Pharao dreaming of fat and leane kine 5. also of ful and thinne eares of corne, 8. no other being able to interprete, 9 Ioseph is remembred 25. who interpreting the same. •8. is made ruler ouer al Aegypt. 50. marieth, and hath two sonnes, Manasses and Ephraim.
1After two years Pharao had a dream. He thought he stood by the river,Due anni dopo Faraone ebbe un sogno. Parevagli di stare alla riva del fiume,AFTER two yeares Pharao saw a dreame. He thought he stood vpon a riuer,Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium, 2Out of which came up seven kine, very beautiful and fat: and they fed in marshy places.Dal quale uscivano sette vacche belle, e grasse formisura: e andavano a pascere nei luoghi palustri.out of the which came vp seuen kine, faire and fat exceedingly: and they fed in marish places.de quo ascendebant septem boves, pulchræ et crassæ nimis: et pascebantur in locis palustribus. 3Other seven also came up out of the river, ill-favoured, and lean fleshed: and they fed on the very bank of the river, in green places:Altre sette ancora scappavan fuori del fiume, brutte, e rifinite per magrezza, e si pascevano sulla riva stessa del fiume, dov'era del verde:Other seuen also came vp out of the riuer, foule, and caryan leane: and they fed on the very banke of the riuer, in grene places:Aliæ quoque septem emergebant de flumine, fœdæ confectæque macie: et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus: 4And they devoured them, whose bodies were very beautiful and well conditioned. So Pharao awoke.E (queste) si divorarono quelle che erano mirabilmente belle, e di grassi corpi. E Faraone si risvegliò,and they deuoured them, that had the merucylous beautie and good state of bodies. Pharao after he waked,devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao, 5He slept again, and dreamed another dream: Seven ears of corn came up upon one stalk full and fair:Poi si raddormentò, e vide un altro sogno. Sette spighe si alzavano da un solo stelo piene e bellissime;slept againe, and saw an other dreame: Seuen eares of corne grew forth vpon one stalke ful and faire:rursum dormivit, et vidit alterum somnium: septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ: 6Then seven other ears sprung up thin and blasted,E altrettante nascean dipoi spighe sottili, e bruciacchiate dall'euro,there sprang also other eares as many, thinne and blasted with adustion,aliæ quoque totidem spicæ tenues, et percussæ uredine oriebantur, 7And devoured all the beauty of the former. Pharao awaked after his rest:Le quali si divoravano tutte le prime sì belle. Svegliatosi Faraone dal sonno,deuouring al the beautie of the former. Pharao awaking vp after his rest,devorantes omnium priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem, 8And when morning was come, being struck with fear, he sent to all the interpreters of Egypt, and to all the wise men: and they being called for, he told them his dream, and there was not any one that could interpret it.E venuto la mattina, pieno di paura mandò a cercare tutti gl'indovini d'Egitto, e tutti i sapienti: e raunati che furono, raccontò il sogno; e non v'ebbe chi ne desse la spiegazione.and when morning was come, being frighted with feare, he sent to al the interpreters of Aegypt, and to al the wise men: and they being called for, told them his dreame, neither was there anie that could interprete it.et facto mane, pavore perterritus, misit ad omnes conjectores Ægypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur.
9Then at length the chief butler remembering, said: I confess my sin:Allora finalmente il capo de' coppieri si ricordò, e disse: Confesso il mio fallo:Then at length the maister of the cupbearers remembring himselfe, said: I confesse my sinne:Tunc demum reminiscens pincernarum magister, ait: Confiteor peccatum meum: 10The king being angry with his servants, commanded me and the chief baker to be cast into the prison of the captain of the soldiers.Disgustato il re contro i suoi servi ordinò, che io, e il capo de' panattieri fossimo rinchiusi nella prigione del capitano delle milizie:The king being angrie with his seruantes, commanded me and the chiefe of the bakers to be cast into the prison of the captaine of the souldiers:iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum: 11Where in one night both of us dreamed a dream foreboding things to come.Dove in una stessa notte ambedue vedemmo un sogno, che presagiva il futuro.where in one night both of vs saw a dreame portending things to come.ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum. 12There was there a young man a Hebrew, servant to the same captain of the soldiers: to whom we told our dreams,Eravi un giovinetto Ebreo, servo dello stesso capitano delle milizie: al quale avendo noi raccontati i sogniThere was there a young man an hebrew, seruant to the same captaine of the souldiers: to whom telling our dreames,Erat ibi puer hebræus, ejusdem ducis militum famulus: cui narrantes somnia, 13And we heard what afterwards the event of the thing proved to be so. For I was restored to my office: and he was hanged upon a gibbet.Ne udimmo l'interpretazione verificata da quel che è di poi avvenuto: perocché io fui restituito al mio impiego, e quegli fu appeso alla croce.we heard whatsoeuer afterward the euent of the thing proued to be so. for I was restored to my office: and he was hanged vpon a gibbet.audivimus quidquid postea rei probavit eventus; ego enim redditus sum officio meo, et ille suspensus est in cruce. 14Forthwith at the king’s command Joseph was brought out of the prison, and they shaved him: and changing his apparel brought him in to him.Subitamente per comando del re fu tratto di prigione Giuseppe: e fattolo radere, e cambiatogli il vestito, lo presentarono a lui.Forthwith at the kinges commandment, Ioseph being brought out of the prison they polled him: and changing his apparel, brought him vnto him.Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt: ac veste mutata obtulerunt ei.
15And he said to him: I have dreamed dreams, and there is no one that can expound them: Now I have heard that thou art very wise at interpreting them:E questi gli disse: Ho veduti de' sogni, e non ho chi gl'interpreti: ed ho sentito, che tu con gran saviezza li sai diciferare.To whom he said: I haue seene dreames, and there is not anie that can expound them: which I haue heard, thou doest most wisely interprete.Cui ille ait: Vidi somnia, nec est qui edisserat: quæ audivi te sapientissime conjicere. 16Joseph answered: Without me, God shall give Pharao a prosperous answer.Rispose Giuseppe: Iddio senza di me risponderà favorevolmente a Faraone.Ioseph answered: Without me, God shal answere prosperous thinges to Pharao.Respondit Joseph: Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. 17So Pharao told what he had dreamed: Methought I stood upon the bank of the river,Raccontò adunque Faraone quello che avea veduto: Pareami di stare sulla ripa del fiume,Pharao therfore told that he had seene: Me thought I stoode vpon the banke of the riuer,Narravit ergo Pharao quod viderat: Putabam me stare super ripam fluminis, 18And seven kine came up out of the river, exceeding beautiful and full of flesh: and they grazed on green places in a marshy pasture.E che dal fiume uscissero sette vacche belle formisura, e molto grasse: le quali pascendo ne' luoghi paludosi spuntavano l'erba verde:and seuen kine came vp out of the banke of the riuer, exceeding faire, and ful of flesh: which grazed on greene places in a marish pasture.et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus: quæ in pastu paludis virecta carpebant. 19And behold, there followed these, other seven kine, so very ill-favoured and lean, that I never saw the like in the land of Egypt:Quand'ecco dietro a queste venivano sette altre vacche tanto brutte e macilente, che mai le simili non ho vedute nella terra d'Egitto:And behold, there folowed these, other seuen kine, so passing il fauored and leane, that I neuer saw the like in the land of Aegypt;Et ecce, has sequebantur aliæ septem boves, in tantum deformes et macilentæ, ut numquam tales in terra Ægypti viderim: 20And they devoured and consumed the former,Le quali, divorato avendo, e consunto le prime,which hauing deuoured and consumed the former,quæ, devoratis et consumptis prioribus, 21And yet gave no mark of their being full: but were as lean and ill-favoured as before. I awoke, and then fell asleep again,Non diedero nissun segno d'esser satolle; ma erano abbattute come prima dalla magrezza e dallo squallore. Mi svegliai, e di nuovo fui oppresso dal sonno,gaue no token of their fulnes: but with the like leanenes and deformitie, looked heauelie. Awaking, and fallen againe into a deepe sleepe,nullum saturitatis dedere vestigium: sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus, 22And dreamed a dream: Seven ears of corn grew up upon one stalk, full and very fair.E vidi questo sogno. Sette spighe spuntavano da un solo stelo, piene e bellissime.I sawe a dreame: Seuen eares of corne grew forth vpon one stalke, ful and verie faire.vidi somnium. Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ.
23Other seven also thin and blasted, sprung of the stalk:Parimente altre sette sottili, e bruciacchiate dall'euro nascevano da un filo di paglia:Other seuen also thinne and blasted, with adustion, sprang of the stalke:Aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine, oriebantur e stipula: 24And they devoured the beauty of the former: I told this dream to the conjecturers, and there is no man that can expound it.Le quali divorarono le prime sì belle. Ho raccontato il sogno agl'indovini, e nissun v'ha, che lo spieghi.which deuoured the beautie of the former: I told the dreame to the coniecturers, and there is no man that can declare it.quæ priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi conjectoribus somnium, et nemo est qui edisserat. 25Joseph answered: The king’s dream is one: God hath shewn to Pharao what he is about to do.Rispose Giuseppe: Uno è il sogno del re: Dio ha mostrato a Faraone quel che vuol fare.Ioseph answered: The kinges dreame is one: God hath shewed to Pharao the thinges that he wil doe.Respondit Joseph: Somnium regis unum est: quæ facturus est Deus, ostendit Pharaoni. 26The seven beautiful kine, and the seven full ears, are seven years of plenty: and both contain the same meaning of the dream.Le sette vacche belle, e le sette spighe piene sono sette anni di abbondanza; e sono un sol senso.The seuen faire kine, and the seuen ful eares: be seuen yeres of plentifulnes: and both conteine the selfe same meaning of the dreame.Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertatis anni sunt: eamdemque vim somnii comprehendunt. 27And the seven lean and thin kine that came up after them, and the seven thin ears that were blasted with the burning wind, are seven years of famine to come:Parimente le sette vacche gracili e macilente, che vennero dietro a quelle, e le sette spighe sottili, e offese dal vento, che brucia, sono sette anni di futura carestia.Also the seuen leane and thinne kine, that came vp after them, and the seuen thinne eares, and blasted with the burning winde: are seuen yeares of famine to come.Septem quoque boves tenues atque macilentæ, quæ ascenderunt post eas, et septem spicæ tenues, et vento urente percussæ, septem anni venturæ sunt famis. 28Which shall be fulfilled in this order.E la cosa avrà effetto con quest'ordine.Which shal be fulfilled in this order.Qui hoc ordine complebuntur: 29Behold, there shall come seven years of great plenty in the whole land of Egypt:Ecco che verranno sette anni di grande fertilità per tutta la terra d'Egitto:Behold there shal come seuen yeares of great fertilitie in the whole Land of Aegypt:ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti,
30After which shall follow other seven years of so great scarcity, that all the abundance before shall be forgotten: for the famine shall consume all the land,Dopo i quali saran sette altri anni di sterilità così grande, che andrà in obblio tutta la precedente abbondanza: perocché la fame devasterà tutta la terra,after which shal folowe other seuen yeares of so great sterilitie, that al the abundance before shal be forgotten: for the famine shal consume al the land,quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia: consumptura est enim fames omnem terram, 31And the greatness of the scarcity shall destroy the greatness of the plenty.E la gran carestia assorbirà la grande abbondanza.and the greatnes of the scarsitie, shal destroy the greatnes of the plentie.et ubertatis magnitudinem perditura est inopiæ magnitudo. 32And for that thou didst see the second time a dream pertaining to the same thing: it is a token of the certainty, and that the word of God cometh to pass, and is fulfilled speedily.L'aver poi tu veduto replicato sogno, che una stessa cosa significa, segno è questo, come la parola di Dio avrà sicuramente effetto, e senza dilazione si adempirà.And in that thou didest see the second time a dreame perteining to the same thing: it is a token of the certeintie, for that the worde of God shal come to passe, and be fulfilled spedely.Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium: firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur. 33Now therefore let the king provide a wise and industrious man, and make him ruler over the land of Egypt:Scelga adunque adesso il re un uomo saggio, e attivo, e diagli autorità in (tutta) la terra d'Egitto:Now therfore let the king prouide a wise man and industrious, and make him ruler ouer the Land of Aegypt:Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et præficiat eum terræ Ægypti: 34That he may appoint overseers over all the countries: and gather into barns the fifth part of the fruits, during the seven fruitful years,E questi deputi dei soprintendenti in ogni regione: e la quinta parte del provento de' sett'anni di fertilità,that he may appointe ouerseers ouer al countries: and gether into barnes the fifth part of the fruites, during the seuen yeares of the fertilitie,qui constituat præpositos per cunctas regiones: et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis, 35That shall now presently ensue: and let all the corn be laid up, under Pharao’s hands, and be reserved in the cities.I quali fin d'adesso comincieranno ad essere, sia raunata ne' granai: e tutto il frumento si rinchiuda a disposizione di Faraone, e si conservi nelle città.that now presently shal ensewe: and let al the corne be laid vp, vnder Pharaoes handes, and let it be reserued in the cities.qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea: et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus.
36And let it be in readiness, against the famine of seven years to come, which shall oppress Egypt, and the land shall not be consumed with scarcity.E si tenga preparato per la futura carestia di sette anni, che verrà sopra l'Egitto, affinché il paese non sia consunto dall'inopia.And let it be in a readines, against the famine of seuen yeares to come, which shal oppresse Aegypt, and the land shal not be consumed with scarsitie.Et præparetur futuræ septem annorum fami, quæ oppressura est Ægyptum, et non consumetur terra inopia. 37The counsel pleased Pharao, and all his servants.Piacque il consiglio a Faraone, e a tutti i suoi ministri.The counsel pleased Pharao, and al his seruants:Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus: 38And he said to them: Can we find such another man, that is full of the spirit of God?Ed egli disse loro: Potrem noi trovare uomo come questo, che pieno sia dello spirito di Dio?and he spake to them: Can we find such an other man, that is ful of the spirite of God?locutusque est ad eos: Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit ? 39He said therefore to Joseph: Seeing God hath shewn thee all that thou hast said, can I find one wiser and one like unto thee?Disse pertanto a Giuseppe: Dacché Dio ha mostrato a te tutto quello che hai detto, potrò io trovare uomo più saggio, e simile a te?He said therfore to Ioseph: Because God hath shewed thee al things that thou hast spoken, can I find a wiser and one like vnto thee?Dixit ergo ad Joseph: Quia ostendit tibi Deus omnia quæ locutus es, numquid sapientiorem et consimilem tui invenire potero ? 40Thou shalt be over my house, and at the commandment of thy mouth all the people shall obey: only in the kingly throne will I be above thee.Tu avrai la soprintendenza della mia casa, e al comando della tua bocca obbedirà tutto il popolo: non avrò precedenza sopra di te, se non quella del trono reale.Thou shalt be ouer my house, and at the commandment of thy mouth al the people shal obey: only in the throne of the kingdome I wil goe before thee.Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet: uno tantum regni solio te præcedam. 41And again Pharao said to Joseph: Behold, I have appointed thee over the whole land of Egypt.E disse ancora Faraone a Giuseppe: Ecco che io ti do autorità sopra tutta la terra d'Egitto.And againe Pharao said to Ioseph: Behold, I haue appointed thee ouer the whole land of Aegypt.Dixitque rursus Pharao ad Joseph: Ecce, constitui te super universam terram Ægypti. 42And he took his ring from his own hand, and gave it into his hand: and he put upon him a robe of silk, and put a chain of gold about his neck.E si levò dal suo dito l'anello, e lo pose in dito a lui: e lo fece vestire di una veste di bisso, e al collo gli pose una collana d'oro.And he tooke his ring from his owne hand, and gaue it into his hand: and he put vpon him a silke roabe, and put a chaine of gold about his necke.Tulitque annulum de manu sua, et dedit eum in manu ejus: vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit.
43And he made him go up into his second chariot, the crier proclaiming that all should bow their knee before him, and that they should know he was made governor over the whole land of Egypt.E lo fece salire sopra il suo secondo cocchio, gridando l'araldo, che tutti piegasser le ginocchia dinanzi a lui, e sapessero, come egli era soprintendente di tutta la terra d'Egitto.And he made him goe vp into his second chariot, the cryer proclayming that al should bowe their knee before him, and that they should know he was made gouernour ouer the whole Land of Aegypt.Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante præcone, ut omnes coram eo genu flecterent, et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti. 44And the king said to Joseph: I am Pharao: without thy commandment no man shall move hand or foot in all the land of Egypt.Disse ancora il re a Giuseppe: Io son Faraone: nissuno in tutta la terra di Egitto moverà piede, o mano fuori che per tuo comando.And the king said to Ioseph: I am Pharao: without thy commandment no man shal moue hand or foore in al the land of Aegypt.Dixit quoque rex ad Joseph: Ego sum Pharao: absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti. 45And he turned his name, and called him in the Egyptian tongue the saviour of the world. And he gave him to wife Aseneth, the daughter of Putiphare, priest of Heliopolis. Then Joseph went out to the land of Egypt.E mutogli il nome, e chiamollo in lingua egiziana Salvatore del mondo. E gli diede per moglie Aseneth figliuola di Putifare sacerdote di Heliopoli. Partì adunque Giuseppe per visitare la terra d'Egitto.And he turned his name, and called him in the Aegyptian togue the Sauiour of the world. And he gaue him to wife Aseneth the daughter of Putiphar priest of Heliopolis. Ioseph therfore went forth to the land of Aegypt (Vertitque nomen ejus, et vocavit eum, lingua ægyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos. Egressus est itaque Joseph ad terram Ægypti 46(Now he was thirty years old when he stood before king Pharao), and he went round all the countries of Egypt.(Or egli avea trent'anni, allorché fu condotto davanti al re Faraone): ed ei fece il giro di tutte le provincie dell'Egitto.and he was thirtie yeares old when he stood in the sight of king Pharao) and did circuite al the countries of Aegypt.(triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), et circuivit omnes regiones Ægypti. 47And the fruitfulness of the seven years came: and the corn being bound up into sheaves, was gathered together into the barns of Egypt.E venne la fertilità di sette anni: e i grani legati in manipoli furono raunati ne' granai dell'Egitto.And the fertilitie of the seuen yeares came: and the corne being bound vp into sheaues was gethered togeather into the barnes of Aegypt.Venitque fertilitas septem annorum: et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti.
48And all the abundance of grain was laid up in every city.Tutta ancor l'abbondanza delle biade fu riposta in ciascheduna delle città.Al the abundance also of graine was laid vp in euerie citie.Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est. 49And there was so great abundance of wheat, that it was equal to the sand of the sea, and the plenty exceeded measure.E tanto grande fu l'abbondanza del grano che uguagliò l'arena del mare, e la quantità non potea misurarsi.And there was so great abundance of wheat, that it became equal to the sand of the sea, and the plentie exceeded measure.Tantaque fuit abundantia tritici, ut arenæ maris coæquaretur, et copia mensuram excederet. 50And before the famine came, Joseph had two sons born: whom Aseneth, the daughter of Putiphare, priest of Heliopolis, bore unto him.E nacquero a Giuseppe due figliuoli prima che venisse la carestia, i quali furono a lui partoriti da Aseneth figliuola di Putifare sacerdote d'Heliopoli.And there were borne vnto Ioseph two sonnes before the famine came: whom Aseneth the daughter of Putiphar priest of Heliopolis bare him.Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames: quos peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos. 51And he called the name of the firstborn Manasses, saying: God hath made me to forget all my labours, and my father’s house.E al primogenito pose il nome di Manasse, dicendo: Dio mi ha fatto dimenticare di tutte le afflizioni sofferte in casa del padre mio.And he called the name of the first begotten Manasses, saing: God made me to forget al my labours, & my fathers house.Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens: Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei. 52And he named the second Ephraim, saying: God hath made me to grow in the land of my poverty.Al secondo poi diede il nome di Ephraim, dicendo: Il Signore mi ha fatto crescere nella terra, dove io era povero.The name also of the second he called Ephraim, saing: God hath made me to encrease in the land of my pouertie.Nomen quoque secundi appellavit Ephraim, dicens: Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ. 53Now when the seven years of plenty that had been in Egypt were passed:Passati adunque i sette anni di ubertà, che erano stati nell'Egitto,Therfore when the seuen yeares of the plentifulnes, that had bene in Aegypt were passed:Igitur transactis septem ubertatis annis, qui fuerant in Ægypto, 54The seven years of scarcity, which Joseph had foretold, began to come: and the famine prevailed in the whole world, but there was bread in all the land of Egypt.Principiarono a venire i sette anni di carestia predetti da Giuseppe, e la fame regnò per tutto il mondo: ma in tutta la terra di Egitto v'era del pane.the seuen yeares of scarsitie beganne to come, which Ioseph foretold: and in the whole world the famine preuailed, but in al the land of Aegypt there was bread.cœperunt venire septem anni inopiæ, quos prædixerat Joseph: et in universo orbe fames prævaluit, in cuncta autem terra Ægypti panis erat.
55And when there also they began to be famished, the people cried to Pharao, for food. And he said to them: Go to Joseph: and do all that he shall say to you.E quando gli Egiziani sentirono la fame, il popolo alzò le grida a Faraone, chiedendo cibo. Ed egli rispose loro: Andate da Giuseppe, e fate tutto quello ch'ei vi dirà.The which being in hunger, the people cried to Pharao, desiring foode. To whom he answered: Goe ye to Ioseph: and whatsoeuer he shal say to you, that doe ye.Qua esuriente, clamavit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus ille respondit: Ite ad Joseph: et quidquid ipse vobis dixerit, facite. 56And the famine increased daily in all the land: and Joseph opened all the barns, and sold to the Egyptians: for the famine had oppressed them also.Or la fame cresceva ogni dì più in tutta la terra: e Giuseppe aperse tutti i granai, e vendeva agli Egiziani; perocché si trovavano anch'essi alla fame.And the famine dayly encreased in al the land: and Ioseph opened al the barnes, and sold to the Aegyptians: for them also the famine had opressed.Crescebat autem quotidie fames in omni terra: aperuitque Joseph universa horrea, et vendebat Ægyptiis: nam et illos oppresserat fames. 57And all provinces came into Egypt, to buy food, and to seek some relief of their want.E venivano tutte le provincie in Egitto a comprar da mangiare, e trovar sollievo al male della carestia.And al prouinces came into Aegypt, to buy victuales, and to moderate the miserie of the scarsitie.Omnesque provinciæ veniebant in Ægyptum, ut emerent escas, et malum inopiæ temperarent.
41:1
Year of the World 2289, Year before Christ 1715.
41:2
Du Hamel
Marshy. Hebrew Achu; a word which the Septuagint and Siracides (Ecclesiasticus 40:16, ) retain. (Du Hamel)
41:3
Tirinus
Very bank; to shew that the Nile had not inundated far, and that consequently a great famine would prevail, as the fertility of Egypt depends greatly on the overflowing of the Nile. "When the river rises 12 cubits, sterility pervades Egypt; when 13, famine is still felt. Fourteen cubits bring joy, 15 security, 16 delight. It has never yet been known to rise above 18 cubits." (Pliny, Natural History 5:9.) This successive depression of the waters was an effect of God's judgments, which no astrologers could foretel. (Tirinus)
41:5
Another dream of the same import, (ver. 25,) to convince Pharao that the event would certainly take place, ver. 32. Thus Daniel had a double vision, Daniel 7:2, 3.
Calmet
One stalk. It was of the species which Pliny (Natural History 18:10,) calls ramosum, branchy. What would strike Pharao the most was, that the last ears should devour the former ones. (Calmet)
41:6
Menochius
Blasted with the eastern wind, blowing from the deserts of Arabia, Osee 13:15. (Menochius)
41:7
Rest. Hebrew adds, "and behold a dream" sent by God, like Solomon's, 3 Kings 3:15. The king's mind was quite full of what he had seen.
41:8
Tacitus
Interpreters: chartumim is probably an Egyptian word; denoting magicians, priests, and interpreters of their sacred books, hieroglyphics, etc. King Ptolemy consulted them. (Tacitus, Hist. IV.)
41:9
Calmet
My sin against your majesty, and my ingratitude towards Joseph. (Calmet)
41:12
Haydock
Servant. Genesis 39:4. He waited also upon the prisoners of rank, Genesis 40:4. (Haydock)
41:14
Calmet
Shaved him. The Egyptians let their hair grow, and neglected their persons, when they were in mourning or in prison. But on other occasions they cut their hair in their youth. (Herodotus 2:36; 3:12.) It was not lawful to appear in court in mourning attire. (Esther 4:2; Genesis 50:4.) (Calmet)
41:16
Tirinus
Without, etc. The interpretation does not proceed from any natural acquirement, but from God alone. (Chaldean) (Tirinus)
The Samaritan and Aquila read, "Without me God will not give," etc. See Matthew 10:20.
41:30
The land of Egypt, and the adjacent countries.
41:34
Haydock
Fifth part. This was a tax laid upon all the Egyptians, (Calmet) unless Pharao paid for what corn was laid up. (Haydock)
Menochius
This quantity would be sufficient, as the people would be content with a smaller allowance during the famine; and the environs of the Nile would produce something, though not worth mentioning, Genesis 45:6. (Menochius)
41:38
God. Hebrew, of the gods Elohim. Pharao was probably an idolater.
41:40
41:42
His ring, the sign of power. Thus Alexander appointed Perdiccas to be his successor. (Curtius 10:5.) Assuerus gave his authority to Aman and to Mardocheus, Esther 3. and Esther 8.
Silk, or fine cotton; shesh (or ssoss). See byssus, Exodus 25:4.
Calmet
Chain, with which the president of the senate in Egypt, or the chief justice, was adorned. The three chief officers among the Chaldees wore chains, Daniel 5:7, 16. (Calmet)
41:43
Calmet
Second chariot. On public occasions, the king was followed by an empty chariot, (2 Paralipomenon 35:24.) or the chariot here spoken of, was destined for the person who was next in dignity to the king. (Calmet)
41:44
Pharao, or the king. This is the preamble to the decree for the exaltation of Joseph, which subjected to him the armies and all the people of Egypt.
41:45
Challoner
The saviour of the world. Tsaphenath pahneach. (Challoner)
In the Coptic language, which is derived from the Egyptian, Psotemphane is said to mean the saviour of the world. St. Jerome supposed this word was not Hebrew; and therefore he added, in the Egyptian tongue, though he knew it might be interpreted in Hebrew "a revealer of secrets." (q. Heb.)
Putiphare. Whether this person be the same with his old master, cannot easily be decided. Most people think he was not. See St. Chrysostom, 63. hom.
Priest. None were esteemed more noble in Egypt.
Heliopolis. Hebrew On, "the city of the sun," built on the banks of the Nile, about half a day's journey to the north of Memphis.
41:47
Calmet
Sheaves. The straw would serve to feed the cattle, and would hinder the corn from spoiling for 50 years, if kept from the air. (Varro.; Pliny, Natural History 18:30.) (Calmet)
41:51
Challoner
Manasses. That is, oblivion, or forgetting. (Challoner)
Haydock
Father's house, or the injuries received from my brethren. (Haydock)
41:52
Challoner
Ephraim. That is, fruitful, or growing. (Challoner)
Being in the plural number, it means "productions."
Haydock
Poverty; where I have been poor and afflicted, though now advanced in honour. (Haydock)
41:54
Year of the World 2296, Year before Christ 1708.
41:55
Menochius
World. Round about Egypt; such as Chanaan, Syria, etc. (Menochius)
There was. The Syriac and some Latin copies, read not, etc.: there was a famine. We must adhere to the Vulgate and Hebrew.
41:57
Calmet
All provinces in the neighbourhood: for the stores laid up would not have supplied all mankind even for a few months. (Calmet)
41:45
The saviour of the world.... Zaphnah paaneah.
41:51
Manasses.... That is, oblivion, or forgetting.
41:52
Ephraim.... That is, fruitful, or growing.
41:1
Pharao his dreames, and his Eunuches were prophetical. For by them God for shewed things to come: v 25. yet they were no prophets, but Ioseph: who had the gift to interpret them. S. Aug. li. 12. c. 9 de Gen. ad lit. S. Greg. li. 11. Moral. in c. 13. Iob.
41:25
These things came to passe by Gods particular prouidēce. Psalm. 4. God called (or caused) a samine vpon the land.
41:43
43. Made gouernour] It is easie in the eyes of God, suddenly to enrich the Holie Ioseph suddenly aduanced. poore. For who would haue thought (saith Philo) that in one day a boudman E••li. 11. li de Ioseph. should be made a lord, a poore prisoner the chiefe of the nobilitie, an vnder gaolor the viceroy, or kings deputie, for a common prison to haue a kinglie court of his owne, from extreme ignominie, to ascend into so hiegh a roome of dignitie!
41:45
45. Sauiour of the vvorld] In the original text the new name and title geuen by Pharao to Ioseph is expressed by these two wordes, Saphnath pahanaach: the former saphnath in Hebrew signifieth a secrete or hidden thing, of saphan to hide: but the signification of the other word pahanaach, is more vncertaine, being found no where els in the holie Bible. The Rabins do commonly interprete them both together, The man to vvhom secretes are reueled, or, The reueler Ioseph truly called the reueler of secrets. of secretes. and so this name agreeth wel to Ioseph, in respect of the gift of interpreting dreames. But besides his interpreting, he also gaue most wise counsel, that tended to the saftie of manie, which, it is like, Pharao ment to expresse by this new name. And S. Hierom, who doubtles with great diligence, and no lesse iudgement, searched the true signification therof, saith, But more honorably, the Sauiour of the world. Therin a figure of Christ. that albeit this name in Hebrew soundeth The finder out of secrets, yet seing it was imposed by an Aegyptian (who knew no Hebrew) the reason therof must be had of the same tongue; and these two wordes in the Aegyptian language are interpreted The Saniour of the vvorld: for that he deliuered the world from the iminent ruine of famine. Thus saith S. Hierom. And so most aptly the figure answereth to Christ, the true SAVIOVR of the world.
Cohen signifieth priest; as not only the latin, but also the 70. & Philo and Iosephus here translate though sometimes it signifieth prince. as the Chaldey paraphrasis interpreteth, wherby it is probable that this Putiphar was both a priest, and a prince.
41:51
Obliuion.
41:52
Fruitful or Grovving.
41:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.36
36. Such was our young furnisher of corn, and second Joseph: though of him we can say somewhat more. For the one made a gain from the famine, and bought up Egypt
41:5
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 17.17
… Pharaoh, also an impious man, saw a dream in regard to the fulness and thinness of the ears of corn,
41:9
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.10
54. Joseph also when in prison was not free from being consulted about matters of uncertainty. His counsel
41:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 5
… what then, when he came before Pharaoh? Was it “Yea, I know”? But what? When no one urged it on him, he said from his own excellent spirit, “Do not interpretations belong to God?”
41:17
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.16
82. How splendidly he inferred the future. First, how acutely, when interpreting the royal dream, he stated the truth. This was the king’s first dream.
41:22
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.16
… And other bullocks ill-favoured and lean-fleshed came up out of the river after the heifers, and fed near them on the very edge of the river. And these thin and wretched bullocks seemed to devour those others which were so fat and well-favoured. And this was the second dream.
41:25
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 17.17
… Pharaoh, also an impious man, saw a dream in regard to the fulness and thinness of the ears of corn, to whom Joseph said, when he gave the interpretation, that the dream had come from God.
41:29
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 34
III. Such was Joseph your Superintendent of corn measures, whom I may call ours also; who by his surpassing wisdom was able both to foresee the famine and to cure it by decrees of government, healing the ill-favoured and starving kine by means of the fair and fat.
41:32
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 79
… And the third time He went and spake the same thing, establishing the fact, that He was become man. For the second and third time is in the Scriptures especially indicative of truth; like as Joseph also said to Pharaoh, “Did the dream appear to thee the second time? For truth was this done, and that thou mightest be assured that this shall surely be.”
41:33
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.11
… Who would not consider him a fit person to give advice in a private case, whose fruitful spirit and fertile mind enriched the barrenness of the time with the wealth of his counsels and heart?
41:38
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.27
27. He also came down upon all righteous men and Prophets; Enos, I mean, and Enoch, and Noah, and the rest; upon Abraham, Isaac, and Jacob; for as regards Joseph, even Pharaoh perceived that he had the Spirit of God within him
41:39
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.19
19. What shall be said to this by those of us who are buyers and sellers of corn, and watch the hardships of the seasons, in order to grow prosperous, and luxuriate in the misfor tunes of others, and acquire, not, like Joseph, the property of the Egyptians,
41:40
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.72
… Did he not assign the different inheritances and abodes, according to the will of God, among his followers? So that he too could use the words, “The lot is fallen unto me in pleasant places; and “my fortunes are in Thy hands,” fortunes more precious than those which come to us on earth, and can be snatched away.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 49
… that the whole might be ascribed, not to man’s favor, but to God’s Providence ( Gen. xl. 23 ): that at the right moment, Pharaoh, reduced to need, might bring him out; that not as conferring but as receiving a benefit, the king might release him from the prison. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.34
… but yet was not said: but he hath named those especially who seemed to excel for more surpassing merits. For Joseph fed in Egypt his father and his brethren, and having been impiously sold, because of his piety, chastity, wisdom, he was most justly exalted;
41:42
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 16
… Thus also him who was sold for a slave, makes He to reign as king there, where he was thought to be a slave. Thus also does Christ in His death give proof of His power: thus also does He there reign as king where they sold Him. “And gave him favor and wisdom,” etc. ( v. 10 .) This
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.2
… He was made next to Pharaoh and invested with the emblems of royalty;
41:45
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.3
… On like typical camels the Ishmaelitish merchantmen bring down to the Egyptians perfume and incense and balm (of the kind that grows in Gilead good for the healing of wounds ); and so fortunate are they that in the purchase and sale of Joseph they have for their merchandise the Saviour of the world.
41:49
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 3
… Let Thy feast then, O Thou that enrichest all, shed down in mercy a crumb of fine wheat flour! From the dry land gushed the Fountain, which sufficed to satisfy the thirst of the Gentiles! From the Virgin’s womb as from a strong rock sprouted up the seed, whence was much fruit! Barns without number did Joseph fill;
41:50
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.2
… He was made next to Pharaoh and invested with the emblems of royalty; yet so dear was he to God that, alone of all the patriarchs, he became the father of two tribes.
41:53
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.15
… How much more usefully did holy Joseph help King Pharaoh by his counsel to provide for the future, than if he had offered him money! For money would not have bought back the fruitfulness of any one state; whilst he by his foresight kept the famine for five years
41:1
Post duos annos — a liberatione principis pincernarum, cum is ante cum Josepho per annum fuisset in carcere, uti ostendi cap. XL, 4. Hinc patet Josephum per triennium fuisse in carcere, idque Dei nutu, tum ut leves quasdam ejus culpas, quibus nec viri sancti carent, expiaret: ita S. Augustinus, serm. 82 De Tempore; tum ut ejus patientiam et virtutem exerceret et acueret; tum ut typus esset Christi, qui triduo fuit in passione et morte. Addit ibidem S. Augustinus rem miram, sed notandam, scilicet Josephum punitum fuisse biennali carcere, eo quod plus confisus fuerit homini quam Deo, dum in pincernarum magistro posuit spem suae liberationis, ideoque Deum fecisse, ut is per biennium ejus oblivisceretur, q. d. «Ego tibi ostendo, ut magis a me quam ab homine debeas auxilium postulare.» Subtilis hic est oculus S. Augustini, subtilior est Dei. VIDIT PHARAO SOMNIUM: PUTABAT SE STARE SUPER FLUVIUM, super ripam Nili. Nota: In Aegypto fertilitas oritur ex inundatione Nili (vix enim pluit in Aegypto), qui turbidus et pinguis agros oblimando, itaque eos quasi stercorando, impinguat et foecundat. Unde quo magis, altius et longius exundat Nilus, eo major est fertilitas in Aegypto. Hinc ex altitudine inundationis Nili, praesciunt certo Aegyptii, quanta illo anno futura sit fertilitas. Audi Plinium lib. V, cap. IX: «Aegyptus, inquit, duodecim cubitis (in altum exundantis Nili) famem sentit: in tredecim etiamnum esurit: quatuordecim cubita hilaritatem afferunt, quindecim securitatem, sedecim delicias.» Hac de causa vidit hic Pharao macras boves pasci in ripa Nili: hae enim portendebant exiguam Nili inundationem, ac consequenter exigua fore pascua, eaque tantum fere in vicinia Nili; e contrario vidit Pharao pingues boves pasci in remotis a Nilo paludibus, quia hae portendebant fertilitatem per totam Aegyptum.
41:4
Devoraveruntque eas. Boves macrae comederunt boves pingues et saginatas. QUARUM MIRA SPECIES; ET CORPORUM HABITUDO ERAT, quae erant eleganti forma, crassitie et pinguedine, ita Hebraea. Portentum hoc significabat septem annos sterilitatis absumpturos omnem annonam praecedentium septem annorum fertilitatis, ut patet vers. 30. Solerter S. Ambrosius ex septem bobus crassis septem macras secuturas, id est, ex abundantia et lascivia famem nascituram conjectat, lib. De Josepho, cap. VII: «Etsi, inquit, non ego Joseph, clamabam tamen vaccas illas pingues non solum lasciviam, sed etiam incuriam divinae significare reverentiae. De perfidis enim dictum est: Tauri pingues obsederunt me. Et de Judaeorum populo scriptum est: Impinguatus, et incrassatus, et dilatatus est, et dereliquit Deum factorem suum. Et ideo somnium illud redundantiae saecularis perpetuum esse non posse; sed fore tempus quo his fames dura succederet.»
41:5
Septem spicae. Nota fertilitatem et sterilitatem hic duobus somniis portendi et praesignificari: uno spicarum, altero vaccarum; idque apposite, quia fertilitas maxime consistit in his duobus, scilicet in frumento et animalibus. Bona enim agricolatio et terrae cultura (quam denotant crassae boves, inquit Josephus), et boni seminis sementis (quam denotant spicae pulchrae et plenae) duae sunt causae plenae et adaequatae fertilitatis. Ita Abulensis.
41:6
UREDINE, vento urente, Euro desiccante.
41:9
CONFITEOR PECCATUM MEUM, ingratitudinis et oblivionis, quo meum vatem Josephum, qui mihi haec fausta praedixit, in carcere reliqui et oblivioni tradidi. Alii accipiunt peccatum ejus priscum, ante biennium in regem admissum, ob quod ab eodem in carcerem conjectus fuerat, ut hac confessione peccati sui pincerna quasi aduletur regi, ejusque clementiam in se male meritam commendet et depraedicet.
41:12
Puer, juvenis 28 annorum: tot enim erat tunc Joseph.
41:14
EDUCTUM DE CARCERE JOSEPH TOTONDERUNT, AC VESTE MUTATA, OBTULERUNT EI. Nota hic tonsum fuisse Joseph, et mutasse vestes, quia veteres rei in carcere comam et barbam crescere sinebant, quasi lugentes et squalentes, uti de Milone ait Plutarchus. Absoluti vero et liberati comam et barbam deponebant, vestesque mutabant in signum laetitiae et felicis sortis ac fortunae.
41:16
Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. Putabat Pharao (quod et putavit Justinus historicus lib. XXXVI) Joseph naturali sagacitate interpretari somnia, de quali ait Cicero: «Qui bene conjicit, tu vatem optimum perhibeto.» Amolitur a se hanc opinionem Joseph, omnemque suam divinationem et praescientiam, non sibi, nec suae solertiae, sed Deo Deique revelationi attribuit, ut eum agnoscat et colat Pharao. Unde Chaldaeus vertit: «Non ex sapientia mea, sed a facie Domini respondebitur pax Pharaoni»; et Symmachus: «Non ego, sed Deus respondebit prospera Pharaoni»; et Vatablus: «Alius est praeter me, qui interpretabitur somnium, nempe Deus, qui prospera Pharaoni interpretabitur.»
41:25
Unum est significatione, quia unam eamdemque rem utrumque somnium et symbolum, tam spicarum, quam vaccarum, significat: nam, ut dixi vers. 5, duplex est causa fertilitatis, scilicet agricolatio, quae fit per vaccas et boves; et seminatio, quae fit per semen spicarum. E contrario defectus culturae et seminis, duplex est et adaequata causa sterilitatis: priorem vaccae macrae, posteriorem spicae tenues et graciles significant.
41:26
EAMDEM VIM SOMNII COMPREHENDUNT. «Vim,» id est, sensum et significationem, q. d. Idem significant septem vaccae pingues, et septem spicae plenae.
41:29
SEPTEM ANNI VENIENT FERTILITATIS. Continua haec, invicemque succedens septennis fertilitas et sterilitas, non astrorum aut naturae vi, sed Dei, Nilum septennio priori laxantis, posteriori retinentis, opera effecta est. Unde nec ab astrologis, sed a solo Deo praecognosci et praedici potuit, ut patet vers. 16.
41:30
CONSUMPTURA EST ENIM FAMES OMNEM TERRAM Aegypti et vicinarum regionum.
41:32
FIRMITATIS INDICIUM EST, q. d. Posterius somnium confirmat prius, quod erat de eadem re. Simul haec iteratio somnii significat rem somnio significatam mox reipsa adimplendam esse, uti sequitur.
41:34
QUINTAM PARTEM FRUCTUUM, etc. CONGREGET IN HORREA, scilicet, publica regis, per singulas urbes divisa et distributa. Nam alii privati divites, pro se quisque proprium frumentum recondere potuerunt: unde non omnes primis saltem annis sterilitatis, senserunt famem; in fame etiam parcius vivitur. Suffecit ergo quinta pars fructuum septennii fertilitatis, recondita in horrea regis, ad publicam pauperum et plebeiorum famem quae secuta est, levandam. Fuit enim tanta fertilitate copia frumenti maxima, et quasi innumera, ut patet vers. 49. Denique in fame aliquae etiam segetes, praesertim juxta Nilum, natae sunt, sed paucae, quae proinde fere pro nihilo reputantur; adeo ut ideo dicatur cap. XLV, vers. 6: «nec arari, nec seri potuisse.» Omnes ergo Aegyptii hoc septennio fertilitatis, jussu regis compulsi sunt, quintam partem frugum suarum vendere regi, servandam in septennium sterilitatis; aut certe, ut vult Tostatus, durante isto septennio fertilitatis, vetuit rex frumentum Aegypto efferri et exteris vendi: cumque ingens esset frumenti copia, alii quartam, alii quintam partem frugum suarum vendebant, eamque Josephus regi coemebat. ET OMNE FRUMENTUM SUB PHARAONIS POTESTATE CONDATUR. Frumentum intellige, non trituratum, nec excussum, sed suis spicis inhaerens, ut patet vers. 47. Idque primo, ut hac ratione simul jumentis recondatur suum pabulum, puta stramina et paleae. Secundo, ut ipsum frumentum hac ratione melius conservetur in suo tegmine et culmis: debet enim asservari in septem annos, ita nimirum, ut quod primo anno fertilitatis reconditum fuit, dispensetur et comedatur post septennium, primo anno sterilitatis; quod secundo anno fertilitatis reconditum fuit, comedatur secundo anno sterilitatis; quod tertio, tertio, et ita deinceps. Sic enim frumenta facile incorrupta per septennium servari potuerunt. Ita Philo. OMNE FRUMENTUM quintae illius partis jam dictae, quae sola asservanda erat.
41:40
AD TUI ORIS IMPERIUM CUNCTUS POPULUS OBEDIET. Hebraice est, omnis populus ad os tuum osculabitur, id est, oris tui praeceptum exosculabitur, et venerabitur, eique statim se subdet, et libenter obediet. Sic Psal. II, vers. 12, pro apprehendite disciplinam, hebraice est, osculamini filium, id est, Messiam Dei Filium veneramini, eumque reverenter, amanter et obedienter excipite, ac si illum exoscularemini. Secundo, Vatablus vertit, ad tuum imperium cunctus populus cibum capiet, vel armabitur, q. d. Constituo te secundum a me principem Aegypti tempore pacis et belli, ut sis dux militiae. Verum Hebraeum nashac proprie significat osculari: prior ergo sensus genuinus est. Unde Chaldaeus vertit, ad verbum tuum gubernabitur omnis populus meus. Septuaginta habent ut Noster, «obediet.» Addit Psaltes Psal. CIV, vers. 22, quod Pharao «constituit eum (Josephum) dominum domus suae, etc., ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret.» Ex quo loco patet quod Aegyptii, qualis fuit Trismegistus, suam sapientiam et prudentiam hauserint a Josepho et Hebraeis. Id magis patebit Exodi II, 1, in fine. Vide hic ut sapientia et virtus evehant ac nobilitent Josephum. Vere dixit Urbanus Pontifex cuidam exprobranti generis humilitatem: «Magni viri non nascuntur, sed virtute fiunt;» et Maximilianus Imperator cuidam diviti offerenti multa aureorum millia, ut nobilis designaretur: «Ditare, ait, te possum, sed nobilitare non nisi te propria virtus potest.»
41:42
TULITQUE ANNULUM DE MANU SUA. Annulus ergo hic signatorius erat, quem Rex tradidit Josepho, ut nomine suo quae vellet decerneret et obsignaret. Annulum gestat rex, tum ad signaturam, tum ad desponsationem; eo enim sibi quasi despondet rempublicam, inquit Philo. TORQUEM AUREAM. Torquis, inquit Philo, symbolice datur regi a populo, quasi ei dicat populus: Dono tibi torquem quasi ornamentum in probitate et prosperitate, sed potius quasi vinculum et catenam, qua constringeris in improbitate et adversitate. Rursum notant Philo et Rupertus quatuor hic esse regis insignia et ornamenta prisco illo saeculo, quae rex Joseph communicavit. Joseph enim primo, pro compedibus carceris, a rege auream catenam accepit. Secundo, pro servili vinculo annuloque ferreo, regium accepit annulum. Tertio, pro habitu sordido, indutus est stola byssina. Quarto, pro antri squalore, adeptus est amplum imperii currum. Haec quatuor allegorice Christo resurgenti applicat Rupertus. Mystice S. Ambrosius, lib. De Joseph: «Quid sibi vult, ait, annulus digito insertus, nisi ut intelligamus pontificatum ejus fidei esse delatum, ut alios ipse signaret? Quid stola, quae est amictus sapientiae, nisi tributum ei ab illo rege coelestis prudentiae principatum? Torques aureus intellectum bonum videtur exprimere. Currus significat fastigium sublime meritorum.» Vide hic in Josepho, quomodo gloriam praecedat humilitas, et quam verum sit illud axioma Christi: «Qui se humiliat exaltabitur,» nimirum, post nubila Phoebus, et post tenebras lux. Audi Sap. cap. X, vers. 13: «Haec (sapientia) venditum ipsum (Josephum) non dereliquit, sed a peccatoribus liberavit eum, descenditque cum illo in foveam (in cisternam, in quam projectus est a fratribus), et in vinculis non dereliquit eum, donec afferret illi sceptrum regni et potentiam, adversus eos qui eum deprimebant, et mendaces ostendit qui maculaverunt illum, et dedit illi claritatem aeternam.» Merito ergo Josepho hoc detur emblema: «Patiens innocentia ingens gloria.» Praeclare dixit S. Aegidius comes S. Francisci: «Licet lapides et saxa de coelo pluerit Dominus, non nocebunt nobis, si tales fuerimus, quales nos ille requirit.» Et S. Chrysostomus, hom. 63: «Vide, ait, quomodo captivus (Joseph) repente constituitur rex totius Aegypti: vidisti quantum sit ferre cum gratiarum actione tentationes? propterea et Paulus dicebat, Rom. V: ‹Afflictio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem: spes non pudefacit.› Vide igitur: Afflictiones patienter tulit, patientia probatum eum fecit, probatus factus in magna spe agebat, spes non pudefecit.» Et inferius: «Sicut negotiatores qui pecunias colligere volunt, non aliter possunt augere suas opes, nisi multa pericula terra marique sustinuerint. Necesse est enim ut ferant latronum et piratarum insidias; attamen omnia magna alacritate suscipiunt, et ob exspectationem lucri vix sentiunt amara quae ferunt. Sic et nos cogitantes divitias et spirituales merces, quas nobis hic colligere licet, oportet gaudere et exultare, et non contemplari quae videntur, sed quae non videntur.»
41:43
Currum suum secundum, quo secundus a rege vehi solebat. Ita Lipomanus, Pererius et alii. Unde Vatablus vertit currum secundi, scilicet viri, id est currum, quo is qui secundus erat a rege, vehi solebat. Hoc ergo curru Joseph declaratus et effectus est alter a Pharaone, ut scilicet honore et dignitate illi esset proximus. Vide hic, ut Joseph prosperis non insolescat, sicut adversis fractus non fuit. Vere enim S. Augustinus in Sent., Sent. 246: «Eum nulla infelicitas frangit, quem nulla felicitas corrumpit,» et e converso. CLAMANTE PRAECONE, UT OMNES CORAM EO GENU FLECTERENT. Hebraice est, clamante praecone, abrech, quod Aquila, Elias in Tishbi, et Noster hic vertunt, flecte genu, ut abrech sit imperativus hiphil a radice berech, id est genu, et quasi aleph ponatur pro he: aleph enim et he sunt gutturales vicinae et commutabiles; aut potius abrech est Aegyptium, non Hebraeum: praeco enim Aegyptius Aegyptiis, utique Aegyptiace, inclamabat abrech, id est, flecte genu, uti dixi. S. Hieronymus in Traditionibus in Genes. explicat abrech, quasi sit idem, quod tener pater; ab enim hebraice patrem, rach tenerum significat. Aliter quoque Chaldaeus: Clamabant, inquit, Abrech, id est, hic est pater regis; rech enim Aegyptiis idem est quod rex, ait Lipomanus. Hinc et Targumaeus ita vertit, clamabant: «Vivat pater regis, qui est princeps in sapientia, et tener in annis.» Philo, lib. De Josepho, miratur subitam metamorphosin, qua una die ab imo in summum est evectus. «Quis, ait, exspectasset intra unum diem e servo dominum, e vincto praestantissimum omnium, e carceris vicario proregem fieri, et regiam inhabitare pro carcere, et ex ignominia extrema in supremum honoris culmen ascendere.»
41:44
Ego sum Pharao: absque tuo imperio non movebit quisquam manum, q. d. Ego quasi rex tibi promitto et juro, quod omnes meos ita tibi subditos efficiam, ut nemo tuis jussis audeat obsistere, imo tuo injussu vix pedem aut manum audeat movere. Est hyperbole. Reges Aegypti vocati sunt Pharaones, a primo Pharaone; sicut iidem post Alexandrum Magnum vocati sunt Ptolemaei, a Ptolemaeo Lagi, qui post Alexandrum primus fuit rex Aegypti.
41:45
VOCAVIT EUM LINGUA AEGYPTIACA, SALVATOREM MUNDI, eo quod orbem ab imminentis famis exitio liberasset. Vides hic Joseph esse typum Christi, Salvatoris mundi. Nota: Pro salvatorem mundi, hebraice est tsophnat paneach, quod corrupte in Septuaginta legitur Psonthomphanech. Putant aliqui Hebraeam esse vocem, et significare «revelatorem arcanorum,» puta somniorum. Ita Josephus, Philo, Chaldaeus, Theodoretus, S. Chrysostomus et Rabbini. Verum magis credendum S. Hieronymo, qui diu habitavit in Judaea, dicenti hanc vocem non esse Hebraeam, sed Aegyptiam; ut quid enim Pharao Aegyptius, in Aegypto Josepho, non Aegyptium, sed Hebraeum nomen imponeret? Ergo tsophnat paneach aegyptiace significat salvatorem mundi. Unde licet vox lingua Aegyptiaca non sit in Hebraeo, prudenter tamen recteque ab Interprete nostro explicationis causa additum est. Jam confer omnes hos honores cum his quae prius passus fuit Joseph, et videbis nihil eum passum esse, quod non (ut notat Rupertus) insigniter ipsi remuneratum sit. Nam primo, pro odio fratrum, acquisivit gratiam regis et principum ejus. Secundo, pro exilio adeptus est exaltationem. Tertio, pro labore manuum in servitio, accepit annulum aureum. Quarto, pro pallio quod illi adultera detraxerat, amictus est stola byssina. Quinto, pro compedibus, cinctus fuit torque aurea. Sexto, pro eo quod vinctis ministraverat, nunc princeps constituitur. Septimo, pro carceris humilitate, sedet super currum regium. Octavo, pro eo quod contemptus fuit, nunc ab omnibus honoratur genuflexione. Nono, pro nomine servi, accipit nomen regium, vocaturque Salvator mundi. Decimo, pro contempta adultera et turpi voluptate, accipit uxorem praenobilem. Si ita Deus suorum labores et aerumnas remuneratur in hac vita, quid faciet in futura? nimirum: «Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum.» Allegorice, Joseph, id est Christum, exaltavit Pater dicens: «Hic est Filius meus dilectus.» Stola byssina est gloria corporis, qua vestitur ejus innocentia. Annulum dedit, quia ipsum signavit Pater. Torquis aureo significat dotes gloriosas corporis. Posuit eum super currum, quia omnia dedit ei in manus. Antecessit praeco Joannes Baptista. Praeposuit eum toti Aegypto, id est mundo. Dedit ei judicium, et nomen, Salvator mundi, ac sponsam Ecclesiam. DEDITQUE ILLI UXOREM ASENETH, FILIAM PUTIPHARE. Putant Hebraei, Hieronymus, Rupertus, Abulensis, hunc Putipharem eumdem esse cum primo hero Josephi, qui pariter Putiphar est dictus, uti dixi cap. XXXIX, vers. 4. Sed verius est hunc ab illo diversum esse: hic enim sacerdos erat, ille princeps militiae; hic Heliopoli, ille Memphi in regia degebat. Ita S. Augustinus, Chrysostomus, Lyranus, Lipomanus, Oleaster, Pererius. Heliopoleos. Dicta est Heliopolis, id est urbs solis, a cultu solis. Graece a Septuaginta vocatur On, et a Ptolemaeo, Onion.
41:46
TRIGINTA AUTEM ANNORUM ERAT, QUANDO STETIT IN CONSPECTU REGIS. Nota, hunc numerum consignat Scriptura, primo, ob chronologiam. Secundo, ut sciamus Josephum 14 annos servisse, scilicet ab anno 16 usque ad 30. Tertio, ut videamus Deum abunde labores et aerumnas Josephi compensasse: nam calamitas ejus duravit tantum 14 annis; principatus vero et prosperitas ejusdem duravit annos 80, scilicet ab anno 30 usque ad 110, quo mortuus est. Quarto, ut sciamus Josephum virtute superasse annos: nam juvenis tanta passus est, tanta gessit. Ita S. Chrysostomus. Quinto, ut sciamus hanc aetatem maturam esse, aptamque ad regendum et docendum. Sic David factus est rex anno 30. Ezechiel prophetare coepit anno 30. Joannes Baptista et Christus praedicare coeperunt anno 30. Nota pro chronologia, Joseph 30 erat annorum, cum factus est princeps Aegypti; mox secuta est fertilitas septem annorum: inde biennium sterilitatis et famis, cum ad eum venerunt fratres et pater; venerunt ergo anno nono ab ejus principatu: pater autem tunc erat 130 annorum, ut patet cap. XLVII, vers. 9. Joseph vero erat tunc 39 annorum, ut patet ex dictis. Hinc sequitur primo, Joseph natum esse anno Jacobi 91. Deme enim 39 annos vitae Josephi a 130 Jacobi, habebis 91. Sequitur secundo, Jacob fugientem Esau, ex Chanaan venisse in Mesopotamiam, anno aetatis suae 77, et inde regressum esse in Chanaan, anno 97. Nam Joseph natus est anno Jacobi 91, et natus est anno 14, postquam venerat Jacob in Mesopotamiam, ut ostendi Genes. XXX. Post genitum autem Joseph, mansit Jacob in Mesopotamia sex alios annos, serviens pro gregibus Laban, ita ut anno 20 ab adventu suo inde regressus sit in Chanaan, Genes. XXXI. Venit ergo Jacob in Mesopotamiam anno aetatis suae 77; inde vero post 20 annos regressus est in Chanaan, puta anno aetatis suae 97.
41:49
UT ARENAE MARIS. Est hyperbole.
41:51
Manasses, id est, oblivisci faciens, vel oblivio: radix enim nasa, significat oblivisci. Nota hic pietatem et gratitudinem Josephi erga Deum: ne obliviscatur unquam misericordiae a Deo sibi impensae, ejus perenne monumentum, quod perpetuo oculis suis obversetur, statuit filios. Sic fecit et Moses in exilio felix, cum filios suos vocavit Gersam et Eliezer, Exodi II, 22.
41:52
EPHRAIM, id est, fructificans, crescens; vel fructus et incrementum, a radice para, id est fructificavit. Ita S. Hieronymus.
41:54
IN UNIVERSO ORBE, id est, in magna parte terrarum et regionum adjacentium Aegypto; quia, si fuisset fames absolute in universo orbe, ad eam levandam neutiquam suffecissent horrea, et quinta pars frugum Aegypti. Ita Abulensis.
41:56
APERUITQUE JOSEPH UNIVERSA HORREA. Ex hoc beneficio et alimentatione Josephi, putant multi Joseph vocatum fuisse Serapin, eumque Serapidis nomine cultum fuisse ab Aegyptiis, nec alium fuisse Serapidem quam Joseph. Nam Serapis vixit eodem tempore, quo Joseph et Jacob descenderunt in Aegyptum. Tradit enim Clemens Alexandrinus, et S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. cap. IV et V, quod hoc tempore adventus Jacobi et Josephi in Aegyptum, Apis rex Argivorum navigarit in Aegyptum, ibique mortuus, et in area sepultus, dictus sit Serapis, quasi soros Apis, id est arca in qua sepultus est Apis: quodque hic Apis, sive Serapis, effectus sit maximus Aegyptiorum deus, eo quod eos fame levasset, eosque varias artes docuisset: uti Isis, uxor Serapidis, eosdem docuit litteras. Hinc Serapidem coluerunt specie bovis, qui symbolum et prognosticum est fertilitatis, uti vidimus vers. 2 et 27. Hunc bovem, quamdiu vivebat, delicatissime alebant Aegyptii, qui proinde aegyptiace Apis, id est bos; post mortem vero areae inclusus, Serapis dicebatur. Mortuo hoc bove, alium ei similem, albis insignitum maculis quaerebant et alebant Aegyptii. Bos ergo hic Apis et Serapis dictus, erat Deus Aegyptiorum: quem imitati sunt Hebraei recenter venientes ex Aegypto, cum in Sina vitulum aureum formarunt et adorarunt, Exodi XXXII. Tolle ex hac historia Apis et Serapis, quod ipse fuerit rex Argivorum, pro quo forte substituendum est, Hebraeorum, reliqua omnia conveniunt Josepho. Gentiles enim mire historiam Josephi aliorumque Hebraeorum corruperunt, suisque fabulis et figmentis miscuerunt et depravarunt. Quare Julius Firmicus, vetus auctor, qui floruit anno Christi 337, lib. De Errore profan. relig. (quem Constantio et Constanti imperatoribus dedicavit, quique exstat in Biblioth. SS. Patrum, tom. IV, cap. XIV), Ruffinus, et ex iis Baronius, tom. IV, pag. 520, et Pierius, lib. III Hieroglyphicorum, fol. 25, lit. F (qui addit hanc esse traditionem Aegyptiorum), et multi alii opinantur Josephum, ob tantum beneficium quo Aegyptiis in fame providit de annona, ab eis post mortem Serapin dictum, et divinis honoribus cultum fuisse: sicuti eadem de causa, Joseph a Pharaone dictus est Salvator mundi, quod amplius est, quam Serapis. Unde S. Chrysostomus, homil. 67, docet Josephum id praesagisse, ideoque jussisse Hebraeis, ut excuntes ex Aegypto ossa sua secum efferrent, scilicet ne Aegyptii in superstitionem proni ea, utpote Salvatoris sui, colerent ut Numen, aut Numinis reliquias. Favet huic sententiae, quod Serapis pingitur quasi juvenis imberbis, cophinum, scilicet frumenti et panum capite gestans. Inde et bos illi sacer dictus est Apis et Serapis: tum quia septem boves pingues, quos vidit Pharao, Joseph interpretatus est, esse signum fertilitatis; tum quia bos arando, stercorando, triturando, causa est fertilitatis: qua de causa Moses Josephum comparat bovi, vel tauro, Deuter. XXXIII, 17. Hinc et illud Serapidis oraculum, Josepho dignissimum decantatur: Principio Deus est, tum Verbum, his Spiritus unus: Congenita haec tria sunt, cuncta haec tendentia in unum. Hinc denique varii varias dant Serapis etymologias, quae omnes Josepho nostro conveniunt. Nam primo, aliqui valde probabiliter derivant Serapis, a Sar, id est princeps, et Apis, id est bos, quasi dicas, Princeps bovis, vel boum, qui scilicet Pharaoni et Josepho portenderunt fertilitatem, ut Serapis sit vox conflata ex Hebraeo Sar, et Aegyptio Apis: Aegyptii enim videntur Josepho indidisse nomen Aegyptium, aut certe Hebraeo-Aegyptium. Hebraeum enim Sar, unde Ser, et Sir, in multas gentes et linguas transiit. Nam et Syri, et Chaldaei, et Arabes, et Mosci, et Tartari, et Galli, et ut videtur Aegyptii, dominum vel principem vocant Sar vel Sir. Joseph ergo ab Aegyptiis dictus est Apis, deinde Serapis, quasi dicas, Princeps Apis. Secundo, alii deducunt Serapis, a siros et Apis, id est, area, scilicet frumentaria, Apis. Tertio, Julius Firmicus: Serapis, inquit, est Sarae Apis, sive Apis princeps prognatus ex Sara, uxore Abrahae. Quarto, alii: Aegyptii, inquiunt, Joseph corrupte vocabant Aseph, et per metathesin Apes, vel Apis; sicuti Hollandi pro Jacob dicunt Japic. Quinto, alii: Inverte abrech, habebis Cerapis, puta Cerapis vel Serapis. Praeco enim Josepho proclamabat ad populum, Abrech, id est, flecte genu, vers. 43. Sexto, alii: Serapis dicitur quasi Schor appaim, id est bovis facies; hic enim bos qui hieroglyphicum erat Serapidis, sola bovis facie pingebatur et sculpebatur; non erat enim aliud, quam bovis aut vituli caput. Hinc et Serapis dictus est Osiris, quasi schor, id est bos; licet Eusebius, lib. I De Praepar. Evang., cap. VI, velit Osiridem esse solem, Isidem esse lunam, dicatque Osirim quasi multioculum; sol enim multos radios, quasi oculos a se diffundit, estque symbolum providentiae Dei, quae undique oculata est, unde et Hebraea radix schor significat fixis et intentis oculis aliquid intueri: et quia ita fixis oculis intuetur bos, hinc et schor vocatur. Verum haec ita posteriores Aegyptii ad solem, quasi mundi oculum novo hieroglyphico accommodarunt; cum enim nil certi de Deo haberent, alii suum Serapidem in coelo, alii in terra quaesiverunt, alii hominis, alii bovis forma eum pinxerunt; itaque aliud et aliud Serapidis et Osiridis hieroglyphicum commenti sunt. Plane enim verisimile est primum Serapidem, uti et Jovem, Mercurium, Herculem aliosque Gentilium deos, homines fuisse principes et illustres, qualis fuit hic noster Joseph, quos ob virtutem, potentiam, aut merita in rempublicam, homines retulerunt inter deos, eosque divinis honoribus coluerunt. Haec de Serapide paulo fusius discussi, quia ad Josephum spectant, et quia rara sunt, nec a quopiam pertractata. Hanc sententiam confirmat Auctor De Mirabilibus S. Scripturae, lib. 1, cap. xv: «Joseph, inquit, ut vir propheticus praevidit, quod Aegyptiorum gens idololatriae dedita, ipsum, quod terrenae magnificentiae illis auctor fuisset, et ipsos de famis periculo liberasset, aliquando adorare vellet, quod et fecerunt: nam bovis simulacrum juxta Joseph sepulcrum statuerunt, eo quod bos viro in agricultura comparetur. Qua etiam causa filii Israel cum in deserto idolum fabricare vellent, non aliam aliquam statuam quam vitulum, id est bovem fecerunt, hac vel maxime causa, quod ipse in Aegypto juxta sepulcrum Joseph adoraretur; ne ergo Joseph Aegyptiorum succumberet idololatriae, jussit ossa sua efferri ex Aegypto.» Unde Osiris fertur Aegyptios docuisse artem arandi et agros colendi, quod per boves hic fecisse Josephum testatur Scriptura. Et Plutarchus, lib. De Iside et Osiride, asserit proprium nomen Osiridis fuisse Arsaphen, quod plane alludit ad nomen Joseph. Rursum Osiris, inquit, idem est quod polyophthalmos, id est multioculus: os enim Aegyptiis significat multum, Siris oculum. Annon «multioculus,» id est multiscius Joseph per sapientiam sibi coelitus inditam, qua Aegyptios prudentissime gubernavit, eosque docuit non tantum astrologiam et mathesin, sed et fidem ac Dei cultum, juxta illud Psalm. CIV, vers. 21: «Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae, ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret.» Hinc et templo Serapidis, imo et pectori Serapidis insculpta erat crux, ait Rhodiginus, lib. X, cap. viii. Et crux Aegyptiis erat symbolum salutis et vitae beatae; quia scilicet Joseph docuit, et sua passione praefiguravit crucem Christi, a qua nobis et salus et vita beata. Ita procuratio annonae apud Romanos non nisi magnis et sapientibus viris credita fuit. Hinc Plinius in Panegyrico: «Procuratio annonae Pompeio Magno credita, non minus addidit gloriae, quam pulsus campo ambitus, exactus mari hostis, Oriens triumphis Occidensque lustratus.»
41:1
v. 1 « Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium »,
41:2
v. 2 « de quo ascendebant septem boves pulchrae et crassae nimis, et pascebantur in locis palustribus ».
41:3
v. 3 « Altae quoque septem emergebant de flumine, foedae confectaeque macie, et pascebantur 1n [tpsa] amnis ripa, [1n locis virentibus] ». "IN? flumen , solum Dan. 12, 5 sqq. de alio flumine, secus de solo Nilo usurpatur. Assyr. iaru'u est nomen Nili (Schrader). Vox est e lingua aegyptiaca transsumpla , ubi Nilus vulgo audit aur, flumen, seu aur aa, flumen magnum (Ebers p. 338). Koptice iaro vel iero. — *rN, praeter h. 1. et v. 18, solum Iob 8, 11. LXX "Ayel; et Is. 19, 7 to dy: 16 y Aepóv. Chald. NN significat herbam (cf. Levy). Non est palus (Aq. Symm., quos sequitur Hier. in Quaest. hebr.), sed « omne quod in palude virens nascitur » (Hier. in Is. 19, 7; M. 24. 252). Vox, ut idem Hier. norat, aegyptiaca est et significat viride quid : Ebers p. 338 sq. — Ut fluminis ripa labium appelletur, est tropus Semitis neque iis solis familiaris : eum norunt etiam Aegyptii usi voce sept, quae radice eadem est cum hebr. 52w (Ebers p. 339). — v. 3 pro nQTOymn videntur LXX Vulg. legisse ni1'y0nm, uti v. 2, literis inter se similibus. — Notat Bon[r., quam apte in somnio boves compareant, agriculturae symbola; ascendant de Nilo, a quo tota regionis fertilitas dependeat; pingues in viridi plano pascantur, non in sola ripa, quod annis prosperis Nili aquae totam late poem oppleant, dum boves macerae in ipso fluminis « labio » consistant.
41:4
v. & « Devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao »
41:5
v. 5 « rursum dormivit et vidit alterum somnium. Septem spicae pullulabant tn culmo uno plenae atque formosae ». Plurimum habetur in Aegypto « triticum compositum », plures in unico culmo ferens spicas (L. C/. Fillton : La Sainte Bible I., Paris 1888). Culnius unus ostendit, septem annos inter se continuo esse excepturos (Kn.).
41:6
v. 6 « Aliae quoque totidem spicae tenues et percussae uredine oriebantur » post eas, yv mns uti v. 3 mns — Hebr. : combustae euro. Dicunt, uti in Palaestina eurum, ita in Aegypto ausirum esse maxime exitialem : neque facit difficultatem, narratorem hebraeum eius venti suffecisse nomen, qui in Palaestina segetibus noceret ; imo debuit id facere, quo intelligeretur. Ceterum advertit Ebers p. 340, etiam in Aegypto ventum exitialem non tam a meridie flare, quam a meridie ad orientem vergente, ideoque non iminerito euri nomine ab Hebraeis exprimi potuisse — v. * « devorantes omnem priorum pulchritudinem ». Hebr. : et deglutierunt spicae tenues septem spicas pingues et plenas. Videtur Hier. aliquam huius textus expertus esse difficultatem, sc. quid in somnio agi viderit Pharao. Etenim boves a bovibus non carnivoris devorari, licet id in rerum natura non fiat, tamen in somnio videri potuit fieri : at spicas oribus carentes alias devorare aut deglutire spicas, ne in somnio quidem videri potuit. Neque iuvat cum ost. dicere, « quod considerata sterilitate istarum septem spiearum percussarum, nihil videbatur pulchritudo spicarum pulchrarum et plenarum » : quo significatio quidem visi quadamtenus explicatur, non vero ipsum visum. Non improbabiliter censet Del., in viso spicas steriles super plenas assurrexisse et illas penitus obvolutas videntis adspectui subtraxisse; idque eo facilius concipies, si supponas, quod textus suggerere videtur, steriles in eodem cum plenis culmo esse natas. — Sequentia in Hebr. sic habent : Et evigilavit Pharao, et ecce somnium. Quod explicat Caí., somnium illi in mente haesisse; Menoch., iugiter illi esse obversatum; Fillion deprehensum esse fuisse merum somnium, licet primum ita vivide menti inhaeserit, ut in rerum natura vere factum crederetur : Calm. agnitum esse ex variis circumstantiis non fuisse mere phantasticum, sed divinitus immissum, et conferatur 3 Reg. 3, 15 : « Igitur evigilavit Salomon et intellexit, quod esset somnium ».
41:7
« Evigtlaris Pharao post quietem »
41:8
v. 8 « et facto mane, pavore perterritus misit ad omnes coniectores Aegypti cunctosque » « alios » (Tost." « sapientes , et accersitis narravit somnium , nec erat qui interpretaretur ». qv ann non videtur e lingua aeg. derivandum, neque H. Brugsch (vide ap. Vigouroux p. 97 sq.) ullo modo demonstravit vocem eandem esse atque cAartot, « bellatores » (!), sacerdotum quorumdam titulum. Cum vox etiam occurrat Dan. 1,20; 2,2, potius revocanda videtur ad om, stilo insculpere, potuereque designari ii, qui a graecis tspoypap.- pavet; vocantur. Evidenter ea intelligitur sapientum tribus, qui somnia interpretabantur : LXX i£t0z&c, Áq. *puqixozáz.
41:9
V. 9 « Tunc demum reminiscens pincernarum magnster att : Confiteor peccatum meum ». « Cogor fateri nunc peccatum meum » (Vat.). Masor. Chald. : peccata mea, « tum peccatum olim commissum in Pharaonem, tum peccatum ingratitudinis in Ioseph » (Ca?.). Sed reliqui nomen intellexere numero singulari, et interpretaberis aut de peccato ingratitudinis in Ioseph admissae (Bonfr.), aut verius de peccato in Pharaonem commisso, ob quod coniectus fuerat in carcerem (Lap.), quodque nunc zn memoriam revocare cogitur : praemittit autem sententiolam captandae benevolentiae ergo.
41:10
v. 10 « [ratus rez servis suis, me et magistrum pistorum retrudi tussit in carcerem principis militum »,
41:11
v. 11 « ubi una nocte uterque vidimus somnium praesaqum futurorum » ; eadem atque 40,5 expressio.
41:12
v. 19 « Erat ibi puer Hebraeus , eiusdem ducis militum famulus; cui narrantes somnia »,
41:13
v. 43 « audivimus, quidquid postea v. 1h « Protinus ad regis imperium eductum de carcere Ioseph totonderunt ac, veste mutata, obtulerunt ei ». Aegyptii tondi consueverant, munditiei gratia; plures dein coma et barba arte factis utebantur. Monet Ebers p. 352 tanto verius h. l. ex Aegyptiorum moribus eam tonsionem narrari, quod apud Hebraeos calvitium opprobrio (^ Reg. 2,93) haberetur. Audacius suggerit Bonfr., in carcere Iosephum ob luctum comam nutrivissee : id quidem Aegyptii in luctu faciebant, sed losephi factum sufficienter inde explicatur, quod in "carcere defecerit tonsor; Hebraei in luctu potius comam radere consueverant. — Mutata vestis : pro perizomate tributa vestis talaris, qualis in Novo Regno adhibebatur.
41:15
v. 15 « Cw: lle ait : Vidi somnia, nec est qui edisserat, quae audivi te sapientissime coniicere ». Hebr. : audis somnium ad interpretandum illud (ubi Sam. praefigit 1 interrogativum). Drus. audiendi verbum sumit intelligendi sensu : « te esse intelligentem somnii, ut interpreteris illud ». Melius Malv. : « quam primum somnium audis, illud interpretaris ».
41:16
v. 16 « Respondit Ioseph : Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni ». Prudenter et modeste Ioseph sibi nihil, totum Deo attribuit. Notant (Ebers p. 353, Vigouroux p. 102) servo capitale fuisse exercere scientias occultas. Aliunde delectabatur sine dubio rex Pastor, cernens iuvenem Semitam sapientibus Aegyptiorum sapientiorem exsistere. Punetabant "12 Masor. Vulg. Chald. Aq. Symm., ergo sine me; "Ta LXX Syr. iungentes sequenti voci, sine Deo; negationem x5, quae post D'"oN facile potuit aut irrepere aut excidere, scribunt Sam. LXX Aq. Hinc quatuor nascuntur constructiones. 1) Síne me; respondebit Deus ; non a me, sed à Deo proficiscetur responsum (cf. 14, 24). Ita Masor. Vulg. Chald. Symm. 2) Sine me non respondebit Deus. Ita Aq., et explicant Ps. Ion. et Targ. Hier. : « praeter me non est vir, qui interpretetur somnia; sed à Deo erit responsum ». Verba sapiunt arrogantiam et imprudentiam. 3) Sine Deo respondebit aliquis : oportebit autem cum Syr. verba accipere interrogative. 4) Sine Deo non respondebit quisquam. Ita Sam. LXX. Sensus idem, atque primae explicationis. parebat absorptas esse intra illas, eratque adspectus earum malus sicut ante. « Evigilans, |rursus sopore depressus|»,
41:22
v. 92 « vidi somnium : Septem spicae pullulabant in culmo uno, plenae atque pulcherrimae »;
41:23
v. 23 « aliae quoque septem tenues et percussae uredine oriebantur e stipula ». Tertium adiectivum legunt Heór. Sam. Targumim, &za& Asi5psvoy DW22X, formae simillimae sequenti n'mos.
41:24
v. 24 « Quae priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi coniectoribus somnium , et nemo est qui edisserat ».
41:25
v. 95 « Respondit Ioseph : Somnium regis unum est », « significatione sc., unius eiusdemque rei symbolum est » (Bonfr.). « Repetitio confirmatio est visorum et copiosior probatio futuri eventus » (Chrys.). « Pluscredimus hominibus idem saepius affirmantibus » (Per.). « Quae facturus est Deus, ostendit Pharaoni ».
41:26
26 « Septem boves pulchrae et septem spicae plenae septem ubertatis anni sunt, eandemque vim somnii comprehendunt ». Quae verba sat flaccida reddunt Hebr. : somntum unum hoc est. Duobus quippe inculeandis insistit Ioseph, duo somnia ad unum referri eventum, et qui ille eventus sit.
41:27
v. 97 « Septem quoque boves tenues atque macilentae, quae ascenderunt post eas, et septem spicae tenues et vento urente percussae septem anni venturae sunt famis ».
41:28
v. 98 « Qui hoc ordine complebuntur ». Pro quibus verbis Heór. habet: Hoc est verbum, quod locutus sum Pharaoni, Sc. v. 25, quando dixi duo somnia unum esse eventumque futurum praesagire; et repetit : Quae Deus facturus est, ostendit Pharaont. Hic versus proprie clausula est praecedentium , quae iam, cum supremi momenti sint, v. 20-32 repetit.
41:29
v. 29 « Ecce septem anni venient fertilitatis magnae in universa terra. Aegypti »,
41:30
v. 30 « quos sequentur septem anni alu tantae sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia. Consumptura est enim fames omnem terram », utique Aegypti,
41:31
v. 31 « et ubertatis magnitudinem perditura, est inopiae magnitudo ». Hebr. : et non erit memoria abundantiae in terra prae fame ista, subsequente, quoniam gravis erit valde.
41:32
v. 39 « Quod autem vidisti secundo ad eandem rem pertinens somnium , firmitatis indictum est , eo quod fiat sermo Dei et velocius impleatur ». Hebr. : Quoad repetitionem autem somnii Pharaoni factam bis , eius ratio haec est, quontam firmum est verbum a Deo et cito zmplebit illud. Ex repetitione colligit Ioseph rei futurae irrevocabilem certitudinem et celeritatem (Malv.). et sapientum silentium inde unice explicari, quod veriti sint Pharaoni invisa pro- .* LJ *. I ferre. Nota tamen, Iosephum somnii interpretationem Deo referre acceptam. Interpretationi expetitae iam subnectit Ioseph consitum non rogatus, sed quod uti ipsa interpretatio à Deo profectum aestimetur ideoque reverenter accipiatur.
41:33
v. 33 « Nunc ergo provideat rez virum sapientem, et industrium, et praeficiat eum terrae Aegypti »,
41:34
v. 9& « qui. constituat praepositos per cunctas regtones ». Aliter Hebr. : et faciat Pharao et constituat praepositos super regionem. Quid faciat? Drus. supplet « hoe »; Dil/m. « constituat et praeficiat »; utrovis modo construas, abundat fere nvy*. : Del. : « manum operi admoveat Pharao et constituat ». Latet fortasse in ea voce aliqua in regem deferentia , ne videatur ille vir sapiens omnia ipse facere, sed potius rex per ipsum. « Et quintam partem [fructuum] per septem annos fertilitatis » ,
41:35
v. 35 « qui am nunc futuri sunl, congreget in horrea; et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus ». « Auctor est Iosephus Pharaoni, ut tributum indicet populis quintae partis fructuurn regi pendendae » (Caím.).
41:36
v. 36 « Et praeparetur futurae septem annorum fami, quae oppressura est Aegyptum, et non consumetur terra inopia ». Hebr. : Et sit cibus tn depositum regioni etc. v. 35 Sam. Vulg. LXX Syr. copulam ignorant in yv", quo utique constructio fit planior. — Sane annis fertilitatis privati etiam frumenli -copiam recondiderunt ; annis sterilitatis parum quid proxime ad flumen nascebatur; haec addita quintae parti annuae regi reservatae suffecere non solum ad totam Aegyptum alendam, sed ad extraneis etiam iusto pretio providendum : cogita, quantum in Aegypto abundaverint segetes septem illis fertilitatis annis. Per,, Bonfr. in signum subiectionis (Bonfr.). pv primitus significat applicare : hinc applicare os seu osculari; applicare arma i. e. ea induere (unde aliqui h. l. « armabitur » , sed non agitur de expeditione bellica, et arma deberent exprimi); applicare se seu conformare, quo recidunt Vulg. obediet, LYX ixaxobocxat, Syr. suscipiet iudicium. — Cum laudata expressione conferri potest titulus « summi oris », qui in Novo Regno filio patri regi.successuro, raro autem aulico alicui concedebatur (Erman p. 158 ; F. Chabas : Recherches sur la 19* dynastie, p. 14 sq.).
41:41
v. 44 « Dixitque [rursus] Pharao ad Ioseph : Ecce, constitui » seu constituo « te super universam terram Aegypti ». Versus non est mera v. &O repetitio, non est diversi a v. 40 auctoris (Di/Im.) , sed quod consilium v. 40 rex expresserat, illud v. &1 actu exsequitur, losepho munus promissum confert (De/.).
41:42
v. 42 « Tulitque annulum de manu sua. », qualem Aegyptii nobiliores omnes gerebant, sed imprimis reges, regium nomen inscriptum habentem et obserandis maxime documentis destinatum, « e£ dedit eum tn manu eius ». « Summae auctoritatis insigne erat annulus apud gentes quam plurimas » (Caém.). « Vestivitque eum stola byssina, el collo torquem auream circumposuit ». Depictos cernis in monumentis Aegyptiacis viros de re publica bene meritos et a rege torquis aurei dono honoratos (Erman p. 175 sq. ; Vigouroux p. 108 sqq.). Aegyptii e lino conficiebant telas tenuissimas nivei coloris, quibus fere solis Novi Regni vestimenta constabant (Erman p. 595 sqq.).
41:43
v. 43 « Fecitque eum ascendere super currum suum secundum » dignitate et ornatu, primum quippe sibimetipsi uti et thronum reservabat, « c/amante praecone, ut omnes coram eo genu flecterent et praepositum esse [scirent] universae terrae Aegypti ». Vulg. Syr. putavere praeconem « duo clamasse » (Caí.), at id repugnat hebr. constructioni. Inf. abs. ymo (Sam. LXX 12) continuat narrationem et verba et ita praeposuit eum etc. resumunt priora v. 41 verba et pronuntiant, ritu annuli, torquis, stolae etl currus solemnem officii collationem esse absolutam. — qN non est comparandum (Del. iun.) cum assyr. abarakku, neque cum Targumim explicandum pater regis (AN et «2*?, quod alterum non est nisi deformatio latinae vocis rez !); sed vox probabilius est aegyptiaca. Etiamnum in Aegypto Arabes clamant abrok, quando volunt, ut cameli in genua procumbant ad subeunda onera (F. Chabas, Antiquité p. 419). Ergo veram de sensu vocis traditionem Vulg. et Aq. (Yovaxitew) videntur essc seculi, Quae porro aegyptologi suggessere ad vocem aegyptiacam explicandam, méra sunt tentamina. Auctor ubi collatum gubernatoris munus narravit, referre pergit alios honores Iosepho a Pharaone collatos, antequam Iosephi in officio feliciter gesta enarret. At eos honores crediderim non illico Iosepho esse collatos, sed aliquanto post, quando is rem publicam felicissime aliquamdiu administraverat. Speciatim dubitaverim , Ioseph solos triginta annos natum duxisse uxorem, quod a patriarcharum moribus videtur discordare.
41:44
v. &4 « Dizit quoque rex ad Ioseph : Ego sum Pharao ». Vix iuramentum dixerim haec verba cum Petro Comestore (ap. Mar.), quamvis ea sequentibus utique addant pondus, « quasi dicat : Haec mea voluntas, cui nemo ausit resistere » (Bonfr.). » Absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra. Aegypti ». « His verbis hyperbolicis significat amplissimam factam Iosepho potestatem » (Gord.); confirmat igitur supremam auctoritatem Iosepho pridem v. 40 collatam; confirmatio autem non est otiosa, quia praeparat favores viro de novo conferendos.
41:45
v. 45 « Verlitque nomen eius et vocavit eum lingua aegyptiaca| Salvatorem Mundi. Deditque illi uxorem Aseneth, filiam i dd sacerdotis Hehopoleos. » liam seligere, quo is Iosepho reconciliaretur. Tamen nominum diversa scriptio suggerit diversos intelligi viros. — On urbs perantiqua, sacra Atum deo solari, antiqua literarum sedes; eius templum omnium fere [uit florentissimum, quoad inde ab 18» dynastia templum Amonis Thebaei divitiis et religione omnibus anteivit. « Egressus est itaque Ioseph ad terram Aegypti ». Recensitis honoribus viro collatis, auctor eius res publice gestas narrandas aggreditur; at, descripto primo inciso, sermonem interrumpit , ut viri inserat aetatem
41:46
v. 46 : « Triginta autem. annorum erat, quando stetit 2n conspectu regis Pharaonis », — dein illud incisum repetit : e£ egressus est Ioseph a facie Pharaonis « et circuivit omnes regiones Aegypti ». Nulla hic cernitur ratio duorum auctorum adstruendorum. Vat. : « A facie regis egredi, est accepto mandato regis ad perficiendum illud egredi », quod confirmant sequentia.
41:47
v. 1 « Venztque fertilitas septem annorum , [et] in manipulos [redactae segetes congregatae sunt in horrea Aegypti] ». a*xzp5 in manus plenas seu, quia in manibus tandem manipuli colligebantur, in manipulos plenos : « uberrime » (Cailm.).
41:48
v. 48 « Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est ». Distinctius Hebr. : Et collegit omne frumentum septem annorum , qui fuere in terra Aegypti , et collocavit frumentum in urbibus; frumentum campi cuiusque urbis , qui erat circa illam, posuit in medio illius. v. A9 « Tantaque fuit abundantia. tritici, ut arenae maris coaequaretur et copia mensuram excederet ». Hebr. : donec cessavit numerare , quia omnem numerum ezcedebat. Inaudita plane in Aegypto res, ubi minima quaeque a scribis numerari et describi consueverant! Ante annum, primum utique (Del.), fam:s aliud etiam praeter collectas segetes locum habuit, ideoque h. 1. recensendum venit, filiorum ortus.
41:50
v. 50 « Nati sunt autem Ioseph filii duo, antequam veniret fames; quos peperit ei Aseneth, fiha Putiphare sacerdotis. Heltopoleos ».
41:51
v. 51 « Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens : Obltvisci. me fecit Deus omnium laborum meorum et domus patris mei ». Nomen exprimit gratiarum actionem pro accepto beneficio (Proc.) : doluerat Ioseph de laboribus, qui innocenti fuerant subeundi, doluerat se praecisum esse a cari parentis domo, sed dolorem omnem compescuit concessa eiin filio propria domus.
41:52
v. 52 « Nomen quoque secundi appellavit Ephraim , dicens :. Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meae ». Belle in secundo incrementum celebratur : qui nudus et servus regionem fuerat ingressus, iam in opulenta domo secundum cernit natum.
41:53
v. 98 « Igitur. transactis septem. ubertatis annis, qui fuerant in^ Aegypto », v. 5h « coeperunt » — adverte lusum verborum inter nian et nabnm — « venére septem anni inopiae, quos praedixerat loseph; et in untverso orbe fames praevaluit, in cuncta autem terra Aegypti panis erat » in granariis reconditus. Optimus nexus haec inter et immediate sequentia (c. Di/Im.) : quia sc. panis adhuc retinebatur in granariis, etiam terra Aegypti coepit fame angi.
41:55
v. 55 « Qua esuriente , clamavit populus ad Pharaonem alimenta petens. Quibus ille respondit : Ite ad Ioseph et, quidquid ipse vobis dixerit, facite ».
41:56
v. 56 « Crescebat autem quotidie fames 1n omni terra ». Intelligi h. l. potest zerra esse terra Aegypti, ut incipiente fame frumentum manserit in granariis, ea autem crescente sit venditum ; aut regiones reliquae, ut in his crescente fame, Aegyptiis Ioseph de annona providerit. « Aperuitque Ioseph universa horrea et vendebat Aegyptus; nam et illos oppresserat fames ». Clarius Hebr. : et invaluit fames in terra Aegypti; quanto diutius protrahebatur, tanto gravius sentiebatur.
41:57
v. 57 « Omnesque provinciae veniebant in. Aegyptum, ut emerent escas et malum inopiae temperarent ». Hebr. : quoniam invalescebat fames in universa terra , in aliis etiam regionibus finitimis. 6. Filiorum Iacob in Aegyptum iter prius Gen. 42. Cap. XLII
41:1
… Si ricorda in molti passi della Bibbia e lo si dice anzi spesso semplicemente « il fiume » per antonomasia (Gen. 41, 1-3; Ex. 1, 22; 2, 3; 7, 17-22; 8, 5-13; 9, 9; Ps. 77 [78], 44; Ier. 46, 7-8; Is. 19, 6-9; 18, 2). Come è naturale, è sempre presente nella vita del paese: lo sogna il faraone …
I. GENESI DEI S. - Il problema del s. ha interessato l'uomo fin dall'antichità; sono noti i s. di Faraone che trovarono in Giuseppe un famoso interprete (Gen. 40, 5 sgg.; 41, 1-37). Tuttavia la Bibbia (Deut. 13, 2 sgg. e 18, 10-12) avverte il popolo eletto di non dare credito agli auguri, agli indovini ed agli interpreti di s. Nei tempi più recenti Descartes …
41:9
L'idea di S. è connessa con quella del «giudizio» di Dio. S. è il pubblico accusatore che «sta contro» (ἀππαδ' al: Zach. 3, 1; I Par. 21, 1; cf. Ps. 108 [109], 6); è simile al mezhīr 'āwān («che fa ricordare la colpa» in vista del castigo, morte) di Ez. 21, 28 sg.; 29, 16 (cf. Gen. 41, 9; I Reg. 17, 18). E poiché, nella teologia della storia dei profeti, le vicende di un popolo corrispondono al giudizio di Dio su di esso, il doppio s. (l'edomita Hadad e l'arameo Razon) …
41:33
… fratello di nome O. che si trovava a fianco dei Persiani per lottare con essi contro l'Egitto (353 o 351 ca.). È del tutto secondo il costume orientale affidare a nobili stranieri, specialmente di paesi sottomessi o alleati, posti importantissimi (cf. Gen. 41, 33-46; Esth. 8, 2; 16, 11; L. Soubigou [v. bibl.], p. 512 sg.).
41:38
I. LA RIVELAZIONE. - Nel Vecchio Testamento si trovano numerosi testi che sembrano riferirsi allo S. S. (Spirito di Jahweh, Spirito di Dio): p. es., in Gen. 1, 2; 41, 38; Ex. 31, 3; Num. 27, 18, e più spesso nei libri profetici, Isaia annunzia l'effusione dello Spirito sul Messia (Is. 41, 1; 42, 1 sgg.; principalmente 11, 1-2, testo divenuto classico …
41:45
… manoscritti di origine egiziana spesso ʾAσεννέθ]; nome egiziano: ʾivs-n-nt « essa appartiene a Neith » [dea di Sais]). - Moglie del patriarca Giuseppe, figlia del sacerdote egiziano Putifar (Potifera) di On (Eliopoli), madre di Manasse ed Efraim (Gen. 41, 45. 51 sg.; 46, 20).
… Nella Bibbia 'On è citata cinque volte: dapprima in Gen. 41, 45-50 e 46, 20 come patria del suocero di Giuseppe, in Ex. 1, 17 come una delle città costruite dagli Israeliti su ordine del Faraone.
… 10, 30; 13, 23-25). In modo particolare la proibizione valeva per le varie popolazioni cananee della Palestina o delle regioni limitrofe (cf. Ex. 34, 11-16; Deut. 7, 1-4). Ma nei tempi più antichi tale legge appare meno rigorosa (cf. Gen. 34, 14; 41, 45; Ex. 2, 21; Iud. 3, 6; 14, 3.10; Ruth 1, 4). Perfino Mosè aveva per moglie una madianita (Ex. 2, 21; Num. 12, 1). Dopo l'esilio, invece, l'esclusione diоста sempre più rigorosa, …
Un secondo P. (Pōfī-phēra') è citato in Gen. 41, 45.50; 46, 20, come suocero di Giuseppe. …
41:50
… N. in Egitto « prima che venisse l'anno della carestia » (Gen. 41, 50), gli fu imposto il nome E. (forma duale ebraica che significa « doppia fecondità »), allusione alle parole di Giuseppe: « Iddio mi ha dato prele nella terra della mia sciagura ». …
41:51
MANASSE. - 1. Figlio maggiore (ebr. Mēnašēh, prob. Mēnašēh-el = «Dio fa dimenticare» [i dolori]) di Giuseppe e di Aseneth (Gen. 41, 51), adottato dal patriarca Giacobbe ma subordinato al fratello Ephraim (Gen. 41, 51; 46, 70; 48, 5, 13-20).
41:54
… Esaminati Gen. 41, 54 sgg.; Deut. 2, 25; II Par. 20, 29; Act. 2, 5, si ammetterà facilmente che si tratta di relativa universalità geografica. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.