera sua.
4:15
15. Quem et tu devita. Id est, observa et cave tibi ab illo. Id enim significat Graecum cpuXaoaou, quo ct Lucas usus est Act. 21., ubi nos habemus: ut abstineant se ab idolis immolato etc. Innuit autem Paulus, Alexandrum fuisse hominem, qui circumcursaret, quiquenunc Romae esset, nunc alibi: adeo quidem, ut etiam Timotheum, qui Ephesi erat, aggressurus videretur; sive ut eum retraheret ad legem Mosis, sive ut legis adversarium, Pauliqne discipulum vexaturus. jp
Valde enim restitit verbis nostris. Cum in Alexandro duo mala notentur; alterum quod adversarius esset doctrinae Pauli, alterum quod ipsum Paulum multis malis afficeret: hoc posteriori dissimulato, tantum prius illud adfert pro ratione, cur Timotheo cavendus esset, quia nimirum Pauli sermonibus ac doctrinae vehementer fuerat adversatus, ut discamus, haeieticos ob eam potius causam cavendos esse, quia falsa docent, quam quia temporaliter nocent.
4:16
16. In prima mea defensione nemo mihi adfuit. Id est, auxilium aut patrocinium praestitit. Certiorem nunc facit Timotheum de successu causae suae, pro qua reus et captus Romam ductus fuerat. Itaque primam suam defensionem vocat, quando primum omnium ad tribunal Neronis causam dixit. Ubi jam impleri coepit illud, quod Dominus ei Hierosolymis apparens futurum praedixerat Act. 23. his verbis: Constans esto. Sicut enim testificatus es de me in Jerusalem, sic te oportet et Romae testificari. Hoc autem contigisse primo anno, quo Romam venit, etsi Lucas in Actis ejus non meminerit, dubium esse non potest, scienti mcrem Romanum de captivis audiendis ac memoria repetenti ea, per quae satis jam probatum est, hanc Epistolam eodem anno scriptam fuisse. Quam si scripsisset, ut multi putant, instante martyrio: non utique post tot annos de prima sua defensione, quid actum esset, Timotheo significaret; praesertim cum ex aliis Epistolis certo constet, eum interea Romae Paulo adfuisse. Bespondet quidem Cajetanus, Paulum loqui de defensione non omnium prima, sed quam primam habuit post secundum suum adventum in urbem Romam. Verum caetera, quae partim in argumento, partim in hoc capite de tempore scriptae hujus Epistolae dicta a nobis sunt et dicenda, hujusmodi responsionem non admittunt. Ut interim praeteream, quod proxime dicit Apostolus: Ut per me praedicatio impleatur, et audiant omnes gentes; quo ex loco Sasboldus colligit, Apostolum loqui de prima defensione sui quum primo Romam venisset.
Sed omnes me dereliquerunt. Id est, omnium amicorum ope fui destitutus. Loquitur de iis, qui prodesse poterant; ut qui gratia valebant apud aulicos. Tantus enim omnes invaserat communis periculi metus, ut Pauli captivi causam nullus auderet commendare. Caeterum a Luca familiari suo, de quo supra dixit: Lucas est mecum solus, desertum eum fuisse, nequaquam est verisimile. Potest et ita exponi: Omnes, id est pene omnes.
Non illis imputetur. Alexandro peccanti in Spiritum sanctum divinam ultionem imprecatus fuerat: his autem, qui tantum ex humana quadam infirmitate et metu peccabanr, veniam a Deo precatur. Hoc enim est, quod optative dicit: Non illis imputetur, scilicet in culpam apud Deum, id est, Deus remittat, non puniat. Hoc enim dicit, quod pro suis persecutoribus, inter quos Paulus fuerat, Stephanus dixerat: Domine, ne statuas illis hoc peccatum Act. 7. Porro non ita pro his orat Paulus, quasi non etiam pro malitiose peccantibus, ut haereticis et apostatis orandum sit, sed quod impetrandi fiducia pro his multo minor sit quam pro illis.
4:17
17. Dominus autem mihi astitit et confortavit me. Cum essem, inquit, ita desertus et destitutus omnium auxilio; Christus Dominus mihi praesto fuit, meque corroboravit, ne succumberem in mea defensione, ac ne metu mortis dicerem aut facerem quidquam, quod esset praeter dignitatem causae susceptae. Sic enim ipse pollicitus est, Luc. 21. dicens: Ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri. Porro quod recentiores quidam interpretes Erasmum secuti pro verbo astitit, reddere maluerunt adfuit, non probamus. Diversum est enim in Graeco verbum ab eo, quod paulo ante habetur: Nemo mihi adfuit, idem autem cum co, quod Act. 27. verbis Pauli legitur: Astitit mihi hac nocte angelus. Et mox angeli verbis: Ne timeas Paule, Caesari te oportet assistere. Quo loco ipse etiam Era6mus alterum astitit, alterum sisti vertendum sibi putavit. Igitursecundum Graeca vocabula, aliud est adesse, aliud assistere. Illud significat opem ferre: istud praesentem astare. Quare sicut in Actis eo sermone significatum est, angelum Paulo praesentem sese exhibuisse per revelationem, ita et hoc loco Christum Dominum. Similis est locus Act. 23., qui sic habet: Sequenti autem nocte assistens ei Dominus, ait: Constans esto etc. Ex qua locorum collatione jam promptum est intelligere, Paulum dicentem: Dominus mihi astitit, non solum loqui de praesentia auxilii divini, sed de apparitione Dominica sibi facta, qua singulariter in illo periculo fuerit confortatus. An autem apparuerit ei Dominus per angelum, an per seipsum, non liquet: nisi quod ordinarium sit, talia per angelorum ministeria fieri. Nam et de Christo Domino legitur, quod apparuit illi angelus de coelo confortans eum, Luc. 22.
Ut per me praedicatio impleatur et audiant omnes gentes. Quamvis hac parte significari possit causa, propter quam astiterit ei Dominus et confortaverit eum: magis tamen videtur esse sermo narrantis, quid sibi a Domino per revelationem dictum fuerit, nimirum haec aut similia verba: Constans esto, ne timeas. Adhuc enim oportet, ut per te praedicatio impleatur, et audiant omnes gentes. Sic enim expositus hic locus maximam omnino similitudinem habet cum utroque loco Act. jam paulo ante citato. Impleatur, Graece n\ripo<poprft-Q, quod alius quidam vertit: confirmetur, alius sic reddit sententiam: Ut per me fieret fides praeconii seu praedicationis. Fallit hos opinio de significatione verbi Graeci, de qua satis alibi diximus. Rectius hoc loco Erasmus, Lonicerus et Hentenius, qui cum nostro interprete: impleretur aut expleretur verlerunt. Ita superius hoc ecdem capite: Ministerium tuum imple. Et huic significationi respondet Theophylacti et Oecumenii commentarius. Denique eam explicat, quod hic adjungitur: Etaudiant omnesgentes. Itaque sensus est, Dominum Paulo per visum dixisse: Oportet, ut per te Evangelii praeconium impleatur, ad plenum perducatur, id est longius et usque ad terminum tibi a me decretum protendatur, ita ut audiant illud omnes gentes: hoc est, ut latissime per gentes, quarum tu es Apostolus, propagetur Evangelii mei doctrina. Non enim auditum inanem intelligit, sed cura effectu fidei. Simile illud Rom. 15. Ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi, id est longe, lateque propagaverim. Vide ejus loci commentarium. Quod igitur Joanni de repetendo prophetandi officio dictum legitur Apoc. 11., idem de iustaurando Evangelii praeconio Paulus sibi dictum indicat; tanquam et ipse audiret a Domino: Oportet te iterum praedicare gentibus, et populis, et linguis, et regibus multis. Porro sive pars ista narrative, sicut eam exposuimus, intelligatur; sive, quod aliis placet, causaliter: illud tamen significari non dubium est, Evangelii praedicationem per Paulum adhuc implendam esse, ut audiant omnes gentes. Ex quo datur intelligi, Paulum postea vinculis solutum ac liberum in varias orbis partes Evangelium sua praedioatione divulgasse. Quare nec in postremis vinculis, nec instante martyrio scripta est ab eo haec Epistola; sed multo ante, videlicet in priore captivitate Romana; quandoquidem Romae bis tantum incarceiatum eum fuisse historiae produnt. Unde nec in superioribus alia cogitanda est prima defensio, quam qua e primis vinculis causam dixit. Id quod etiam sagaciter observavit in suo comm. Sasboldus, ut illic monuimus.
Et liberatus sum de ore leonis. Liberatus, Graece, ereptus. Neque enim significat se liberatum e vinculis; cum haec ipsa e vinculis scribat, et toto biennio vinctus permanserit: sed praesenti periculo, quod tunc metucbatur, eieptum fuisse. Leonem plerique Neronem Caesarem interpretantur, ita dictum ob ferociam animi. Nam etsi primo ac secundo imperii sui anno mansueti atque benefici principis nomen promereri visus fuerit: mox tamen in apertam saevitiam prorumpere coepit, ut de eo historici testantur. Agebatur autem tertius annus imperii ejus, quando Paulus primum ad tribunal ejus stetit. Alii vero, quod probabilius est, hac sermonis figura non aliud significari putant, quam periculi magnitudinem, e quo divina ope fuerit ereptus, ut si diceret ereptum se e faucibus mortis. Sic enim fere accipitur ilia phrasis in Scripturis. Neque verisimile est, Paulum apud ipsumNeronem causamtuncdixisse, sed apud judicem quempiam inferiorem.
4:18
18. Liberavit me Dominus ab omni opere tnalo. Graece et Syriace: Et eripiet me. Similiter Ambrosianus, et manuscripta quaedam Latina legunt in futuro: Liberabit autem me. Nec est in Graeco inter praeteritum verbum et futurum ea soni similitudo, quae mutationem alterius in alterum facile admitteret. quemadmodum in Latino. Denique futurum postulat ejusdem temporis verbum subsequens, et salvum faciet. Sunt autem optimae fiduciae verba, quae hunc sensum habent: Non solum fune ereptus sum e vitae periculo; verum etiam ceito confido fore, ut idem Christus Dominus in posterum me conservet, si non a persecutione et periculo, certe ab omni opere malo, quo scilicet a confessione nominisejusrecederem; id est, non patiatur me superari a tentatione, sed daturus sit constantiam usque ad mortem. Unde sequitur:
Et salvum faciet in regnum suum coeleste, quasi dicat: etsi a morte prae senti non eripiat, futurum tamen confido, ut me salvet, perducendo in regnum suum coeleste, ubi perpetua vita et salute cum eo fruar. Vocat regnum coeleste, ad distinctionem terreni et temporalis; quum illud sit spirituale et aeternum. Cui gloria in saecula saeculorum. Amen. Observa contra Arianos, Apostolum ea Christo adscribere, quae alibi Deo velut propria triluit, ut 1 Tim. 1. et Rom. ult.
4:19
19. Saluta Priscam et Aquilam. More suo salutationes aliquot subnectit. Quod codices tam Graeci, quam Latini variant, ut alii Priscam legant, alii Priscillam, mirandum non est. Nam Priscilla a Prisca diminutivum est; quo fere gaudent mulieres appellari. Atque hoc nomen ter legitur Act. 18. Cur autem Priscam priori loco nominet, uxorem scilicet ante virum, quaeri potest. Sed de eo satis dictum est Rom. ult., ubi inter salutationes eodem ordine nominantur. Et Onesiphori domum. Id est, familiam ejus domesticam. De Onesiphoro et ejus in Paulum humanitate, habemus supra cap. 1.
4:20
20. Erastus remansit Corinthi. Hic unus erat eorum, qui Paulo ministrabant, ut habetur Act. 19. Idem Rom. ult. arcarius civitatisvocatur, scilicetCorinthiorum, sicut ibi expositum est. Is Corinthi remanserat anno superiore, quando per eas partes Paulus iter faciebat, ut innuilur eodem loco Actorum. Remanserat autem detentus, ut verisimile est, publicis officii sui negotiis.
Trophimum autem reliqui infirmum Mileti. Fuit et hic e comitibus Pauli, ut liquet ex Act. 20. et 21., ubi modo Asianus, modo Ephesius appellatur. De hoc constat ex Actorum historia, quod una cum Paulo Mileto discesserit ac Hierosolymam pervenerit; ubi templum ingressus occasionem attulit Judaeis commovendi tumultum adversus Paulum. Neque vero Paulus postea Miletum reversus legitur, sed ex Hierosolyma captivus Romam perductus est itinere longe diverso. Quomodo igitur potuit Trophimum Mileti infirmum reliquisse? Respondendum videtur, aut mendum- irrepsisse in hunc locum, ut Mileti pro Melitae scriptum sit, veluti suspicatur Baronius: aut, si suspicionem non admittas, quod nulla ei suffragantur exemplaria, Melitem a Paulo Miletum vocatam esse, transpositis, ut interum fit, vocalibus. Est autem Melita insula, ad quam Paulus Romam proficiscens navigio appulit Act. ult., ubi et patrem principis insulae morbo liberavit, et omnes ejusdem insulae infirmos curavit. Cur autem Trophimum itineris sui comitem non etiam curaverit; eadem ratio a nobis reddenda est, quae reddita est alibi de Epaphrodito et Timotheo. Neque tamen ex ea infirmitate mortuus est Trophimus. Nam postea a Paulo Arelatem destinatus fuit episcopus; de cujus fonte, ut ait Zosimus Papa, tota Gallia fidei rivulos accepit. Legitur in martyrologiis ad quartum Cal. Januarii. Additiuncula B. P. Etiam in Creta fuisse urbem, cui nomen esset Miletus, Grammatici probant ex Hom. 2. Iliad. et ex Strab. lib. 12. In hac potuit relinqui Trophimus aegrotus, quum Cretam adnavigaret Paulus captivus, ut legitur Act. 27. Strabonis testimonium hac in re eo plus valere debet, quod fuerit Cretensis. Porro cur haec de Erasto et Trophimo commemoret Apostolus, intelligitur ex eo, quod sequitur:
4:21
21. Festina ante hyemem venire. Graece: Cura, ut ante hyemem venias. Cum enim sociis Evangelii non solum prioribus illis, verum etiam his duobus destitutus sim; valde mihi opera tua est necessaria. Dicitautem: ante hyemem, Timotheo consulens, quod hyberno tempore periculosa sit navigatio. Salutant te Eubulus, et Pudens, et Linus, et Claudia. Pudens vir erat apud Romanos clarissimus, senatorii ordinis, Pater sanctarum Praxedis et Pudentianae virginum, de quo vide martyrologium ad 14. Cal. Junii. Linus vero idem, qui Petro proximus in episcopatu Roroano postea successit, et anteaPauIo ministravit, Ignatio teste in epist. ad Trallianos. Additiuncula B. P. De hoc Pudente ac de Claudia, quae hic nominatur, ipsius uxore, nuper elaboratum magnaque industria ex veteribus ethnicis erutum prodiit Syntagma viri nobilitate et doctrina atque ingenio egregii, Francisci Moncaei Frigidae Vallis Toparchae, Tornaci excusum. Est ei titulus: Ecclesiae Christianae veteris Britanicae incunabula regia.
Et fratres omnes. Post nominato9 praecipuos hac generali clausula reliquos omnes, qui Romae erant, fideles complectitur.
4:22
22. Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo. Id est, tecum sit per gratiam suam. Unde sequitur: Gratia vobiscum. Amen. Vobiscum, id est tecum, et cum universa Ecclesia tibi commissa. Pro vobiscum, usfr3 uuujv, quod hodie constanter habent codices Graeci, in Graecorum commentariis legitur et studiose exponitur: usfr' t)u.u)V nobiscum. Dicunt enim, Paulum hic etiam sibi ipsi gratiam Dei precari. Mihi probabilior est vulgata codicum lectio. Nam ut Epistolam ad Titam, quamvis ad eum solum scribat, ita claudit: Gratia cum omnibus vobis. Amen. Graeca subscriptio post finem Epistolae sic habet: Scripta e Roma ad Timotheum secunda, quum Paulus iterum sisteretur Caesari Neroni. Sed hujusmodi Graecae subscriptiones, ut incerti sunt auctoris, kita non magnae auctoritatis.
4:1
… Parlando dell'oltretomba, P. si sofferma a rilevare la risurrezione finale, che ha avuto la sua causa meritoria e formale in quella del Cristo, capo del Corpo Mistico (Rom. 4, 25; I Cor. 15, 12-58). Segue il Giudizio Universale (cf. II Cor. 5, 10; Rom. 2, 16; II Tim. 4, 1). La sorte dei peccatori è appena accennata (cf. II Thess. 1, 5 sgg.) da P., che si dilunga tanto sulla felicità dei giusti. …
… Correlativa al Regno di Dio (II Tim. 4, 1), che « è venuto » eppur deve ancora venire (Mt. 4, 17; 6, 10), la p. del Re-Messia, realtà e fine cui tutto tende, assume aspetti diversi, secondo le fasi del Regno cui corrisponde. …
4:2
… (σχιώματα) » (I Cor. 1, 10-13). « O Timoteo, custodisci il deposito; evita le empie discussioni della falsa gnosi, τῆς ψευδωνύμου γνώσεως; alcuni, che vi hanno aderito, sono andati lontano dalla fede » (I Tim. 6, 20-21; 1, 3-4; 4, 7; II Tim. 1, 13-14; 4, 2-4). « Da chi fomenta le divisioni, separati dopo un primo e secondo avviso » (Tit. 3, 10-11). « Se qualcuno non vi porta la dottrina del Cristo, non ricevete nella vostra casa; non salutate!» …
4:3
… L'A. è come il tipo ideale; in realtà si estrinseca in una pluralità di oppositori a Cristo, artefici dell'« apostasia » finale (cf. I Tim. 4, 1-2; II Tim. 3, 1-5; 4, 3-4; Tertulliano, De praescriptione, 4, 33). Policarpo (Ad Phil., 7, 2) riecheggia il suo maestro Giovanni.
4:5
… catechisti detti nel Nuovo Testamento « evangelisti » o banditori della « buona novella », ai quali si aggiungevano i « dottori » o « maestri », ossia persone insignite dallo Spirito del « dono » dell'insegnamento (cf. Act. 21,8; 8,5 sgg. 40; Eph. 4, 11; II Tim. 4, 5; Rom. 12,7; I Cor. 12,8: agli « evangelisti » era forse affidata la prima evangelizzazione, e ai « dottori » o « maestri » il compito di perfezionare l'istruzione, sempre alle dipendenze …
Nell'ultima sua lettera l'Apostolo raccomanda a Timoteo di essere un buon E. (II Tim. 4, 5). In Efesini (4, 11) Paolo enumera alcuni doni o carismi, ognuno dei quali ha un suo fine determinato (apostolato, profetismo, officio dell'E., governo delle comunità, dottorato); …
4:6
I. TEOLOGIA DOGMATICA. - Nella S. Scrittura si descrive la m. come una dissoluzione (Phil. 1, 25; II Tim. 4, 6), come un deporre la propria spoglia (II Pt. 1, 14), un uscire dal corpo: il corpo ritorna alla terra, donde era venuto (Gen. 3, 19; Ps. 145, 4; Eccle. 12, 7); l'anima prima della …
Afferma ciò nel 51 in I Thess. 5,10; nel 57-58 in I Cor. 6,14; II Cor. 4,14, e dopo il 64 in II Tim. 4, 6-7; nel 61 (W. Michaelis, Die Datierung des Philipperbriefes, Gütersloh 1933, data Phil. tra 53 e 56) in Phil. 1, 21-23 dichiara che la vera vita, con Cristo, è quella che segue la morte …
Per la questione d'origine va esclusa la seconda p. romana, durante la quale Paolo - già una volta liberato dalle fauci del leone (II Tim. 4, 17) - vede imminente la propria fine (ibid. 4, 6 sg.) e attende salvezza solo nel Regno celeste (ibid. 4, 18). Nelle c. della p., al contrario, egli manifesta la fiducia di venire dimesso (Eph. 6, 19 sg.; Col. 4, 3 sg.; Phil. …
… Diverso invece dovette essere il trattamento fatto a s. Paolo durante la sua seconda prigionia, se molta difficoltà deve superare Onesiforo (v.) per rintracciare l'Apostolo (II Tim. 1, 17), che si trova nell'abbandono (cf. II Tim. 4, 9-15) ed attende la morte (II Tim. 4, 6 sgg.; v. PAOLO APOST., I). Si ritiene generalmente che la Babilonia di I Pt. 5, 13 sia R., secondo una metafora non infrequente nell'uso rabbinico (testi presso H. L. Strack-P. …
4:7
… combattuto la buona battaglia, ho terminata la corsa, ho conservata la fede: del resto a me è serbata la corona della giustizia che il Signore, giusto Giudice, renderà a me in quel giorno, né solo a me ma anche a coloro che desiderano la sua venuta» (II Tim. 4, 7-8). Così la S. Scrittura insegna che il giustificato può, con la Grazia, fruttificare in opere buone, che deve compiere e che esse sono meritorie davanti a Dio.
4:8
divino (Mt. 25, 21. 23.34; II Tim. 4, 8).
Negli scritti neotestamentari, p. conserva il senso fondamentale di « presenza », e solo in forza del contesto può implicare il senso di « ritorno ». Come la « manifestazione » (II Tim. 1, 10; 4, 8) o la « rivelazione » (I Pt. 1, 7, 13) di Gesù, la sua p. è una presenza iniziatasi con la natività, che dovrà culminare nella sua apparizione suprema di re-giudice universale. …
… Dopo il martirio di Paolo, da Roma, dove era stato da lui chiamato (II Tim. 1, 4; 4, 8, 21), ritornò ad Efeso, rimanendovi forse anche dopo la venuta di s. Giovanni; se vi morì martire sotto l'imperatore Nerva e il proconsole Peregrino (97 d. C.), forse le espressioni …
… (luterani e calvinisti) per la teoria della giustificazione sola fide, che ugualmente salva tutti, è un dogma di fede definito dal Conc. di Firenze (Denz-U, 693; cf. ibid., 842), e chiaramente affermato dalla Scrittura (Mt. 17, 27; I Cor. 3, 8; II Tim. 4, 8; cf. Io. 14, 2; I Cor. 15, 41) e dai Padri, specialmente in occasione dell'esegesi della parabola degli operai, che ricevono la stessa retribuzione (cf. s. Gregorio Nazianzeno, …
4:9
… Diverso invece dovette essere il trattamento fatto a s. Paolo durante la sua seconda prigionia, se molta difficoltà deve superare Onesiforo (v.) per rintracciare l'Apostolo (II Tim. 1, 17), che si trova nell'abbandono (cf. II Tim. 4, 9-15) ed attende la morte (II Tim. 4, 6 sgg.; v. PAOLO APOST., I). Si ritiene generalmente che la Babilonia di I Pt. 5, 13 sia R., secondo una metafora non infrequente nell'uso rabbinico …
… dall'Apostolo per riorganizzare le Chiese dell'isola, fu da lui poco dopo chiamato a Nicopoli di Epiro con una breve lettera (v. PASTORALI, LETTERE; TIMOTEO) scritta forse dalla Macedonia nel 66. Durante l'ultima prigionia di Paolo, T. si recò in Dalmazia (II Tim. 4, 9); negli anni seguenti, secondo la tradizione unanime, fu vescovo di Creta fino alla morte, avvenuta in tarda età.
4:10
CRESCENTE. - Discepolo di S. Paolo, ricordato in II Tim. 4, 10. Il nome latino Crescens (Tacito, Hist., I, 76, nome di un liberto di Nerone; Annal., XV, 11, di un centurione), grecizzato in Κρήχνης, fa pensare ad un personaggio d'origine …
DEMAS. - Discepolo di s. Paolo, ricordato in II Tim. 4, 10 con una nota poco lusinghiera: « D. mi ha abbandonato per amore del secolo presente, e se n'è andato a Tessalonica ». Il nome (Δηλᾶς) può essere un'abbreviazione di Δημήτριος. …
La G. è ricordata anche in I Mach. 8, 2 e in II Tim. 4, 10; ma, dato che i Greci traducevano il latino Gallia anche con Γαλατία potrebbe trattarsi in ambedue i testi della Gallia; e i popoli vinti dai Romani secondo I Mach. 8, 2 potrebbero …
4:11
… Paolo (Act. 21, 18-26, 32). Poi, quando il prigioniero è trasferito da Cesarea a Roma, L. lo accompagna (Act., 27, 22-8, 29). Si trova al lato di Paolo, ma forse non in modo continuo, al momento delle due prigioni romane (Col. 4, 24; Phil. 24; II Tim. 4, 11).
… In II Tim. 4, 11 Paolo prega Timoteo di prendere con sé M. e di condurlo a Roma, perché gli era « utile nel ministero ».
4:12
i fedeli di E. e dei dolori che ne ebbe parla II Tim. 1, 15-18. Dalla seconda prigionia romana Paolo (II Tim. 4, 12), probabilmente per facilitare il viaggio di Timoteo a Roma, mandò a E. Tichico, che vi aveva già sostenuto altre missioni (Eph. 6, 21 sg.).
TICHICO (ΤΥΧΙΚΌΣ « FORTUNATO », TYCHICUS)
… sostituirlo durante l'assenza (Tit. 3, 12); è probabile che vi abbia mandato Artema e che T. abbia seguito l'Apostolo a Roma, se di qui nel 66-67 s. Paolo raccomanda a Timoteo di venire insieme con Marco, dicendogli di avere già inviato T. alla volta di Efeso (II Tim. 4, 12) per prendere temporaneamente il suo posto.
4:13
Se gli A. fossero stati scritti più tardi, ad es., dopo il martirio di Paolo (anno 67), l'autore, che intendeva provare che gli Apostoli furono testimoni di Cristo, avrebbe dovuto parlare di questa suprema testimonianza dell'Apostolo; dopo l'ultimo viaggio di Paolo in Oriente (II Tim. 4, 13, 20), non sarebbero rimaste senza spiegazione le parole da lui dette ai presbiteri efesini al ritorno dal terzo viaggio missionario: « So che voi tutti non vedrete più il mio volto …
… I consigli dati dall'agiografo non come tale, non diventano consigli di Dio, ma rimangono consigli di persona prudente (p. es., I Tim. 3, 23; II Tim. 4, 13, 21). I fatti turpi sono sempre implicitamente riprovati, i virtuosi approvati nei limiti della morale professata. …
… Un mantello del genere della paenula (ρελένη) fu richiesto da s. Paolo a Timoteo (II Tim. 4, 13), da lui lasciato a Troade, presso Carpo, con alcuni suoi libri. …
4:15
… eterno, che fu preparato per il diavolo e per i suoi angeli...» (Mt. 25, 31-46; cf. Mc. 13, 26-27; Lc. 21, 27). Gli Apostoli riecheggiarono l'insegnamento del Maestro (Act. 10, 42; 17, 31; 24, 25; Rom. 2, 16; 14, 10; I Cor. 3, 4; 4, 5; II Cor. 5, 10; II Tim. 4, 15; II Thess. 2, 5; II Pt. 2, 9; Iud. 15; Apoc. 20, 12).
4:17
Per la questione d'origine va esclusa la seconda p. romana, durante la quale Paolo - già una volta liberato dalle fauci del leone (II Tim. 4, 17) - vede imminente la propria fine (ibid. 4, 6 sg.) e attende salvezza solo nel Regno celeste (ibid. 4, 18). Nelle c. della p., al contrario, egli manifesta la fiducia di venire …
4:18
Per la questione d'origine va esclusa la seconda p. romana, durante la quale Paolo - già una volta liberato dalle fauci del leone (II Tim. 4, 17) - vede imminente la propria fine (ibid. 4, 6 sg.) e attende salvezza solo nel Regno celeste (ibid. 4, 18). Nelle c. della p., al contrario, egli manifesta la fiducia di venire dimesso (Eph. 6, 19 sg.; Col. 4, 3 sg.; Phil. 1, 25 sgg.; 2, 24; Philem. 22).
4:19
Compaiono di nuovo a Roma (Rom. 16, 3), poi a Efeso (II Tim. 4, 19). Si spostavano, forse per ragione di commercio, da un centro all'altro, conducendo seco i propri operai già cristiani, o raccoglierono altri che convertivano alla fede, poiché Paolo …
4:20
(I Tim. 1, 3), a Mileto (II Tim. 4, 20), a Creta (Tit.
TROFIMO (ΤΡΌΦΥΟΣ, «NUTRITO», «ALUNNO»), SANTO
servato agli Israeliti, suscitarono un tumulto, in cui Paolo venne arrestato dal tribuno romano Claudio Lisia (Act. 21, 27-33). Nel 66-67, mentre seguiva l'Apostolo nel suo ultimo viaggio in Oriente, una malattia lo costrinse a fermarsi a Mileto (II Tim. 4, 20). Secondo C. Spicq, G. Ricciotti, P. De Ambroggi, forse Paolo era già allora in stato di arresto ed alcune persone lo accompagnavano, fra cui T.
4:21
II Tim. 4, 21.
Incerto comunque è il tempo del suo pontificato; secondo la testimonianza di Eusebio governò 12 anni, e quindi probabilmente dal 67 al 79. Lo stesso Eusebio, riprendendo l'opinione di s. Ireneo, dice che L. è quello stesso del quale s. Paolo mandava i saluti a Timoteo (II Tim. 4, 21). Secondo il Liber Pontificalis, L. nacque in Toscana; avrebbe stabilito, secondo il precetto di s. Paolo, che le donne entrassero in chiesa sempre con il capo velato, e sarebbe morto …
PUDENTE E PUDENZIANA (PUDENS, ΠΟΎΔΗΣ O ANCHE ΣΠΟΎΔΗΣ)
PUDENTE e PUDENZIANA (Pudens, Πούδης o anche Σπούδης). - Fedele della comunità romana, menzionato da s. Paolo in II Tim. 4, 21, durante la sua seconda prigionia romana; Pudente insieme con Eubulo (v.), Lino (v.), Claudia e tutti i fratelli saluta Timoteo.
4:22
… Fu in questo tempo che vi sostò s. Paolo, la prima volta durante il terzo viaggio (Act. 20, 15-18), quando vi riunì i capi della Chiesa di Efeso, e l'altra, sembra, dopo la prima prigionia (II Tim. 4, 22), quando vi lasciò il compagno Trofimo. …
… La comunità dovrà, tuttavia, conoscere il contenuto di queste lettere dalla voce di coloro per mezzo dei quali Paolo esercita la sua superiore autorità di Apostolo (I Tim. 2, 1 sg.; 4, 12; 6, 3 sg. 21; Tit. 2, 1 sg.; 3, 15; II Tim. 4, 22).
… (ibid. 2, 12 « s. del mondo »; ecc.), e l'attività dello Spirito Santo nell'uomo (ibid. 14, 12, 32; I Thess. 5, 16; II Thess. 2, 2: i carismi) o l'uomo sotto l'influsso dello Spirito Santo (I Cor. 14, 14-16; « con il vostro s. »; Gal. 6, 18; Phil. 4, 23; II Tim. 4, 22; Philem. 25), e la persona dello Spirito Santo. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.