God reueling himselfe more to Moyses then he had done to former Patriarches, 6. commandeth him to tel the children of Israel, that he seeing their miseries, wil deliuer them from Aegypt, and geue them possession of Chanaan. 14. The genealogies of Ruben, Simeon, and especially of Leui are recited, 26. to shew the origin of Moyses and Aaron.
1And the Lord said to Moses: Now thou shalt see what I will do to Pharao: for by a mighty hand shall he let them go, and with a strong hand shall he cast them out of his land.E il Signore disse a Mosè: Or tu vedrai quel ch'io farò a Faraone: perocché forzato da man forte li lascerà andare, e forzato da man gagliarda li caccerà dalla sua terra.AND our Lord said to Moyses: Now thou shalt see what thinges I wil doe to Pharao: for by a mightie hand shal he dismisse them, and in a strong hand shal he cast them out of his land.Dixitque Dominus ad Moysen: Nunc videbis quæ facturus sim Pharaoni: per manum enim fortem dimittet eos, et in manu robusta ejiciet illos de terra sua. 2And the Lord spoke to Moses, saying: I am the LordE il Signore parlò a Mosè, dicendo: Io il Signore,And our Lord spake to Moyses, saying: I am the LordLocutusque est Dominus ad Moysen dicens: Ego Dominus 3That appeared to Abraham, to Isaac, and to Jacob, by the name of God Almighty: and my name ADONAI I did not shew them.Il quale apparì ad Abramo, a Isacco, e a Giacobbe qual Dio onnipotente: e non rivelai ad essi il mio nome Adonai.that appeared to Abraham, to Isaac and to Iacob, as God almightie: and my name ADONAI I did not shew them.qui apparui Abraham, Isaac et Jacob in Deo omnipotente: et nomen meum Adonai non indicavi eis. 4And I made a covenant with them, to give them the land of Chanaan, the land of their pilgrimage wherein they were strangers.E fermai con essi il patto di dar loro la terra di Chanaan, la terra del loro pellegrinaggio, e in cui furono forestieri.And I made a couenant with them, to geue them the Land of Chanaan, the land of their pilgrimage, wherein they were strangers.Pepigique fœdus cum eis, ut darem eis terram Chanaan, terram peregrinationis eorum, in qua fuerunt advenæ. 5I have heard the groaning of the children of Israel, wherewith the Egyptians have oppressed them: and I have remembered my covenant.Io ho uditi i gemiti dei figliuoli d'Israele per la oppressione, che soffron dagli Egiziani, e mi son ricordato del mio patto.And I haue heard the groning of the children of Israel, wherwith the Aegyptians haue oppressed them: and I haue remembred my couenant.Ego audivi gemitum filiorum Israël, quo Ægyptii oppresserunt eos: et recordatus sum pacti mei. 6Therefore say to the children of Israel: I am the Lord who will bring you out from the work-prison of the Egyptians, and will deliver you from bondage: and redeem you with a high arm, and great judgments.Per questo di' tu a' figliuoli d'Israele: Io il Signore, il quale trarrovvi di sotto al giogo degli Egiziani, e vi libererò dalla schiavitù: e vi riscatterò, steso il mio braccio, con grandi vendette.Therfore say to the children of Israel: I the Lord who wil bring you forth out of the worke-prison of the Aegyptians, & wil deliuer you from seruitude: and redeme you in a high arme, and great iudgements.Ideo dic filiis Israël: Ego Dominus qui educam vos de ergastulo Ægyptiorum, et eruam de servitute, ac redimam in brachio excelso et judiciis magnis.
7And I will take you to myself for my people, I will be your God: and you shall know that I am the Lord your God, who brought you out from the work-prison of the Egyptians:E voi prenderò per mio popolo, e io sarò vostro Dio: e conoscerete, che io sono il Signore Dio vostro, che vi avrò tratti di sotto al giogo degli Egiziani;And I wil take you to me for my people, and I wil be your God: and you shal know that I am the Lord your God, that brought you forth out of the worke-prison of the Aegyptians:Et assumam vos mihi in populum, et ero vester Deus: et scietis quod ego sum Dominus Deus vester qui eduxerim vos de ergastulo Ægyptiorum, 8And brought you into the land, concerning which I lifted up my hand to give it to Abraham, Isaac, and Jacob: and I will give it you to possess: I am the Lord.E v'introdurrò nella terra, la quale, alzata la mia mano, io giurai di dare ad Abramo, a Isacco, e a Giacobbe: e la darò a voi in dominio, io il Signore.and brought you into the land, ouer which I lifted vp my hand to geue it to Abraham, Isaac, and Iacob: and I wil geue it you to possesse, I the Lord.et induxerim in terram, super quam levavi manum meam ut darem eam Abraham, Isaac et Jacob: daboque illam vobis possidendam. Ego Dominus. 9And Moses told all this to the children of Israel: but they did not hearken to him, for anguish of spirit, and most painful work.E Mosè raccontò ogni cosa ai figliuoli d'Israele: i quali non si acquietarono a motivo dell'affanno del loro cuore, e delle fatiche gravissime.Moyses then told al to the children of Israel: who did not hearken vnto him, for anguish of spirit, and most painful worke.Narravit ergo Moyses omnia filiis Israël: qui non acquieverunt ei propter angustiam spiritus, et opus durissimum. 10And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:And our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 11Go in, and speak to Pharao king of Egypt, that he let the children of Israel go out of his land.Va', e parla a Faraone re d'Egitto, che lasci partire dalla sua terra i figliuoli d'Israele.Goe in, and speake to Pharao the king of Aegypt, that he dismisse the children of Israel out of his land.Ingredere, et loquere ad Pharaonem regem Ægypti, ut dimittat filios Israël de terra sua. 12Moses answered before the Lord: Behold the children of Israel do not hearken to me: and how will Pharao hear me, especially as I am of uncircumcised lips?Rispose Mosè al Signore: Tu vedi, come i figliuoli d'Israele non mi danno retta: e come mi darà retta Faraone, particolarmente essendo io inetto a parlare?And Moyses answered before our Lord: Behold the children of Israel heare me not: and how wil Pharao heare, especially wheras I am of vncircumcised lippes?Respondit Moyses coram Domino: Ecce filii Israël non audiunt me: et quomodo audiet Pharao, præsertim cum incircumcisus sim labiis ?
13And the Lord spoke to Moses and Aaron, and he gave them a charge unto the children of Israel, and unto Pharao the king of Egypt, that they should bring forth the children of Israel out of the land of Egypt.E il Signore parlò a Mosè, e ad Aronne; e gli spedì a' figliuoli d'Israele, e a Faraone re d'Egitto, affinché essi conducessero via dall'Egitto i figliuoli d'Israele.And our Lord spake to Moyses and Aaron, and he gaue them commandement vnto the children of Israel, & vnto Pharao the king of Aegypt, that they should bring forth the children of Israel out of the land of Aegypt.Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron, et dedit mandatum ad filios Israël, et ad Pharaonem regem Ægypti ut educerent filios Israël de terra Ægypti. 14These are the heads of their houses by their families. The sons of Ruben the firstborn of Israel: Henoch and Phallu, Hesron and Charmi.Questi sono i capi delle tribù secondo la famiglia di ciascheduno. Figliuoli di Ruben primogenito d'Israele: Henoch, e Phallu, Hesron, e Charmi.These are Princes of their houses by their families. The sonnes of Ruben the first begotten of Israel: Henoch and Phallu, Hesron and Charmi.Isti sunt principes domorum per familias suas. Filii Ruben primogeniti Israëlis: Henoch et Phallu, Hesron et Charmi: 15These are the kindreds of Ruben. The sons of Simeon, Jamuel and Jamin, and Ahod, and Jachin, and Soar, and Saul the son of a Chanaanitess: these are the families of Simeon.Queste son le famiglie di Ruben. I figliuoli di Simeon: Jamuel, e Jamin, e Ahod, Jachin, e Soar, e Saul figliuolo d'una Chananea. Questa la progenie di Simeon.These are the kinreds of Ruben. The sonnes of Simeon: Iamuel and Iamin, and Ahod, and Iachin, and Soar, and Saul the sonnes of the Chananitesse, these are the progenies of Simeon.hæ cognationes Ruben. Filii Simeon: Jamuel, et Jamin, et Ahod, et Jachin, et Soar, et Saul filius Chananitidis: hæ progenies Simeon. 16And these are the names of the sons of Levi by their kindreds: Gerson, and Caath, and Merari. And the years of the life of Levi were a hundred and thirty-seven.E questi sono i nomi de' figliuoli di Levi secondo le loro famiglie: Gerson, e Caath, e Merari. Gli anni, che visse Levi, furono cento trenta sette.And these are the names of the sonnes of Leui by their kinreds: Gerson and Caath and Merari. And the yeares of the life of Leui were an hundred thirtie seuen.Et hæc nomina filiorum Levi per cognationes suas: Gerson, et Caath, et Merari. Anni autem vitæ Levi fuerunt centum triginta septem.
17The sons of Gerson: Lobni and Semei, by their kindreds.Figliuoli di Gerson: Lobni, e Semei colle loro famiglie.The sonnes of Gerson: Lobni and Semi, by their kinreds.Filii Gerson: Lobni et Semei, per cognationes suas. 18The sons of Caath: Amram, and Isaar, and Hebron and Oziel. And the years of Caath’s life, were a hundred and thirty-three.Figliuoli di Caath: Amram, e Isaar, ed Hebron, e Oziel: e gli anni, che visse Caat, furono cento trentatré.The sonnes of Caath: Amram, and Isaar, and Hebron and Oziel. the yeares also of Caaths life, were an hundred thirtie three.Filii Caath: Amram, et Isaar, et Hebron, et Oziel; anni quoque vitæ Caath, centum triginta tres. 19The sons of Merari: Moholi and Musi. These are the kindreds of Levi by their families.Figliuoli di Merari: Moholi, e Musi: questi i posteri di Levi secondo le loro famiglie.The sonnes of Merari: Moholi and Musi. these be the kinreds of Leui by their families.Filii Merari: Moholi et Musi: hæ cognationes Levi per familias suas. 20And Amram took to wife Jochabed his aunt by the father’s side: and she bore him Aaron and Moses. And the years of Amram’s life, were a hundred and thirty-seven.Amran prese per moglie Joehabed, figliuola di suo zio paterno, la quale partorì a lui Aronne e Mosè. E gli anni, che visse Amram, furono cento trentasette.And Amram tooke to wife locabed his aunt by the fathers side: who bare him Aaron and Moyses. And the yeares of Amrams life were an hundred thirtie seuen.Accepit autem Amram uxorem Jochabed patruelem suam: quæ peperit ei Aaron et Moysen. Fueruntque anni vitæ Amram, centum triginta septem. 21The sons also of Isaar: Core, and Nepheg, and Zechri.I figliuoli d'Isaar: Core, e Nepheg, e Zechri.The sonnes also of Isaar: Coree, and Nepheg, and Zechri.Filii quoque Isaar: Core, et Nepheg, et Zechri. 22The sons also of Oziel: Mizael, and Elizaphan, and Sethri.I figliuoli di Oziel: Misael, ed Elisaphan, e Sethri.The sonnes also of Oziel: Mizael, and Elizaphan, and Sethi.Filii quoque Oziel: Misaël, et Elisaphan, et Sethri. 23And Aaron took to wife Elizabeth the daughter of Aminadab, sister of Nahason, who bore him Nadab, and Abiu, and Eleazar, and Ithamar.E Aronne prese per moglie Elisabeth, figliuola di Aminadab, sorella di Nahasson, la quale partorì a lui Nadab, e Abiu, ed Eleazar, e Ithamar.And Aaron tooke to wife Elizabeth the daughter of Aminadab, sister of Nahason, who bare him Nadab, and Abiu, and Eleazar, and Ithamar.Accepit autem Aaron uxorem Elisabeth filiam Aminadab, sororem Nahason, quæ peperit ei Nadab, et Abiu, et Eleazar, et Ithamar.
24The sons also of Core: Aser, and Elcana, and Abiasaph. These are the kindreds of the Corites.Figliuoli di Core: Aser, ed Elcana, e Abiasaph: queste le famiglie de' pastori di Core.The sonnes also of Core: Aser, and Elcana, & Abiasaph. these be the kinreds of the Corites.Filii quoque Core: Aser, et Elcana, et Abiasaph: hæ sunt cognationes Coritarum. 25But Eleazar the son of Aaron took a wife of the daughters of Phutiel: and she bore him Phinees. These are the heads of the Levitical families by their kindreds.Eleazar poi figliuolo di Aronne prese per moglie una delle figliuole di Phutiel, la quale gli partorì Phinees. Questi sono i capi delle famiglie Levitiche colle loro discendenze.But Eleazar the sonne of Aaron tooke a wife of the daughters of Phutiel: who bare him Phinees. these are the heads of the Leuitical families by their kinreds.At vero Eleazar filius Aaron accepit uxorem de filiabus Phutiel: quæ peperit ei Phinees. Hi sunt principes familiarum Leviticarum per cognationes suas. 26These are Aaron and Moses, whom the Lord commanded to bring forth the children of Israel out of the land of Egypt by their companies.Questo è quell'Aronne, e quel Mosè, a' quali il Signore ordinò di trarre i figliuoli d'Israele dalla terra d'Egitto, spartiti nelle loro bande.This is Aaron and Moyses, whom our Lord commanded that they should bring forth the children of Israel out of the land of Aegypt by their troupes.Iste est Aaron et Moyses, quibus præcepit Dominus ut educerent filios Israël de terra Ægypti per turmas suas. 27These are they that speak to Pharao, king of Egypt, in order to bring out the children of Israel from Egypt: these are that Moses and Aaron,Questi son quelli che parlarono a Faraone re d'Egitto per trarre fuori d'Egitto i figliuoli d'Israele: questi sono Mosè, e Aronne.These are they that spake to Pharao the king of Aegypt, that they might bring forth the children of Israel out of Aegypt: this is Moyses, and Aaron,Hi sunt, qui loquuntur ad Pharaonem regem Ægypti, ut educant filios Israël de Ægypto: iste est Moyses et Aaron, 28In the day when the Lord spoke to Moses in the land of Egypt.E avvenne, che nel giorno, in cui il Signore fe' parola a Mosè nella terra d'Egitto,in the day when our Lord spake to Moyses in the land of Aegypt.in die qua locutus est Dominus ad Moysen, in terra Ægypti. 29And the Lord spoke to Moses, saying: I am the Lord; speak thou to Pharao, king of Egypt, all that I say to thee.Il Signore disse allo stesso Mosè: Io il Signore: esponi a Faraone d'Egitto tutto quello che io ti dico.And our Lord spake to Moyses, saying: I the Lord: speake to Pharao the king of Aegypt, al thinges which I speake to thee.Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Ego Dominus: loquere ad Pharaonem regem Ægypti, omnia quæ ego loquor tibi.
30And Moses said before the Lord: Lo I am of uncircumcised lips, how will Pharao hear me?E Mosè disse al Signore: Tu vedi, come io sono inetto a parlare: come mi ascolterà Faraone?And Moyses said before our Lord: Loe I am of vncircumcised lippes, how wil Pharao heare me?Et ait Moyses coram Domino: En incircumcisus labiis sum, quomodo audiet me Pharao ?
6:1
Year of the World 2513.
Said, in answer to his prayer.
Haydock
Cast out, so eager he will be to have you dismissed, after he has repeatedly felt my hand, Exodus 3:19. (Haydock)
6:3
Challoner
My name Adonai. The name which is in the Hebrew text, is that most proper name of God, which signifieth his eternal self-existing being, (Exodus 3:14,) which the Jews, out of reverence, never pronounce; but instead of it, whenever it occurs in the Bible, they read Adonai, which signifies the Lord; and therefore they put the points or vowels, which belong to the name Adonai, to the four letters of that other ineffable name, Jod, He, Vau, He. Hence some moderns have framed the name Jehovah: unknown to all the ancients, whether Jews or Christians: for the true pronunciation of the name, which is in the Hebrew texts, by long disuse, is now quite lost. (Challoner)
Menochius
This name was first clearly revealed to Moses, that he might have confidence in his special protection and love. (Menochius)
Du Hamel
To know one by his name is to treat him with familiarity and distinction, Exodus 33:17. The pronunciation of the name of God might be known to Abraham, etc., but it was not so fully explained, nor the power and excellence of it declared in such a stupendous manner, as it was to Moses. (Du Hamel)
Calmet
Or perhaps Moses made use of this name in the history of the patriarchs, because he wrote his account of them after this revelation. (Calmet)
Worthington
The Septuagint always put Kurios, "the Lord," instead of the ineffable name; and our Saviour and his apostles, citing text where it occurs, follow their example. (Matthew 4:7, 10; Romans 15:11.) (Worthington)
Calmet
Philo informs us, that it was death to pronounce it out of the temple; and since that was destroyed, it has never been heard. (Calmet)
Haydock
Galatinus, who wrote in 1518, is supposed to have invented the word Jehovah, (see Amama Antib. p. 319,) the year after the pretended reformation began. (Haydock)
6:7
Menochius
God, Elohim, who will pass sentence in your favour, as a just judge. (Menochius)
6:8
Hand; swearing. (Chap. 14:22; 2 Esdras. 9:15.)
6:9
Menochius
Anguish: Septuagint, "pusillanimity." They would not even hope for a change. (Menochius)
Kennicott
The Samaritan copy records the speech which they made to Moses. (Kennicott, p. 313.)
6:12
Challoner
Uncircumcised lips. So he calls the defect he had in his words, or utterance. (Challoner)
Tirinus
The Hebrews call the heart, etc., uncircumcised, when it has any natural or moral defect, Acts 7:15. (Tirinus)
Onkelos
"I do not speak the language in its purity." Sym.[Symmachus?], "I express my sentiments with difficulty," Exodus 4:10. (Onkelos.)
6:14
Calmet
These. From this place to ver. 26, is written in a kind of parenthesis: the remainder of the chapter is a recapitulation of what had been said. (Calmet)
Haydock
Moses intends to give his own genealogy, and the state of affairs when he began to afflict Egypt. (Haydock)
Menochius
He mentions three tribes, which Jacob had rebuked, lest any one might think they had forfeited their title to some distinctive tribes. (Menochius)
6:16
6:20
Calmet
Aunt: Hebrew Doda is applied to various degrees of kindred. The Chaldee says, Jochabed was daughter of Amram's sister, the Septuagint assert of his brother, and consequently his own cousin. But she might be his aunt, Exodus 2:1. (Calmet)
6:23
6:26
Aaron is sometimes placed first, as the elder; sometimes last, as inferior in dignity, ver. 27.
Calmet
Companies, or bands, in order of battle, Exodus 13:18. (Calmet)
6:3
My name Adonai.... The name, which is in the Hebrew text, is that most proper name of God, which signifieth his eternal, self-existent being, Ex. 3.14, which the Jews out of reverence never pronounce; but, instead of it, whenever it occurs in the Bible, they read Adonai, which signifies the Lord; and, therefore, they put the points or vowels, which belong to the name Adonai, to the four letters of that other ineffable name Jod, He, Vau, He. Hence some moderns have framed the name Jehovah, unknown to all the ancients, whether Jews or Christians; for the true pronunciation of the name, which is in the Hebrew text, by long disuse, is now quite lost.
6:12
Uncircumcised lips.... So he calls the defect he had in his words, or utterance.
6:3
3. My name Adonai] Here and in manie other places of holie Scripture in the Hebrew text, is that name of God of foure letters, which the Iewes say is ineffable Yet sure it is, that Moyses heard it pronounced, and afterwards writte it as he did the rest in Hebrew letters (which are al consonants) without In place of the name of God counted ineffable, is commonly redde Adonai. vowels. But the Rabbins that long after put points or vowels to al other words, put none to this. For al then redde Adonai in place therof. And so the Latin, and al vulgar Catholique versions, keepe the same word vntranslated. The Septuagint in Greke translate KYPIO•, which in Latin is Dominus, in English Mat. 4. v. 7, 10. Rom. 15. v. 11. Lord. So also al ancient Fathers, and (which is most of al) our Sauiour, and his Apostles, alleaging sentences of the old Testament, where this name is contained, stil expresse it by wordes that signifie Lord. Only certaine late writers haue framed a new word, by putting the points of Adonai, to the proper letters of this vnknowen name, which are Iod, He, Vau, He, and so sound it Iehouah: Iehouah is not the right name of God. S. Dionyse. S. Hierom. Theodoret. Damas⸢cus⸣. which was scarse heard of before an hundred yeares. As Bishop Genebrard, Cardinal Bellarmin, and F. Pererius proue, for that neither ancient Fathers, writing whole Treatises de Diuinis nominibus, nor the elder Rabbins, nor later most learned Hebricians, as Rabbi Moyses, Aben Ezram, Lira, Paulus Burgensis and others, neuer mention Iehouah amongst the Names or titles of God.
Adonai is not the name here vttered to Moyses but is redde in place of the vnknowen name.
6:16
Ioseph died first of the twelue bretheren. Gen. 50. Leui liued lōgest and so the yeares of their liues are recorded in holie Scriptures, & not of the rest. Chronolog. 〈◊〉.
6:20
Concordanza See Num. 26. v. 59.
patr••• lem pr• patrua, quae latine non d〈…〉r.
6:25
It perteined not to Moyses present purpose, to prosecute the genealogies of Iacobs other sonnes, being come to the origin of the Priestlie tribe in Leui the third sōne. •. Aug. q. 15. in Exod.
6:1
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.3
… And the men with whom God was well pleased, them He called, My sons, and My friends. When He chose Moses His friend and His beloved and made him chief and teacher and priest unto his people he called him God. For He said to him:— I have made thee a God unto Pharaoh .
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 61.4
… So also acted the blessed Moses, writing all the history about himself as if it concerned another, and saying, “The Lord said unto Moses.”
6:2
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 126
… For Moses says somewhere in Exodus the following: ‘The Lord spoke to Moses, and said to him, I am the Lord, and I appeared to Abraham, to Isaac, and to Jacob, being their God; and my name I revealed not to them, and I established my covenant with them.’
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 6.31
… For He was instructed by her, and initiated and indoctrinated into the great mystery of the Father and of the Æons, and divulged this to none. This is, as he says, what (God) declares to Moses: “I am the God of Abraham, and the God of Isaac, and the God of Jacob; and my name I have not announced to them;”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 7.13
… But (in reality) the Hebdomad was king and lord of this quarter of the universe, and the Ogdoad is Arrhetus, whereas the Hebdomad is Rhetus. This, he says, is the Archon of the Hebdomad, who has spoken to Moses, and says: “I am the God of Abraham, and Isaac, and Jacob, and I have not manifested unto them the name of God”
6:6
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 10.4.6
6. But now as we no longer perceive the lofty arm
6:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 12
… then at last he introduces the discussion on the difference [of the two dispensations] to ears in their full vigor. For he who is depressed in spirits would not be a ready hearer. And that you may understand this, hear the Scripture saying, “They hearkened not to Moses for anguish of spirit.” (
6:11
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 10
… “Who hath given a mouth to man? and who hath made the stammerer? and who the deaf man? and who the seeing, and the blind man? Have not I, the Lord God? And now go, and I will open thy mouth, and will instruct thee what thou shalt say.”
6:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 11.2
… and Thou seest into my heart, that so it is. I would sacrifice to Thee the service of my thought and tongue; and do Thou give what I may offer unto Thee. For “I am poor and needy,” Thou rich unto all that call upon Thee, who free from care carest for us. Circumcise from all rashness and from all lying my inward and outward lips.
6:23
Sesto Giulio Africano † 240 d.C. Julius Africanus 1.1
… Let us not therefore descend to such religious trifling as to establish the kingship and priesthood of Christ by the interchanges of the names. For the priestly tribe of Levi, too, was allied with the kingly tribe of Juda, through the circumstance that Aaron married Elizabeth the sister of Naasson,
6:24
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.1
… “Unto the end, unto understanding, for the sons of Korah.” For though there were three sons of Korah whose names we find in the Book of Exodus,
6:25
Sesto Giulio Africano † 240 d.C. Julius Africanus 1.1
… Let us not therefore descend to such religious trifling as to establish the kingship and priesthood of Christ by the interchanges of the names. For the priestly tribe of Levi, too, was allied with the kingly tribe of Juda, through the circumstance that Aaron married Elizabeth the sister of Naasson, and that Eleazar again married the daughter of Phatiel,
6:29
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 127
“These and other such sayings are recorded by the lawgiver and by the prophets; and I suppose that I have stated sufficiently, that wherever God says, ‘God went up from Abraham,’ or, ‘The Lord spake to Moses,’
6:1
1. DIXITQUE DOMINUS AD MOYSEN, orantem et invocantem Deum, ut patet cap. praeced., vers. 22: dixit, inquam, vel per angelum visibili specie apparentem, et sonora voce loquentem: familiariter enim agebat Deus cum Mose, ut patet Num. XII; vel per occultam et internam inspirationem, uti prophetis loqui et respondere solet. Idque verius videtur, tum quia nulla species, forma, aut symbolum Dei hic exprimitur, uti fit capite III, vers. 2, et cap. IV, vers. 24; tum quia non est credibile Deum hic toties, puta in singulis plagis, visibiliter apparuisse Mosi; tum quia Deus hic respondit Mosi, eo modo quod Moses dicitur adiisse et consuluisse Dominum, cap. praeced., vers. 22. Moses autem non adiit Dominum visibiliter apparentem, sed vel in cubiculo et oratorio suo Deum spiritaliter adiit et consuluit. NUNC VIDEBIS. q. d. Non morabor, en accingo me ad opus, ut liberem vos a Pharaone. QUAE FACTURUS SIM PHARAONI, quae mala, quas plagas ei illaturus; hinc ipse « in manu robusta, » id est, per manum robustam Dei coactus, « ejiciet, » non tantum dimittet, sed exire compellet Hebraeos, idque festinato, ut a se manum Dei vindicem amoliatur.
6:2
2 et 3. EGO DOMINUS QUI APPARUI ABRAHAM, ISAAC ET JACOB IN DEO OMNIPOTENTE. Hebraice est beel saddai, id est in Deo robusto et largo, sive liberali, jam « in Deo, » est instar Dei, vel tanquam Deus liberalis; bet enim Hebraei saepe sumunt pro affini caph, quod est nota similitudinis. Nota: Saddai significat Deum quasi mammeum, qui omnem sufficientiam et abundantiam quasi tribuat, uti fuse dixi Gen. XVII, 1. Quibus adde Saddai, secundo, posse derivari a scadad, id est praedari, ut Deus dicatur Saddai, id est praedans et vastans quodcumque ei libuerit, quo alludit Isaias, cap. XIII, vers. 6, cum ait: « Quasi vastitas ab omnipotente » (hebraice quasi vastitas a scod a Saddai, id est, quasi vastitas a Deo vastante) « veniet; » et Job cap. XXIII, vers. 16, cum ait in Hebraeo, Saddai conturbavit me. Jam sensus hujus loci est, q. d. Ego Deus cum patribus vestris, puta Abraham, Isaac et Jacob, egi, et conversatus sum tanquam Deus saddai, id est, omnipotentem et munificum me eis exhibui, ostendi eis mihi abunde esse divitiarum ut illos ditarem: abstuli enim opes Chananaeis, Geraritis, Sodomitis, Labano, Esau et aliis, easque dedi Abrahae, Isaac et Jacobo, uti patet ex Genes. Mystice, Deus Saddai apparet Sanctis, quos facit sua sorte, etiam misera esse contentos, quosque sua gratia et donis spiritualibus cumulat, ac praesertim quos facit esse liberales in alios. S. Aegidius, socius S. Francisci, rogatus quis esset beatus, respondit: « Qui amat et non desiderat amari: qui servit, et serviri sibi non cupit: qui se bene erga alios gerit, non tamen eo fine, ut se erga illum vicissim bene gerant. » Hic enim imitatur Deum Saddai, de quo ait Psaltes, Psalm. XV, 2: « Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. » Deus enim omnibus se suaque communicat, et a nemine quidquam recipit, vel exspectat. ET NOMEN MEUM ADONAI NON INDICAVI EIS. In Hebraeo non est Adonai, sed nomen tetragrammaton, constans quatuor litteris, scilicet, jod, he, vau et he. Quod quia est ineffabile, hinc Interpres more veterum pro eo substituit nomen Adonai; nam alioqui Deus in Genesi patriarchis revelavit nomen Adonai, et se vocat Adonai. Obiter hic nota, Adonai esse trisyllabum, non quadrisyllabum; ultima enim est diphthongus ai, ac proinde hoc nomen sic pronuntiandum est A-do-nai, non autem A-do-na-i.
Decem Nomina Dei Notat S. Hieronymus, epist. 136 ad Marcellam, decem esse nomina Dei. Primum est El, id est fortis, ut vertit Aquila. Secundum est Eloha, quod Deum qua providentem, gubernantem, judicantem et vindicantem significat, ut dixi Gen. I, 1. Tertium est Elohim, quod est plurale nominis Eloha. Quartum est Sabaoth, id est exercituum vel copiarum, ut vertit Aquila: hoc non est nomen, sed cognomen Dei; unde semper cum alio Dei nomine conjungitur: dicitur enim Adonai Sabaoth, id est, Dominus virtutum vel exercituum. Quintum est Elion, id est excelsus, Gen. XIV, 22. Triplicem porro celsitudinem ac sublimitatem veneramur in Deo: primam entis, quia Deus est primum et summum ens; secundam causalitatis, quia Deus est prima causa, a qua omnes caeterae causae dependent; tertiam perfectionis, quia Deus est summa et infinita perfectio. Sextum nomen est eie azer eie, id est sum qui sum, vel qui est. Unde Exodi III, dicitur: « Qui est, misit me. » Septimum est Adonai, id est Dominus. Octavum est Yah, quod est abbreviatum Jehova, sonatque in Halleluia. Halleluia enim est compositum ex hallelu, id est laudate, et yah, id est Deum. Nonum est Saddai, id est munificus, liberalis, omnipotens. Decimum est tetragrammaton et ineffabile, quod vulgo Jehova pronuntiant.
Quaestio 1: Cur Nomen Tetragrammaton Vocetur Ineffabile Quaeritur hic primo, cur nomen tetragrammaton a veteribus et S. Hieronymo vocetur ανεκφώνητον, id est ineffabile, a Theodoreto άφραστον, id est indicibile, et a Damasceno απαρρητον, id est ineloquibile. Putant aliqui, hoc nomen vere fuisse ineffabile, eo quod solis quatuor consonantibus constet, careatque vocalibus, sine quibus litteras consonantes pronuntiare et effari non possumus. Verum hoc est improbabile; nam Deus hic nomen hoc suum pronuntiavit, cum illud revelavit, et effatus est coram Mose. Rursum Moses illud ipsum effatus est coram Israelitis, et coram Pharaone, ipseque Pharao saepius hoc nomen a Mose prolatum, respondendo repetiit. Denique frustra hoc nomen quatuor litteris distingueretur, nisi illae sua tacita haberent puncta, sive vocales, ut iis legi, efferri, pronuntiari posset, perinde ut fit in aliis nominibus Dei, hominum et angelorum. Dico ergo hoc nomen dici ineffabile, eo quod ab Hebraeis haberetur sacratissimum et summe venerabile, tanquam nomen Dei primarium, proprium et essentiale, quod esset fundamentum et radix aliorum omnium nominum Dei, eo quod hoc nomen significat ipsam immensam essentiam et majestatem Dei incomprehensibilem et ineffabilem, a qua caetera omnia promanant. Qua de causa et Plato, teste Eusebio, lib. XI De Praeparat. cap. VIII, dixit nomen Dei non esse effabile. Deus enim, ait Plato, est ασωματος, et αφραστος, et ανωνόματος, id est incorporeus, indicibilis et innominabilis. Rursum Plato in Parmenide: « Deo, ait, nullum inditum est nomen, Deus non potest definiri, non scientia capi, non in sensus nostros incurrere, nulla de eo haberi opinio; quocirca neque nominari, neque dici, neque cognitione comprehendi, neque cognosci, neque ab ullo ente sentiri potest. » Et S. Dionysius: « Deus, ait, est omni sermone ineffabile, super omne verbum, bonum. » Hinc tot fuerunt Philosophorum de Deo sententiae et errores. Anaximander stellas et astra deos esse putavit. Anaximenes Deum putavit esse infinitum aerem. Democritus: Deus, ait, est mens ignea et mundi anima. Prodicus quatuor elementa deos statuit. Diogenes Apolloniates: Deus, ait, est aer compos divinae rationis. Chrysippus censuit Deum esse fatum sive necessitatem divinam. Parmenides putavit Deum esse coronam, sive orbem qui cingit coelum. Xenophanes: Omne, inquit, infinitum mente praeditum, Deus est. Straton naturam dixit esse Deum. Epicurus ex atomis deos suos constituit, eosque corporeos et humanae figurae. Heraclides terram et coelum deos esse dixit. M. Varro mundum censuit esse Deum. Plinius vel solem, vel nullum putavit esse Deum. Heraclitus deos ex igne esse credidit: unde Anaxagoram, quod solem dixisset esse lapidem ignitum, morte mulctarunt Athenienses. Cleanthes aethera posuit esse summum Deum. Denique hac de causa, inquit Pierius, hierogl. 17, ciconia Dei est hieroglyphicum; ciconia enim lingua carens significat Deum omnia tacito perficere silentio, nec debere nos super eo loqui, quem nulla humani ingenii vis sat queat admirari. Eadem est ratio, cur Deus per crocodilum fuerit adumbratus, inquit idem hierogl. 29. Vere ergo meritoque Chrysostomus, hom. 28 in Matthaeum: « Sicut, inquit, qui innavigabilem Oceanum navigare usurpat, dum non potest eum transire, necesse est per eamdem viam redeat, ubi ingressus est: sic antiqui Philosophi de Dei natura quaerere contendentes, victi sunt ingenio, defecerunt sermone, in ultimo nihil se amplius invenire potuisse confessi sunt, nisi quod Deus sit incognoscibilis. » Hinc ergo factum est ut Hebraei religionis et reverentiae causa nomen Dei effari et pronuntiare non auderent; excepto sacerdotes sive pontifices, qui in sacris, puta in sacrificiis, et in solemni benedictione populi, et maxime in ingressu in Sancta sanctorum, illud pronuntiabant, ait Philo, lib. De Vita Mosis. Unde et Josephus ait sibi hoc nomen eloqui, nec jus, nec fas esse. Cum ergo in Scriptura legentibus hoc nomen occurreret, Hebraei pro illo legebant Adonai, vel, si cum Adonai concurreret, pro eo legebant Elohim. Hinc factum est ut Massoretae, qui Bibliis Hebraicis puncta, sive vocales subjecerunt, nomini tetragrammato subjecerunt puncta aliena nominis Adonai (uti quatuor rationibus demonstrat Bellarminus in exercitatione grammatica, Psalm. XXXIII, ad vers. 1), scilicet sceva (quod in nomine Adonai est compositum cum patach, ob gutturalem aleph), cholem et camets, ut indicarent ex reverentia non tetragrammaton, sed Adonai legendum et pronuntiandum esse, quem morem suorum temporum secuti sunt, non tantum Septuaginta vertentes κύριος, et noster Interpres, aeque ac Origenes in suis tetraplis et hexaplis, pro tetragrammato substituens hic nomen Adonai; sed et Christus et Apostoli, qui quoties citant Scripturam Hebraeam, in qua habetur nomen tetragrammaton, pro eo nomen « Dominus » substituunt. Unde factum est ut Judaei ignorent quomodo illud nomen pronuntiandum sit, sive quomodo illud pronuntiarint Deus, Moses et sacerdotes, traduntque ultimum sacerdotem, qui hoc nomen Dei pronuntiavit, fuisse Simeonem justum, qui Christum in templo in ulnas accepit, postea a nemine hoc nomen pronuntiatum esse, seque ignorare quomodo pronuntiari debeat; sed cum venerit Messias, ab eo edocendos esse veram illius pronuntiationem. Ita ipsi. Ob hanc ejus nominis reverentiam et religionem summus pontifex illud in tiara sua, in lamina aurea insculptum gestabat, quod Alexander Magnus occurrens Jaddo pontifici, procumbens humi reverenter adoravit, teste Josepho. Hinc etiam Lucanus agens de Deo Hebraeorum, ait: « Incerti Judaea Dei, » quod scilicet Deum incognitum coleret, cujus nomen nesciret. Vide hic quanta Hebraeis olim fuerit reverentia nominis divini, quod multi Christiani per juramenta temeraria passim nominando profanant; quin et moderni Judaei nunquam audent expresse jurare per nomen tetragrammaton, sed hac formula per illud jurant, idque raro et nonnisi adacti: Juro per jod, he, vau, et jod (quae sunt 4 litterae nominis tetragrammati), quod juramentum apud eos summum et sacratissimum habetur: sic Gentilibus non licebat nomen falsi sui Dei, Demogorgonis, nominare; quod si quis fecisset, numen, vel potius daemon, se offensum, per terrae tremorem ostendebat, uti testatur Lucanus, lib. VI, et Boccacius, lib. I De Genealogia Deorum, cap. II.
Quaestio 2: Quomodo Nomen Tetragrammaton Pronuntiari Debeat Quaeritur secundo, quomodo hoc nomen pronuntiari debeat, sive quae illi vocales substituendae sint? Graeci quidam, inquit S. Hieronymus ad Marcellam, in Graecis libris hoc nomen Hebraeum legentes, juxta Graecas litteras, quibus hae quatuor hebraeae litterae similes sunt, pipi legerunt. Secundo, S. Justinus, Contra Tryphonem, fol. 58, pro nomine tetragrammato nomen Jesus legit et intelligit. Tertio, Isidorus hoc nomen pronuntiat Jediod. Ait enim hoc nomen confici ex duplici littera jod. Verum hi omnes a litteris Hebraicis nominis tetragrammati vel abeunt, vel aberrant. Quarto, Irenaeus illud effert Jaoth, quod, inquit ipse, significat praefinitam mensuram; vel, si per omicron scribatur, eum qui dat fugam malorum. Sic et gentiles hoc nomen pronuntiasse videntur. Unde Diodorus Siculus, lib. III, ait Mosen legem accepisse a Deo Jao; et Apollo Clarius rogatus quis esset Deus Jao? respondit: Summum cunctorum divum tu dicito Jao. Testis est Macrobius, lib. I Saturnalium, cap. XVIII. Quinto, Theodoretus hic, Quaest. XV: Nomen tetragrammaton, inquit, a Samaritis vocatur Jave, ab Hebraeis Ja. Sexto, recentiores aliqui a centum annis, hoc nomen juxta puncta ei a Massoretis subjecta, pronuntiant Jehova. Verum haec puncta, ut superius dixi, non sunt puncta nominis tetragrammati, sed nominis Adonai: unde et ipsi Massoretae, omnesque Hebraei pro nomine tetragrammato legunt Adonai. Errant ergo qui a Jehova sive Jova (per crasin) Jovem summum Gentilium Deum deducunt: hic enim Latinum habet nomen non Hebraeum, et a juvando dicitur. Erravit et Varro, qui teste S. Augustino, lib. I De Consensu Evang., cap. XXII, putavit Judaeos coluisse Jovem Deum Romanorum; putavit autem id Varro, non quod ab Hebraeis audisset Deum appellari Jehova, vel Jovem; sed quia censuit a Judaeis coli summum Deum, quem ipse non alium esse putabat, quam Jovem. Notandum tamen, nomen Jehova non tam esse verbum, quam nomen a verbo deductum: est enim Jehova nomen proprium Dei; sicut ergo passim in aliis nominibus a verbo, puta a tertia futuri, formatur nomen significans qualis sit, sive qualis sit futurus ille, cui hoc nomen inditur, ut Jacob significat supplantatorem, eumque qui supplantabit Esau; Israel significat dominantem, eumque qui dominabitur Deo; Isaac significat ridentem, eumque qui ridere faciet parentes: ita et Jehova est nomen, habens eamdem terminationem cum futuro kal, verbi haia, significatque ens, eumque qui est et erit. Est enim littera jod, prima in nomine Jehova, heemantica, sive formativa nominis, uti est in nominibus jam dictis aliisque pluribus: licet enim idem jod sit littera etiam, sive characteristica verbi in futuro, tamen in nominibus est heemantica, id est formativa nominis, adeoque futurum verbi transfert in nomen. Idipsum confirmatur ex eo quod nomen vel verbum Jehova, praecise non cap. III, vers. 14, sed hoc capite reperiatur in Hebraeo. Nam cap. III, vers. 14, ubi nos habemus, « qui est misit me, » hebraice non est Jehova, sed eie, id est sum, q. d. Cujus nomen est « Sum qui sum, » hic misit me. Hinc rursum sequitur potius dicendum esse Jehova, quam Jeheve: sic enim nomen distingui solet a futuro verbi punctum camets, ut patet in nomine Israel, quod distinguitur a futuro iisre, id est dominabitur, per camets: nomina enim non in segol, sed in camets terminari solent. Dico ergo, verisimillimum est hoc nomen pronuntiandum esse iive vel ieheve, id est est vel erit. Probatur, quia hoc nomen est idem cum eo quod Deus sibi imposuit, cap. III, vers. 14, dicens: « Sic dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos; » atqui, « qui est » hebraice dicitur iie sive iive, vel iehere: ergo illud idem est nomen tetragrammaton; non enim est credibile, Deum sibi duo hic dedisse nomina, sed unum tantum, ac proinde illud, « qui est, » sibi inditum cap. III, hic repetere, ut Mosen animet, utque eum doceat illud praeferre legationi suae ad Pharaonem, et ad Hebraeos. Ita censent Bellarminus supra, Genebrardus Praefatione in Psalmos, et Pererius hic, idque magis patebit ex quaestione sequenti. Noster tamen Aleazar in Apocal. cap. I, vers. 4, multis contendit Jehova esse conflatum ex quatuor litteris, quarum singulae integram dictionem significant. Jehova ergo idem est, ait, quod ihie, hovie, vehaia, id est, « qui erit, qui est, qui fuit. » Unde Jehova idem est cum eo quod dicit Joannes, Apoc. I, 4: « Qui est, et qui erat, et qui venturus est, » ideoque vocatur hoc nomen tetragrammaton et ineffabile: quia singulae ejus litterae non possunt effari integram dictionem, quam repraesentant. Verum hoc etymon non litterale est, uti ipse contendit, sed symbolicum, aut potius cabalisticum, de quo plura Apoc. I, 4. A nomine Jehova detractum esse nomen Jovis, censent Marinus in Dictionario, Masius in epistola ad Ariam Montanum, ipsius Ariae Psalmis praefixa, et Marianus Victorius in scholiis ad S. Hieronymum, epist. 136. Verum ab hac conjectura abhorret S. Augustinus, lib. VI De Civit. cap. VI, et lib. VII, cap. V, et Galatinus lib. II, cap. X.
Quaestio 3: Quid Significet Nomen Tetragrammaton Quaeritur tertio, quid significet nomen tetragrammaton? Oleaster illud deducit a radice hava, id est conterere, unde hova est contritio, quasi Jehova, idem sit quod contritor, scilicet Pharaonis et Aegyptiorum. Haec allusio nominis est, sed non origo: ad hoc enim etymon alludit Moses cap. XV, vers. 3, cum ait: « Dominus » (hebraice est nomen tetragrammaton Jehova) « quasi vir pugnator; omnipotens nomen ejus. » Alii vero passim recte et genuine hoc nomen deducunt a radice haia, id est est, vel fuit, ut Jehova sit idem quod qui est, sed vario sensu. Primo, R. Salomon, Lipomanus et Vatablus sic exponunt, « qui est, » scilicet constans, servans fidem, verax in promissis, q. d. Ego jam sum Jehova, id est, jam faciam esse quod promisi, ut nimirum vos educam ex Aegypto in Chanaan, unde sequitur: « Pepigique foedus cum eis, ut darem eis terram Chanaan. » Secundo, Rupertus et Burgensis sic explicant, « qui est, » scilicet terribilis, gloriosus et miracula patrans. Tertio, Hieronymus Prado in Ezech. cap. I, pag. 47, censet nomen Jehova, id est « qui est, » non significare essentiam Dei: hanc enim cognovit Abraham aliique Patriarchae; sed operationem Dei ad extra, scilicet liberationem Hebraeorum ex Aegypto, q. d. Ego sum qui sum, id est, qui futurus sum, scilicet redemptor Israelis, ego sum quem jam experiemini vestrae libertatis vindicem; hoc enim est quod sequitur vers. 6: « Ego Dominus qui educam vos de ergastulo Aegyptiorum. » Similia sunt Isaiae III, 3, et Psal. LXVII, 5. Verum dico hoc nomen tetragrammaton Jehova significare essentiam Dei, ipsamque essentiae divinae abyssum, et pelagus immensum; hoc enim significat nomen, « qui est, » uti dixi cap. III, quod idem est cum nomine tetragrammato. Jehova ergo, ait Masius, idem est quod, « qui ab aeterno existit, ipseque sibi essentia est, et a quo pendet rerum omnium essentia. » Sic Aristoteles lib. I De Coelo, Deum vocat aeima quasi aei ona, id est semper entem et existentem; quia Deus est pelagus essentiae, et principium omnis essentiae, quod omnibus dat esse. Et Trismegistus: « Deus, inquit, unus nomine non eget, est enim ho on anonumos, » id est, ens sine nomine. Notat Vilalpando in cap. XXVIII Ezech., nomen Jehova vel Jeheva significare essentiam Dei in se, sive ad intra, sicut Adonai significat eamdem ratione operum ad extra: hac de causa utrumque hoc nomen conjungere solent Prophetae, dicentes: « Haec dicit Dominus Deus; » hebraice Adonai Jehova. Jehova, id est Deus, scilicet Dei in se majestas; Adonai, id est Dominus ac sustentator omnium quae creavit. Rogabis an nomen tetragrammaton significet essentiam Dei, sicuti est in se? Scotus et Gabriel in I Sent., dist. 22, censent quod homines, praesertim docti et acuti, possint cognoscere Deum in se sicuti est, ac consequenter possint eidem imponere nomen significans eum sicuti est, ac tale esse nomen tetragrammaton, quod proinde proprium, essentiale et adaequatum sit Deo. Verum melius D. Thomas, I part., Quaest. XIII, censet homini in hac vita impossibile, Deum in se cognoscere et nominare. Ratio est: Primo, quia in hac vita nemo potest Deum cognoscere intuitive; ergo nemo potest eum cognoscere in se sicuti est, plene et perfecte. Secundo, etiamsi quis cognosceret Deum in se sicuti est; hoc ipsum tamen tantum cognosceret in ipso Deo, videndo et intuendo eum: nomen autem quod eidem inderet esset extra Deum Deique essentiam, qui nullo creato signo cerni, nominari, significari et cognosci potest sicuti est in se. Verum tamen est, quod inter omnia nomina Dei quae habemus, nullum tam proprium, tamque substantiale ei sit quam Ens, sive Jehova, id est, « qui est, » uti docet Damascenus, lib. I De Fide, cap. XII, et D. Thomas I part., Quaest. XIII, ac S. Dionysius lib. De Divin. nom. cap. I.
Quaestio 4: Sensus Loci "Nomen Meum Adonai Non Indicavi Eis" Quaeritur quarto, quis sit sensus hujus loci: « Ego Dominus qui apparui Abraham, Isaac et Jacob in Deo omnipotente, et nomen meum Adonai non indicavi eis? » Primo, Beda legit interrogative, « non indicavi eis? » q. d. Omnino indicavi eis hoc meum nomen; sed hoc dissentit a communi lectione omnium codicum Hebraeorum, Graecorum et Latinorum, qui carent nota interrogationis, et assertive haec legunt, quod scilicet asserat Deus, se non indicasse eis hoc suum nomen. Secundo, alii sic explicant, « non indicavi eis nomen meum Adonai, » id est Dominus, q. d. Non ostendi eis plenum et altissimum meum in res omnes dominium, quo possum res omnes ad libitum vertere et convertere per miracula et prodigia, in res alias quascumque voluero; hoc autem jam per te, o Moses, ostendam in plagis quas inferam Aegypto. Verum hi errant: Primo, in nomine Adonai, id est Dominus; hebraice enim non est Adonai, sed nomen tetragrammaton Jehova. Secundo, quia hoc suum dominium Deus ante Mosen, patribus satis ostendit in diluvio, in eversione Sodomae, in dispersione Babel. Tertio, R. Salomon, Vatablus et Lipomanus hunc dant sensum: Patribus non indicavi nomen meum tetragrammaton, Jehova, id est, « Sum qui sum, » puta sum constans et verax in promissis: quia patribus non exhibui mea promissa, de Chananaea eis tradenda; sed ea jam tibi, o Moses, tuisque praestabo: unde tibi ostendam reipsa me esse Jehova, id est, me esse fidelem in promissis. Verum nomen tetragrammaton non significat fidelitatem, sed ipsum « esse » Dei. Quarto, Rupertus et Burgensis sic explicant: « Non indicavi patribus nomen Adonai, » quantae scilicet illud sit potentiae et virtutis, quam terribile, quam gloriosum, quam miraculosum, et plagarum sit operativum, uti jam indicabo et ostendam per te, o Moses, multiplicando prodigia et plagas. Quinto, Oleaster: Nomen tetragrammaton, inquit, Jehova, idem est quod contritor, q. d. Patribus non ostendi me esse Jehova, id est, contritorem Pharaonis et Aegyptiorum, hoc autem jam tibi, o Moses, ostendam. Sexto, Lyranus secutus S. Augustinum censet Mosen in raptu, Exodi XXXIII, vidisse Dei essentiam, tuncque revelatum et declaratum ei esse nomen tetragrammaton: hoc enim significat Dei essentiam; sed verius est Mosen non vidisse Dei essentiam, ut dicam cap. XXXIII. Adde: illa visio posterior fuit revelatione nominis tetragrammati; hoc enim hic, et cap. III, revelatum fuit Mosi. Moses autem, si vidit Dei essentiam, non vidit eam nisi cap. XXXIII. Dico ergo, planus et genuinus hujus loci sensus est hic: Ego Deus cognitus et cultus fui a patribus, tanquam El saddai, id est, Deus fortis et liberalis; nomen vero proprium meum Jehova non indicavi eis, sed illud primum tibi, o Moses, revelo, simulque cum nomine clariorem rei significatae, puta essentiae meae et divinitatis, tibi cognitionem communico; idque facio hoc fine, ut te et populum a Pharaone afflictum, in spem erigam auxilii mei jamjam affuturi; utpote qui jam me tibi et Hebraeis tam familiarem, et ex nomine proprio compellandum noscendumque exhibeam, ut sciatis vos mihi jam magis curae et cordi esse quam ante. Hinc patet nomen tetragrammaton, primo, revelatum esse Mosi. Patet secundo, Mosen clariorem divinitatis cognitionem hic accepisse, quam acceperint Abraham, Isaac et Jacob. Sensus ergo est, quasi diceret: Ego Deus patribus cognitus vocatusque fui Adonai, Elohim, El Saddai, id est Dominus, Gubernator, fortis, liberalis, omnipotens (quae nomina significant certam aliquam formam et perfectionem instar qualitatis in Deo); tibi vero, o Moses, nomen meum essentiale revelo, quod significat ipsam meam substantiam in se, et essentiae meae quae omnium rerum fons est et causa, et pelagus immensum. Hunc esse sensum probatur primo, quia hoc nomen tetragrammaton est idem cum illo, cap. III: « Ego sum qui sum, » uti jam ostendi. Loquitur enim hic Deus de hoc nomine, non quasi hoc loco primum indito; sed de eo quasi jam Mosi cognito ex prima apparitione, cap. III, vers. 14 et 15. Ergo hoc nomen non significat Deum ut veracem, vindicem aut contritorem, sed ut continentem omnem entis plenitudinem, sive ut ipsum esse subsistens, immensum, immutabile, aeternum et infinitum. Probatur secundo, quia falsum est Deum non apparuisse patribus ut contritorem in diluvio et Sodoma; aut ut veracem: verax enim apparuit Deus Noe, cum impedivit deinceps diluvium, uti Noe promiserat, Genes. cap. IX, vers. 15. Verax item apparuit in tutela Abrahae, Genes. cap. XVII, vers. 7 et 10; in partu Sarae, ibidem, vers. 16 et 21; in benedicendo Isaac, Genes. XXVIII, vers. 15. Probatur tertio, quia alias idem videbitur dici, ideoque posterior pars sententiae pugnabit cum priori, si sic exponas: Apparui patribus ut fortis, sed non ut conterens; apparui patribus ut liberalis, sed non ut fidelis et verax: si enim Deus est liberalis, multo magis est fidelis, et promissi tenax. Probatur quarto, quia ex hac revelatione Moses ita evasit cupidus deitatis cognoscendae, aut etiam videndae, ut videbimus cap. XXXIII, vers. 18. Hinc etiam ex hac peculiari nominis hujus revelatione Mosi facta, nomen hoc augustissimum et sanctissimum semper est habitum, quod in Scriptura nulli nisi Deo vero, vel tali aestimato tribuitur. Unde hoc nomen passim in Scriptura soli Deo tribuitur, cum caetera Dei nomina etiam angelis et hominibus principibus tribuantur. Probatur quinto, quia haec est simplicissima et planissima interpretatio; unde et Patres hunc locum de clariore divinitatis et essentiae divinae revelatione, sive aperta, sive aenigmatica, Mosi facta explicant. Ita S. Gregorius, hom. 16 in Ezech., Procopius, Theodoretus, Cyrillus, Philo, Abulensis, Cajetanus, Pererius et alii hic. Dices: Multo ante Mosen hoc nomen patribus fuit revelatum; nam in Genesi saepissime iteratur, et patres hoc nomine Deum invocarunt, uti fecit Henoch, Genes. IV, 26, et Abraham, Genes. cap. XV, vers. 8. Respondent aliqui, ut Cajetanus, Lyranus et Pererius, hoc nomen quidem quoad vocem et litteras patribus fuisse revelatum, sed quoad claram et plenam significationem, primo illud fuisse revelatum Mosi. Verum Scriptura hic plane significat hoc nomen non tantum quoad significationem, sed etiam quoad ipsam vocem et nomen, primo revelatum fuisse Mosi, idque clarius significant Hebraea, quae sic habent: Et nomine meo Jehova non fui cognitus eis. Respondeo ergo patres ante Mosen non scivisse, nec usos fuisse nomine Jehova, sed Deum nominasse Adonai, Elohim, Saddai, quemadmodum etiamnum Judaei pro Jehova ubique legunt Adonai vel Elohim: Mosen vero, qui Genesim conscripsit, post acceptum hoc nomen, eo usum esse in Genesi, quia eumdem Deum significat, estque Deo quasi proprium; non enim verba, sed sensum precum Henoch et Abrahae reddidit Moses. Sic urbs Bala vocatur Segor, quae non tunc, sed postea dicta est Segor; et Dan vocatur urbs, quae postea vocata est Dan, tunc autem vocabatur Lais. Vide Can. 3.
Quaestio 5: Quid Symbolice Hoc Nomen Jehova Significet atque Macrobius, lib. I in Somnium Scipionis, cap. vi, ubi inter caetera ait: Pythagoraei adeo perfectionem animae quaternarium inter arcana venerantur, ut ex eo et jurisjurandi religionem sibi fecerint, scilicet hanc: « Non equidem per eum, qui animae nostrae tradidit quaternarium. » Instar hujus nominis tetragrammati, pleräque aliae gentes quadrilitterum nomen Deo indiderunt; sic enim Aegyptii Deum vocant Theuth, Persae Sura, Hetrusci Esar, Arabes Allah, Assyrii Adad, Turci Aydi, Graeci Theos, Latini Deus, Germani Godt, Galli Dieu, Hispani Dios, etc. Ita Gyraldus, De Diis Gentium, syntagm. 1. Plura de hoc nomine vide apud Angelum Caninium, et Galatinum, lib. II, cap. x, et lib. III fuse. Denique omnes hae quatuor litterae nominis tetragrammati, sunt Hebraeis litterae quiescentes, ad innuendum, quod in Deo solo vera et solida quies, ipsaque aeterna felicitas et beatitudo consistit ac conquiescit. Ipse enim est alpha et omega, principium et finis; ipse est centrum cordis nostri; ipse est satietas et gaudium omnium angelorum et Beatorum. Allegorice, Jehova redemptor Israelis ex Aegypto, fuit typus Jesu, qui fuit redemptor mundi a captivitate et tyrannide diaboli; hinc nomen Jesu in Jehova continebatur et repraesentabatur, et hoc illius erat quasi aenigma, ipsumque nomen Jesu est quasi declaratio nominis Jehova: hinc rursum nomen Jesu sanctius et venerabilius est nomine Jehova, uti ex Abulensi demonstravi Philip. II, 10. Imo noster Prado in Ezech. contendit nomen Jehova potissimum referri ad incarnationis et redemptionis humanae mysterium, illudque a futuro Verbi facinore derivari asserit. Jehova enim, ait, idem est cum ero qui ero, scilicet homo et redemptor mundi, hoc est Jesus, id est Salvator hominum. Hoc verum est, sed allegoricum, non litterale, ut patet ex dictis. Quaeritur quinto, quid symbolice hoc nomen Jehova significet, adeoque cur sit tetragrammaton? Respondent Hebraei, hoc nomine significari SS. Trinitatem, simulque Verbi incarnationem. Prima enim littera jod, quae est index et principium numeri denarii, significat primam personam, scilicet Patrem. Secunda he significat secundam, scilicet Filium; he enim significat essentiam et substantiam (a radice haia, quae esse significat), quam Filius habet communem cum Patre; est enim Patri consubstantialis. Rursum, per Filium omnes res creatae sunt, suamque essentiam acceperunt. Tertia vau significat tertiam, scilicet Spiritum Sanctum; est enim vau apud Hebraeos copula significans, et, atque: sicuti Spiritus Sanctus est copula, unio et amor notionalis Patris et Filii. Unde Graecus Scholiastes pro eo quod habemus: « Et nomen meum Adonai non indicavi eis, » vertit, non indicavi eis nomen Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Hinc etiam Hebraei nomen tetragrammaton scribunt per triplex iod, cui subjiciunt camets intra circulum: cum enim iod significet principium, et tota Trinitas sit unum principium rerum extra se, in una essentia et natura, hinc trinitas personarum repraesentatur triplici iod; unitas vero essentiae repraesentatur tum uno eodemque iod, tum unica vocali camets. Rursum secunda littera he, geminata in hoc nomine, significat duas naturas in Filio, divinam et humanam; unde et haec littera he, quae Filii est index in nomine tetragrammato, addita fuit Abrahae et Sarae, cum ille pro Abram dictus est Abraham, haec pro Sarai dicta est Sarah: quia ex Abraham et Sara prognatus et incarnatus est Christus. Sed cur hoc nomen est quadrilitterum? Respondeo, grammaticalis et propria causa est, quod Hebraea nomina perfecta sint quadrilittera; habent enim tres litteras thematis, cui addunt quartam heemanticam, sive formativam nominis. Symbolica causa est, quod quaternarius sit primus numerus perfectus par, qui constat principio, medio et fine. Secundo, hic numerus constituit quadrum et quadratum geometricum, quae est figura solidissima; unde de civitate coelesti ait S. Joannes, Apocal. xxi, vers. 16, quod in quadro sit posita. Tertio, hic numerus virtute est omnia, puta omnis numerus, omnis musica, omnis quantitas, omnia elementa, omnis virtus; hinc sacer est in Scriptura, ut patet in quatuor Cherubim, Ezech. I, et quatuor animalibus, Apocal. IV. Haec et plura habet Philo De plantatione Noe, lib. II, post medium, et lib. III De Vita Mosis, post initium.
6:6
6. EGO DOMINUS QUI EDUCAM VOS DE ERGASTULO AEGYPTIORUM. — Hebraice, de sub oneribus Aegyptiorum: bene ergo et clare Noster vertit, de ergastulo; ergastulum enim locus est, in quo capti aut servi laborare coguntur; dicitur enim ergastulum ἀπὸ τοῦ ἐργάζεσθαι, id est, ab operando et laborando. AC REDIMAM IN BRACHIO EXCELSO. — Hebraice, in brachio extento, ad feriendum videlicet, subigendumque hostes vestros Aegyptios. Anthropopathos tribuitur Deo brachium, significatque Dei potentiam et robur; hoc enim homo solet ostendere in brachio. Mystice, brachium quod a corpore promanat, est Filius a Patre procedens, sicut digitus a corpore et brachio procedens, est Spiritus Sanctus a Patre et Filio procedens. Ita S. Hieronymus in cap. LII Isaiae. ET JUDICIIS MAGNIS, — magnis plagis, magna vindicta. Judicium enim metonymice sumitur pro effectu judicii, scilicet pro justa poena et plaga, per judicium et judicem inflicta.
6:7
7. Et ero vester Deus. — Hebr., ero vester Elohim, id est vester provisor, gubernator, protector, conductor.
6:8
8. Super quam levavi manum meam, — quam me vobis daturum juravi; jurantes enim solent jurare sublata in altum manu; eadem phrasis est Genes. xiv, vers. 22, II Esdrae, ix, 15. Alibi «levare manum» gestus est orantis, alibi percutientis, alibi operantis. UT DAREM EAM ABRAHAM, ISAAC ET JACOB, — ut darem eam posteris Abrahae, qui per Isaac et Jacob, non autem iis qui per Ismael et Esau descendunt.
6:9
9. QUI NON ACQUIEVERUNT EI PROPTER ANGUSTIAM SPIRITUS — Septuaginta vertunt, ἀπὸ τῆς ὀλιγοψυχίας, prae pusillanimitate. Ita enim opprimebantur oneribus, ut vix liceret respirare, ut spiritus eis intercludi videretur; ac proinde non licebat, nec libebat eis aliud aliquid cogitare, sperare aut machinari.
6:12
Vers. 12. QUOMODO AUDIET PHARAO, PRAESERTIM CUM INCIRCUMCISUS SIM LABIIS? — Cum laborem vitio linguae, cum tardioris et impeditioris sim linguae. Hebraei incircumcisum vocant corde, mente, vel lingua eum, qui vitio aliquo cordis, mentis aut linguae laborat. Sicut enim Hebraeis circumcisio primum et summum erat Sacramentum, ita esse incircumcisum, summum erat vitium et dedecus; unde per incircumcisionem, sive per praeputium, quodvis vitium significant. Huic querelae Mosis respondebit Dominus initio cap. vii. Namque hoc capite deinceps sequentur, alio spectant, et intertexuntur ad hoc, ut viam sternant ad genealogiam Mosis. Hinc patet hoc vitium linguae mansisse in Mose post ejus colloquium cum Deo, in ipsa legatione sua ad Pharaonem; idque ad exercitium humilitatis, et ut Deus ostenderet se infirmis et ineptis instrumentis uti, ne gloria instrumentis, sed soli Deo detur. Allegorice, Moses, quasi mutus, usus fuit interprete Aarone, ut significaret legem veterem quasi tacitam et mutam, esse umbram ac figuram legis novae, quae clare praedicat Deum et Christum.
6:13
Vers. 13. LOCUTUSQUE EST DOMINUS AD MOYSEN ET AARON, ET DEDIT MANDATUM AD FILIOS ISRAEL. — Est hic generalis epilogus, sive omnium ante dictorum collectio, quam hic subnectit Moses, ut per eam transeat ad suam et Aaronis genealogiam; idque ad hoc, ut certior historiae Exodi, et impletae a Deo promissionis, de liberandis ex Aegypto Hebraeis, fides constet, cum non ab extero quopiam, sed ab eo qui ex posteris Abrahae, Isaac et Jacob, quibus facta est promissio, puta a Mose, rem gestam et confectam esse, certissimo liqueat.
6:14
14. ISTI SUNT PRINCIPES DOMORUM PER FAMILIAS SUAS, q. d. Isti sunt principes familiarum Israeliticarum; domus enim vocantur familiae, quae alibi vocantur cognationes. Hebraice est, isti sunt principes domus patrum suorum, id est, isti sunt principes, qui praerant familiis majorum, sive patrum suorum; quisque enim duodecim patriarcharum filius habebat et constituebat peculiarem familiam, in qua ipse erat princeps, et post eum filius ejus primogenitus, v. g. filii Ruben erant quatuor, scilicet Henoch et Phallu, Hesron et Charmi; hi singuli suas habebant familias, in quibus ipsi erant principes.
6:16
16. ET HAEC NOMINA FILIORUM LEVI. — Sistit Moses in genealogia Levi, quia ex Levi prognati sunt Moses et Aaron, quorum prosapiam praecipue hic pertexere intendit Spiritus Sanctus, eo quod hi fuerint liberatores et duces Israelis. Ita S. Augustinus, Quaest. XV. Ubi Nota: Primus filius Jacobi fuit Ruben, secundus Simeon, tertius Levi; horum trium tantum genealogiam pertexit hic Moses, tum ob causam jam dictam, tum quia his maledixisse videbatur Jacob, Genes. cap. xlix, vers. 3 et 5. Unde ne putarentur tres istae tribus a Deo rejectae, voluit Moses illorum trium filiorum Jacob multas atque illustres familias commemorare. PER COGNATIONES SUAS. — Hebraice, per generationes, id est familias, suas. Haec ergo tria idem sunt: generatio, familia, cognatio; ideoque una generatio est una familia, quia ab uno generante descendit. ANNI AUTEM VITAE LEVI FUERUNT CENTUM TRIGINTA SEPTEM — Ex dictis Genes. xxx, constat Levi quatuor annis fuisse seniorem Josepho. Hinc sequitur primo, quod Levi erat 43 annorum, quando cum Jacob descendit in Aegyptum, quia tunc Joseph erat 39 annorum, ut ostendi Genes. XLI. Sequitur secundo, Levi obiisse 23 annis post mortem Josephi; hic enim mortuus est anno aetatis 110, Levi autem 137. Sequitur tertio, Levi post ingressum Jacobi in Aegyptum, vixisse in Aegypto annos 94. Sequitur quarto, Levi obiisse 121 annis ante egressum Hebraeorum ex Aegypto: nam ab ingressu Jacobi in Aegyptum usque ad exitum Hebraeorum, fluxerunt anni 215; sed Levi, post ingressum Jacobi in Aegyptum, vixit inibi annis 94: ergo post mortem Levi usque ad exitum Hebraeorum ex Aegypto, reliqui fuerunt anni 121. Sequitur quinto, Levi obiisse annis 41 ante ortum Mosis; hic enim 80 annorum erat in egressu Hebraeorum ex Aegypto.
6:20
20. JOCHABED PATRUELEM SUAM, — cognatam, non amitam, ut dixi cap. II, 2. FUERUNTQUE ANNI VITAE AMRAM CENTUM TRIGINTA SEPTEM. — Eusebius in Chronico tradit Amram, qui fuit pater Mosis, genuisse Mosen anno aetatis suae 70; unde sequitur eum obiisse, cum Moses esset sexaginta septem annorum, puta 13 annis ante egressum Hebraeorum ex Aegypto; licet Alexander Polyhistor, apud Eusebium velit, Amram obiisse 20 annis ante exitum Hebraeorum ex Aegypto. Tradunt Hebraei, ut refert Genebrardus lib. I Chronol., septem viros metiri omnem saeculorum cursum a principio mundi usque ad finem. Adamum enim vidit Mathusalem, hunc vidit Sem, Sem vidit Jacob, Jacob vidit Amram, Amram vidit Ahiam Silonitem, Ahias vidit Eliam, qui vivit et vivet usque ad finem mundi. Sed errant in Amram; hic enim, ut dixi, obiit 13 annis ante exitum Hebraeorum ex Aegypto: ergo non potuit videre Ahiam Silonitem, qui post mortem Salomonis propheta inducitur III Reg. xi. Nam ab egressu Hebraeorum ex Aegypto usque ad annum 4 Salomonis, quo aedificatum est templum, fluxerunt anni 480, ut patet III Reg. vi, 1. Brevius et verius duobus hominibus metirentur omne saeculum: nam Adam vidit Henoch, Henoch raptus redibit, et videbit finem mundi. Vide hic quam exile sit omne hoc tempus nostrum, quam fugax totum hoc saeculum. Audiat Christianus vere philosophantem Laelium apud Senecam, lib. VI Natural. quaest. Cum enim quidam ei diceret: Sexaginta annos habeo; eleganter respondit: Hosne dicis sexaginta annos, quos nondum habes? praeteritos annos, horas et aetates non habemus: neque etiam habemus futuros; per momenta, punctaque temporis fugientis vivimus: ex die vitae et horis puncta habemus quaedam. Ac rursum: « Neque illud quod futurum est, meum est, nec quod fuit: in puncto fugientis temporis pendeo. » Recte enim dixit philosophus ille, nos proprie non habere tempus, sed punctum temporis, puta ipsum nunc: nam praeteritum non est, sed fuit; futurum non est, sed erit: ergo solum habemus ipsum praesens, puta momentum nunc. Vide quam exile sit tempus nostrum, quam exilis voluptas, et vita haec praesens.
6:23
23. ACCEPIT AUTEM AARON UXOREM ELIZABETH, FILIAM AMINADAB, SOROREM NAHASON. — Hic Nahason in egressu ex Aegypto fuit princeps tribus Juda, ut patet Num. 1, 7. Nota: Moses vir humilis hic studiose genealogiam Aaronis pertexit, suam pene negligit, nisi quatenus ad Dei vocationem, et missionem certae personae cognoscendam erat necessaria.
6:25
25. HI SUNT PRINCIPES FAMILIARUM. — Hebr., hi sunt principes patrum, qui scilicet inter patres fuerunt principes et capita familiarum.
6:26
26. ISTE EST AARON ET MOYSES, — qui scilicet missi sunt ad Pharaonem. « Iste est ergo Aaron et Moyses, » qui duces fuerunt tanti facinoris, qui quasi duo fulmina belli Pharaonem omnesque hostes prostraverunt, qui quasi sol et luna Israelem illustrarunt. Ecce quantum potest unus alterve homo, unus insignis populi dux. Ita unus Epaminondas Thebanos ad imperium evexit, ut eum videns Agesilaus, licet hostis, merito exclamarit: « O virum magnificum? » Ita unus Scipio longum Romanorum et Carthaginensium de imperio duellum diremit, illudque Romanis asseruit, ut merito de eo adhuc milite dixerit Cato: « Iste sapit solus, reliqui velut umbra vagantur; » et Metellus gratias egerit diis Romae causa, quod alibi non exstiterit Scipio. Quin et Numantini hostes Romanorum rogati cur jam Romanos duce Scipione fugerent, quos antea fugarant, responderunt: « Oves quidem eaedem sunt, sed alium jam habent pastorem. » Testis est Plutarchus in Apophtheg. Roman. Quot annos nos viximus? quid praeclare gessimus? Inter fideles quid non effecit unus Moyses, unus Josue, unus David, unus Josias, unus Elias, unus Eliseus, unus Daniel, unus Paulus, unus Gregorius, unus Athanasius, unus Chrysostomus, unus Hieronymus, unus Benedictus, unus Franciscus, unus Dominicus, unus Bernardus, unus Xaverius? et nos quid facimus? numerus sumus. Multiplicasti, Domine, gentem, non magnificasti laetitiam. Flebat Julius Caesar legens gesta Alexandri, dicebatque: « En aetate qua Alexander Darium devicit, ego adhuc nihil praeclarum gessi. »
6:28
28. IN DIE QUA LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN IN TERRA AEGYPTI. — In Hebraeo et Chaldaeo hic incipit nova sententia, hoc modo: « Et factum est in die qua locutus est Dominus ad Moysen in hunc modum: Ego Dominus, loquere ad Pharaonem. » Unde et Latini codices hinc incipiunt vers. 28.
6:29
29. LOQUERE AD PHARAONEM. — Hic Moses narrationem vers. 14 coeptam, et per genealogiae suae descriptionem interruptam, resumit et prosequitur.
6:30
30. ET AIT MOYSES CORAM DOMINO, — ait Domino, qui erat coram, sive coram quo stabat et agebat Moses. Incircumcisus sum labiis, — impeditae sum linguae, rudis in loquendo et ineptus, ut dixi cap. IV, vers. 10.
6:1
v. 4 « Dixitque Dominus ad. Moysen. : Nunc videbis, quae facturus sim Pharaoni : per manum enim fortem dimittet eos, et in manu robusta euctet illos de terra sua ». Non solum dimittet, sed ipse eiiciet, compulsus manu Dei. Duo Iahve praestanda iam sunt : ut Hebraeorum 1n se fidem erigat, utque Moysi animos addat ad Pharaonem rursus adeundum. lllud efficere studet eloquio 6,2-9; hoc efficit altero eloquio, quod 6,10 incipit et 7,7 concluditur. dimentum Deus miraculo tolleret. Post prhmam igitur repulsam, Moyses idem desiderium manifestat, instantius etiam quam antea, cum non iam de « gravi lingua » sed de « incircumcisis labiis » loquatur, labiorum veluti cireumcisionem a Deo circumocisionis expetat. At, non Moysis facundia sed Dei potentia adigendus erat Pharao : quare Deus, exiguam Moysis fidem tacite reprehendens, iisdem fere atque ante verbis Aaronem demonstrat. Adverte tandem, licet, quae 6,2-7,7 dicantur, sint ante dictorum affinia, at longe diverso effectu proferri. 4,31 populus dictis facile credebat, 6,9 fidem denegat, dum Moyses et Aaron illis 7,6 fidem habent, ceteris uti divina electione ita virtute etiam praelucent. Qui effectus profecto dignus est, qui narretur. — De 6,13-28 infra dicemus.
6:2
v. 2 « Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : Ego Dominus » , i. e. Ego Iahve. Eodem plane sensu dicebat Deus Gen. 17,1; 35,11: « Ego El Schaddai » (Kn.). Uti ibi nomen traditur, non natura deseribitur, ita etiam hic. Sensus non est : Ego merito vocor lahve, quia mea natura eius nominis significationi plene respondet; sed ego sum et vocor Iahve, hoc mihi nomen assumpsi, hoc nomine appellari et agnosci volo.
Arg. — Deus filiorum Israel, qui in populum excreverant, futurus peculiari titulo. deus, proprium nomen selegerat, quo ab ipsis et a cireum incolentibus nationibus tamquam eorum deus agnosceretur : nomen lahve. Lubentes hoc nomen una cum Iahve promissis, angariis oppressi 4,31 Hebraei receperant; idipsum rursus gravioribus angariis exanimati et scribarum suorum 5,21 conviciis abrepti erubescebant iamiam levique opera videbantur esse abdicaturi. Quare eloquium edit Deus, cuius summa haec est : Iahve 1dem est atque El Schaddai, et omnes promissiones ab El Schaddai factas ipse implebit. Und e colligas, 6,2-8, licet sit 3,13-17 valde affine, non esse meram 1b. dictorum repetitionem, sed membrum narrationis prorsus necessarium. Rem luce clariorem pluribus prosequi non lubet. Porro, sicut textus gravissimi 3,1^ sq. tria deprehendebamus esse membra, quorum secundum et tertium per Moysen filiis Israel, primum soli Moysi profatur Deus : ita pari omnino ratione nostri eloquii duo discernuntur membra, quorum primum 6,2-5 Deus ad solum Moysen, alterum 6,6-8 per Moysen ad populum eloquitur. Non, quod non etiam 3,1^4*et 6,2-5 Moyses universo populo retulerit, sicut ea postmodum omnium usui futura fuere descripta : sed ea forma Deus has revelationes edidit, qua Moysen prae reliquo populo honoraret eique praeter ea, quae omnium essent communia, aliqua impertiretur magis arcana, quae 1lpse cum populo quasi de suo communiearet. Verba v. 6-8 in capite et ad calcem adseriptam habent formulam Ego Iahve. Post revelatum sc. nomen Iahve passim Deus ea formula sua eloquia et mandata orditur (v. 29; 90,9; Lev. 18,2; 20,7 sq. ete.) et concludit (Lev. 11,44 sq.; 18,21. 30; 19 passim ; 20,24. 26 ; 21 sq. eto.). Est ea instar sig?//7 documento affixi eique fidem facientis. Eandem formulam habes v. 2 initio prioris huius eloquii membri, ubi ea tamen non meri sigilli rationem habet, sed simul £esserae loco est sequentibus evolvendae.
6:3
v. 3 « Quz apparuit Abraham , Isaac et Iacob in Deo omnipotente ». Praepositio 3 excidit apud LXX,sane quod praecedens nomen /acoó 1n eandem desineret consonantem. Illud 2 referri ad nomen : in seu sub (nomine) El Schadda, colügitur inde, quod ei in sequenti membro nomen lIahve opponatur. Sensus igitur est eum, qui se nunc lahve appellet, antea innotuissesub appellatione El Schaddai ; eundem esse Iahve, qui El Schaddai, ergo eandem auctoritatem. At cur non eodem Iahve nomine se patribus etiam manifestavit? Quaestionem praeoceupat sequens membrum : « E! nomen meum Adonat » — lege lahve — « non indicavi eis ». Cum illis nomen lahve nondum indicassem, illud pro nomine proprio nondum assumpsissem , non poteram sub eo tum nomine eos alloqui. Plana utique responsio. At cur non patribus illud nomen indieaverit Deus? Rationem erue e contextu cap. 3. Quamdiu Hebraei nondum fuerant populus a reliquis Semitis distinctus , Deum nomine proprio apud alios etiam Semitas usitato appellaverant : El Schaddai. At, ubiin populum excreverant, atque a Deo assumebantur in populum ipsi speciali prae ceteris nationibus titulo proprium, aequum erat ut Deum appellarent non nomine aliquo proprio, quo aliae item gentes, neque fortasse sine superstitione illum appellarent, sed nomine exclusive proprio, quo nullae aliae uterentur gentes. Nomen igitur lahvea Deo dicitur ewm, qua ratione alias etiam nomina evadunt personarum propria, sc. impositione vel assumptione; ergo quia Deus illud nomen sibi assumpsit, non ob etymologicam nominis rationem. Erat utique Deo indignum nomen seligere omnino inane, sonum habens, non significationem. At non requirebatur nomen divinam essentiam , quam fieri poterat, maxime proprie exprimens. Tamen id etiam liberalissimus Deus Hebraeis concessit. lgnorasse vero dicuntur patres non vocem ny, non eius vocis szgn?ficationem , sive totam sive etiam tantummodo pleniorem, sed eius a Deo factam «ppropriationem tamquam nominis. Profundiorem aliquem sensum e verbis Ex. 6,9 eruere conantur interpretes quidam : verbum v* ib. volunt non cognitionem solum denotare, sed intimiorem cognitionem; patriarchae affirmantur non ipsum quidem nomen proprium Iahve ignorasse, sed ejus nominis vim nondum satis perspexisse. . T2 : MOYSIS ACTA IN AEGYPTO. -Ex. 6,29. sQ. 13 mimus, perspicere nos quam belle Titii indoles etymologiae nominis Titius respondeat; sed illud tantummodo, nos experimento didicisse, quis sit Titius quaeque Titii indoles. Illa formula « scire, quia ego Iahve » compendio illud exprimit, quod diserte habent longiores quaedam formulae « quia ego Iahve sum Deus vester » (Ex. 6,7; 16,12; 29,46; 31,13), « quia terra est Iahve » (9,29), « quia Iahve ipse est Deus » (Ps. 99,3); quodque habent aliae formulae negativae : « ut scias, quoniam non est sicut Iahve Deus noster « (Ex. 8,10 [6]), « quod non sit similis mei in terra » (9,14) etc. Vox Zahve in formula « sciant, quia ego Iahve » non sumitur nude et secundum etymon, sed concrete et quasi vestita omnibus illis attributis et perfectionibus, quae de Iahve vere praedicari possunt. Perperam ea accersetur ad explicanda verba Ex. 6,3 « scire nomen lIahve ». Nomen Iahve Moysi primo revelatum esse agnovere Theodoret., Proc., Lap., Sylv., Calm. aliique. Ad difficultatem, nomen n" toties in Genesi scribi, respondebatur illud certe ignorasse patriarchas, at Moysen eorum aeta narrantem proleptice eo nomine ésse usum. Quibus hac responsione non erat satis factum , ii textum Ex. 6,3 cogebantur torquere. « Quaestionum hic et explanationum nullus finis » (Malv.). Perpaucea attingemus, cum textus de se sit perquam clarus et planus. Igitur Lyr., Tost., Bonfr. censebant patriarchas non nomen, sed nominis significationem ignorasse. Cai. patriarchis permittit significationis cognitionem obscuram, denegat distinctam. Eodem recidit Walafr. supplens « sicut tibi ». Rup., Hugo, Vat. putant nomen eatenus revelari Moysi, quatenus Deus secundum nominis significationem iamiam acturus sit concessa Israelitis terra promissa; ipsi sc. nomen Iahve autumant exprimere Dei promittentis fidelitatem (vide, quae diximus ad 3,14). Maxime satisfacit difficultatis solutio ea, quam in Genesi tradidimus, nomen Iahve Moysi primo esse revelatum, in Genesis textum serius irrepsisse. Qui nomen proprium lahve Moysi primo revelatum esse affirmat, debet item defendere, illud ante Moysen pro nomine divino proprio non esse adhibitum. Difficultatem faciunt pauca quaedam nomina antemosaica, quae videntur compositione illius nominis esse formata, imprimis nomen Zochabed , matris Moysis. Eam difficultatem certe non tantam esse censemus, quae interpretem compellat ab obvio Ex. 6,3 sensu recedere. Vide, quas in Comment. in Gen. p. 7 sq. solutiones suggerebamus. Veram dies diem docet, et scriptor scriptorem; solutionem planissimam suppeditavit H. Barns (Revue biblique trimestrielle II. 346, Paris 1893). Praeter formam /a/Ave n, habentur formae breviores Jahu à et Iah à. Hae virorum nominibus componendis adhibentur, illa nunquam. Has natas esse abbreviatione ilius gratis asseritur. Suggerit. igitur laudatus auctor, formam Jaw vel lao esse Moyse apud Hebraeos antiquiorem, imo adhibitam esse tamquam nomen divinum, non tamen exclusive proprium ; sieut porro Deus nomen Aóram mutavit in Abraham , et Sarai in Sara , adnexa nova significatione , ita mutasse Jaw vel Iao in Iahve, aut nova affixa significatione aut ea, quae ante fuerit, penitius declarata. Huic hypothesi favet analogia: Gen. 17,5.15; praeterea omnes ea expedit difficultates. Tuetur sensum obvium Ex. 6,3; explieat, quomodo nominis divini forma brevior in Iochabed reperiatur. Porro Iahve, cum idem sit atque El Schaddai, idem est foeder?s Deus : v. À « Pepigique foedus cum eis, ut darem eis terram Chanaan , terram peregrinationis eorum, in qua fuerunt advenae ». Cf. Gen. 11, 31;17,8;35,12. Sequens versus orditur a *2N 231 : E uunc insuper, ego idem Deus audivi etc. Loquitur Deus iisdem atque 1,13 et 2,94 expressionibus.
6:5
v. 5 « Ego audivi gemitum filiorum Israel, quo Aegyptii oppresserunt eos , et recordatus sum pacti mei ». lamiam pacto promissa exsecutioni mandabo. Ubi tota promissio (v. 6-8) vocibus Ego lahve ineipit et clauditur (v. supra). Constat ea vero triplici membro :
6:6
v. 6 verbis educam , eruam , redimam salutis partem negativam; v. 7 verbis assumam , ero, scietis partem positivam pandit; v. 8 salutis fructum, terrae promissae possessionem annuntiat. v. 6 « Jdeo » — LXX vade : n25 pro 125 — » dic filiis Israel : Ego. Dominus : qui educam vos de ergastulo Aegyptiorum », — Hebr. de angarüts ; notat Bonfr. significare ergastulum etiam domum, ubi laboretur, atque ita versionem Hier. sat prope ad Hebr. accedere — « et eruam de servitute, ac redimam in brachio excelso », Hebr. extento, » et tudiciis magnis », sc. plagis Aegyptiis infligendis (Bonfr.). « Est metaphora viri pugnatoris » (Tost.), cf. T,& sq. « Ego vi magna et prodigiis magnis eripiam vos » (Vat.). v.1 legebatur npsn n2, dum Deut. 4,354;5,15:7,19;11,2;26,8 (cf. 9,29) utraque scribitur expressio. An ergo diversi (De/Ím.) v. 4 et v. 6 seriptores? Nota, v. 1 subiectum esse Pharaonem, qui non extento et minanti Dei órachio, sed manu plagis inflictis cervicem prementi sit obsecuturus. v. Y « Et assumam vos mihi in populum, et ero vester Deus ». Se eorum Deum futurum, promiserat Deus Gen. 17,7; eos sibi futuros in populum , nunc tandem, ubi populus facti sunt, pronuntiat (Tost.); ad sensum expressionis cf. Gen. 28,20 sq. Specialem se profitetur eorum euram esse habiturum, speciali ab ipsis vicissim cultu honorandus. « Ef scietis » « experimento » (Ca1.), « quod. ego sum Dominus Deus vester, qui eduxerim vos de ergastulo Aegyptiorum ».
6:8
v. 8 « Et induxerim » — omnino vertendum e£ inducam (LXX) — « in terram , super quam levavi manum meam » seu « 1uravi » (Ps. Ion., et cf. Gen. 15,18 sqq.), « ut darem eam Abraham , Isaac et Iacob; daboque illam vobis possidendam. Ego Dominus ».
6:9
v. 9 « Narravit ergo Moyses omnia filüs Israel, qui non acquieverunt ei propter angustiam spiritus » — Hebr. brevitatem spiritus , quae Prov. 154,99; Num 21,^; Iud. 16,16; Iob 21,& ?mpattentiam sonat : ita erant malorum impatientes, ut iam sola verba despicerent. Sed illa impatientia simul erat pusi//anzmitas (LXX), defectio (Aq.) — « et opus d'rissimum ». Coordinantur, quae invicem subordinantur : angaria quippe impatientiae causa erat. Sam. (cf. Field) Hebraeos h. 1. proloquentes inducit querelas, quae 154,12 leguntur. Arg. — Deus Moysi mandat, ut rursum adeat Pharaonem. Moyses mandato se excusare studet : incassum a Pharaone, quam ipsi Hebraei recusent, fidem exspectari. Linguae rursus defectum praetendit, ratus fortasse nunc tandem illum fore miraculo tollendum. Deus praeter Aaronis societatem remedium offert nullum, tamen quae Moysis quaeque Aaronis futurae sint partes solemnius declarat, portentaque certum nactura effectum iterum promittit. Quibus penitus restituitur Moysis fides, dum Aaronis fides videtur inconcussa perseverasse. haec genealogia non iuerit inserta ante cap. 2. Fortasse, quod iam, antequam insereretur, exordio et epilogo fuerit aucta et nomina habuerit Moysis et Aaronis invicem conserta. Non ergo visa est inserenda, quo loco nulla haberetur Aaronis mentio. Inserta est post 6,12, ubi conquerebatur Moyses se ab Israelitis non audiri neque à Pharaone auditum iri. Hoc igitur loco suas Moysis et Aaronis laudes assuit levita auctor. Quem inspiratum fuisse minime negamus : potest quippe auctor in- Spiratus, uti solecismis loqui, ita loco minus apto quaedam inserere. Eum autem auctorem coniicimus a Moyse diversum ob eam potissimum rationem , quod Moyses apte et loqui et scribere assueverit. DQDAN n'3"*wN? "ON, isti sunt capita domus patrum suorum ; ubi suffixum non refertur ad Moysen et Aaron, cum plerique citandorum non fuerint horum virorum principes familiarum ; non ad Israel, cum multi alii recenserentur principes; sed ad ipsos, qui recensentur, quorum quisque princeps erat familiae suae seu familiarum suarum. TUAN 1723 non designat unice familiam, quae pars sit gentis 3 12W2, sed : 1) quandoque designat ipsam tribum, quae et ipsa à communi parente ortum ducit (Num. 17,17; Ios. 22,14); 2) saepius gentes, in quas proxime tribus subdividatur (Num. 3,24; 30,35 et cf. 1,4); aut 3) gentis subdivisiones, i. e. familias (Ex. 12,3; 1 Par. 7,7; 23,11; 24,6 etc.) Ubi expressio alteri expressioni n52w2 copulatur, ibi eam aut sequitur (Num. 1, 2. 18. 20. 22 etc.; 2,34) aut antecedit (Num. 3, 15), quo rursum clarescit expressionis sensus vagus et incertus. Dillm. Porro h. l. "AN n3 idem est atque nnpwIos cL. v. 14, 11.119. 94729. n
6:14
« Filit Ruben, primogeniti Israelis : Henoch et Phallu, Hesron et Charm. Hae cognationes Ruben ».
6:15
6:16
v. 16 « Et haec nomina filiorum Levi per cognationes suas : Gerson et Caath et Merari », cf. Gen. ^6,11. 2n35na non est « pro numero generatarum personarum » (RHos.), certe natae sunt filiae, probabilius filii etiam numero plures; non « secundum aetatem » (Kn.); sed « secundum generationem », qui vere e Levi geniti erant : cf. v. 19. — « Anni autem vitae Levi fuerunt centum triginta septem. ». Aliquorum virorum aetas adscribitur, non quo rationem temporum edoceamur, non enim definiuntur vitae anni, quo pater genuerit filium; sed quo discamus, in stirpe etiam Levi non defuisse exempla provectissimae aetatis, quae patriarcharum fuerat habebaturque signum specialis Dei benedictionis. Ergo anni h. l. deseripti nullam difficultatem faciunt contra ^30 annos 12,40. In genealogia Levi, Caath, Amram aliqua membra esse omissa, concedi non solum potest, sed attentis 430 illis annis aliisque rationibus etiam debet.
6:17
v. 17 « Filii Gerson : Lobnài et Semei , per cognationes suas ».
6:18
v. 48 « Filii Caath : Amram et Isaar et Hebron et Oziel. Anni quoque vitae Caath centum triginta tres ».v.
6:19
19 « Filit Merari : Moholi et Must. Hae cognationes Levi per familias suas ». n inbn ignorat quidem CAaíd.; tamen cf. Num. 3,20 (sec. Hebr.) et Deut. 10,8, itemque h. l. v. 24^nmpn et v. 25 n"55. Ergo verte Levitarum. Ceterum de singulorum virorum nominibus dicemus ad Num. 3. Neglectis iam posteris Gerson et Merari, elenehus solos prosequitur posteros Caath, progenitoris Aaron et Moysis, quibus v. 20 Sam. LXX addunt et Mariam sororem eorum, Syr. et Mariam : cf. Num. 26,59. Hebron nonnisi post nostri narratoris tempora in plures videtur effloruisse familias, quarum Davidis tempore (1 Par. 23,19; cf. 15,9) numerabantur quatuor.
6:20
v. 20 « Accepit autem. Amram uxorem Iochabed patruelem suam », « filiam Levl, quae nata est ei in Aegypto » (Num. 26,59) : an ergo fratris filio nupsit lochabed, quod coniugii genus postmodum Lev. 18,12 lex reprobavit, obtinuerit tamen antea (Gen. 20,12) quoad Abraham et Saram? Non tamen cogeris admittere, Iochabed Zmmed?ate a Levi esse procreatam, ne ob adiectum quidem Num. 26,59 « in Aegypto ». « Quae peperit ei. Aaron et Moysen. Fueruntque anni vitae Amram centum triginta septem ». LXX 132 vel 136.
6:21
v. 21 « F?lit quoque Isaar : Core et Nepheg et Zechri ». v. 982« Filii quoque Oziel : Misael et Elisaphan et Sethri ». Nomen Sethr? (lectio LXX Xeygst) secus non occurrit. Alium porro gradum descendit elenchus, filiorum Amram solum prosequens Aaron, cum Moysis nuptiae iam ante fuerint narratae, filiorum [saar solum Core, turbis in Moysen excitatis famosum ; filiorum Aaron tandem solus explicatur Eleazar, non ob aliam sane rationem, quam ob.procreatum ab ipso Phinees ob egregie factum Num. 25 celebratum. Ergo post ila duo facta elenchus noster eam, quam nunc habet, formam induit.
6:23
6:24
v. 9& « Filit quoque Core : Aser et Elcana et Abiasaph. Hae sunt cognationes Coritarum ». Elisabeth, uti mox Phuliel, secus non commemorantur. Pro 2x^2N Sam., uti 1 Par. 6,23 (8), zp^awN.
6:25
v. 95 « At vero Eleazar filius Aaron accepit uxorem de filiabus Phutiel, quae peperit ei Phinees ». Suggerit DilIm. Phutiel esse nomen aegyptium ad instar nominis Putiphar : « Consecratus deo El ». Ubi rursus potuit 5w suffici in locum numinis cuiusdam aegyptii. Nomen . uxoris utique noverat antiqua traditio : an illud fortasse latet in primo illo, quod abundat, *5 defigurato ex nx»? vel similis formae nomine? « Hi sunt principes familiarum Leviticarum per cognationes suas ». Tandem solemni stropha elenchus clauditur, quae orditur a formula Iste est Aaron et Moyses, et concludit formula Iste est Moyses et Aaron, ibi Aarone ob aetatis, hic Moyse ob dignitatis primatum ducente agmen (Aben Esra), celebratque viros, qui exodi mandatum a Deo acceperint et coram Pharaone audacter protulerint.
6:26
v. 96 « Iste est Aaron et Moyses, quibus praecepit Dominus, ut educerent filios Israel de terra Aegypti per turmas suas ». Cf. 1,h.
6:27
v. 91 « Hi sunt, qui loquuntur ad Pharaonem regem Aegypti, ut educant filios Israel de Aegypto » — Sam. LXX Syr. de terra Aegypti. « Iste est Moyses et Aaron ». Merito notat Kn., hoc encomium non ab ipso Moyse, sed ab auctore recentiore conscribi debuisse; ab eodem vel ab alio recentiore totus elenchus insertus est.
6:28
v. 28 « In d?e, qua locutus est Dominus ad Moysen ^in terra Aegypti » — de hoc asyndeto vide, quae ante v. 13 dicebamus.
6:29
v. 29 « Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : Ego Dominus » : — hae formula prior Dei oratio concludebatur v. 2. 6. 8; ea desideratur v. 11, qui tamen non est nisi nostri v. 29 repetitio eam formulam habentis; v. 5 eandem formulam adseriptam habet cum quadam amplifieatione. Ergo utraque divina oratio 6,2-7,5 ea formula tamquam divino sigillo ornatur. — « J/oquere ad Pharaonem regem Aegypti omnia, quae ego loquor tibi ».
6:30
v. 30 « Et att Moyses coram Domino : En incircumcisus labiis sum , quomodo audiet me Pharao? » Hi duo versus repetunt v. 10-12 (v. p. 15). Cap. VII
6:2
I. è l'unico nome teoforo, prima della Rivelazione del Sinai (Ex. 3, 13 sg.; 6, 2 sg.), in cui figura l'elemento Jā, abbreviazione di Jahweh; ma questo elemento ha potuto esser facilmente sostituito a 'El o piuttosto ad 'El.
JAHWEH. - Nome divino, detto « tetragramma » perché di 4 lettere, il più usato nella Bibbia ebraica (ca. 6823 volte), rivelato da Dio stesso a Mosè nel santire le sue nuove relazioni con Israele, nel patto del Sinai (Ex. 3, 13-17; 6, 2-4). Dio stesso spiega: « Io sono colui che sono » (Ex. 3, 14), cioè l'eternamente esistente, cui l'esistenza compete per natura, che assiste (v. 12) la sua nazione; immutabile e perciò …
6:3
cristiana è il compimento della R. ebraica che l'ha preparata (cf. Mt. 5, 18). Ecco alcune caratteristiche: a) progressività: ebbe inizio con la vocazione di Abramo (Gen. 12, 1 sgg.), ma la Scrittura stessa attesta che Dio non si è manifestato completamente ad Abramo (Ex. 6, 3). Gli storici della religione ebraica fanno rilevare i successivi sviluppi che essa ebbe su tre idee fondamentali: il monoteismo, il messianismo, la concezione della vita futura. …
6:6
… Dio redime dalla schiavitù d'Egitto (Ex. 6, 6), da quella babilonese e dalla mano del forte (Ier. 31, 11; Mich. 4, 10). Gli uomini salvati dal pericolo di smarrirsi nel deserto e da malattie che li insidiavano sono detti « redenti » dal Signore. …
6:15
IACHIN (EBR. JĀBĪN «[EGLI] RISTABILISCE»)
1. Figlio del patriarca Simeone (Gen. 46,10; Ex. 6,15), capostipite dei Iachiniti (Num. 26,12). In I Par. 4,24 è chiamato Iarib, forse per un errore di trasmissione del testo.
6:16
… Qéháth). - Secondo figlio di Levi (Ex. 6, 16; Num. 3, 17; I Par. 5, 27-29 [6, 1-3]), n. in Canaan (Gen. 46, 11) e m. all'età di 133 anni (Ex. 6, 18). Tra i casati dei suoi quattro figli Amram, Isaar, Hebron e Oziel rimase celebre …
alcuna complicità nel misfatto (ibid. 50, 5-7). L. morì all'età di 137 anni, lasciando i figli Gerson, Caath (padre di Amram, che ebbe i due figli Aronne e Mosè) e Merari (Ex. 6, 16-20). Nel giudaismo la figura di L. fu idealizzata in esaltazione della classe sacerdotale (ad es., negli apocrifi Liber Iubilaeorum, Assumptio Moysis).
… Méràri: Gen. 46, 11; Ex. 6, 16, 19).
6:17
SEMEI (EBR. ŠIM'T «[IL SIGNORE] MI HA ASCOLTATO»)
Tra gli altri S., alcuni sono dell'età di David: un suo fratello (II Sam. 21, 21), altrove detto Samma (I Sam. 16, 9; 17, 13); un partigiano di Salomone durante il tentativo di Adonia (I Reg. 1, 8); un levita tra i cantori di David (I Par. 25, 3). Vanno inoltre ricordati: un nipote di Levi (Ex. 6, 17 ecc.); un simeonita celebre per la numerosa figliolanza (I Par. 4, 26 sg.); un antenato di Gesù Cristo (Lc. 2, 26, gr. ŻĘṭṭṭṭṭ). …
6:18
… Qéháth). - Secondo figlio di Levi (Ex. 6, 16; Num. 3, 17; I Par. 5, 27-29 [6, 1-3]), n. in Canaan (Gen. 46, 11) e m. all'età di 133 anni (Ex. 6, 18). Tra i casati dei suoi quattro figli Amram, Isaar, Hebron e Oziel rimase celebre quello del primo (Amram), tra la cui progenie si noverò Aronne (v.), capostipite dei pontefici e sacerdoti …
1. Figlio di Caath levita (Ex. 6, 18.22; Num. 3, 19).
6:19
MOHOLI. - 1. Primogenito di Merari (v.) e nipote di Levi (Ex. 6, 19; Num. 3, 20; I Par. 6, 4.14 [Volg. 19.29]; 23, 21; 24, 26.28); fu capostipite della grande famiglia levitica dei moholiti (Num. 3, 33 sg.; 26, 58; I Par. 24, 26.28.31; Esd. 8, 18). …
6:20
… in Canaan (Gen. 46, 11) e m. all'età di 133 anni (Ex. 6, 18). Tra i casati dei suoi quattro figli Amram, Isaar, Hebron e Oziel rimase celebre quello del primo (Amram), tra la cui progenie si noverò Aronne (v.), capostipite dei pontefici e sacerdoti (Ex. 6, 20).
… Jāhhebhedh). - Donna della tribù di Levi; nata in Egitto, fu sposa di Amram, suo nipote. È la madre di Mosè (Ex. 6, 20; Num. 26, 58 sg.). …
1. Sorella di Mosè, primogenita di Amram e Iochabed (Ex. 6, 20; Num. 26, 59; I Par. 6, 3). Vegliò sul fratellino esposto sulle acque del Nilo e accortamente riuscì a fargli dar sua madre come nutrice dalla figlia del Faraone (Ex. 2, 4-10). Al …
6:21
CORE (EBR. QÔRAH = «CALVIZIE»)
CORE (ebr. qôrah = «calvizie»). - Il più noto dei personaggi biblici di questo nome, il primo dei quali è un figlio di Esaù (Gen. 36, 5, 14), è un contemporaneo di Mosè (Ex. 6, 21, 24; I Par. 6, 37), della famiglia di Levi, di cui era pronipote. …
1. Levita, figlio di Issar (Ex. 6, 21).
6:22
MISAEL (EBR. MIȚĂ'ĂL « CHI [È] CIÒ CHE È DIO ? »)
1. Un levita, figlio di Oziel (Ex. 6, 22; Lev. 10, 4) 2. Un compagno di Daniele (v.) in Babilonia. …
6:23
ABIU (EBR. 'ABIHÛ «MIO PADRE È EGLI»; SETTANTA: 'ABIOÛ8)
ABIU (ebr. 'Abihû «mio padre è Egli»; Settanta: 'Abioû8). - Secondogenito di Aronne (Ex. 6, 23), segui Mosè sul Sinai con Aronne e i 70 anziani (Ex. 24, 1-9). A. e i suoi tre fratelli sono i primi sacerdoti israeliti. …
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
A. aveva sposato Elisabeth, figlia di Aminadad della tribù di Giuda (Ex. 6, 23; Num. 1, 7), da cui ebbe quattro figli: Nadab, Abiu, Eleazaro e Ithamar (v.). …
… I Settanta in Ex. 6, 23 e Nim. 2, 3 la chiamano 'Ελισάβεδ.
ITHAMAR (ebr.: 'Ithamār') - Ultimo figlio di Aronne (Ex. 6, 23); consacrato sacerdote con i fratelli e Aronne (Ex. 28, 1, 4, 29); curò la confezione degli arredi sacri (Ex. 38, 21). Colpiti Nadab e Abiu, per la loro colpa rituale, assunsero tutte …
NADAB. - Nome di quattro personaggi biblici. 1. Primogenito di Aronne (Ex. 6, 23; I Par. 24, 1 sg.).
6:24
ELCANA (EBR. 'ELQĀHĀH, « DIO HA POSSEDUTO »)
mento: 1) il secondo figlio di Core (Ex. 6, 24); 2) il
6:25
ELEAZARO (CBR. 'EL'ĀZĀR, « DIO AIUTO »)
1. - Terzo figlio di Aronne, fratello di Mosè (Ex. 6, 25). Fu consacrato sacerdote da Mosè insieme al padre e ai tre fratelli, Nadab, Abiu (v.) e Ithamar (Lev. 8, 1 agg.). …
… La madre era una figlia di Phutiel, che il Targun dello Pseudo-Ionatan identifica con Iethro madianita (Ex. 6, 25). Ancora giovane P. si distinse per lo zelo dimostrato nel punire i Giudei infedeli che a Settim partecipavano al culto licenzioso di Beelphegor (v.) o idolo di Phegor, immonda divinità moabita. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.