For their obstinacie in idolatrie, 7. greatest plagues are threatned: 10. from which none shal be able to deliuer them. 14. But at last Christ coming wil redeme al by his death.
1When Ephraim spoke, a horror seized Israel: and he sinned in Baal, and died.Alle parole di Ephraim s'intimidì Israele, e peccò onorando Baal, e perì.EPHRAIM speaking, horrour inuaded Israel: and he sinned in Baal, and died.Loquente Ephraim, horror invasit Israël; / et deliquit in Baal, et mortuus est. 2And now they have sinned more and more: and they have made to themselves a molten thing of their silver as the likeness of idols: the whole is the work of craftsmen: to these that say: Sacrifice men, ye that adore calves.E adesso hanno aggiunto peccato a peccato, e del loro argento hanno fatte di getto figure d'idoli: tutto è lavoro di artefici: riguardo ad essi, dicon costoro: Voi, che adorate i vitelli, immolate degli uomini.And now they haue added to sinne: and they haue made to themselues a molten of their siluer as it were the similitude of idols, the whole is the worke of craftesmen: the these they say: Immolate men adoring calues.Et nunc addiderunt ad peccandum; / feceruntque sibi conflatile de argento suo / quasi similitudinem idolorum: / factura artificum totum est: / his ipsi dicunt: Immolate homines, vitulos adorantes. 3Therefore they shall be as a morning cloud, and as the early dew that passeth away, as the dust that is driven with a whirlwind out of the floor, and as the smoke out of the chimney.Per questo saranno essi come una nuvola sul far del giorno, e come la rugiada della mattina, la quale sparisce, e come la polvere, che un turbine alza dall'aia, e come fumo, che esce da un camino.Therfore they shal be as a morning cloude, and as a morning dew passing away, as dust caught with a whirlewind out of the floore, and as smoke out of the chimnie.Idcirco erunt quasi nubes matutina, / et sicut ros matutinus præteriens; / sicut pulvis turbine raptus ex area, / et sicut fumus de fumario. 4But I am the Lord thy God from the land of Egypt: and thou shalt know no God but me, and there is no saviour beside me.Io però fin dalla terra di Egitto sono il Signore Dio tuo; e altro Dio non conoscerai fuori di me; e non v'ha Salvatore fuori di me.But I the Lord thy God out of the Land of Aegypt: and God beside me thou shalt not know, and there is no Sauiour beside me.Ego autem Dominus Deus tuus, ex terra Ægypti; / et Deum absque me nescies, / et salvator non est præter me. 5I knew thee in the desert, in the land of the wilderness.Ed ebbi cura di te nel deserto, nella terra di solitudine.I knew thee in the desert, in the land of wildernes.Ego cognovi te in deserto, / in terra solitudinis.
6According to their pastures they were filled, and were made full: and they lifted up their heart, and have forgotten me.Presso alle loro pasture si son ripieni, e si son satollati, e in cuor loro s'inalberarono, e si scordaron di me.According to their pustures they were filled, and were made ful: they haue lifted vp their harr, and haue forgotten me.Juxta pascua sua adimpleti sunt et saturati sunt; / et levaverunt cor suum, et obliti sunt mei. 7And I will be to them as a lioness, as a leopard in the way of the Assyrians.Ed io sarò per essi qual lionessa, e qual leopardo sulla strada, che mena in Assiria.And I wil be vnto them as a lionesse, as a leopard in the way of the Assyrians.Et ego ero eis quasi leæna, / sicut pardus in via Assyriorum. 8I will meet them as a bear that is robbed of her whelps, and I will rend the inner parts of their liver: and I will devour them there as a lion, the beast of the field shall tear them.Anderò loro incontro come orsa, cui siano stati rapiti i suoi parti, e sbranerò fino al cuore le loro interiora: ed ivi li divorerò qual lione, e le fiere gli strazieranno.I wil meete them as a beare her yong being violently taken away, and I wil breake in sunder the inner partes of their liuer: and wil consume them there as a lion, the beast of the filde shal teare them.Occurram eis quasi ursa raptis catulis, / et dirumpam interiora jecoris eorum, / et consumam eos ibi quasi leo: / bestia agri scindet eos. 9Destruction is thy own, O Israel: thy help is only in me.La perdizione è da te, o Israele: da me solo il tuo soccorso.Perdition is thine ô Israel: onlie in me thy helpe.Perditio tua, Israël: tantummodo in me auxilium tuum. 10Where is thy king? now especially let him save thee in all thy cities: and thy judges, of whom thou saidst: Give me kings and princes.Dov'è il tuo re? adesso è il tempo, che te, e le tue città salvi egli, e i tuoi giudici; perocché tu dicesti: Dammi un re, e de' principi.Where is thy king? Now especially let him saue thee in al thy cities: & thy iudges, of whom thou saydst: Geue me kinges, and princes.Ubi est rex tuus ? / maxime nunc salvet te in omnibus urbibus tuis; / et judices tui, de quibus dixisti: / Da mihi regem et principes. 11I will give thee a king in my wrath, and will take him away in my indignation.Ti diedi un re nel mio furore; e nell'ira mia tel riterrò.I wil geue thee a king in my furie, and wil take him away in mine indignation.Dabo tibi regem in furore meo, / et auferam in indignatione mea.
12The iniquity of Ephraim is bound up, his sin is hidden.Ho messe insieme le iniquità di Ephraim, i suoi peccati son custoditi in luogo nascosto.The iniquitie of Ephraim is bound together, his sinne is hidden.Colligata est iniquitas Ephraim; / absconditum peccatum ejus. 13The sorrows of a woman in labour shall come upon him, he is an unwise son: for now he shall not stand in the breach of the children.Lo sorprenderanno i dolori, come una partoriente: egli è un figliuolo non saggio: ei non si sosterrà adesso nella strage de' figli.The sorowes of a woman in trauel shal come to him, he a sonne not wise: for now he shal not stand the confraction of the children.Dolores parturientis venient ei: / ipse filius non sapiens: / nunc enim non stabit in contritione filiorum. 14I will deliver them out of the hand of death. I will redeem them from death: O death, I will be thy death; O hell, I will be thy bite: comfort is hidden from my eyes.Io li salverò dal poter della morte; li riscatterò dalla morte: o morte, io sarò la tua morte: tuo strazio sarò io, o inferno: i miei occhi non veggono consolazione.Out of the hand of death I wil deliuer them, from death I wil redeme them: I wil be thy death ô death, thy bitte wil I be ô hel, consolation is hidden from mine eyes.De manu mortis liberabo eos; / de morte redimam eos. / Ero mors tua, o mors ! / morsus tuus ero, inferne ! / consolatio abscondita est ab oculis meis. 15Because he shall make a separation between brothers: the Lord will bring a burning wind that shall rise from the desert, and it shall dry up his springs, and shall make his fountain desolate, and he shall carry off the treasure of every desirable vessel.Perocché egli divide tra loro i fratelli. Il Signore manderà un vento ardente, che si leverà dal deserto, e asciugherà le sue sorgenti, e seccherà le sue fontane. Egli farà preda del tesoro di tutti i vasi preziosi.Because he shal diuide betwen bretheren: our Lord wil bring a burning winde rising from the desert: and it shal drie vp his vaines, and shal make his fountaine desolate, and he shal spoyle the treasure of euerie vessel that is to be desired.Quia ipse inter fratres dividet: / adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem, / et siccabit venas ejus, / et desolabit fontem ejus: / et ipse diripiet thesaurum omnis vasis desiderabilis.
13:1
Worthington
Spoke. When Jeroboam proposed to erect the golden calves, people were seized with horror; yet they consented, and soon after Baal and other idols were worshipped. (Worthington)
13:2
Calmet
Calves. A cutting reproach! Those who could stoop to adore a calf, might be so blind as to sacrifice men! Hebrew, "sacrifice, ye men who," etc. Jeroboam issues this edict. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "immolate men; calves are wanting." (Haydock)
13:3
Away. Osee 6:4.
Calmet
Chimney, or hole, at the side or top of the room. (Calmet)
Hebrew arubba, (Haydock) means also "a locust," as the Septuagint render it, though here it affords no sense.
13:5
Calmet
Knew: treated thee with kindness, or tried thee. (Calmet)
13:6
Pastures: the more they were indulged. (Haydock) (Deuteronomy 32:15.)
13:7
Lioness. Septuagint, "panther." I will pursue them even in their captivity.
13:8
Whelps; with the greatest fury, 2 Kings 17:8.
Calmet
Inner. Hebrew, "what encloses the heart;" or, I will break their hard heart. (Calmet)
13:9
Worthington
Own. Evils are brought on by the sins of men, which God does not cause. (Worthington)
Haydock
Septuagint, "who will aid to prevent thy perdition, O Israel." (Haydock)
Worthington
God alone is the author of salvation. He also punishes, (Amos 3:6.) but for man's amendment in life. (Worthington)
13:10
Menochius
Princes. It was on this pretext that a king was demanded, 1 Kings 8:20. Will any now save you? (Menochius)
13:11
Haydock
Away. Osee, (Calmet) so that you shall have no more kings of Israel. (Haydock)
St. Jerome
Septuagint alone have, "I took (Calmet) or had him in," etc. (St. Jerome)
13:12
Haydock
Hidden. He thinks to escape. (Haydock)
Calmet
But I keep it like pieces of silver, bound up in my treasury. (St. Jerome) (Calmet)
13:13
Him. He shall be taken when he least expects it. His fruit shall come forth, Jeremias 4:31.
Calmet
Children. He shall have no share in the division of property, or shall not escape when the father shall bring his children to an account. The Chaldean, etc., insinuate, that the infant affords no help to come forth, as it would if it had sense. (Calmet)
13:14
Worthington
Death. This must be understood of eternal misery, from which the just are preserved. All must die, and many suffered a violent death from the Assyrians. (Worthington)
Calmet
After denouncing the severest judgments, the prophet promises redress and a sort of resurrection, which was a figure of the real sufferings and rising of Jesus Christ. The apostle applies this text to him, but follows not the Hebrew or Septuagint, 1 Corinthians 15:55. (Calmet)
Death is swallowed up in victory. O death, where is thy victory? O death, where is thy sting? Protestants read, O grave, (marginal note: hell) instead of the latter death. Hebrew ehi has been twice placed for aie, I will be instead of where? (Haydock) as the Greek, Arabic, and Syriac versions, as well as the context, evince. All the versions prove the same corruption to be [in] ver. 10. Kennicott, Aquila, and the 5. edition read where? Symmachus I will be: (St. Jerome) so that the change probably took place between the year of the Lord 130 and 200. Septuagint, "Where is thy cause gained, (in a lawsuit, or thy justice; dike.; Haydock) O death?" etc.
Calmet
Eyes. I can find no consolation, (St. Jerome) because the people cause dissension by their perseverance in evil. Hebrew also, "repentance," etc. I will utterly destroy Ephraim; or rather, "vengeance....because he shall flourish," etc. If Ephraim would repent, this should not take place; but now, the Lord will bring Salmanasar, a burning wind, ver. 15. (Calmet)
13:15
Haydock
Springs of death; or the sins which Christ, born of a virgin, shall destroy, and liberate the vessels of election from hell. (St. Jerome) (Haydock)
13:1
VVhen Iero boam first set vp the calues to be adored the people had horrour therof yet consented therto.
and shortly after some added the idol of Baal. 3 Reg. 16.
13:2
and of other idols: as this place testifieth
13:4
Concordanza Isa. 43.
13:9
Euils that happen are al of mans owne procurement by his sinnes: vvherof God is no vvay the auctor or cause:
vvho of his part doth al for the helpe of man: for vvhether he punish or pardon, al is to saue men: so God is onlie cause of helpe and of al good but not of euil as it is euel he is in dede the cause of punishment, vvhich is called malum paenae, the euil of paine. Amos. 3. v. 6. but this for amendment during this life, and of iustice after death.
13:11
Concordanza 1. Reg. •.
13:14
This can not be vnderstood of temporal death, from vvhich God vvil no• deliuermen, nor of violent death, from vvhich he vvould not deliuer those that vvere slaine by the Assyrians, but necessarily of eternal death, from vvhich the iust shal be deliuered.
Concordanza 1. Cor. 15.
13:15
Concordanza Heb. 2. Ezec. 19.
13:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 18
… They say to him, in effect, “Disgrace thy soul without end or object,—offend thy God,—be deaf to the claims of nature; though it be thy father or thy mother, be not ashamed to set thyself against them.” Such are the commands of avarice. “Sacrifice to me, she says, not calves, but men.” The prophet indeed says, “Sacrifice men, for the calves have failed.” (
13:3
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… But if this is not agreeable to our opponents, let it be as each of them pleases. In his ignorance, however, of the figures of Scripture, our opponent contradicts what is said. For if he had learned the Divine names, he must have known that our Lord is called a Curse and Sin , and a Heifer , and a lion’s Whelp , and a Bear bereaved of her whelps
13:4
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.4
… Melchisedec is our witness, thus declaring God to be Creator of heaven and earth: Blessed be Abraham of God most high, Who created heaven and earth . The prophet Hosea also is witness, saying, I am the Lord thy God, that establish the heavens and create the earth, Whose hands have created all the host of heaven
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.9
9. For often by means of these members of our bodies, God illustrates for us the method of His own operations, enlightening our intelligence by using terms commonly understood: as when He says, Whose hands created all the host of heaven
13:7
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.7
7. I know the glittering sword, and the blade made drunk in heaven, bidden to slay, to bring to naught, to make childless, and to spare neither flesh, nor marrow, nor bones. I know Him, Who, though free from passion, meets us like a bear robbed of her whelps, like a leopard in the way of the Assyrians,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… In his ignorance, however, of the figures of Scripture, our opponent contradicts what is said. For if he had learned the Divine names, he must have known that our Lord is called a Curse and Sin , and a Heifer , and a lion’s Whelp , and a Bear bereaved of her whelps , and a Leopard
13:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 16
… As, for instance, when he says, “He couched, he lay down as a lion;” ( Numb. xxiv. 9 ) let us take out the indomitable and fearful part, not the brutality, nor any other of the things belonging to a lion. And again, when He says, “I will meet them as a bereaved bear” (
13:11
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Concerning the Nature of Good, Against the Manichæans 32
… "Through me kings reign and tyrants hold the land through me." The apostle also says: "For there is no power but of God." But that it is worthily done is written in the book of Job: "Who maketh to reign a man that is a hypocrite, on account of the perversity of the people." And concerning the people of Israel God says: "I gave them a king in my wrath."
13:14
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… The one was cast into a whale’s belly: but the other of His own accord went down thither, where the invisible whale of death is. And He went down of His own accord, that death might cast up those whom he had devoured, according to that which is written, I will ransom them from the power of the grave; and from the hand of death I will redeem them
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… and it saved those that looked upon it, not because they believed it to live, but because it was killed, and killed with it the powers that were subject to it, being destroyed as it deserved. And what is the fitting epitaph for it from us? “O death, where is thy sting? O grave, where is thy victory?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 7.1
… Let us not fear punishment, and then we shall escape punishment. Even as the Three Children were not afraid of the furnace, and so escaped from the furnace. Such indeed it becomes the servants of God to be. For if those who were brought up under the Old dispensation, when death was not yet slain,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 19
And raising aloud the cry of victory over death, he said, “Where, O Death, is thy victory? Where, O Grave, is thy sting?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 42
Thus, since he was speaking of great and secret things, he again takes prophecy (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 60.2
… He, yes He, conquered thee, He slew thee, that fugitive prophet who left His home, gave up His inheritance and surrendered his dear life into the hands of those who sought it. He it was who of old threatened thee in Hosea: “O death, I will be thy plagues; O grave, I will be thy destruction.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 75.1
… But we have this consolation that it is slain by the word of the Lord. For it is said: “O death, I will be thy plagues; O grave, I will be thy destruction,” and in the next verse: “An east wind shall come, the wind of the Lord shall come up from the wilderness, and his spring shall become dry, and his fountain shall be dried up.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 30
… "Death is swallowed up in victory. O death, where is thy sting? Where, O death, is thy contest?"
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
… and though the nature of the Godhead could not sustain the sting of death, yet at His birth He took from us that which He might offer for us. For of old He threatened our death with the power of His death, saying by the mouth of Hosea the prophet, “O death, I will be thy death, and I will be thy destruction, O hell
Ecumenical Councils The Epistle of Cyril to Nestorius with the XII. Anathematisms 1
… And this: “In sorrow thou shalt bring forth children,” being removed through him, he showed the truth of that spoken by the prophet, “Strong death swallowed them up, and again God hath wiped away every tear from off all faces.”
13:15
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 4
… Listen to Osea, as he speaks thus grandly: “In those days the Lord shall bring on a burning wind from the desert against them, and shall make their veins dry, and shall make their springs desolate; and all their goodly vessels shall be spoiled. Because they rose up against God, they shall fall by the sword, and their women with child shall be ripped up.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 60.2
… O death that dividest brothers knit together in love, how cruel, how ruthless thou art so to sunder them! “The Lord hath fetched a burning wind that cometh up from the wilderness: which hath dried thy veins and hath made thy well spring desolate.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 75.1
… like Moses he can say: “I will now turn aside and see this great sight,” but I am tormented with regret that I was not allowed to look upon the face of one, who was likely, as I believed, in a short time to come hither. True indeed is the prophetic warning concerning the doom of death that it divides brothers,
13:1
1. Loquente Ephraim («Ephraim» vocat Jeroboam, qui ortus fuit ex tribu Ephraim, primusque ex ea creatus est rex Israelis, q. d. Dum loqui cœpit Jeroboam Ephraimita, ac incitare plebem ad idola, puta ad vitulos aureos colendos), horror (vel, ut Symmachus et Theodotion, tremor) invasit Israel (ut regi idololatræ resistere non auderet, sed ejus metu quasi tremore perculsus, Baal, id est idola, puta vitulos aureos ab eo propositos coleret: itaque) mortuus est, — tam ipse quam rex ejus, id est captivitati, et morti temporali fuit addictus, ac multo magis spiritualem animæ mortem incurrit, perdens eum qui dicit: «Ego sum vita,» Joan. xiv, 6, juxta illud Ezech. xviii, 20: «Anima quæ peccaverit, ipsa morietur.» Ita S. Hieronymus, Rupertus, Hugo, Lyranus, Emmanuel et Mariana. Ad litteram Baasa occidit Nadab filium Jeroboam, ejusque stirpem evertit, ac regnum ad se transtulit, III Reg. xv, 29. Aliter Arias: horrorem enim accipit aversionem a Roboam, quam populo impressit Jeroboam, proponens ei illius tyrannidem, et tributorum immanitatem; itaque a populo, aversante Roboam, creatus est rex Jeroboam. Secundo, pro invasit hebraice est נשא nasa, quod inter alia significat extulit, alienavit. Unde Chaldæus et Vatablus sic vertunt et explicant: Olim cum ipse Ephraim Deum coleret, tremebant omnes dum ipse loqueretur, tuncque extulit caput, factusque est rex; sed postquam deflexit ad Baal, mortem incurrit, vitaque et regno privatus est. Per Ephraim intellige Jeroboam, vel ipsammet tribum regiam: tribus enim Ephraim in Jeroboam et posteris, regnum in cæteras tribus obtinuit.
13:2
2. Et nunc addiderunt ad peccandum (q. d. Insuper peccata peccatis, idola idolis addunt et accumulant: nam) fecerunt sibi conflatile (conflaverunt idolum) de argento suo (vel auro, aliove metallo) quasi similitudinem idolorum. — Hebraice, juxta intelligentiam, vel conceptionem suam idolorum, sive quam habebant de idolis, hoc est, prout cuique in mentem venit, prout quisque phantasia sua concepit, prout cuique visum fuit, vel libuit effingere aut formare hoc vel illud idolum tali vel tali specie, forma et figura; quod clare Noster vertit, «similitudinem idolorum.» Hæc enim eorum mentis conceptio vel idea non erat aliud quam idea et similitudo idolorum. Unde subdit: Factura artificum totum est, — q. d. Idolum nil habet numinis, vel divini, sed totum est artificis idea conceptum, et ejusdem manu fabricatum; dum ergo idolum adoras, ideam et phantasiam fabri adoras: illius enim est opus et imago, nec aliunde quam ex hac ejus officina prodiit; sicut enim artifex mente prius concipit ideam domus quam fabricare cogitat, ac deinde juxta eam domum construit et fabricat; ita et idoloplastes, sive artifex idoli, prius format sibi ideam idoli in mente, ut verbi gratia talem habeat mensuram, talem vultum, tales oculos, talem situm, etc., ac deinde juxta eam illud ex argento vel auro conflat et efformat. Hebræum ergo תבונה tebuna proprie intelligentiam significat, non ideam, a radice בן ban, id est intellexit; sed in re, intelligentia architecti, artificis et fabri non est aliud quam exemplar et idea rei ædificandæ et fabricandæ, quam Hebræi proprie תבניה tabnit vocant, a radice בנה bana, id est ædificavit. Hinc patet, magis subtiliter quam solide et genuine, aliquos per similitudinem idolorum accipere imagines idolorum, q. d. Quanta est Israelitarum vanitas et stultitia, quod non tantum ipsa idola, sed et eorum effigies ac imagines expingant et exsculpant, easque colant quasi deos. His ipsi dicunt: Immolate homines vitulos adorantes. — Vox homines est accusativi casus, non vocativi. Patet ex Hebræo זבחי אדם zobeche adam; et ex Septuaginta, θύσατε ἀνθρώπους, id est immolate homines, v. g. filios quasi victimas; vituli enim defecerunt. Sensus est, q. d. De idolis dicunt idololatræ, præsertim eorum sacerdotes: Vos, o Israelitæ, qui vitulos aureos Jeroboam adoratis, immolate eis non tantum oves et boves, sed et homines; quia id faciunt gentes, et quia id fecit Abraham, immolans Isaac filium suum, Genes. xxii. Sed vera causa erat, quia dæmon sitit cruorem humanum, eorumque necem sibi deposcit. Est nervosa antithesis inter vitulos et homines, q. d. Quanta stupiditas est vitulis immolare homines, cum vituli quasi bestiæ hominibus servire debeant, non homo vitulis? Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Hugo et alii. Aliqui tamen, ut Lyranus, Pagninus, Vatablus et Arias, to homines accipiunt in vocativo, q. d. Vos, o homines, immolate victimas vitulis aureis, eos adorantes. Nota: Pro adorantes hebraice est ישקון iissakun, id est osculantes. Unde Vatablus vertit: Vos, o homines, qui sacrificatis vitulis, osculamini eos. Solebant enim idololatræ, in signum venerationis et adorationis, osculari idolum, aut, si id non possent, manum propriam loco idoli. Hoc est quod ait Job cap. xxxi, 26: «Si vidi solem cum fulgeret, etc., et osculatus sum manum meam,» hoc est, si solem fulgentem adoravi osculando manum meam. Et Ezech. viii, 17: «Ecce applicant ramum ad nares suas,» quasi adorantes et osculantes Deum, cui ramus hic sacer erat. Vide ibi dicta. Hinc adoro idem est quod ad ora applico, scilicet manum osculando. Ita Plinius, lib. xxviii, cap. ii.
13:3
3. Idcirco erunt quasi nubes matutina. — Culpæ intentat pænam excidii, eamque celerem, acrem et plenam, quam proinde quatuor parabolis explicat et exaggerat. Prima est: «Erunt, inquit (scilicet Israelitæ qui vitulos adorarunt) quasi nubes matutina,» quæ cito a sole oriente dissoluta, vel dispulsa interit. Secunda, sicut «ros matutinus præteriens,» quem scilicet sol matutinus statim sorbet, siccat et aufert. Tertia, «sicut pulvis turbine raptus ex area:» pulverem intellige, non arenæ, nec terræ, sed palearum frumenti triturati, puta glumam et quisquilias palearum (has enim significat hebræum מוץ mots) quas ventus turbinis rapit ex area, et huc illucque difflat. Pari enim modo Israelitæ, excisa Samaria, ex ea quasi area sua abrepti sunt ab Assyriis in captivitatem, indeque quaquaversum dispersi. Quarta, «sicut fumus de fumario,» puta de fumibulo, vel camino, exit et propellitur; qui statim tenues vanescit in auras: ita e Samaria expellentur Israelitæ in Assyriam. Pro fumario hebraice est ארבה arubba, quod Aquila, cataractam; Symmachus, foramen; Theodotion, καπνοδόχην, id est fumibulum, vertit. Cataractam autem proprie vocat foramen in pariete fabricatum, per quod fumus egreditur, ait S. Hieronymus. Verum Septuaginta aliis punctis legentes ארבה arbe, vertunt, locustam; quod explicans S. Hieronymus: Audiat, ait, Ephraim se arbe, id est vapori, sive auræ et spiritui, comparari, qui ita tenuis de ore locustæ egreditur, ut non sentiatur.
13:4
4. Ego autem Dominus Deus tuus (fui continuo) ex terra Ægypti (q. d. Ex olitano tempore, quo ex Ægypto te per tot portenta eduxi, jugem tui curam gessi, te protexi, alui, prosperavi quasi Deus, imo pater tuus. Quocirca dixi, et mandavi tibi vicissim id quod sequitur, scilicet): Deum absque (id est præter) me nescies (q. d. Non agnosces, nec coles, alium Deum quam me), et salvator non est præter me. — Hebræum vau, significans et, est causale. Et ergo, id est quia, q. d. Coles me, quia redemptor et salvator tibi non est alius quam ego, qui ex Ægypto aliisque hostibus te salvavi et liberavi. Ita Cyrillus, Theodoretus, Lyranus et alii.
13:5
5. Ego cognovi (practice, id est amavi, benefeci, rexi et direxi) te in deserto. — Ita S. Hieronymus. Unde Septuaginta vertunt: Ego te pavi in solitudine, nempe dans manna de cœlo quotidie. Vere Psaltes, Psalm. xxii, 1: «Dominus, ait, regit me (hebraice, pascit me, vel est pastor meus), et nihil mihi deerit: in loco pascuæ ibi me collocavit.»
13:6
6. Juxta pascua sua adimpleti sunt, — q. d. Cum tam largiter et miraculose eos per manna, coturnices, et aquam de petra pascerem in deserto aridissimo, ac si in pascuis uberrimis eos collocassem, ipsi saturi mihi recalcitrarunt. Ita Chaldæus; itaque impleverunt illud Mosis de se vaticinium: «Incrassatus est dilectus, et recalcitravit: incrassatus, impinguatus, dilatatus, dereliquit Deum factorem suum,» Deuter. xxxii, 15. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Hugo, Lyranus et alii.
13:7
7. Et (id est idcirco, q. d. Quia ipsi mihi, se tam affluenter pascenti, ingrati et rebelles fuerunt, idcirco) ego ero eis quasi leæna. — Deum vindicem acrem et terribilem, ac consequenter Assyrios, quibus ad hanc vindictam usus est Deus, comparat primo, leænæ, quæ sævior est leone, præsertim dum catulos nutrit; secundo, pardis «in via Assyriorum,» qui scilicet solent grassari in deserto, per quod ex Judæa et Samaria itur in Assyriam. Notat captivitatem per Assyrios factam: Assyrii enim quasi pardi, per hoc desertum Israelitas vexando, onerando, et verberando quasi mancipia, deduxerunt in Assyriam. Hebraice est אשור Assur, id est Assyrius: verum Chaldæus, Rabbini, Clarius, Arias, Pagninus et Vatablus pro Assur legunt אשור asur, id est aspiciam, accingar ad prædam, insidiabor, a radice שור sur, id est aspexit, insidiatus est. Unde vertunt: Sicut pardus ad viam aspiciam, et insidiabor eis, ut eos depræder et dilaniem.
13:8
Tertio: 8. Occurram eis quasi ursa raptis catulis, — sæviens in raptorem, et consequenter in obvios quosque. Mira est sævitia ursæ raptis catulis: quia mirus illius in eos amor. Ursa enim catulos informes gignit, eosque deinde lambendo sensim format et perficit, quod non faciunt alia animalia. Unde B. Isidorus Pelusiota, discipulus S. Chrysostomi, lib. III, epist. 267, legit: «Occurram eis ut ursa anxia,» aitque hoc simili significari vim Dei ultricem. Tropologice, si tantus est ursæ amor in fœtus informes, tantusque furor in eum qui illos sibi eripit; quantus est amor Dei in suos fideles et filios, quantusque furor in eos, qui illos malo exemplo, vel pravis consiliis, illecebris, etc., a Deo avertunt, et in venerem aliaque scelera pelliciunt? Sane in tales sæviet Deus magis, quam ursa in raptorem catulorum. Vide de ursæ in catulos studio Plinium, lib. VIII, cap. xxxvi, et Ælianum, lib. II, cap. xix. Et dirumpam interiora jecoris eorum. — Hebræus, Chaldæus et Septuaginta: Dirumpam clausuram cordis eorum; Leo Hebræus: Lacerabo pertinax cor eorum. Alludit ad leones aliasque feras, quæ solent captæ prædæ corpus scindere et findere usque ad cor, ipsumque cor primo devorare. Porro Hebræum לב leb, id est cor, in Scriptura per synecdochen significat interiora omnia, puta jecur, præcordia, aliaque viscera. Itaque noster Interpres maluit vertere jecoris quam cordis, quia jecur est sedes amoris et concupiscentiæ; ac proinde juste a Deo punitur, et dirumpitur. Hac de causa in hymno sabbati, ad matutinas Horas, orat Ecclesia: Lumbos jecurque morbidum Adure igni congruo. q. d. Concupiscentiam adure, quæ in lumbis et jecore maxime residet. Ita sentiunt quoque et loquuntur Philosophi et Poetæ, ut Plato et Horatius, lib. I, ode xxv, cum ait: Cum tibi flagrans amor et libido Sæviet circa jecur ulcerosum. Et lib. IV, ode 1 ad Venerem: Si torrere jecur quæris idoneum. Et lib. I, epist. 18: Non ancilla tuum jecur ulceret. Rursum dirumpet Deus jecur, id est vitam, felicitatem et gloriam Israelitarum; horum enim symbolum est jecur, ut dixi Thren. ii, 8. Et consumam eos ibi quasi leo, bestia agri scindet eos. — «Ibi,» scilicet «in via Assyriorum,» ipsaque Assyria. Ita S. Hieronymus, Lyranus et Vatablus. Aliter Arias: Ibi, inquit, id est in corde, q. d. Sicut leo cor prædæ petit et vorat, adipemque et sanguinem circa cor diffusum exsugit, cætera vero membra permittit ursis, lupis, aliisque bestiis devoranda: ita ego corda Israelitarum immissis assiduis curis, mœroribus, anxietatibus et terroribus exedam et consumam: sed bestia agri, id est Assyrii, reliquas corporis partes scindent et laniabunt. Hæc expositio apposita est, æque ac erudita. Sunt in pardo, præter robur et sævitiam, celebria quoque cursus velocitas atque insidiosa astutia. Cf. Plinium, Hist. nat. lib. X, cap. lxxiii: Insidunt pardi condensa arborum, occultatique eorum ramis in prætereuntia desiliunt, atque e volucrum sede grassantur. Moraliter, Deus credentibus et pœnitentibus est mater, aitque: «Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos,» Matth. xi, 28. «Incredulis vero et nolentibus agere pænitentiam, panthera, pardus, ursa, et leo efficitur,» ait S. Hieronymus.
13:9
9. Perditio tua, Israel, tantummodo in me auxilium tuum. — «Tua,» id est ex te, tuisque peccatis et demeritis tibi obvenit, q. d. Tu, o Israel, tibi es causa perditionis, id est captivitatis et excidii, non ego: quia in me non est perditio, sed auxilium tuum: nullus enim est qui tibi auxiliari possit et velit nisi ego. Tu vadis te perditum, ego non nisi tibi auxiliari, teque salvare opto et conor. Hinc Leo Hebræus, Pagninus et Vatablus pro שחת scachet, id est perdere, perditio, legentes שחת scichet, id est perdidit, excidit, delevit, vertunt, perdidit te vitulus tuus, quem, me relicto, coluisti, sed in me auxilium tuum. «Perditio» ergo hic non significat peccatum et culpam, sed peccati pænam et excidium: hoc enim significat Hebræum scachet. Ita Septuaginta, S. Hieronymus, Lyranus, Vatablus, a Castro, Mariana et alii. Sensus ergo est, q. d. Tu, o Israel, semper tua rebellione, idolis et sceleribus adscivisti tibi clades, ruinas, et mille calamitates: ego ex adverso, quantum in me est, curavi et curo tuam salutem mittendo Prophetas, qui te ad pœnitentiam, qua clades imminentes evaderes, hortarentur tibi: ergo tuum excidium imputa, non mihi; esto enim tandem occursurus sim tibi per Assyrios quasi leo, pardus, et ursa sæviens; tamen tu ad hoc me cogis tua obstinatione et impænitentia, quæ tanta est, ut ipsa volenti mihi tui misereri et parcere, quasi invito flagellum quo castigeris extorqueat. Hinc Chaldæus vertit: Cum vos depravatis opera vestra, o domus Israel, dominantur in vos populi; sed quoties conversi estis ad legem meam, verbum meum fuit vobis præsidio; Syrus vero: Corrupi (perdidi) te, Israel; quis adjuvabit te? Arabicus Alexandrinus: In perditione tua, o Israel, quis est qui te adjuvet? Arabicus Antiochenus: Corrumpent te (hostes, v. g. Assyrii), quis est qui te adjuvet? Ubi nota: Vox tantummodo, licet expresse non sit in Hebræo, tamen per antithesin intelligitur, duoque significat. Prius, Israelem nec ab Assyrio, nec ab Ægyptio, nec ab Hosee rege suo, nec ab ullo alio sperare debere auxilium, nisi tantum a Deo. Posterius, Dei tantum esse auxiliari, non perdere, q. d. Sicut tibi proprium est te perdere, ita Dei proprium est tibi auxiliari, teque salvare: per accidens enim ei est, et quasi alienum ab eo, si ob peccata cogatur te punire. Ita noster Emmanuel Sa. Secundo, S. Hieronymus ex Hebræo hunc quoque dat sensum: «Dispereas, Israel, quia nihil tibi reliquum est, nisi ut mea solum clementia conserveris.» Tertio, Septuaginta vertunt: Corruptioni tuæ, Israel, quis auxiliabitur? id est captivitati tuæ, et ultimæ servituti quis eorum, quos tibi præsules æstimasti, poterit ferre auxilium? ait S. Hieronymus. Unde sequitur: «Ubi est rex tuus?» Loquitur Propheta de perditione et de auxilio primo corporeo et temporali, deinde spirituali et æterno. Hoc enim illo longe gravius maximique momenti est. Unde sequitur perditionem, reprobationem, obdurationem et damnationem non esse proprie et per se ex Deo perdente, reprobante, obdurante et damnante; sed ex homine peccante, seque in peccatis usque ad finem vitæ obdurante. Ex adverso prædestinationem, vocationem et gratiam non esse ex præviis prædestinatorum meritis; sed ex Deo prædestinante, vocante, et gratia sua prædestinatos præveniente. Hæc enim sunt auxilium Dei. Ita Theologi, I part. Quæst. xxiii. Quocirca licet in prædestinatis non sit causa vel ratio cur prædestinentur, tamen in non prædestinatis est ratio seu causa cur non prædestinentur. Si enim Deus, ex seipso motus, aliquos excluderet a beneficio prædestinationis, ipse esset prima causa perditionis illorum, cum certum sit perituros qui non sunt prædestinati, ait Gregorius de Valentia, I part. Quæst. xxiii, puncto 4, disp. 1. Est ergo hæc sententia: «Perditio tua ex te, Israel, tantummodo in me auxilium tuum,» generalis et universalis, quam sic quasi per partes et parallela explices: Captivitas tua, Israel, ex te: redemptio tua ex me. Interitus tuus ex te: salus tua ex me. Mors tua ex te: vita tua ex me. Malum tuum ex te: bonum tuum ex me. Reprobatio tua ex te: prædestinatio tua ex me, qui semper ad ostium cordis sto et misericorditer pulso. Derelictio tua ex te: vocatio tua ex me. Miseria tua ex te: felicitas tua ex me. Damnatio tua ex te: salvatio et beatificatio tua ex me. Nam, ut ait S. Augustinus in Sententiis, num. 311: «Multa bona facit Deus in homine, quæ non facit homo; nulla vero facit homo, quæ Deus non facit ut faciat homo.» Quod ergo nonnulli Doctores sic exponunt: «Perditio,» id est peccatum et culpa tua, qua te perdis, o homo reprobe, est ex te tuaque mala voluntate: perditio vero, id est reprobatio et permissio peccati, ex qua infallibiliter sequitur peccatum et damnatio, est ex Deo reprobante: hæc, inquam, expositio, huic loco est imperti- nens; quia perditio, uti ostendi, hic pœnam significat, non culpam. Est et falsa, ut videtur: prima enim permissio primi peccati hominis in Deo, non est effectus reprobationis, nec a Deo reprobante: sed est effectus communis providentiæ, qua Deus causas secundas et liberas permittit suæ libertati, ut libere bene faciant aut male, prout voluerint; hoc enim exigit hominis libertas, et suavis divinæ providentiæ dispositio. Nam reprobatio non est causa peccati, sed potius ejus effectus. Deus enim neminem reprobat ideo, ut peccet; sed omnem reprobum ideo reprobat, quia peccavit et reproba gessit; ideoque se reprobum et damnatione dignum effecit. Reprobatio enim est actus justitiæ vindicativæ, quæ necessario peccatum vindicandum et puniendum, quasi objectum proprium præsupponit, non facit, nec causat. Vide dicta cap. xi, 8 et 9. Præclare S. Bernardus, serm. 8 in Natali Domini: «Recte, inquit, Deus, non pater judiciorum vel ultionum dicitur, sed pater misericordiarum, eo quod miserendi causam et originem sumat ex proprio, judicandi vel ulciscendi magis ex nostro.» Et S. Augustinus, Sententia 379: «Neminem, ait, Deus ad peccandum cogit; prævidet tamen omnes qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus, quæ fieri non cogit Præscius? Sicut enim nemo memoria sua cogit facta esse quæ præterierunt, sic Deus præscientia sua non cogit facienda quæ futura sunt. Et sicut homo quædam quæ fecit meminit, nec tamen omnia quæ meminit fecit; ita Deus omnia quorum ipse auctor est præscit, nec tamen omnium quæ præscit ipse auctor est: quorum autem non est auctor malus, justus est ultor.» Clarius idem, epist. 106: «Si Deus, inquit, quemquam immeritum damnare creditur, immunis ab iniquitate non creditur.» Et lib. De Bono persever. cap. viii: «Qui liberatur, gratiam diligat: qui non liberatur, debitum agnoscat.» Et cap. xi: «Investigabilis ergo est misericordia Dei, qua cujus vult miseretur, nullis ejus præcedentibus meritis; et investigabilis veritas (id est justitia), qua quem vult indurat, ejus quidem præcedentibus meritis; sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus.» Et epist. 105: «Quærimus causam prædestinationis, nec invenimus; reprobationis autem causam quærimus, et invenimus. Nam quibus Deus misericordiam non impertit, ut non impertiatur merentur.» Et lib. I ad Simplician. Quæst. ii: «Ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sunt peccatorum. Et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigitur, alteri donatur.» Ibidem asserit Esau odio habitum a Deo propter peccata. Cum ergo reprobatio sit odium, Deus autem nihil odiat in homine nisi peccata, ut ait S. Augustinus, epist. 103, sequitur Deum neminem reprobare nisi propter peccata. S. Augustinum sequitur S. Prosper ad Capitula Gallorum, in sententia super cap. vii, ubi dicit: «Gratia Dei non prius eos (reprobos) deseruit, quam ab eis desereretur. Et quia hoc ipsos voluntaria facturos defectione prævidit, ideo in prædestinationis electione illos non habuit.» Utrumque secutus S. Fulgentius, lib. I ad Monimum: «Quæso, inquit, Monime charissime, ut hunc locum Apostoli diligenter attendas. Notum namque est iram Dei dici non posse, nisi ubi creditur hominis iniquitas præcessisse.» Deus enim, cum reprobat, dicitur ab Apostolo velle «ostendere iram,» Rom. ix, 22. Idem docent Scotus, Herveus, Cajetanus Ferrariensis, Joannes Major, Sylvester, Dominicus Soto, et alii quos citat et sequitur Ludovicus Molina, I part. Quæst. xxiii, art. 4 et 5, disp. iii, Vasquez, Bellarminus, Suarez et Gregorius de Valentia ibid. Hi omnes asserunt Deum neminem reprobare nisi ob ejus peccata, in quibus vitam finit. Tropologice, «perditio tua, Israel,» non hostium, non infecti aeris, non concursus siderum, non virium accensi ignis, non armorum, non ducum, non hostium, nec exercituum validissimorum: hæc enim omnia imbellia et evanida forent, nec te perdere possent, nisi tu tuis peccatis iram Dei in te concitares, eamque in tui perditionem lacesseres et evocares; tibi ergo eam adscribe, tibi imputa, non hosti. Idem dicat quælibet respublica, civitas et anima peccatrix, quæ suis sceleribus Dei vindictam sibi accersit, suosque hostes in suum exitium concitat et armat. Rursum idem S. Augustinus, lib. II De Peccat. merit. et remiss. cap. v, pulchra similitudine idipsum explicat: Sicut, inquit, corporis oculus non adjuvatur a lumine, si oculum claudas, aut si eum a luce avertas; ita si avertas a Deo, qui lumen est quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, aut si claudas mentis oculos, incurres in laqueos dæmonum, et peribis; si vero te convertas ad Deum, ille tuam mentem illustrabit, et te ad se convertet. Itaque, o Israel, tua perditio ex te est, quia te avertis a Deo; salus tua tantummodo ex me, quia conversio ad Deum ex peccato a Deo incipiat necesse est. Hinc D. Thomas, I II, Quæst. cxii, art. 3, ad 2, sic explicat: «Defectus gratiæ prima causa est ex nobis; sed collationis gratiæ prima causa est a Deo, secundum illud Osee: Perditio tua ex te, Israel, tantummodo in me auxilium tuum.» Simili schemate de excidio Trojæ cecinit Poeta: Non tibi Tyndaridæ facies invisa Lacænæ, Culpatusve Paris; verum inclementia Divum Has evertit opes.
13:10
10. Ubi est rex tuus? maxime nunc salvet te, — q. d. Reges, quos tibi petivisti et creasti, non possunt te ab instante Assyriorum excidio eripere et salvare, sed ego solus quem tu negligis et spernis. Probatio, quod dixit vers. præcedenti: «Tantummodo in me auxilium tuum,» q. d. Reges et principes tui non possunt tibi in hac clade auxiliari, disce ergo ipsa experientia quod ego solus tibi opitulari possim. Pro ubi hebraice est אהי ehi, quod Septuaginta, Chaldæus, Noster, Leo Hebræus et alii vertunt, ubi. Aliqui tamen vertunt ero, quasi ehi sit futurum ab היה haia, id est fuit, ut sensus sit: Ero rex tuus nunc, q. d. Nunc regam et frenabo te quasi equum rebellem et indomitum. Verum huic versioni repugnant sequentia: «Salvet te,» etc., quæ de rege, non de Deo, accipienda esse liquet. Et judices (consiliarii et principes, ut sequitur) tui de quibus dixisti (I Reg. viii, 5): Da mihi regem et principes. — Hinc videtur quod populus petens regem a Samuele (qui ei annuens jussu Dei, dedit Saulem) simul ab eo petierit judices, quasi regis consiliarios; licet hoc in historia lib. Regum non exprimatur.
13:11
11. Dabo tibi regem in furore meo. — «Dabo,» id est dedi tibi Saulem, iratus quod regem alium a me peteres; item Jeroboam, cæterosque reges Israel, quos proinde mox abstuli, eo quod impie viverent. Simili modo brevi auferam ultimum regem Hosee pariter impium, et in eo ac cum eo regnum tuum evertam. Vere S. Augustinus in Sententiis, sententia 252: «Deus, ait, cum male aliquid poscitur, dando irascitur, non dando miseretur.» Unde S. Hieronymus et Lyranus sic explicant: Dedi tibi Saulem primum regem in furore, et ultimum regem Sedeciam auferam pariter in furore. Aut potius, dedi Jeroboam primum regem tuum, o Israel, in furore (de eo enim hic agitur, non de Sedecia et Juda), et auferam ultimum regem tuum Hosee in furore. Nota: Jeroboam cæterosque reges sequentes Israeli dedit Deus in ira, quia offensus peccatis populi, voluit eum abjicere a Jerusalem, temploque ac regno suo, quod erat in Juda; unde in pænam peccatorum ejus, dedit ei reges qui schisma facerent a Juda et Deo, populumque ad vitulos aureos abducerent. Probat quod dixit, Israelem a regibus suis non debere exspectare tutelam contra Assyrios et salutem; quia, inquit, ego reges hosce dedi Israeli, non ex amore, sed ex ira, ac proinde pariter auferam eos cum regno et populo ex ira. Quocirca ipsi non tam sunt sceptrum, quam flagellum Dei; quia sunt virga, qua Deus non regat gregem suum, sed castiget hostes suos. Vere dixit Livius lib. IX: «Imperia male parta, male gesta, male retenta obruuntur.» Hoc est quod ait Job xxxiv, vers. 30: «Qui regnare facit hominem hypocritam propter peccata populi.» Quæ verba explicans S. Gregorius, lib. XXV Moral. xiv, docet subditos non debere conqueri de regum et principum vitiis, sed de suis propriis, quia ob ea Deus iniquos eis dat principes. «Culpam ergo, inquit, proprii magis accuset operis, quam injustitiam gubernantis. Scriptum namque est: Dabo reges in furore meo. Quid ergo illos nobis præesse despicimus, quorum super nos regimina ex Domini furore suscipimus?» Unde concludit: «Sic ergo secundum merita subditorum, tribuuntur personæ regentium. Sic pro qualitatibus subditorum, disponuntur acta regentium, ut sæpe pro malo gregis etiam vere boni, delinquat vita pastoris.» Idem, lib. VI, epist. 7: «Ita, ait, sibi regentium merita connectuntur et plebium, ut sæpe ex culpa præcedentium deterior fiat vita subjectorum, et sæpe ex merito plebium delinquat vita pastorum.» Probat id exemplo Davidis: «Ille enim Deo attestante laudatus, ille supernorum mysteriorum conscius, tumore repente elationis inflatus, populum numerando peccavit, et tamen vindictam populus David peccante suscepit.» Cur hoc? «quia videlicet secundum meritum plebium, disponuntur corda regentium.» Unde infert subditos maxime debere orare tam pro regibus, quam pro toto populi cœtu. Sic Deus Judæis et improbis, in fine mundi, dabit Antichristum regem in furore suo, uti docet ibidem S. Gregorius, imo S. Paulus, «eo quod charitatem veritatis, inquit, non receperunt, ut salvi fierent; ideo mittet illis operationem erroris, ut credant mendacio,» II Thess. ii, 10, q. d. Quia Judæi noluerunt recipere Christum veracem, ideo mittet eis Deus Antichristum mendacem. Scelera ergo impiorum, quæ in fine mundi erunt maxima, parturient quasi Antichristum, eumque a Deo regem extorquebunt. Præclare Plutarchus, lib. De Sera numinis vindicta, cap. iv, docet impios principes et tyrannos dari a Deo, quasi carnifices, ad sumendum de impio populo pænas; sicut enim fel hyænæ utile est ad morbos sanandos, sic et sævitia tyranni, vel magistratus, valet ad expurganda vitia populi: «Tale medicamentum, inquit, Agrigentinis fuit Phalaris, Marius Romanis, Orthagoras Myro, Clisthenes Sycioniis.» Hinc Theognides, cum videret urbem fastu et luxu tumentem: Uterum, inquit, fert civitas hæc; timeo autem ne pariat Virum correctorem malæ insolentiæ vestræ. Anastasius Nicenus, Quæst. xv in Script., duo illustria refert exempla. Primum, cum Phocas, inquit, Imperator quasi tyrannus sæviret in innocentes, monachus quidam sæpe cum Deo expostulabat: «Cur, Domine, eum fecisti Imperatorem?» Cui responsum est cœlitus: «Quoniam non inveni pejorem.» Secundum, monachus quidam hypocrita, sed scelestus, angeli monitu creatus. tus Thebaidis corruptissimæ Episcopus, cum ex sacro honore insolesceret, audivit ab angelo: «Cur superbis, o infelix? non es creatus Episcopus, quod dignus sacerdotio sis, sed quod civitas tali digna erat Episcopo.» Quin et S. Ambrosius in Apolog. David, agens de ejus lapsu: «Regum, ait, lapsus pæna populorum est; sicut enim eorum virtute servamur, ita etiam errore periclitamur.» Porro inter alia peccata, quæ impios principes merentur, Deumque ad eos dandum provocant, excellit contemptus sacerdotum et sacrorum: hunc enim Deus tyrannide principum castigat, inquit S. Cyprianus, epist. 67 ad Rogatianum, idque probat exemplo Samuelis. Huic enim dixit Deus: «Non te spreverunt, sed me,» atque ut hoc ulcisceretur, excitavit eis Saul regem, qui eos injuriis gravibus affligeret, et per omnes contumelias et pænas superbum populum calcaret et premeret; ut contemptus sacerdos, de superbo populo ultione divina vindicaretur.
13:12
12. Colligata est iniquitas Ephraim (q. d. Scelus Israel repositum et reconditum est in scrinio memoriæ meæ, uti pecunia in arca et loculis colligatur et reconditur: colligatur, inquam, ne excidat, ideoque in mente mea) absconditum (est) peccatum ejus, — quia in ea reservatur ad tempus ultionis, quod brevi aderit, ut puniatur. Ita Chaldæus, S. Hieronymus, Theodoretus, Vatablus et alii. Alludit ad Deuter. xxxii, 34: «Nonne hæc condita sunt apud me, et signata in thesauris meis?» Tropologice, nonnulli hæc referunt ad fideles, qui ex verecundia aut superbia nolunt Confessario sua peccata confiteri; et ad Religiosos, qui nolunt Superiori detegere suam conscientiam, animæque infirmitates et malas inclinationes. In his enim colligata est lingua, et consequenter iniquitas; sicut enim morbus ægri curari nequit, nisi ipse eum detegat medico; ita nec vitia animi, quibus hoc proprium est, ut sola humilitate confessionis et charitate, consolatione et instructione Patris spiritualis, vel sanentur, vel mitigentur, uti docet Cassianus, Vitæ Patrum, ipsaque experientia. Unde sequitur: «Dolores parturientis venient ei,» quo enim diutius quis silet peccatum, eo difficilius illud pandit et expellit, sicut puella quæ fœtum mortuum utero gestat, quo diutius eum tacet et dissimulat, eo difficilius parturiet; quia in dies magis is corrumpitur, ut a matrice et virtute pariendi ejici nequeat. Audi Cassianum, Collat. II, cap. x: «Illico ut patefacta fuerit cogitatio maligna, marcescit, et antequam discretionis judicium proferatur, serpens teterrimus velut e tenebroso et subterraneo specu, confessionis virtute protractus ad lucem, et traductus quodam modo, ac dehonestatus abscedit. Tamdiu enim suggestiones ejus noxiæ dominantur in nobis, quamdiu celantur in corde.» Confirmat deinde idipsum exemplo Serapionis, qui solitus furari panem ad famem satiandam, furtum confitens, mox tentatione et fame omni liberatus est. Vide et Dorotheum, serm. 5. Huc spectat illud Psalm. xxxi, 3: «Quoniam tacui, inveteraverunt ossa mea.» Et Eccles. iv, 24: «Pro anima tua ne confundaris dicere verum. Est enim confusio adducens peccatum, et est confusio adducens gratiam et gloriam.» Et S. Augustinus, lib. De Decem chordis: «Melior est modica amaritudo in faucibus, quam æternus cruciatus in visceribus.»
13:13
13. Dolores parturientis venient ei, etc.; nunc enim non stabit in contritione filiorum, — q. d. Israel dolebit ut parturiens, dum cernat filios suos ab Assyriis occidi et conteri. Pro in contritione filiorum, Pagninus et Vatablus vertunt, in confractione fœtuum, id est in ipso partu, et partus angustiis; per confractionem enim intelligit angustias uteri materni, ab effectu, eo quod fœtus illic confringantur, q. d. Gravissimas de Israele sumam pœnas, et tamen non resipiscet; nam est tanquam fœtus insipiens, qui non conatur statim egredi ex angustiis uteri materni et prodire in lucem; sed illic diu moratur in confractione. Tam stolidi sunt peccatores, qui, cum sint sæpe in extremis angustiis, in illis hærent, ab iisque confringuntur et conteruntur, nec ad pænitentiam et ad Deum recurrunt: quod si facerent, mox ab iis se expedirent; a Deo enim liberarentur. Aliter Rupertus et Arias, q. d. Ephraim non agnoscit suam culpam et scelus, «dicitque: Cuncti labores non invenient mihi iniquitatem;» facit ergo sicut stolida puella, quæ cum fornicata sit, scelus occultat; sed dum ei partus angustiæ obveniunt, illud cum summo dedecore et dolore prodit: nam non stabit in contritione filiorum, id est tantos in pariendo cruciatus et contritiones patietur, ut sustinere et dissimulare nequeat; sed se parere vultu et voce prodat, imo proclamet. Pari modo accidet Israeli in excidio: tanta enim erit ejus clades et dolor, ut omnes agnoscant ejus scelus fuisse enorme, ob quod adeo punitur; licet illud nunc neget et occultet. Ita Rupertus, Arias et Sanchez quem vide. Tropologice, sicut puella fœtum, sic peccator peccatum concipit cum modica et brevissima voluptate; sed illud parturit et parit cum magno et longo dolore, præsenti et æterno. Vide S. Hieronymum hic ad vers. 15.
13:14
14. De manu mortis liberabo eos. — Chaldæus vertit in præterito, liberavi eos, q. d. Hactenus sæpius Israelitas pœnitentes, et me invocantes liberavi ab hostibus, morte et excidio: at jam impænitentes mihique rebelles tradam hostibus et morti: imo ipse ero eis mors, ut sequitur. Verum Hebræus, Septuaginta et alii passim legunt in futuro: Liberabo et redimam. Secundo, Leo Hebræus et Clarius subaudiunt conditionalem voculam si, Imago desumpta est a rebus pretiosis, quæ colligantur et diligenter asservantur, et in vers. seq. describitur effectus istius ligationis et reconditionis peccatorum Ephraimi. vertuntque per subjunctivum, q. d. Si populus Israel esset filius sapiens, et resipisceret a peccatis, ac ad me rediret, de faucibus inferni et mortis liberarem eum: at quia manet insipiens et impænitens, morti a me tradetur. Ubi nota: Pro mortis hebraice est שאול sceol, id est inferni, ut vertit Syrus, sed eodem res redit: quia hæc duo tunc erant conjuncta. Nam ante resurrectionem Christi, qui ibant in mortem, ibant pariter in infernum. Verum nec Hebræus, nec Septuaginta, nec Chaldæus, nec alii habent voculam si, sed legunt absolute: Liberabo et redimam. Hæc ergo est vera et genuina lectio. Quæres, quis ejus sit sensus, et de qua liberatione hic agatur? Primo, Ruffinus hæc accipit de liberatione urbis Hierosolymæ e manu Sennacherib eam obsidentis, quæ facta est per angelum cædentem 185 millia Assyriorum, IV Reg. xix, 35. Verum illa fuit liberatio Judæ et Hierosolymæ; hic vero agitur de liberatione Ephraim, id est decem tribuum, ut patet vers. 1. Melius Theodoretus et a Castro censent hic agi de liberatione e captivitate Babylonica: licet enim ea primario fuerit Judæorum, tamen secundario fuit quoque Israelitarum: multi enim ex iis miscentes se Judæis, cum iis e captivitate in Judæam redierunt. In captivitate enim erant quasi in morte et in inferno, erantque ibi morituri et in infernum descensuri, nisi Deus inde eos liberasset. Typice autem agi hic de liberatione et redemptione Christi, qui moriens et resurgens Patres e limbo et morte liberavit, vitæque restituit. Simili schemate Ezechiel, cap. xxxvii, 1, per ossium aridorum vivificationem, repræsentat liberationem Judæorum e captivitate, et typice resurrectionem mortuorum. Verum alii passim hæc non typice, sed ad litteram accipiunt de Christo, qui sua resurrectione Patres inferno et morte liberavit, secumque resurgere fecit; ac in fine mundi omnes pariter a morte ad vitam revocabit in universali resurrectione. Tunc enim perfecte hoc oraculum implebit Christus, qui inchoate illud implevit in sua resurrectione: in ea enim nos simul cum eo quasi resurreximus per fidem et spem. Ita censent S. Hieronymus, Haymo, Hugo, Rupertus, Lyranus, Vatablus, Arias, Ribera et alii passim hic, et S. Augustinus, serm. 157 De Tempore; Eusebius, lib. IV Demonstrat., cap. xii; S. Gregorius, homil. 22 in Evang., et veteres Rabbini apud Galatinum, lib. VIII, cap. xxi, ubi refert verba R. Mosis Hadarsan, dicentis: «Ibat mecum Messias filius David, quousque perveni ad portas gehennæ, cumque viderent captivi, qui in gehenna erant, lumen Messiæ, gavisi sunt eum recipere dicentes: Hic educet nos de his tenebris, sicut dictum est, Osee cap. xiii: De manu inferi redimam eos, de morte liberabo eos.» Probatur hæc sententia, primo, quia ita de Christo hæc explicat Apostolus, I Cor. xv, 54, dicens: «Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem (in communi resurrectione), tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, stimulus tuus?» Ubi manifeste citat verba Osee hoc loco, uti mox plenius dicam. Secundo, quia id arguunt ipsa verba sequentia: «Ero mors tua, o mors; morsus tuus ero, inferne:» quæ umbratice tantum et tenuiter admodum conveniunt Cyro Judæos e Babylone liberanti; proprie vero competunt Christo victori et triumphatori mortis et inferni, ut liquet ex ipsis verbis, et passim docent Patres et Interpretes, adeo ut hic videatur communis esse fidelium et Ecclesiæ sensus, cui contradicere est nefas; tertio, quia Israelitæ, de quibus hic agi nonnulli censent, e captivitate Assyriaca nunquam sunt liberati, sed in ea manserunt. Ergo de iis dici nequit: «Liberabo et redimam eos;» licet enim aliqui cum Judæis e Babylone redierint, tamen id per accidens fuit, illique fuere perpauci. Hæc autem sententia et promissio: «De manu mortis liberabo eos,» est generalis et universalis: ergo omnes spectat, et ad paucos arctanda non est. Dico ergo Prophetam hic de more ab Israelitis sui temporis avolare ad Christum: solent enim Prophetæ tristibus læta subjungere, ne populi animos in desperationem adigant, sed ad spem meliorem erigant. Illa autem læta sunt, liberatio et redemptio facienda per Christum. Cum enim hic Propheta plenum Israelis prædixisset excidium, quæ erat res tristissima, et extremæ desperationis occasio, ut hoc leniat, consolatione melioris sortis, utque hoc quasi fel melle jucunditatis dulcoret, subdit eos non tantum e captivitate, sed et a morte ac inferno liberandos per Christum; Christum enim eos, si in ipsum credant, æque ac alios omnes sibi credentes a morte et inferno liberaturum. Fateor tamen alludi hic ad liberationem e captivitate Babylonica, juxta sensum ex Theodoreto paulo ante allatum: ita tamen ut in ea non sistat Propheta, sed eam obiter tantum, quasi umbram perstringat et prætervolet, ac mentis suæ aciem scopumque figat in Christo, quem unum ad litteram significare intendit. Simili modo Isaias a Cyro avolat ad Christum, dicens cap. xlv, 8: Rorate, cœli, desuper, et nubes pluant justum. Vide Can. IV et V, quos præfixi Prophetis majoribus. Ero mors tua, o mors; morsus tuus ero, inferne. — Rupertus, lib. VI in Joannem, post medium, morsum passive accipit pro cibo qui mordetur et comeditur, ac talem fuisse Christum, qui descendens ad inferos, seipso pavit, creavit, et vivificavit Patres in limbo: «Quem, inquit, agnum in cruce torridum, illa sacratissima vespera simul omnes in inferno positi velociter comederunt, impleta prophetia quæ dicit: O mors, ero mors tua; morsus tuus, inquit, ero, inferne: quem, inquam, agnum mortui in inferno comederunt, nos eumdem manducamus (in Eucharistia) ut in æternum vivamus.» Verum hoc mysticum est, non litterale, nec genuinum. Potius enim morsus hic active capitur, æque ac mors, quo scilicet Christus momordit infernum, æque ac mori fecit mortem, eamque moriendo occidit. Hoc enim significat vox Hebræa, ut mox dicam. Unde et pro morsus Septuaginta vertunt, aculeus, per quem Rupertus, rursum hic et I Cor. xv, accipit divinitatem Christi. Ait enim: «Libera eos a morte. Sed quomodo id fiet? Mordebis me, o inferne, et ut hamum devorabis; sed postea hamo divinitatis meæ disrumpam ventrem tuum, et exibo, ac simul exibunt Patres. Christus est de quo ait Job cap. xl, 23: An extrahere poteris Leviathan hamo?» Hoc accommodatitium est et elegans: nam ad litteram stimulus hic est mortis, non Christi; vertunt enim Septuaginta: Ubi est, mors, stimulus tuus? Ergo quoad sensum litteralem, Theodoretus et a Castro per mortem et infernum accipiunt captivitatem Babylonicam, q. d. E Babylone, quasi e faucibus mortis et inferni, Israelitas liberabo, itaque ipsis quasi mortem interficiam, et infernum destruam. Chaldæus contrarie vertit: Erit, inquit, verbum meum contra eos in necem, et verbum meum ad disperdendum. q. d. Verbo et jussu meo per Assyrios occidam Israelitas, trudamque in infernum. Huc accedit Clarius; vertit enim: Ero pestes tuæ ad mortem, ero excidium tuum ad sepulcrum, q. d. Consumam te, o Israel, usque ad internecionem, usque ad mortem et sepulcrum. Verum ex definitione Ecclesiæ, et Concilii Tridentini, sess. IV, sancientis Vulgatam versionem esse genuinam S. Scripturæ, de fide certum est hanc hujus loci esse sententiam: «Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, o inferne;» sic enim habet Vulgata versio. Certum pariter est de Christo victore mortis et inferni hic esse sermonem, uti paulo ante probavi. Mors enim et infernus significant regnum mortis et inferni, quo mors per Adæ peccatum in orbem inducta, omnibus ejus posteris dominabatur, uti docet Apostolus, Rom. cap. ix, 12 et sequentibus, ac in omnes mortuos jus et imperium exercebat, eosque inferno, quasi asseclæ et carcerario suo, dedebat et mancipabat usque ad Christi adventum. Est prosopopæia: mors enim et infernus hic quasi duæ personæ et duo reges inducuntur late dominantes, quos regno et vita spoliavit Christus e morte et inferno resurgens, ac de utroque triumphavit: mortem quidem, quia post resurrectionem mors nulla erit; infernum vero, quia post eamdem nullum amplius poterit capere et devorare. Hinc resurrectionis Christi et nostræ symbolum est primo, phænix, qui fertur emori, resurgere et juvenescere: moriendo ergo occidit mortem, et suscitat vitam. Unde illud Job, cap. xxix, 18: Dicebam: «in nidulo meo moriar, et sicut palma (Tertullianus, lib. De Resurrect. cap. xiii, Vatablus, R. Salomon et alii vertunt, et sicut phænix) multiplicabo dies.» Hic enim longævus est, et in nidulo moritur. Secundo, sicut hydrus crocodilum interficit, sic Christus mortem et tartarum. Audi B. Petrum Damianum, lib. II, epist. 18 ad Cardin.: «Hydrus, ait, animal est habitans in gurgitibus fluminum, crocodilis feraliter inimicum. Hic itaque cum viderit crocodilum aperto ore in crepidine fluminis dormientem, provolvitur in limo luti, ut faucibus illius lubrico corpore facilius possit illabi. Tunc in os crocodili dormientis perniciter insilit, quem ille desuscitatus repente deglutit. Hydrus vero viscera ejus cuncta dilaniat, donec eo jam prorsus exstincto, de cadavere illius vivus et victor erumpat. Quid hic crocodilus, nisi figuram tenet mortis et tartari? Quid hydrus, nisi victoriam innuit Salvatoris? Limo ergo hydrus obvolvitur, dum Redemptor noster humanæ carnis luto vestitur. Hic ventrem ingreditur crocodili, quia Dominus claustra penetravit inferni. Hic demolitur intima viscerum, et Dominus mortis evertit imperium. Ille, corroso ac penetrato cadavere, post victoriam redit, quia Salvator noster postquam infernum moriendo momordit, cum triumphali de sepulcro gloria resurrexit. Unde morti per Prophetam victor insultat: Ubi est, inquit, o mors, victoria tua? Ubi est stimulus tuus? Et iterum: O mors, ero mors tua: morsus tuus ero, inferne.» Citat hunc Osee locum S. Paulus, I Cor. cap. xv, 54: sed ex versione Septuaginta hoc modo: «Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, stimulus tuus?» Unde patet hic duplicem esse ex Hebræo versionem, utramque canonicam: tam enim nostra hic in Osee, quam Septuaginta, quos sequitur Paulus, est canonica. Ubi nota primo: Hebræum אהי ehi significat ero, uti vertit Noster hic vers. 14; secundo, ut R. Jona, ehi per metathesin sumitur pro איה aiie, id est ubi, uti vertunt Septuaginta et Paulus, I Cor. cap. xv, 55, et ita to ehi vertit Noster, Septuaginta et Chaldæus hic, vers. 10. Nota secundo: Pro mors tua hebraice est דברך debarecha: quod si a דבר deber deducas, significat pestes tuæ, q. d. O mors, ero plenissima pestis et mors tua; et, ut Symmachus vertit: Ero plaga tua. Sin a דבר dabar, id est verbum, deducas, significat, ubi verba tua, vel sermones tui? ut vertit Aquila et Vetus Editio. Septuaginta vertunt δίκη, hoc est causa; pro quo Paulus hic habet νίκος, id est victoria. Unde putant aliqui Paulum apud Septuaginta legisse νίκος, vel νίκη, pro δίκη: sed omnia vetera exemplaria Septuaginta interpretum, teste Hieronymo, habent δίκη, id est causa. Melius ergo dicemus Apostolum immutasse verba, non sensum, cum pro causa posuit, victoriam; Græcum enim δίκη quatuor significat: Primo, causam forensem, et, ut Hieronymus in Osee cap. xiii, vertit, contentionem, q. d. Ubi est, o mors, causa tua contentiosa, qua in Dei judicio homines ob peccatum mortis reos peragebas et vincebas? Secundo, significat δίκη sententiam, q. d. Ubi est, o mors, sententia tua? scilicet omnes tibi, id est morti, adjudicati sunt. Tertio, significat jus, q. d. Ubi est jus quod olim habebas in omnes? Quarto, significat pænam, q. d. Ubi est pæna illa durissima qua homines puniebas et perdebas? et hoc quartum alludit ad Hebræum deber, id est pestis; priora tria alludunt ad dabar, id est verbum. Ex quibus patet in re causam idem esse quod victoriam. Nota tertio: Pro morsus tuus hebraice est קטבך katabcha, quod Symmachus occursum vertit; Theodotion et Vetus Editio, plagam et conclusionem; Septuaginta, κέντρον, id est stimulus, aculeus, quo scilicet mors homines confodiebat et occidebat. Proprie katabcha significat excisionem, qua Christus mortem omnia succidentem succidit. Hoc enim est katob, scilicet evulsio, excisio, excidium, seu exitium, hoc est lues subito evellens et exscindens: qualis est febris valida, pestis, apoplexia, quæ subito mortem adfert, ipsaque mors subitanea, quæ hominem avellit et exscindit. Noster apte vertit morsum. Ubi adverte: morsus hic tam passive, quam active sumi potest, q. d. Ego Christus mordebor a te, o mors, et o inferne; sed ita ut a te morsus te vicissim mordeam, ita ut a te quasi absorptus viscera tua disrumpam, itaque fideles electos educam e ventre tuo. Nota quarto: Pro inferne, ut habent Hebræa, et Noster, et Græca, I Cor. cap. xv, 55: Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος, ubi est, o inferne, victoria tua? Interpres noster hic vertit: «Ubi est, mors, victoria tua?» eodem sensu: infernus enim et mors significant statum mortuorum: omnes olim ante Christum post mortem in limbum descendebant. Sic Act. cap. ii, 24, et alibi, Græcum θανάτου, id est mortis, noster Interpres vertit, inferni. Eodem ergo redit versio Septuaginta, quam sequitur Paulus, cum nostra et Hebræo. Sensus ergo est: Ubi est, mors, victoria et stimulus tuus, quo solebas homines occidere, eisque dominari? q. d. Periit, confractus est a Christo, qui est mors tua, o mors, et morsu suo te, o inferne, disrupit et absorpsit. Ubi adverte: hoc cœptum est impleri cum Christus resurrexit, et animas sanctorum e limbo reduxit, sicque ex inferis quasi morsu hanc partem abstulit. Ita Anselmus et Origenes, homil. 22 in Evang., et S. Augustinus, serm. 137 De Tempore: perfecte autem implebitur in communi resurrectione, ut docet Apostolus. Pulchre S. Hieronymus, in Epitaphio Nepotiani ad Heliodorum, mortem alloquens, illique cum Paulo insultans: «Qui, inquit, per Osee quondam tibi rigidus minabatur: Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne, illius morte tu mortua es, illius morte nos vivimus? devorasti, et devorata es, dumque assumpti corporis Christi sollicitaris illecebra, et avidis faucibus prædam putas, interiora tua adunco dente (vel, ut alii legunt, unco) confossa sunt. Gratias tibi, Christe Salvator, tua agimus creatura, quod tam potentem adversarium nostrum, dum occideres, occidisti.» Denique Syrus secutus Septuaginta vertit: Ubi est igitur victoria tua, o mors? aut ubi est aculeus tuus, inferne? Et Arabicus Alexandrinus: Ubinam scientia tua, o mors, et ubi spina tua? puta stimulus tuus. Et Arabicus Antiochenus: Ubi est causa tua (lis tua, jus tuum), o mors? Et ubi telum (vel gladius) tuum, o inferne? Audi S. Augustinum, serm. 137 De Tempore, et ex eo S. Gregorium, homil. 22 in Evangel.: «Ero, ait, mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne; id namque quod occidimus, agimus ut penitus non sit: ex eo enim quod mordemus, partem abstrahimus, partemque relinquimus. Quia ergo in electis suis funditus occidit mortem, mors mortis exstitit: quia vero ex inferno partem abstulit, et partem reliquit, non occidit funditus, sed momordit infernum. Ait ergo: Ero mors tua, o mors, ac si aperte dicat: Quia in electis meis te funditus perimo, ero mors tua. Ero morsus tuus, inferne, quia, sublatis eis, te ex parte transfigo.» Celebrant veteres robur, victorias et triumphos Achillis, Herculis, Samsonis, Alexandri, Julii Cæsaris, et similium, quibus nemo in hac vita resistere valuit; sed hi omnes a morte victi sunt, et ad inferos descenderunt. Solus Christus domitor est mortis et inferni. Unde ait ipse, Apocal. cap. 1, 18: «Habeo claves mortis et inferni.» Et cap. xx, 13: «Mors et infernus dederunt (Christo judici) mortuos suos. Et infernus et mors missi sunt in stagnum ignis.» Itaque in die judicii mors et infernus in triumphum ducentur a Christo, ejusque currum triumphalem sequentur, juxta illud Habac. cap. iii, 5: «Ante faciem ejus ibit mors. Et egredietur diabolus ante pedes ejus.» Insuper fecit Christus ut non tantum ipse, sed et omnes ejus milites et sequaces infernum et mortem vindicent, de iisque triumphent. Præclare S. Bernardus, sermone 26 in Cantic., describens mortem lætam et felicem Gerardi fratris sui: «Non, inquit, dubium quin ad illos ieris, quos circa medium extremæ noctis tuæ invitabas ad laudem, cum in vultu et voce exsultationis subito erupisti in illud Davidicum, stupentibus qui assistebant: Laudate Dominum de cœlis, laudate eum in excelsis. Jam tibi, frater mi, nocte adhuc media diescebat, nox sicut dies illuminabatur. Prorsus illa nox illuminatio tua in deliciis tuis. Accitus sum ego ad id miraculi, videre exsultantem in morte hominem, et insultantem morti: Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, stimulus tuus? Jam non est stimulus, sed jubilus. Jam cantando moritur homo, et moriendo cantat. Usurparis ad lætitiam mater mœroris, usurparis ad gloriam gloriæ inimica, usurparis ad introitum regni porta inferi, et fovea perditionis ad inventionem salutis, idque ab homine peccatore.» Causam subdit: «Juste nimirum, quia tu inique in hominem innocentem et justum potestatem temeraria usurpasti. Mortua es, o mors, et perforata hamo quem incauta glutisti, cujus illa vox est in Propheta: O mors, ero mors tua, morsus tuus ero, inferne. Illo, inquam, hamo perforata, transcuntibus per medium tui fidelibus, latum lætumque exitum pandis ad vitam. Gerardus te non formidat, larvalis effigies. Gerardus per medias fauces tuas transit ad patriam, non modo securus, sed et lætabundus et laudans.» Ita SS. Vincentius, Laurentius, Sebastianus, aliique martyres, tortoribus, tormentis et morti per Christi gratiam et robur insultarunt. Ita sancti Confessores, Anachoretæ, Religiosi in morte exsultarunt, et etiamnum exsultant: quia mortem moriendo superant, et ad beatam immortalitatem transeunt, uti multis demonstrat noster Hieronymus Platus, lib. I De Bono status religiosi, cap. xxxi. Neque Religiosi tantum, sed et fideles quique. Hinc illæ eorum voces: «Mors Christiano ludus est. Maturus ævi est, qui pro Christo potest mori. Vita mihi in tædio, mors in desiderio. Vita mihi non eripitur, sed in melius commutatur. Nunc mori desino, et vivere incipio.» In hac enim vita «propter te,» o Domine, «mortificamur tota die.» S. Cyprianus audiens sententiam mortis: «Gratias, inquit, ago Deo omnipotenti, qui me a vinculis hujus corporis dignatur absolvere.» Idem, epist. 1 ad Cornelium, laudans ejus et populi Romani in fidei confessione constantiam: «Intellexit adversarius, inquit, milites Christi vinci non posse, mori posse, et hoc ipso invictos esse, quia mori non timent.» Nam, ut ait S. Bernardus, tractat. De Natura et dignitate divini amoris, cap. xv: «Hunc transitum ad vitam miseri infideles mortem appellant, fidelis autem quid, nisi Pascha? quia moritur mundo, ut perfecte vivat Deo: ingreditur locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Denique ex hoc loco, et ex I Petr. cap. iii, 19, ubi dicitur Christus prædicasse inferis, Origenes et nonnulli alii opinati sunt Christum aliquando omnes damnatos ex inferno liberaturum, ac consequenter omnes damnatos aliquando salvandos. Ita censuit Marcion, Christum in suo ad inferos descensu omnes animas damnatas liberasse, uti referunt Irenæus, lib. 1, cap. xxix, et Epiphanius hæres. 24. Sic multi putant animam Trajani Imperatoris precibus S. Gregorii ex inferno fuisse liberatam. Et in nonnullis Patrum historiis (teste Niceta in orat. 42 Nazianzeni) refertur Platonem apparuisse cuidam christiano, qui ei sæpe maledicebat, ac dixisse: «Ego quidem peccatorem me esse non inficior; verum cum Christus in infernum descendit, nemo ante me ad fidem accessit.» Verum hæc apocrypha sunt, fabulosa et hæretica, uti docet Bellarminus, lib. II De Purgat. cap. viii; Suarez, III part. Quæst. lii, art. 8, disp. 33, sect. iii, et alii. Christus ergo descendens ad inferos, solum Patres e limbo, et animas purgatas, vel purgantes e Purgatorio liberavit. Pie enim multi censent Christum triumphatorem in suo descensu ad inferos, omnibus in Purgatorio existentibus dedisse jubilæum, et primas indulgentias, nimirum plenariam culparum ac pænarum remissionem. Sic enim solent reges, cum alicubi inaugurantur, reos omnes e carceribus liberare. Hoc enim decet beneficentiam et magnificentiam novi principis, ut felix sit regni auspicium, utque opinionem clementiæ sibi conciliet. Unde S. Gregorius, lib. XIII Moral. xx, asserit Christum descendendo ad inferos liberasse omnes electos. Et S. Augustinus, serm. 137 De Tempore: «De electis suis, inquit, nullum apud inferos reliquit.» Et S. Anselmus in Elucidario: «Omnes absolvit, et in gloriam duxit rex gloriæ,» juxta illud Isaiæ, cap. xlix, 9: «Dices his qui vincti sunt: Exite; et his qui in tenebris sunt: Revelamini.» Huc quoque inclinat Marsilius in III, Quæst. xiii, art. 2, dub. 3; Major in III, dist. xxii; Gabriel ibid., dub. ult.; Dominicus Soto in IV, dist. xlv, Quæst. 1, art. 1. Gerson, alphabeto 83, litt. F, dicens Christum forte Purgatorium evacuasse: licet D. Thomas, III part., Quæst. lii, art. 8, et ibidem Suarez suspicientur Christum non omnes Purgatorio liberasse, sed aliquibus tantum hanc gratiam indulsisse, nimirum illis solis, qui ad illam magis dispositi erant, v. g. qui singularem aliquam perfectionem fidei ac devotionis erga Christum, vel passionem, aut gloriam ejus habuerunt dum viverent. Durius est quod censent Durandus in III, dist. xxii, Quæst. iv, Richardus, ibid. art. 3, Quæst. ii; Abulensis, paradoxo V, cap. cxviii, Christum nil penitus indulsisse animabus Purgatorii, sed tantum illas liberasse; quæ jam omne debitum pœnæ exsolverant. Mystice S. Augustinus, libro LXXXIII Quæst., Quæst. lxx, et epist. 57 ad Dardanum, per mortem accipit concupiscentiam, sive fomitem peccati: hæc enim concupiscit et contendit contra spiritum: hanc enim mortem, inquit ipse, peccato meruimus. Hæc mors et contentio auferetur in resurrectione et gloria cœlesti: nulla enim erit contentio inter carnem et spiritum, cum mortale hoc induerit immortalitatem: «Mortem, inquit, significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quæ resistit bonæ voluntati delectatione bonorum temporalium fruendorum. Non enim diceretur: Ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset... Ipsius contentio etiam illo loco describitur: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Hæc enim sibi invicem resistunt et adversantur, ut non quæcumque vultis, illa faciatis. Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro illuminato et vivificato, id est bonæ voluntati subjiciatur. Hanc autem mortem meruimus.» Et mox: «Ergo aculeus mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio, quæ jam possit resistere bonæ voluntati, et cum dolore confici: quam delectationem, quia in defectu est animæ deterioris effectæ, jure mortem vocamus. Tunc itaque absorpta erit mors in victoriam, cum per sanctificationem in omni parte hominis perfectam delectatione spiritualium delectatio carnalis obruitur.» Consolatio abscondita est (hebraice abscondit se) ab oculis meis. — Ita Hebræus, Septuaginta et alii passim. Perperam ergo Chaldæus et Theodotion vertunt, ab oculis ipsorum, puta Israelitarum cum exscindentur, q. d. Auferam ab illis omnem consolationem, auferendo meam præsentiam et majestatem, et consequenter omne bonum ab eis. Jam «abscondita est,» id est brevi certoque abscondetur. Rursum pro consolatio hebraice est נחם nocham, quod tria significat, consolationem, commiserationem, et pænitentiam. Consolationem vertit Noster et Septuaginta; at recentiores, ut R. David, et ex eo Leo Hebræus, Pagninus et Arias vertunt, pænitudioem, q. d. Abscondetur, id est non veniet in conspectum meum pænitudo, hoc est, non mutabo sententiam meam de Israelis excidio pænitentia ductus, ut sæpe hactenus feci, sed sine ulla commiseratione certo et obfirmate eum disperdam. Verum quomodo hæc cohærent cum consolatione summa, quæ præcessit: «Ero mors tua, o mors; morsus tuus ero, inferne?» Rursum hæc ad Christum spectant, non ad Israelem, uti paulo ante demonstravi. Dico ergo, sensus est quem dat S. Hieronymus: «Dum video et considero, inquit, duram mortis necessitatem (eo quod nullus sit hominum qui vivat, et non moriatur), non valeo consolari; quidquid mente concepero, dolorem meum non potest mitigare, cernentis charissima inter se nomina morte sejungi: ipse, inquit, infernus inter fratres dividit,» q. d. Dum contemplor omnes homines mori, et ad infernum descendere, dum video mortem omnia depasci, et fratres a fratribus separare, valde contristor, sed me consolor, dum ad Christum mortis domitorem oculos reflecto. Ille enim id quod promisit: «Ero mors tua, o mors; morsus tuus ero, inferne,» sine dubio reipsa præstabit. Huc accedit Lyranus, qui hanc accipit quasi vocem a morte per Christum suscitandorum, sed anxiorum, eo quod nesciant suam sortem, an scilicet in die judicii inter electos ad dexteram, an inter reprobos ad sinistram collocandi sint, donec Christus judex inter fratres dividat, et cuique suam sortem, locum et mercedem pro meritis attribuat. Hæc expositio huic loco congrua est et apposita.
13:15
15. Quia ipse inter fratres dividet. — «Ipse,» scilicet «infernus,» non captivitatis Assyriacæ, ut vult Theodoretus et Arias, q. d. Quia Ephraim fecit schisma, et divisit se a fratribus, puta a duabus tribubus, idcirco adducet Deus ventum urentem, puta Salmanasar, qui eum in captivitate dividat et dispergat: sed infernus proprie dictus; hic enim dividit fratres vivos a mortuis, quos absorbet: ipsos etiam mortuos dividit, dum unus hoc loco, alius alio in inferno pro operum diversitate collocatur. Ita Hieronymus et Haymo. Aliter Lyranus. Ipse, inquit, scilicet Christus, dividet in judicio homines justos ab injustis, puta electos a reprobis. Nota: Pro dividet, uti vertunt Noster et Septuaginta, legentes in Hebræo יפריד iaphrid, jam in Hebræo legitur יפרי iaphri, id est multiplicabit, crescet, fructificabit; unde deducitur nomen Ephraim, id est frugifer, crescens, multiplicans. Inde enim Joseph filium sibi natum vocavit Ephraim, dicens: «Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ,» puta in Ægypto, in qua fui incarceratus, pauper et miser, Gen. xli, 52. Quam nomenclaturam confirmans et extendens Jacob, pater Joseph, benedicens Ephraim dixit: «Semen illius crescat in gentes,» Gen. cap. xlviii, vers. 19. Alludit ergo iaphri ad Ephraim, de quo est sermo, q. d. Ephraim juxta etymon suum erat Ephraim, id est frugifer; crevit enim et germinavit in multam sobolem, juxta benedictiones avi sui Jacob, quamdiu in cultu et lege Dei stetit: at quia jam ab eo descivit, adducam ventum urentem, qui omnia hæc ejus germina arefaciat. Ita Clarius et Pagninus. Aut, ut Chaldæus: Quia, inquit, multiplicaverunt opera corrupta, ideo adducam regem fortem, puta Salmanasar, qui eos puniat et perdat. Melius Vatablus et alii hoc de Christo accipiunt, q. d. Christus est Ephraim, qui iaphri, id est multiplicabit electos suos in die judicii, tum numero, tum gloria, uti in hac vita multiplicavit eos gratia, meritis et virtutibus. Optime de inferno accipias, hunc enim demonstrat pronomen ipse, q. d. Quia infernus in immensum crevit, itaque dilatavit os suum, ut majorem hominum partem absumpserit, idcirco adducet urentem ventum Dominus, scilicet id est frugifer; crevit enim et germinavit in multam sobolem, juxta benedictiones avi sui Jacob, quamdiu in cultu et lege Dei stetit: at quia jam ab eo descivit, adducam ventum urentem, qui omnia hæc ejus germina arefaciat. Ita Clarius et Pagninus. Adducet urentem ventum Dominus. — Per ventum urentem, Theodoretus accipit Cyrum, Arias et Clarius Salmanasar: hic enim Israelitarum, ille Babyloniorum terram, venasque opum, omniaque desiderabilia et pretiosa quasi ventus urens siccavit, perdidit et rapuit. Verum dico «ventum urentem» esse Christum, q. d. Quia infernus fratres a fratribus divisit, idcirco Deus Pater Christum quasi austrum urentem in orbem induxit, cum eum de inculto hujus mundi deserto, æque ac de inarato B. Virginis utero, quasi de deserto suscitavit, ut venas mortis, puta peccata quibus ad mortem et infernum, quasi ad communem plenumque malorum fontem tendimus, siccaret et aboleret, ipsumque fontem, puta mortem et infernum, desolaret, ac diriperet animas SS. Patrum et Sanctorum, quas mors et infernus, ut supellectilem maxime pretiosam et desiderabilem, in thesauris suis habebat, et arcte retinebat. Ita S. Cyrillus, Hieronymus, Rupertus, Haymo et alii. Rursum non incongrue Lyranus et Vatablus per ventum urentem accipiunt ignem conflagrationis mundi, quem Christus quasi administrum præmittet, ut omnes mortis et inferni venas, puta peccata et peccatores, omnemque mundi concupiscentiam perdat et comburat. Hic enim ignis admixtum habebit ventum, quo propelletur per omnes mundi partes, ut universa quaquaversum consumat. Ad Christum enim hæc omnia spectant, ad eum enim avolare cœpit vers. 14, de eoque loqui pergit usque ad finem capitis. Hisce enim omnibus describit Christi de morte et inferno victoriam, spolia et triumphum, ita tamen ut alludat ad Cyri, vel Salmanasar victorias, spolia et triumphos. Sicut enim hi impios perdiderunt, ita et Christus; et sicut Cyrus pios Babylone, ita Christus credentes in se a morte et inferno liberavit. Quare accommodatitium est, non litterale, quod S. Hippolytus episcopus et martyr, tract. De Consummat. mundi, initio, per ventum hunc urentem intelligit Antichristum: «Ecquis, inquit, alius ventus uredinis a deserto, quam Antichristus, qui temporibus suis deleturus est et desiccaturus venas aquarum, et fructus arborum, propterea quod homines amplexuri sunt opera ejus? Itaque delebit eos, ipsique servient in impuritate ipsius.»
13:1
v. 4 « Loquente Ephraim horror invasit Israel et deliquit in. Baal et mortuus est » ; — prioris membri sensum expressit S. /[ier. ; hebr. vertes : simul ac loquebatur Ephraim, horror ( exstitit) ; exaltatus erat! ipse in Israel ; sim. Syrus : « factus est magnus in Israel », et Chald. : « dum aliquis de domu Ephraim lo- 1. NY?3 hac notione cf. Nah. 1, 5. Hab. 1, 3. Forte alludit ad N*gez princeps tribus Nu. queretur, terror apprehendit populos ; exaltati erant ! in Israel ». Tempus iudicum propheta dicit, quo Ephraim numero, potentia, auctoritate eminebat (cf. Iud. 8, 1 etc. 12, 4 etc. et postea etiam cf. 4 Reg. 14, 9 et seq. ctc.) — at mox idololatria infecti sunt, Baal coluerunt (cf. Iud. 2, 11-13). Inde mortuus est, interiit, ruinae se obnoxium reddidit, vitam et vigorem funditus evertit. Iustitia enim fundamentum est regnorum, miseros autem populos reddit peccatum. Cogita varias calamitates, oppressiones in libro Iud. enarratas et 4 Reg. 4 cladem a Philisthiim illatam, qua arca Domini in hostium potestatem venit. Hisce Ephraim principatu et priore dignitatis loco destitutus est (Scholz). Neque tamen ea poena resipuit :
Dixerat, quid Deus patri, quid populo iuveni praestitisset ; iam ulteriorem historiam brevi complectitur : fuit Ephraim tribus potentissima ; at per idololatriam misere cecidit ; ita
13:2
v. 2 « et nunc addiderunt ad. peccandum, feceruntque sibi conflatile de argento suo quasi similitudinem tdolorum ; factura, artificum totum est ; his ipsi dicunt : immolate homines vitulos adorantes » . — Idololatriam, vitulorum cultum a leroboam introductum propheta designat, quo apostasiam a Domino et regno Dei instituto admiserunt, quod est praecipua ratione et dicitur peccatum Israel ( cf. 3 Reg. 12, 28. 30 ; 14, 16. 4 Reg. 10, 29 etc. ). Rei indignitatem proponit dicens de argento suo et factura artificum totum est ; i. e. idola niil sunt ; cultores iis tribuunt, ut fiant et exsistant, largientes materiam et operam et artem impendentes ; unde fit, ut totum idolum nihil sit, nisi inanis quaedam effigies, hominum industria elaborata ; huc omnis gloria, potentia, terror idolorum recidit. Conflatile cf. Ex. 32, 4. 8; de idolorum confectione cf. Is. 40, 19 ; 44, 9-20. Ier. 10, 3. Baruch cp. 6. Sap. 13, 10; 14, 1 etc. Et haec simulacra fecerunt sibi quasi similitudinem idolorum i. e. in iis numinis effigies, similitudo, repraesentatio agnoscebatur. Patet vatis irrisio et. exsufflatio idololatrarum, dum simulacra illa belluina, foeda, horrida similitudines numinis colendi vocantur (cf. Schegg). In hebr. legitur Danai in intelligenlia sua idola, uti iani veteres vertunt (cf. Rib. Sancl. Lap. Mar.) ; explicant a nzan quasi formam abbreviatam pro pnaman — varia de hac re cf. apud Scholz — sensus est : tota. ratio, cur simulacrum vel idolum exsistat, est hominis mens et ratio, qua tale sibi fingit ; vel nisi homo artem et intelligentiam suam adhiberet, actum esset de idolo. Alii vero explicant : faciunt simulacra secundum sententiam, seu consilium suum i. e. ut quisquis excogitavit (cf. Sanct.) ; at minus apte, quia idolorum simulacra non pro artificis arbitratu, verum pro more antiquo ae consuetudine inolita formabantur. LXX vertunt xaz' eixóva ; Syrus et Chald. : in similitudine ; quare coniectura Sanct. non est omnino spernenda censenüs, illos vocem a 523 aedificare, fabricare derivasse. Uti LXX (xa«xà), Chald. (?) vulg. (quasi), ita et codices hebr. plerique et editiones sollerter * factae legunt 2 (ef. apud de Rossi), uti etiam codex babylonicus. 1. vanai]no cf. Num. 16, 3, ubi ita hebr. hithpael verbi NY'3 declaratur. V *ci 2. Vide v. g. editionem quam adornavit Baer : liber duodecim prophetarum, textum maQuod sequitur : Ais ipsi dicunt... in omni textu difficultate non caret. Textum latinum explanant vel : sacerdotes et principes adhortantur : vos, homines, offerte sacrificia ; scil. « ut vitulis ratione sensuque carentibus supplicent homines, precum ac victimarum oblatione famulantes » (Ps. Ruf. sim. Sanct.) ; vel praeterea : immolate! homines cum sint, tamen vitulos adorant (cf. Alb.) ; vel demum : ipsos homines offerte et caedite victimas ; ita LXX 032aze av0gozcug et graeci interpretes ; praeterea Ephr. Hier. Haimo, Rup. Rib. Lap. Schegg, Trochon. Sacrificia humana facta fuisse certum est in cultu Moloch (cf. 4 Reg. 17, 17. Ez. 93, 31). Quare in hac explicatione cum vitulorum cultu aliud idololatriae cenus adfuisse propheta coarguit, et fatale illud studium castigat omnes gentium abominationes sedulo imitandi. Hic sensus accusationem v. 1 auget, rebus gestis et moribus Israelitarum congruit, et minas. pocnamque in versu subsequente optime praeparat. Ais tpsi dicunt erit explicandum : de his scil. idolis, quod attinet ad idola, dicunt etc. ; nam principes ac plebem ibi indicari nullo demum vestigio apparet. LXX in altero membro habent : uóo70: 112 £z*s2otzasw. Textum hebr. verte : iis (seil. idolis). ipsi. supplicantes ; immolantes homines, vitulos osculantur ; YN. ad idola loqui hoc loco ex contextu facile ad supplicandi vel adorandi notionem deflecti potest (ef. Scholz) ; alias illud. Qn difficile explicatur, neque. commode ad. antecedentia trahi potest, uti LXX coniungunt &£gyx 3xzovuv Guvzezessapévx autou, D'IN nas eliam verti potest : immolantes inter homines, vel homines qui immolant (cf. Is. 29, 19. 4 Sam. 17, 40), ità ut cum emphasi rei indignitas notetur, quia homines ratione praediti sacrificia offerunt simulacris arte humana factis et. eitulos venerentur osculo ; « qui enim adorant, solent deosculari manum suam, quod Iob fecisse se negat, Iob 31, 27. 28 » (Hier), de qua re plura hic vide apud Sanct. et apud. Pinedam Ibi locum explicantem. Praeterea notat S. Hier. : « pro eo quod iuxta Sym. et Theod. verumus adorantes, Aq. interpretatus est za:xzuoz2vze; deosculantes ». lodem teste Sym. interpretatus est : « immolate, homines vitulos adorent, ut sit. sensus : immolate, lioc est sacrificate idolis, et hucusque distinetio sequatur : rationale animal, homines, adorent vitulos, muta animantia ». Ceterum verba. Sym. feruntur : usos; zo55t42visxz: (in fragmentis Hexapl.) '. — Syrus in. utroque membro. vertit. participium : saerificantes homines et vitulos osculantes ; item. Chald. : pseudoprophetae saeritieantes operi manuum hominum et tauros vitulis mactantes. — LXX et S. Hier. certe legerunt 3123, quae lectio verbo dicentes praecedente. exigitur, nisi Y2N. notione potius inusitata adorandi, supplicandi aceipiatur. Syrus tàmien per. exelamationem vertit : dieebant eis , immolantes homines.... In tanta. varietate quid Osee. scripserit dicere vel coniicere non ausit. ' Sceleri poenam denuntiat : umbram et nihilum sequuntur ; pari ratione soreticum accuratissime expressit, e fontibus masorae varie illustravit, uotis criticis confirperibunt, nam qui adhaeret creaturae cadet cum labili, quanto magis qui inania simulacra veneratur ?
13:3
v. 3 « idcirco erunt quasi nubes matutina et sicut ros matutinus praeteriens, sicut pulvis turbine raptus ex area et sicut fumus de fumario » ; — « quae omnia videntur ad tempus et subito dilabuntur, iuxta illud quod dixerat 10, 1; 41,4 » (Hier.) ; cf. 6, 4. Comparationibus utitur quattuor ; longior haec poenae intimatio et aliquid habet sollemnitatis et vastationis certitudinem magnitudinemque enuntiat. JVubes matutina cito a sole oriente dissoluta et dispulsa evanescit ; rorem sol matutinus statim sorbet, siccat, aufert; pulverem intellige non arenae, nec terrae, sed palearum frumenti triturati, puta glumam et quisquilias palearum (has enim significat hebr. VB ), quas ventus turbinis rapit ex area, in loco aperto, alto, ventis pervio collocata et huc illucque difflat. Fumus de fumibulo propulsus statim tenues vanescit in auras ( Lap.) ; sicut deficit fumus deficiant Ps. 61, 2. De versione LXX haec monet S. Hier. : «quaerimus, quare LXX pro fumario, quod Theod. transtulit xazvoóó7,» *, locustas interpretati sint ? Apud Hebraeos locusta et fumarium iisdem scribitur literis : alef, res, beth, he. Quod si legatur arbe (12*N) locusta dicitur, si orobba (n2*N) * fumarium, pro quo Aq. xazao&«zn» Sym. foramen interpretati sunt. Cataractam autem proprie vocat foramen in pariete fabricatum, per quod fumus egreditur ». At eorum ruina non erit perpetua; « numquid sic offenderunt ut caderent? absit » (Rom. 141, 11) ! Uti in hac parte fit, instaurationis promissio immediate ruinae subiungitur (cf. 11,8 ;
13:4
12, 9) v. 4 « ego autem Dominus Deus tuus ex terra Aegypti, et Deum absque me nescies et salva- Lor non est praeter me » ; — mirabilia, quae olim pro populo patravit, dat populum rebellem sed spem instaurationis ostendat. Se profitetur unum Deum et salvatorem, quem populus uti olim in Aegypto expertus est vel scivit (cf. Ex. 6, 1), iterum salutis largitorem experietur, neque enim est aliud nomen, in quo nos oporteat salvos fieri ; cf. Is. 43, 11; 63, 16 ; 64, 4 (hebr.). Deus igitur fidelitatem, potentiam, clementiam suam et hominum salutis desiderium proponit ; idque denuo confirmat
13:5
v. 5 « ego cognovi te in. deserto, in terra solitudinis » ; — LXX £rxolyatwév ce. Cognovi notitia scil. dilectionis, electionis, beneficiorum (Ai/b.), dilexi te (Haimo). Desertum, terram sterilem, « inhabitabilem (LXX), ubi rerum omnium penuria, ubi nullae aquae » ( Hier. ), terram siccitatum vel ardorum (hebr.) commemorat, ut plurima illa et stupenda miracula in memoriam revocet, quibus populum numerosissimum servaverit, aluerit, ornaverit. Tantus utique labor non erit cassus! Sed tantae etiam molis erat theocratiam condere. Denuo « castigat Israelitas, qui ex rebus admodum florentibus et secundis omnia ipsis vitae praesidia suppeditantis et quibuscumque conspicuis lucem suam dare scientis obliti sint, quamquam claris verbis lex eos praemonuerit Deut. 8, 14 - 18 » (Cyr.). Uti 10, 14, bonorum abundantiam in peccata ab iis esse conversam conqueritur
13:6
v. 6 « furta pascua sua adimpleti sunt et saturati sunt et levaverunt cor suum et obliti sunt mei » ; — i. e. secundum abundantiam pascuorum ; populus Dei est grex Domini, quem in optimis pascuis collocavit, in terra fertilissima, et cui prosperum rerum successum saepe concessit. At bonorum copia circumfluentes extolli coeperunt et superbire et Dei oblivisci, quasi eius opera non egerent (Rib.). In hebr. secundum pascua eorum — ct saturati sunt, saturali sunt, eiusdem vocis repetitio vim auget. Verba sensum aperte referunt ex Deut. 8, 11 - 15; 31, 20; 32, 15 : « incrassatus est dilectus et recalcitravit » ; saturitas et divitiae superbiam gignunt, superbia, cordis elatio (Deut. 8, 14) Dei oblivionem et contemptum (cf. 2, 5) ; unde in hebr. propterea mei sunt obliti. Ex eadem gregis metaphora poenae declarationem depromit v. i « et ego ero eis quasi leaena, sicut pardus in via Assyriorum » ; — in hebr. et fui iis ... dicit scil. Deum iam saepius poenas exegisse ; cf. 3, 14 sicut leo, qui fortitudine sua terrorem incutit ; « leo rugiet, quis non timebit » (Am. 3, 8)? Unde hostiles exercitus et duces eorum leonibus etc. comparantur (cf. ls. 5, 299; 15, 9. Ier. 2, 15; 4, "1; 5, 6 etc.). Deus vero ipse iis comparatur, ut doceat « eas calamitates, quas erat illatura hostium barbaries, iubente se et essc et contingere; nec dedignatur commonitionem suam ferinis imaginibus explicare, quas et scit, licet non naturae suae sententiae, tamen damnatorum miseriae convenire » (Ps. Ruf.). lis simul poenae acerbitatem depingit et a se hostes induci ac mitti tamquam sui iudicii administratores (cf. Cyr. Theod. Theoph.). Pardus propter velocitatem notus est, cf. Hab. 4, 8. Dan. 7, 6 et propter saevitiam, cf. Ier. 5, 6 ; ?n via Assyriorum, ita etiam LXX et Syrus; 1. c. dum ab alienis auxilia et foedera petérent et supplices ad eos pergerent, calamitatibus opprimebantur ; ista foedera et amicitiae male cedebant. Si enim aliam meditantur aut ingrediuntur viam, quam quae a Deo iis praefigitur, occurret illis velut pardus hianti rictu et exsertis ungulis ad lacerandum (Sanct.) ; cf. 8, 13; 1, 11. 12; 8, 9. Sensus sane praeclarus : in via illa et itinere antitheocratico latere perniciem. Legerunt itaque "2x; textus mas. fert '"ZN insidiabor ! (cf. apud Rib. Lap. Mar.), ei concordat Chald., quae sententia bene cum sequenti cohaeret;
13:8
v. 8 « occurram eis quasi ursa raptis catulis, et dirumpam 1nteriora $ecoris eorum et consumam eos ibi quasi leo; bestia agri scindet eos » ; — uti olim punivit, ita puniet etiam in futuro; id temporis mutatione indicatur in hebr. Et cum divina mansuetudine et prioribus castigationibus non profecerint (cf. Cyr.), acerbiores annuntiat. « Aiunt qui de bestiarum scripserunt naturis, inter omnes feras nihil esse ursa saevius cum perdiderit catulos » (Hier.) ; interiora i. e. distumpam eorum universa vitalia, ut S. Hier. explicat. Vel distinctius Sanct. rem proponit : « hoc proprium est leonis, pardi, ursi, qui captam praedam foede dilacerant et eviscerant;.. porro ?nteriora iecoris praecordia sunt» (sim. Lap. Tir.). In hebr. dirumpam claustrum cordis eorum i. e. ea quae cor ambiunt ac tegunt, praecordia, pectus. Ea dilaceratio crudele mortis genus dicit ; proinde acerbissimam poenam minatur. LXX Gx ebd so cu xAetogiv xag- 6ag a):o», quam conclusionem audaciam (Cyr. Theoph.) vel cordis obdurationem ( Theod. ) exponunt, quam Deus immissis infortuniis sublaturus sit. Dilaceratione facta eos iri devoratum illico ait ; quas? leo enumeratione et multiplicatione bestiarum terrorem et cladis magnitudinem auget (cf. 13, 3) et neminem posse effugere innuit (cf. Is. 24, 18). In eo quod sese quattuor bestiis comparat, Ftup. quattuor regna signari vult, quibus Israelitarum natio conculcata et dispersa fuit. — Demum omnia complectens concludit : bestia agri ; cf. Lev. 96, 92. Deut. 32, 94; iis Deus utitur ad hostium cadavera dilaceranda, ad regiones eorum horrore et vastitate complendas ; cf. Is. 13, 21; 18, 6; 34, 11 ; 506, 9. Ier. 12, 9; 54, 31 etc. Istis minis prolatis iam consequitur Israel sibi ipsi ruinam machinari ineluctabilem, spem vero salutis in uno Domino collocari ; ita
13:9
v. 9 « perditio tua Israel, tantummodo in me auxilium tuum » ; — S. Ilier. interpretationem suam ita explanat: «infelix Israel et dignus maledictione perpetua, qui in tantum impietatis descendit profundum, ut solius Dei salvetur misericordia. Potest autem in hebr. et hoc sensu legi : dispereas, quia nihil tibi reliquum est, nisi ut mea solum clementia conserveris ». Priori modo consentit Ps. Ruf. Rem magis in universum accipit Sanct. : quidquid populus aut patitur aut. metuit mali, id cius peccatis esse tribuendum ; quare non esse cur Deum incuset, qui ut solus rebus afflictis possit esse subsidio, sic etiam ad auxiliandum pene cogente naturae bonitate semper paratus sit (sim. tib. Lap.). Idque recte. LXX vertunt : «5 &iz0023 200 'locxz zi; doxümssi; proinde pro *23 legerunt v2 et oinisso *2 non "qSy23 sed "quz? transtulerunt. Cyr. et Theoph. z5 &ixszon3 habent, at hebr. 4nrm solum £ixz6ogx correspondet. Ceterum etiam textus hebr. varie accipitur. Quod fert textus mas. jnno est — perdidit (e, ut veteres iam agnoscunt, qui. generatim supplent vitulus perdidit te (ef. Sanet.. Lap.) ; recentiores aliqui ità. sententiam absolvunt : perdidit te, quia (tu) contra me, contra. auxilium. tuum (ef. eil) ; sensus ulique est aptus, sed quis. credet ?*3 esse contra ime ? Syrus in priore parte. verbum quoque etfert ; in altera legit uti LAX. vel. eos. secutus est ; habet. enim : perdidi. fe, lsrael, quis auxiliabitur tibi? Chald. longiore cireumlocutione. utitur : « cum. vos (sitis) depravantes opera vestra, dominantur populi vobis » ete. — Alii nmm ut substantivum vertunt. (nro ?), uti iam. LXX. et S. Hier., et quidem vel : perditio. tua Israel est tantum in me, in aurilio tuo, ut sit oxyvmoron : ego qui sum et esse. volo auxilium tuum, debeo esse perditio tua, debeo te perdere. propter. peccata. (Scheqg) — sed id fortasse nimis argute et acute dieitur ! vel : perditio tibi * quia in me, in auxilio tuo (est scil. auxilium tuum) ; fortasse 3 in 1772723 per errorem adscribitur vel ex Deut. 33, 26 transsumptum est (ef. Scholz), nam de beth essentiae quod vocant. minime erit cogitandum. [nterrozatio, quam LXX efferunt, ad versum sequentem optime connectitur ; quare SeAolz. censet pro *3 cum LXX. et. uno eodice. hebr. esse 2 le gendum : perditio super te, Israel ! quis erit übi in auxilium ? Quod vere tantummodo in ipso auxilium sit, increpando. confirmat (Rup.)
13:10
v. 10. « ubi est rex. (tus ? marime nunc salvet te in omnibus urbibus tuis ! et iudices tui, de quibus dixisti : da mihi regem et principes »! — in hebr. etiam maiore cum emphasi : ubi est rez tuus, ubi ! ? cet salvet te . . . Bene expendit interrogationis vim Rup. : « vehementer vanam populi percutit aestimationem, qui regem sibi petivit, cum regem Deum haberet, et ab hoc percunctatur, ut ad considerandum excitet ct scire faciat, quia tantummodo in Deo auxilium est ». Bis enim Dominum regem spreverunt, sibique regem constituerunt: prius cum a Samuel regem institui flagitarent (1 Reg. 8, 4 et seq. v. 5i « non enim te abiecerunt, sed me ne regnem super eos » — ita Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Barh. Lap. Mar.), dein cum regem theocraticum denuo repudiarent Israelitae et sese scindentes a domo David proprium sibi regnum instituerent (cf. Rup.) ; haec apostasia malorum omnium erat ferax. fudices, scil. regis magistratus, comites, aulae principes, qui regi sunt ab administratione et pompam regiam augent ; cf. 4 Reg. 8, 12 ; et supra 1, 3. 5. Petitioni importunae acquievit Deus; « vetus tibi est ista dementia, ut videlicet melius te tibi, quam me putes consulere, de cuius opinionis exordio principes tibi dari ad similitudinem reliquarum gentium postulasti. Nunc ergo consulentiae tuae fructus appareat et contra indignationem meam regum te tueatur industria ; debebant nimirum docere te, quid prosint potestates istae tuis ambitionibus expetitae » (Ps. Ruf.). Regnum enim contra Dei voluntatem expetitum saluti iis minime fuit, sed demum regum impietate quam maxime adducebatur reipublicae ruina ; quare
13:11
v. 14 « dabo tibi regem in furore meo et auferam in indignatione mea » ; — LXX xa! &&oxa, sensum rite exprimunt ; optime tamen utimur tempore praesenti, quia responsio Dei ad petitionem illam refertur. Regem dat in furore, quia praesciens malum quod reges operaturi sunt tamen populi postulationem admittit; mala illa adumbrantur 1 Reg. 8, 11-20. Propter allusionem, quae fit ad populi petitionem, rex qui datur a Deo, non potest rex Assur intelligi (Ps. Ruf. et apud Sanet.). Atque cur regem ablaturus sit et regnum disiecturus, rationem affert
13:12
v. 12 « colligata est iniquitas Ephraim, absconditum peccatum eius » ; — i. e. « quomodo si ligetur quid in sacculo, conservatur et non perit ei, cui ligatum est : sic omnis iniquitas qua in Deum peccavit Ephraim, colligata est ei et abscondita quasi in marsupio reservetur » (Hier.). Iram scil. sibi thesaurizarunt (Rom. 2, 5) et thesaurus iste iniquitatis signatus, conservatus apud Dominum et repositus diem ultionis exspectat (cf. Is. 8, 16) ; absconditum peccatum priorem partem explicat (cf. Alb. Rib. Sanct.), esse scil. in Domini quasi custodia et memoria alte repositum et conservatum ; aliis placet : egisse peccatum altissimas in populo radices et profundissime omnes rerum conditiones penetrasse (cf. Theod. Theod. M.). | Iam indicat, ad quale iudicium iniquitas illa apud iustum iudicem reposita asservetur
13:13
v. 13 « dolores parturientis venient ei ; ipse filius non sapiens ; nunc enim non stabit in contritione filiorum » ; — partus dolores et acutissimi sunt et subito irruunt ; aptam proinde suggerunt similitudinem afflictionis maximae '. Sed comparatio hoc loco eo magis est congrua, quia calamitate futura nova rerum instauratio quasi partus edi debet (cf. Mich. 4, 9. Is. 26, 17. Ier. 31, 9) ; ex excidio enim nova efflorebit salus (cf. 2, 13; 3, 5). Ad quam tamen efficiendam populus ipse plane impar est ac impotens, ita ut ad unum Deum effectorem referri debeat. Hanc populi impotentiam, qua gratuitum Dei largitoris beneficium commendatur, altera parte describit propheta : ?pse filius non. sapiens, cum scil. Dei castigationem non ad resipiscentiam convertat, neque enim iudiciis, quae quasi praeambula erant ultimi excidii et ruinae regni, correpti ad meliorem frugem redierunt; quare per se et quantum ad se non stabit in contritione filiorum i. e. in interitu et ruina universali Ephraim non erit superstes, non per se firmiter stabit neque emerget ; verum si qua spes supersit, « misericordia Domini, quia non sumus consumpti ». Ita quidem textus lat. et sim. LXX ; « dum enim filii tui conterentur, nec ipse subsistet; capietur, servusque et captivus una cum aliis ad Assyrios migrabit » (Cyr.). Idem effert Syrus : « non stabit in. doloribus filiorum ». Eandem populi ad salutem adducendam impotentiam optime adumbratam cernis in textu hebr. qui retenta imagine parturientis partum edi non posse i. e. filium suo tempore non apparere in orificio uteri significat : quia tempus (est et) non stat in orificio uteri (in matrice). Idem enim est sensus, eadem verba, quae habes Is. 31, 3: « quia filii venerunt usque ad partum (32553 scil. ab uteri fractione, aper. tione dictum) et virtus non est pariendi » (cf. Sanct. Lap. Mar. Schegg, Scholz). Eandem metaphoram ! indicat h. 1. CAhaldaeus ?. Verum quod ab homine fieri nequit, a Deo servatore efficietur. Novus ille partus, instauratio illa, reditus ille a morte et ruina ad novam gratiae et cum Deo amicitiae vitam ab Omnipotente fiet. Id sollemni promissione ac laeto epinicio triumphantis in modum Deus se praestiturum spondet
13:14
v. 14 « de manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos ; ero mors tua, o mors, morsus tuus ero, inferne » ! — ct etiam magis ad paeana expressum est in hebr. de manu inferi liberabo eos, de morte redimam eos, ubi ? pestes tuae, mors? ubi pernicies tua, inferne? Verba sane amplissimam liberationem et redemptionem prae se ferunt ac promittunt. Angusta est nonnullorum interpretatio de liberatione a Sennacherib (Ps. Ruf., quae nullo pacto congruit, cum de Ephraim sermo sit), vel ge- 1. Fortasso latinum ín contritione filiorum eodem modo intelligi. potest — iu. fractura filiorum ; orificium enim matricis iu partu cedit ac disrumpitur, unde nomeu 32vj2 fractara, contritio? (vide quae adaotat Foreiro ad ls. 37, 3 — ) ; sim. Schegg : filii conterunt uterum matris ; contritio — pressura. 3. Est scil. 3514 eadem vox, quam v. 10 Hier. reddidit ubi ; eadom notioue h. 1l. LXX zo2 neratim ab Assur ( Theod. M. Barh.) ; plerique de redemptione per Messiam afferenda explicant (cf. Hier. Cyr. Rup. Alb. Sanct. Rib. Lap. Mar. Gord.), et certe verba ita sunt. conformata, ut plenissimam victoriam, plenissimam malorum reparationem, mortis abolitionem enuntient. Quare summa illorum impletio tunc habebitur, uti S. Paulus 4 Cor..15, 55 ! innuit, quando in resurrectione mortuorum omnis demum praeda, quam per tot saecula mors cepit, eidem eripietur corporibus omnibus resuscitatis. Verum ex isto impletionis culmine ad ipsa prophetae tempora et ad consolationem illam erit descendendum, quam suis aequalibus ac popularibus pro muneris prophetici ratione elargitus est. Illis sane theocratiae collapsae instaurationem, populi a faucibus mortis et interitus ereptionem per Dei potentiam praedicit. Bene enim monet Sanct. mortem et infernum (scheol) eadem notione h. l. dici ; et de manu mortis i. c. « cum in tantam rerum difficultatem venerint, ut iniecta manu mors eos comprehendisse ac tenere videatur, tunc ego liberator adveniam » (Ps. Ruf.). Normam enim generalem Deus proponit; sed per quos eradus et quot liberationes suos demum ad ultimum ac felicissimum finem sit perducturus, non edicit. Unde reditus ex captivitate et liberatio illa ab interitu reipublicae israeliticae neque excludi debet neque ita asseri, ut ea in re totius impletionis ratio ponatur. Merito igitur Theod. etTheoph. ea in reditu Iudaeorum typice facta dicunt, perfectum autem et verum finem sortita esse post Salvatoris resurrectionem ; et Lap. scribit: « fateor tamen alludi hic ad liberationem e captivitate babylonica, ita tamen ut in ea non sistat propheta, sed eam obiter tantum quasi umbram perstringat et praetervolet ac mentis suae aciem scopumque figat in Christo » ; sim Tir. et idem innuit Ephr. Atque prorsus apposite iam TAeod. et Theoph. meminere, Ezechielem etiam resurrectionis mortuorum symbolo et involucro praemonstrasse populi ad novam vitam et gratiam suscitationem. Ceterum cf. 6, 9 : « vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos et vivemus in conspectu eius ». Eadem promissio hoc loco ita proponitur, ut Deus de manu inferi et de morte eos erepturus dicatur; at simul promissio magis preminet, et excellentem quandam victoriam triumphumque insignem portendit, cum mortis et inferi irrisio et plena prostratio atque spoliatio subiungatur (id forma fit chiastica adeoque concinna): ubi pestes tuae, mors? i. e. ubi iam sunt terrores mortis, ubi iam arma illa et horrores et copiae quasi militares, quibus ingentem in genere humano edere stragem solebat? ubi pernicies tua, infere? ubiiam est excidium illud universale, quo omnes in scheol tamquam in carcerem mortis imperio praevalente detrusi continebantur? Carmine triumphali Deus insignem victoriam celebrat. Idem sensus adest in versione latina ; etiam magis Deus victor eminet : ero mors tua, mors; mortem occidet, stirpitus evellet, abolebit ; id vero fiet, cum strages illa a morte edita reparatur, cum mortis imperium aufertur ; namque « mors dicitur vivere secundum actum mortis, qua mortificare potest et in morte detinere, quam potestatem amisit Christi morte, et ideo mortua dicitur esse » ( Alb.) ; morsus tuus ero, inferne i. e. scheol vel mors, uti hucusque morsu vel aculco et stimulo (LXX x£vxgcov — cf. 1 Cor. 15, 55) homines interfecit et ad mortuorum habitationem coegit, ita a Deo superabitur, spoliis collectis privabitur, omni vi destituetur atque ita prosternetur ut esse plane desinat ( cf. Sanct. ). Carmine hoc triumphali refelluntur ii, qui primam versus partem por modum interrogationis legentes auxilium a Deo cum indignatione negari volunt, neque minus ii, qui conditionalem particulam subaudientes explicant : si Ephraim resipuisset, ego liberarem a morte (cf. apud Sanct. Lap.); promissio enim propter illum triumphum ostenditur esse absoluta. De aliorum versionibus haec adnotat S. Hier. : «in co loco, in quo LXX transtulerunt ubi est causa tua (scil. 6i«z) ? et nos diximus ero mors tua, Sym. interpretatus est ero plaga (ua ; quinta editio et Aq. ubi sunt sermones tui? quod hebr. scribitur dabarach ^21 J, legentes dabar hoc est verbum, pro deber quod interpretatur mors... pro aculeo quoque quem nos morsum transtulimus, Sym. àzivzngzid est occursum, Theod. et quinta editio. plagam. et conclusionem interpretati sunt »,. Syrus. vertit ; ubi iam est victoria tua, mors? ubi stimulus tuus, inferne? Etiam in. aliquibus exemplaribus graecis vizz legi : x99 90v, 0xvxst, 7j viv ; pro Gi Theoph. adnotat; ita legisse etiam S. Cyr. censendus est ', explieat enim : ( X Xuxozix ) abzm Yàp Eottw 7; 100 Üxvàou vixr xxi tó *ivipov 102 150v. Et ad hanc lectionem proxime aecedit textus allatus a S. Paulo : xo) cou 0xvass 5ó vi«o; (1 Cor. 15, 55). Haec translatio deri, vanda est ex notione chaldaiea 123 ducem esse, regere, imperio subiicere, gubernare ; cfwn21 ductus, gubernatio (cf. Buxtorf, Levy, Chald. Woerterb.), quare nulla alia lectio in hebr. statui potest. — Chald. totum versum magna cum libertate ita periphrastice declarat : « domum Israel de manu occisoris redemi et de exterminio erui eos ; tunc erit verbum meum iis in occisionem et elfatum meum in exitium ; eo quod transgressi sunt legem meam, auferam gloriam meam (habitationem meam) e medio corum ». Promissionem hanc manere immutatam, sollemni assertione Deus confirmat immutabilitatem sui consilii proponens : poenitudo abscondita est ab oculis meis (hebr. cf. Mar. Scholz) ! i. e. promissionem se nunquam retractaturum spondet, uti Ps. 109, 4: « iuravit Dominus et non poenitebit eum », praedictionem igitur esse absolutam, neque ulla hominum impietate fieri posse irritam. [dque Deus statim alio modo affirmat, asserens ex ipso nomine Ephraim fore, ut populus electus denuo ad statum florentem pertingat : quia ipse inter fratres efflorescet (fructum feret). Aperte alludit X?2? ad vocem a?2N (cf. Gen. 41, 52), uti Sanct. Lap. Mar. iam monent. Nomen igitur optimis auspiciis inditum non carebit effectu, in ipso nomine adest pignus instaurationis, quia nomina in sacris literis, praesertim si a Deo dantur, non inania sunt rerum simulacra, verum vel beneficiorum praesentium documenta vel vaticinia et omina futurorum. Textus lat. vero vocem Dni quae hoc solum loco invenitur alia significatione exprimit : « consolatio abscondita est ab oculis mets » ; — consentiunt LXX (xzedxXqo:w) et Syrus. In explicatione autem interpretes multum variant. S. Hier. in ambiguo relinquit, utrum Dei an prophetae verba sint ; item Haimo. S. Cyr. per interrogationem legi vult. Ps. Ruf. causam ibi cernit expressam, quae indignationem illam et mortis punitionem commoverit.Lap. dici censet in hunc sensum : auferam ab ills omnem consolationem, auferendo meam praesentiam et consequenter omne bonum ; sim. Men. Isti igitur verba a Deo dici putant et prophetam post laetam promissionem ad tristia sui temporis fata redeuntem describere, per quas calamitates ad illam liberationem enitendum sit. Alii verba ibi agnoscunt prophetae ; vel hanc consolationem melioris spei et resurrectionis exspectationem Iudaeis fuisse occultam et generatim hominibus ignotam (Theod. Theoph.), vel quia ipse vates illam non sit visurus (Alb.), vel generatim prophetam lugere, quia sciat populum suum devotum esse cladi atque exsilio (Rup. Rib. Sanct. Sa). Idque ad verba latina optime congruere videtur. Revertitur igitur propheta ad populi cladem considerandam, bene gnarus, quam longe absint a salute et per quot quantasque tribulationes ad spem illam tendere debeant. Et addit causam moeroris v.15 « quia ipse inter fratres dividet » ; i. e. — Deus disper- . det Israel tribusque cognatas inter se separabit(Theod. M. Mar.); vel quia ipse Ephraim se separavit et regnum dissecat (Sanct.), vel quod aliis placet, quia mors et infernus dividet inter fratres et stragem edet (cf. Alb. Rup. Men. Tir.). Uti textus latinus est, etiam referri potest ad 1. ani; pnm habere significationem poenitendi certum est in forma miphal; goneratim sententiam sequentem : quia Ephraim fecit schisma et divisit se a fratribus et regnum dissecuit, idcirco adducet Deus ventum urentem (Lap.). Atque id versuum distinctione et interpunctione, quae in vulg. cernitur adoptata, commendatur. LXX vertunt : àvX uícov 32:;ív Óixstexet. Notionem separandi etiam. S. Cyr. agnoscit * ; eandem Syrus exprimit ; unde versiones istae in hebr. T*3E? legisse vi- Anc. — Breviter iudicium venturum imagine tempestatis proponit et ruinam Samariae et caedem commemorat futuram. Hisce adnectit adhortationem, ut ruinae causa remota ad Deum sese convertant, et modum docet conversionis : scil. Deus est humiliter exorandus et omnis spes ac fiducia humana abiicienda (13, 13 - 14, 4). Quodsi hoc modo ad Deum revertantur, pollicetur, Deum abundantissime eorum necessitatibus occursurum ; fore, ut Israel denuo efflorescat, ut dilatetur, ut aliis salutem afferat (14, 5-9). Concludit propheta monens, ut vaticinia attendant, inde erudiantur ; esse enim vias Domini rectas in se, iustis in salutem, in ruinam peccatoribus (v. 10). Duo praeprimis in hac oratione eminent : a) modum inculcat propheta, quo ad Deum redire debeant v. 3, 4; b) salus messianica, gratia Dei salutisque laeta diffusio et fructus salutares egregie proponuntur (14, 9 et seq.).
13:15
Vastitatem futuram et quae sint eius causae, in antecedentibus saepius docuit. Hic calamitatem sub symbolo venti urentis et exsiccantis omnia breviter ac nervose depingit, ut post eam demonstret viam ad instaurationem eiusque gloriam et laetitiam ex opposita ruina illustret. Unde v. 19 « Adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem, et siccabit venas eius et desolabit fontem eius, et ipse diripiet thesaurum omnis vasis desiderabilis » ; — ventus! a Domino missus dicitur, quia tamquam Dei minister et iustitiae divinae administrator et regioni et hominibus perniciem affert ? ; de deserto ascendensi. e. ex terra horribili, horrorem et mortem afferens (cf. Is. 21, 14. Iob 1, 19), et quia ventus orientalis ex regionibus aridis flabat et sole adustis, unde quam maxime noxius erat atque molestus et saepe arenae calidissimae copiam ingentem secum afferebat. Quare apte dicitur per hyperbolen ipsas aquarum venas, rivulos eorumque origines, fontes quibus perpetuo aluntur, exsiccare, ut omne prioris formae ac fertilitatis antiquae vestigium plane exstinguatur (cf. Sanct.). Terra ita exusta et aquarum scaturigine privata iam nullius plantae ferax est ; ita Ephraim de se reflorescere post cladem nullo modo poterit. Eadem eversio rerumque destructio altera imagine exhibetur ct dirtpiet... quaecumque pretiosa sunt, a vastatore et raptore diripientur; conculcabuntur. Beneficiis enim et thesauris a Deo concessis abusi sunt (cf. 2, 8), quare ab hostibus auferentur. Quis symbolo venti urentis proponatur, ex 14, 4 elucet. Unde Aib. imminentem captivitatem eiusque mala in imagine descripta cernit, in fonte exsiccato metropolim, in venis villas et oppida explicans ; Assyrios intelligunt Barh. Sanct. Mar. ; regem vero Babylonis Theod. M. ; angelum, qui exercitum Sennacherib interfecit, Ps. Ruf.; alii demum ventum urentem Christum esse volunt vel in primo vel in altero adventu (cf. Hier. Cyr. Rib. - Lap.). Imagini vastationis rem subiungit, et quidem in textu hebr. poenas luet Samaria, quia rebellavit contra Deum suum, in gladio cadent... tw cf. 5, 45 est delinquere et delicti poenas dare; rebellio in apostasia a Deo, in idololatria consistit. Eundem sensum fert textus lat.
13:4
… Nei profeti minori, anche nei più antichi (Am. 2, 4; 4, 13; 5, 8 sgg.; 9, 2, 5 sgg.; Os. 4, 12; 9, 10; 13, 4), si riscontra la medesima fede.
13:5
… Da parte di Dio, ogni beneficio e l'affetto più grande; da parte d'Israele, l'infedeltà che ebbe inizio con i primi contatti con i Cananei (Os. 9, 10; 10, 1; 11, 1 sg.; 13, 5 sg.; cf. Ier. 2, 1-3; Ez. 20, 28), ed ora a Samaria è al culmine (Os. 2, 4-15; 4, 12 e passim). …
13:14
… velo del simbolismo in Os. 6, 1-2: « Venite, ritorniamo a Dio, poiché è lui che ci ha feriti e ci guarirà: ci ha percossi e ci ridonerà la salute; dopo due giorni ci farà rivivere e nel terzo giorno ci risusciterà e vivremo alla sua presenza » (cf. Os. 13, 14). La risurrezione spirituale del popolo eletto viene promessa a Ezechiele (37, 1-10) sotto l'immagine grandiosa di un ossario (ossa orida), che al soffio dello spirito di Dio, diviene …
… Eccli. 14, 12-19), poeticamente è raffigurata come mostro insaziabile dalle fauci enormi (Is. 5, 14; Hab. 2, 5; Ps. 141, 7; Prov. 1, 12; 27, 20; 30, 16), dal ventre immane (Ios. 2, 3; Eccli. 51, 5). Frutto della potenza della f.-morte è la distruzione (Os. 13, 14 = I Cor. 15, 54): v. ABADDON. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.