Herod the first king that persecuted the Church, hauing at Hierusalem (vvhen Barnabas and Saul vvere there vvith the collation of the Antiochians) killed Iames the Apostle, 3 and to please the levves imprisoned Peter vvith the minde to kil him also, but frustrate by an Angel sent of God at the continual praiers of the Church made for her cheefe Pastor, 19 being puffed vp vvith such pride that at Casarea he refuseth not to be honoured as God: 23 is miraculously striken of Gods Angel. 24 And so after the persecutors death, the Churches preaching prospereth excedingly.
1And at the same time, Herod the king stretched forth his hands, to afflict some of the church.In quel tempo medesimo il re Erode cominciò a maltrattare alcuni della Chiesa.AND at the same time Herod the king set his hādes, to afflicte certaine of the Church.Eodem autem tempore misit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de ecclesia. 2And he killed James, the brother of John, With the sword.E uccise di spada Giacomo fratello di Giovanni.And he killed Iames the brother of Iohn vvith the svvord.Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio. 3And seeing that it pleased the Jews, he proceeded to take up Peter also. Now it was in the days of the Azymes.E vedendo, che ciò dava piacere a' Giudei, aggiunse di far catturare anche Pietro. Ed erano i giorni degli azzimi.And seing that it pleased the Ievves, he added to apprehend Peter also. And it vvas the daies of the Azymes.Videns autem quia placeret Judæis, apposuit ut apprehenderet et Petrum. Erant autem dies Azymorum. 4And when he had apprehended him, he cast him into prison, delivering him to four files of soldiers, to be kept, intending, after the pasch, to bring him forth to the people.E avutolo nelle mani, lo mise in prigione, dandolo in guardia a quattro quartine di soldati, volendo dopo la Pasqua presentarlo al popolo.Vvhom vvhen he had apprehended, he cast into prison, deliuering him to foure quaterniōs of souldiars to be kept, meaning after the Pasche to bring him forth to the people.Quem cum apprehendisset, misit in carcerem, tradens quatuor quaternionibus militum custodiendum, volens post Pascha producere eum populo. 5Peter therefore was kept in prison. But prayer was made without ceasing by the church unto God for him.Pietro adunque era custodito nella prigione. Ma orazioni continua facevasi a Dio dalla Chiesa per lui.And Peter in deede vvas kept in prison. But praier vvas made of the Church vvithout intermission vnto God for him.Et Petrus quidem servabatur in carcere. Oratio autem fiebant sine intermissione ab ecclesia ad Deum pro eo. 6And when Herod would have brought him forth, the same night, Peter was sleeping between two soldiers, bound with two chains: and the keepers before the door kept the prison.Ma quando Erode stava per presentarlo, la notte stessa Pietro dormiva in mezzo a due soldati, legato con due catene: e le guardie alla porta custodivano la prigione.And vvhen Herod vvould haue brought him forth, the same night Peter vvas sleeping betvvene tvvo souldiars, bound vvith tvvo chaines: and the keepers before the doore kept the prison.Cum autem producturus eum esset Herodes, in ipsa nocte erat Petrus dormiens inter duos milites, vinctus catenis duabus: et custodes ante ostium custodiebant carcerem.
7And behold an angel of the Lord stood by him and a light shined in the room. And he, striking Peter on the side, raised him up, saying: Arise quickly. And the chains fell off from his hands.Ed ecco, che sopraggiunse un Angelo del Signore, e splendè una luce nell'abitazione: e percosso Pietro nel fianco (l'Angelo) lo risvegliò, dicendo: Levati su prestamente. E caddero dalle mani di lui le catene.And behold an Angel of our Lord stoode in presence: and light shined in the house: and striking Peters side, he raised him, saying, Arise quickely. And the chaines fel from his handes.Et ecce angelus Domini astitit, et lumen refulsit in habitaculo: percussoque latere Petri, excitavit eum, dicens: Surge velociter. Et ceciderunt catenæ de manibus ejus. 8And the angel said to him: Gird thyself and put on thy sandals. And he did so. And he said to him: Cast thy garment about thee and follow me,E l'Angelo gli disse: Cingiti, e legati i tuoi sandali. Ed egli fece così. E gli disse: Buttati addosso il tuo pallio, e seguimi.And the Angel said to him, Gird thee, and put on thy shoes. And he did so. And he said to him, Put thy garment about thee, & folovv me.Dixit autem angelus ad eum: Præcingere, et calcea te caligas tuas. Et fecit sic. Et dixit illi: Circumda tibi vestimentum tuum, et sequere me. 9And going out, he followed him. And he knew not that it was true which was done by the angel: but thought he saw a vision.Ed egli uscendo lo seguiva, e non sapeva, che fosse vero quello, che faceasi dall'Angelo: ma si credea di vedere una visione.And going forth he folovved him, & he knew not that it vvas true vvhich vvas done by the Angel: but he thought that he savv a vision.Et exiens sequebatur eum, et nesciebat quia verum est, quod fiebat per angelum: existimabat autem se visum videre. 10And passing through the first and the second ward, they came to the iron gate that leadeth to the city which of itself opened to them. And going out, they passed on through one street. And immediately the angel departed from him.E passata la prima, e la seconda guardia, giunsero alla porta di ferro, che mette in città: la quale s'aprì loro da se medesima. E usciti fuora andarono avanti una contrada: e subitamente si partì da lui l'Angelo.And passing through the first & the second vvatch, they came to the yron gate that leadeth to the citie, vvhich of it self opened to them. And going out, they vvent forvvard one streate: and incontinent the Angel departed from him.Transeuntes autem primam et secundam custodiam, venerunt ad portam ferream, quæ ducit ad civitatem: quæ ultro aperta est eis. Et exeuntes processerunt vicum unum: et continuo discessit angelus ab eo.
11And Peter coming to himself, said: Now I know in very deed that the Lord hath sent his angel and hath delivered me out of the hand of Herod and from all the expectation of the people of the Jews.E Pietro rientrato in se, disse: Adesso veramente so, che il Signore ha mandato il suo Angelo, e mi ha tratto dalle mani di Erode, e da tutto quello, che si aspettava il popolo de' Giudei.And Peter returning to him self, said: Novv I knovv in very deede that our Lord hath sent his Angel, and deliuered me out of Herods hand, & from al the expectation of the people of the Ievves.Et Petrus ad se reversus, dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspectatione plebis Judæorum. 12And considering, he came to the house of Mary the mother of John, who was surnamed Mark, where many were gathered together and praying.E considerata la cosa, andò alla casa di Maria madre di Giovanni soprannominato Marco, dove stavano congregati molti, e facevano orazione.And considering, he came to the house of Marie the mother of Iohn, vvho vvas surnamed Marke, vvhere many vvere gathered and praying.Consideransque venit ad domum Mariæ matris Joannis, qui cognominatus est Marcus, ubi erant multi congregati, et orantes. 13And when he knocked at the door of the gate, a damsel came to hearken, whose name was Rhode.E avendo egli picchiato all'uscio del cortile, una fanciulla per nome Rode andò a prendere l'imbasciata.And vvhen he knocked at the doore of the gate, there came forth a vvenche to see, named Rhodè.Pulsante autem eo ostium januæ, processit puella ad audiendum, nomine Rhode. 14And as soon as she knew Peter’s voice, she opened not the gate for joy: but running in she told that Peter stood before the gate.E riconosciuta la voce di Pietro, per l'allegrezza non aprì la porta, ma correndo dentro diede la nuova, che Pietro era alla porta.And as she knew Peters voice, for ioy she opened not the gate, but running in she told that Peter stoode before the gate.Et ut cognovit vocem Petri, præ gaudio non aperuit januam, sed intro currens nuntiavit stare Petrum ante januam. 15But they said to her: Thou art mad. But she affirmed that it was so. Then said they: It is his angel.Ma quelli le dissero: Tu se' impazzita. Ella però asseriva, che era così. Ed eglino dissero: Egli è il suo Angelo.But they said to her, Thou art mad. But she affirmed that it vvas so. But they said, It is his Angel.At illi dixerunt ad eam: Insanis. Illa autem affirmabat sic se habere. Illi autem dicebant: Angelus ejus est.
16But Peter continued knocking. And when they had opened, they saw him and were astonished.Ma Pietro continuava a picchiare. E aperto che ebbero, lo videro, e rimasero stupefatti.And Peter cōtinued knocking. And vvhē they had opened, they savv him, & vvere astonied.Petrus autem perseverabat pulsans. Cum autem aperuissent, viderunt eum, et obstupuerunt. 17But he, beckoning to them with his hand to hold their peace, told how the Lord had brought him out of prison. And he said: Tell these things to James and to the brethren. And going out, he went into another place.Ma fatto lor segno con mano, che si tacessero, raccontò, in qual modo il Signore lo avesse cavato di prigione, e disse: Fate saper queste cose a Giacomo, ed ai fratelli. E partitosi andò altrove,And beckening vvith his hand to them, that they should hold their peace, he told hovv our Lord had brought him out of prison, and he said, Tel these things to Iames & to the brethren. And going forth he vvent into an other place.Annuens autem eis manu ut tacerent, narravit quomodo Dominus eduxisset eum de carcere, dixitque: Nuntiate Jacobo et fratribus hæc. Et egressus abiit in alium locum. 18Now when day was come, there was no small stir among the soldiers, what was become of Peter.Ma fattosi giorno, era non piccol rumore tra' soldati sopra quel, che fosse, seguito di Pietro.And when day vvas come, there vvas no litle a doe betvvene the souldiars, vvhat vvas become of Peter.Facta autem die, erat non parva turbatio inter milites, quidnam factum esset de Petro. 19And when Herod had sought for him and found him not, having examined the keepers, he commanded they should be put to death. And going down from Judea to Cæsarea, he abode there.Ed Erode, fatto cercar di lui, nè avendolo trovato, disaminati i custodi, comandò, che fosser menati (alla morte): e andato dalla Giudea a Cesarea, quivi si fermò.And Herod, vvhen he had sought him, and had not found, making inquisitiō of the keepers, cōmaūded them to be led avvay: & going dovvne frō Ievvrie into Caesaréa, there he abode.Herodes autem cum requisisset eum et non invenisset, inquisitione facta de custodibus, jussit eos duci: descendensque a Judæa in Cæsaream, ibi commoratus est. 20And he was angry with the Tyrians and the Sidonians. But they with one accord came to him: and, having gained Blastus who was the king’s chamberlain, they desired peace, because their countries were nourished by him.Era egli irato co' Tiri, e co' Sidonj. Ma questi di comune consenso andaron da lui, e col favore di Blasto cameriere del re domandavano pace, perché egli dava al loro paese onde sussistere.And he vvas angrie vvith the Tyrians and the Sidonians. But they vvith one accord came to him, and persuading Blastus that vvas cheefe of the kings chamber, they desired peace, for that their countries vvere nourished by him.Erat autem iratus Tyriis et Sidonis. At illi unanimes venerunt ad eum, et persuaso Blasto, qui erat super cubiculum regis, postulabant pacem, eo quod alerentur regiones eorum ab illo.
21And upon a day appointed, Herod being arrayed in kingly apparel, sat in the judgment seat and made an oration to them.E il dì stabilito Erode vestito di abito reale, e sedendo sul trono, parlamentava con essi.And vpon a day appointed, Herod being araied vvith kingly attire, sate in the iudgement seate, and made an oration to them.Statuto autem die Herodes vestitus veste regia sedit pro tribunali, et concionabatur ad eos. 22And the people made acclamation, saying: It is the voice of a god, and not of a man.E il popolo acclamava: Voce di un Dio, e non di un uomo.And the people made acclamation, The voices of a God, & not of a man.Populus autem acclamabat: Dei voces, et non hominis. 23And forthwith an angel of the Lord struck him, because he had not given the honour to God: and, being eaten up by worms, he gave up the ghost.Ma subitamente l'Angelo del Signore lo percosse, perché non avea dato gloria a Dio: e roso da' vermi, spirò.And forthvvith an Angel of our Lord strooke him, because he had not giuen the honour to God: and being consumed of vvormes, he gaue vp the ghost.Confestim autem percussit eum angelus Domini, eo quod non dedisset honorem Deo: et consumptus a vermibus, expiravit. 24But the word of the Lord increased and multiplied.Ma la parola di Dio cresceva, e fruttificava.But the vvord of our Lord increased and multiplied.Verbum autem Domini crescebat, et multiplicabatur. 25And Barnabas and Saul, returned from Jerusalem, having fulfilled their ministry, taking with them John who was surnamed Mark.E Barnaba, e Saul, ritornaron da Gerusalemme adempiuto il lor ministero, avendo condotto seco Giovanni soprannominato Marco.And Barnabas and Saul returned from Hierusalem, hauing accomplished their ministerie, taking vvith them Iohn that vvas surnamed Marke.Barnabas autem et Saulus reversi sunt ab Jerosolymis expleto ministerio assumpto Joanne, qui cognominatus est Marcus.
12:1
about the year A.D. 42.
Witham
Herod. Agrippa, made king by the emperor Caius. See Josephus 6:18. Jewish Antiquities, ch. VIII. and lib. XIX. Acts 5. put to death James the great, brother to John. (Witham)
Bible de Vence
This man was the same as Agrippa, by which name he is most commonly known. He was brother to the famous Herodias, who was the cause of St. John the Baptist's decollation, (Calmet) and son-in-law of Herod the Great, by his father Aristobulus. (Bible de Vence)
12:2
St. James the elder, brother of St. John the evangelist.
12:3
Menochius
The days of the azymes. By this we may know about the time when St. James was executed. Peter was to be reserved till after the Pasch, because it was not usual for the Jews to put any one to a violent death on a festival day. They would not damp the joy of the solemnity by such actions. (Menochius)
Nothing can be more illiberal, nothing more unfounded, and unjust, than the accusation advanced by the translators of the Bible dedicated to King James. In their preface they say, that the Catholics keep the words, azymes, holocaust, pasch, etc. in their version, purposely "to darken the sense, that since they must needs translate the Bible, yet by the language thereof, it may be kept from being understood." See the splendid Oxford edit. an. 1770.
So far from this, we open the window, to let in the light; we break the shell, that the kernel may be eaten: we put aside the curtain, that a sight may be had into the holy place; we remove the cover of the well, that the good and humble may get to the water of life. If we retain certain words in the original tongue, it is for the same reason as our adversaries retain others, such as Amen, Sabaoth, Alleluia, Jehova, etc.
12:4
To four files of soldiers.[Ver. 4. Quatuor quaternionibus, tessarsi tetradiois stratioton.] To four times four soldiers, or to sixteen soldiers, each band or file consisting of four.
12:6
With these two chains, according to the Roman custom, St. Peter must have been fastened to the two soldiers, that guarded him. Yet Peter slept secure, trusting in that Providence which sleepeth not.
12:7
Haydock
An Angel. This was probably his Angel guardian. It has always been the constant belief of the Church, that each individual is put under the protection of a tutelar Angel. (Haydock)
St. Bernard
St. Bernard, on these words of the psalm, he has given his Angels charge over thee, thus expresses himself: Wonderful condescension! and truly great love! He has given his Angels charge over thee, to guard thee in all thy ways. What is man, O God, that thou shouldst thus be mindful of him, or the son of man, that thou shouldst look upon him! What reverence, devotion, and confidence, should this word inspire in us! Reverence their presence, be grateful for their good will; have confidence in their protection; walk with circumspection; your Angel is present. In every abode, in every place, respect his presence. Let us love them too, destined to be in future our co-heirs; in the mean time, our guardians and patrons. What have we to fear under such guides? They cannot be overcome nor seduced; much less can they lead us astray. They are faithful, they are prudent, they are powerful. Why do we fear? Let us follow them; let us stick close to them; and we shall dwell under the protection of the God of heaven. If a grievous temptation urges; if great tribulation hangs over you; call upon your leader your helper in opportunities, in tribulations; call upon him, and say, save us, or we perish, etc. (St. Bernard, Serm. in Psalm. Qui. habitat.)
Witham
A light shined in the room. To Peter only; not to the rest. (Witham)
12:11
Witham
Peter coming to himself. Being now sensible that all was true. (Witham)
12:12
Witham
And considering or reflecting, what was best to be done. (Witham)
12:15
Thou art mad, or talkest idly.
Witham
Then said they, it is his Angel. It seems ridiculous to translate here a messenger. Does a messenger speak with the very voice of him that sends him? St. Chrysostom[Ver. 15. It is his Angel. St. Chrysostom on these words, hom. xxvi. Ex hoc verum est quod unusquisque Angelum habet; alethes oti ekastos Aggelon echei.] and others on this place observe, that they believed that every one, at least of the faithful, hath a good Angel. (Witham)
"If proper Angels," saith St. Chrysostom, (T. 3:hom. 7. in laud. Paul.) "be deputed by our Lord to such as have only charge of their own existence, (as Israel said, Genesis 48:16. the Angel that delivereth me from all evils, bless these boys) much more are super-human spirits at hand to help those unto whom the charge and burden of the world is committed." Such persons as can believe that God permits evil spirits to tempt us, can find no difficulty surely in believing that the same good, just, and merciful Creator will permit good spirits to guide, protect, and assist us. Repeated proofs of both are found in holy writ. The learned Protestant commentator, Polus, on this text, says: Hujusmodi visis assueverat eo tempore Ecclesia, quae etiam novit fideles praesidio angelorum esse circumseptos. The Church at that period had been accustomed to similar apparitions, nor is she ignorant that the faithful are secured by the protection of Angels. (T. 4:p. 1494.)
12:17
Witham
He went into another place. Did not think fit to stay in the city of Jerusalem. St. Chrysostom takes notice, that upon another occasion, when he was delivered by an Angel out of prison, he went boldly the next day, and preached in the temple. (chap. 5:19.) but there he was ordered by an Angel so to do; now to stay without such orders, would have been rashly to expose himself, and in a manner tempting God. (Witham)
St. Chrysostom
Peter retired to another place, that he might not rashly expose himself to future danger. It is not just to depend on supernatural assistance, when human means are adequate to the effect. (St. Chrysostom, hom. xxvi.)
Bristow
St. Peter desires they will announce his miraculous deliverance to James, the then bishop of Jerusalem, and to the Christians, that they might see the effect of their prayers for him. St. James had, beyond a doubt, ordered general supplications to be made by all the brethren for St. Peter. (Bristow)
12:19
Witham
Should be led[Ver. 19. Jussit eos duci, apachthenai.] away to punishment or death, according to the sense both of the Latin and Greek text. (Witham)
12:20
12:23
about the year A.D. 42.
Jewish Antiquities
Struck him. Josephus relates, that when Herod saw he must die, he replied to the flatteries of the people, "See, he whom you call a god, is snatched out of life, in spite of himself. The necessity of suffering death proves the falsity of your words; but we must submit to the will of God." (Jewish Antiquities, lib. xvii. Acts 9. and The Jewish War, lib. 1:chap. 21.)
Haydock
Princes may take warning from this example, not to take delight in the praises and flatteries of their subjects, so as to forget themselves to be men, and the God of heaven to be the supreme Lord of all, to whose just tribunal princes and subjects are equally amenable. (Haydock)
Witham
Eaten up by worms. A visible judgment of God, for his pride and vanity. (Witham)
12:25
Calmet
This John Mark, the companion of Sts. Paul and Barnabas, was not the evangelist who bore that name; but a cousin of Barnabas, son of Mary, in whose house the apostles generally assembled at Jerusalem. (Calmet)
12:3
Azymes.... The festival of the unleavened bread, or the pasch, which answers to our Easter.
12:4
As Peters person vvas more notorious then others, & therfore better garded then other, for feare he should escape: so Gods prouidence in preseruing & deliuering him for the longer gouernment of his Church, is very maruelous.
12:5
5. Praier vvas made.] The Church praied incessantly for her cheefe Pastor, and was heard of God: and al Christian people are vvarned thereby to pray for their Bishopes and Pastors in prison.
12:6
6. Tvvo chaines.] S. Peters chaines. These chaines are famous for miracles, and vvere brought from Hierusalem to Rome by Eudoxia the Emperesse, vvife to Theodosius the yonger, vvhere they vvere matched & placed vvith an other chaine that the same Apostle vvas tied with by Nero, & a Church foūded therevpon, named Petri ad vincula, Vvhere they are religiously kept and reuerenced vntil this day, and there is a Feast in the vvhole Church for the same, the first of August, vvhich vve call, Lammas day.
12:12
It is much for the praise of these good Christians that the assemble to Gods seruice & praier was kept in their houses in the time of persecution, & that the Apostle came thither straight out of prison, as his first refuge, as now Christian people doe much to their cōmendatiō, in places where Heresie doth reigne.
12:15
15. His Angel] If proper Angels (saith S. Chrysostom) be deputed by our Lord to such as haue only charge of their ovvne life, Patronage of Angels. (as one of the iust said, Gen. 41, 16. The Angel vvhich hath deliuered me from my youth vpvvard) much more are supernal Spirits at hand to helpe them vnto vvhom the charge and burden of the vvorld is committed. Chrys. in laud. Pauli. ho. 7. to. 3.
12:17
17. Tel Iames.] Publike praier for S. Peter the head. He vvilleth them to shevv this to S. Iames Bishop of Hierusalem and to the Christians, that they might see the effect of their praiers for him, & giue God thankes, for S. Iames no doubt published cōmon praier for S. Peter.
Though God had so miraculously deliuered him, yet he would not tēpt God by tarying among his persecutors, but accordīg to Christes cōmaundement fled for a time.
12:23
Princes that take delite in the flattery and praises of the people, so much that they forget them selues to be mē, & to giue the honour to God, may be warned by this example.
12:25
Concordanza Act. 11, 29.
12:1
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.9.1
1. “ Now about that time” (it is clear that he means the time of Claudius) “Herod the King stretched forth his hands to vex certain of the Church. And he killed James the brother of John with the sword.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
(Recapitulation.) “At that time,” it says, “Herod the king stretched forth his hands to afflict certain of the Church.” (
12:2
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 15
… That Peter is struck, that Stephen is overwhelmed by stones , that James is slain
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.1.4
… But there were two Jameses: one called the Just, who was thrown from the pinnacle of the temple and was beaten to death with a club by a fuller, and another who was beheaded.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.5.2
2. For the Jews after the ascension of our Saviour, in addition to their crime against him, had been devising as many plots as they could against his apostles. First Stephen was stoned to death by them, and after him James, the son of Zebedee and the brother of John, was beheaded,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… 1 .) Like a wild beast, he attacked all indiscriminately and without consideration. This is what Christ said: “My cup indeed ye shall drink, and with the baptism wherewith I am baptized, shall ye be baptized.” ( Mark x. 39 .) ( b ) “And he killed James the brother of John.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 124.1
… Surely the disciples followed Him also as their Master. But if it is to be understood only in reference to his suffering, was Peter the only one that suffered for the truth of Christianity? Was there not present there amongst those seven, another son of Zebedee, the brother of John, who, after His ascension, is plainly recorded to have been slain by Herod?
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
Orth. —And when we read in the Acts how Herod slew James the brother of John with a sword,
12:3
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.9.4
4. And then, as the divine Scripture says,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.14.6
6. But this did not last long. For immediately, during the reign of Claudius, the all-good and gracious Providence, which watches over all things, led Peter, that strongest and greatest of the apostles, and the one who on account of his virtue was the speaker for all the others, to Rome
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… ( a ) And how was it he did not kill Peter immediately? It mentions the reason: “it was the day of unleavened bread:” and he wished rather to make a display ( ἐκπομπεὕσαι ) with the killing of him. “And when he saw it pleased the Jews.” (
12:4
Policrate di Efeso † 196 d.C. Polycrates, Bishop of Ephesus 1
… He seems to have presided over a synod of Asiatic bishops ( a.d. 196) which came together to consider this matter of the Paschal feast. It is surely noteworthy that nobody doubted that it was kept by a Christian and Apostolic ordinance. So St. Paul argues from its Christian observance, in his rebuke of the Corinthians.
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 13
… look not behind thee.” Let them recall to their minds also how Peter, the chief of the apostles, “was thrown into prison, and delivered to four quaternions of soldiers to keep him;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.12
12. The Apostle Peter also gives you an example of either case.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… On whose behalf was it, that he gratified them by doing murders thus without plan or reason? “And it was the day of unleavened bread.” Again, the idle preciseness of the Jews: to kill indeed they forbade not, but at such a time they did such things! “Whom having arrested, he put in ward, having delivered him to four quaternions of soldiers.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 131
… But grant that, as even their own argument contends, the Godhead was impassible, and the passion was real, let them beware of denying that which suffered, lest they deny with it the reality of the passion; for if that which suffers does not exist, then the passion is unreal. Now for any one who likes to open the quaternion
12:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “Peter therefore was kept in prison: but prayer was made without ceasing of the Church unto God for him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 2
… So by every possible consideration he is desirous to soften them. For even greatness of number hath power, when there is virtue withal. And truly the Scripture elsewhere also showeth this plainly, where it saith, “But prayer was made earnestly of the Church unto God for him:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
… “With boldness,” he proceeds, “to make known the mystery of the Gospel”; that is, that I may answer for myself in its defense, as I ought. And art thou bound in thy chain, and still needest the aid of others? Yea, saith he, for so was Peter also bound in his chain, and yet nevertheless “was prayer made earnestly for him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 1
… but we are always in need of it, if we think rightly. Paul did not say, what need have I of prayer? and yet those who prayed were not worthy of him, or rather not equal to him; and you say, what need have I of prayer? Peter did not say, What need have I of prayer, for “prayer,” it says, “was made earnestly of the Church unto God for him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 4
Do you observe Paul constantly seeking these prayers? Do you hear that thus Peter was delivered from prison, when fervent prayer was made for him? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 19
… 11 ); and, “They had all one heart and [one] soul.” ( Acts iv. 32 .) And not this only, but also because love is increased by the gathering [of ourselves] together; and love being increased, of necessity the things of God must follow also. “And earnest prayer” (it is said) was “made by” the people. (
12:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… and the keepers before the door kept the prison. And, behold, the angel of the Lord came upon him, and a light shined in the prison: and he smote Peter on the side, and raised him up, saying, Arise up quickly. And his chains fell off from his hands.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 36
… thus do they rake up the smouldering embers of wrath, doing things intolerable. Mark how Peter slept. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
Peter also was counted worthy of this chain; for he, we read, was bound, and delivered to soldiers, and was sleeping. (
12:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “And when Herod,” etc. ( v. 6 .) See Peter sleeping, and not in distress or fear! That same night, after which he was to be brought forth, he slept, having cast all upon God. “Between two soldiers, bound with two chains.” (comp. 1 Pet. v. 7 .) Mark, how strict the ward! “And says, Arise.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… So that though there were no stripes to torture him, yet was there the anticipation of the future to distress him. And mark too the miracle there. “Behold, an angel of the Lord,” it is related, “stood by him, and a light shined in the cell; and he smote Peter on the side, and awoke him, saying, Rise up quickly. And his chains fell off from his hands.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 34.21
… but the Three Children He so delivered, that even the carnal were confounded; but the Maccabees therefore He delivered not so, that those who persecuted them should go into greater torments, while they thought that they had overcome God’s Martyrs. He delivered Peter, when the Angel came unto him being in prison, and said, “Arise, and go forth,”
12:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… and they would not even have been thought human beings. But in the case of Stephen, what did He not do? Did He not show them his face as it had been the face of an angel? But what in short did He leave undone here also? “And the angel said to him, Gird thyself, and bind on thy sandals.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… but thought he saw a vision. And when they were past the first and the second ward, they came unto the iron gate, that leadeth unto the city, which opened to them of his own accord; and they went out, and passed on through one street; and straightway the angel departed from him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… Christ said, “Provide neither gold nor silver, neither two coats, neither shoes, nor girdle, nor yet staves.” ( Matt. x. 9, 10 .) What then? tell me, did Peter transgress this command? Surely he did so, in having a girdle and a garment, and shoes, for listen to the words of the Angel, “Gird thyself, and bind on thy sandals.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
Acts xii. 8 . The angel bids Peter to bind on his sandals.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 1.1
… being both a beginning and an ending, we know by the testimony of the Evangelist that “the same John had his raiment of camel’s hair and a girdle of skin about his loins.” When Peter also had been put in prison by Herod and was to be brought forth to be slain on the next day, when the angel stood by him he was charged: “Gird thyself and put on thy shoes.”
12:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… where are the heretics?—let them answer. “And the Angel said unto him,” etc. ( v. 8 ) by this also convincing him that it is no fancy: to this end he bids him gird himself and put on his shoes, that he may shake off his sleep, and know that it is real. ( a ) ( e ) “And he wist not that it was true that was done by the Angel, but thought he saw a vision” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 20
… through the bodily senses, other appearances of a similar kind present themselves, which we perceive in the spirit, but think we perceive in the body, or perceive in the body, but think we perceive in the spirit (such a mistake as the Apostle Peter made when the angel suddenly freed him from his chains and imprisonment, and he thought he saw a vision
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 21
… nor did the Apostle Peter deviate from this way, when, thinking that he saw a vision, he so mistook one thing for another, that, till the angel who delivered him had departed from him, he did not distinguish the real objects among which he was moving from the visionary objects of a dream;
12:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… 9, 10 .) Behold, a second miracle. “And they went out, and passed on through one street; and forthwith the angel departed from him. And when Peter was come to himself, he said, Now I know of a surety, that the Lord hath sent His Angel, and hath delivered me out of the hand of Herod, and from all the expectation of the people of the Jews.” (
12:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… 10 ): and yet the things that had happened within (the prison) were more marvellous: but this was now more after the manner of man. “And having gone out, they went along one street and immediately (all ‘until’) the Angel departed from him.” (
12:12
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.15
… And so greatly did the splendor of piety illumine the minds of Peter’s hearers that they were not satisfied with hearing once only, and were not content with the unwritten teaching of the divine Gospel, but with all sorts of entreaties they besought Mark,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.25
15. For example, there is also another John, surnamed Mark, mentioned in the Acts of the Apostles,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… The circumstance also of the chains having fallen off from his hands, is a strong argument of his not having fled. “And when he had considered the thing, he came to the house of Mary the mother of John, whose surname was Mark; where many were gathered together praying.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 3
… great Peter, first of the Apostles, when he was loosed from his chains and had escaped from the hands of Herod, came to the house of John, who was surnamed Mark, and after removing the anxiety of his friends by his visit and bidding them maintain silence, betook himself to another house in the endeavour to conceal himself more effectually by the removal.
12:13
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.28
… but when they who were gathered together in the house wondered, and thought that it was quite impossible that Peter verily stood before the gate, they said, It is his angel.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 8
… The former was held in a house, before any one has come over, and before they themselves have wrought anything; this, when all are wondering, and the healed man is standing by; when none doubt, as in the other case where some said “These men are full of new wine.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “And as Peter knocked at the door of the gate, a damsel came to hearken, named Rhoda. And when she knew Peter’s voice, she opened not the gate for gladness,”—Mark even the servant-girls, how full of piety they are,—“but ran in, and told how Peter stood before the gate.” (
12:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “But ran in,” etc. just as we are wont to do, she was eager to be herself the bringer of the good tidings, for good news it was indeed. “And they said unto her, Thou art mad: but she constantly affirmed that it was even so: then said they, It is his Angel.” ( v. 15 .) This is a truth, that each man has an Angel.
12:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “But ran in,” etc. just as we are wont to do, she was eager to be herself the bringer of the good tidings, for good news it was indeed. “And they said unto her, Thou art mad: but she constantly affirmed that it was even so: then said they, It is his Angel.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 3
… xviii. 10 .) For each believer hath an Angel; since even from the beginning, every one of those that were approved had his Angel, as Jacob says, “The Angel that feedeth me, and delivereth me from my youth.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.17
… “Do not despise one of these little ones; for I say unto you that their angels in heaven do always behold the face of thy Father which is in heaven:” and this also: “the angel of the Lord shall encamp round about them that fear Him, and deliver them.” Moreover this also which is said in the Acts of the Apostles, of Peter, that “it is his angel.”
12:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… “But Peter continued knocking: and when they had opened the door, and saw him, they were astonished. But he, beckoning unto them with the hand to hold their peace, declared unto them how the Lord had brought him out of the prison. And he said, Go show these things unto James, and to the brethren. And he departed, and went into another place.” (
12:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
“So Peter was kept in the prison,” etc. ( v. 5 .) They, being at large, were at prayer: he, bound, was in sleep. “And he wist not that it was true.” ( v. 9 .) If he thought it was true that was happening, he would have been astonished, he would not have remembered
12:18
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 13
… And when Herod had sought for him, and found him not, he examined the keepers, and commanded that they should be put to death,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… Had it been the Angel, he would have knocked at the door, would not have retired to another place. And
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
(Recapitulation.) “And when it was day,” etc. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… But he did not use the boon aright. “Now as soon as it was day,” it continues, “there was no small stir among the soldiers, what was become of Peter.” And what then? Herod makes strict inquiry into the matter, “and he examined the guards,” it is related, “and commanded that they should be put to death.” (
12:19
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.10.1
1. The consequences of the king’s undertaking against the apostles were not long deferred, but the avenging minister of divine justice overtook him immediately after his plots against them, as the Book of Acts records.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 9
… In order then that we may free these of their madness and those of their perplexity, suffer us to discourse a little upon this topic. Plainly, then, if this be their charge, that the children were left to be slain, they should find fault likewise with the slaughter of the soldiers that kept Peter.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… but now, seeming to be in a dream, he was free from perturbation. “When,” it says, “they were past the first and the second ward”—see also how strong the guard was—“they came unto the iron gate.” ( v. 10 .) “Now know I that the Lord hath sent His Angel.” ( v. 11 .) Why is not this effected by themselves?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… And then neither had the chains been broken, nor were they loosed. He ought to have seen, that the thing was of God, and no work of man. “And he went down from Judea to Cæsarea, and there abode. And Herod was highly displeased with them of Tyre and Sidon,” etc. (
12:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… And upon a set day Herod, arrayed in royal apparel, sat upon his throne, and made an oration unto them. And the people gave a shout, saying, ‘It is the voice of a god, and not of a man,’ And immediately the angel of the Lord smote him, because he gave not God the glory: and he was eaten of worms, and gave up the ghost.” (
12:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… “And,” it says, “having made Blastus the king’s chamberlain their friend, they desired peace; because their country was nourished by the king’s country.” ( v. 20, 21 .) For probably there was a famine. “And on a set day,” etc. (Joseph. Ant. xix.) Josephus also says this, that he fell into a lingering disease. Now the generality were not aware of this,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 26
Moreover while Herod on hearing the cry “It is the voice of a god and not of a man,” inasmuch as “he gave not God the glory, burst in sunder, and all his bowels gushed out” (
12:23
Tertulliano † 220 d.C. To Scapula 3
… You have the astrologers, consult them about it. We can point you also to the deaths of some provincial rulers, who in their last hours had painful memories of their sin in persecuting the followers of Christ.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.10.1
… And when all the multitude applauded the speech, as if it were the voice of a god and not of a man, the Scripture relates that an angel of the Lord smote him, and being eaten of worms he gave up the ghost.
12:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… οἱ κολακεύοντες ). Observe again, while both parties deserve punishment, this man is punished. For this is not the time of judgment, but He punishes him that had most to answer for, leaving the others to profit by this man’s fate. “And the word of God,” it says, “grew,” i.e. in consequence of this, “and multiplied.” (
12:25
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.5
5. Luke also in the Acts speaks of his friends, and mentions them by name.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… “And the word of God,” it says, “grew,” i.e. in consequence of this, “and multiplied.” ( v. 24 .) Do you mark God’s providential management? “But Barnabas and Saul returned from Jerusalem, when they had fulfilled their ministry, and took with them John, whose surname was Mark.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 3
Not therefore in opposition to Him that sent him did he baptize; but, as in the case of the widows , though the apostles had said, ( Acts vi. 2 .) “it is not fit that we should leave the Word of God and serve tables,” he discharged the office (
12:1
1. EODEM AUTEM TEMPORE, — puta inchoato anno 2 Claudii et Christi 43, quo coepit fames, ut dixi in fine capitis praecedentis. HERODES, — non Ascalonita, qui infantes in ortu Christi occidit; nec Antipas, qui Joannem Baptistam decollavit et Christum illusit: sed Agrippa, filius Aristobuli, filii Herodis Ascalonitae. Ita Syrus et Eusebius, lib. II, cap. V. Vocatur rex, non tetrarcha, quia regnum regisque nomen a Caio Caligula Imperatore obtinuerat, eo quod sub Tiberio Caesare, Caio familiaris, Tiberio celerem mortem, ut Caius nepos ei in imperio succederet, optasset, ideoque a Tiberio in carcerem detrusus esset: unde mox moriente Tiberio, succedens Caius, Agrippam carcere liberatum regem Judaeae creavit, uti narrat Josephus, lib. XVIII, cap. VIII, et lib. XIX, cap. V. Nota: Quatuor fuerunt Herodes: primus, Ascalonita; secundus, Antipas, filius Ascalonitae; tertius, hic Agrippa, Antipae ex fratre nepos; quartus, Agrippa junior, hujus senioris filius, de quo cap. XXV, 10, qui fuit tempore excidii Hierosolymitani, cui Josephus suam historiam Judaicam dedicavit. UT AFFLIGERET. — Quia, teste Josepho, Judaismi Judaeorum erat studiosissimus, atque a Caio cum regno jus etiam in res sacras, templum et sacerdotium obtinuerat. Adeo enim Caio ob optatum et praedictum ei imperium, erat carus, ut Caius creatus Imperator, mox Agrippae donarit catenam auream, pondere parem ferreae, qua eum onerarat et vinxerat Tiberius, ait Josephus, lib. XIX, cap. V. Videtur Agrippa Romae didicisse crudelitatem a Tiberio Caesare, a quo conjectus in vincula, a Caio evectus fuit ad regnum: perinde ac Tiberius ab exilio Rhodiensi vocatus est ad imperium, de quo Suetonius in ejus Vita, cap. LIX: « Multa, ait, ita saeve et atrociter factitavit, ut nonnulli versiculis quoque et praesentia exprobrarent, et futura denuntiarent mala: » Asper et immitis, breviter vis omnia dicam? / Dispeream, si te mater amare potest. / Aurea mutasti Saturni saecula, Caesar: / Incolumi nam te, ferrea semper erunt. / Fastidit vinum, quia jam sitit iste cruorem, / Tam bibit hunc avide, quam bibit ante merum. / Aspice Felicem sibi, non tibi, Romule, Syllam: / Et Marium, si vis, aspice, sed reducem. / Nec non Antoni civilia bella moventis, / Nec semel infectos aspice caede manus. / Et dic: Roma perit: regnabit sanguine multo, / Ad regnum quisquis venit ab exilio. GLADIO. — Quia licet in veteri Testamento vix legamus Judaeos usos gladio in poenis reorum, tamen postquam in Romanorum potestatem venerunt, eo, more Romanorum, usi sint eorum Tetrarchae et Reges: unde et Herodes Antipas, hujus Herodis patruus, gladio occidit S. Joannem Baptistam.
12:2
2. OCCIDIT AUTEM JACOBUM. — Cur Jacobum prae caeteris Apostolis? Respondeo: Primo, quia hic Jacobus major, frater Joannis, erat unus e primariis tribus Apostolis, adeoque e columnis Ecclesiae. Secundo, quia, ut ait S. Chrysostomus et Theophylactus in cap. XVII S. Matth., Jacobus hic quasi Boanerges, id est filius tonitrui, in praedicatione Evangelii erat igneus quasi fulmen, ac Judaeis terribilis et gravis quasi tonitru, confutando Judaeos et judaismum, ideoque ab eis postulatus ad necem. Tertio, quia ex Hispania obita celebris rerumque gestarum gloria clarus, oculos omnium in se convertebat, ac nominatim quod duos famosos magos, Philetum et Hermogenem, ad Christum convertisset: forte etiam Judaei, qui plurimi tum in Hispania degebant, ejus praedicatione et gestis offensi, litteras ad suos Hierosolymitas dederant, ut Jacobum e medio tollerent. Denique probabile est ceteros plerosque Apostolos abfuisse Hierosolymis, imo abiisse in suas provincias, ut proinde eos comprehendere non potuerit Herodes, de quo mox plura. Occidit autem Herodes Jacobum, tum ut Judaeos magis sibi conciliaret, tum quia Judaismi, quem S. Jacobus impugnabat, erat amantissimus. Unde Josephus, lib. XIX Antiq., cap. VII: « Quapropter, inquit, libenter et continue degebat Hierosolymis, institutorum ac rituum patriae servator religiosissimus. Purus enim erat a contaminamentis omnibus, nec ulla dies ei praeteribat absque sacrificio. » Porro occisus est S. Jacobus a Judaeis paulo ante Pascha, puta ante 14 lunam primi mensis Nisan, vel paulo post, ut volunt alii. Unde Rom. Martyr. 25 julii ait, « prope Pascha, » non definiens ante, an post: nam paulo post ejus necem, voluit Herodes occidere quoque Petrum post dies azymorum, id est post octavam Paschatis. S. Hieronymus, in cap. XLIII Ezech., scribit S. Jacobum immolatum altera die Paschatis, scilicet decima quinta luna, in qua Christus occisus est. Ado Trevirensis, in Martyr., et Calixtus Papa I, De Miraculis S. Jacobi, scribunt eum occisum 25 martii, quo pariter die ante decem annos, puta anno Christi 34, occisus fuerat Christus. Christophorus tamen a Castro, in Histor. Deipar., cap. XVIII, censet eum occisum in aprili in diebus azymorum: festum tamen ejus celebratur die 25 julii, quia eo die translatum est ejus corpus Compostellam, ubi miraculis plurimis coruscans magno hispanorum, imo peregrinorum e toto orbe confluentium confluxu colitur; quae peregrinatio celebrari coepit anno Domini 1220, teste S. Antonino, I part. Hist., tit. VI, cap. VIII. Porro S. Jacobus vadens ad mortem, suum accusatorem, nomine Josiam, sua constantia et sanctitate ita obstupefecit, ut eum ad Christum converterit martyremque effecerit. Audi ex S. Clemente Eusebium, lib. II Hist., cap. IX: « Is sane qui eum ad tribunal duxerat, cum martyrium subiturum cerneret, ea re motus, et se Christianum esse ultro confessus est. Ducti sunt igitur simul uterque. Ille vero in itinere petiit ut ignosceretur sibi a Jacobo. Hic cum parumper deliberasset: Pax tibi, inquit, et osculatus est eum; atque ita simul uterque decollatus est. » Addit S. Isidorus S. Jacobum euntem ad martyrium, paralyticum suam opem inclamantem membris et sanitati restituisse. Nota: S. Jacobi laus et gloria prima est, quod primus omnium Apostolorum pro Christo martyrium generose obierit, caeterisque ad illud dux et choragus fuerit. Ex adverso frater ejus S. Joannes agmen Apostolorum claudit, et ultimus omnium defunctus est grandaevus anno Christi 101, post Christi passionem 68, post Jacobi necem 58. Quare hi duo fratres caeterorum omnium Apostolorum vitam et mortem sua morte, quasi initio et fine complectuntur, inchoant et terminant, eorumque sunt quasi A et O. Secunda, quod cognatus fuerit Christi, natus ex patre Zebedaeo et matre Maria Salome, quae Sanctorum catalogo adscripta, religiose colitur Verulis in Italia, ubi ejus corpus requiescit. Tertia, quod a Christo mutatum sit ei nomen, ac cum fratre Joanne vocatus sit « Boanerges, » id est filius tonitrui, id est tonitru et fulmen: fulmineus enim fuit zelo, actione, praedicatione, miraculis. Nulli alteri Apostolo Christus mutavit nomen, nisi Simoni, quem vocavit « Cepham, » id est Petrum, eo quod illum Ecclesiae suae destinaret basin et Primatem. Quarta, quod a Christo prae caeteris Apostolis electus fuerit et dilectus: hi enim tres, Petrus, Jacobus et Joannes, quasi triumviri Christi, soli interfuerunt ejus transfigurationi in monte Thabor et orationi ultimae in horto paulo ante mortem, in qua sudavit aquam et sanguinem. Insuper semper mansit virgo, aeque ac frater ejus Joannes. Unde de utroque loquens Epiphanius, Haeres. 58: « Quinam ergo, inquit, hi fuerint, quam generosi Apostoli, et monasticam vitam degentes, ac deinceps virgines. » Quinta, quod Christi fuerit amantissimus ejusque honoris zelosissimus. Unde Lucae IX, 54, cum Samaritae Christum spernerent, indignans et Christi injuriam ulcisci volens, ingenti zelo, etsi adhuc rudi et impolito dixit: « Domine, vis dicimus ut ignis descendat de coelo, et consumat illos? » q. d. Vis ut instar Eliae eos igne coelesti et fulmine afflemus? « Surrexit enim Elias propheta quasi ignis, et verbum ipsius quasi facula ardebat, » Eccles. XLVIII, 1. Sexta, quod B. Virgini carissimus fuerit. Unde ipsa adhuc vivens Hierosolymae, eidem apparuit Caesaraugustae, insistens columnae, jussitque ibidem oratorium sibi extrui, praedicens illam Hispaniae partem sibi fore devotissimam. Quare S. Jacobus eidem sacellum, omnium in orbe primum, exaedificavit. Ita referunt Annales Hispaniae. Septima, quod Hispaniam a Mauris et Saracenis liberarit, visibiliter praeiens aciem Ramiri regis, dum ille anno Domini 834, cum innumeris Saracenis e recenti victoria insolentibus, sibique insultantibus, monitu et invocatione S. Jacobi confligens, eos omnes vel cecidit, vel cepit, vel in fugam egit. Unde et Hispani in praeliis eum jugiter invocant, et ejus ope illustres contra fidei hostes obtinuerunt et obtinent victorias. Quare in ejus honorem instituerunt Ordinem Militarem Equitum S. Jacobi, qui coepit sub Alfonso IX, rege Hispaniae, anno Domini 1158. Octava, Jacobo debet Hispania quod a Christo hucusque in vera et orthodoxa Christi fide constans perstiterit, ut merito reges ejus Catholici cognominentur, ipsaque sit basis et columen fidei et Ecclesiae, quodque fidem Christi cum aeterna nominis sui gloria per Indias, tam Orientis quam Occidentis, longe lateque propagarit, et in dies magis magisque propaget. Censet S. Isidorus, et Lucius Dexter in Chronico, idque habet Liturgia Mozarabum, et versio Arabica, S. Jacobum hunc, fratrem S. Joannis, scripsisse epistolam Canonicam, quae vulgo S. Jacobi dicitur; Eusebius tamen, S. Hieronymus et alii multi censent eam scriptam a Jacobo Minore, qui frater Domini dictus, primus fuit Episcopus Hierosolymorum; quod in ipsa ejus Epistola discutiendum erit. Denique, sicut S. Joannes Baptista occisus est ab Herodiade, quae erat soror hujus Herodis Agrippae, eo quod incestas ejus nuptias cum Herode Antipa, patruo suo, culpasset; ita et S. Jacobus occisus est a fratre ejus Agrippa: nimirum S. Joannem martyrii socium merebatur S. Jacobus; itaque Herodias Joannicida fratrem Herodem, et Herodes Jacobicida sororem Herodiadem, velut dignum patella operculum poscebat, nimirum uterque mali corvi malum fuit ovum. Uterque enim prognatus est ex Herode Ascalonita, qui fuit infanticida, et in eis Christicida. Hic enim utriusque fuit avus: genuit enim Aristobulum, qui fuit pater Herodis Agrippae et Herodiadis. Addit L. Dexter in Chronico, anno Christi 41: « Ex Hispania rediens Jacobus Gallias invisit, ac Britannias, ac Venetiarum oppida; ubi praedicat, ac Hierosolymam revertitur, de rebus gravissimis consulturus B. Virginem et Petrum. » Et mox anno Christi 42: « Praedicans acerrime Judaeis, prius interfuit hoc anno consecrationi aedis sacrae Nazareth (quae Lauretum ab angelis translata, inde nunc Lauretana dicitur), in qua Virgo Deum concepit, praesentibus nonnullis Apostolorum: succiso ab Herode capite, recens Hierosolymam reversus, nobile martyrium 25 die martii (quo et Christus crucifixus est) gloriose pertulit. Discipuli S. Jacobi, Dei monitu Virginisque consilio, corpus magistri Joppe in navi deponentes, Iriam Flaviam Gallaeciae civitatem felici navigatione pervenerunt. Altare super sacrum corpus erigunt, et more sacro, Basilius, Athanasius, Chrysogonus, Agathodorus, Elpidius (qui nuntio accepto de corpore sui parentis in Hispanias allato, mox patriam accurrunt) sacrant, et Apostolo dicant. » Subdit anno Christi 50, S. Petrum Hispanias adiisse, multis eum comitantibus, inde in Africam et Aegyptum transisse. Horum omnium fides sit penes auctorem, quae quanta sit dixi in fine Chronotaxeos. Quaeres, quoto Christi anno occisus est S. Jacobus? Primo Eusebius, in Chronico, ait eum occisum anno Christi 36, qui fuit Tiberii imperatoris 20, a morte Christi 2. Verum irrepsit error in Chronicon hoc. Nam eo tempore necdum regnabat Herodes Agrippa, qui eum occidit: coepit enim regnare cum Caio, successore Tiberii. Unde idem Eusebius, lib. II Histor., cap. VIII et IX, ait eum occisum, aeque ac Petrum incarceratum, sub Claudio imperatore. Secundo, alii Jacobi necem contigisse putant anno Claudii 8, Christi 49, qui fuit a morte ejus 15, eo quod Herodes Agrippa paulo post eum occisum, et Petrum incarceratum, sit occisus ab angelo, cap. XII. Mortuus est autem Agrippa anno 9 Claudii, ait Tacitus lib. XII Annal. Sed errat Tacitus; nam Agrippa 3 Claudii anno defunctus est, teste Eusebio, lib. I Hist., cap. XIII. Tertio, Baronius putat S. Jacobum decollatum anno Claudii 2, Christi 44, qui fuit a morte ejus 11: Herodem vero percussum ab angelo anno Claudii 4, Christi 46. Verum caeteri tradunt eum tantum tres annos regnasse sub Claudio, et quatuor sub Caio, hoc est universim septem annos. Quarto, Onuphrius, in Chron., et Mariana, Hist. Hispan., lib. IV, cap. II, S. Jacobi necem consignant anno Christi 42, qui fuit Claudii imperatoris primus. Nam anno sequente, puta 2 Claudii, Petrus statim a nece Jacobi incarceratus, ab angelo liberatus profectus est Romam, uti omnes tradunt. Sic et L. Dexter, in Chronico, tradit S. Jacobum occisum anno Christi 42, die 25 martii. Quinto, Genebrardus in Chronol., lib. II, eam ponit anno Christi 46, qui, inquit, fuit Claudii tertius, Agrippae septimus et ultimus: septennium enim eum regnasse docet Josephus loco mox citando; nam paulo post occisum Jacobum occisus est, ita ut quatuor annos regnarit sub Caio, tres sub Claudio. Verum non statim a nece Jacobi ab angelo percussus est Agrippa: nam, ut ait Lucas, in fine hujus capitis, Agrippa occisus est Caesareae: eo autem ascendit post moram aliquam actam Hierosolymae a nece Jacobi. Rursum non statim ut ascendit Caesaream, ibi percussus est. Nam Lucas narrat interim famem accidisse praedictam ab Agabo: Tyrii enim et Sidonii facto concursu, per Blastum conati sunt Agrippam sibi reconciliare, eo quod alerentur eorum regiones ab illo, ut ait Lucas, vers. 20. Non ergo paucis diebus Agrippa Caesareae commoratus est; sed partem anni sexti regni sui et totum septimum ibi transegit. Quocirca Saxio similiter censent S. Jacobum occisum et S. Petrum incarceratum fuisse in Paschate, anno Claudii 2 incipiente, qui fuit Christi 43, nonus ab ejus morte. Tunc enim Agrippa Roma, ubi a Claudio in regno fuerat confirmatus, celeriter rediens Hierosolymam ante Pascha, volens Judaeis gratificari, S. Jacobum occidit et S. Petrum vinxit: sed ille ab angelo liberatus, multis Asiae provinciis peragratis, Romam ingressus, Romanam Cathedram erexit die 18 januarii, sub finem anni 2 Claudii, qui finiendus erat die 24 januarii, inchoato jam anno Christi 44; ac eodem jam currente, et post diem 24 januarii concurrente cum anno 3 Claudii imperatoris, Agrippa percussus est ab angelo, cum septem annos regnasset, nimirum quatuor sub Caio, tres sub Claudio. Sic enim omnia apposite inter se per annos distributa connexa cohaerent. Ita Josephus, qui tum vivebat et haec spectabat, lib. XIX Antiq., cap. VIII, et ex eo Christophorus a Castro, in Hist. Deipar., cap. XVIII, pag. 530, quem vide. Eodem anno Christi 43, Thaddaeus missus est ad Abagarum (uti ei vivens promiserat Christus), eumque cum populo Edesseno fide Christi imbuit et baptizavit, uti passim tradunt Historici. Mihi magis probatur sententia Baronii, excepto anno Claudii 2, Christi 44, qui fuit a morte ejus 11: enim censeo fuisse Christi 45, Claudii tertium: nam ultra tertium Claudii annum non regnasse, nec vixisse Herodem consentiunt Chronologi et Historici. Porro primus Claudii annus incidit in annum Christi 43, non 42, uti tradit Eusebius et caeteri; nam Christus mortuus est anno Tiberii 18, uti omnes consentiunt, agens annum aetatis 34. Tiberius autem 22 annos regnavit, cui successit Caius per 4 annos. Caio successit Claudius: combina horum annos cum annis Christi, invenies Claudii 1 annum incidere in annum Christi 43, non 42; anno ergo Christi 44 Petrus e carcere liber, variis provinciis peragratis, Romam contendit ibique cathedram posuit 18 januarii, inchoante anno 45 Christi, et finiente anno Claudii secundo. Nam tertius Claudii annus inchoandus erat die 24 januarii ejusdem anni. Id patet ex eo quod Petrus sederit Romae 25 annis. Jam incipe ab anno 3 Claudii, et numera reliquos ejus 12 annos (universim enim regnavit 14 annis), adde annos 13 Neronis (13 enim anno Neronis, ab eo occisus est Petrus), qui successit Claudio, habebis annos 25 Sedis Romanae S. Petri. Quaeres secundo, quoto post Christi in coelum ascensum anno Apostoli discesserunt e Judaea in suas provincias, ut toto orbe evangelizarent Gentibus quibuslibet? Respondeo: varii varium assignant annum. Primo, Apollonius, qui vixit anno Christi 220, scribit apud Eusebium, lib. V Hist., cap. XVII, Christum jussisse Apostolis, ne ante 12 annos a morte sua computandos, Hierosolymis discederent. Id accepit ex Clemente Alexandrino, qui paulo ante vixit et scripsit, scilicet anno Christi 190. Clemens enim, lib. VI Strom., idem tradit: sed Clementis hujus scripta vitiata sunt ab haereticis, ideoque inter apocrypha relata a Gelasio Pontifice, aeque ac Itinerarium Petri, a quodam Clemente (non illo Romano Pontifice, S. Petri discipulo et successore, uti prae se fert) compositum, ubi idem de hisce 12 annis a Christo Apostolis praestitutis, dicitur: ex quo primo desumpta et propagata videtur haec traditio. Sed eam falsam esse et confictam patet ex hisce Actis Apostolorum. Nam paulo post necem S. Stephani, Philippus Samariam convertit; unde eo Hierosolymis acciti discesserunt sancti Petrus et Joannes, ut Samaritis sacramentum Confirmationis impenderent. Rursum ex iisdem patet S. Petrum paulo post lustrasse Joppen, Lyddam aliasque civitates Judaeae; deinde Caesareae Christi fidem praedicasse Cornelio; ac tandem cathedram suam Antiochiae collocasse per septem annos, donec eam Romam transferret, quod factum est anno circiter decimo post ascensum Christi in coelum. Secundo, Baronius, quem multi sequuntur, ac Lorinus hic ad vers. 20 censent Apostolos se dispersisse per orbem post necem S. Jacobi, anno Christi 44, qui fuit decimus a Christi morte et resurrectione: unde S. Matthaeum paulo ante, puta anno Christi 44, scripsisse Evangelium. Causam dispersionis fuisse persecutionem Herodis, qua occidit S. Jacobum et incarceravit S. Petrum, cum et caeteros occisurus, si potuisset: quocirca illos periculum fugientes, profectos esse ad Gentes. Multo longius abeunt, qui Apostolos universaliter per orbem dispersos esse opinantur post primum Concilium Hierosolymis habitum, Act. XV; hoc enim celebratum esse anno Christi 51, ut vult Baronius, vel 54, ut vult S. Hieronymus. Citant pro hac sententia S. Chrysostomum, hom. 25 in Acta, sed falso. Verum haec sententia difficilis est creditu. Primo, quia Eusebius, lib. I Hist., cap. XIII, scribit sanctum Thaddaeum, profectum Edessam Syriae anno Christi 43, convertisse Abagarum regem et populum Edessenum ad Christum, uti Abagaro olim scripserat et promiserat Christus. Quocirca Lucius Dexter, in Chronic., et Genebrardus, in Chronol., censent divisionem Apostolorum factam anno Christi 41, qui fuit septimus a morte ejus. Sed nec hoc satisfacit, ob sequentes rationes. Secundo, quia S. Jacobus in Hispanias profectus est, utique ante annum Christi 44; nam eo occisus est Hierosolymae ab Herode. Eum enim in Hispania praedicasse, universalis est et immemorabilis non tantum Hispaniae, sed et fidelium ubique traditio, cui refragari nemo queat. Jacobus ergo in Hispanias profectus est sub annum Christi 37. Ergo eodem caeteri quoque in sua loca abiisse videntur. Tertio, quia Christus jusserat Apostolis ut manerent Hierosolymis usque dum reciperent Spiritum Sanctum in Pentecoste, ut eo recepto linguis igneis irent praedicatum per totum orbem, ut patet Act. I; si enim decem annos mansissent in Judaea, tarde admodum executi essent mandatum Christi de praedicando Gentibus per totum orbem, et parum temporis ad id exequendum habuissent. Plerique enim anno trigesimo apostolatum cum vita et martyrio finierunt. Adde, pauci fuerunt, puta duodecim, et tamen hi remotissimas et plurimas gentes, vastas et amplas adire et convertere debebant. Quarto, quis credat eos omnes decennium integrum posuisse apud paucos perfidos et obstinatos in sua lege Judaeos, cum scirent totum orbem sibi a Christo praescriptum et demandatum esse? Sane pauci anni sufficiebant ad praedicandum per totam Judaeam, praesertim cum ibidem Diaconos et Presbyteros ordinassent; quin et S. Jacobum, fratrem Domini, constituissent Episcopum. Quinto, quia S. Paulus, Galat., I, 19, ait se post triennium a conversione sua (quae contigit anno Christi 36, vel, ut alii volunt, 33), puta anno Christi 38, vel 39, ascendentem Hierosolymam, neminem Apostolorum vidisse, nisi S. Petrum et Jacobum, fratrem Domini: quia scilicet caeteri ad evangelizandum toto orbe erant dispersi, ait S. Hieronymus, Anselmus, Claudius Taurinensis et Cajetanus ibid. Hinc et S. Lucas describens acta S. Petri, et ortum progressumque Ecclesiae in Judaea, nullam aliorum Apostolorum mentionem facit, nisi S. Joannis; utique facturus si in ea diutius mansissent. Ob haec ergo argumenta probabilius videtur Apostolos longe ante annum Christi 44, qui fuit decimus a morte ejus, in suas provincias discessisse: quo anno discesserint, praecise definire non ausim. Probabile est eos discessisse paulo post conversum a Petro Cornelium: tunc enim apertum est publice per coeleste oraculum ostium fidei Gentibus, iisque jussus est illico Petrus, ac consequenter et caeteri evangelizare. Quocirca ipse mox adiit Antiochiam ibique cathedram constituit anno Christi 37. Videntur ergo sub idem tempus quoque caeteri suas adiisse gentes, in eisque Ecclesias erexisse, ibique suas cathedras posuisse. Quis enim credat eos coelesti visione Petri admonitos, jam esse tempus praedicandi Gentibus, tardasse et distulisse hujus moniti, imo praecepti divini executionem per septem vel octo annos, puta ab anno Christi 37, usque ad 44. Videntur ergo discessisse sub annum Christi 37, unde et anno Christi 36 Deus convertit Saulum eumque Gentium Apostolum et doctorem designavit. Quod si quis eodem anno Christi 36 contendat Cornelium fuisse conversum, et paulo post Apostolos, saltem aliquos ivisse in suas provincias, non repugnabo. Sub idem enim tempus videtur apertum Gentibus fidei ostium, quo Saulus conversus creatus est a Deo Gentium doctor. Imo noster Gaspar Sanchez, tract. I De Praedic. S. Jacobi in Hispania, cap. VI, et Christophorus a Castro in Histor. Deiparae, cap. XVIII, pag. 541, censent Apostolos statim a Pentecoste, anno Christi 34, ivisse in suas provincias. Probant id primo, quia ideo in fine illius anni 34, ut tradit Eusebius in Chronico, et alii, ordinasse videntur sanctum Jacobum, fratrem Domini, Episcopum Hierosolymae, ut Judaeorum curam pastoralem in ipsum transferrent, ipsi vero discederent ad Gentes. Secundo, id probant ex Melitone Sardensi, quem citat Beda in cap. VIII Act., et ex Prochoro, discipulo S. Joannis: sed utriusque scripta sunt vitiata, apocrypha et fabulosa. Tertio, quia Christus ascendens in coelum jussit dixitque Apostolis, Marc. cap. ult.: « In mundum universum euntes, docete omnes gentes, » q. d. « Ite, quia jam tempus est, » ait S. Thomas, Hugo et Cajetanus, qui et addit, hoc mandato revocatum esse illud anterius, « In viam Gentium ne abieritis. » Quarto, quia Ecclesia in Officio Pentecostes, in Vesperis secundis, ad Magnificat canit: « Hodie completi sunt dies Pentecostes; hodie Spiritus Sanctus in igne discipulis apparuit, et tribuit eis charismatum dona: misit eos in universum mundum praedicare. » Similiter loquitur S. Leo, serm. I in Natali S. Petri et Pauli. Item Metaphrastes et alii. Unde concludit Sanchez paulo post Pentecosten Apostolos praedicasse Gentibus et ad eas profectos esse ante conversionem Cornelii, quam ipse censet factam anno 36 Christi, qui fuit secundus ab ejus morte. Licet enim posterius eam narret Lucas, eam tamen esse praeponendam: Lucam enim per hysterologiam gesta Petri postponere, ut narrata conversione S. Pauli, ejus gesta eodem historiae filo pertexat, quibus pertextis gesta S. Petri enarrare aggreditur. Verum difficile est creditu Apostolos ivisse ad Gentes ante apertum iis coelitus fidei ostium per conversionem Cornelii. Ideo enim Deus illam coelesti visione Petro praemonstravit, ut per illam Apostolis iter ad Gentes panderet: alioqui enim Judaei, quales erant plerique primi Christiani, id non permisissent, imo iis restitissent, uti restiterunt S. Petro, cap. XI, vers. 3. Sed Petrus per visionem a Deo acceptam eis satisfecit. Quare argumenta a Sanchez allata probant duntaxat a Pentecoste licuisse Apostolis praedicare Gentibus, uti recte judicavit Gabriel Vasquez, quem citat Sanchez, cap. VIII; imo eosdem praedicasse Gentibus, quae se Judaeis miscebant in concionibus S. Petri et Apostolorum: non tamen probant eos statim a Pentecoste ivisse in suas provincias, tum quia primo satisfacere debebant Judaeis, qui praetendebant Messiam sive Christum ejusque Evangelium ad se pertinere, non ad Gentes: illum enim ad se esse missum, eo quod patribus suis fuisset promissus: hoc autem fecerunt ordinando Hierosolymae Episcopum S. Jacobum; dispergendo se per caeteras Judaeae, Galilaeae et Samariae civitates, ibique evangelizando; tum quia exspectabant occasionem et tempus, quo a Deo discedere monerentur, ut hoc Judaeis possent obtendere, ne ipsis abeuntibus obstreperent, aut schisma facerent: hoc autem factum est per visionem S. Petro oblatam. Rursum illa argumenta recte probant Apostolos iter suum non distulisse per multos, v. g. decem annos, sed rebus in Judaea compositis mox discessisse. Hoc autem factum est, cum Petrus obita Judaea, Lydda et Joppe, ubi multos dies mansit, ait Lucas, cap. IX, missus est Caesaream ad convertendum Cornelium: quod factum est sub annum Christi 37, ut dixi in fine cap. X; ac consequenter tunc pariter videntur Apostoli in suas oras profecti. Sic enim omnia suavi dispositione et concinna narratione connexa cohaerent. Nam ab anno Christi 34 usque ad 37, Apostoli omnes, per triennium integrum evangelizando Judaeis, abunde eis satisfecerunt: unde eo expleto, anno Christi 37, converso Cornelio et patefacto coelitus Gentibus ad Ecclesiam ingressu, omnes se ad iter in suas provincias accinxerunt. Confirmatur primo, quia Lucius Dexter, in Chronico, et alii tradunt S. Jacobum anno Christi 37 profectum in suam provinciam, puta Hispaniam: ergo idem caeteri plerique fecerunt alternative. Dico, plerique et alternative. Nam non omnes simul eodem tempore praecise discesserunt, sed alii citius, alii tardius, pro rerum et negotiorum commoditate, vel necessitate, ut recte advertit Christophorus a Castro, cap. XVIII Hist. Deiparae. Sic S. Joannes diutius ibidem mansit, ut serviret B. Virgini, cui a Christo datus erat custos imo filius; S. Petrus Judaeis vel praesens, vel necessario vicinus esse voluit per decem annos, ex quibus septem egit Pontificem Antiochiae, sed ita, ut crebro in Judaeam et Jerusalem excurreret. Unde S. Paulus anno Christi 39, veniens Hierosolymam, eum ibidem invenit et convenit, Galat. I, 19; S. Petrus enim praecipue erat Judaeorum Apostolus, sicut Paulus Gentium, Galat. II, 9. Confirmatur secundo, quia Apostolos Hierosolymis non discessisse ante conversionem Cornelii, patet ex eo quod Lucas, cap. XI, vers. 1, dicat illos eam ibidem audivisse: « Audierunt, ait, Apostoli et fratres qui erant in Judaea, quoniam et Gentes receperunt verbum Dei: » ergo ante non receperant, nec eis ex professo praedicarant Apostoli. Quod vero mox post conversum Cornelium discesserint in suas provincias, liquet ex eo quod paulo post Lucas, vers. 22, dicat Barnabam missum esse Antiochiam, non ab Apostolis, utpote jam profectis et absentibus, sed a presbyteris Ecclesiae. « Pervenit, ait, sermo ad aures Ecclesiae, quae erat Hierosolymis, super istis, et miserunt Barnabam usque ad Antiochiam. » Confirmatur tertio, quia ideo Herodes anno Christi 43 apprehendit Petrum, et Jacobum occidit prae caeteris Apostolis, cap. XII, vers. 1, eo quod caeteri jam abiissent ad suas gentes. Haec itaque est Chronotaxis Christi, Apostolorum et primitivae Ecclesiae. Christus occisus resurrexit, ascendit in coelum, indeque misit Spiritum Sanctum in Pentecoste, anno a nativitate sua 34. Eodem anno S. Petrus praedicans convertit tria et mox quinque hominum millia. Eodem quoque creati sunt primi septem Diaconi, Act. VI. Eodem anno lapidatus est Stephanus, die 26 decembris. Et die sequenti puta 27, S. Jacobus Minor creatus est primus Hierosolymorum Episcopus. Paulus conversus est ad Christum anno Christi 36. Cornelius, conversus a S. Petro, patefacit ostium fidei Gentibus initio anni 37. S. Petrus posuit cathedram Antiochiae eodem anno 37, in eaque sedit septem annos. Hic annus fuit 4 ab ascensu Christi, ut habet Chronicon Alexandrinum. S. Jacobus in Hispanias profectus est, caeterique Apostoli in suas provincias, eodem anno Domini 37. Fames praedicta ab Agabo toto orbe coepit anno Domini 42. S. Jacobus rediens Hierosolymam occisus est ab Herode Agrippa circa Pascha, anno Domini 44. S. Petrus vinctus est ab Herode, et liberatus ab angelo anno Christi 44. S. Petrus post septennem sedem Antiochiae, liberatus e vinculis Herodis, multis locis peragratis, Romam ingreditur, ibique cathedram collocat die 18 januarii, finiente anno 2 Claudii Imperatoris, sub initium anni Christi 45. Eodem anno 43 Paulus cum Barnaba missus iturusque ad Gentes, rapitur in tertium coelum; de quo cap. sequent., vers. 2.
12:3
3. APPOSUIT UT APPREHENDERET ET PETRUM. — Τὸ et aeque ac apposuit emphasin habent, q. d. Occiso Jacobo, crevit animus et improbitas Herodi, ut etiam in ipsum Ecclesiae Primatem, puta S. Petrum, auderet manus sacrilegas injicere. Causam dat S. Chrysostomus, vel potius Proclus, in Encomio vinculorum S. Petri, apud Surium die 1 augusti: « Nam putabant (Judaei) illud futurum, ait, ut si Petrum Apostolum de medio sustulissent, facile reliquos Apostolos superarent. Ille enim erat qui contrarias voces mittebat, quique in conciliis, in judiciis et in synagogis cum adversariis certabat, et Jesu nomen palam praedicans, invocato ejus nomine, praecipua quaedam miracula faciebat. » Et inferius hosce S. Petro dat titulos: « Vere hic est Apostolorum firmamentum, et sacratus coelorum magister, arcanorum interpres, nutantium confirmator, lapsos erigens, firmos conservans, paenitentiae dux ardentissimus: Petrus denique magnum illud orbis terrarum miraculum, Ecclesiae jactatio, discipulorum decus, eorum qui recte sentiunt, ornamentum, Theologorum pulchritudo, Christi os, mens coelestis, Trinitatis pulcherrimum tabernaculum, lapsorum reconciliator, honeste viventium ductor, recte currentium propugnator, omni coelesti et humana laude, omni praeconio dignissimus. Cujus si umbra et lintei morbos profligarunt, certe catenae quae venerandum Apostoli corpus contigerunt, quanto propiorem tactum habuerunt, tanto abundantiorem miraculorum vim participarunt, » etc. Subdit hac catena diabolum fugari: « Non enim ferre potest Spiritus Sancti gratiam has catenas obumbrantem, neque scintillas ex divino illarum igne exilientes sustinet, sed ab ipsis incenditur atque comburitur. » ERANT AUTEM DIES AZYMORUM, — qui per septem dies continuos a Paschate celebrabantur, ita dicti, quod in iis nullis panibus nisi azymis, id est fermento carentibus, vesci Judaeis liceret. Addit hoc Lucas, tum ut denotet tempus necis S. Jacobi et carceris S. Petri, tum ut indicet causam cur non illico occisus sit S. Petrus, sed dilatus post Pascha, quia scilicet erant dies festi azymorum, quos sanguine effuso maculare et funestare nolebat Herodes; tum denique ut indicet perversitatem Herodis et Judaeorum, qui in diebus azymorum, quibus debebant vacare Deo esseque azymi, carentes omni fermento malitiae et nequitiae, ut ait Apostolus, I Cor. v, 8, exarserunt odio et invidia in Ecclesiam, summumque scelus in ejus caput S. Petrum designarunt. Ita et hodie saepe fit, ut homines suis cupiditatibus addicti, in majoribus festis majora designent scelera, tum quia festo se suamque malitiam abscondere et latere posse putant; tum quia ad hoc eos instigat diabolus, ut festi sanctitatem atroci scelere profanet et violet. De diebus azymorum et Paschate dixi Exod. XII.
12:4
4. TRADENS QUATUOR QUATERNIONIBUS. — Syrus, tradidit eum sedecim militibus custodiendum. Causam dat Œcumenius: « Ut singulis noctis vigiliis, hoc est, ternis inaequalibus horis, quatuor advigilarent custodes, » ut scilicet prioribus fessis et dormiturientibus novi et vigiles succederent. Tam arcte S. Petrum custodivit, quia audierat eum facere miracula, ne per ea elaberetur e carcere, praesertim quia eum olim ex carcere cum S. Joanne per angelum evasisse audierat, Actor. v, 19. POST PASCHA. — Hinc videtur quod Agrippa S. Jacobum occiderit ante Pascha, ne dies paschales ejus nece et sanguine funestaret. Erat enim ipse judaismi studiosissimus, ideoque in iis noluit occidere S. Petrum, sed causam ejus distulit post Pascha, id est post dies paschales, sive post octavam Paschae; Pascha enim celebrabatur per septem dies. Secus sentit S. Hieronymus, in cap. XLIII Ezech., Christophorus a Castro, Mariana et alii, quos initio cap. citavi, scilicet S. Jacobum occisum esse die primo vel secundo azymorum: simili enim modo Judaei Christum crucifixerunt primo die azymorum; Petrum vero distulisse post Pascha in gratiam Judaeorum, ne illos cultu et religione dierum et sacrificiorum paschalium occupatos, ab iis vel tantillum distraheret, sed iis elapsis plenius Petri, utpote Primatis, causam cognosceret, pleniusque et jucundius in ejus nece; populo jam a sacris ferianti spectaculum daret. Addit S. Chrysostomus, in Encomio vinc. S. Petri, apud Surium die 1 augusti, id eum fecisse, ut diuturniore cruciatu carceris, catenarum, famis, metus mortis, vexationis militum, etc., S. Petrum torqueret: quomodo Tiberius Caesar « vinctorum causas ideo se aiebat serius cognoscere, ne affecti supplicio cito levarentur malis quae meruerant anteactis sceleribus: nunc dum longiores moras terunt, multo gravius reddi illorum infortunium, » ait Josephus, lib. XVIII Antiq., cap. VIII. Sed S. Petrus, ait Chrysostomus, hisce omnibus fortior evadebat, adeo ut jucunda et secura hilaritate milites confunderet et in ruborem converteret. Ergo in Paschate vinctus fuit Petrus, et tamen festum vinculorum horum celebratur ab Ecclesia die prima augusti: causam dabo vers. 6. PRODUCERE, — primo, in publicum tribunal, ut coram populo causam Petri discuteret eumque publica sententia ad mortem damnaret; secundo, in theatrum, in quo publice spectante et gaudente populo, eum excruciaret et morte mulctaret. Graece est ἀναγαγεῖν, quod potest verti, offerre. Unde Syrus vertit, volens eum tradere populo; Lyranus, volens eum exponere morti ad voluntatem populi. Unde aliqui censent Herodem, ut magis gratificaretur populo, voluisse ei tradere S. Petrum, ut ad libitum, eo genere mortis quo luberet, illum cruciaret et enecaret. IN CARCERE — intimo, ait S. Chrysostomus, hom. 8 in Epist. ad Ephes. Adrichomius, in Theatro Terrae Sanctae, censet hunc carcerem non fuisse civitatis et magistratus, in quem inclusit Petrum et Apostolos, cap. IV, 3, sed regis; eumque situm fuisse in stratopedo, id est in area regiam Herodis undequaque ambiente, ubi regii milites excubias agebant. Alii alio loco eum collocant. Ita Romae ad radices Capitolii videmus carcerem Mamertinum, profundum et tenebrosum, in quem a Nerone conjectus fuit S. Petrus cum S. Paulo, ex eoque eductus ad martyrium: quem nunc conversum in sacellum pie veneramur, praesertim, quia in eo fontem miraculosum S. Petri precibus elicitum, ad baptizandum S. Processum et Martinianum, carceris custodes, etiamnum perennibus et salutiferis aquis manantem intuemur et haurimus.
12:5
5. AB ECCLESIA. — Tota ergo Ecclesia orabat pro S. Petro, quasi pro capite et Pontifice suo, quem intime diligebat et colebat: aestimans si Petrus capite mulctaretur, non tam illi quam sibi caput truncandum. Id etiamnum imitatur Ecclesia, quae in Canone missae semper, et crebro in collectis orat pro Summo Pontifice. Ipse enim quasi Atlas Ecclesiae totum ejus pondus humeris suis sustinet. Porro haec oratio fuit efficax, et per miraculum S. Petrum e carcere eduxit, tum quia erat densa et communis omnium fidelium, qui tunc fere erant sancti, imo in sanctitate eximii; tum quia erat fervida et continua, etiam noctu: nam noctu veniens e carcere Petrus fideles orantes invenit. Ad cujus imitationem institui solet oratio quadraginta Horarum, in honorem sepulturae Christi, qui totidem horis in sepulcro decubuit.
12:6
6. CUM AUTEM PRODUCTURUS EUM ESSET. — Disce hic Deum sinere S. Petrum et fideles adigi ad extrema, ut probet eorum in se confidentiam, ut tunc illustriori ope eos liberet, etiam per miraculum, si opus sit. Quocirca de ejus ope nunquam desperandum, imo quo magis crescunt pericula et afflictiones, eo magis augenda est spes in Deum. Ipse enim dixit et promisit: « Cum ipso sum in tribulatione, » Psal. XC, 15. Et: « Cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te; cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit te, » Isaiae XLIII, 2. ERAT PETRUS DORMIENS. — Quasi secure quiescens in Dei providentia, cui se curae esse sciebat, paratusque vel vivere vel mori, prout Deus norat expedire ad majorem sui nominis gloriam et Ecclesiae bonum. « Dormit corpore Petrus, corde ad Deum vigilat; Deus vero custos ipsius nec dormitat, nec dormit, » ait S. Chrysostomus, hom. 8 in Epist. ad Ephes. Moraliter: Dormit secure in sinu Dei, qui cum illo sentit et dicit: « Quo fata trahunt retrahuntque, sequamur. Quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est. » VINCTUS CATENIS DUABUS. — « Quatuor difficultates cumulant custodiam, carcer, milites, catenae, custodes, » ait Glossa: eo illustrius fuit Dei auxilium et miraculum, haec omnia momento disjiciens et superans, Petrumque liberans. Addit Arias binos milites, inter quos medius vinctus erat Petrus, singulos singulas Petri tenuisse catenas, ne quo modo dormientes fallere et elabi posset. Nota: Has catenas, utpote a S. Petro, principe Apostolorum et Ecclesiae, quasi sacratas, prae caeterorum Apostolorum et Sanctorum catenis honoravit et honorat non solum Ecclesia, sed et ipse Deus; ut cujus est in ligandis et solvendis alienis vinculis praecipua in Ecclesia potestas, ejus etiam vincula a cunctis fidelibus praecipuo in honore habeantur, juxta id quod S. Petro occinimus in festo S. Petri ad vincula: Solve, jubente Deo, terrarum, Petre, catenas, / Qui facis ut pateant coelestia regna beatis. Deus enim eas honoravit, primo, ex eis miraculose eripiendo S. Petrum per angelum; secundo, catenam Herodianam cum Neroniana miraculose connectendo, de quo mox; tertio, multa per eas miracula operando, quae recensent Baronius, Ribadeneira et alii die 1 augusti. Ecclesia et fideles eas honorant, primo, celebrando magno urbis confluxu festum Vinculorum S. Petri calendis augusti, non Pauli (quae tamen hic Romae in ecclesia S. Pauli videmus et veneramur), non aliorum Apostolorum. Cujus festi occasionem dedit, non Eudoxia, uxor Arcadii Imperatoris, quae persecuta est S. Chrysostomum, uti putavit Beda, sed Eudoxia, uxor Theodosii Junioris, qui fuit filius Arcadii et Eudoxiae. Eudoxia enim, sub annum Domini 437, Hierosolymam voti causa profecta, ibidem a Juvenale Patriarcha accepit duas hasce catenas, quibus S. Petrum vinxerat Herodes: unam detulit Constantinopolim, alteram misit Romam ad Eudoxiam Augustam suam filiam, Valentiniani Junioris Imperatoris conjugem: utrobique autem festa dies statuta est, et quasi catenarum dedicatio. Unde paulo post, anno Domini 438, Eudoxia, filia Eudoxiae, Romae basilicam in earum honorem erexit, quae etiamnum exstat in monte Esquilino vocaturque S. Petri ad Vincula, vel titulus Eudoxiae; aeque ac mater ejus Eudoxia similem Constantinopoli exstruxit. Porro, cum Eudoxia Pontifici Romano catenam S. Petri Herodianam ostenderet, Pontifex ei vicissim ejusdem Neronianam ostendit; quam cum inter se conferunt, ecce illico una cum altera coaluit; qualem etiamnum quotannis intuemur et reverentes osculamur. Secundo, Alexander, Pontifex et martyr, ordine sextus a S. Petro, incarceratus, S. Balbinae et sociis ejus vincula deosculantibus dixit: « Desine has osculari boias (id est catenas jam dictas, quasi boum jugum, ait Festus et Isidorus, lib. V Orig.), inquire autem Domini mei Petri Apostoli vincula et ea potius osculare. Balbina, his auditis, cum multo studio ac desiderio pervenit tandem ad illa beata vincula, iisque inventis gratias egit Domino nostro Jesu Christo, prosternensque se in oratione dixit: Benedictum sit nomen tuum, omnipotens Deus, qui per famulum tuum Alexandrum mihi ancillae tuae thesaurum spiritualem indicasti, coepitque illa vincula cum multo timore osculari et gratias agere Regi coelorum. » Ita habent Acta S. Alexandri die 3 maii. Tertio, vincula S. Petri encomio insigni celebrat S. Chrysostomus (vel potius S. Proclus, aut Germanus: nam tempore S. Chrysostomi, necdum Eudoxia haec vincula repererat), quod exstat apud Surium die 1 augusti, ubi praeter alia ex eo jam citata: « Has, ait, catenas composuit Dei Patris Verbum, ejusdem aeternitatis et principii particeps, ut ejus de Deo confessionis praemium essent. Ab his daemonum pravi spiritus illigati enecantur, ab his princeps hujus mundi captivus ducitur, a fidelibus hominibus illuditur. » Subdit hisce Ecclesiam cingi et contra hostes invictam reddi; iisdem Christianorum vertices coronari, ut ab inimicis sint intacti. « His catenis Apostolus ornabatur, his exsultans ac gestiens se oblectabat et tanquam regalem aliquem ornatum circumferens exsultabat. » Subdit modum quo illae servatae sunt, nimirum per aliquos Herodis ministros, qui occulte erant Christiani. « Has, ait, in carcere derelictas ipsi Herodis ministri, quibus divinae cognitionis lumen affulserat, clam sustulerunt et apud seipsos velut thesaurum conservaverunt. » Et inferius venerationis causam assignans: « Catenas hasce videntes Petrum ipsum, ait, mente inspicere nobis videmur, et eas tangentes, Apostolum a nobis tangi existimamus. Nam has et illum mente formantes, et per fidem ipsam in unum copulantes, ad eum ipsum qui per haec passus est, totum referimus. » Ac in fine invocans S. Petrum: « His catenis, ait, nostrarum animarum vulnera, quaeso, liges. His barbaros ipsos devincias, captivos ducas, et civitati te veneranti hostiles eorum exuvias conferas. His catenis Imperatorem nostrum armes, munias, victoriis et trophaeis corones. » Quarto, solebat olim limatura catenarum S. Petri, pro ingenti dono ad reges et principes a Romanis Pontificibus mitti, ac per eam Deus multa edebat miracula. Moris enim erat eam includere aureae clavi, ab altari S. Petri acceptae, sicque eam ad absentes transmittere, uti eamdem ad Childebertum, Francorum regem, mittere se scribit S. Gregorius, lib. V, Epist. 6, et lib. VI, Epist. 23. Eamdem ab Hormisda Papa petiit et impetravit Justinianus, postea Imperator. Moraliter: Vide S. Chrysostomum, hom. 8 in Epist. ad Ephes., magnis mirisque laudibus celebrantem vincula S. Pauli, ubi ea praefert regnis et sceptris, Regibus et Imperatoribus, imo Angelis et Archangelis, adeoque miraculis et suscitationi mortuorum.
12:7
7. ANGELUS DOMINI, — in corpore assumpto, quod in Novo Testamento post et per resurrectionem Christi, assumere solent gloriosum, id est fulgidum et splendidum; adeo ut hoc splendore suo carcerem totum illustrarit. Unde sequitur: « Et lumen refulsit in habitaculo. » Ita in natali Christi, « angelus Domini stetit juxta illos (pastores), et claritas Dei circumfulsit illos, » Lucae II, 9. Et de angelo post resurrectionem Christi apparente in ejus sepulcro, ait Matthaeus, XXVIII, 3: « Erat autem aspectus ejus sicut fulgur. » Nonnulli probabiliter opinantur hunc angelum fuisse S. Michaelem: ille enim est praeses Ecclesiae: unde sicut ejus curam gerit, ita et capitis ejus, puta S. Petri. Ita Pantaleon Chartophylax, in Encomio S. Michaelis, quod recitat Surius die 29 septembris. Censet S. Chrysostomus et Glossa hoc lumen resplenduisse soli Petro, quia scilicet solus ille excitatus fuit ab angelo: custodibus enim, inter quos medius vinctus tenebatur Petrus, angelus immisit gravem soporem, ut nec lumen ejus viderent, nec vocem colloquentis cum Petro, nec strepitum catenarum cadentium audirent: alioqui lumen corporis adeo fulgidi refulsit per totum carcerem, quod utique vidissent custodes si fuissent vigiles, nisi ab angelo fuissent impediti. Hinc Gersonius, III part., tract. 8 super Magnificat, hunc angelum ab effectu vocat Uriel, id est fulgor Dei; hunc enim produxit in carcere: alioqui idem addit hunc angelum fuisse custodem S. Petri, quod et alii multi censent, puta S. Michaelem, uti paulo ante dixi: sicut principes Ecclesiae non angelum, sed Archangelum aliumve principem angelum custodem habent. PERCUSSOQUE LATERE PETRI. — Quia alte dormiebat, ait S. Chrysostomus, quod signum erat animi securi et intrepidi, utpote in Dei providentiam resignati et placide quiescentis. SURGE VELOCITER. — Non quod metueret angelus, ne si moras necteret, excitarentur custodes: ipse enim in eis soporem continuabat, quamdiu volebat; sed quia angeli sunt veloces, alacres et agillimi, utpote spiritus, et velociter Dei jussa peragunt, juxta illud: « Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis, » Hebr. I, 7. Unde pariter a Petro aliisque clientibus velocem exigunt actionem et obedientiam. Rursum ait velociter, quia somnum Petri excutere volebat: somnolenti enim sunt lenti et tardi. Denique τὸ velociter significat desiderium incitatum angeli ad liberandum Petrum. Moraliter: Docet hic angelus illud Eccli. XXXI, 27: « In omnibus operibus tuis esto velox, et omnis infirmitas non occurret tibi. » Velox enim et expeditus excutit acediam, torporem, languorem, induitque robur, valorem et vigorem angelicum. Sic de Jonathan et Saule, ducibus Israelis, in praelio caesis, canit David, II Reg. I, 23: « Aquilis velociores, leonibus fortiores. » Et de Asael, uno fortium Davidis, dicitur ibid., cap. II, 18: « Porro Asael, cursor velocissimus, fuit quasi unus de capreis quae moventur in silvis. » Et Gadditae profugientes ad Davidem, « erant viri robustissimi et pugnatores optimi tenentes clypeum et hastam: facies eorum quasi facies leonis, et veloces quasi capreae in montibus, » I Paralip. XII, 8. Hinc Prov. XXII, 29, dicitur: « Vidisti virum velocem in opere suo? coram regibus stabit, nec erit ante ignobiles: » reges enim delectantur ministris qui velociter jussa exequuntur; multo magis Deus. Jeremias, cap. IV, 13, describens robur et impetum Nabuchodonosoris et Chaldaeorum invadentium Judaeam: « Ecce, inquit, quasi nubes ascendit et quasi tempestas currus ejus: velociores aquilis equi illius. » Unde et subdit: « Vae nobis, quia vastati sumus. » Et de iisdem Thren. IV, 19: « Velociores, » ait, « fuerunt persecutores nostri aquilis coeli: super montes persecuti sunt nos. » Et de iisdem ait Habacuc, I, 8: « Leviores pardis equi ejus, et velociores lupis vespertinis. » Denique Isaias XVIII, 2: « Ite, » ait, « angeli veloces, ite (o Petre) ad gentem convulsam et dilaceratam, » q. d. Ite, o Apostoli, velociter ad Gentes, ad barbaros a daemone convulsos et vitiis dilaceratos, ut eos liberetis et salvetis. Ita mystice Vatablus, nam alius ejus loci est sensus litteralis, ut ibi dixi. ET CECIDERUNT CATENAE DE MANIBUS EJUS. — Quia eas frangendo vel aperiendo et solvendo excussit angelus. Videtur Petrus solis manibus fuisse vinctus: nam pedum hic nulla fit mentio.
12:8
8. PRAECINGERE. — « Propter carceris rigorem, ait Beda, ligamenta ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcumque temperaret. » Non enim interiorem vestem, v. g. interulam et indusium, exuerat Petrus, ut nudus inter milites jaceret (hoc enim fuisset indecens et inverecundum), sed tantum tunicam extimam: hanc ergo induere eaque se cingere jubetur. Unde Proclus, in Encomio vincul. S. Petri: « Ad eximendum, inquit, Petro metum, quomodo per dispositas militum custodias pertransiret, tantopere angelus illum auxilio et praesidio confirmat, ut otiose pallium induere atque sandalia et laxatam astringere vestem possit. » Orientales enim, quales sunt Judaei, longas gerunt vestes, quas ituri vel operaturi cingunt, quieturi discingunt et solvunt. Ita faciunt Sinae et Turcae, qui non nisi tunicis se accingunt, et femoralibus carent. S. Augustinus, in Psal. XCII, distinguit haec quatuor, cingi, succingi, praecingi, accingi; ut primum sit operaturi, secundum ituri, tertium ministraturi, quartum pugnaturi; sed praecingi hic et alibi idem est quod cingi et succingi. ET CALCEA TE CALIGAS TUAS. — Ὑπόδησαι τὰ σανδάλιά σου, id est, subliga sandalia tua. Ita Pagninus et Tigurina. Jam sandalia esse tibialia (quae vulgus Germanorum caligas inferiores vocat) censet Joannes Ferdinandus in Thesauro S. Scripturae, verbo calceus. Verum alii passim censent sandalia esse calceos, sive munimenta pedum, non tibiarum vel crurum. Idque ita esse patet primo, ex verbo calcea: calceamus enim pedes calceis, non tibias tibialibus. Secundo, quia veteres Hebraei, Graeci et Romani non utebantur tibialibus (imo nec femoralibus, uti dixi Habacuc II, 15), sed tibiis et genibus nudis incedebant. Unde Julius Caesar cum occideretur, « togam manu demisit, ut inferior pars corporis tecta collaberetur, » ait Valerius, lib. IV, cap. V. Sic Romae in columna Trajani, videmus ipsum et milites ejus nudis tibiis exsculptos. Idem de Augusto docet Suetonius in Vita ejus, cap. LXXXII. Sic Plato, ait S. Hieronymus in cap. X S. Matthaei, « praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuefieri debere mollitiei capitis et pedum. » Idem Spartanis praecepit Lycurgus et Atheniensibus Phocion, ait Plutarchus in eorum Vita. Achillem, Ajacem, Craterem et alios Philosophos nudipedes incessisse docet Philostratus: idem Christianis suadet Clemens Alexandrinus, lib. II, cap. XI. Et ita priscos fecisse docet Lucianus, dum habitum Christiani describens in Philopatro ait: « Pallium putre, sine calceis et tegmine, capite nudo incedens, detonsa coma. » Denique Pompeio fascias tibiales gestanti, causamque ulceris praetendenti, « Favonius inquit: Non refert qua parte corporis sit diadema; » vocans eum in suspicionem affectati regni, ait Valerius, lib. VI, cap. II. Tertio, quia expresse S. Marcus, cap. VI, 9, ait « calceatos sandaliis. » Unde Petrus Faber, in Agonist., lib. II, cap. LXXXIV, asserit sandalia esse « caligulas, sive galliculas, ut habet Glossarium Graeco-latinum: unde nostrum galoches deductum. » Et Synodus a S. Bonifacio celebrata, cap. CCIX, jubet, « ut unusquisque presbyter Missam ordine Romano cum sandaliis celebret, » id est cum calceis. Judaei enim sacrificabant nudipedes, uti dixi Exod. III et XXVIII. Quaeres hic primo, cur ergo Noster vertit « caligas? » Respondeo, quia caliga olim Latinis significabat calceum. Probatur id primo, ex Genes. cap. XIV, vers. 23, ubi ait Abraham regi Sodomae: « A filo subtegminis usque ad corrigiam caligae » (id est calcei: hic enim habet corrigiam, non tibiale) « non accipiam ex omnibus quae tua sunt. » Secundo, Caius Imperator a calceo cognominatus est Caligula: « Quia natus in exercitu fuerat, cognomentum calceamenti militaris (a quo milites caligati vocabantur), id est caligulae, sortitus est, » ait Aurelius Victor, in Caligula. Unde Ausonius, in Monostichis: Caius, cognomen Caligae cui castra dederunt. Hinc auctor, ut de nimis procero et longo dicatur, ait: « Caliga Maximini, » id est calceus Maximini. « Maximinus enim, inquit Capitolinus in ejus Vita, quia erat pedum octo et prope semis, calceamentum ejus regium constat pede majus fuisse hominis vestigio atque mensura. » Tertio, S. Isidorus Hispalensis, lib. XIX Origin., cap. XXXIV, recensens omnes calceorum species: « Caligae, ait, vel a callo pedum dictae, vel quia ligantur; nam socci non ligantur, sed tantum intromittuntur. » Et S. Gregorius, lib. I Dialog., cap. IV, ait S. Equitium, cum foenum secaret, calceatum caligis clavatis: solebant enim calceis affigere clavos, ut fortiores essent, uti etiamnum eos inclavant rustici. Et erudite noster Alphonsus Salmeron hic: « Caliga, ait, a ligando calce, id est imo pede dicitur, quasi calciliga. Et cum calx a calcando dicatur, et calceus a calce, liquet proprie caligas non esse tibialia, sed soleas, aut genus calceorum, quod plantas aut calces muniret. » Quarto, idem patet ex S. Hieronymo, ad Ageruchiam, epist. 41: « Apostoli, inquit, toto orbe peregrini, non aes in zona, non virgam in manu, non caligas (id est calceos plenos) habuere in pedibus. » Et S. Augustinus, in Epist. I S. Joannis, cap. V: « Forte, inquit, caligis (id est calceis) clavatis conteret pedes tuos. » Et Cassianus, lib. I Instit., cap. X: « Tantummodo caligis (id est calceis) suos muniunt pedes. » S. Benedictus, in Regula, cap. LV: « Indumenta pedum, inquit, pedules et caligas: » pedules vocat soleas, quae plantas pedum muniunt. Fusius idipsum probat noster Julius Nigronius in erudito libello De Caliga, ubi cap. IV, num. 6, docet caligam, id est calceum militarem, non ascendisse ad mediam usque tibiam, uti nonnulli censent; sed soleam duntaxat fuisse plantae inhaerentem, pedis calcaneo alligatam loris, sive habenis, ejusque effigiem in fine libri exhibet. Talis enim visitur in columna Trajani et arcu Constantini: unde perones et calcei talares dicebantur, quod talos tegerent. Quaeres secundo, qua forma fuerint calcei vocati « sandalia? » Putant aliqui fuisse forma communi, ita ut totum pedem tam superne quam inferne contegerent. Tales enim fuisse Apostolorum, ut iis per totum orbem inoffenso pede possent discurrere. Verum alii passim censent sandalium duntaxat inferne pedem texisse instar soleae, quae superne pedi per ligamina astringebatur: quales modo gestant Capuccini. Tales enim soleas gestasse Christum, docet Clemens, lib. II, cap. XI. Unde etiamnum calcei Apostolici vocantur: talibus enim calceati pinguntur Apostoli in antiquis picturis, etiam in templis Graecorum et Ruthenorum, uti mihi Romae oculati testes affirmarunt: imo Treviris, in templo Cathedrali, a R. D. Praeposito ostensum est mihi sandalium S. Andreae Apostoli, quod plane formam habebat soleae. Sic et imago Deiparae, quae Romae extat in basilica S. Mariae Majoris, picta a S. Luca, puerum Jesum exhibet cum sandaliis, id est soleis, quae superne per ligacula circumligantur pedi, ita ut Christi pedes et digiti pedum prorsus intecti sint et nudi, ut ego ipse accurate saepe inspexi. Secundo, ita plane cum sandaliis, id est soleis pingitur Isaias, Ezechiel aliique Prophetae in antiquis imaginibus Basilii Porphyrogeniti Imperatoris, quae exstant in Vaticano, quas curavi depingi et praefigi Prophetis. Talibus ergo usi videntur Petrus et Apostoli, ex praecepto Christi, Marci VI, 9: « Calceatos, inquit, sandaliis: » nam calceamenta eis vetuit, Matth. X, 10, saltem in Judaea, regione calida et saxis aspera: soleae enim pedes satis muniebant, ne in saxa impingerent. An vero proficiscentes et discurrentes per orbem, contra frigora, fatigationem, imbres, et caeteras aeris terraeque injurias, non mutarint sandalia et soleas in calceos plenos et integros; merito quis non tantum quaerere, sed et suspicari opinarique potest, ac dicere illud de sandaliis Christi praeceptum temporaneum tantum fuisse, pro eo scilicet tempore, quo in Judaea degerent. Ita S. Augustinus et S. Chrysostomus in cap. X S. Matthaei. Idem de sandaliis docet Beda, qui pro iis vertit soleas; imo S. Augustinus, lib. II De Consensu Evang., cap. XXX: « Ita ut pes neque tectus sit, inquit, neque nudus. » Idem docent Salmeron, verbis paulo ante citatis, Lyranus, Gagneius, Dionysius et alii. Tertio, idem indicat Graecum ὑπόδησαι, id est subliga: non enim calcei integri, sed soleae, dum calceantur, pedi subligantur. Quarto, idem patet ex imagine antiqua caligae, id est calcei militaris. Quam exhibet noster Nigronius paulo ante citatus. Nam in arcu Constantini et in columna Trajani milites pinguntur cum solea, ita ut superior pars pedis sit nuda, sed ei solea per corrigiam illigetur sitque calceus fenestratus. Mystice Beda: « Jubetur, ait, Petrus resumere insignia praedicationis, quae sunt cingulum et calcei, » Matth. X. Porro mysticam causam et significationem duplicem sandaliorum sive calceorum fenestratorum dat Ivo Carnotensis, serm. De Signific. indum. sacerd.; Durandus, in Rationali; Alcuinus, Beda, et ex iis Stephanus Durantus, lib. II De Ritibus Ecclesiae, cap. IX, num. 21. Prior est: quia gressus praedicatoris subter debent esse muniti, ne polluantur terrenis, secundum illud: « Excutite pulverem de pedibus vestris; » et sursum aperti, quatenus ad cognoscenda coelestia revelentur. Posterior: sicut sandalia partem pedis tegunt, partem reliquunt apertam; sic et Evangelii doctores partim Evangelium operire, partim aperire debent: ita videlicet ut fidelis et devotus sufficientem habeat doctrinam, infidelis vero et contemptor non inveniat blasphemandi materiam. CIRCUMDA TIBI VESTIMENTUM TUUM, — ἱμάτιον, id est pallium, q. d. Tunicae injice pallium. Hunc habitum S. Petri imitantur Clerici et Religiosi, qui supra tunicam induunt pallium: imo pallium olim erat vestis et insigne Christianorum. Unde proverbium: « A toga ad pallium, » cum quis a Gentilismo transisset ad Christianismum. Vide Tertullianum, lib. De Pallio.
12:9
9. ET NESCIEBAT QUIA VERUM EST. — « Maximae enim res fiebant, quae prae timore videntur incredibiles, » ait S. Chrysostomus, praesertim cum sunt improvisae spemque et expectationem superant. Sic Judaeorum e Babylone redeuntium tanta fuit felicitas et laetitia, ut Psaltes de iis dicat, Psalm. CXXV, 1: « In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati, » hebr. כחולמים kecholemim, id est sicut somniantes, q. d. Tam novus, tam jucundus, tam admirabilis nobis fuit reditus e Babylone, ut is nobis videretur esse somnium, ut eum non reipsa peragere, sed somniare videremur. Sic cum accepisset Jacob filium Joseph vivere, « quasi de somno evigilans, tamen non credebat eis, » Genes. XLV, 26. Idem contigit hic S. Petro. Nam, ut ait Lyranus: « Fortitudo carceris et diligens custodia fecerant illi imaginationem de impotentia evadendi; propter quod rem gestam somnium aestimabat. » Addit Carthusianus S. Petrum non plene fuisse vigilem, sed semisomnem. Hinc « existimabat se visum videre, » putans per visionem haec sibi in imaginatione pingi, non revera fieri, sed esse imaginationis ludicra vel somnii ludibria. Unde et Mariana: Aestimabat, ait, se visum videre, id est somniare et ludi in somnio. Plerumque enim somniamus res falsas, fictas, imaginarias et aliquando impossibiles, ob specierum et phantasmatum in somno commixtionem et confusionem. Unde Plato, in Cratylo, ψεῦδος, id est mendacium, dici putat, quod sit ὁ εὕδων, id est quasi dormientium stupor. Aliter S. Gregorius, lib. II Dialog., cap. III, et Macarius, hom. 7, putant hoc visum vel visionem Petri fuisse exstasin; in eam enim raptum S. Petrum fuisse in contemplationis culmine. Verum hic sensus mysticus est; prior vero litteralis et genuinus, ut patet ex circumstantiis.
12:10
10. TRANSEUNTES AUTEM PRIMAM ET SECUNDAM CUSTODIAM — militum custodientium Petrum. Unde patet, ab eis visum non fuisse Petrum, eo quod angelus in eos immisisset gravem soporem, vel certe ἀορασίαν, id est invidentiam, eos percussisset, aeque ac Sodomitas, Genes. XIX, 11, ut ibi dixi. VENERUNT AD PORTAM FERREAM, QUAE DUCIT AD CIVITATEM. — Hinc Arias, Lorinus et alii censent carcerem hunc fuisse extra civitatem juxta montem Calvariae: in eum enim conjectos fuisse sceleratiores morte damnatos, vel certo damnandos, ut vicini essent loco supplicii, puta monti Calvariae. Verum Cajetanus, Baronius, Adrichomius et alii censent eum fuisse intra civitatem, uti passim carceres sunt in ipsis urbibus; adeoque in ipso Herodis regis palatio: in hoc enim erat porta ferrea, et tres turres munitissimae, scilicet Hippicus, Phaselus et Mariamne, teste Josepho, lib. VI Belli, cap. VI. Unde mox ait: « Processerunt vicum unum, » puta unam civitatis plateam. Porro ait, « quae ducit ad civitatem, » scilicet veterem, quae filia Sion et vulgo Jerusalem vocabatur. Haec enim fuit prima civitas, cui deinde adjecta est civitas secunda, in qua erat hoc palatium Herodis, ex quo per portam ferream ibatur in civitatem primam, sive veterem. Vide tabulas Adrichomii. Sic Romae, qui habitant in urbe trans Tiberim in Burgo, si in aliam urbis partem quae cis Tiberim est, pergant, dicunt se ire Romam, quia scilicet vetus Roma fuit cis Tiberim, illaque etiamnum ita habitata et celebrata est, ut ea sola ab indigenis Roma nuncupetur: quo fit ut qui in Transtiberina urbis parte habitant extra urbem habitare videantur, esto habitent juxta Vaticanum et basilicam S. Petri intra muros Romae. QUAE ULTRO APERTA EST EIS, — angelo occulte seris reductis eam aperiente. Festive Arator: Ferrea quid mirum si cedunt ostia Petro? / Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, / Infernum superare jubet. Mystice Beda: ferrea porta quae ducit ad Jerusalem coelestem, est crux, mortificatio, tribulatio, martyrium, quae Petri et Apostolorum vestigiis nobis facta est meabilis et pervia, qui sanguine proprio eam reseraverunt: sicut portae Caspiae, quae et ferreae dicuntur, sunt angustiae inter Caspios montes et rupes, pene imperviae, penetrandae tamen iis qui in Assyriam pergunt, de quibus Statius, lib. IV Sylvarum: Aut Istrum servare latus, metuendaque portae / Limina Caspiacae. Hoc est quod ait Christus: « Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via est quae ducit ad perditionem, » Matth. VII, 13. Ex hoc loco Rupertus, lib. XIV, et Maldonatus, cap. XX S. Joannis, vers. 19, censent intima ostia carceris fuisse clausa, ac proinde S. Petrum ea vi divina penetrasse, sicut Christus ea penetravit post resurrectionem, quando, iis clausis, intravit ad discipulos. Ex eo enim quod Lucas ait extimam portam, scilicet ferream, fuisse Petro apertam, videtur colligi intimam carceris portam non fuisse apertam, sed clausam, ideoque a Petro miraculose penetratam. Verum probabilius videtur contrarium; majus enim fuisset miraculum penetrationis, quam apertionis: quare si hoc expressit Lucas, utique nec illud tacuisset. Rursum Deus non solet facere miracula frustra. Hic autem penetratio frustra fuisset: poterant enim ostia ab angelo aperiri, sicut aperta est porta ferrea. Tertio, penetratio est dos propria corporis gloriosi: unde Christus, ut se tale habere ostenderet, clausis ostiis penetravit ad discipulos. Petrus vero adhuc habebat corpus mortale et crassum, non subtile et gloriosum. Denique omnia haec fiebant per angelum. Angelus autem non potest facere ut unum corpus penetret aliud; hoc enim proprium est omnipotentiae et virtuti divinae. Itaque res haec sic peracta videtur: angelus assumpsit corpus in stratopedo, id est in arca palatii Herodis, ex aere vicino: inde seris occulte reseratis, aperuit ostia carceris, sicque ingressus carcerem, Petrum solvit eduxitque per ostia, jam ante tam pro suo corpore assumpto, quam pro Petri corpore a se aperta. Aperta enim ea fuisse indicat Lucas v. 10. « Transeuntes autem primam et secundam custodiam, venerunt ad portam ferream, » q. d. Transeuntes ostia jam aperta, non sunt visi ab ostiorum custodibus, utpote ab angelo sopitis; sed venerunt ad portam palatii ejusque areae extimam, puta ferream, quam clausam aperuit angelus, et per eam apertam, extra palatium Herodis, Petrum jam omnino liberum eduxit in civitatem. PROCESSERUNT VICUM UNUM. — Non statim a carcere, nec a palatio Herodis angelus dimisit Petrum, sed « vicum, » id est plateam integram, eum deduxit, tum ut eum loco plane securo poneret: nam juxta palatium Herodis erant excubitores et milites, in quos potuisset Petrus incidere, qui eum in carcerem reduxissent; tum ut Petrus in platea diutius cum angelo deambulando domosque et palatia urbis spectando et agnoscendo, ex mentis stupore ad se plane rediret, sciretque se non visionem videre, sed re ipsa ab angelo liberari et deduci. Porro Hebraei tradunt Jerusalem distributam fuisse in 24 vicos, sive plateas celebriores. ET CONTINUO DISCESSIT ANGELUS AB EO. — Nimirum disparuit, dimittendo corpus assumptum, illudque in aerem et sua elementa resolvendo. Sicut enim natura et Deus nec desunt in necessariis, nec redundant in superfluis; sic et angeli. Satis erat angelo Petrum in tuto collocasse sibique restituisse: non ergo ulterius cum eo progreditur, sed quasi officio et legatione sua perfunctus discedit; reliquum Petri industriae committit. Ita S. Chrysostomus.
12:11
11. ET PETRUS AD SE REVERSUS. — Graece γενόμενος ἐν ἑαυτῷ, id est factus in seipso, quasi qui extra se fuisset, mente a se alienata raptus quasi in exstasin. Mystice Richardus de S. Victore, lib. V De Contemplatione, cap. XIII: Petrus, ait, id est mens sancta piis exercitiis sublimata, ne superbiat, incarceratur ab Herode, id est a stimulis carnis et concupiscentiae. Herodes enim hebraicum idem est quod conceptionem triturans, vel pellis glorians, ait Pagninus. Haec suis et aliorum orationibus liberatur ab angelo, vel proprie dicto, vel mystico, puta a verbo Dei, Deique gratia, quam menti immittit Deus, ut humiliata et in se reversa relegat vestigia pristina puritatis, orationis et contemplationis. Plura vide apud Innocentium III et Petrum Blesensem, serm. De Vinculis S. Petri. MISIT DOMINUS ANGELUM SUUM. — Ita invisibiliter fideles suos a periculis et afflictionibus liberat Deus per angelos, quasi suos administros et nostros custodes, ut iis grati simus eorumque beneficia celebremus. Id multis exemplis ostendi Exodi cap. XXIII, vers. 23. ET DE OMNI EXSPECTATIONE (Syrus, machinatione) PLEBIS (id est populi) JUDAEORUM, — praesertim Scribarum et Pontificum, qui in Petro quasi in capite conabantur exscindere novam Ecclesiam et Christianismum. Haec enim erat eorum machinatio et expectatio: hi proinde hic nomine plebis censentur. Sed Deus eorum consilia et spes evertit ac convertit in majus Ecclesiae bonum et majorem Petri gloriam, mittendo angelum e coelo qui eum liberaret. Ita humanis omnibus praesidiis deficientibus, in extrema necessitate et quasi desperatione suis adest Deus; sicut Davidem e manibus Saulis, Eliseum a latrunculis Syriae, Danielem e lacu leonum, Ezechiam e manu Sennacherib, Susannam a falsis testibus et judicibus, etc. miraculose eripuit.
12:12
12. CONSIDERANSQUE, — scilicet Dei hoc per angelum beneficium et miraculum, perrexit ad fideles congregatos in domo Mariae, ut eos de se suspensos anxietate liberaret, gaudium suum in eos transfunderet, omnesque ad Dei laudem et gratiarum actionem excitaret. Secundo, considerans suum periculum, seque jam ab angelo sibi relictum, ita considerate gressus suos direxit, ut caveret ne rursum in Herodianorum manus incideret, ideoque recta ivit ad domum Mariae, ut inter suos tutus esset. Moraliter, disce hic sapientis esse prius considerare suas vias, opera et verba, antequam ea proloquatur, vel exequatur. « Verba, ait S. Bernardus, bis ad limam veniant, quam semel ad linguam. » Hoc est quod monet Sapiens: « Palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Dirige semitam pedibus tuis, et omnes viae tuae stabilientur, » Prov. cap. IV, vers. 25. Omnis enim error, omne vitium, omne peccatum oritur ex defectu considerationis. Si enim peccator consideraret circumstantias, effecta, poenas et damna peccati, utique illud non perpetraret. Unde Prov. XIV, 22, dicitur: « Errant qui operantur malum. » Errant, quia non considerant malitiam mali quod perpetrant. Vide S. Thomam, I II, Quaest. LXXVII, art. 2 in corpore. Praeclare S. Bernardus, lib. I De Consideratione ad Eugen., cap. VII: « Consideratio, ait, mentem purificat, regit affectus, dirigit actus, corrigit excessus, componit mores, vitam honestat et ordinat. Postremo, divinarum pariter et humanarum rerum scientiam confert. Haec est quae confusa determinat, hiantia cogit, sparsa colligit, secreta rimatur, vera vestigat, verisimilia examinat, ficta et fucata explorat. Haec est quae agenda praeordinat, acta recogitat, ut nihil in mente resideat, aut incorrectum, aut correctione egens. Haec est quae in prosperis adversa praesentit, in adversis quasi non sentit; quorum alterum fortitudinis, alterum prudentiae est. » VENIT AD DOMUM MARIAE, — in qua erat Ecclesia et coetus fidelium orantium pro Petro, de qua dixi cap. I, vers. 13. QUI COGNOMINATUS EST MARCUS, — Alius est Marcus Evangelista, qui comes S. Petri Romae scripsit Evangelium, inde Alexandrinam fundavit Ecclesiam, ab hoc Joanne Marco, qui fuit socius peregrinationis S. Pauli et Barnabae, de quo saepe inferius. Ita S. Basilius, lib. V Contra Eunom., cap. ult.; S. Hieronymus, lib. De Script. Ecclesiasticis; Dorotheus, in Synopsi; Isidorus, lib. De Obitu Sanctorum, et ex iis Baronius. Perperam ergo Origenes, Euthymius, Victor Antiochenus, Oecumenius et alii quos citat Sixtus Senensis, lib. II et III Biblioth., censent hos duos esse unum eumdemque. Joannes Marcus ascriptus est catalogo Sanctorum; de eo enim sic legimus in Martyr. Rom., die 27 septembris: « Bybli in Phoenicia S. Marci Episcopi, qui et Joannes a B. Luca nominatur. » UBI ERANT CONGREGATI ET ORANTES. — Hinc videtur quod fideles nocturnas egerint vigilias in oratione: noctu enim liberatus e carcere Petrus ad eos venit, et orantes invenit. Unde hae primae sunt fidelium vigiliae, quas deinde Ecclesia eorum exemplo in festis majoribus olim celebravit, sed tandem ob abusum abolevit; perdurant tamen eae in officio Ecclesiastico trium nocturnorum quod noctu decantant Coenobitae, de quo vide Francolinum, tract. De Horis Canon., cap. II. Vide et S. Chrysostomum hic, et S. Hieronymum, Contra Vigilantium, vigilias improbantem, quem proinde Dormitantium appellat.
12:13
13. PULSANTE AUTEM EO OSTIUM JANUAE. — Graece πυλῶνος; et janua et vestibuli cum Syro et Pagnino verti potest. Domus enim majores, uti palatia, solent in ingressu habere vestibula et atria quae suas habent januas, sive portas majores, per quas primus fit in domum ingressus, puta in vestibulum, et inde in domum. PROCESSIT PUELLA, — massimum et puellam significat, quasi femininum a παῖς, id est puer, et ancillam, uti vertit Chrysostomus et Pagninus; ostiariae enim esse solent ancillae. Noster autem Interpres, aeque ac Syrus, puellam vertentes, subindicant non fuisse ancillam, sed honestam, forte filiam, vel neptem domus. Unde et nomen ejus exprimit Lucas, quod vocata sit Rhode: illa ergo vel ex curiositate, vel instinctu divinitus, an forte esset Petrus pro quo fiebat communis in domo oratio, praesertim quia is noctu veniebat et pulsabat, processit ad videndum quis pulsaret. AD AUDIENDUM. — Ita Romanum, idque significat graecum ὑπακοῦσαι; aliqui tamen codices legunt, ad videndum, id est ad audiendum; visus enim pro quovis sensu sumitur, ut alibi dixi: Nec enim noctu pulsanti aperiri solent fores, ut videatur quis sit, sed interrogari quis pulset, ut ex voce audiatur an amicus sit, an inimicus. NOMINE RHODE. — Rhode hebraice idem est quod visio fortitudinis, ait Glossa. Verius est Rhode esse nomen Graecum, et rosam significare. Sic enim Rhodus insula ita dicta est a rosa, vel quod rosae speciem referat, vel quod amoena rosis abundet. Unde et soli sacra fuit, ait Diodorus, lib. VI, qui puellam nomine Rhodiam, sive Rhodem amans, ab ea Rhodum nominavit. Nam ut scribit Solinus, nunquam ita coelum nubilum est ut in sole Rhodus non sit. Aut quod capulo rosae illic invento sit aedificata, ait Strabo. Licet Pagninus ex ῥόα, Rhodum dictam putet a ῥόος, id est fluxu vertentis pelagi, quod antequam insula appareret, multus ibi pelagi fluxus volveretur. Porro rosa est flos florum, quia purpura punicat, candore nitet et flammeo colore rutilat. Quare si quis omnibus laudibus sit cumulatus, rosa nuncupatur. Unde S. Hieronymus, lib. II, epist. 13, de puella laudatissima: « Universa, inquit, propinquitas rosam ex se natam gaudeat. » Talis fuit haec Rhode, de qua sic scribit Helecas, Episcopus Caesaraugustae, in Addit. ad Chronicon Lucii Dextri et M. Maximi, quod nuper inventum et editum est: « Rhode, quae Rosalia dicta est, in persecutione Trajani (ut idem refert Maximus super Acta) passa est pro fide, cum aliis martyribus in Sardinia. » Similis ei et nomine et martyrio fuit S. Rosula, quae cum S. Cypriano, Episcopo Carthaginensi sub Valerio Imperatore, gloriosum obiit martyrium die 14 septembris, ut habet Roman. Martyr. Et S. Rosa, virgo Franciscana, quae velut rosa inter spinas resplenduit virginitate, virtutibus et miraculis, migravitque ad Dominum anno Christi 1254, Viterbii prope Romam, ubi etiamnum ejus virgineum corpus non tantum integrum, sed et flexile (quod proinde vestiri se sinit) ostenditur, quae proinde in Martyr. Romano Sanctis ascripta legitur die 4 septembris. Rosa enim suo odore et colore roseo, typus est virginis et virginitatis. Haec quippe inter caeteros hominum status est, quod rosa inter flores, nimirum « florum pyropus, hortorum purpura, odorum sapphirus, aprilis oculus, veris phoenix, naturae pompa, » ut ait Orator. Et Symposius poeta hoc dat aenigma rosae: Purpura sum terrae pulchro perfusa rubore, / Septaque non violor, telis defendor acutis. / O felix, longo si possim vivere fato! Est ergo rosa virgo, nimirum: Virgineus roseo cernitur ore pudor. Sappho apud Achillem Tatium, lib. II De Leucippe: « rosam indigitat florum reginam, terrae ornamentum, plantarum decus, oculum florum, prati ruborem, pulchritudinem coruscantem, terrae risum. » Quocirca S. Dorothea virgo martyrium obiens in hiemis rigore, puta 6 februarii, misit ad Theophilum rosas, quibus quasi rhododaphne, id est rosario, sive rosacea corona coronanda erat ejus virginitas a sponso Christo in Paradiso, uti habet ejus Vita. Et S. Ludovicus primogenitus Caroli II, Siciliae regis, ideoque nepos S. Ludovici, regis Franciae, spreto regno, Ordinem S. Francisci amplexus, indeque a Bonifacio VIII creatus Episcopus Tolosanus, moriens visus est rosam ex ore emittere ob meritum virginitatis, quae tanta in eo fuit, ut nec matrem osculari, nec feminam in vultu aspicere unquam voluerit, ut habet ejus Vita die 19 augusti apud Ribadeneiram. Et S. Joseio vel Joshertus, monachus S. Bertini, moriens anno Domini 1161, quinque rosas e vultu emisit, unam ex ore cui inscriptum erat nomen B. Virginis Mariae, eo quod vivens quotidie rosarium quinque psalmorum inchoantium a litteris nominis Maria, in honorem ejusdem recitaret, uti habent Annales ejus monasterii, quos ibidem vidi, et ex iis asserunt S. Antoninus, Thomas Cantipratensis et Joannes Molanus in Sanctis Belgii die 30 novembris. Ipsa enim est « rosa mystica, » ut canit Ecclesia in Litaniis, et ut ait S. Bernardus in deprecatione ad B. Virginem, pag. 64: « Ipsa est viola humilitatis, lilium castitatis, rosa charitatis. » Ergo Necte rosas generosa, Plecte flores, Virgo rosa, Rosarum pulcherrima.
12:14
14. PRAE GAUDIO NON APERUIT JANUAM, SED INTRO CURRENS NUNTIAVIT. — Primo, ut moerentes et moerore pene absorptos ob carcerem Petri, ejus liberati nuntio exhilararet et quasi ad vitam revocaret. Secundo, ut omnes obviam Petro procederent reverentiae causa, illi liberationem tam inexpectatam gratulaturi; simulque ut suae verecundiae virginali, quam nomine praeferebat, consuleret. Nam, ut ait S. Hieronymus ad Rusticum: « Ostendam tibi variorum pulchritudinem florum, quid in se lilia habeant puritatis, quid rosa verecundiae possideat, quid violae purpura promittat in regno. » Idem ad Salvinam, ejus filiolam, vocat « rosarum et liliorum calathum, eboris ostrique commercium. » INSANIS. — Deliras; Syrus, perterrita, perculsa es, scilicet ex imaginatione vehementi, qua putas te vidisse spectrum, vel umbram Petri: terror enim facit hominem emotae mentis, indeque delirum et insanum.
12:15
15. ANGELUS EJUS EST. — Hinc liquet communem tum fidelium opinionem fuisse, quod quilibet a Deo haberet sibi deputatum angelum Custodem, uti ex hoc loco evincit S. Chrysostomus, hom. De Ascensione; quod nota contra haereticos nostri temporis, qui id negant, ac perperam pro angelo accipiunt nuntium a Petro missum. Unde et Isidorus clarius vertit, nuntium. Aut per angelum impertinenter et contorte accipiunt visionem angelicam Petro vel aliis de Petro factam. Ita Beza, qui visionem hanc ex suo cerebro effingit, cum nullum ejus hic sit indicium; quid enim haec visio facit ad hanc historiam? Aeque insulse Calvinus, lib. I Instit., cap. XIV, num. 7, respondet hunc angelum fuisse datum custodem Petro tempore carceris duntaxat, non per omnem vitam. Sed unde hoc tam audacter asseveras, imo fingis, Calvine? Unde fideles sciebant ei in carcere duntaxat a Deo destinatum esse angelum? Quis eum viderat? cui Petrus eum ostenderat, vel revelarat? Tu nihil admittis, nec credendum censes nisi in S. Scriptura expressum, ubi hoc scriptum vel expressum legisti? Nota hic angelos subinde induere speciem et personam suorum clientum similiumve hominum, ut eorum res curent et negotia peragant. Sic Raphael comes, imo dux Tobiae, induit speciem Azariae: « Ego sum, ait, Azarias, Ananiae magni filius, » cap. V, vers. 18. Sic eum tribus pueris in fornacem Babylonicam descendit angelus, « similis Filio Dei, » puta Christo, qui eos ab igne illaesos servavit, Daniel. III, 92. Celebre est in Annalibus Hispanorum miraculum Paschalis Vivas, qui Mauros in praelio visus est profligare, cum tamen ipse praelio non interesset, sed sacrificio Missae: nimirum angelus ejus personam suscepit, et ejus vice pugnavit ac vicit. Ita audiente te devote sacrum, angelus negotia tua geret, melius quam tu. Simile est in Chronicis Fratrum Minorum, lib. I, cap. LVII, de F. Joanne Parmensi, qui cum generalatu Ordinis contemplativae vitae studio se abdicasset, Religiosum sui Ordinis habebat Missae administrum. Contigit eum tempore Missae obdormiscere: quare angelus ejus specie et habitu Missae ministravit. Sic quando defuncti vivis apparent, crebro id fit per angelos, qui defunctorum formam assumunt, uti docet S. Augustinus, lib. I De Cura pro mortuis, et noster Thyraeus, lib. I De Spirit. apparit., cap. XII. Sic S. Placidus, cum mergeretur aquis, vidit S. Benedictum (qui absens miserat S. Maurum ad Placidum liberandum) astantem, seque ex aquis educentem, teste S. Gregorio, lib. II Dialog., cap. VII. Sic S. Nicolaus absens apparuit nautis se invocantibus in tempestate, eamque sedavit, ut habet ejus Vita. Idem in somnis apparuit Constantino Magno, jussitque ut tres viros injuste incarceratos dimitteret. Sic S. Antonius de Padua, existens in Italia, visus est in Lusitania patrem suum calumnia et morte liberans. Sic S. Franciscus absens apparuit fratribus in curru igneo. Haec enim omnia facta sunt per angelos, qui simulacrum et speciem Sanctorum dictorum efformarunt aliisque repraesentarunt, uti docet Thyraeus, lib. I, cap. X, praesertim quia ipsi qui exhibentur, plerumque se exhiberi ignorant. Unde liquet eos non replicari, nec animam e corpore egredi, ut alibi appareat, uti nonnulli putarunt. Sic nostro aevo S. Ignatius, fundator Societatis nostrae, Romae existens, apparuit Coloniae R. P. Leonardo Kesselio, qui Sociorum erat Superior. Sic S. Franciscus Xaverius in navi existens, apparuit in scapha vi tempestatis a navi avulsa, eamque cum vectoribus ad navim reduxit, utique per angelum. Ita habet Vita et processus Canonizationis eorumdem. Memorabile est exemplum apud Joannem Moscum, in Prato Spirituali, cap. ccvii, de puella Alexandrina, quae cum sua in pauperes erogasset, indeque depauperata, ex fornicatione victum quaerere cogeretur, tandem facti poenitens, baptismumque poscens, cum nemo ejus vellet esse patrinus et sponsor, angeli aulicorum quorumdam formam assumentes, sponsores se pro ea praebuerunt. Simile est in Vita S. Stephani I, regis Hungarorum. Cum enim Conradus Imperator ei bellum moveret, jamque exercitus procederet, angeli nuntiorum specie litteras detulerunt, quasi a Conrado scriptas, quibus jubebat suos pedem retro referre domumque redire. Similia sunt in Vita S. Vinceslai, principis Boemiae, apud Dubravium, lib. IV et V Hist. Boemicae. Haec angelorum sunt erga fideles et Sanctos officia et beneficia.
12:17
17. UT TACERENT. — « Tacere jubet, ait Glossa, ne clamore gaudentium adventus ejus in civitate agnoscatur. » NUNTIATE JACOBO, — Minori (nam Major jam erat occisus, vers. 1), qui erat Episcopus Hierosolymorum. Unde videtur, quod caeteri Apostoli jam abierant in suas provincias, uti dixi initio capitis: alioqui enim eis pariter suam liberationem nuntiari jussisset Petrus. EGRESSUS ABIIT IN ALIUM LOCUM, — nimirum Caesaream, Sidonem, Berythum, Tripolim, Aradum, Antaradum, Antiochiam: inde Galatiam, Cappadociam, Pontum, Asiam, Bithyniam, ubique evangelizans, confirmans fideles et instituens Episcopos, ac tandem iis peragratis hoc eodem anno pervenit Romam, uti ex S. Hieronymo, lib. De Script. Eccles., et S. Leone, serm. 1 De Apostol. Petro et Paulo, docet Baronius. Hic enim annus est septimus ab initio cathedrae Antiochenae: in ea enim sedit septem annos, post quos eam transtulit Romam, uti habet communis Doctorum sententia. Hoc ergo anno Petrus, primus ex Apostolis, adiit Romam, imperii orbisque caput, ut ibi pariter Ecclesiae caput statueret eique orbem, conversis Romanis principibus, subjugaret. Quare minus verum videtur quod Simeon Metaphrastes in Vita S. Barnabae tradit, eum primum omnium Evangelium Romae praedicasse. Unde et S. Clemens, initio lib. Recogn., testatur se S. Barnabam Romae praedicantem audivisse, et ab eo deductum Caesaream ad S. Petrum. Verum hic liber multa fabulosa continet, nec est Clementis, vel certe ab Ebione (hic enim, teste Epiphanio, haeresi 30, scripta Clementis corrupit) corruptus, ideoque a Gelasio inter apocryphos est rejectus. Porro Deum jussisse S. Petro ut Romam se conferret, docet S. Marcellus Pontifex, epistola ad Antiochen., et S. Leo, serm. 1 De S. Petro et Paulo, ac S. Athanasius, Apol. pro fuga; S. Ambrosius, orat. Contra Auxent.; S. Maximus, serm. 1 De S. Petro et Paulo. Hoc autem fuit urbis Romanae Episcopatum ad summum orbis terrae Pontificatum evehere, atque certo in loco, qui ad orbem regendum commodior esset, collocare, non autem majori minorem Episcopatum adjungere. Denique S. Petrus Romae divertit in domum Pudentis, senatoris Romani, eumque cum filiis Timotheo et Novato, ac filiabus Pudentiana et Praxede, ad Christum convertit, uti habent eorum Acta. Unde domum ejus in ecclesiam (quae prima fuit Romae) consecravit, quae postea dicta est Titulus Pastoris, ubi etiamnum altare in quo S. Petrus celebravit, ostenditur. Sedere ergo coepit Petrus Romae anno 2 Claudii finiente, qui fuit Christi 43, seditque per annos 23, scilicet usque ad 13 Neronis, Christi 69, quo a Nerone cum S. Paulo martyrio est coronatus. Insuper sanctum Petrum secum felicitatem reipublicae Romanae induxisse, docet Paulus Orosius, lib. VII, cap. VI; nam eo urbem ingresso cessarunt intestini tumultus, invecti a crudelitate Caii Caligulae. Claudius enim ei succedens indixit omnibus ἀμνηστίαν et injuriarum oblivionem. Rursum Deus compressit Furium Camillum, legatum Dalmatiae, eum per milites occidendo, ne tyrannice invaderet imperium. Adhaec Britanniam Claudio subjecit sine praelio et sanguine, intra paucissimos dies. Plura habet Dio, lib. LX. Verum cum idem Claudius anno regni sui 9 Christianos cum Judaeis urbe expulit, mox fames urbem invasit, ut populus in Claudium insurrexerit, qui furorem populi per posticum fugiens, aegre evasit in palatium, ac paulo post 35 Senatores et trecentos equites Romanos minimis causis interfecit: ipse autem manifestis veneni signis est mortuus. Haec Orosius.
12:18
18. QUIDNAM FACTUM ESSET DE PETRO. — Graece τί ἄρα ὁ Πέτρος ἐγένετο, id est quid tandem Petrus factus esset; Tigurina, quonam devenisset Petrus, an vi magica vel divina e carcere evasisset, vel in avem, spiritum aliamve rem esset conversus, vel alio raptus. Incertum est an angelus aperiens januas carceris et portam ferream palatii Herodis, eas, educto Petro, post se clauserit, an vero apertas reliquerit; utut fuerit, utrimque ingens erat prodigium. Chrysostomus, hom. in Matth., sentit omnia clausa fuisse, et duorum militum qui cum Petro dormiebant, manus eadem catena, qua cum illo constricti fuerant, colligatas mansisse.
12:19
19. INQUISITIONE FACTA DE CUSTODIBUS. — Graece ἀνακρίνας τοὺς φύλακας: ἀνακρίνειν multa significat, scilicet inquirere, examinare, tortura admovere: item judicare et condemnare. Unde Syrus vertit, condemnavit custodes. JUSSIT EOS DUCI, — in carcerem, ait Rabanus, aut Caesaream, quo Herodes erat venturus: ubi paulo post, occiso Herode, custodes dimissi sunt, ait Cajetanus, Deo ita animum Herodis emolliente, ne Petri solutio alicui noceret, aut custodibus necis esset causa. Melius S. Chrysostomus: « jussit eos duci, » scilicet ad supplicium. Unde Syrus, jussit eos necari. Petrus Alexandrinus, can. 13, apud Theodorum Balsamonem, tradit eos suffocatos sive strangulatos fuisse. DESCENDENSQUE A JUDAEA IN CAESAREAM. — Quae prius Stratonis turris dicta est: ubi solemnes ludos celebravit Herodes Agrippa pro salute Caesaris, ad quam magna multitudo Nobilium et procerum ex tota provincia convenerat, ait Josephus, lib. XIX Antiq., cap. VIII. Simul ut se vindicaret de Tyriis et Sidoniis, ut sequitur.
12:20
20. IRATUS. — ἐθυμομάχει, q. d. Animo molliens bellum; Tigurina, bellum animo agitabat in Tyrios; alii, pugnacem et infensum gerens animum. Causa irae Herodis nos latet. Baronius suspicatur fuisse, quod Sidonii Petrum e carcere elapsum suscepissent, ab eoque facti Christiani, Episcopum ab eo accepissent. Verum id aliis minus placet. BLASTO, QUI ERAT SUPER CUBICULUM REGIS. — Puta praefectus cubiculi, primus regis cubicularius, ideoque ipsi familiarissimus. EO QUOD ALERENTUR REGIONES EORUM AB ILLO. — Graece ἀπὸ τῆς βασιλικῆς, scilicet, χώρας, uti praecessit, id est ex regione, vel ditione regis Herodis. Ita Syrus. Ex Judaea ergo subministrabatur eis frumentum omnisque annona. Pacem ergo petunt, ne hanc frumenti exportationem prohibeat Herodes, itaque eos fame conficiat.
12:21
21. STATUTO AUTEM DIE. — Syrus, die percelebri. Erat enim dies secundus ludorum pro Caesaris salute, ait Josephus loco jam citato. Illo ergo die Herodes in magnificentia regia sedit pro tribunali, ut Tyriorum et Sidoniorum causam et postulationem, aut potius satisfactionem et submissionem cognosceret, deque iis ad libitum statueret. Unde et concionabatur ad eos, scilicet Tyrios et Sidonios, uti praecessit. Ita Lyranus. VESTITUS VESTE REGIA. — « Vestis regia » complectitur purpuram, sceptrum et coronam; hisce induti judicabant: haec enim regni aeque ac judiciariae potestatis sunt symbola. Unde et Josephus, lib. XVII Antiq., cap. XI, de Herode ad sepulcrum elato sic scribit: « Eratque ipse mortuus circumamictus purpureis vestimentis, caput ejus diademate coronatum, sceptrum quoque in manu ejus, velut si a vivo teneretur, erat appositum. » Porro Agrippae vestis ex argento erat, mirabili opere contexta, ait Josephus, quae radiis solis percussa divinum fulgorem emittebat. Gestabat ergo purpuram, coronam auream in capite, et sceptrum, quae sunt regum insignia, eaque supra modum splendida. Quare modum et modestiam vestitus excessit superbus Herodes, ansamque dedit Tyriis et Sidoniis supplicibus, adulantibus ei, acclamandi dandique divinos honores. Ita Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 74. Quocirca sapienter Justinus Imperator moriens, Tiberium successorem monuit, dicens: « Ne te in errorem ducat vestis splendor, neque illustris ornatus illarum rerum quae sub aspectum cadunt, te decipiat, quibus ipse in fraudem impulsus, meipsum gravissimis suppliciis obnoxium reddidi. Non elevet te habitus, sicut me. Ecce Deus qui benefecit tibi: hunc habitum dedit tibi, non ego. Honora illum ut tu quoque honoreris ab eo. » Testis est Evagrius, lib. V, cap. XIII. Aeque sapienter S. Bernardus, lib. II De Consider. ad Eugenium, cap. XII, eum monens, ne ex monacho factus Pontifex, in tanto culmine sibi applaudat: « Magnus, ait, cui praesens felicitas si arrisit, non irrisit. Haec enim incautis ad disciplinam relaxandam est, quod ignis ad ceram, quod solis radius ad nivem vel glaciem. »
12:22
22. POPULUS AUTEM ACCLAMABAT: DEI VOCES, ET NON HOMINIS. — q. d. Agrippae regis vestium fulgor et orationis majestas ita nos perstringit, ut videamur Deum videre et audire, non hominem. Acclamatio haec orta a Tyriis et Sidoniis, qui gratiam Herodis aucupabantur, proserpsit ad reliquum Caesariensium populum. Vide hic quantum malum sit adulatio, quae ex rege facit Deum; ideoque ex homine cadaver: ipsa enim regem occidit. Frequens hoc malum in aulis principum: unde aulator est adulator, sed et עוֹרֵב est עוֹרֵף, id est adulator est corvus, effodiens oculos eorum quibus adulatur. Praeclare Curtius, lib. VIII: « Perniciosa adulatio perpetuum regum malum est, quorum opes assentatio saepius, quam hostis evertit. »
12:23
23. CONFESTIM (Syrus, eadem hora) AUTEM PERCUSSIT EUM ANGELUS DOMINI, — zelotes et vindex honoris divini qui hic a Deo abreptus, sacrilege dabatur Herodi. Unde videtur fuisse angelus hic bonus, licet noster Lorinus censeat fuisse malum et daemonem. PERCUSSIT, — id est, plaga lethali illum feriit. Plaga haec fuit dolor viscerum et tormina, ait Josephus: item corporis putrefactio et foetor; inde enim vermes ebullierunt. Sic avus ejus Herodes Ascalonita infanticida, qui sanctos innocentes occidit, a pediculis consumptus interiit. Addit Josephus, bubonem visum fuisse super caput Herodis, quasi calamitatis nuntium, uti ei olim Romae praedixerat Germanus quidam, teste eodem Josepho, lib. XVIII, cap. III. Oecumenius vero pro bubone angelum fuisse visum scribit. EO QUOD NON DEDISSET HONOREM DEO, — id est, eo quod non defendisset honorem Dei; sed eum sibi arrogasset, consentiendo insanae assentationi et acclamationi populi. Narrat hanc Herodis punitionem S. Lucas occasione occisionis S. Jacobi et incarcerationis S. Petri: haec enim duo ejus immania in Christum et Ecclesiam scelera meruerunt ejus excaecationem et prolapsum in hanc idololatriam, ob quam a Deo, sui honoris et divinitatis justo zelote et vindice punitus est morte, ut appareret esse mortalis, imo mortuus, qui concupierat esse Deus. Sic Lucifer ambiens divinos honores, ex primo angelo factus est teterrimus cacodaemon. Sic Alexander Magnus occisus est a suis, quod vellet ab eis adorari ut deus, uti Hermolaus quidam e conjuratis ei exprobrat apud Curtium, lib. VIII. Sic Nabuchodonosor, qui in statua aurea a se erecta, Daniel. III, adorari voluit, a Deo mutatus est in bestiam, Daniel. IV, 28. Sic Antiochus Epiphanes qui ex fastu deum terrestrem se putabat, percussus dolore viscerum et a vermibus corrosus, aeque ut hic Herodes, interiit, II Machab. IX, 12. Quare omnes hi fuerunt typi Antichristi, qui sedebit in templo voletque adorari ut Deus, ideoque a Deo adigetur in tartara, Apoc. XIII. Nota: Peccavit Herodes tacendo: sic enim tacite assensus est blasphemae acclamationi: debebat enim Dei honorem tutari, ideoque eum a se amoliri populumque graviter reprehendere, quod Deo hanc tam insignem injuriam intulisset, uti fecerunt S. Paulus et Barnabas, quos Lycaonii adorare volebant, hunc ut Jovem, illum ut Mercurium. « Scissis enim tunicis suis, exilierunt in turbas, clamantes et dicentes: Viri, quid haec facitis? et nos mortales sumus, similes vobis homines, » Actor. XIV, 13. Tali enim casu verum est istud: « Qui tacet, consentire videtur: » praesertim si sit Superior, aut vir sapientia et auctoritate pollens. ET CONSUMPTUS A VERMIBUS (Graece, factus esca vermium), EXPIRAVIT. — Sic superbos dejicit sideratque Deus. Juste Herodes volens esse deus, fit esca vermium, ut humiliatus se non tantum mortalem, sed et putidum discat, dicatque illud Jobi, cap. XVII, 14: « Putredini dixi: Pater meus es: mater mea et soror mea, vermibus. » Per « vermes, » accipe pediculos qui e corpore putido et foetido per singula membra ebulliunt, de quo morbo vide Galenum, lib. De Compos. medic. secundum loca, cap. VII. Addit S. Chrysostomus, hom. 26 in Epist. ad Hebr., quod « crepuit et effusa sunt viscera ejus. » Hac phthiriasi, id est morbo pediculari et vermium morie punire solet Deus blasphemos, hagiomachos, fidelium persecutores; sed maxime divinitatis appetitores, uti Antiochum Epiphanem, Herodem infanticidam, de quibus paulo ante dixi, Hunnericum regem Arianum persequentem Orthodoxos, de quo Victor Uticensis, lib. III Wand. Histor.; eodem modo periit Pherecydes, Pythagorae praeceptor, atheus et omnis numinis contemptor, de quo ex Aristotele, Plutarcho, Aeliano et Plinio Rhodiginus, lib. XIX, cap. XXX; et Maximianus, in imperio et persecutione socius Diocletiani, de quo Eusebius, lib. VIII, cap. XXVIII; et Julianus Apostata, de quo Sozomenus, lib. V, cap. VII; et blasphemus Nestorius, teste Nicephoro, lib. XIV, cap. XXXVI; et impius Calvinus, teste Bolseco in ejus Vita. Praeclare Drogo Cardinalis, tract. de Sacramento Domin. passion., tom. II Biblioth. SS. Patrum: « Quid veste, inquit, nitida gloriaris? subter te sternetur tinea, et operimentum tuum vermis est. Haec tua vestis est. Illuserunt tibi, qui chlamyde coccinea circumdederunt. Sic Antiochus et Herodes duo, alienis vestibus depositis, in suis vestibus expirarunt. » Denique historiam mortis hujus Herodis graphice describit Josephus, lib. XIX, cap. viii, ubi tamen in honorem suae gentis et regis, eam emollit, et parum fideliter aequanimitatem Herodis commendat: ac tacet ejus vermes, solumque tormina, quae nimirum vermes erodentes viscera causabant, commemorat. Sic enim ait: « Jamque tertium Judaeae totius regni annum exegerat (Herodes), cum pervenit in urbem Caesaream, quae prius Stratonis turris dicta fuit, ubi solemnes ludos celebravit pro salute Caesaris; ad quam festivitatem magna multitudo Nobilium ac procerum convenerat ex tota provincia. Ejus celebritatis die secunda processit mane in theatrum, amictus veste tota ex argento mirabili opere contexta, quae radiis exorientis solis percussa et mirandum quemdam fulgorem emittens, venerationem cum horrore incutiebat spectantibus. Moxque adulatores alius aliunde acclamantes, deum consalutabant, rogantes ut faveret propitius: hactenus enim ut hominem reveritos, nunc agnoscere et fateri in eo quiddam mortali natura excellentius. Hanc impiam adulationem ille nec castigavit, nec repulit; pauloque post suspiciens vidit supra caput suum bubonem, funi extento insidentem: moxque ut sensit hunc esse calamitatis nuntium, qui olim felicitatis fuerat, ex intimis praecordiis indoluit. Secuta sunt ventris tormina statim a principio vehementia. Conversis igitur in amicos oculis: En, ait, ego ille vestra appellatione deus, vitam relinquere jubeor, fatali necessitate coarguente vestrum mendacium, et quem immortalem salutastis, ad mortem rapior. Sed ferenda est voluntas coelestis Numinis: neque enim male viximus, imo tanta felicitate, ut omnes me beatum praedicarent. Haec locutus, crescente dolore, discruciabatur. Propere igitur relato in regiam, rumor sparsus est brevi esse moriturum. Quamobrem confestim totus populus una cum uxoribus atque liberis saccum indutus, more patrio supplicabat Deo pro salute regis, omnia miscens lamentis et ejulatibus. Rex autem in celsiore decumbens cubiculo, et in faciem stratos humi prospiciens, ne ipse quidem temperabat sibi a lacrymis. Cruciatu deinde per continuos quinque dies nihil se remittente, confectus vitam finiit, annum natus quartum supra quinquagesimum postquam regnasset per septennium. Quatuor enim annos sub Caio Caesare obtinuit regnum, primum in Philippi tetrarchia per triennium, cui quarto demum anno accessit et Herodis tetrarchia: tribus deinde annis sub Claudio Caesare, praeter jam dictam ditionem, in Judaea quoque regnavit: et Samaria simulque Caesarea. » Subdit deinde huic Herodi in regno successisse filium, scilicet Herodem Agrippam juniorem annorum 17, coram quo Paulus captus causam suam egit, cap. xxv, 22; in quo Herodis Ascalonitae stirps desiit, aeque ac reges regnumque Judaeae, eversum a Tito et Vespasiano: insuper eum superstites reliquisse tres filias, Mariamnem, Bernicem, quae nupsit Felici praesidi, et Drusillam, quarum mentionem facit Lucas, cap. xxiv, 24, et xxv, 13. Addit Josephus Caesareenses et Sebastenos mortuum Herodem conviciis impetivisse, aeque ac viventem, praesentem et videntem impetiverant in publica comoedia Alexandrini: in qua iisdem ludibriis eum affecerunt, quibus Judaei, quorum rex erat Herodes, paulo ante affecerant Christum praeponentes ei Barabbam, coronantes spinis, vestientes chlamyde purpurea, et irrisorie regem Judaeorum salutantes. Insanum enim quemdam, nomine Carabbam (Baronius suspicatur legendum Barabbam), qui Herodis personam referret, in theatrum induxerunt, cujus capiti diadema imposuerunt papyraceum, pro paludamento induerunt storea, pro sceptro frustum arundinis in manum dederunt. Marim, id est dominum, eum acclamantes, uti narrat Philo in Flaccum, cap. xxxx. Ita Deus justo suo judicio, Agrippae et Judaeis talionem irrisi Christi reddidit.
12:24
24. VERBUM AUTEM DOMINI CRESCEBAT. — q. d. Persecutione Herodis Agrippae adeo non decrevit, ut vehementer creverit Christianorum numerus et virtus, praesertim ubi viderunt persecutorem a Deo punitum et a vermibus consumptum. Recte S. Nilus, hom. 2 De Christi Ascensione, Ecclesiam comparat viti, quae quo diligentius putatur, eo fit feracior. « Succidebantur, ait, Ecclesiae palmites, et fidei fructus augescebat, et florem non marcescentem proferebat: e radice enim illa hi palmites nati sunt, quae verissime dixit: Ego vici mundum. Ego sum vitis, vos palmites. Stephanus tanquam ramus excidebatur, et alius martyrum palmes pullulabat. Jacobus et Petrus resecabantur, et alius rursum martyr exoriebatur: et hoc resecto, alius rursum multifer palmes e radice hac emittebatur. Vindemiabatur Paulus, et alius martyrii racemus maturescens Thomas apparebat: et undique radix vindemiata, copiam uberiorem, prae eo quod isti vindemiarant, ac germen durabilius efferebat. Et quidem isti excisores brevi marcescentes exterminati sunt: haec vero semper gravata fructibus, terrae fines suis germinibus complexa est. » Praeclare Tertullianus, Apologet., cap. xxvii: « Et illos daemones, ait, nunquam magis detriumphamus, quam cum pro fidei obstinatione damnamur. » Et cap. ult.: « Plures efficimur, quoties metimur a vobis. Semen est sanguis Christianorum. » Ita crescebant Hebraei persecutione Aegyptiorum, « quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur, » Exodi I. Unde S. Chrysostomus, homil. 40 in Juventinum et Maximinum martyres: « Sicut plantae irrigatae, inquit, magis crescunt; ita et fides nostra oppugnata magis floret, et vexata plus exuberat: neque ita hortos aquarum irrigatio reddere foecundos solet, ut martyrium sanguis irrigare natus est Ecclesias. » Et S. Leo, sermon 1 Natali S. Petri et Pauli: « Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur. Et semper Dominicus ager seges ditiori vestitur, dum grana quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. » Idem a pari, vel suppari, fit in quovis fideli. Hic enim in tentatione et adversitate, virtute et viribus crescit, instar palmae.
12:25
25. BARNABAS AUTEM ET SAULUS REVERSI SUNT AB HIEROSOLYMIS. — « Reversi, » scilicet Antiochiam, ut habet Syrus, unde missi fuerant, ut eleemosynam deferrent Hierosolymitis pauperibus et fame laborantibus, ut dictum est cap. xi, vers. 28. ASSUMPTO JOANNE, QUI COGNOMINATUS EST MARCUS. — Hinc colligit Salmeron, Saulum et Barnabam latuisse in domo hujus Joannis Marci eo tempore quo Herodes plexuit Jacobum et incarceravit Petrum. Unde veniens e carcere Petrus eosdem ibi reperit.
12:1
v. 1 eodem autem tempore xazà... circa illud tempus, quod scil. in antecedentibus designatum est; Agrippa anno 51 in Palaestinam rediit; non est probabile eum statim in Christianos saevisse; annum 69 (Patr.), && (Salm.) assignant; misit Herodes rez, qui cognominatus est Agrippa, additur in versione syriaca, manus, ut affligeret quosdam de ecclesia i. e. de coetu fidelium; « non iam Iudaei, non Synedrium, sed rex immittit manus, ut affligeret; maior potestas, gravius bellum, maxime quia ad gratiam Iudaeorum » (Chr.). Et quam serio coetum fidelium supprimere studuerit, collige eo quod apostolos aggrediebatur
12:2
v. 2 occidit autem lacobum fratrem Ioannis gladio, filium Zebedaei, unum ex tribus apostolis qui Christo familiariores reliquis erant. Impletur iam in eo quod Christus dixerat : calicem quidem quem ego bibo bibetis, et baptismo quo ego baptizor baptizabimini (Marc. 10,39; Chr.) More romano, uti Herodes Antipas, huius Herodis patruus gladio occidit baptistam, ita Iacobus quoque trucidatur gladio (Lap.). Plura de eius martyrio refert Eusebius (h. e. 2,9) ex Clemente alexandrino, quae pariter recitant Bed. Salm. Lap. Bl. illum scil. qui detulerat lacobum constantia eius victum se Christianum professum esse unaque cum eo capitis damnatum; cum ad mortem ducerentur rogasse ut sibi igno- 800704 ; respondisse Iacobum : pax tibi, eumque esse osculatum; et ita ambo simul capite plexos esse;
12:3
v. 3 videns autem quía placeret ludaeis apposuit. ut. apprehenderet. et. Petrum; erant. autem dies azymorum , qui sunt a die 1& (15) — 91 mensis nisan; proin a plenilunio primo verni temporis; additur in D explicite placuisse ludaeis quod manus iniiceret in fideles; quare perrexit in eorum vexatione, προσέθετο et addidit;
12:4
v. & quem cum apprehendisset misit 1n. carcerem tradens quatuor quaternionibus militum. custodiendum , volens post pascha i. e. post septem dies azymorum, post 21. diem nisan; producere eum populo ἀναγαγεῖν in locum editum scil. ad iudicium pronuntiandum in conspectu populi cui hoc spectaculum gratum praebere voluit. Tempore paschali Iudaeorum plurimi ex variis regionibus in urbe aderant; illis innotuit zelus qui esse videbatur Agrippae pro lege; fortasse simul affectabat sacram dierum festorum reverentiam, ne eorum sanctitas caede turbaretur. . Modus quo Petrum servandum curabat morem sapit romanum. Nam quaternos milites excubias agere Vegetius refert : de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt (de re milit. 3,8); idemque notat : quia impossibile videbatur per totam noctem vigilantes singulos permanere, ideo in quatuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus horis nocturnis necesse sit vigilare (l. c.). Quaterni igitur milites per vices Petrum custodiebant, e quibus, ut colligitur ex v. 6. 10, duo intra carcerem prope Petrum, duo ad carceris ianuas atque aditus adstabant (Patr.);
12:5
v. 5 et Petrus quidem servabatur in carcere; oratio autem fiebat sine intermissione ἐχτενῶς intente , assidue, gig : instantissime αὖ ecclesia ad Deum pro 60 « amoris indicium erat oratio; audite quo fuerint affectu erga doctores; non tumultuabantur, non turbabantur, sed ad orationem versi sunt, verum et inexpugnabile commilitium (τὴν ἔντως συμμαχίαν τὴν ἄμαχον); ad illam confugiebant » (CÀr.). En primum idque praeclarum exemplum, quod fideles constanter per saeculorum cursum imitabantur, quoties in pastores Ecclesiae saevitum esi! Fideles enim pro Petro pugnantes, Salm. ait, non fregerunt carcerem, non occiderunt milites, non confregerunt catenas, sed ad orationem confugiunt, memores praecepti Domini, ut bene precentur ipsis persequentibus. Arma Christianorum in eiusmodi adversis patientia sunt et precatio. Et Deus precibus fidelium annuit; nondum venerat tempus quo tali pastore et apostolo Ecclesia carere potuit;
12:6
v. 6 cum autem producturus eum esset Herodes , in ipsa nocte erat Petrus dormiens inter duos milites vinctus catents duabus; etiam hic habes morem romanum; nam « eadem catena et custodiam et militem copulat » (Seneca, epist. 5,6); eiusmodi exemplum habes etiam in Antiq. 18,6,7; imo hic Petrus maioris securitatis causa ab utraque parte, utraque igitur manu, catena alligatus coniunctusque cum duobus militibus erat (cf. Act. 28,16. 20) et S. Ignatius martyr scribit : 8 Syria Romam usque cum bestiis pugno terra marique, noctu et interdiu, alligatus ad decem leopardos, quae est militum turma (ad Rom. 5; cf. Beel. Patr.) οἱ custodes ante ostium custodiebant carcerem, reliqui duo milites agebant excubias ante ostium. « Sed quo accuratior custodia, eo mirabilius spectaculum; vide Petrum dormientem, nec terrore mortis nec ullo metu detentum, omnia Deo committens » (CÀr. Oec. Theoph.). Inter tot pericula securus profundo somno vacabat; quam recte dictum est : iustus quasi leo confidens absque terrore erit (Prov. 28,1; Saím.); v. "1 et ecce angelus Domini astitit ἐπέστη Petro derepente adstitit et |umen refulsit in habitaculo 52 ex Atticorum euphemismo carcerem denotat )2/.( idque exemplis probat W'etst. ad ἢ. 1.; at potuit vox etiam accipi latiore sensu de conclavi quolibet. Lumen nemo vidit nisi Petrus; dor- . miebant milites quibus erat alligatus; ideo nihil gestorum sentiebant (CÀr.) ; percussoque latere Petri excitavit eum dicens : surge velociter, et ceciderunt catenae de manibus eius; non fractae aut solutae dicuntur catenae, sed e manibus eius excidisse (Beel.) vel e brachiis; nam etiam apud Homerum, Herodotum, alios, item nonnunquam in lingua hebraica vocabulo χείρ ('ד) brachium quoque comprehenditur (B/.). Petro ex gravi somno difficile evigilanti et obstupescenti et nondum sibi conscio singula praecipit angelus, sicuti semisopito fieri solet
12:8
v. 8 dixit autem angelus ad eum : praecingere , ζῶσαι cingulo tunicam adstringe; dormiebat scil. laxato cingulo, e£ calcea te caligas tuas ὑπόξησαι subliga tibi sandalia tua; et fecit sic; et dixit illi : circumda tibi vestimentum tuum, Ἰλάτιον dicitur quidem universe de quacumque veste, sed hic, ubi Petrus iam collectam tunicam cingulo adstrinxisse dicitur, intelligitur de pallio; δέ sequere me;
12:9
v. 9 .et exiens sequebatur eum, et nesciebat quia verum est quod fiebat per angelum; existimabat autem se visum videre; ita stupore rei novae et plane inexspectatae erat occupatus, ut non intelligeret quae fiebant per angelum reapse fieri, sed ut videretur sibi videre visum prout antea viderat;
12:10
v. 10 transeuntes autem primam et secundam custodiam i. e. custodiam ante portam ipsius conclavis quo Petrus erat inclusus, ubi itaque duo alii milites stabant illius quaternionis, cui haec vigilia noctis obtigerat; secunda custodia in alia parte aedificii erit cogitanda, « in alia parte arcis Antoniae, haec enim aperte gradibus septem indicatur » (B/.), vide D. lect. var.; intelligit Beel. utramque custodiam de quatuor militibus ad Petrum custodiendum deputatis; primam scil. milites quibus erat alligatus, secundam duos ante ostium. Sed cum iam in v. 9 dictum sit : et exiens sequebatur eum, non videtur ita posse nunc intelligi transeuntes autem primam constodiam διελθόντες de duobus illis militibus qui in ipso conclavi cum Petro erant quod conclave ex v. 9 iam reliquerat. Divinitus factum est, ut oculi militum tenerentur, ne Petrum animadverterent; venerunt ad portam ferream quae ducit ad civitatem, quae ultro aperta est eis; et exeuntes descenderunt septem gradus et processerunt vicum unum; illud de septem gradibus quos descenderunt utique ita est conformatum, ut ad accuratam scriptoris narrationem pertinere censendum sit; cur enim id ab interpolatore quodam additum sit et unde ille hunc accurate numerum scire potuerit, nequit explicari (cf. Beís.); ξύμην plateam unam (9,11) processerunt et continuo discessit angelus ab eo, qui eousque Petrum comes deduxerat;
12:11
v. 11 οἱ Petrus ad se reversus ἐν ἐχυτῷ 169505006, ex stupore illo ad se redit, plene et clare sibi conscius fit reapse et non in visione omnia esse gesta, dizit : nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, ἀληθῶς, contrarium eius quod in v. 9 dicebatur, et eripuit me de manu Herodis, de eius potestate, e/ de omni exspectatione plebis Iudaeorum; eius scil. supplicium et mortem avide exspectabant; nonne in hoc impio ludaeorum desiderio, ut Petrus tolleretur, simul cerni potest agnitio maioris dignitatis et auctoritatis eius inter fideles? v. 19 consideransque συνιδών i. e. λογισάμενος ὅπου ἐστίν, ἢ τοίνυν τοῦτο συνεῖδεν (Chr.) , postquam cognovit id quod erat, eorum quae gesta erant clare conscius factus, venit ad domum Mariae matris Ioannis qui cognominatus est. Marcus, ubi erant multi congregati et orantes ; cf. v. 5; Marcus Barnabae consobrinus (Col. 4, 10), quem Petrus suum vocat filium (1 Petr. 5,13; vide Comment. Marc. p. 1 seq.); hic in Act. vocatur Ioannes 13,5. 13; Marcus 15,39; utroque nomine 15,37;
12:13
v. 13 pulsante autem eo ostium ianuae τοῦ πυλῶνος Vestibuli; cf. 10,17, processit puella ad audiendum 0 plane ut apud atticos (B/.), nomtne Rhode 1. e. rosa; nomen graecum et in mythis et in comoediis (B/.); Susanna nomen habet a liliis, Hadassa ἃ myrto, Rhode a rosa (Wetst.). Erat itaque domus sat ampla;
12:14
v. 1& οἱ ut cognovit vocem Petri, prae gaudio non aperuit ianuam, sed intro currens nuntiavit stare Petrum ante ianuam; prae gaudio et desiderio rem faustam lugentibus nuntiandi, hac una cogitatione occupata, omittit aperire, sed statim currit laeta ad alios εἰσδραμοῦσα ex vestibulo in interiorem partem domus. Res nativa simplicitate et facta et narrata est. Non est mirum si illi non statim crediderunt, cum ipse Petrus ab initio nesciret vera esse quae fiebant (Sa/m.)
12:15
v. 15 αὐ illi dixerunt ad eam : insanis; tlla autem affirmabat ξυπγυρίζετο acriter, constanter asseverabat sic se habere; illi autem dicebant, quidam autem dixerunt (gig) : angelus etus est , fortasse angelus eius est (vide lect. var.); « hinc verum est, unumquemque nostrum habere angelum » (CÀr. Oec. Theoph. Darh.) et Beda idem asserens provocat ad librum Pastoris et ad multos Scripturae locos; duos affert (Matth. 18,10 et Gen. 48,16) et hic discipuli angelum Petri venire existimabant; proin testimonium habetur persuasionis eorum;
12:16
v. 16 Petrus autem perseverabat pulsans; cum autem aperuissent, viderunt eum et obstupuerunt,
12:17
v. 17 annuens autem eis manu ut tracerent , sane eum videntes multis exclamationibus admirationis et quaestionibus eum quasi obruere coeperunt; Petrus autem cavere voluit, ne aliorum quoque, fortasse vicinorum attentio ad eventum provocaretur; insuper cito urbe egredi consultum erat; quare χατασείσας motione manus facta iis silentium indixit, ad eos ingreditur et narravit quomodo Dominus eduzisset eum de carcere, dixitque : nuntiate lacobo minori qui dicitur, . Alphaei filio, apostolo (1,13; 15,13. Gal. 1,19; 2,9) et fratribus haec; et egressus abiit in alium locum; intellexit e liberatione divinitus facta esse voluntatem Dei, ut se subtraheret periculo et ditione Agrippae relicta i. e. Palaestina relicta exteris quoque regionibus nuntium inferret evangelicum. « Excellit haec tota narratio mira ἐναργείᾳ, neque recte dubitari posse videtur, quin per Marcum ab ipso Petro venerit; ita sunt omnia maiora minoraque accurate perscripta » (Bl.), et Lucas profitetur se accurate inquisitione facta cuncta scribere (Luc. 1,3). vide etiam apud Patritium, de evangeliis lib. I cap. 2 n. 27-30. Atque esse hanc traditionem vetustissimam et veram, Petrum scil. primo sub Claudio Romam venisse , solide ostendit Belser (Theol. Quartalsch. 1898 p. 188 seq.).
12:18
v. 18 facia autem die erat non parva turbatio inter milites, quidnam factum esset de Petro, τὶ ἄρα, revocat 22+ lectorem ad praesentem rerum statum qui in antecedentibus est descriptus (Klotz, Devar. II p. 176);
Angelus Petrum clam custodibus eduxit; omnia acta sunt divinitus illis insciis. Hoc etiam declaratur
12:19
v. 19 Herodes autem cum requisisset eum et non invenisset, inquisitione facta de custodibus, quattuor illis, post quorum vigiliam Petrus iam non est inventus; et ex v. 18 colligitur, Petrum in ultima noctis vigilia esse eductum ab angelo, zussit eos duci scil. ad supplicium , ad mortem. Videtur etiam ea in re secutus esse morem romanum; nam instituto romano custodes si vinctus effugisset pro eo pares poenas luebant (Cod. Iust. 9,5,4. Wetst. Bl.). Ita communiter explicant ἀπαχθῆναι. At Gen. 42,16 verbum ponitur de abductione in carcerem; sim. Gen.39,929 et 40,3. Certe omnia aderant quibus custodes non esse reos probabatur; « ita sensu destitutus erat, ut etiam iniuste punire aggrederetur. Ecce causam illorum defendo; vincula erant, custodes intus, carcer clausus, nusquam perfossus paries, omnes eadem dicebant ; si solvere voluissent, vel ante solvissent, vel simul exissent » (CÀr.). Sed Herodes necessario debuit custodes culpare et punire, ne agnosceretur miraculum, sed ut pro Iudaeis saltem species servaretur evasionis culpa vel negligentia custodum (cf. Salm.). Notat Patr. : «res Agrippae gestas post Petri discessum Lucas sic narrat, ut non modo minime sequatur illum brevi post cum vita mortem commutasse, sed ex narratione ipsa longius aliquod temporis spatium colligere liceat, quod inter Petri profectionem et Agrippae funus intercesserit » ; descendensque a. Iudaea in Caesaream 1bi commoratus 65) xai χατελθών, non sequitur ex modo narrandi Herodem mox post Petri profectionem Caesaream se contulisse; nam particula xat, si de eadem agitur persona, Lucas haud raro illa quoque adiungit quae longiore spatio interposito evenerunt (cf. Luc. 5,15. 16; 9,10; 11,15 etc. vide Patr. de evang. lib. 3 dissert. 17 cap. 3 n. 17; dissert. 18 cap. 2 n. 7). Caesarea extra Iudaeam proprie dictam sita erat ; Augustus imperator urbem eam concessit Herodi; post eius mortem cum reliqua Iudaea data est Archelao, et ex tempore mansit coniuncta cum Iudaea et erat proinde modo sub procuratoribus romanis, dein sub Agrippa, iterum sub procuratoribus, sicut Iudaea (cf. Antiq. 15,7,3; 17,11,5; 19,7,%( ; ibt commoratus est ; quamdiu? nescimus; at longius tempus facile concluseris ex διέτριβεν:
12:20
v. 20 erat autem ratus Tyriis et Sidoniis; causam nescimus; at tli unanimiter ex ambabus urbibus illis renerunt ad eum et persuaso Blasto qui erat super cubiculum regis, praefectus cubiculo vel minister cubiculi, cubicularius; uti fieri solet, aulicum oblatis muneribus in suas partes adducebant, ut apud regem intercederet causamque promoveret; nomen 300106 etiam in inscriptionibus occurrit (B/.); postulabagt pacem; de bello a rege iis inferendo sermo esse non poterat; Phoenice enim Syriae provinciae erat attributa; proin postulabant, ut in pristinam amicitiam a rege reciperentur; est itaque pax iterata conciliatio, amicitia (Calm.). Atque cur iis necessarium erat cum rege in gratiam redire, additur eo quod alerentur regiones eorum ab illo ἀπὸ τῆς βασιλικῆς scil. χώρας, ex ditione regis, ex 100868 frumentum, quo Phoenice carebat, iis afferri solebat; vide 3 Reg. 5,11 et Ez. 27,177 : Iuda et terra Israel institores tui in frumento primo, balsamum et mel et oleum et resinam proposuerunt in nundinis tuis, et Antiq. 15,10,6 refertur : Caius Caesar statuit... ut in Sidone secundo quoque anno tributum reddant quartam satorum partem. Si itaque Agrippa commercium prohiberet et frumentum asportari in Phoenicen vetaret, res accideret permolesta. Intercessio Blasti quam sibi conciliarant non caruit fructu
12:21
v. 21 statuto autem die Herodes vestitus veste regia, sedit pro tribunali et. concionabatur ad eos et de qua re sermonem habuerit, indicatur in additamento : et reconciliatus est Tyriis (cf. lect. var.); ad hos igitur verba fecit ἐδημηγόρει pacem et amicitiam iis promittens; quare hi de bono rei successu laeti in adulationes prorumpunt
12:22
v. 22. populus autem δῆμος, illi scil. ad quos ἐδημηγόρει, 0060070001 : Dei voces et non hominis ; éonferri iuvat narrationem quam tradit losephus (Antiq. 19,8,2) : regem Caesareae in honorem Caesaris spectacula edidisse; secuudo spectaculorum die eum processisse in theatrum veste indutum tota ex argento contexta ; « ibiargentum primis solarium radiorum ictibus illustratum, mirum in modum resplendescebat; mox adulatores alii aliunde acclamabant Deum appellantes dicentesque : propitius nobis esto, et licet hactenus te veluti hominem reveriti simus, dehinc tamen mortali sorte maiorem te habemus ». Dies itaque publicae legatorum admissioni statutus érat dies secundus illorum spectaculorum et festivitatis quam rex ὑπὲρ τῆς ἐχείνου- Καίσχρος- σωτηρίας celebrabat. Uti ipsa vox δημηγορεῖν indicat, haec legatorum admissio in publica 6016britate facta est, uti ex more saepe fieri solebat, in theatro (cf. 68. Felt.); ἐπὶ τοῦ βήματος in suggestu, in solio; ceterum narratio Lucae maiore rerum determinatione praestat; ex ea sola edocemur de disceptatione cum Tyriis et Sidoniis (cf. Beís.), ex ea sola refertur ratio probabilis pro illa adulatione, et 08 demum aliena est ab illa fabula de bubone apud Iosephum. Blasphemam adulationem rex non respuit, 560 admisit, id quod Iosephus quoque indicat : « at rex neque illos obiurgavit neque impiam illorum adulationem reiecit ». Quare divina ultione plectitur
12:23
v. 23 confestim autem percussit eum angelus Domini eo quod non dedisset honorem Deo et consumptus a vermibus , γενόμενος σχωληκὲπ 550556 vel uti D habet χαὶ χατχέχς ἀπὸ τοῦ βήμχτος ἐγένετο σχωλ. (8 vermibus corrodebatur) ἔτι ζῶν xai οὕτως exspiratit; losephus quoque .refert « adulatione audita post paululum μετ᾿ ἐλίγον ξιαχάρδιον ἔσχεν 330v», cordicitus dolebat; accesserunt autem ventris cruciatus statim ab initio vehementes;... tandem continuis per quinque dies ventris doloribus confectus vitam finivit, annum agens quartum et quinquagesimum ». Perperam affirmat Weiss ex narratione Lucae regem statim exspirasse; id iam ipsa dictione τενέμενος σχωλ. postquam factus 68% σχωλ. 1. e. a vermibus corrosus, refutatur, et etiam clarius textu in D.ampliore. Alii morbi genus excogitatum esse voluit ex 2 Mach. 9,9; temere id asseritur ac frivole; quod Josephus dicit τῆς χοιλίας ἄλγημα, τῷ τῆς γαστρὸς ἀλγήματι 205220066 , nullatenus contrarium est; Lucas maiore ἀχριδείᾳ rem investigatam refert. Morbus assignatur vermicularis, non, ut alii quandoque volebant, pedicularis, phthiriasis (φθείρ); Lucas medicus rem nomine proprio accurate describit. Misera itaque morte rex, persecutor Ecclesiae, obiit; angelus dicitur eum percussisse, ut intelligatur morbum illum foedum, quo in ipso theatro correptus est (et aucto dolore ex theatro in palatium delatus est teste losepho), esse poenam divinitus inflictam. Eam autem - esse inflictam mox post Iacobi mortem et Petri profectionem, ex narratione nequit colligi etiam ideo quia morbi causa assignatur prorsus alia et nova, neque prioris persecutionis mentio infertur. Hunc utique miserum vitae exitum Lucas propterea quoque narravit, ut manifestum fieret et qualis impietatis superbiaeque persecutor fuisset et quo " tandem modo scelera eius iam hisce in terris essent castigata. Etiam Iosephus, qui ceteroquin laudator est regis, satis innuit morbum repentinum fuisse poenam, cum explicite efferat regem illos adulatores neque reprehendisse neque τὴν χολαχείαν 206600020 ἃ se repudiasse. Merito itaque miraberis esse qui dicant mythica quaedam a narratione Lucae esse secernenda. A morte persecutoris redit ad rem christianam
12:24
v. 9& verbum autem Domni crescebat et multiplicabatur ; cf. 6,7 ; 9,31; Agrippa illud supprimere studebat; verum aliter evenit; ipse mox sublatus est, sed verbum Dei in dies magis propagabatur. Dicitur verbum multiplicari, quatenus plures illud animis suis recondunt fide amplectentes et operibus bonis quasi vivum reddentes et efficax ;
12:25
v. 25 Barnabas autem et Saulus reversi sunt ab Ierosolymis expleto ministerio (11,99. 30) assumpto Ioanne qui cognominatus est Marcus v. 12.; mortuo Agrippa Palaestina iterum attributa est provinciae Syriae et administrata per procuratores romanos, quorum prior erat Cuspius Fadus, alter Tiberius Alexander; horum temporibus (ἐπὶ τούτοις) evenit, utmagnafames Iudaeam affligeret, narrat Iosephus (Antiq. 20,5,2); unde facile concluseris iam ante mortem Agrippae (&4 p. Ch.) aliquam annonae caritatem exstitisse; nam in regione alioquin fertili non subito magna exoritur fames, verum plurium annorum minore fertilitate. Fratres antiocheni oraculo admoniti fore annonae penuriam profecto non exspectabant, donec magna fames exorta sit, sed potius subsidio suo illain praevenire studebant; quare quod Lucas narrat de tempore Agrippae, uti 11,29.30 et 12,25 apparet, nullo modo erroris argui potest ex iis quae losephus refert de magna fame post mortem Agrippae (Antiq. 20,9,6 et l.c. 3,15,3 tempore Ismaelis pontificis; cf. Schürer l. c. II p. 170). Notatu dignum est quod Chr. ad v. 23 advertit : « quodsi ille hoc audito : vox Dei, non hominis, licet nihil dixerit, talia passus est, multo maiora Christus, si Deus non fuisset, passus esset, qui semper dicebat : verba mea non mea sunt, et similia » (item Oec. Salm.).
12:1
AGRIPPA I (MARCUS IULIUS; O ERODE AGRIPPA)
… Aggravatosi il male e corroso dai vermi, morì, secondo Flavio Giuseppe, in capo a cinque giorni, all'età di 54 anni (cf. Act. 12, 1-23). Tanto Flavio Giuseppe quanto Luca vedono in ciò una punizione divina per non aver dato onore a Dio. Aveva regnato sette anni: tre sotto Caligola, quattro sotto Claudio.
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
Il numero dei «dodici» non era considerato indispensabile: dopo la morte di Giacomo, fratello di Giovanni (Act. 12, 1), non fu eletto al suo posto nessun altro a. La posizione di Giacomo «fratello del Signore» non è chiara per noi. Sembra che fosse a Gerusalemme tra gli a. (Gal. 1, 19). E. Lohmeyer …
… liberali; 9 sermoni, di cui cinque sulla purificazione e sulla natività della Madonna, della quale era particolarmente devoto; inoltre due trattati, il primo dei quali ha come soggetto il passo: Minit Herodes rex annus, ut affligeret quandam de Ecclesia (Act. 12, 1) ed il secondo dal titolo Tractatus contra Iudaeos, nel quale dimostra che la profezia di Giacobbe Non auferetur sceptrum de Iuda (Gen. 49, 10) si è compiuta in Gesù Cristo. …
12:2
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
… Si tratta probabilmente del racconto di Act. 12, 2 sgg., ma così modificato, che sembra doversi supporre un apocrifo (diversamente Schmidt, p. 247), forse i vecchi Atti di Pietro. …
… Tuttavia questa morte del re persecutore non si incontra cronologicamente con il martirio di s. Giacomo narrato in Act. 12, 2.
G. il Maggiore fu decapitato per ordine di Erode Agrippa I (v.) verso il 42 (Act. 12, 2); mentre si recava al luogo del martirio avrebbe convertito il suo accompagnatore (Clemente Alessandrino, Hypot., VII, presso Eusebio, Hist. eccl., II, 9: PG 20, 157).
12:3
AZIMO (ἈΖΗΜΌΣ, DA À PRIV. E ΖΗ͂Ν, «SENZA FERMENTO»; EBR. MAṢṢĀH, PLUR. MAṢṢŌTH)
… dell'esodo miracoloso (v. PASQUA) la legge di cibarsi di pane non fermentato durante i sette giorni della solennità (Ex. 12, 15). La Pasqua era detta «festa degli a.» (Ex. 23, 15; 34, 18; Lc. 22, 1) o «giorni degli a.» (Mt. 26, 17; Lc. 22, 7; Act. 12, 3; 20, 6). Già nella prima Pasqua celebrata in terra palestinese (Jos. 5, 11) si osserva l'uso degli a.
A Gerusalemme, all'indomani della dispersione degli Apostoli (ca. 44) causata dalla persecuzione di Erode Agrippa (Act. 12, 3), Giacomo, fratello del Signore (Gal. 1, 19), divenne il capo riconosciuto della Chiesa locale (Act. 12, 17; 15, 13; 21, 18-19; Gal. 2, 9, 12; cf. Egesippo, presso Eusebio, Hist. eccl., …
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
… 2, 14) e come tale fu interpellato dagli uditori (ibid. 2, 37); operò il primo miracolo (ibid. 3, 6) e altri poi con la sola sua ombra (ibid. 5, 15); fu lui che rispose al Sinedrio (ibid. 4, 8) e che come capo del movimento venne incarcerato da Erode (ibid. 12, 3); giudice della comunità punì Anania e Safira (ibid. 5, 1-11). Quanto all'essere stato « mandato » (ibid. 8, 14) in Samaria con Giovanni, ciò indica che gli Apostoli ritenevano insostituibile …
12:4
Nel Nuovo Testamento, wāqīx significa per lo più la festa pasquale ebraica: Mt. 26, 2 e paralleli Mc. 14, 1; Lc. 22, 1; cf. Lc. 2, 41; Io. 2, 13-23; 6, 4; 11, 55; 12, 1; 18, 39; 19, 14; Act. 12, 4; Hebr. 11, 28). Ha però talvolta senso di cena pasquale, come in Mt. 26, 18 sg.; Mc. 14, 16; Lc. 22, 8-9, 13. Con il senso di cena pasquale, o meglio di agnello pasquale, si …
12:5
l'intervento del Messia (18, 1-8; cf. Act. 4, 23-31; 12, 5, 12; L. Tondelli, Gesù, pp. 364-68; A. Feuillet). …
… 22-32; 20, 7: Abramo intercede per Sodoma e intercederà per Abimelec; Ex. 32, 11-14; Num. 14, 13-20: Mosè intercede per il popolo; I Sam. 7, 8 sg.; Samuele; Job. 42, 8: Giobbe), sia del Nuovo (ad es., la forma plurale nelle domande del Pater; Act. 7, 60; 12, 5; Rom. 15, 30; Eph. 1, 15; 6, 8-20; I Tim. 2, 1-4; Iac. 5, 16-18), nonché dai documenti della tradizione ecclesiastica sulla prassi dei fedeli, sia privata, sia liturgica, ad es., l'ammonimento …
12:6
MIRIS MODIS REPENTE LIBER, FERREA
I primi due versi sono una parafrasi del racconto della liberazione di s. Pietro (v. Act. 12, 6-11), ricordata in questo giorno in cui si celebra la dedica della basilica di S. Pietro in Vincoli, eretta da Eudossia sull'Esquilino; gli altri tre si ispirano al comando di Gesù a Pietro …
12:7
… Viene specialmente ricordato «l'a. del Signore», particolare protettore del nuovo Israele, come lo era stato dell'antico (Act. 5, 19; 8, 26; 10, 3 sgg.; 12, 7 sgg.; 27, 23). Sono protettori d'individui o a. custodi (Mt. 18, 10; Act. 12, 15); prendono sommo interesse alla salvezza di ogni uomo (Lc. 15, 10); sono mandati da Dio al «servizio» degli …
12:12
Sua madre si chiamava Maria, abitava a Gerusalemme, nella casa dove poi si radunavano i fedeli e nella quale si recò Pietro liberato dal carcere (Act. 12, 12). Siccome s. Pietro lo chiama «M., figlio mio» (I Pt. 5, 13), è probabile che lo abbia battezzato personalmente.
5. Madre dell'evangelista Giovanni Marco, nella cui casa si recò s. Pietro appena liberato miracolosamente dal carcere (Act. 12, 12).
12:15
… Viene specialmente ricordato «l'a. del Signore», particolare protettore del nuovo Israele, come lo era stato dell'antico (Act. 5, 19; 8, 26; 10, 3 sgg.; 12, 7 sgg.; 27, 23). Sono protettori d'individui o a. custodi (Mt. 18, 10; Act. 12, 15); prendono sommo interesse alla salvezza di ogni uomo (Lc. 15, 10); sono mandati da Dio al «servizio» degli uomini (Hebr. 1, 14). - 4) Sulla natura e condizione degli a. buoni, si …
12:17
… L'autore degli Atti che nella lista citata (1, 13) distingue due Apostoli chiamati G., dopo aver parlato del martirio del primo (Act. 12, 2) continua a parlare di un altro G. che gode grande autorità nella chiesa di Gerusalemme (ibid. 12, 17), che nel Concilio propone
A Gerusalemme, all'indomani della dispersione degli Apostoli (ca. 44) causata dalla persecuzione di Erode Agrippa (Act. 12, 3), Giacomo, fratello del Signore (Gal. 1, 19), divenne il capo riconosciuto della Chiesa locale (Act. 12, 17; 15, 13; 21, 18-19; Gal. 2, 9, 12; cf. Egesippo, presso Eusebio, Hist. eccl., II, 23; PG 20, 195), con tutte le prerogative del vescovo (cf. J. Colson, L'évêque dans les communautés …
12:19
… Re Erode Agrippa I, che vi si fece orgogliosamente proclamare dio, vi subì una morte ignominosa (Act. 12, 19-22; cf. Fl. Giuseppe, Antiq. …
12:22
La Petíttá del Nuovo Testamento (ca. 400) traduce con b. q. la «voce» (di Dio) in Act. 12, 22 (běhót qólé), I Tim. 6,20; Hebr. 3,15 (bat qólé). …
… Adriano in Grecia; Corinto e Patraso in memoria della p. di Nerone coniarono monete iscritte « Adventus (=p.) Augusti »; Germanico Cesare notifica agli Alessandrini (19 d. C.) che non vuole, al suo apparire (ἐνρανίζεσθαι) tra loro, acclamazioni (cf. Act. 12, 22) quale dio (ἐσθένειες ἐσφανήσεις) che spettano solo all'imperatore « vero salvatore e benefattore dell'intera umanità ». Analoghi sono i testi relativi alla « manifestazione » salvifica …
12:38
TRIDUO, OTTAVARIO (OTTIDUO), NOVENA
… Nel Nuovo Testamento è da rilevare soprattutto come nostro Signore stesso si serve di questa pia pratica, per mettere in relazione i tre giorni vissuti dal profeta Giona nel ventre del cetaceo e la sua permanenza nel sepolcro (Iou. 2, 1; Act. 12, 38-40). Altro celebre passo del Vangelo è quello ove Gesù, parlando della distruzione del Tempio che egli ricostruirà entro tre giorni, accenna alla sua risurrezione dopo tre giorni dalla …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.