Moyses being constituted as God of Pharao, and Aaron as the prophet of Moyses, they declare Gods commandment to Pharao; 10. turne the rodde into a serpent; 17. & the water into bloud, which is the first plague. 22. The magicians doe the like by inchantments, and Pharaos hart is indurate.
1And the Lord said to Moses: Behold, I have appointed thee the god of Pharao; and Aaron, thy brother, shall be thy prophet.E il Signore disse a Mosè: Ecco che io ti ho costituito dio di Faraone: e Aronne tuo fratello sarà tuo profeta.AND our Lord said to Moyses: Behold I haue appointed thee the God of Pharao: and Aaron thy brother shal be thy prophet.Dixitque Dominus ad Moysen: Ecce constitui te Deum Pharaonis: et Aaron frater tuus erit propheta tuus. 2Thou shalt speak to him all that I command thee; and he shall speak to Pharao, that he let the children of Israel go out of his land.Tu dirai a lui tutto quello che io ordino a te: ed egli dirà a Faraone, che lasci partire dal suo paese i figliuoli d'Israele.Thou shalt speake to him al thinges that I command thee: and he shal speake to Pharao, that he dismisse the children of Israel out of his land.Tu loqueris ei omnia quæ mando tibi: et ille loquetur ad Pharaonem, ut dimittat filios Israël de terra sua. 3But I shall harden his heart, and shall multiply my signs and wonders in the land of Egypt.Ma io indurerò il cuore di lui, e moltiplicherò i segni, e i prodigi miei nella terra di Egitto;But I wil indurate his hart, and wil multiplie my signes and wonders in the Land of Aegypt,Sed ego indurabo cor ejus, et multiplicabo signa et ostenta mea in terra Ægypti, 4And he will not hear you: and I will lay my hand upon Egypt, and will bring forth my army and my people, the children of Israel, out of the land of Egypt, by very great judgments.Ed ei non vi ascolterà: e io stenderò la mia mano sopra l'Egitto, e ne trarrò i figliuoli d'Israele, esercito e popolo mio dalla terra d'Egitto per mezzo di grandi vendette.and he wil not heare you: and I wil put in my hand vpon Aegypt, and wil bring forth my armie and people the children of Israel out of the Land of Aegypt, by very great iudgements.et non audiet vos: immittamque manum meam super Ægyptum, et educam exercitum et populum meum filios Israël de terra Ægypti per judicia maxima. 5And the Egyptians shall know that I am the Lord, who have stretched forth my hand upon Egypt, and have brought forth the children of Israel out of the midst of them.E conosceranno gli Egiziani, che io sono il Signore, che stenderò la mia mano sopra l'Egitto, e trarrò i figliuoli d'Israele di mezzo ad essi.And the Aegyptians shal know that I am the Lord, which haue stretched forth my hand vpon Aegypt, and haue brought forth the children of Israel out of the middes of themEt scient Ægyptii quia ego sum Dominus qui extenderim manum meam super Ægyptum, et eduxerim filios Israël de medio eorum.
6And Moses and Aaron did as the Lord had commanded; so did they.Fece adunque Mosè, e Aronne, conforme avea comandato il Signore: così fecero.Therfore Moyses and Aaron did as our Lord had commanded: so did they.Fecit itaque Moyses et Aaron sicut præceperat Dominus: ita egerunt. 7And Moses was eighty years old, and Aaron eighty-three, when they spoke to Pharao.E Mosè avea ottant'anni, e Aronne ottantatré, quando parlarono a Faraone.And Moyses was eightie yeares old, and Aaron eightie three, when they spake to Pharao.Erat autem Moyses octoginta annorum, et Aaron octoginta trium, quando locuti sunt ad Pharaonem. 8And the Lord said to Moses and Aaron:E il Signore disse a Mosè, e ad Aronne:And our Lord said to Moyses and Aaron:Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron: 9When Pharao shall say to you, Shew signs; thou shalt say to Aaron: Take thy rod, and cast it down before Pharao, and it shall be turned into a serpent.Quando Faraone vi dirà: Fate vedere i miracoli: tu dirai ad Aronne: Prendi la tua verga, e gettala davanti a Faraone; ed ella si cangerà in serpente.When Pharao shal say vnto you, Shew signes: thou shalt say to Aaron: Take thy rodde, and cast it before Pharao, and it shal be turned into a serpent.Cum dixerit vobis Pharao, Ostendite signa: dices ad Aaron: Tolle virgam tuam, et projice eam coram Pharaone, ac vertetur in colubrum. 10So Moses and Aaron went in unto Pharao, and did as the Lord had commanded. And Aaron took the rod before Pharao and his servants, and it was turned into a serpent.Andati adunque Mosè, e Aronne a trovar Faraone, fecero, come il Signore avea lor comandato: e Aronne gettò la verga dinanzi a Faraone, e dinanzi a' servi di lui, e quella si cangiò in serpente.Therfore Moyses and Aaron going in vnto Pharao, did as our Lord had commanded. And Aaron tooke the rodde before Pharao and his seruantes, the which was turned into a serpent.Ingressi itaque Moyses et Aaron ad Pharaonem, fecerunt sicut præceperat Dominus: tulitque Aaron virgam coram Pharaone et servis ejus, quæ versa est in colubrum. 11And Pharao called the wise men and the magicians; and they also by Egyptian enchantments and certain secrets, did in like manner.Ma Faraone chiamò i sapienti, e i maghi: e questi ancora mediante gl'incantesimi egiziani, e mediante certi segreti fecero il simile.And Pharao called the wise men and the enchanters: and they also by Aegyptian enchantments and certaine secrecies did in like maner.Vocavit autem Pharao sapientes et maleficos: et fecerunt etiam ipsi per incantationes ægyptiacas et arcana quædam similiter. 12And they every one cast down their rods, and they were turned into serpents: but Aaron’s rod devoured their rods.E gettarono ognun di essi le loro verghe, le quali si mutarono in dragoni: ma la verga di Aronne divorò le loro verghe.And euery one did cast forth their roddes, the which were turned into dragons: but Aarons rodde deuoured their roddes.Projeceruntque singuli virgas suas, quæ versæ sunt in dracones: sed devoravit virga Aaron virgas eorum.
13And Pharao’s heart was hardened, and he did not hearken to them, as the Lord had commanded.E s'indurò il cuore di Faraone; e non gli ascoltò, come il Signore avea ordinato.And Pharaos hart was indurate, and he heard them not, as our Lord had commanded.Induratumque est cor Pharaonis, et non audivit eos, sicut præceperat Dominus. 14And the Lord said to Moses: Pharao’s heart is hardened, he will not let the people go.E il Signore disse a Mosè: Il cuore di Faraone è ostinato: non vuol lasciar partire il mio popolo.And our Lord said to Moyses: Pharaoes hart is aggrauated, he wil not dismisse the people.Dixit autem Dominus ad Moysen: Ingravatum est cor Pharaonis: non vult dimittere populum. 15Go to him in the morning, behold he will go out to the waters: and thou shalt stand to meet him on the bank of the river: and thou shalt take in thy hand the rod that was turned into a serpent.Va' a trovarlo al mattino, quando anderà al fiume: e tu sta attendendolo sulla riva del fiume: e prendi in mano la verga, che si cangiò in dragone.Goe to him in the morning, behold he wil goe forth to the waters: and thou shalt stand to meete him vpon the banke of the riuer: and the rodde that was turned into a dragon, thou shalt take in thy hand.Vade ad eum mane, ecce egredietur ad aquas: et stabis in occursum ejus super ripam fluminis: et virgam quæ conversa est in draconem, tolles in manu tua. 16And thou shalt say to him: The Lord God of the Hebrews sent me to thee, saying: Let my people go to sacrifice to me in the desert: and hitherto thou wouldst not hear.E gli dirai: Il Signore Dio degli Ebrei mi mandò a dirti: Lascia andare il mio popolo ad offerirmi sacrifizio nel deserto: e tu, fino al presente non hai voluto dar retta.And thou shalt say to him: The Lord God of the Hebrewes sent me to thee, saying: Dismisse my people to sacrifice vnto me in the desert: and vntil this present thou wouldest not heare.Dicesque ad eum: Dominus Deus Hebræorum misit me ad te, dicens: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi in deserto: et usque ad præsens audire noluisti. 17Thus therefore saith the Lord: In this thou shalt know that I am the Lord: behold I will strike with the rod, that is in my hand, the water of the river, and it shall be turned into blood.Il Signore adunque dice queste cose: Da questo conoscerai, ch'io sono il Signore: Ecco ch'io percuoterò colla verga, che ho in mano, l'acqua del fiume, ed ella si cangerà in sangue.This therfore saith our Lord: In this thou shalt know that I am the Lord: behold I wil strike with the rodde, that is in my hand, the water of the riuer, and it shal be turned into bloud.Hæc igitur dicit Dominus: In hoc scies quod sim Dominus: ecce percutiam virga, quæ in manu mea est, aquam fluminis, et vertetur in sanguinem.
18And the fishes that are in the river, shall die, and the waters shall be corrupted, and the Egyptians shall be afflicted when they drink the water of the river.I pesci ancora, che sono nel fiume morranno, e si corromperanno le acque, e gli Egiziani, che bevon l'acqua del fiume, patiranno.The fishes also, that are in the riuer, shal dye, and the waters shal putrifie, and the Aegyptians shal be afflicted drinking the water of the riuer.Pisces quoque, qui sunt in fluvio, morientur, et computrescent aquæ, et affligentur Ægyptii bibentes aquam fluminis. 19The Lord also said to Moses: Say to Aaron, Take thy rod; and stretch forth thy hand upon the waters of Egypt, and upon their rivers, and streams and pools, and all the ponds of waters, that they may be turned into blood: and let blood be in all the land of Egypt, both in vessels of wood and of stone.Disse ancora il Signore a Mosè: Di' ad Aronne: Prendi la tua verga, e stendi la tua mano sopra le acque d'Egitto, e sopra i loro fiumi, e rivi, e paludi, e su tutti i laghi di acque, affinché si cangino in sangue: e sangue sia in tutta la terra d'Egitto, tanto nei vasi di legno, come in quei di pietra.Our Lord also said to Moyses: Say vnto Aaron, Take thy rodde, and stretch forth thy hand vpon the waters of Aegypt, and vpon their floudes, and riuers and pooles, and al the lakes of waters, that they may be turned into bloud: and be there bloud in al the Land of Aegypt, as wel in the vessels of wood as of stone.Dixit quoque Dominus ad Moysen: Dic ad Aaron: Tolle virgam tuam, et extende manum tuam super aquas Ægypti, et super fluvios eorum, et rivos ac paludes, et omnes lacus aquarum, ut vertantur in sanguinem: et sit cruor in omni terra Ægypti, tam in ligneis vasis quam in saxeis. 20And Moses and Aaron did as the Lord had commanded: and lifting up the rod, he struck the water of the river before Pharao and his servants: and it was turned into blood.E fecer Mosè, e Aronne, conforme avea ordinato il Signore; e quegli alzata la verga percosse l'acqua del fiume alla presenza di Faraone, e de' suoi servi: e quella si converse in sangue.And Moyses and Aaron did as our Lord had commanded: and lifting vp the rodde he stroke the water of the riuer before Pharao and his seruantes: which was turned into bloud.Feceruntque Moyses et Aaron sicut præceperat Dominus: et elevans virgam percussit aquam fluminis coram Pharaone et servis ejus: quæ versa est in sanguinem. 21And the fishes that were in the river died; and the river corrupted, and the Egyptians could not drink the water of the river, and there was blood in all the land of Egypt.E i pesci, che eran nel fiume, morirono: e il fiume si corruppe, e non poteano gli Egiziani bere l'acqua del fiume; e sangue fu per tutta la terra di Egitto.And the fishes, that were in the riuer, died: and the riuer, putrified, and the Aegyptians could not drincke the water of the riuer, and there was bloud in the whole Land of Aegypt.Et pisces, qui erant in flumine, mortui sunt: computruitque fluvius, et non poterant Ægyptii bibere aquam fluminis, et fuit sanguis in tota terra Ægypti.
22And the magicians of the Egyptians with their enchantments did in like manner; and Pharao’s heart was hardened, neither did he hear them, as the Lord had commanded.E fecero il simile i maghi degli Egiziani co' loro incantesimi: e s'indurò il cuore di Faraone, e non ascoltò Mosè, e Aronne, conforme avea loro ordinato il Signore.And the enchaunters of the Aegyptians with their enchantments did in like maner: and Pharaoes hart was indurate, neither did he heare them, as our Lord had commaunded.Feceruntque similiter malefici Ægyptiorum incantationibus suis: et induratum est cor Pharaonis, nec audivit eos, sicut præceperat Dominus. 23And he turned himself away, and went into his house, neither did he set his heart to it this time also.E volse ad essi le spalle, ed entrò nella sua casa, e non si piegò il cuore di lui neppur questa volta.And he turned away him selfe, and went into his house, neither did he yet set his hart to it this time also.Avertitque se, et ingressus est domum suam, nec apposuit cor etiam hac vice. 24And all the Egyptians dug round about the river for water to drink; for they could not drink of the water of the river.E tutti gli Egiziani scavarono intorno al fiume per trovar acqua da bere, non potendo bere l'acqua del fiume.And al the Aegyptians digged round about the riuer for water to drinke: for they could not drinke of the water of the riuer.Foderunt autem omnes Ægyptii per circuitum fluminis aquam ut biberent: non enim poterant bibere de aqua fluminis. 25And seven days were fully ended, after that the Lord struck the river.E passaron sette interi giorni, dopo che il Signore ebbe percorso il fiumeAnd seuen dayes were fully ended, after that our Lord stroke the riuer.Impletique sunt septem dies, postquam percussit Dominus fluvium.
7:1
Year of the World 2513.
Challoner
The God of Pharao, viz., to be his Judge; and to exercise a divine power, as God's instrument, over him and people. (Challoner)
Worthington
Moses participated in the divine nature, as judge, priest, prophet, etc. (Worthington)
7:3
Challoner
I shall harden, etc.; not by being the efficient cause of his hardness of heart, but by permitting it; and by withdrawing grace from him, in punishment of his malice; which alone was the proper cause of his being hardened. (Challoner)
Haydock
He took occasion even from the miracles to become more obdurate. (Haydock)
7:10
Took, or "threw down," as the Hebrew and Septuagint read.
7:11
Challoner
Magicians. Jannes and Mambres, or Jambres, 2 Timothy 3:8. (Challoner)
Pliny
The pagans represented Moses as the greatest of magicians. (Pliny, Natural History 30:1; Justin xxxvi.)
Calmet
They also, etc. Hebrew has three terms: "wise men, diviners, and magicians;" but the two last seem to be of the same import. "The enchanters did the like by their secret practices," either by words or by actions. Some say these operations were real; others affirm they were only apparent, and mere delusions. (Calmet)
"Whoever believes that any thing can be made, or any creature changed or transmuted into another species or appearance, except by the Creator himself, is undoubtedly an infidel, and worse than a pagan." (Council of Orange.) See St. Augustine, q. 21, de Trin. 3:7; St. Thomas Aquinas, 2, 2, 9, 17, a 2.
Menochius
The devil deceived the senses of the beholders; or brought real serpents, etc., thither. (Menochius)
7:12
Haydock
Devoured. Thus the superiority remained with Aaron. The rod was then restored to its pristine form, ver. 15. (Haydock)
7:17
Menochius
My hand. The rod was in the hand of Moses, but he was God's agent. (Menochius)
7:18
Calmet
River. The Samaritan copy repeats here the very words of God to Pharao, as the other speeches are also twice put at length. "Moses and Aaron went to meet Pharao, and said to him, 'The Lord,'" etc., as ver. 16, 18. See Exodus 11:7. (Calmet)
Haydock
This is very agreeable to the style of Homer; and Kennicott believes that the repetitions have been omitted in the Hebrew for brevity's sake, (Diss. 1 Chron. p. 383,) and that before the Greek version had been made. (Haydock)
7:21
7:22
Calmet
Like. They got a small quantity of water, either from the sea, from Gessen, (Wisdom 11:5,) or by digging wells, ver. 24. (Calmet)
This plague lasted a full week, ver. 25. The water which they found in the mean time in the wells was mixed with blood. (Philo; St. Augustine, in Psalm lxxvii.) Wisdom 11:7, thou gavest human blood to the unjust.
7:1
The god of Pharao.... Viz., to be his judge; and to exercise a divine power, as God’s instrument, over him and his people.
7:3
I shall harden, etc.... not by being the efficient cause of his hardness of heart, but by permitting it; and by withdrawing grace from him, in punishment of his malice; which alone was the proper cause of his being hardened.
7:11
Magicians.... Jannes, and Mambres, or Jambres, 2 Tim. 3.8.
7:1
1. The God of Pharao.] The name of God, which essentially is proper only to the three Diuine Persons of the B. Trinitie, and incommunicable to anie creature The name of God attributed to men. (Sap. 14.) is neuertheles by similitude attributed in holie Scripture to other persons. As (Exod. 22. v. 8.) Iudges, or princes, are called goddes, for the eminent authoritie and powre which they haue from God. So Moyses was Iudges called goddes. Moyses the God of Pharao. constituted the Iudge and God of Pharao, not only to punish him, for his obstinacie, and finally to compel him to dismisse the Israelites out of Aegypt, but also to terrifie him so in the meane time, that he being otherwise a mightie King, and extremly and often afflicted by Moyses, yet durst neuer lay violent handes vpon him, left himsefe, and al his nation should presently haue bene destroyed. As S. Hilarie (lib. 7. de Trinitate) & S. Gregorie (ho. 8. in EZech.) note vpon this place. Likwise Priests are called goddes (Exod 22. v. 28.) for their Priests called goddes Other title⸢s⸣ of God geuen to men. sacred function, pertaining to Religion and Seruice of God. Prophetes also are called Videntes, Seers (1. Reg. 9.) because by participation of diuine knowledge, they see sometimes the secretes of other mens hartes, things supernatural, and future contingent, though properly and naturally onlie God almightie is Scrutator cordis, the searcher of the hart, and knoweth al things (Sap. 1.) Againe S. Peter Moyses a Holie Prophete, Priest, and Prince. saieth (2. Epist. c. 1.) that iust men are made partakers of diuine nature. VVhich is rather more then to participate in name. Al which titles rightly perteined to Moyses, being in life Holie, in knowledge a Prophete, in function a Psal. 98. v. 6. Priest, and in powre a Prince. In the same sense of participation, Saintes are called our Mediators, Aduocates, Redemers, Deliuerers, and the like.
Aaron also was the prophet of God, but subordinate vnder Moyses, and ouer Pharao. S. Aug. q. 17. in Exod.
7:3
3. I vvil indurate] According to our purpose mentioned in the Annotations vpon the 9. chap. to the Romanes, we shal here recite the summe of S. Augustins Protestants hold God to be the cause that men do sinne, yet not the cause of sinne. doctrine (Ser. 88. de tempore) touching the hard question: How God did indurate Pharaoes hart. And withal we shal briefly explicate, according to the doctrine of the same, & other most learned Fathers of the Church, the true sense of this and like places, by which Zuinglius, Caluin, Beza, and other Sectaries, would proue that God not only permitteth, but also commandeth, inclineth, inforceth, and compelleth men to do that which is sinne: yea that God is the author, internal mouer, & inforcer, that man transgresseth; though they denie that God sinneth, or is cause of the malice of sinne. For exāple, Zuinglius Zuinglius doctrine. (Ser. de prouidentia Dei, ca. 5) saieth: Numen ipsum auctor est eius, quod nobis est iniustitia, illi vero nullatenus est. The diuine povvre it selfe is author of that thing, vvhich to vs is iniustice, but to him in no vvise is. And alitle after, Cum igitur Angelum transgressorem •acit, & hominem, ipse tamen transgressor non cōstituitur. VVhen therfore God maketh Angel, and man transgressor, yet himself is not made a transgressor. Cha. 6. Vnum igitur atque idem sacinus, puta adulterium aut homicidium, quantum Dei est auctoris, motoris, impulsoris, opus est, crimen non est: quantum hominis est, crimen acscelus est. Therfore the self same act, as adulterie or manslaughter, as it is of God the author, mouer, inforcer, is a worke, is not a crime: but as it is of man, is a crime, & a wicked act. Caluin (li 8. Instit. c. 17. para. 11.) affirmeth that the diuel, & the Caluins doctrine. whole band of the wicked can not conceiue, nor endeuoure, nor doe anie mischief, nisi quantum Deus permi•erit, imo nisi quantum ille mandarit. but so farre as God permitteth (which al Catholiques firmly beleue) nay •ut so far as he cōmandeth: which al Catholiques abhorre and detest. Likewise (li. 2. c. 4. para. 4) alleaging Gods wordes, saying he had aggrauated, and hardned Pharaoes hart, affirmeth, that which God did more, besides not mollifying his hart, was, quod obstinatione pectus eius ob•irmandum Satanae mandauit, that he committed his hart to Satan to be obdurated vvith obstinacie: making God the author, and Satan only Bezas doctrin. the minister of hardning Pharaos hart. Beza folowing this race (in Respon. ad Castallionem, Aphorismo 22.) saieth, God so vvorketh by euel instruments, that he doth not only suffer them to worke, nor only moderateth the euent, sed etiam vt excitet, impellat, moueat, regat, atque adeo (quod omniū est maximum) etiam creet, vt per illa agat quod constituit: but also sturreth them vp, driueth them forward, By their doctrin it necessarily foloweth, that God should he author of sinne. moueth them, ruleth them, and (which is most of al) euen createth them, that by them he may vvorke that which he appointed. Al vvhich (saith he) God doth rightly, and vvithout anie iniustice. So in dede these men say, when they are pressed with the blasphemous absurditie, that they make God author and cause of sinne, which necessarily and euidently foloweth of their doctrin. For by the very light of nature, it is clere, that the commander or inforcer is author of that euil which an other doth, by his cōmandement or inforcement, and by al law of nature and nations, diuiue and humane, is condemned as culpable and guiltie of the fault, which the other cōmitteth: but these ministers say (in the places aboue cited) God c•mandeth, inforceth, and vvorketh al that a sinner doth. Ergo, God by this doctrin must be author, culpable, and guiltie of sinne. VVhich is so blasphemous, and horrible to Christian eares, that they dare not say it in expresse termes.
Seing then God is said to haue indurated Pharaoes hart, and al, confesse that The state, of the controuersie. induration of hart is a most greuous sinne, the controuersie is: VVhether God commanded, inforced, and wrought the induration in Pharaoes hart, or only permitted it? or what els God did to Pharao, wherby his hart was indurate; and finally by whom it was properly indurate, by God, or by Pharao him S. Augustins doctrin. ser. 88 de temp. God forsaketh not, til he be forsaken. selfe? Al which S. Augustin explicateth, laying first this ground (which euerie one is faithfully and firmly to beleue) that God neuer forsaketh any man, before he be first forsaken by the same man: yea God also long expecteth, that a sinner which much and often offendeth, conuert and liue. But when the sinner Ezech. 〈◊〉. abideth long in his wickednes, of the multitude of sinnes riseth desperation, of desperation is ingendred obduration. For vvhen the impious. is comon to Pr•. 18. the depth of sinnes, he contemneth. Obduration therfore cometh not of Gods powre compelling, but is ingendred by Gods remisnes, or indulgence, and so not diuine powre, but diuine patience did harden Pharaoes hart. How often soeuer therfore our Lord saieth: I vvil indurate the hart of Pharao, he would nothing God by not punishing permitted Pharao to indurate him self. And that for his former sinnes. els to be vnderstood, but I wil suspend my plagues and punishments, wherby I wil permit him through mine indulgence to be obdurate against me. Perhaps some wil aske, why did God by sparing him, let him be indurate? why did God take from him his wholsome punishment? I answer securely: this was done, because Pharao, for the huge heape of his sinnes, deserued not as a child, to be corrected vnto amendment, but as an enemie was suffered to be indurate. For of them, whom Gods mercie suffereth not to be indurate, it is written: God Heb 12. Apoc. 3. Prou. 8. scourgeth euerie child vvhom he receiueth. And in an other place. VVhom I loue I correct and chastise: Againe VVhom God loueth he chastiseth. Let no man therfore with Paganes and Manichees presume to reprehend or blame Gods iustice, but certainly beleue, that not Gods violence made Pharao indurate, but his owne wickednes, and his vntamed pride against Gods precepts. Againe, what els is it to In absence of grace sinne obdurateth. say, I vvil indurate his hart, but when my grace is absent from him, his owne wickednes wil obdurate him?
To know this by examples: water is congeled with vehement cold, but the heate of the sunne coming vpon it, is resolued, and the sunne departing, it freezeth againe. In like maner by the lasines of sinners, charitie wa•eth cold, Gods grace in the obstinate, like the heate of the sunne in cold water. & they are hardned as yse: but when the heate of Gods mercie commeth vpon them, they are againe so•tned. So Pharao without pittie or compassion afflicting the Hebrewes, became as hard as yse, but Gods hand touching him with afflictions, he made humble supplication, that Moyses and Aaron would pray to God for him, promising what they demanded: againe, when the plagues were remoued, he was more indurate against God and his people, then before. VVherby we see, Gods gentlenes, indulgence, and sparing of Pharao, not his •igour, nor his wil or set purpose, but his permission, and Pharaoes owne wilful As a father for not punishing is saied to spoile, so God to indurate. malice hardned his hart, and brought him to obstinate contempt of Gods cōmandments. And therfore God did only indurate him, in that cōmon phrase of speaking, as a father, or a maister hauing brought vp his child or seruant delicatly, and not sufficiently punished his frequent faultes, wherby he becometh worse and worse, desperate and obdurate, at last the father or maister saieth: I haue made thee thus bad as thou art I by sparing thee and suffering thee to haue thine owne pleasure, haue nourished thy peruersnes, and carelesnes: Al the wicked may iustly be dam⸢ne⸣d. but some are iustified and saued. yet he saieth not this, as though by his wil and intention, but by his goodnes and gentlenes the man became so wicked. It may here be demanded againe; why did not our Lord so mercifully punish Pharao, as wholy to reclame him, for it semeth that had benne greatest mercie? and God dealeth so with some, why doth he not with al, that al might be saued? First it is most iustly and rightly ascribed to their iniquitie, which deserue to be indurate: againe why this sinner is reclaimed, and not an other of the same il deserts, is to be referred to Gods inscrutable iudgements, which are often secrete, neuer vniust. Let it therfore suffice piously and humbly to beleue, that as Moyses Deut. 32. Psal. 5. Rom. 9. God neuer willeth but only suffereth sine. testifieth, God is faithful and vvithout anie iniquitie, iust and right: and as the royal Prophet also professeth, Thou art not a God that vv••• iniquitie, and as the Apostle teacheth, there is no iniquitie vvith God. By al which and some more to the same effect (which we omit) S. Augustin concludeth againe, that properly Pharao Pharao abusing Gods benefites hardned his ow⸢n⸣e start. And ••• fully perished hardened his owne, hart, God only by bestowing benefites vpon him, which he abused, and not plaguing him so much, as he deserued, but letting him liue, and reigne, and persecute the Church for the time, vntil he and al his armie were in the middes of the sea. VVhither (as the same lerned father noteth (ser. 89.) their owne desperate boldnes drew them, vaine furie through their owne madnes prouoking them to goe so farre, where God not working, but only ceasing to continew his miracle, the waters returning to their owne nature, and meeting together inuolued and drowned them al.
Other like expositions the same lerned father hath in other places. As, q. 18. Other places of S. Augustin super Exodum, he teacheth that Pharao being already so wicked through his owne fault, other things were done to him and his people, which partly were to the correction of others, and might haue bene to his, but he abusing al. became worse & worse, by Gods suffering and dispensation, not only for his 〈◊〉. but euidently iust punishment. Li. 5. cont. Iulian c. 3. touching the ground of tentation ••••. 1. Gods iustice ••de 〈…〉nt when 〈◊〉 are •o•• notorious. he alleageth the Apostle saying: Euerie one is tempted of his ovvne concupiscence, abstracted and allured: but touching one kind of Gods punishing some, that are ouerwhelmed in obstinate sinnes, he alleageth the saying of an other Aopstle. God hath deliuered them into passions of ignominie; and into a reprobate ••n•e, Rom. 5. to do those things that are not conuenient, for God deliuereth them (saith he) conveniently: that the same sinnes are made both punishments of sinnes past, and are deserts of punishments to come. Yet he maketh not the willes euil, but vseth the euil as he wil, who can not wil anie thing vniustly. Againe, q. 24. It appeareth Gods patience of it self profitable, by euil harts made vnprofitable. (saith he) that the causes of induration of Pharaoes hart, were not only for that his Inchanters did like things (to those which Moyses and Aaron did. but the very patience of God, by which he spared him. Gods patience according to mens hartes is profitable to some to repentance, to some vnprofitable to resist God, & persist in euil: yet not of it selfe vnprofitable, but through the euil hart.
Briefly. q. 36. I haue harned Pharaoes hart, that is, I haue bene patient ouer him and his seruants. Epist 105. God doth not indurate by imperting malice, but by not imperting mercie (or grace) Li. de Proed•st. & Grat. c 4. God is sayed to Miracul•rum 〈…〉bera •••bra 〈…〉sabat. Not doing called sometimes doing the contrarie. indurate him, whom he wil not mollisie. So, to make him blinde whom he wil not illuminate. So also to repel him, whom he wil not cal. And •. 6 what is that to say: I vvil indurate his hart, but I wil not mollifie it. cap 14. It ought to haue auailed Pharao to saluation, that Gods patience deferring his iust and deserued punishment, multiplied vpon him frequent stripes of miracles, or miraculous punishmēts. Cap 15. Did not Nabucodonosor repent being punished after Freewil the cause of diuers endes in Pharao and Nabucodonosor. innumerable impieties, and recouered the kingdome which he had lost? But Pharao by punishment became more obdurate, and perished. Both were men, both Kings, both persecutors of Gods people, both gently admonished by punishments. VVhat then made their endes diuers, but that the one feeling Gods hand mourned in remembrance of his owne iniquitie, the other by his freewil fought against Gods most merciful veritie?
Neither is this the doctrin of S. Augustin alone, but of other Doctors also. Other ancient Doctors teach the same. Origen. Origen (li. 3. Periarch. c. de Libert. arbitrij) saieth: the Scripture sheweth manifestly, that Pharao was indurate by his owne wil. For so God saied to him: Thou vvouldest not: If thou vvilt not dismisse Israel.
S. Basil. (Orat. quod Deus non sit auctor malorum) saieth, God beginning with E•o. 4•. lesse scourges, proceeded with greater and greater to plague Pharao, but did S. Basil. not mollifie him being obstinate, neither yet did punish him with death, vntil he drowned himselfe, when he presumed through pride, to passe. the same way, by which the iust went, supposing the redde sea would be passable to him, as it was to the people of God. S Chrysostom. (ho. 67. in Ioan.) God is saied in holie Chrysostom. Scripture to haue indurate some, and deliuered some into reprobate sense, not for that these things are done by God (coming in dede of mans owne proper malice) but because God iustly leauing men. these things happen to them. And (in cap. 1. Rom.) He deliuered (into reprobate sense) is nothing els, but he Damascen. permitted. S. Damascen (li. 4. ca. 20. de fide orthodoxa) It is the maner of holie Scripture to cal the permission of God his act. As, He hath geuen them the spirite of Isa. 6. Rom. 11. v. 8. compunction; eyes, that they may not see: and eares that they may not heare, and the like; al which are to be vnderstood not as proceding of Gods action, but as of Gods permission, to wit, for mans free power of working. S. Hierom (Epist. Hierom. 150. resp. ad q. 10.) Not Gods patience is to be accused, but their hardnes who abuse Gods goodnes to their owne perdition. Theodoret. (q. 17 in Exod.) It Theodoret. is to be noted, that if Pharao had bene euil by nature, he had neuer changed his minde. And (after diuers mutations recited, how sometimes he would dismisse Israel, other times be would not) al these (saith he) Moyses recorded to teach vs, that neither Pharao was of peruerse nature, neither did our Lord God make his mind hard and rebellious. For he that now inclineth to this part, now to that, plainly sheweth freewil of the mind.
S. Gregorie (li. 11. ca. 8. Moral.) God is saied to indurate by his iustice, when he doth not mollifie a reprobate hart. And (li. 31. c. 11.) Our Lord is saied to Gregorie the great. haue indurated Pharaoes hart, not that he brought the hardnes itselfe, but for that his desertes so requiring, he did not mollifie it, with sensibilitie of feare infused from aboue. S. Isidorus (li. 2. ca. 19. de summo bono.) Sinne is permitted Isidorus. for punishment of sinne, when a sinner, for his desert forsaken of God, goeth into an other worse sinne.
Finally conference of holie Scriptures, as in other hard places, so in this, geueth light for better vnderstanding therof. For diuers places do not only shew that in al these resistances, mutations of mind, and obstinacie of hart, Pharao was neuer depriued of freewil, as the Doctors before cited do note, but also The act of induration attributed to Pharao himself in diuers places. expressly attribute the act of induration to himself. Cha 8. v. 15. Pharao seeing that rest vvas geuen he hardned his ovvne hart. v. 32. where the latin readeth in the passiue voice, ingrauatum est cor Pharaon••, Pharaos hart vvas hardned, which is Bible. 1552. 1577. 160•. more obscure, the Hebrew saieth actiuely, & the protestantes so translate, Pharao hardned his hart this time also. Likewise cha. 9. v. 7. the Hebrew saieth, Pharaoes hart hardned it selfe. Also v. 35. He hardned his ovvne hart, he and his seruants. Cha. 13. v. 15. VVhen Pharao had indurated himselfe. And, 1. Reg. 6. v. 6. How it 〈◊◊〉, God cast Pharao into the sea. when himselfe ranne in wilfully. VVhy do you harden your hartes, as Aegypt and Pharao hardned their hart? Al which are reconciled with the other textes, that say God indurated Pharaoes hart, vnderstanding that phrase in like sense to this. (cha. 15. v 4.) God hath cast Pharao his chariotes, and his armie into the sea. VVhere God only permitted, and no way forced Pharao and his armie, to follow the Hebrewes betwen the walles of water. As before is here noted out of S. Basil, and S. Augustin, and the text it Ser. 89. selfe maketh it euident. Againe manie other places confirme, that not God, Not God but man the cause of sine: proued by other scrptures. but the sinners owne wilfulnes, is the proper cause of his sinne. Iob. 24. v. 23 God hath geuen him place for penance, and he abuseth it vnto pride. Eccle. 8. v. 11. Because sentence is not quickly pronounced against the euil, the children of men cōmit euils without al feare. Osee. 13, v. 9. Perdition is thine, o Israel, only in me thy helpe. Rom. 2. v. 4. The benignitie of God bringeth thee to penance: but according to thy hardnes, and impenitent hart, thou heapest to thy selfe wrath. Ephes. 4. v. 19. Gentiles haue geuen vp themselues to impudicitie (or vvantonnes.) And manie like places shew, that God is not the mouer, author, nor forcer of anie thing, as it is sinne: but man him selfe is the author by wilfully consenting to tentations of the diuel, the flesh, and the world, and by abusing Gods benefites, and resisting his grace.
7:11
11. They also] True miracles, being aboue the course of al created nature, True miracles do certainly proue the truth. can not be wrought but by the powre of God; who is truth it selfe, and can Mar. 16. v. 20. lib. 2. v. 4. not geue testimonie to vntruth, and therfore they certainly proue that to be true, for which they are done. Other strange things done by enchanters, false prophetes, and diuels, are not in deede true miracles. but either sleights, by quicknes and nimblenes of hand, called legier-demain, conueing one thing Some strange things done by sleight, by deceipt of senses, & by course of nature, especially by diuels. away and bringing an other; or false presentations deceiuing the senses. and S. Aug. li. 18. c. 18. ciuit. imaginations of men, by making things seme to be that they are not; or els are wrought by applying natural causes knowen to some, especially to diuels; who also by their natural force can do great thinges, when God permitteth them. And so by enchantments and certaine secrecies, these sorcerers either conueyed away the roddes, and water, and brought dragons, and bloud. in their place, & more frogges, from other places; or els by the diuels vsing natural agents turned roddes into serpentes, water into bloud, & other matter into frogges: al which might be done naturally in longer time, & by the diuel in short time. Manie things aboue the diuels natural powre. The diuels powre is much restrained. But manie thinges are wholy aboue the diuels powre: as to destroy the world, to change the general order therof: to create of nothing: to raise the dead to life; to geue sight to the borne blind; & the like, which are only in Gods powre. In things also diuels naturally can do, they are much restrayned by Gods goodnes, lest they should deceiue, or hurt mankind at their pleasure. So these Enchanters fayled in the fourth attempt, not able to make more sciniphes,.nor anie more such prodiges: and were only permitted to produce such serpents, as were deuoured by Aarons serpent: and to change water into bloud: and to increase the number of frogges, for the greater plague, and no profite of the Aegyptians. Neither could they remoue anie plague. Nay themselues were so plagued with boyles, that for paine, or for shame, they could not stand before Moyses.
It is further to be obserued, that whensoeuer anie haue attempted to worke False prophets euer faile, when they pretend by miracles to proue their doctrine. Simon Magus confounded. miracles to proue false doctrin, they haue failed, and by Gods prouidence bene 3. Reg. •9. lib. 1. confounded. As when Baals false prophetes, crying to their false goddes from morning til noone, could not bring fire for their sacrifice: and yet the diuel brought fire to burne Iobs shepe and seruants: God permitting the one, and not the other. God also for a time suffered Simon Magus to make shew of miracles, and at last (as Egesippus li. 3. de excid. Hierosol. c. 2. and manie others testifie) to flie into the ayer, as though he would haue ascended into heauen, but S Peter praying to God, the magician, notwithstanding his wings wherwith he presumed to flie, fel downe and broke his legges, that he could not goe. To omitte manie examples, Gregorius Turonensis li. 2. hist. Franc. c. 3. witnesseth, that one Cyrola an Arian Patriarch, pretending to obtaine of God Cyrola an Arian Bishop detected. sight to a man, that feaned him selfe blind, the man was presently blind in deede, and exclaming cryed: Take here thy money which thou gauest me, to deceiue the world, restore me my sight, which I had euen now, and by thy perswasion, and for this money, I feaned to want. It happened worse to one Bruley a poore man in Geneua, whom Caluin with wordes and money perswaded Caluins attempt misproued and he de••iued to feane him selfe dead, and so pretending to raise him to life, the man was found dead in dede, and not he but his wife (hauing consented to the deuise) lamented in earnest, enuehing against that false Apostle, calling him a secrete these, and a wicked murderer, that had killed her husband. So writeth M. Ierom Bolseck in vita Caluini. And besides the womans vnexpected outcrie, and asseueration, that her husband was not dead before, but that, through Caluins perswasions, and promises to releue them with almes, they so feaned, al Geneua did knowe, that Caluin endeuoured to raise the man, and could not. These and manie others haue attempted and could do nothing, but against them selues.
Al the danger is when in dede wonders are done that may seme to be miracles. Gods prouidence in most danger. 1 His special warning not to credit preachers of a new Religion, though they pretend to be prophetes, or to worke wonders. 2 Most dangerous seducers reigne but short time. 3 Notes to know Antichrist. 4 Against most dangerous assaltes God sendeth most forcible resistāce. Against such therfore Gods prouidence more particularly assisteth his seruantes diuers wayes. First he warneth al to stand fast when such tentations happen. Deut. 13. If there rise among you a prophet, or one that saieth, he hath sene a dreame, and fortelleth a signe, and a wonder, and it cometh to passe which he spake, and he say to thee: Let vs goe & folow strange goddes, whom thou knowest not, and let vs serue them, thou shalt not heare the wordes of that prophet, or dreamer. In like maner our Sauiour foretelling that false christes, Mat. 24. & false-prophetes, shal by great signes & wonders seduce many, warneth al saying: Loe I haue fortold you. If therfore they shal say vnto you: He is in the desert, goe not out. Behold in the closets, beleue it not. Secondly God suffered not the Enchanters of Aegypt, nor Simon Magus long: and for the elect, the dayes of Antichrists dangerous persecution shal be shortned. Thirdly holy Scripture so describeth Antichrist, and his actes, as when he cometh he may Ioan 5. 2. Thes. 2. Apoc. 13. be sooner knowne. Our Sauiour saieth: The Iewes wil receiue him. S. Paul calleth him the man of sinne, importing one singular man, and the same replete with al wickednes. extolled aboue al that is called God, or is vvorshipped. Neither worshipping true God, nor other false God aboue him selfe. He shal be deadly wonded and cured. Not only he shal shew strange wonders, but also one of his prophetes shal bring fire from the firmament, & his image shal speake. Fourtly as our Lord gaue powre and authoritie to his great Prophet Moyses, against the Aegyptian Enchanters, in the end of the law of nature, before the written law: and to his first chief vicar S. Peter, in the beginning of the law of grace, to control & confound Simon Magus: so he wil send his two reserued great Prophetes Enoch and Elias nere the end of the world, to resist Antichrist, and to teach, testifie, and confirme with their bloud the doctrin of Christ. For they Apoc. 11 A⸢p⸣oc. 20. shal be slaine, and rise againe after three dayes, and ascend into heauen. Then See. pag. 19. Antichrist holding him selfe most secure, shal sudainly be destroyed. 2. Thes. 2.
Iannes and Mambres. 2. Tim. 3. knowen by tradition.
7:16
Induration of hart (saith S. Bernard) is neither cut with remorse, nor softened with pittie, nor moued with prayers, nor yeldeth to threates: yea is more hardned by punishments. li. 1. de consid. ad Eugen.
7:20
The first plague in water, in which the Aegyptiās drowned the Hebrewes infants. Theodoret q. 19. in exod. the like Ap. 16 Because the wicked spil the bloud of Gods Saintes, he wil geue them bloud to drinke.
7:1
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.6.5
… “Lest when,” he says, “looking towards heaven, and observing the sun, and the moon, and the stars, and all the ornament of heaven, falling into error, thou shouldest adore and serve them.” And Moses himself, being a man of God, was indeed given as a god before Pharaoh;
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 3
… “He commanded that they should offer manaa” (i.e., in Chaldee, “oblation”) “and sweet odours unto him.” Of old, too, the Lord made a similar announcement to Moses, saying, “See, I have made thee a god to Pharaoh;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.10
… Every valley shall be filled and every mountain and hill shall be brought low; and all the crooked shall be made straight.” For as we read in Exodus that God said to Moses,
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 20
… And what in the world is the reason, that although they say that this name was given even to Moses, since it is said, “I have made thee as a god to Pharaoh,”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.3
… For He said to him:— I have made thee a God unto Pharaoh . And He gave him His priest for a prophet, And Aaron thy brother shall speak for thee unto Pharaoh, and thou shalt be unto him as a God, and he shall be unto thee an interpreter .
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 7.10
10. Consider the other recorded instances in which this name was given by favour or assumed. To Moses it was said, I have made thee a god to Pharaoh
san Basilio † 379 d.C. The Letters 189
8. I am, however, at a loss to understand how our opponents with all their ingenuity can adduce the title of Godhead in proof of nature, as though they had never heard from Scripture that nature does not result from institution and appointment. Moses was made a god of the Egyptians when the divine voice said, “See I have made thee a god to Pharaoh.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 18.1
1. O man of God, and faithful servant, and steward of the mysteries of God, and man of desires of the Spirit: for thus Scripture speaks of men advanced and lofty, superior to visible things. I will call you also a God to Pharaoh
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Letters on the Apollinarian Controversy 101
… Or, if you like, an Angel compared with God, or a man with an Angel. So our mind is perfect and commanding, but only in respect of soul and body; not absolutely perfect; and a servant and a subject of God, not a sharer of His Princedom and honour. So Moses was a God to Pharaoh,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 11.3
… But the enemy of the Lord, even though he grants his Lord the name of God, yet makes Him out to be on a level with the deity of Moses, since he too was a servant of the God over all, and was constituted a god to the Egyptians
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Holy Trinity, and of the Godhead of the Holy Spirit 1
… For Moses was appointed as a god of the Egyptians, since He Who gave him the oracles, &c., spoke thus to him, “I have given thee as a god to Pharaoh
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.1
… so that they consider Him to be the same as He has granted other men to be, even as He says to Moses: “I have made thee a god unto Pharaoh.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 3.2
… a blasphemous and perverse interpretation of it, for fear that some evil-disposed person to depreciate His absolute Divinity might quote the fact that the word God is sometimes applied by grace in the Divine economy temporarily to men, and thus apply it to God by unworthy comparisons, as where God says to Moses: “I have given thee as a God to Pharaoh,”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —He was a type of the reality: but the type has not all the qualities of the reality. Wherefore though Moses was not by nature God, yet, to fulfil the type, he was called a god. For He says “See, I have made thee a god to Pharaoh.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.15
… And further, if the Creator and Lord of all things is called also King of Kings and Lord of Lords and God of Gods, surely also the saints are gods and lords and kings. For of these God is and is called God and Lord and King. For I am the God of Abraham , He said to Moses, the God of Isaac and the God of Jacob . And God made Moses a god to Pharaoh
Pseudo-Clement The Recognitions of Clement 2.41
… ‘The Lord your God is the God of gods, and the Lord of lords, the great God.’ Thus, although there are many that are called gods, yet He who is the God of the Jews is alone called the God of gods. For not every one that is called God is necessarily God. Indeed, even Moses is called a god to Pharaoh,
7:3
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 41
… For we find that some sins are even the punishment of other sins, as are those “vessels of wrath” which the apostle describes as “fitted to destruction;” as is also that hardening of Pharaoh, the purpose of which is said to be to set forth in him the power of God;
7:8
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.72
… “Moses and Aaron among His priests.” Truly was Moses great, who inflicted the plagues upon Egypt,
7:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.21.8
8. Wherefore also Moses giving a type, cast his rod upon the earth,
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 20.9
… And thus he will be adjudged to be with the good, all the more because, having obtained a composition which rejoices in evils, through fear of God he has done nothing contrary to the decrees of the law of God. And did not the Scripture by a mysterious hint point out by the statement
7:10
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.10
… I am the Lord thy God.” A rod was taken to serve as a sign, and was changed into a serpent by angelical power;
7:11
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 10.5
… For in order that those who fly from death he may entice to death, he is outwardly dyed with the colours of immortality. And hence he wishes to seem a fig-tree or vine, and to produce sweetness and joy, and is “transformed into an angel of light,” ensnaring many by the appearance of piety.
7:12
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 57
… and it is no difficult matter to delude the external vision of a man whose mental eye it is so easy to blind. The serpents which emerged from the magicians’ rods, certainly appeared to Pharaoh and to the Egyptians as bodily substances. It is true that the verity of Moses swallowed up their lying deceit.
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
Melchizedek expected Him; as His vicegerent, looked that he might see the Priesthood’s Lord whose hyssop purifies the world. Lot beheld the Sodomites how they perverted nature: for nature’s Lord he looked who gave a holiness not natural. Him Aaron looked for, for he saw that if his rod ate serpents up,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
94. He cast down his rod and it became a serpent which devoured the serpents of Egypt;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.9
… For there is no other reason why they who made frogs and serpents were not able to make the most minute flies, unless because the greater power of God was present prohibiting them, through the Holy Spirit; which even the magicians themselves confessed, saying, “This is the finger of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.10
… which body is the Church; and this shall be in the end of time, signified by the tail, which Moses held, in order that it might return into a rod. But the serpents of the magicians, like those who are dead in the world, unless by believing in Christ they shall have been as it were swallowed up by,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 13.17
… Let us then, my brethren, hold unity: without unity, even he who works miracles is nothing. The people Israel was in unity, and yet wrought no miracles: Pharaoh’s magicians were out of unity, and yet they wrought the like works as Moses.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.13
… For out of that people were the Apostles, out of that people the first Church.…Thus the devil is being consumed with the loss of his members. This was figured also in the serpent of Moses. For the magicians did likewise, and casting down their rods they exhibited serpents: but the serpent of Moses swallowed up the rods of all those magicians.
7:13
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 85.0
Paulinus had asked Jerome two questions, (1) how can certain passages of scripture (
7:16
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.24
… Let no one dare to forbid you, neither mother nor sister nor kinswoman nor brother: “The Lord hath need of you.” Should they seek to hinder you, let them fear the scourges that fell on Pharaoh, who, because he would not let God’s people go that they might serve Him,
7:19
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.10
… How and by what means could I have instructed you, and I have not done so? By gentler measures? I have applied them. I passed by the blood drunk in Egypt from the wells and rivers and all reservoirs of water
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
92. Let us return to our hero Moses, and to loftier deeds, to show they were both superior as well as earlier. The king of Egypt would not let the people of our fathers go. Then Moses bade the priest Aaron to stretch his rod over all the waters of Egypt. Aaron stretched it out, and the water of the river was turned into blood.
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 20.6
… According to such a change and conversion, air becomes first water, and ends in being fire through conversions, and the moist is converted into its natural opposite. Why? Did not God convert the rod of Moses into an animal, making it a serpent, which He reconverted into a rod? And by means of this very converted rod he converted the water of the Nile
7:20
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 9
… The streams of Egypt were running with a pure flow of water; of a sudden from the veins of the sources blood began to burst forth, and none could drink of the river. Again, at the prophet’s prayer the blood ceased, and the nature of water returned.
7:21
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.21.6
… threatening to bring back the deluge of water that occurred in the days of Noah. And it flows along, polluted always with blood and slaughter and drownings, as it became for Pharaoh through the agency of Moses, when he changed it into blood, and it stank.
7:1
1. DIXITQUE DOMINUS AD MOYSEN. — Respondet hic Deus timiditati et querelae Mosis, quam ipse proposuit cap. praeced., vers. 12. ECCE CONSTITUI TE DEUM PHARAONIS. — «Deum,» non natura, neque unione hypostatica: talis enim non constituitur, praesertim is qui jam ante subsistit, uti subsistebat hic Moses; sed participatione eminentiae et potestatis divinae contra Pharaonem, q. d. Noli, o Moses, timere saevitiam et fastum Pharaonis, quia ego te feci quasi Deum Pharaonis, non quem ille fideliter adoret, sed serviliter timeat punientem, atque medentem obsecret; et, ut ait Rupertus: «Quoniam tu mitissimus virorum cum Pharaone dimicare indignum te ducis, teque deprimis, ecce ego sustollam te; faciamque te Deum Pharaonis, ut imperes aquis pro potestate Dei, ut ranas crees; ut imperes terrae ac cineri, faciasque in rege et exercitu ejus ciniphes et vesicas; ut imperes aeri, et pestem generet; ut imperes igni, et cum grandine mixtus feratur super peccatores; imperando elementis Deus eris Pharaonis: ecce quam gloriosa virtutum regina est humilitas, quae in caelum volare consuevit.» Hactenus Rupertus. Unde Chaldaeus vertit, dedi te rab, id est principem, Pharaonis. Simili modo S. Basilius factus est Deus Valentis imperatoris; S. Ambrosius, Justinae imperatricis; S. Athanasius, Hilarius, Hosius et Lucifer, Constantii imperatoris, dum eos liberrime coarguerant, imo Neroni, Decio, Diocletiano et Antichristo compararunt, uti patet ex eorum verbis, quae citavi II Timoth. 1, 7. Sic S. Bernardus ad Eugenium Pontificem: «Considera, ait, oportere te esse formam justitiae, sanctimoniae speculum, fidei defensorem, etc., virgam potentium; malleum tyrannorum, regum patrem, sal terrae, urbis lumen, sacerdotem Altissimi, vicarium Christi, Christum Domini, postremo Deum Pharaonis.» Sic Elias fuit Deus Achabo regi per suas minas et plagas: unde III Reg. XVIII, 17, cum ei diceret rex: «Tune es ille qui conturbas Israel?» respondit intrepide: «Non ego turbavi Israel, sed tu, et domus patris tui, qui dereliquisti Dominum.» Vide hic quid mereatur humilitas, quamque ipsa Mosen exaltarit, faciens eum Deum Pharaonis. Sicut Moses vicit Pharaonem, ita humilis vincit diabolum. Legimus in Vitis Patrum, lib. VII, cap. XVIII, diabolum occurrisse S. Macario, ac voluisse eum percutere falce acuta, sed non valuisse, ideoque exclamasse, ac dixisse: «Magnam vim a te patior, Macari, qui cum cupio tibi nocere, non valeo: dum quaecumque tu facis, ego magis exsuperem. Tu enim interdum jejunas, ego nunquam ullo cibo reficior. Tu saepe vigilas, me vero nunquam sopor oppressit. Sed una re me vincis, ipse fateor.» Cumque ab eo rem ipsam requisisset Macarius, ait: «Humilitas tua sola me vincit,» quo dicto, orante Macario, inter auras evanuit. Ibidem alius Abbas ait: «Quantumcumque se deposuerit homo in humilitate, tantum proficit in altum; sicut enim superbia, si ascenderit in caelum, usque ad infernum deducitur: ita et humilitas, si descenderit ad infernum, tunc exaltabitur usque ad caelum.» Ibidem alius comparat humilitatem S. Joanni Baptistae, charitatem Christo. «Omnis labor, inquit, sine humilitate vanus est. Humilitas enim est praecursor charitatis. Sicut Joannes praecursor erat Jesu, omnes trahens ad eum: ita et humilitas attrahit ad charitatem, id est ad ipsum Deum, quia Deus charitas est.» Ibidem, cap. XV, S. Antonio in meritis praefertur coriarius quidam mire humilis, qui jugiter dicebat: «Omnis haec civitas ingreditur in regnum Dei propter justitias suas; ego autem solus propter peccata mea paenam sempiternam ingrediar.» Hinc S. Hilarius, lib. VII De Trinit., docet aliter Christum in Scriptura dici Deum, scilicet non constitutione, sed primo, nomine, quia simpliciter et praecise vocatur Deus, ut Joan. cap. 1: «Deus erat Verbum;» secundo, nativitate, quia vocatur Deus non per adoptionem, sed per generationem: vocatur enim Filius Dei a Patre genitus; tertio, natura, quia ipse dixit: «Ego et Pater unum sumus;» quarto, potestate: ipse enim dixit: «Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra;» quinto, professione, quia profitebatur coram Judaeis se persequentibus, se consubstantialem et aequalem esse Patri, ut Joan. v: «Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo,» hancque suam professionem miraculis comprobavit, atque morte et martyrio suo obsignavit. Ita S. Hilarius. Nota: Pro Deum, hebraice est Elohim, quod aliis a Deo, puta angelis et hominibus, iis praesertim quibus Deus suam potestatem, judiciariam, aut principatum communicavit, tribuitur. Sic Exodi XXII, 28, dicitur: «Diis (judicibus) non detrahes, et principi populi tui non maledices.» Psal. VIII, 6: «Minuisti eum paulo minus ab angelis,» hebraice ab Elohim. Psalm. CXXXVIII: «In conspectu angelorum (hebr. Elohim) psallam tibi.» Ubi nota: Hoc nomen Elohim ex adjunctis tunc solet limitari, ne Deus verus intelligatur: nam quando absolute ponitur, soli Deo vero tribuitur; sic Psal. LXXXI, 1, dicitur: «Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat:» Deos, id est judices; nam Deus verus, qui est summus omnium judex, a nemine judicatur; et vers. 6: «Ego dixi, dii estis,» q. d. Non re vera, sed communicatione et nuncupatione mea dii estis. Hinc Christus hunc locum citans, Joan. X, 35, ait: «Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est,» q. d. Si illi vocantur dii, qui sola participatione et nuncupatione sunt dii, quanto magis ego sum Deus, qui per naturam sum Deus? Vide hic quantum amicos suos extollat Deus. Vere Philo, lib. I De Vita Mosis: «Cum amicorum, inquit, omnia sint communia, Deus potestatem et opes suas cum Sanctis communicat.» Hinc Moses ob virtutes suas, et ob ostenta sua ab Aegyptiis vocatus est Deus, uti tradit S. Cyrillus, lib. I Contra Julianum, et S. Justinus, Oratione paranetica ad Gentes, post initium, et Eusebius, lib. IV De Praeparat. Evang., ante finem, additque eum fuisse appellatum Mercurium, ob sacrarum litterarum intelligentiam et interpretationem. Idem tradit eum etiam vocatum fuisse Musaeum. Vide hic in Mose quam verum sit vetus dictum: «Princeps probus est animata Dei in terris imago.» DEUM PHARAONIS. — Perperam in Theodoreto legitur Deum Aaronis: sic enim jam apud eum legimus, Quaest. XVIII: «Quomodo Moses fuit Deus ipsius Aaron?» ac respondet: «Sicut Deus imperabat Mosi, ita Moses ipsi Aaroni; unde et Aaron appellatus est Propheta Mosis.» Verum manuscriptus codex Theodoreti pro Aarone legit Pharaonem, et ita omnino scripsisse videtur Theodoretus. Sciolus vero aliquis ex eo quod Aaron propheta Mosis subjungitur, in praecedentibus quoque pro Pharaone Aaronem substituit, sed perperam. Nota: Moses fuit Deus, non tantum Pharaonis, sed etiam Israelis; verum diversimode: Pharaonis enim Deus fuit, eum castigando; Israelis, eum protegendo, deducendo, regendo, sustinendo; quod enim de Elia dicit Eliseus, IV Reg. II, 12: «Pater mi, currus Israel, et auriga ejus:» hoc ipsum verius de Mose dicas. Sicut ergo Deus insidens currui Cherubico, Ezech. 1, auriga est mundi, ita Moses fuit auriga Israelis, Num. XI, 11. Ita legimus in Vitis Patrum, in Sent. 107, S. Macarium vocatum fuisse Deum monachorum. «Dicebant, inquit, de Abbate Macario Majore, quia, sicut Deus protegit totum mundum, et portat peccata hominum: ita et ille quasi quidam Deus terrenus fuit in fratribus, operiens delicta illorum, et ea quae videbat vel audiebat, quasi non videns et non audiens.» Pari modo esto et tu angelus, imo Deus inter fratres et socios tuos. Disce hic vanam esse gloriam quae ab hominibus, veram quae a Deo quaeritur et accipitur. Unde S. Chrysostomus, hom. 2 in epist. ad Titum: «Non prohibeo, inquit, appeti gloriam, sed illa volo ambiatur, quae vera est, quae ex Deo est, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. Unum intueamur solum, ad id tota nostra dirigatur intentio, quo scilicet pacto Dei mereamur ore laudari. Si hoc intente inspiciamus, humana semper omnia nihili aestimabimus. Non laudat te ille aut ille, nihil inde amittis; et si vituperet quispiam, nihil omnino te laesit. Sive enim laus, sive vituperatio, ex Deo tantum, aut emolumentum habet, aut detrimentum.» Deinde docet contemptum humanae laudis nos Deo similes reddere. Sicut enim ab aeterno fuit gloriosus, et in immensum semper glorificatus a Patre, Filio, et Spiritu Sancto, ac proinde non indiget laude hominum, quae per aeternitatem antequam mundum conderet, nulla fuit: sic etiam gloriae contemptor; unde concludit: «Quoties, inquit, difficile existimas contemnere gloriam, ista tecum animo versa: si hanc despexero, Deo aequalis, id est similis, efficiar, protinusque subibit gloriae contemptus ex animo.» ET AARON FRATER TUUS ERIT PROPHETA TUUS. — Sicut tu jam a me constitutus es Deus, non natura, sed participatione: ita similem habebis prophetam Aaronem, non qui proprie propheta sit, id est, cui immediate futura revelet Deus; sed cui tu ea, quae a me intelligis, reveles, ut eo interprete illa coram Pharaone proloquaris, uti modo explicatur; ut Hebraeum nabi, id est propheta, alludat ad rad. nub, quae loqui significat. Sic Apostolus, I Cor. XIV, vers. 4, 5, 42, 22, 29, 30, 39, prophetas vocat praecones verbi Dei, et prophetiam vocat praedicationem, uti ibi dixi, ubi et varias nominis propheta significationes adduxi. Ex hoc ergo loco colligi non potest Aaronem proprie fuisse prophetam, licet idipsum ex aliis locis colligatur, scilicet ex cap. IV, 27, ubi Deus ei revelavit Mosis reditum dicens: «Vade in occursum Mosi;» et I Reg. II, 27, dicit Dominus Heli pontifici, prognato ex Aarone: «Numquid non aperte revelatus sum domui patris tui?» Pulchre Rupertus: «Quoniam, inquit, non est dignus Pharao tecum, o Moses, qui Deus ejus es constitutus, loqui, Aaron erit tuus propheta, plagas quas tu facies pronuntiaturus, sive tanquam minister tuus illaturus: exemplo videlicet mei, qui hominibus non loquor per me, sed per prophetas meos mando ea, quae illis vel denuntianda, vel a me facienda sunt; et isti duo homines ita profecto egerunt, alter potestatem in sermone habens, alter potestatem in faciendis coram Pharaone signis exercens.» Ubi nota Aaronem non tantum fuisse prophetam Mosis, quia fuit ejus interpres apud Pharaonem, sed etiam quia ejus jussu faciebat signa, et plagas inferebat Aegypto, ut patet de virga versa in colubrum hoc capite, vers. 10; unde cap. XIX ait Dominus Mosi: «Dic ad Aaron: Tolle virgam tuam, et extende manum tuam super aquas Aegypti, etc., ut vertantur in sanguinem.» Et cap. VIII, 5: «Dic ad Aaron: Extende manum tuam super fluvios, etc., et educ ranas.» Et vers. 16: «Loquere ad Aaron: Extende virgam tuam, et percute pulverem terrae, et sint sciniphes.» Ergo colubros, sanguinem, ranas et sciniphes Aegypto induxit Aaron, sed praecepto Mosis, quasi Dei sui mandantis. Unde et Moses, non Aaron, plagas hasce orans Deum revocavit et stitit, ut iisdem locis subditur. Porro plagas sequentes, utpote graviores, puta ulcerum cap. IX, 9, pestis cap. IX, vers. 15, grandinis, tonitruorum et fulgurum cap. IX, vers. 23, locustarum cap. X, 12, tenebrarum cap. X, 22, non Aaron, sed solus Moyses extendendo manus Aegypto inflixit. Tropologice, haec apposite duobus fratribus, scilicet S. Basilio et Gregorio Nysseno adaptat Nazianzenus, orat. 22, et ejus Scholiastes Nicetas: «Moses, inquit, fuit legislator Hebraeorum; sic Basilius legislator fuit monachorum, Nyssenus vero sanctissimus fuit instar Aaronis. Basilius princeps fuit sacerdotum, Nyssenus fuit illi proximus, et quasi illius lingua alios initians; ambo decem plagis peccatum affecerunt, mare vitiorum sciderunt; Aegyptios, id est haereticos et daemones depresserunt; Amalec, id est Julianum, typica crucis manuum extensione fugarunt; Israelitas vero pane caelesti, et aqua caelestis doctrinae paverunt, atque ad regnum caeleste perduxerunt.»
7:3
3. EGO INDURABO COR EJUS. — Calvinus hoc loco quasi ariete, suam, de Deo active et proprie obdurante, haeresim ita propugnat, ut eo se omnes sophistas prosternere glorietur: itaque vertit Calvinus ipse, ego constringam cor ejus. Calvini ergo haec est mens et sententia, licet, ut tam infame virus occulat, vel potius honestet, implexa, Deum proprie et active durasse Pharaonem, non ei immittendo duritiem, sed tum satanae eum addicendo et mancipando, ut cor ejus durum obduraret magis; tum quod arcano quodam motu, qui captum nostrum superaret, cor ejus gubernarit, et ad pervicaciam obdurarit: neque tamen peccati auctorem fuisse Deum, eo quod justo judicio idipsum fecerit; duritiem enim Pharaonis peccatum fuisse, obdurationem vero fuisse Dei judicium. Ita ipse. Verum haec saeculis omnibus inaudita est haeresis, et execranda blasphemia, quam tum alibi passim, tum hic redarguit ipsa S. Scriptura; quod enim Pharao non a Deo, sed a seipso, suaque malitia proprie et directe sit obduratus, demonstratur: Primo, ex eo quod Deus misso Mose Pharaoni decies praecepit dimissionem populi Judaici; ergo voluit ut missum faceret populum, non ergo eum obdurare voluit, ut eum retineret: hoc enim proprie velle, est velle efficaciter, ut Pharao nolit populum dimittere; velle autem ut dimittat, idque praecipere, ac rursum efficaciter id nolle, ideoque obdurare, manifeste inter se pugnant. Rursum, si Dei voluntas erat obdurare Pharaonem, ergo Pharao ei se conformans non peccabat: Dei enim voluntas omnis bonae voluntatis mensura est. Secundo, Deus reluctantem Pharaonem gravissime punivit; atqui Deus non est auctor eorum quorum est ultor, inquit S. Fulgentius, lib. I ad Monimum, cap. III. Tertio, Pharao ipse paulatim Deo, Mosi et Hebraeis cessit, dum primo, eos sine prolibus et armentis; secundo, cum prolibus, sed sine armentis; tertio, omnino cum suis abire permisit: ergo ipse se flectebat et obdurabat; quin vero Pharao ipse non tam impius fuit, ut duritiei suae causam in Deum evomeret; sed sibi eam tribuit Exodi X, 16: «Peccavi, inquit, in Dominum.» Quod enim Calvinus Deum culpa liberare contendat, peccatum Pharaoni, obdurationem Deo tribuendo, tam impie quam imperite id facit. Si enim durities Pharaonis peccatum est, cur pariter peccatum non sit obduratio, quae duritiei est causa? Causa enim ad peccatum impellens, utique peccat, Joan. VIII, 34; Rom. I, 32; et vel maxime tunc, cum efficaciter impellit, ut ei alter resistere nequeat. At instat Calvinus, obdurare in Deo non esse culpam, quia justum hoc Dei judicium est; sed frivola est et inanis haec larva: si enim durities culpa est, quocumque fine, quocumque judicio ad eam impellas, culpam admittis: quod enim in se malum est et culpa, nullo fine licet: ideoque non justum est hoc, sed impium Calvini judicium, tantumque est dicere ac si aperte pronunties: Deus peccati auctor est, sed hoc fine ut judicium suum, et praecedentium peccatorum vindictam exerceat. Quarto, non Pharao tantum sibi, sed et Scriptura culpam et obdurationem eidem tribuit, cum jam immunem et liberum a paena, ad ingenium sponte rediisse narrat, Exod. VIII, vers. 15: «Videns, inquit, Pharao quod data esset requies, ingravavit cor suum;» et cap. IX, 34: «Videns Pharao quod cessasset pluvia, auxit peccatum, et ingravatum est cor ejus,» id est, ut habetur in Hebraeo, jachbed libbo, id est, aggravavit ipse cor suum. Idem patet cap. VIII, vers. ult. in Hebraeo: unde quoties noster Interpres in Exodo vertit, ingravatum est, accipe ingravavit se cor, id est voluntas, Pharaonis: sic enim Hebraea ubique vertas. Ipse ergo Pharao proprie et positive se induravit; Deus vero permissive et indirecte, uti dicam Quaest. II. Ita censent et explicant passim Patres omnes et interpretes Catholici. Objicit Calvinus, primo: Multum interest inter agere et pati, inter agere et permittere; obdurare autem est agere, ergo non tantum est permittere obdurari, sed est efficere ipsam duritiem. Respondeo, phrasi Hebraea et Latina permissio, imo et occasio, saepe vocatur actio; unde illud tritum: Blanda patrum segnes facit indulgentia natos. Sicque vulgo loquimur. Rursum, agere apud Hebraeos latissimum est, et amplissime sumitur, ut de Josepho, Gen. XLI, 13, in Hebraeo, dicit pincerna: Joseph me reddidit (scilicet per suum vaticinium, id est, reddendum me praedixit) officio; et illum, pistorem scilicet, suspendit, id est suspendendum praedixit. Sic hic cap. V, vers. 22, Moses dicit Domino: «Cur afflixisti populum tuum?» id est, cur ei afflictionis occasio fuisti mittendo me ad Pharaonem, eumque hac ratione magis exacerbando contra Hebraeos? Potiori ergo ratione Deus providentia sua claudens omnia, modum, tempus, gradumque et limitem ultra quem non progrediantur, omnibus omnino hominum actibus definiens, dum sinit malos male agere, seque obdurare, eisque concursu suo assistit, ut agere possint quod lubet, agere dicitur. Instat Calvinus: Permissio, uti et aliae negationes et privationes, non est judicium, non est vindicta, non est paena; haec enim positive a judice infligitur. Atqui obduratio est judicium, vindicta et paena praecedentium peccatorum: ergo non tantum permissive, sed et positive a Deo infligitur. Respondeo majorem esse falsam: licet enim sententia judicis debeat esse positiva, paena tamen per eam irrogata saepe est privativa, ut cum judex punit aliquem privatione bonorum, inhabilitate ad officia et dignitates, etc. Sic lex Julia plectit adulteras, dum eas a parentibus impune occidi permittit. Pari modo decretum permittendi hunc illumve obdurari, in Deo est positivum, et actio positiva; ipsa tamen permissio obdurationis non est positiva actio, est nihilominus ingens paena; quis enim non videt magnam esse peccatorum paenam, cum Deus eis permittit impune quid libet agere, et in profundum malorum ac gehennae ruere? Adde in hac obduratione non tantum esse permissionem, sed et alias actiones positivas Dei, ut dicam Quaest. III. Objicit secundo: Non semel, sed crebro hic dicitur quod Deus obdurarit Pharaonem, non autem quod Pharao obdurarit seipsum: atqui non videtur probabile Scripturam toties improprio sermone uti. Respondeo: Pluries hic dicitur quod Pharao obdurarit seipsum, ut patet ex dictis, rarius quod Deus eum obdurarit, videlicet tantum in 6, 8 et 9 plagis, et cum Hebraeos Aegypto egressos insecutus est, idque hic praedixit Mosi, ut videlicet illi animum adderet, utpote experturo tantam regis contumaciam, itaque non percelleretur Moses, cogitans non sine Dei providentia et praedictione indurari Pharaonem, sciretque cor regis esse in manu Dei, et ab eo tandem emolliendum esse, ut dimitteret Hebraeos, uti et fecit post ultimam plagam primogenitorum. Objicit tertio: Deus, cap. X, vers. 1, dicit se indurasse Pharaonem, ut signa, plagas et potentiam suam in eo ostenderet: ergo signis et flagellis suis non obduravit Pharaonem, sed potius obduravit eum hoc fine, ut occasionem haberet eum flagellandi, et justitiam potentiamque suam in eo ostendendi. Respondeo: Potentiam suam ostendit Deus in Pharaone, non eum obdurando, sed obduratum flagellando et puniendo, de quo plura suis locis: alioqui enim si libere Pharao se non obduravit, sed Deus eum obduravit, quae pugna fuit inter Pharaonem et Deum? sic enim Deus omnia, Pharao nihil effecit. Quamnam, quaeso, in lapide obdurato Deus ostendit potentiam; aut quae potest esse cum lapide pugna?
Quaestio 2: Quibus Modis Deus Indurarit Pharaonem? Quaeres secundo, si non directe et positive, quibus ergo modis Deus dicitur indurasse Pharaonem? Respondeo primo, permissive, ubi nota: Aliter et longe potentius permittit peccata Deus quam homo, v. g. princeps, eadem permittat: Deus enim omnium hominum voluntates in sua habet manu, ut eas quaquaversum flectere possit; voluntas vero hominis sine Dei nutu in nullum omnino opus, sive bonum sive malum exire potest, nisi Deus illi permissionis suae laxet habenas, imo cum illa positive concurrat et cooperetur, ad actum et opus hoc producendum. Sicut ergo is qui leonem fune constrictum tenet, si eum laxet et dimittat, leoque solutus aliquem occidat, dicitur tenens leonem hominem illum occidisse, non per se, sed per leonem quem dimisit: ita et Deus sinens voluntatem peccare et in peccatis se obdurare, dicitur ipse eamdem obdurare, praesertim quia suo concursu ad hunc actum obdurationis concurrit. Secundo, Pineda in Job cap. VIII, vers. 20, num. 3, sic explicat: indurabo, et, ut hebraice est, aggravabo, aut confortabo cor Pharaonis, id est cor Pharaonis, durum, forte, potens resistere, minimeque timidum aut molle efficiam: haec enim naturalis constantia et animositas, qua fiebat ut Pharao propositi sui esset tenax, nec facile illud mutaret, erat a Deo auctore naturae, sed ipse Pharao illa quasi armis, ut suo conditori resisteret, abutebatur. Haec expositio vera est, sed non plena; nam haec durities Pharaonis, non tantum erat constantia quaedam naturalis, sed insuper pertinacia, protervia et pervicacia superbi animi; quorum vitiorum Deus non erat auctor, sed vel obduravit Deus Pharaonem per miracula, primo, magorum: cum enim Pharao vidit magos suos eadem portenta facere quae faciebat Moses, contempsit portenta Mosis et Dei; unde tunc non tam Deus, quam magi dicuntur obdurasse Pharaonem. Postquam vero magi a Mose victi sunt, ab eoque ulceribus percussi, amplius coram Pharaone consistere, eumque obdurare non potuerunt, tunc demum dicitur Deus eum obdurasse, cap. ix, vers. 12: ibi enim primo dicitur, quod Deus indurarit Pharaonem, quia scilicet haec Dei miracula simul erant plagae et verbera, quae animum Pharaonis durum tundentia, non molliebant, sed duriorem efficiebant. Adde tertio, Deus post plagas objiciebat Pharaoni hasce aut similes cogitationes: Vult Deus ut illi cedas et te humilies; vult ut animum superbum et durum deponas; vult ut populum Hebraeum, quem tyrannice opprimis, dimittas, esto ille tibi magno sit honori, utilitati et gloriae. Quibus cogitationibus irritatus superbus Pharaonis animus, magis intumescebat, indurescebat, excandescebat et reluctabatur Deo, dicebatque: Quis mihi imperabit? ego sum Pharao rex magnus. Quis est Deus Hebraeorum qui hanc praedam mihi eripiat? non cedam, non dimittam populum. Et hoc proprie videntur significare verba Scripturae, quibus post plagas plerasque statim subditur: «Induravitque Dominus cor Pharaonis, et non audivit eos.» Et hoc sensu ait Augustinus, lib. V Contra Julianum, cap. III, Deum non tantum sua patientia, sed et potentia (id est potenti imperio, plagis et flagellis) Pharaonem obdurasse. Obduravit ergo Deus Pharaonem, id est, illo providentiae modo in miraculis et flagellis tum immittendis, tum revocandis, in magorum artibus permittendis, in rigore rigidaque petitione Mosis, et aliis circa illum usus est Deus, quibus Pharao obduruit magis, quibusque Deus eum se ex propria malitia, proprioque voluntatis arbitrio magis obduraturum praesciebat, non autem quibus ipse eum obdurare intendebat. Tertio, induravit Deus Pharaonem, subtrahendo illi gratiam suam, quae cor ejus molliret, sicut sol indurat lutum, non positive efficiendo duritiem, sed exsugendo humorem, qui temperabat et molliebat lutum; sic et Deus, inquit S. Augustinus, indurat cor non apponendo gratiam, non autem impellendo ad malitiam; intellige «gratiam,» non omnem, sed copiosam, potentem et efficacem; relinquit enim Deus obduratis aliquam gratiam, qua subinde eos movet et pulsat: alioqui essent ipsi omnino desperatae salutis, et quasi damnati; sed gratia haec rara est, tenuis et modica. Quarto, dando ei opes, animos, imperium, gloriam et commeatum, quibus ille se in sua tyrannide obfirmavit. Quinto et aptissime, Deus dicitur obdurasse Pharaonem, quia cum videret eum durum et obstinatum, quaedam circa illum egit, ex quibus ille sumpsit occasionem magis obdurandi se. Pro quo nota: Pharao dominandi cupidus plane obfirmarat animum retinere Hebraeos, ut eis dominari posset, utque gentem tam insignem et industriam operibus publicis regni applicaret; ingens enim ab eis percipiebat emolumentum. Hinc factum est ut, cum Deus illos ab eo abstrahere et educere vellet, ille eo magis eos detinere cuperet, magisque animum suum in hac voluntate, ambitione et tyrannide obfirmaret. Deus ergo obduravit Pharaonem, primo, suis plagis et flagellis, idque ea immittendo non simul et excessive, sed paulatim, moderate et per intervalla; ita ut requiem ei daret subtracto flagello ad tempus, quo fiebat ut haec flagella minora essent ejus tyrannide et duritie, nec mollire aut frangere possent ejus animum, ita libidine dominandi Hebraeis accensum et obfirmatum, sed potius magis eum in illa accenderent et obfirmarent: cor enim ejus erat durum instar adamantis, qui quo magis tunditur, eo magis indurescit; durus enim et depravatus affectus omnia in suam duritiem et pravitatem convertit; et licet durante flagello videretur subinde molliri (prout alternantibus animi affectibus, subinde ad tempus molliuntur homines duri), tamen eo cessante, mox ad ingenium et duritiem suam redibat. Unde Exodi VIII, 15, dicitur: «Videns Pharao quod data esset requies, ingravavit cor suum.» Ita S. Augustinus hic, Quaest. XXXVI, et Anastasius Nicenus, Quaest. XXIX. Itaque sicut pueri nequam et pervicaces verberibus fiunt duriores, sic et Pharao verberibus Dei. Unde sicut praeceptor flagellando puerum pervivacem, dicitur eum flagellis suis obdurare, magisque pervivacem efficere: ita Deus suis plagis dicitur indurasse, et durius reddidisse cor Pharaonis, non immittendo illi duritiem, sed objiciendo illi flagella, quibus ipse magis seipsum obduravit, fortiusque Deo restitit.
Quaestio 3: Quid Sit Durities Cordis? Quaeres tertio, quid sit durities cordis, et quae illius sint proprietates et effectus? Respondet S. Bernardus, lib. I De Consideratione, ad Eugenium: «Cor durum, inquit, est quod nec compunctione scinditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus, nec cedit minis, quin etiam flagellis duratur magis. Cor durum est ingratum ad beneficia, ad consilia infidum, ad judicia saevum, inverecundum ad turpia, impavidum ad pericula, inhumanum ad humana, temerarium ad divina: praeteritorum obliviscens, praesentium negligens, futurorum improvidum: ipsum enim est, cui praeteritorum, praeter solas injurias, nihil omnino non praeterit, praesentium nihil non perit, futurorum nulla est, nisi forte ad ulciscendum prospectio; et, ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, cor durum est, quod nec Deum timet, nec homines reveretur.» Jam proprietates duri cordis sunt, primo, indurati corde nolunt intelligere ut bene agant, oculos et aures claudunt salutaribus monitis, nolunt audire ea quae sunt virtutis et salutis. «Qui, ut ait Job, cap. XXI, vers. 14, dixerunt Deo, recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus.» Sic Pharao, Exodi V, 2: «Quis est, inquit, Dominus ut audiam vocem ejus? nescio Dominum;» hinc Job, cap. XXIV, ait tales esse rebelles lumini. Hinc secundo, tales vicissim relinquit, projicit et despicit Deus, Prov. I: «Despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis: ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo.» Tertio, tales, ut ait Sapiens, Proverb. II, laetantur cum malefecerint, et exultant in rebus pessimis; quorum viae sunt perversae, et infames gressus eorum; et cap. XII: «Quasi per risum stultus operatur scelus.» Quarto, indurati venerunt in profundum malorum, Deumque et homines contemnunt. Prov. XVIII: «Impius, inquit, cum in profundum venerit peccatorum, contemnit, sed sequitur eum ignominia et opprobrium.» Quinto, peccatum eorum dicitur indelebile, et vulnus insanabile, quia aegre et vix remittitur; hinc Jerem. XVII: «Peccatum Juda, inquit, scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino;» et cap. XXX: «Insanabilis fractura tua.» Sexto, non pudet illos scelerum etiam turpissimorum, sed, ut ait Jeremias, cap. III: «Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere.» Septimo, tales sunt pene incorrigibiles: unde de iis ait Sapiens, Eccle. VII: «Considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ille despexerit;» et Sap. XII: «Nequam est natio eorum, et naturalis malitia ipsorum, et non poterat mutari cogitatio eorum in perpetuum.» Octavo, tales percussi a Deo non sentiunt. Jerem. V: «Domine, percussisti eos, et non doluerunt;» tales etiam non sentiunt stimulos et remorsus conscientiae, quia eam quasi exstinxerunt. Nono, ob inveteratam et roboratam peccandi consuetudinem, fit istis quasi impossibile bene agere, et non peccare. Jerem. XIII: «Si mutare potest aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas; et vos poteritis bene facere, cum didiceritis malum.» Et S. Augustinus, lib. VI Confess.: «Suspirabam, ait, ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea voluntate. Velle meum tenebat inimicus, et inde funes mihi fecerat. Ex perversa enim voluntate facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas; quibusdam annulis sibimet annexis tenebat me stricte dura servitus.» Decimo, S. Paulus ad Romanos, I et II, ait tales thesaurizare sibi iram, et traditos esse in reprobum sensum, et alibi vocat eos filios perditionis et diffidentiae, et vasa apta in interitum, qui desperantes se tradiderunt in omnem operationem immunditiae. Undecimo, isti peccata peccatis cumulant, et in dies in pejus proficiunt, et, ut dicitur Apoc. XXII, qui in sordibus sunt, sordescunt adhuc. «Tunc est consummata infelicitas,» ait Seneca in Prov., «ubi turpia non solum dilectant; sed etiam placent; et desinit esse remedio locus, ubi quae fuerant vitia, mores fiunt.» Talis fuit Cain, Genes. IV, 18; filii Heli, I Reg. II, 22; Saul, I Reg. XVII, 18; Sedecias, II Paralip. XXXVI, 13; Judaei, Jerem. II, 20; principes sacerdotum, Matth. XXVII, 4.
Quaestio 4: Quomodo Deus Tractet Obduratos? Quaeres quarto, quomodo Deus tractet obduratos, et quomodo se erga eos gerat? Respondeo: In poenam peccatorum quae admiserunt, primo, permittit eos sequi suas cupiditates et libidines, nec ab illis removet earum illecebras, occasiones et tentationes, Psal. LXXX: «Dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis.» Et Paulus ad Rom. I, ait Deum eos tradidisse in desideria cordis eorum; hinc et Psal. LXXII, dicitur: «Transierunt in affectum cordis,» id est, quidquid corde affectarunt et concupierunt, hoc assecuti sunt, omniaque eis ex voto successerunt. Secundo, dat eis Deus affluentiam rerum temporalium, et prosperos successus, quibus illi excaecati ruunt in omnia scelera suumque exitium, Ps. LXXII: «Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum,» id est, ex corde adipato et pingui, ob abundantiam rerum temporalium, iniquitas eorum processit. Tertio, aufert ab eis Deus tribulationes, quibus castigati peccatores redeunt ad sanam mentem, Psal. LXXII: «In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur;» aut si eos flagellat, minora eis immittit, quam ut eorum durities flecti aut frangi possit, quo fit ut ipsi flagellis Dei magis se obdurent. Quarto, Deus vetat Sanctos orare pro talibus, Jerem. VII: «Tu noli orare pro populo hoc, et non obsistas mihi, quia non exaudiam te;» et cap. XV: «Si steterit Moses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum.» Quinto, amovet Deus ab eis bonos monitores, confessarios, doctores et angelos sanctos, Jerem. LI: «Curavimus Babylonem, et non est sanata: derelinquamus ergo eam, quoniam pervenit usque ad caelum judicium ejus;» et Paulus Act. XIII, ad Judaeos: «Quoniam repellitis illud (verbum et regnum Dei), ecce convertimur ad Gentes; sic enim praecepit nobis Dominus.» Sexto, aufert ab eis praedicationem verbi sui, qua animus illuminatur, pascitur, flectitur, excitatur ad paenitentiam. Amos VIII: «Emittam famem in terram: non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Domini.» Septimo, Dei permissu tales incidunt in adulatores, et malos consiliarios, qui eos in mala, suamque ruinam impellant. Sic Roboam stultorum juvenum consilium sequens, magnam regni partem perdidit. Sic Absalon neglexit utile consilium Achitophel, praetulitque consilium Chusai, quod sibi fuit exitio. Octavo, permittit Deus enasci falsos doctores et prophetas, qui suis signis, hypocrisi, blandiloquia, induratos seducant, uti fecerunt magi apud Pharaonem, itaque faciet Antichristus, II Thessal. II, 12. Nono, laxat Deus habenas diabolo; ampliorem dans ei facultatem insidiandi et nocendi talibus hominibus, qua ille accepta, eos mire exagitat et tentat, tum seducendo eorum mentes vanis et falsis opinionibus, tum objiciendo varia objecta voluptatum, variasque illecebras vitiorum, tum etiam turbando phantasmata, et inflammando affectus, tum pseudoprophetas mittendo qui eos seducant, de qua re mira extat visio Michaeae prophetae III Reg. XXII, 19. Decimo, aufert ab eis bona exempla, bonos praesides et principes, bonos socios, omniaque pene salutis subsidia, et contraria eis objici permittit, quae eos incitent ad omne malum, quo fit ut nusquam non offendant et cadant, quod pulchra similitudine vineae declarat Isaias cap. V. Ita Pererius. Denique obstinatae voluntatis merces est obstinatum et perpetuum gehennae incendium. Audi S. Bernardum Epist. 253: «Ob hoc inflexibilis et obstinatae mentis malum punitur aeternaliter, licet temporaliter perpetratum; quia quod breve fuit tempore, vel opere, longum esse constat in pertinaci voluntate: ita ut si nunquam moreretur, nunquam velle peccare desineret, imo semper vivere vellet, ut semper peccare posset.»
7:4
4. Immittamque manum, — percutiam, affligam, puniam. Per Judicia Maxima, — per maximas plagas. Unde Septuaginta vertunt, cum ultione magna, quae omnibus justissimum Dei judicium in Aegyptios ostendat.
7:6
6. Ita egerunt. — Est pleonasmus Hebraicus: Jam enim dixit eos ita fecisse.
7:7
7. Erat autem Moses octoginta annorum. — Ergo cum Moses 40 annis praefuerit populo in deserto, Deuter. VIII, 2, mortuusque sit anno aetatis 120, Deuter. XXXIV, 7, hinc sequitur eum statim haec signa et has plagas coram Pharaone inchoasse, easque omnes brevi tempore complesse, cum inchoaret annum aetatis 81, eodemque anno sub initium veris, populum ex Aegypto eduxisse. Ita Rupertus et Abulensis.
7:8
8. Dixitque Dominus ad Mosen et Aaron, — ad Aaron mediate; nam immediate soli Mosi loquebatur Deus. Unde subdit: «Dices ad Aaron.»
7:9
9. Ostendite signa. — Hebraice est, date pro vobis signum, id est, signo probate ea quae dicitis, scilicet Deum velle, ut ego Hebraeos ex Aegypto dimittam. Tolle virgam tuam. — Eadem virga nunc Mosis, nunc Aaronis, nunc Dei dicitur, quia horum omnium fuit instrumentum ad patranda miracula et plagas Aegypti.
7:10
10. Fecerunt sicut praeceperat Dominus. — Ergo prius Moses et Aaron rogarunt Pharaonem ex parte Dei, ut dimitteret Hebraeos ad tres diaetas sacrificii causa; sed cum hoc abnueret Pharao, peteretque signum, mox Aaron protulit virgam, quae versa est in colubrum: Deus enim non volebat haec signa ultro obtrudi Pharaoni, sed tantum ea fieri illo petente, ut patet vers. 9. Tulit. — Hebraice, Chaldaice et Graece est projecit.
7:11
11. Vocavit autem Pharao sapientes et maleficos. — «Sapientes» hic vocantur rerum arcanarum, vel artis admirabilis periti, qui et malefici et incantatores erant. Pro maleficos hebraice est meccassephim, quod proprie praestigiatores significat, sed extenditur ad quoslibet magos. Septuaginta vertunt, sophistas et pharmacos, id est veneficos; Onkelos vertit, magos; Aquila, id est occultorum cognitores et patratores. Principes horum fuerunt Jannes et Mambres, ut patet II Timoth. III, vers. 8, de quorum sepulcro mira narrat Palladius in Vita beati Macarii, ab eo visa et comperta: scilicet sepultos eos esse in hortis, in quibus ipsi dum viverent, omnis generis arbores plantaverant, sperantes fore ut post mortem in illo quasi paradiso, deliciis fruerentur; hic autem locus tenebatur a daemonibus, qui proinde beatum Macarium eum ingredientem invaserunt, sed ab eo signo crucis fugati sunt. Macarius autem singula lustrans, invenit fructus malorum punicorum, quae nihil intus habebant: erant enim arefacta a sole; plurima item aurea donaria. Nota: Plinius, Justinus, S. Augustinus et alii passim tradunt inventorem magiae fuisse Zoroastrem, qui eodem die quo natus est risit, vixque tempore Nini et Abrahae, fere 600 annis ante Mosen: hunc Zoroastrem nonnulli volunt esse Cham filium Noe. Apud Cassianum vero Serenus Abbas, Coll. VII, cap. XXI, originem magiae priorem diluvio facit; ait enim illam coepisse eo tempore, quo filii Dei permixti sunt filiabus hominum, Genes. VI; nec periisse magiam diluvio, eo quod Cham illam didicerit ante diluvium, et promulgarit post diluvium. Fecerunt similiter. — Quaeres, quot modis possint magi et daemones mira sua efficere? Suppono, nec daemones, nec magos posse vera miracula efficere. Miraculum enim est id quod omnem naturae vim, omnemque causarum naturalium ac hominum et angelorum facultatem superat: possunt tamen facere nonnulla, quae hominum aliarumque rerum naturalium vim superant, quae proinde hominibus mira sunt, non miracula. Dico primo, mira pleraque quae facit daemon, non sunt res verae et reales, sed tantum praestigiae. Potest enim daemon phantasiam, vel oculos ita perstringere et ludificare, ut videre se putent quod revera non existit, idque primo, phantasiam hominum ita valide commovendo, ut imaginentur se videre id quod non existit, quomodo somniantes putamus nos mira videre, quae revera non sunt. Mira hujus rei exempla affert Galenus et alii, ut de illo qui per vitiatam imaginationem putabat, se nasum habere ingentem instar ulnae; et altero, qui nolebat tangi, eo quod se diceret habere corpus vitreum; et tertio, qui edere nolebat, eo quod diceret se esse mortuum. Secundo, organum visus turbando, quomodo ophthalmici mira se videre putant quae revera non sunt, nec videntur. Tertio, exterius medium immutando, quomodo in aquis baculus rectus videtur fractus vel reflexus. Hoc modo, per praestigias scilicet, Apollonius Tyanaeus mortuum resuscitavit; nam ope daemonis illusit oculis hominum, ut vivum putarent qui erat mortuus. Hoc modo et Circe maga Ulyssis socios in varias bestias transformavit. Sic et veneficae illae Italae, quarum meminit Augustinus, lib. XVIII De Civit. XVIII, viatores transformabant in jumenta quae sua onera bajularent. Sic et hodie lycanthropi per praestigias se in lupos transformant, ovesque, quin et homines invadunt et laniant. Sic etiam daemon sagis dat aurum, argentum, et cibos subinde, non veros, sed phantasticos; unde cum ad se redeunt, esuriunt, ac si nihil comedissent. Dico secundo, daemones mira possunt facere per motum localem: sunt enim celerrimi et fortissimi. Sic primo, Satan igne e caelo demisso oves et pueros Job consumpsit, Job I. Sic hisce annis per ventos validissimos domos et turres subvertit. Sic secundo, sustulit Simonem Magum in aera, ut volaret; sic et hodie volant sagae nostrae. Sic ait Albertus Magnus aliquando boves pluisse, quos videlicet aliunde daemones, vel angeli prius in aera sustulerant. Tertio, potest daemon subito hominem, vel rem aliam e conspectu hominum subtrahere, atque ita reddere invisibilem. Sic Apollonius ex oculis Domitiani evanuit. Sic Gyges per annulum faciebat se praesentibus invisibilem. Non potest autem daemon facere, ut unum corpus sit in duobus locis, aut duo corpora in uno loco, ut corpus de extremo in extremum transeat, non pertranseundo spatium medium. Rursum: «Cum daemon,» inquit S. Thomas, I p., Quaest. CXIV, art. 4, ad 2, «possit formare corpus ex aere, cujuscumque formae et figurae, ut illud assumens in eo visibiliter appareat: eadem ratione cuicumque rei corporeae potest circumponere quamque formam corpoream, ut in ejus specie videatur.» Quarto, potest facere daemon ut statuae moveantur, ambulent et loquantur, quia ipse eas movet, et juxta eas sermonem humano similem in aere efformat. Simili modo effecit ut Claudia, Vestalis Romana, in testimonium pudicitiae, navem in Tiberi haerentem zona sua extraheret, et duceret quo vellet; Tuccia vero eamdem ob causam, aquam Tiberi haustam in cribro, ad Capitolium perferret. Quinto, potest daemon cadavera aut larvas hominum, leonum et animalium induere, per eaque, quasi viva essent, ludificare et terrere homines, uti conatus est facere S. Antonio. Sexto, miros affectus amoris, odii, irae, tristitiae, mira etiam phantasmata in homine excitat, commovendo humores in corpore, praesertim bilem atram et flavam. Dico tertio, potest daemon mira efficere applicando activa passivis, eaque commiscendo per causas naturales; rerum enim naturalium miras virtutes ipse penitissime cognoscit. Si enim theriacam et pharmaca faciunt Medici, quorum miras virtutes experimur: multo majora facere potest daemon, qui longe melius vires herbarum, gemmarum, animalium aliarumque rerum cognoscit, quique eas ex India, aliove orbe celerrime afferre, et cum aliis permiscere potest; nullam vero formam substantialem, vel accidentalem immediate producere potest daemon; imo non potest animal perfectum producere sine semine, aut ex semine subito perfectum et justae magnitudinis efformare; denique non potest quidvis in quodvis transformare, nec suspendere actionem causarum naturalium. Hoc tertio modo mira posse efficere daemones patet, tum ex eo quod hoc modo res nonnullas miras agere videamus, uti de remora pisciculo narrat Plinius, lib. XXXI, cap. 1, quod ingentes naves si eis adhaereat, etiamsi ventis validissimis agitentur, remoretur et sistat; tum quod homines hoc modo mira agant, uti de Archimede narrat Plutarchus in Marcello, quod ipse solus per machinas mathematicas ingentem navem onerariam ad se adduxerit, et ingentem stragem in classe Romanorum ediderit. Hoc modo et Severinus Boetius in epistola quadam sive a Cassiodoro, sive a Theodorico ad eum scripta, dicitur quasi miracula quaedam fecisse, scilicet ut metalla mugirent, aeneus anguis sibilaret, aves simulatae canerent dulcissime, homines aerii in aere buccinarentur. Plura vide apud Delrium De Magia.
7:12
12. Projeceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones. — Aliqui putant magos hos non veros exhibuisse dracones, sed per praestigias suas illusisse oculis spectantium, vel eis objecisse tantum larvas et simulacra quaedam draconum, quomodo nostri ludiones et agyrtae praestigiatores, per cortinam mira populo exhibent simulacra rerum quae non sunt. Ita Nyssenus, Prosper, I p. De Promiss. cap. XV; Justinus in Quaest. orthodox., Quaest. 26; Rupertus, et Tertullianus, lib. De Anima, ubi ait: «Solent daemones phantasmata praestare, et corpora fingere, quibus exteriores oculos circumveniunt; sed Mosis veritas mendacium eorum devoravit.» Verum verius est, quod censent S. Augustinus, Theodoretus, Lyranus, Abulensis, Burgensis, Cajetanus et alii, veros hos magorum fuisse dracones. Probatur primo, nam S. Scriptura aeque hos magorum, atque illos Aaronis et Mosis, dracones vocat. Secundo, quia draco Aaronis devoravit dracones magorum: quae sane devoratio vera fuit. Neque enim in divinis his Mosis portentis ulla fuit illusio: sic enim vanis spectris lusisset Aegyptios Moses; fuerunt ergo veri dracones, qui a magis producti a dracone Aaronis sunt devorati. Tertio, quia in tertio signo ciniphum defecerunt magi, quia non potuerunt eos producere; ergo priora duo signa vere fecerunt, alioqui etiam in ipsis defecissent. Quarto, si non fuissent veri serpentes, Moses detexisset hanc fallaciam, itaque eos confudisset. Denique daemon hic omnem suam vim et industriam exseruit; ergo veros hic exhibuit dracones; verebatur enim ne, si fictos exhiberet, Moses fraudem detegeret, magna sua et magorum ignominia et ludibrio. Quaeres, quomodo hos dracones produxerint magi? Cajetanus putat daemones has virgas magorum per res aliquas naturales nobis ignotas, sed efficacissimas, sensim jam ante disposuisse ad formam draconum; ita ut, cum magi virgas in terram projicerent, illae jam ultimam haberent dispositionem ad formam draconum, quae proinde tunc statim sit inducta productique sint veri dracones. Verum hoc parum est probabile, tum quia dracones cum sint animalia perfecta, non possunt nisi ex semine parentis (quod hic non fuit) generari; tum quia nulla causa naturalis potest virgam immediate in draconem convertere: longissime enim distant virga et draco; sed prius virgae corrumpi, et in alias aliasque res, ac tandem in dracones converti debent. Hic autem virgae cum magi eas projicerent, erant verae virgae, ac statim pro virgis apparuerunt dracones: ergo non potuerunt illi tam cito et immediate ex conversione virgarum effici: inter formas enim est ordo quidam naturalis, qui nec a daemone, nec ab angelo, sed a solo Deo immutari potest. Tertio, quia dracones hi non erant teneri et parvi, sed magni, perfecti et longi instar virgarum: erant enim aequales virgis; alioqui non fuissent visae virgae mutari in dracones. Secundo, Calvinus censet Deum virgas magorum mutasse in serpentes, eos scilicet creando, quos magi pro virgis supponerent: Deum autem id fecisse justa vindicta, ut scilicet Pharaonem et Aegyptios, impios et incredulos mendacio irretiret et obduraret. Sed apage blasphemiae monstrum! Scriptura enim vers. 11, diserte ait haec non per Deum, sed per incantationes magorum, quibus utique invocatus daemon aderat, effecta esse; et si Deus hic utrobique, scilicet tam apud Mosen, quam apud magos, fuit opifex draconum; ergo secum ipse pugnavit, et tam mendacii magorum, quam veritatis apud Mosen testis fuit: idque tam hoc, quam istud per opus supernaturale, perque sigillum sibi proprium, puta per miraculum, obsignavit et confirmavit. Dico ergo daemones aliunde hos dracones adduxisse, eosque virgis subito et imperceptibiliter subductis, earum loco substituisse: ita ut quicumque haec videret, magiae et fraudis ignarus, putaret magos aeque ac Aaronem, virgas suas in serpentes convertisse: et hac ratione Scriptura, quae more vulgi loquitur, dicit magos fecisse similiter ac fecerat Aaron; simili enim modo dicit cap. III, vers. 2, rubum arsisse, quia intuentibus videbatur ardere, cum revera non arderet; sic angelos ait comedisse, quia videbantur comedere, cum revera non comederent. Idem dico de secundo et tertio signo, nimirum de aqua in sanguinem versa, et de ranis a magis productis: videlicet tam sanguinem, quam ranas non fuisse a daemone producta, sed aliunde adducta. Naturaliter enim verus sanguis nec alibi generari potest, quam in animali, nec aliter, quam virtute animae, et per calorem naturalem qui est in animali. Moses vero supernaturaliter Dei virtute aquam in sanguinem vertit, et ranas subito ex aquis produxit. Hinc Hebraei hi magi vocantur mecassephim, id est praestigiatores, non quoad rem productam, vel potius adductam, sed quoad modum operandi. Videbantur enim virgam in draconem convertere, cum reipsa non converterent, sed draconem aliunde adducerent, et latenter pro virga substituerent. Quaeres, cur permisit Deus magos haec mira sua efficere? Respondeo primo, ut ostenderet quantum ars magica possit, quamque sensibus hominum imponat. Secundo, ut in hisce miris magi superarentur a Mose, nec magus putaretur esse Moses, sed potius appareret magorum antagonista, victor et domitor, ac consequenter verus magnusque magni Dei servus et Propheta: ita S. Chrysostomus, hom. 46 in Acta Apostolorum. Tertio, ut ostenderet impios piis, pseudoprophetas prophetis semper adversari et obluctari: ita Michaeli restitit Lucifer, Abelo Cain, Isaaco Ismael, Jacobo Esau, Josepho fratres, Mosi Dathan et Abiron, S. Petro Simon Magus, Paulo Judaei, Apostolis philosophi, magi et haeretici. Quarto, ut ostenderet daemonem esse veluti simiam Dei; sicut enim Deus, sic et daemon Dei aemulus vult habere suos prophetas, sua templa, sua sacrificia, sua miracula, suos Religiosos. Quinto, ad probandam fidem et constantiam Mosis et Hebraeorum, num per haec magorum signa in veri Dei cultu, ejusque promissis sibi factis titubarent et dubitarent. Sexto, ad majorem excaecationem et punitionem Pharaonis. Denique permissus est daemon efficere serpentem, quia ipse est serpens antiquus, qui Evam decepit, et etiamnum multos decipit. Audi S. Cyprianum tract. de Simplic. Clericor.: «Diabolus est serpens, quia cum latenter obrepit, cum per pacis imaginem fallens, occultis accessibus serpit (unde nomen serpentis accepit), ea est ejus astutia, ea est circumveniendi hominis caeca et latebrosa fallacia, ut asserere videatur noctem pro die, venenum pro salute, desperationem sub obtentu spei, perfidiam sub praetextu fidei, Antichristum sub vocabulo Christi: ut, dum veri similia mentitur, veritatem subtilitate frustretur. Nam transfigurat se in angelum lucis.» Hucusque Cyprianus vel potius Origenes. Origenis enim hunc tractatum esse, et a Cypriano, vel ab alio ea aetate ex Graeco in Latinum esse conversum, tum ex phrasi et graecismis, tum plurium Doctorum auctoritate docet Pamelius in praefatione illius libri. Et S. Gregorius, lib. XXXII Moral. cap. XX: «Diabolus, ait, dicitur jumentum, draco et avis; homines enim tentat tribus vitiis: luxuria, malitia et superbia. In eis igitur quos ad luxuriam excitat, jumentum est; ad nocendi malitiam, draco est; ad superbiam, avis est.» Et S. Leo, serm. 8 De Nativit.: Diabolus est vafer serpens: quia «novit cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae. Novit quem maerore conturbet, quem fallat gaudio, quem metu opprimat, quem admiratione seducat; omnium discutit consuetudinem, ventilat curas, scrutatur affectus: et ibi causas quaerit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari.» Sed devoravit virga Aaron virgas eorum. — «Virga,» id est serpens in quem virga erat conversa, «devoravit virgas,» id est serpentes sive dracones, in quos virgae eorum erant conversae. Jam enim non virga erat, sed serpens; nec virgae, sed serpentes habent os, quo alia devorare possint; est metonymia: res enim saepe appellantur ex eo quod fuerunt, sive nomine rei ex qua sunt conversae. Ita Philo, S. Augustinus, Prosper supra, Ambrosius, lib. III Offic. cap. XIV, Cajetanus et alii. Simili, sed potiori ratione (quidquid hic Calvinus obstrepat), caro Christi in Venerabili Sacramento dicitur panis I Cor. cap. XI, vers. 26, et Joan. cap. VI, vers. 31. Nam Hebraei quemlibet cibum, etiam carnem, vocant panem; praesertim cum in Eucharistia accidentia panis remaneant et videantur, ita ut homines ex oculis et sensu judicantes, recte panem nominent, quia panis species vident et tangunt. Hinc patet quod Deus permiserit magos tam mira operari eo fine, ut illustrior foret victoria sua, id est Dei veri contra deos, vel daemones potius, Aegyptiorum; ipse enim vero miraculo falsa eorum oppressit. Nota hic: Solet Deus detegere, aut dare indicia sufficientia fraudis et imposturae, cum magi, haeretici vel infideles faciunt mira, quae pro miraculis venditant. Hoc enim pertinet ad Dei providentiam curamque quam circa homines, praesertim fideles et bonos, gerit, ne illi inviti et inscii in errorem inducantur. Fuit ergo hic Pharao inexcusabilis. Quaeres, quibus modis soleat Deus vera miracula a falsis discernere. Tria signa et discrimina in magis his assignat Theodoretus. Primo: «Mutabant, inquit, illi quidem virgas in serpentes, sed virga Mosis virgas illorum devoravit: mutabant aquam in sanguinem, sed sanguinem in priorem naturam reducere non poterant: produxerunt illi ranas, sed molestiam et incommoda ranarum Aegyptiis auferre non poterant, sicut fecit Moses. Concessit itaque Deus magis talia facere, ut etiam per ipsos castigaret Aegyptios: non tamen concessit eis, ut illatam plagam auferre possent. Non ergo fuit contentus Deus plagis a Mose illatis, sed eas per magos adauxit, q. d. regi: Quia puniri te delectat, tuorum etiam servorum opera te castigabo, et gravius plectam.» Secundo: «Cum videt regem ob id magis indurari, magorum facultatem cohibuit, ut qui majora animalia, puta ranas, produxerant, parvos ciniphes producere non possent, coegitque eos confiteri suam imbecillitatem, ac dicere: Digitus Dei est hic,» cap. VIII, vers. 19. Tertio: «Magorum corpora pustulis afflixit, cap. IX, vers. 11, ut tum illi, tum fatuus eorum rex evidenter cognoscerent, quod non solum plagas a Deo immissas auferre non possent, sed etiam ipsi cum reliquis plecterentur.» Hucusque Theodoretus. Quarto, his addit S. Augustinus, Quaest. LXXIX inter 83, vera miracula a falsis discerni jure, id est, auctoritate et potestate qua fiunt: «Magi, inquit, mira faciunt per privata commercia cum daemone, Sancti vero ea faciunt publica administratione, et jussu ejus cui omnis creatura subjecta est. Magi ergo per privatos contractus, Sancti vero per publicam justitiam haec operantur.» Adde quinto, qui faciunt vera miracula, sunt fideles, probi et sancti ut plurimum; qui vero falsa faciunt, sunt improbi, flagitiosi et saepe malefici. Sexto, quae faciunt magi, saepe sunt tantum phantastica et simulata, ideoque non sunt diuturna, sed mox detegitur eorum falsitas et vanitas; vel sunt plane inutilia, imo etiam perniciosa: vera autem miracula sunt opera vera et solida, et utilia hominibus, nec nisi magna quapiam utilitate aut necessitate facta. Septimo, magi in suis utuntur multis praestigiis, mendaciis, ludificationibus hominum, variisque signis et figuris, v. g. litteris et verbis, vel nihil vel absurda significantibus, aliisque superstitionibus. Sed persona tales inducit in errorem, quae pro miraculis venditant. Octavo, magi et daemones mira faciunt malo fine, puta ob lucrum, vanam ostentationem, gloriam, vel honorem, ut divinum nomen et cultum sibi concilient; vel ut pervertant veram fidem, falsamque hominibus persuadeant; vel ad patranda maleficia et scelera, uti sunt furta, adulteria, neces hominum et animalium: Sancti vero ea faciunt, ut Deum honorent et glorificent, utque sanctam Ecclesiam aedificent et illustrent, atque homines tum in corpore, tum magis in animo et spiritu adjuvent. «Magi,» inquit S. Augustinus supra, «faciunt quae videntur miracula, quaerentes gloriam suam: Sancti vero faciunt miracula, quaerentes gloriam Dei.» Magi ergo hi vanae ostentationis causa sua signa promebant; Aaron vero causa justae vindictae et increpationis. Sciebat enim Pharao injuste se premere Hebraeos, justeque ideo vindicem Dei manum sentire. Ergo magi arcano carmine ac ritu, qui satis principem tenebrarum invocari monstraret, sua signa edebant: Aaron vero Dei jussu et publica manuum elatione, quasi Dei nomine, aquis aliisque rebus imperans; quem verum esse Deum facile agnosci poterat, tum quia natura docet primum ens, sive ens entium a quo manat omne ens, quod significat nomen Jehova a Mose semper signis praelatum, esse ipsummet Deum; tum quia ex praecedentium saeculorum historia facile scire poterant, Abraham, Isaac, Jacob, Joseph, etc., Deum verum coluisse, ab eoque mire semper adjutos esse; eumdem autem invocabat hic Moses quasi Deum patrum suorum. Allegorice, Origenes: «Virga Mosis, inquit, est crux Christi; haec postquam in terram projecta est, id est postquam ad credulitatem et fidem hominum venit; conversa est in sapientiam, et tantam sapientiam, quae omnem Aegyptiorum, id est hujus mundi sapientiam devoraret.» Et S. Ambrosius, lib. III Offic. cap. xiv: «Projecit Moses, inquit, virgam, et serpens facta devoravit serpentes Aegyptiorum, significans quod Verbum caro fieret, quae serpentis dira venena vacuaret per remissionem et indulgentiam peccatorum. Virga enim est verbum directum, regale, plenum potestatis, insigne imperii. Virga serpens facta est, quoniam qui erat Filius Dei, ex Deo Patre natus, filius hominis factus est, natus ex Virgine, qui quasi serpens exaltatus in cruce, medicinam vulneribus infudit humanis. Unde et ipse Dominus ait: Sicut Moses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis.» Similia habet Rupertus et Prosper in Catena Lipomani. Ibidem S. Hieronymus: «Sicut virga Mosis, inquit, devoravit virgas magorum, ita mendacium Antichristi Christi veritas devorabit.» Isidorus vero: «Virga Mosis, inquit, in draconem conversa, magorum absorbuit virgas: et Christus postpositu gloriae suae dignitate, factus est obediens usque ad mortem, et per ipsam mortem carnis consumpsit aculeum mortis, attestante Propheta: Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne.»
7:13
13. INDURATUMQUE EST COR PHARAONIS. — Quia vidit magos suos similia signa fecisse ac fecerat Moses, parum cogitans de devoratione, quod scilicet serpens Mosis devorasset dracones magorum.
7:15
15. STABIS IN OCCURSUM. — Praevenies ejus adventum ad ripam fluminis Nili, ut veniens in te incurrat.
7:17
17. PERCUTIAM VIRGA. — Jam ergo serpentem ex virga factum, rursum in virgam converterat Deus, ut per eam alia deinceps miracula patraret. QUAE IN MANU MEA EST. — Verba sunt Dei et tamen Moses virgam manu sua tenebat, non Deus; videlicet, quia Deus Mosen fecerat Deum Pharaonis, suamque ei potestatem dederat, ut juberet Aaroni percutere Nilum, itaque eum in sanguinem convertere. Hi ergo tres, scilicet Deus, Moses et Aaron, quasi unus censentur, sicuti causa principalis et instrumentaria vocantur una causa efficiens. Deus enim hic fuit causa prima, Moses fuit mandans, Aaron exequens.
7:18
18. PISCES MORIENTUR. — Pisces enim extra aquam vivere nequeunt, maxime in sanguinem, qui crassus et calidus repugnat complexioni piscium. COMPUTRESCENT AQUAE, — morticinis piscium inficientur et corrumpentur. Aquas vocat, quae fuerant aquae; jam autem erant sanguis. Septuaginta vertunt, fervebit vel effervescet fluvius: quia pro baas, id est putrescet, aliis punctis legerunt bees, id est in igne, scilicet erit, hoc est fervebit fluvius, ita ut videatur in igne vel igni impositus esse.
7:19
19. AFFLIGENTUR AEGYPTII. — Hebraice nilu, id est laborabunt, ut bibant, q. d. Abhorrebunt a potu sanguinis, sitique cruciabuntur. ET OMNES LACUS AQUARUM. — Hebraice, omnem congregationem aquarum; sic et Septuaginta. Unde patet omnem omnino aquam, etiam puteorum, fontium et cisternarum in sanguinem esse versam, idque sequentia indicant: nam alioqui non fodissent terram ad aquam eliciendam; quod tamen fecisse dicuntur vers. 24. ET SIT CRUOR IN OMNI TERRA AEGYPTI. — Ergo et in terra Gessen aquae in sanguinem sunt versae, inquit Abulensis, sed Aegyptiis tantum. Nam Hebraeis aquae erant dulces et potabiles, inquit Josephus. Aegyptii enim in terra Gessen hac plaga erant dignissimi, utpote qui Hebraeos maxime oppresserant.
Cur Omnes Aquae in Sanguinem Versae Sint? Quaeres, cur hac prima Aegypti plaga omnes ejus aquae sint versae in sanguinem? Respondeo, quia ipsi aquas suas sanguine infantium Hebraeorum infecerant, submergendo eos, cap. 1, vers. 22: juste ergo puniuntur in aquis, in quibus peccarant. Secundo, quia in Aegypto vix pluit; unde ibi vix alias habent aquas quam Nili, qui exundando foecundat totam Aegyptum. De Nilo ergo plurimum gloriabantur Aegyptii, seque beatos jactabant. Hinc et Nilo multas superstitiones, et pene divinos honores adhibebant, uti testatur Solinus cap. xxxv, et Plinius lib. VIII, cap. XLVI. Utramque hanc causam affert Theodoretus: «Fluvius, inquit, ille mutatus in sanguinem, velut conquerebatur de caede puerorum per Aegyptios commissa;» et, ut dicitur Apocal. XVI, 6: «Justus es, Domine: quia sanguinem Sanctorum et Prophetarum effuderunt, et sanguinem eis dedisti bibere: digni enim sunt.»
Quanta et Quam Acerba Fuerit Haec Plaga? Quaeres secundo, quanta et quam acerba fuerit haec plaga. Respondeo primo, omnis omnino aqua Aegyptiorum versa est in sanguinem, totusque Nilus, quam longus est ab Aethiopia usque ad mare. Ubi nota, non unum hic fuisse miraculum, sed multa, vel potius unum continuatum, per continuam aquarum Nili affluentium in sanguinem conversionem, idque per septem dies. Nam Nilus in Aethiopia puras ferebat aquas; ubi vero attingebat fines Aegypti, mox vertebatur in sanguinem, idque assidue et continuo per septem dies. Secundo, aquis sublatis homines et jumenta siti cruciabantur. Tertio, pisces emortui sunt. Hinc quarto, computrescente fluvio et piscibus, pestilentia exorta est, ex qua, et ex siti adeo multi enecti jacebant in triviis, ut domestici non sufficerent ad eos sepeliendos, ait Philo. Quinto, aquae non tantum colorem, sed et naturam habebant sanguinis, erantque verus sanguis. Unde si quis siti coactus inde gustasset, confestim acri dolore corripiebatur, ait Josephus.
7:22
Vers. 22. FECERUNTQUE SIMILITER MALEFICI. — Quaeres, unde malefici habuerint aquam quam verterunt in sanguinem? nam omnis aqua jam a Mose versa erat in sanguinem. Respondet S. Justinus, Quaest. XXVI ad Orthodoxos, Aegyptios fodisse puteos circa flumen, et ex eis hausisse aquam. Secundo, Theodoretus respondet hanc aquam a mari vicino fuisse allatam: non enim aquae marinae, ut voluit Genebrardus, in Psalm. CXIV, sed tantum dulces et potabiles, teste Scriptura, conversae fuerunt in sanguinem, ut scilicet siti cruciarentur Aegyptii. Tertio, alii respondent, per Dei providentiam aliquid aquae pro magis fuisse asservatum, ut aquae omnes, id est pene omnes, fuerint conversae in sanguinem: exiguum enim tantae moli nil demere videtur. Quarto, Hebraei putant solas aquas Nili versas fuisse in sanguinem: ergo ex fontibus eos habuisse aquas; sed hi errant, ut dixi. Quinto, Cajetanus censet eos habuisse aquas eas, quae servatae erant in vasis testaceis et metallicis. Nam Scriptura solum dicit aquas eas, quae erant in vasis ligneis et lapideis, versas esse in sanguinem. Sexto, Tostatus et Lyranus putant hanc aquam celerrime a daemone aliunde fuisse asportatam in Aegyptum. Septimo, S. Augustinus aquam hanc putat fuisse allatam ex terra Gessen. Octavo, facillime dici potest, a Mose aquam fuisse magis oblatam; Mosi enim et Hebraeis erat non sanguis, sed aqua solita, dulcis et potabilis, uti dixi. Nota, sanguinem hunc magorum non fuisse praestigiosum, ut vult Justinus; nec rursum, vere ex aquis conversum, ut vult S. Augustinus; sed aliunde a daemone adductum, et latenter pro aquis suppositum, uti dixi vers. 12. Moraliter vide hic quomodo diabolus cum Deo, magi cum prophetis, haeretici cum orthodoxis decertent, imitando eorum dicta et facta. Sed frustra: illa enim in ipsosmet retorquentur. Nostra aetate, uti testatur Martyrologium Anglicanum, Richardus Vitus disputabat cum impio Anglo Calvinista, potentiore ad bibendum, quam disserendum de clavibus Ecclesiae: cumque sibi eas datas pervicaciter haereticus assereret, lepide et ingeniose respondit Vitus: «Credo tibi perinde ac Petro eas esse datas; verum hoc discrimine, quod huic regni caelestis, tibi vero cerevesiariae cellae: hoc enim rubicundum tui nasi promontorium indicat.» Ita aquas in sanguinem vertunt haeretici. Hoc est eorum miraculum.
7:23
23. NEC APPOSUIT COR ETIAM HAC VICE, — non adjecit animum ut crederet et obediret Mosi et Deo, jubenti dimittere populum. Mira fuit haec Pharaonis durities, cui tamen ita mens manusque a Deo ligantur, ut nil gravius in Mosen et Aaron machinetur.
7:24
24. FODERUNT AUTEM OMNES AEGYPTII PER CIRCUITUM FLUMINIS AQUAM, UT BIBERENT, — ut scilicet sanguis fluminis terra percolatus, in fossas illas defluens fieret liquidior et potabilior, sicuti nautae per vas cereum percolant et dulcorant aquam marinam, ut eam bibant. Foderunt ergo, ut invenirent aquam quam biberent: verum non aquam, sed sanguinem, percolatum tamen, et quasi aqueum invenerunt: ex quo permulti siti suae succurrerunt, mortemque evaserunt; alioqui enim septem dierum siti fuissent enecti. Pauci enim vini, et pauci lactis, quo sitim depellerent, copiam habebant. Addit Philo, e venis novis fossione apertis quasi sanguinem e vulnere emicasse, ac proinde partim siti, partim potu hoc plurimos enectos esse. Ubi nota alterum et adversum miraculum: Hebraei enim ex eodem fluvio vel puteo haurientes, aquam hauriebant puram, cum ex eodem Aegyptii haurirent sanguinem, uti superius ex Josepho dixi.
7:25
25. IMPLETIQUE SUNT SEPTEM DIES. — Non quasi plaga haec sanguinis durarit septem dies, sed quod post primam hanc plagam, quae uno die duravit, usque ad secundam ranarum fluxerint septem dies, inquit Eusebius in Catena. Verum Philo et alii passim censent hanc plagam durasse septem dies: pro uno enim die non fodissent Aegyptii novas fossas et puteos. Est ergo hebraismus: «Impleti sunt septem dies,» id est, septem dies perduravit sanguis in fluvio: post septimum vero diem in naturam aquae reversus est sanguis, idque non rogatu Pharaonis et deprecatione Mosis, ut vult Philo: nihil enim tale habet Scriptura; sed voluntate Dei volentis Aegyptios novis aliisque plagis punire. Inflictio ergo secundae plagae ranarum, fuit finis primae plagae sanguinis. Tropologice, S. Augustinus fecit tractatum De Convenientia decem plagarum Aegypti cum decem praeceptis Decalogi, qui extat tomo ejus IX. Prima ergo hac plaga, ait ipse, aqua vertitur in sanguinem, id est, Deus in idolum commutatur: homines enim carnales et insipientes indigne sentientes de majestate Dei, ejus gloriam attribuerunt animalibus et lapidibus, uti fecerunt Aegyptii: circumfodiunt puteos Philosophi, qui suo ingenio et studio parum aquae, id est, doctrinae de Deo, adepti sunt; sed sanguineae, id est, admixtis erroribus conspurcatae. Hinc Orosius, lib. VII Historiarum, cap. XXVII, docet has decem plagas allegorice adumbrasse decem Ecclesiae nascentis persecutiones, id est, decem plagas decem Imperatoribus Ecclesiam persequentibus immissas.
Decem Plagae Aegypti Quaeres, quot et quaenam fuerint plagae Aegypto a Mose et Deo inflictae? Respondeo fuisse decem. Prima fuit haec sanguinis. Secunda fuit ranarum, cap. VIII, vers. 3. Tertia, sciniphum, cap. VIII, vers. 17. Quarta, muscarum, cap. VIII, vers. 24. Quinta, pestis et interitus animalium, cap. IX, vers. 3. Sexta, vesicae turgentes et ulcera, tam in hominibus quam in animalibus, cap. IX, vers. 10. Septima, tonitrua, grando et fulmina, cap. IX, vers. 23. Octava, locustae omnia depascentes, cap. X, vers. 13. Nona, triduanae tenebrae, cap. X, vers. 22. Decima, caedes primogenitorum, cap. XI, vers. 5, in qua Pharao permisit Hebraeos egredi, sed facti poenitens eos insequens, in mari Rubro cum omnibus suis mersus est: quae non tam plaga, quam Pharaonis et Aegypti fuit excidium. Sed cur fuerunt decem? Respondet Philo, quia denarius symbolum est perfectionis: sicuti ergo plena et perfecta erat mensura peccatorum, sic fuit et poenarum Aegypti. Decem enim sunt peccata primaria, quae totidem, puta decem Decalogi praeceptis adversantur. Unde totidem plagis punivit Deus impios Aegyptios, quot daturus erat populo suo mandata, quorum auctoritatem hac punitione praevia sancire voluit. Ubi nota primo: Aegyptii per omnes fere creaturas puniti sunt, scilicet per terram, aquam, aerem et ignem: per mixta, grandinem et sanguinem: per animalia, ranas, muscas, sciniphes, locustas: per solem et astra, cum se subducendo tenebras induxerunt: per homines, Mosen et Aaron, per angelos et Deum. Secundo, in omnibus pene bonis puniti sunt, scilicet in fructibus agri, in animalibus, in filiis suis primogenitis, in auro et argento, in corporibus per ulcera. Tertio, in omnibus sensibus puniti sunt: in visu, per tenebras et spectra; in auditu, per tonitrua; in gustu, per sitim et potum sanguinis; in odoratu, per foetorem ranarum; in tactu, per dolorem ulcerum et morsum sciniphum; denique in phantasia et mente, per continuum moerorem ac multiplices terrores. Hae plagae Aegypti fuerunt praeludium et typus poenarum gehennae. Omnes enim hae decem plagae vel in se, vel in sui similibus excruciabunt Pharaonem, aliosque damnatos in inferno, cui facile est singulas adaptare. Et si ita Deus punivit Aegyptios in hac vita, quomodo puniet damnatos in gehenna? Hinc rursum «easdem plagas,» inquit Irenaeus lib. IV, cap. L, «in fine mundi universaliter accipient gentes, quas tunc particulariter accepit Aegyptus,» easque praevidit et praedixit S. Joannes Apocal. cap. VIII et IX.
Plagae ut Typi et Symbola Symbolice, Deus punit peccatores decem plagis. Primo, sanguine, id est discordia: aquae enim potabiles Aegyptiis in sanguinem conversae significant discordiam in intima Reipublicae viscera, ac venas serpentem. Secundo, ranis, id est rixis et tumultibus, qui ex discordia manant. Tertio, culicibus, id est curis et sollicitudinibus, quae peccatores mundo et carni deditos pungunt et discruciant. Quarto, muscis caninis, id est iris et odiis, quibus aestuant, et invicem mordent ac laniant. Quinto, peste animalium, ut scilicet in rebus terrenis oblectamenta, quae quaesierant, non inveniant, sed potius in iis fastidia, damna, dolores et tormenta sentiant. Sexto, ulceribus vesicarum, id est stimulis conscientiae, quae quasi ulcera dolorem simul et pudorem ac horrorem afferunt. Septimo, grandine, id est obstinatione in suis sceleribus. Octavo, locustis, id est tyrannide et inquietudine concupiscentiae. Nono, tenebris, id est caecitate mentis. Decimo, morte primogenitorum, id est damnatione animae. Sicut enim primogenitus in paterna domo est princeps, sic animus est in utroque homine. Ita Alcazar in Apocal. XI, not. 8; sed de singulis agam sigillatim inferius suis locis.
Quando et Ubi Plagae Factae Sint Quaeres, ubi et quando hae plagae sint factae? Respondeo primo, factae sunt in campo Taneos, Psalm. LXXVII, 12. Tanis enim erat civitas regia et caput Aegypti, in qua Pharao habitabat. Plaga ergo quaelibet primo feriebat Tanim, in qua erat scelerum colluvies, deinde per universam Aegyptum diffundebatur, ut tradunt Hebraei. Secundo, contigerunt hae plagae anno 81 Mosis, id est anno mundi 2454, post diluvium vero 797, ante bellum Trojanum, quod incidit in tempora Samsonis et Heli, annis 350; ante Romam conditam, annis 745. Addit Paulus Orosius, lib. I Historiarum, cap. IX et X, plagas has contigisse sub idem tempus quo contigit diluvium, non Ogygis, ut vult Africanus, sed Deucalionis, et incendium quod vocant Phaetontis. Quaeres tertio, quanto tempore hae plagae durarint? Respondent Torniellus et Pererius omnes uno mense peractas esse, scilicet 27 diebus; nam post primam plagam usque ad secundam transierunt dies septem; die 9 ablata est secunda plaga ranarum; die 11 immissa est tertia plaga ciniphum; die 10 Moses minatus est muscas, et die 12 immisit eas, et die 13 removit eas; die 15 minatus est et inflixit quintam plagam; die 16 inflicta est sexta plaga; die 17 minatus est plagam septimam, quae inflicta est die 18 et sublata 19; die 20 minatus est octavam plagam, et die 21 inflixit eam, et die 22 removit; sequentibus tribus diebus, puta 23, 24, 25, duravit plaga tenebrarum; die 26 Pharao a se expulit Mosen, et media nocte sequente inflicta est decima plaga caedis primogenitorum, sub initium diei 27. Unus ergo fere mensis lunaris fluxit a prima plaga usque ad ultimam. Jam cum ultima plaga contigerit 15 die primi mensis Nisan, qui respondet nostro martio, hinc sequitur primam plagam factam esse circa medium ultimi mensis qui Hebraeis dicitur Adar, et respondet nostro februario. Errant ergo Hebraei, quos sequitur Genebrardus in Psalm. CIV, dicentes has plagas spatio 12 mensium, per intervalla esse factas. Quaeres quarto, quis fuerit auctor harum plagarum? Respondeo, fuit Deus, utens tamen subinde ministerio angelorum, de quibus dicitur Psalm. LXXVII: «Misit in eos iram, et immissiones per angelos malos.» Ubi, licet Genebrardus putet has plagas inflictas esse per daemones, tamen verius est id factum esse per angelos bonos, tum quia Moses et Deus certabat hic cum magis et daemonibus: ergo eorum opera non utebatur; tum quia sic Sodomitas punivit per angelos bonos: dicuntur tamen hi angeli mali, id est, noxii et inferentes mala, sive supplicia. Unde hebraice est, per angelos malorum, scilicet opifices. Ministerium ergo suum Deo hic exhibuerunt angeli, peregeruntque plagam quintam pestis, et sextam ulcerum, et septimam tonitruorum, et nonam tenebrarum, et decimam caedis primogenitorum, forte et tertiam ciniphum, et quartam muscarum: reliquas, utpote subitaneas et miraculosas conversiones et productiones rerum solidarum et perfectarum, ut sanguinis et ranarum, forte et locustarum, per se operatus est Deus. Porro finis harum plagarum fuit, ut Deus per eas ostenderet, tum suam curam et providentiam erga Hebraeos, tum terribilem potentiam et vindictam adversus Pharaonem et Aegyptios, eosque cogeret Hebraeos dimittere, utque omnes gentes sui metu et reverentia percelleret. Id ita contigisse fatentur Chananei, Josue II, 9. Hinc patet Hebraeos in Aegypto ab his plagis fuisse immunes, ut patet cap. VIII, vers. 22, et cap. IX, vers. 4 et 26, et cap. X, vers. 23; immunes quoque fuisse advenas et peregrinos probabile est. Solis enim Aegyptiis hae plagae infligebantur. Unde verisimiliter censet Pererius advenas, cum tam atroces poenas Aegypto infligi cernerent, dubitantes de totius regionis exitio, quamprimum ex Aegypto abiisse. Addit Pererius immunes quoque fuisse Aegyptios eos, qui nihil in Judaeos peccaverant: sed hoc valde incertum est; solet enim Deus ob publica regum et regni peccata omnes punire, communique clade etiam innoxios cum noxiis involvere. Denique S. Augustinus, Quaest. XLIV, putat ab hisce plagis, excepta ultima, immunes fuisse Aegyptios habitantes cum Hebraeis in terra Gessen: haec enim terra a plagis immunis fuit, ob Hebraeos in ea habitantes. Verum probabilius censet Tostatus et alii, Aegyptios aeque in Gessen, ac alibi, fuisse plagis hisce percussos, quia Aegyptii omnes innato quasi odio persequebantur Hebraeos, maxime autem illi qui in Gessen eos opprimebant, tum quia ea re putabant illi maximam se inire gratiam apud Pharaonem, tum quia perniciem Hebraeorum ingenti bono futuram sibi sperabant.
7:1
v. 4 « Dixitque Dominus ad Moysen » , respondens ad 6,12 dicta et 6,30 repetita : « Ecce constitu? te deun Pharaonis ». « Quemadmodum Deus imperabat Moysi, ita Moyses ipsi Pharaoni » (TAeodoret. , ubipro 'Azeóv» corrige 92026); « non quem ille fideliter adoret, sed serviliter timeat punientem » (Lap.). « Nequaquam tibi metuendus est Pharao : decrevi siquidem tibi dare ac etiam dabo tantam auctoritatem tantamque potentiam, ut ipse te formidet quasi deum suum. Tu mandabis ei quid faciat et, nisi fecerit, graviter eum punies immittendo plagas, quas potestati tuae committo. Quoniam vero reges neminem agnoscunt superiorem, a quo puniantur, praeter Deum, eris ei instar Dei » (Sylov.). « Et Aaron frater tuus ertt propheta tuus », non merus interpres. Ita erit tibi propheta, uti tu eris Pharaoni deus. « Vide, quantum elevet Deus impedimentum loquelae in Moyse » (Ca:.).
7:2
v. 9 « Tu loqueris ei omnia , quae mando tibi, et ille loquetur ad Pha- raonem , ut. dimittat filios Israel de terra sua ». Praemonetur tamen Moyses, sola verba caritura esse effectu.
7:3
v. 3 « Sed ego indurabo cor eius , et multiplicabo signa et ostenta mea 1n. terra Aegypti ». Neque sola signa. sufficient, sed clade in transitu maris opuserit.
7:4
v. & « Ef non audiet vos. Immittamque manum meam super Aegyptum, et educam ezercitum [et] populum meum filios Israel de terra Aegypti per tudicia mazima ».
7:5
v. 5 « Et scient Aegyptii, quia ego sum Dominus », quod Pharao se ignorare affirmaverat (Tost.) ; « qui », seu cum, « exlenderim manum meam super Aegyptum, et eduxerim filios Israel de medio eorum ».
7:6
v. 6 « Fecit itague Moyses et Aaron , sicut praeceperat Dominus , ita. egerunt ». v. '1 « Erat autem Moyses octoginta annorum, et Aaron octoginta trium, quando locuti sunt ad. Pharaonem ». Missus fuerat Moyses ad Pharaonem, ut nomine Iahve (« Ego Iahve ») divinum ei deferret mandatum ; responderat Pharao : « Nescio Iahve ». Iam Deus id inter alia efficere aggreditur (cf. 7,17; 8, 22 [18]; 10,2; 14,4. 18), ut Pharao sciat Iahve, sensum formulae « Ego Iahve » accurate perspiciat, auctoritatem et potentiam Iahve persentiat. Explicatur expressio 8,10 (6) : « ut scias, quoniam non est sicut Iahve Deus noster » (cf. 9,14). — Fecit Moyses Dei mandata, primum quatenus secundo ad Pharaonem ingressus est (6,11); dein quatenus toties postmodum, quoties Iahve mandavit, ingressus est et singula portenta audacter annuntiavit et operatus est. Non iterum linguae defectum praetendit, sed animo egit magno et fidente. Commode generalior hic sensus sententiae 7,6 tribuitur.
7:8
v. 4 Moysen et Aaronem ut deceptores eiecerit. Ad saniora revocatus consilia 7,9 Pharao, secundo cum illis agens, signum petit. Quod signum petenti conceditur sine ullis minis. Quo signo didicit primum Moysen vere a lahve esse missum , quod nunquam in sequentibus in dubium revocat Pharao; indidem didicit Iahve esse deum, si non supremum, at certe deum aliquem. Putavit, se ei deo, fretum diis Aegyptiorum , resistere posse, et ita obduravit cor suum. sed ab Aarone per omnia iuvari praescribit. At eo non excluditur, ut postmodum misericors Deus linguae etiam impedimentum, non subito quidem miraculo, at pede- potuerit agere. Crediderim ita eum egisse cap. 14 sqq.
De portentis coram Pharaone patratis acturis nobis primum eorum portentorum /inzs est definiendus. Erat autem 1s, ut intelligeret Pharao, Moysen vere à Iahve esse missum , Iahve eiusmodi esse numen, cuius mandato vel Pharaoni esset obsequendum. Finis iÀmmediatus non erat Pharaonem edocere, Iahve esse deum unice verum, multo minus Pharaonem ad cultum Iahve pertrahere. Illius porro finis demonstrandi efficacia argumenta sint necesse est portenta non simul tantum sed singillatim spectata. Licet enim sequentibus haud spernendum e praecedentibus portentis accedebat robur, tamen nisi singula per se erant efficacia demonstrandae Moysis missionis argumenta , iniquius singulis neglectis iterabatur in Pharaonem « obdurati cordis » accusatio. Non ideo aliquod portentum omni probandi vi destituitur, quod magi illud imitati sint (virga, aqua, ranae) : habet saltem vim efficaciter suadendi Pharaonem, quod Moysen exhibeat eadem utique atque magi, a Pharaone haud spernenda virtute instructum. Quodsi vero lahve demonstretur vel tantum quantum dii Aegyptiorum valere, prudentis regis erit illum ad iram non concitare, eius obsequi placitis. Hane saltem probandi vim tribuere debemus portento aquae in sanguinem mutatae, ubi non affirmatur aut terra Gessen esse exempta, aut Moyse intercedente plaga cessasse; nisi forte hoc alterum in textu pridem fuisse atque ex illo postea excidisse, coniiciat quis. Virgae vero mutatae argumentum eximium derivavit robur ex eo, quod virga Aaron visa sif magorum virgas destruere. Ranarum plaga a magis quidem imitatione exprimi potuit, at nonnisi Moyse intercedente cessavit. Pari ratione muscarum , grandinis, locustarum plagae nonnisi orante Moyse finem sumpsere, atque ita Iahve potentiam pandebant. Ab ulceribus vel ipsi magi non fuere immunes.' À plagis muscarum, ulcerum, grandinis, tenebrarum, primogenitorum interemptionis terra Gessen affirmatur providente Iahve esse exempta. Quae omnia argumentorum augebant efficaciam. Si iam quaerátur, qua virtute illa portenta fuerint effecta, adscribenda illa erunt aut praestigiüis quibusdam mere naturalibus, aut influxui daemonis, aut virtuti Del. Moysz hac in re sane adfuit virtus Dei : quodsi enim dicatur solis praestigiis usus esse naturalibus, Pharaonem decepit, divinam missionem minime demonstravit. In agorum portentis explicandis recurrendum erit vel ad praestigia naturalia vel ad daemonum influxum. Quorsum praestigia naturalia pertingant, definire accurate non valemus. Sed cave, ne virgas in dracones mutatas explicasse tibi videaris appellatis Psyllis, qui serpentes carminibus eliciant, manibus attrectent, morsi nihil detrimenti accipiant. Memineris item, aliud omnino esse serpentem in torporem quemdam coniicere, ut baculi instar rigescat, et baculum transformare in serpentem, qui cum alio serpente decertet. Aliunde daemones permittente Deo multa in mundo praeter naturae leges operari, et ex fidei fontibus certissime eruitur, et nostro aevo ideo etiam minus probatione indiget, quod iam a materialismo ad spiritismum deflectant tot doctorum virorum ingenia. rasse, 17,5 et Num. 20,8 sqq. solus virga elicuisse aquam e rupe; certe solus Moyses Ex. 17,9 virmam manu tenebat, dum Aaron et Hur Moysis manus sustentabant. Totam rem ita explicaverim. Decreverat Deus 4,3, ut Moyses ope virgae efficeret portenta ; ubi ei 4,14 socius adiunctus est Aaron, eius pariter virgae eadem virtus concedebatur, tamen nonnisi pro Moysis voluntate et mandato effectum habitura. — Ceterum ope virgae sola portenta in natura ratione carente videntur esse effecta : virea mutantur aquae in sanguinem , adducuntur locustae, dividuntur et reducuntur aquae maris, dum primogenitos ipse Deus interficit, uti etiam insequentes /Egyptios. 1. Portentum virgae divinae missionis argumentum Ex. 1,8-13. Arg. — Diversae omnino hoc portentum a sequentibus est indolis : plaga non est. Sc. Pharao nomine lahve rogatus 5,9 responderat : Iahve non novi et Israel non dimittam ». De quibus verbis non est reprehendendus : nullum quippe acceperat argu mentum potentiae et auctoritatis lahve. In eo utique iniquius egit, quod illico
7:9
v. 9 « Cum dixerit vobis Pharao : Ostendite signa, dices ad Aaron : Tolle virgam tuam et proce eam, coram Pharaone, ac vertetur in. colubrum ». E nullo textu satis efficitur yan esse serpentem. Deut. 32,33 « furor vun » habetur parallele cum « veneno aspidum ». Ps. 90 (91), 13 copulantur leo et 2n. Ubi autem vocis significatio indubia est, ibi designat animal quoddam immane, piscem et saepissime crocodilum (cf. Iob 40,90 sqq. et Knabenbauer 1b.) ; erocodilum inquam ut Aegypti symbolum (Is. 51,9; Ez. 32,2; Ps. 73,13 sq.). Neque iubetur Moyses r'zn cauda prehendere, uti 4,4 vn3. Sane prope Sinai crocodilo non erat locus, cum ea amphibia non infestent deserta; erat autem eidem locus in Pharaonis aula. Crocodilus, animal eximie vorax, facilius concipitur 7,12 maleficorum crocodilos devorasse, quam serpens serpentes. Tantum igitur abest, ut idem à duobus diversis auctoribus narretur portentum, ut potius habeantur portenta duo, virgae duae et, loco serpentis 4,2, erocodilus 7,9 sqq. : illustrius coram Pharaone quam coram Hebraeorum plebe obtinuit portentum.
7:10
v. 10 « /ngress? itaque Moyses et Aaron ad Pharaonem , fecerunt, sicut praceperat Dominus. Tulitque Aaron virgam coram Pharaone et servis etus , quae versa est in colubrum». Id, quod textus indubie affirmat, est completa externae speciei transmutatio, ut ubi antea indubie sensibus percipiebatur virga, ibi indubie iisdem iam perciperetur vivens amphibium. Sola externa illa transmutatio a Pharaone sensibus percipi poterat. Quod vero veteres aliqui auctores disceptant, mutatane fuerit substantia virgae 1n substantiam animalis, id in textu nullatenus exprimitur, a testibus nullatenus comperiri poterat, ideoque a textus interprete non est attingendum.
7:11
v. 11 « Vocavit autem Pharao sapientes et maleficos , et fecerunt etiam psi per incantationes aegypliacas et arcana quaedam -santliter ». Sed aliter Hebr. : Vocavit autem Pharao avaon et a2vz2n, et fecerunt ipsi quoque magi Aegypti per incantationes suas ita. alias designare magos. Dan. 2,2 enumerantur cum Daun, D'EVN, D'TV2, qui omnes v. 12 sqq. voce Q'22n comprehenduntur. Mal. 3,5 iidem iunguntur adulteris et periuris; et, quo propius ad Exodi tempora revocamur, Deut. 18.10 (ct. 2 Par. 33,6) iunguntur ariolis. Unde neque mirum est versiones transtulisse maleficos vel magos. Sed "2 primitus significat submissa voce loqui, murmurare, unde apud Syros supplicari, i. e. submissa voce orare. Vox comparari potest latinae voci « secreta », quae modo magicas artes, modo abdita documenta designat. Quare DQ'EW22 apte potuere vocari illi aulici, qui Pharaoni erant a secretis, qui cum lectis sacerdotibus vice a Pharaone accersebantur, ad ferendam sententiam in re magiae seu praestieiorum. Ergo opinio Ebers suam habet probabilitatem. Expressio Q*'x'!) "aun an DJ suspicione non caret : quodsi enim awoun adscripsit auctor declaraturus, quinam essent illi Qa*»22n et D'29vV22, primum confirmatur, quod modo dicebamus, D'2V2'5 per se h. Il. non edicere magos, et praeterea admirationem facit, cur non auctor missa illa voce non satis clara illico in priorem sententiae partem substituerit Qa" un. Adverte, quam facile Bi Q3 oriri potuit corruptione e 5 Q3 (LXX) : et fecerunt etiam magi Aegypti etc. Consiliarii igitur Pharaonis suggessere, ut aecersitis magis fieret experimentum, an hi imitari possent portentum a Moyse effectum. Reapse 7,22; 8,7 (3). 18 (14) sq.; 9,11 praestigia constanter adscribuntur solis pn '3vn, et eorum nomini constanter copulatur expressio Dn"w0n5923 seu v. 22 (sed cf. Sam.) nnvc92, incantationibus suis. Similiter Gen. 41 Pharao somnii interpretationem quaerens accersit v. 8 sapientes et magos , sed ipsam interpretationem v. 24 videtur a solis magis exspectasse. Ceterum magos Ex. 7,11 aeccersitos traditio hebraea docebat fuisse duos p*3a3n" p'3* (Ps. Ion.), Iannes et Mambres (2 Tim. 3,8). Hi duo magi oppositi Moysi et Aaroni omnino comparandi sunt Balaamo prophetae Moabitarum. Non igitur illud hace narratione edicitur, quoslibet tum in Aegypto magos calluisse artem virgae in draconem mutandae etc. : sed erant archimagi duo, praestigiatores prae ceteris eximii. Efficere nititur Ebers p.343 sqq., Qa"auUcn esse unum e sacerdotum ordinibus in decreto Canopensi et alibi recensitis ; sed est mera coniectura. Ceterum ordines illos diversis locis et temporibus minime sibi constitisse, disce ab Erman p. 391 sqq.
7:12
v. 19. « Proteceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones ; sed devoravit » — significatione derivata verbum etiam potest verti destruxit — « virga. Aaron virgas eorum ».
7:13
v. 13 « Induratumque est cor Pharaonis , et non audivit eos, sicut praeceperat Domznus ».Vulg. sequitur LXX 7 àyeze(Aazo a0soig. Accuratius alit £oev. 2. Plagae aegyptiacae decem Ex. 1,14-12,36. Sequentes p/agas quod attinet, notandum primum , quantopere congruant naturae Aegypti; quo simul demonstrantur genuina traditione ad nos esse delatae. Quare missis antiquiorum religionis adversariorum cavillis ficta et impossibilia narrari causantium, recentiores contendunt narrari facta mere naturalia iis veritatis superlationibus, quae in auctore liberationem suae gentis celebrante condonandae omnino sint. Ita. plures inde a Du Boys Aymé : Notice sur le séjour des Hébreux en Égypte; in opere Description de l'Égypte, I. 307 sqq. Meminisse nos tamen oportet, easdem plagas a Deo, a Pharaone et a s. narratore habitas esse pro vert nominis portentis, quae speciali numinis ope patrata vera fuerint divinae Moysis missionis argumenta. Potestne solis naturae viribus aut ea, quam Moyses edoctus fuerat, Aegyptiorum sapientia explicari, evenisse plagas illas tempore a Moyse, praenuntiato atque eo orante cessasse ? | Igitur a die circiter 20* Iulii ordiebantur annum Aegyptii, cuius tria numerabant tempora : ad diem circiter 20^" Novembris tempus, cui nomen enundatio; ad diem circiter 20*" Martii tempus alterum, germinationem segetis; inde ad sequentem 20*" Iulii tempus messis (Erman p. ^69). Mense Iulio crescere incipit Nilus, exeunte Septembri tota Aegyptus inferior aquis mergitur, exeunte Octobri decrescere incipiunt aquae, decrescuntque usque ad alteram Maii partem, ut mense Octobri vicies tantum aquae, quantum mense Maio flumen effundat. Incipiente fere Iulio mense tam fluminis quam canalium aquae turbantur, eiridescunt, foetorem edunt, vermibus scatent fiuntque hominibus, non vero piscibus, insalubres. Coloris viridis rationem assignant materiam e paludibus Aethiopiae advectam. Post aliquos dies aquae transeunt in colorem sanguineum, sunt vero omnino potabiles et salubres. Colorem aliqui repetunt ex humo e flumine aliquo Aethiopiae . advecta, alii fortasse probabilius ex animalculis quibusdam infusoriis. Verum materia illum colorem continens subsidet in campis superioris Aegypti, ut colorille sanguineus in Aegypto media et inferiore haud observetur. Cf. V:g., Bible II. 266. Hoc phaenomenon primae plagae utique est affine. « Res est admiratione digna », exclamabat Rozzere (De la constitution physique de l'Égypte; in : Description de l'Égypte XX 325; apud Friedreich |. 100), « videre aquas magni fluminis mutare colorem atque in flumen sanguinis converti ». Potuere igitur etiam Deus et Moyses, effectum indicantes secundum apparentiam, loqui de aqua in sanguinem transformanda. Neque satis grave est argumentum Vzg. l. c. p. 268, Patres Aegyptios, qui rubescentes Aegypti (superioris!) aquas bene noverint, nihilominus loqui de aquis in sanguinem mutatis : Or. (Hom. & in Ex. ; M. 12.317 sqq.), Azhan. (Synopsis Ser. S. ; M. 98. 291), Isaias Abbas (Or. 25 n. 15; M. 0. 118^), Cyrill. Alex. (Glaphyr. in Ex. II. 4; M. 69. 477; — In Os. I. 5; M. 11. ^8 sq.; — [n Io. 6,53; M. 73. 576.). Hi praeter Or. omnes de hac plaga loquuntur per íransennam, neque eam explicare ullo nomine attentant. | Porro inundationis tempore plurimae etiamnum nascuntur »anae , culices, muscae , oriuntur cutis eruptiones et, licet pecorum pestis potissimum grassari feratur, quo tempore minima est aquarum altitudo, potuit tamen ea aliquando ipso etiam inundationis tempore saevire : non enim certis omnino temporibus eiusmodi lues adstringuntur. Sequentes grandinis et locustarum plagae tempori germinationis segetum sunt assignandae ; et nota, etiamnum in Aegypto triticum uno saltem post hordeum mense maturescere. Ventus Chamsin, cui Zenebras adscribemus, mensibus Martio et Aprili, minime tamen continuo, flat. Ergo si fas sit, plagas aegyptiacas eventibus naturalibus comparare, sequens se offert schema : Primum anni tempus « inundatio » dictum , a 20. Iulii ad 20. Nov. : 1) initio Iulii aut brevi post, flumen mutatum in colorem sanguineum , 2) ranae, 3) sciniphes, 4) muscae, 5) pestis pecorum, 6) cutis eruptiones. Secundum anni tempus « germinatio segetis » dictum, a 20. Nov. ad 20. Martii : 1) grando, 8) locustae, 9) mense Martio, ventus Chamsin gignens tenebras. Tertvum anni tempus « messis » dictum, a 20. Martii ad 20. Iulii sequentis : 10) 44* die mensis Nisan seu extremo mense Martio Phase, habens cum caedem primogenitorum Aegypti, tum Hebraeorum exodum. Secundum haec integri novem menses, totidem sed non aequalibus temporum intervallis distinctas plagas habentes, ultimam et exitialem plagam praecessere. Ex. 7,25 aliqui (Kurtz : Geschichte des A. B., 1I. 100; Vig. Bible II. 270 sq.) intulere singulas plagas septiduum durasse. Ita initium plagarum ab ineunte Iulio removetur ad medium fere Februarium sequentem nihilque habet commune cum annua Nili inundatione. Verum ostendemus ex 7,25 non effici primam plagam solummodo septiduum durasse; audacius adstruitur grando praecise ineunte Martio locum habuisse; plura alia gratuito supponuntur. Tamen vel obiter rem consideranti patet, non ut eventus mere naturales concipi posse plagas illas. Primam certe plagam non posse intelligi de solo illo consueto rubescentium aquarum phaenomeno, indubie efficitur inde, quod illud phaenomenon consuetum fuerit, quotannis certo tempore eoque facile computando recurrens (Friedreich p. 100), ergo signi rationem minime habuerit. Quodsi igitur plagam cum eo phaenomeno conferre lubeat, dicendum erit phaenomenon consuetum obtigisse modo 2nsueto, non in superiore solum sed etiam in inferiore flumine, atque ea intensitate, ut aqua sanguinel coloris, quae secus salubris est, non hominibus tantum sed velipsis piscibus facta sit lethalis. Quod, cum phaenomeni causas nondum satis perspectas habeamus, fieri potuisse quis neget? Ceterum, quamdiu plagam revocas ad phaenomenon, quod tum iam fuerit consuetum, licet insueto modo illud evenisse adstruas, severius duri cordis aceusabis Pharaonem, qui illud phaenomenon solis naturae viribus, sibi quidem non satis exploratis effectum potuit adseribere, divinae virtuti adscribere minime cogebatur. Textus omnino suggerit, illam fluminis rubescentiam tempore exodi fuisse rem prorsus 2nauditam. At, quo iure supponas , remotissimis iam aevis, uti nunc rubescunt, ita rubuisse Nili aquas? Potuit tandem ille aquae rubor aliquando incepisse , advectis primum e latibulis pridem inaccessis humo illarubra aut infusoriis istis animalculis. Potuit, de causis fortasse mere naturalibus, prima vice obtinere ipso exodi Hebraeorum anno, intensitate maiore ea, qua postmodum obtinere consuevit, per totam Aegyptum non superiorem tantum sed etiam inferiorem, et ita ut aquae insalubres fierent non hominibus tantum sed vel ipsis piscibus. Primam dein plagam reliquae omnes, quae fluminis inundationem veluti natura sua consequuntur, inaudita tamen gravitate excepere : cf. 8,3. Quae omnia a Moyse, qui ea naturaliter praescire non posset, praenuntiata, eius nutu effecta, eo orante cessantia indubia erant neque Pharaoni impune spernenda divinae voluntatis signa. Ceterum quamdiu rubentium quotannis fluminis aquarum indolem accuratius non perspicimus, concedendum est cum Vg. p. 268, non cogi nos primam plagam ex annuo illo phaenomeno interpretari. Etsi, quod durius est, non defendamus aquam in verum sanguinem esse mutatam , at potuere aliis de causis et color aquae mutari, et eadem corrumpi, hominibusque et piscibus fieri noxia. Tamen quam retulimus explanatio planior videtur atque probabilior. Mira arte Deus singulas plagas veterum hominum de rerum natura cogitatis adaptavit, quo illud exprimeret, omnes mundi visibilis virtutes Iahve subesse et cum Iahve contra Pharaonem dimicare. Sc. mundi aspectabilis tres antiqui novere provincias (Gen. 1): terram, coelum, mare. Z'errae iribuntur quatuor binarii plagarum, coelo binarius unus, mari portenta virgae duo. Terra quatuor habet elementa, quae singula videntursingulos plagarum binarios habere. Primum aquae corrumpuntur et ex aquis (8,3) nascuntur ranae. Utrumque portentum imitantur magi. E £erra (e pulvere terrae 8,16) nascuntur sciniphes et muscae. Prius iam portentum omnes magicas artes excedere agnoscitur. Pestis animalium et ulcera tribuenda videntur esse ?gn?, non solum quod tempore anni calidissimo erumpere consueverint et animantia exurere concipiantur, sed imprimis ob symbolum cineris 9,8 adhibitum et 9,9 expressionem « inflammationes » (Vulg. « vesicae turgentes »). Contra animalium pestem, quod. contextus docet, nihil possunt magi, ab ulceribus ne ipsos quidem se defendere valent; in sequentibus portentis non comparent; e contra iam incipiunt Aegyptii ipsi pro dimittendis Hebraeis apud Pharaonem intercedere, illos urgere et adiuvare (9,90 sq.; 10,7; 12,33. 35 sq.). Tandem aer seu ventus (cf. 10,13. 19) affert grandinem et locustas. Ubi terrae elementa suas plagas profuderunt, ad certamen prodit coelum, primum tenebris omnia obvolvens, dein "lahven habens primogenitos percutientem, qui non aliunde quam de coelo egredi concipitur. Tot exhaustis plagis mare tandem (15,16. 26) ad nutum virgae recedens et revertens Aegyptios absorbet, lahve victoriam complet. Etiam quoad effectum, quem in Pharaone nanciscuntur, eosdem secernere est portentorum binarios. Effectu caret portentum primum, pro aquis corruptis regi praesto erant vinum et cerevisia ; at ubi ranarum plaga omnia pervasit et conspurcavit, Moysen ut apud Iahven intercederet rogavit seque populum ad sacrificium dimissurum promisit. Similiter sciniphes Pharaonem non moverunt, qui foris potius (8,17 « in iumentis ») et in locis apricis se contineant; at muscae, quae « domos » (8,21) etiam invasere, eum compulere, ut trium dierum in desertum iter pro sacrificio concederet. Tamen itaiam induratus est Pharao, ut tertii binarii neutrum portentum eius flexerit animum : unde alteram portentorum seriem 9,13-17 solemniori comminatione Moyses exorditur. lam singula portenta suum penes Pharaonem naneiscuntur effectum : in grandine Moysis intercessio expetitur, dimissio promittitur; vel ante locustarum plagam se paratum profitetur Pharao ad solos viros ad sacrificium dimittendos, et saeviente plaga ut Moyses nia, in nece primogenitorum nihil omnino reservat. totam iere posteriorem Geneseos partem narraverit, quemque nos libentes admittimus. Aliorum id solum affertur, A obdurationem exprimere formula ny?3 35 pm (7,13. 22; 8,19) vel ny*5 25 nw mm pnm (9,12; 11,10), B hac altera solum formula; item non dimissum populum referre B verbis D BIUE '33 DN now No (97355 330,20.:2 1): - Cum haec omnia id ad summum efficiant, posse narrationem in illos tres auctore distribui, satis erit indicare, narrationem ita esse unam, ut unico auctori commode permittatur. Igitur in primis tribus portentis refertur Dei mandatum immediate ad Moysen et per Moysen ad Aaron factum; postea brevitatis causa hoc alterum omittitur, vel fortasse ideo, quod Deus postea Moysi permiserit per se ipsum efficere portenta. In tribus primis plagis imitati sunt magi portenta Moysis, in quarta et quinta (cf. 9,11) adstabant, in sexta ne adstare quidem valuere, in sequentibus sine " dubio abfuere. Moysis intercessionem expetit Pharao primum rarius, postea frequentius : hinc in plaga septima et octava, quae segetes absorbebant, et in nona, quae omnia tenebris ac terrore opplebat; in prioribus vero sex plagis solae ranarum et muscarum plagae intercessionem habent, quae animalcula in ipsas undique domos penetrabant. Quoties Pharao (excepta septima plaga) Moysis intercessionem expetebat, aliquid gratiae etiam ipse concedere paratus erat, sc. 8,8 sacrificium et 8,25- 29 sacrificium vel extra fines offerendum; 10,7-11 solos viros dimittere, 10,24 solos greges retinere cupit. Moyses paucioribus verbis priores plagas annuntiat, gravi et facundo sermone posteriores.
7:14
v. 8 « Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron » : v. 14 « Dixit autem Dominus ad Moysen : Ingravatum est cor Pharaonis, non vult dimittere populum ».
Arg. — Moyses Pharaoni occurrens portentum lahve nomine praenuntiat, mox per Aaronis virgam operatur. Malefiei portentum in quibusdam aliis aquis imitantur. Aquae vero cum flumine connexae omnes mutantur in colorem sanguineum, fiunt hominibus piscibusque, insalubres. Qua plaga Aegyptiorum vulgus ad extremas angustias redigitur, Pharao autem immotus perseverat.
7:15
v. 15 « Vade ad eum mane », uti item 8,90 (16); « ecce egredietur ad aquas » , nescimus qua de causa, fortasse aurae frigidioris causa (Targ. Hier.); « et stabis tn occursum eius super ripam fluminis; et virgam, quae conversa 'est ?n draconem, tolles in manu tua » ,
7:16
v. 16 « dicesque ad eum : Dominus Deus Hebraeorum misit me ad te dicens : Dimitte populum meum, ut sacrifice mihi in deserto ; et usque ad praesens audire noluisti ». v. AY « Haec igitur dicit Dominus : In hoc scies, quod sim Dominus ». Cf. 5,9, ubi negaverat Pharao, se nosse lahve. Nunc igitur iam experimento discet Pharao, eum, qui per Moysen loquatur, vere esse Iahve; non quasi Pharao perspecturus sit, quam apte vox hebraea eius numinis naturam exprimat; sed perspecturus est, quam plene eius numinis acta respondeant omnibus, quae illud cum suo nomine revelavit de se ipso, sc. se esse Deum Hebraeorum, habere potestatem compellendi etiam invitos, ut suis placitis obsequantur, etc. Illud 7n hoc explicavit Ps. Ion. « in hoc signo », idemque sensere interpretes plerique referentes ad signum, quod sequenti inciso explicatur. Ubi negari nequit, quod causabatur Aóen Esra, durius ibidem Deum dicere : Ecce ego percutiam virga, quae in manu neq est etc. ; cum tamen virga v. 15 fuerit in manu Moysis. Sed nx2 verte nunc (cf. v. 93 n855), opponiturque praecedenti n2 77. Quae vero sequuntur, non sunt verba Dei per Moysen Pharaoni, sed verba Moysis suggerente utique Deo ad Pharaonem dicenda : « Ecce percutiam virga, quae in manu mea est, aquam fluminis et vertetur in sanguinem ».
7:18
v. 148 « Pisces quoque, qui sunt in fluvio, morientur et computrescent aquae » — Hebr. flumen — « et affligentur Aegyptii bibentes aquam fluminis ». LXX pro "w5z| h.l. uti v. 21 *52* x53. — Post. v. 18 Sam. addit : Et ivit Moyses el Aaron ad Pharaonem et dixerunt ad illum : Iahve Deus Hebraeorum misit mos ad te, uL diceremus : Dimitte populum meum, ut serviant mihi in deserto; et ecce, mon audisti usque munc. Haec igitur dicit Iahve : Nunc cognosces, quia ego sum Iahve. Ecce ego percutiam virga quae in manu mea est, aquam fluminis et vertetur in sanguinem ; pisces quoque, qui sunt in fluvio, morientur, et computrescent aquae , et affligentur Aegyptii bibentes aquam fluminis. Dein sequitur v. 19. In hac lectione planior est contextus cum sequentibus , quatenus ea nomen habet Aaronis, cuius mox v. 19 habetur mentio; tamen hoc uno non redditur lectio prae altera probabilior. Ceterum lectio Sam. omnia bis repetens dubium movet, annon genuina lectio medium quemdam inter duas has lectiones occupet locum. Finge v. 17, post verba « Haec igitur dicit Iahve : Nune scies, quod sim Iahve », immediate fuisse illud totum, quod Sam. habet adiectitium : tum et narratio habetur minus diffusa, et v. 17 eliminatur, quantulacunque post nostram, quam dedimus, explicationem superest, asperitas. Tamen rem in medio relinquimus. Primam plagam in aquis fluminis effectam esse ait Theodoret., cum quod in suo flumine gloriarentur Aegyptii, tum ob Hebraeorum parvulos in idem flumen demersos.
7:19
v. 19 « Dizit quoque Dominus ad Moysen : Dic ad Aaron : Tolle virgam tuam » — LXX in manu tua — « et extende manum tuam super aquas Aegypti », « elevando virgam contra omnem partem Aegypti » (Tost.); id vero omnino satisfacit etiam voci percutiam v. 17, quae non necessario de physica percussione est intelligenda. Iam copulam immediate sequentem praeter Vw/g. LXX ignorant omnes non copulatur quidquam aquis, sed quid universali hoe aquarum nomine veniat explieatur : sc. primum /Tuvzi, i. e. Nilus in inferiore Aegypto in brachia divisus ideoque plurali numero expressus; secundo (gnorantibus copulam Heóraeo et Chaldaeo, sed eandem supplentibus codicibus pluribus eum versionibus) 2*àw*, qui pluralis vix non semper (Ez. 29,3 sqq.; Ps. 77,45; Is. 7,18; 19,6; 37,25) Nl canales designat; tertio (ubi copulam habent omnes) a"53s i. e. paludes seu stagna, quibus Aegyptus inferior abundabat, quaeque tempore inundationis sane unum erant cum ipso flumine et canalibus aequor. Sed quid intelligitur quarto per amv» mpi 5» 5x5, et super omnes congregationes aquarum 1psorum? Gratuito supplet Tost. « congregationes aquarum pluvialium », et explicat Caz. « putei et cisternae », quibus certe non favet, qui ex Gen. 1,10 eruitur, vocis 7172 sensus. Hi sc. auetores cum aliis pluribus putabant exprimi genus aliquod aquarum in prioribus nondum recensitum. Sed adiecta vox omnis indicat potius rursum resumi omnia aquarum genera, ut idem sint omnes congregationes aquarum ipsorum atque aquae Aegyptiorum, complectanturque flumina , canales, paludes. &ut, si dicas expressionis hunc esse generaliorem sensum, ut omnes universim congregationes aquarum desienentur, sive eae in prioribus expressae sint, sive non, tamen contextu v. 17 Moysis pereutientis aquas /lum?nis expressio coarctari videtur ad aquas quodammodo cum flumine connexas , non vero pluviales aut domi in vasis asservatas. — « [et] super fluvios eorum et rivos ac paludes , et omnes lacus aquarum , ut vertantur in sanguinem; et sit » — mm recte Hebr. Vulg. Chald. Ag. Symm. contra Sam. LXX Theod. "n" — « eruor in omni terra. Aegypti, tam in ligneis vasis quam in Sdxeis ». D'3iaN2s mDxym, ubiinde a Targumim supplevere interpretes vasa, at prorsus arbitrarie. Aegyptii vasa e //gno vix conficiebant, partim ob aptarum arborum penuriam (cf. Erman p. 600 sqq.); vasa vix non omnia conficiebantur ex argilla. Sane tria 2 potius varias regionis divisiones exprimi suadent ; illud de vas?s in priore versus parte fuerat enuntiandum. Lectio annon sit defigurata, nescimus.
7:20
v. 20 « PFeceruntque Moyses et Aaron, sicut praeceperat Dominus; et elevans virgam percussit aguam unu coram Pharaone et servis eius ». Censet Dz/Im. haec e duobus documentis esse consuta, omissa altera sententiae parte subiecto Moyses - sed si qua vox omissa est aut excidit, cur non aeque supponatur excidisse subiectum Aaron? Porro secundum dicta prorsus idem est aqua fluminis (sing.), atque v. 19 aquae Aegypti. « Quae versa est in sanguinem ». Hebr. : et versa est omnis aqua, quae erat in. flumine, in sanquinem. v. 9A « Et pisces, quà erant in. flumine , mortui sunt , computruitque fluvius, et non poterant Aegyptü bibere aquam fluminis; et fuit sanguis tn tota, terra Aegypti ».
7:22
v. 92. « Feceruntque similiter malefici Aegyptiorum incantationibus suis », postquam, inquit C/er., Moyses et Aaron aquam ad pristinum suum statum revoeassent. Id gratis supponitur vixque consonat versui 25, pro hac plaga saltem septiduum statuenti. Ps. /on. gratuito item supponebat (cf. 8,22; 9,4. 26; 10,23; 11,7) aquam terrae Gessen ab Aaron non esse in sanguinem mutatam ; quam aliqui maleficis mutandam permisere. Meminisse oportet, v. 19 solas fluminis et cum flumine eonnexas canalium et paludum aquas referre mutatas : ergo malefici alias aliquas transmutavere; satisque sapienter 7/Aeodoret. marinas suggerit, non quidem in Aegyptiorum domos illatas, sed litus Taniticum subluentes. Quarum aliquam partem potuere malefici, praesertim influentibus fluminis undis sanguineo rubore tinctis , transmutare. « Et induratum est cor Pharaonis, nec audivit eos, sicut praeceperat Dominus », vel potius praedixerat, cf. v. 3. Cf. etiam v. 11 et 13.
7:23
v. 93 « Avertitque se et ingressus est domum suam, nec apgposwit cor etiam liac vice ».
7:24
v. 9& « Foderunt autem omnes. Aegyptu per circuitum. fluminis aquam , ut biberent; non enim poterant bibere de aqua fluminis ». Ios. putat eandem aquam et Aegyptiis exstiüsse exitialem, et Hebraeis salubrem. An fodientes nacti sint, quod quaerebant, textus explicite non affirmat; longius progressus Ponfr. alt : « ut perfecta esset haec plaga, conveniebat etiam , ut hae aquae in terrae venis latentes in sanguinem conversae essent ». Arg. — Probabilius priore plaga adhuc perseverante secuta est plaga ranarum e corruptis aquis infinito numero pullulantium. Quae nullam plebeiorum principumve distinctionem admisere, in secretiora domorum loca, imo inipsos cibos penetravere, omnia conspurcavere. Plagam etiam auxere magi, sed eandem revocare minime valuere. Prolixius haec describuntur, quo perspiciatur quomodo adactus sit Pharao ad Moysis apud Iahve intercessionem expetendam ; quin ulla sit ratio unius textus duobus diversis scriptoribus attribuendi. Pharao se populum ad sacrificium dimissurum esse promittit, mox promissa revocat.
7:25
v. 25 « Impletique sunt septem dies, postquam percussit. Dominus fluvium ». Post hune versum notatur parascha; textus vero noster hebr. sequentes quatuor versus trahens ad cap. 7, contextum narrationis cum 8,5 sqq. utique ignorat. Equidem putaverim 7,95 intime iungendum esse cum 8,1 : Impletisque diebus septem , postquam percussit Dominus fluvium, dixit Dominus etc. (7Tos/.). Ita de duratione primae plagae illud tantum definitur, durasse eam septem saltem dies; probabilius diutius duravit fuitque saltem sequentis plagae aequalis. zx, quod solum Ps. 77 (78), &h5; 10^ (105), 30, locis hane plagam celebrantibus, legitur, probabilius (Franc. Delitzsch : Kommentar über die Psalmen, 4* ed. Leipzig 1883, p. 56^) una cum rana bufonem etiam designat : an is h. 1. etiam exprimatur, non liquet. Porro tempore annuae inundationis frequentissimae in Aegypto sunt ranae, vocibus somnum dispellunt : sapienter igitur monet Ca/m., portentum cerni non tam in re quam in modo, in ranarum sc. insolita prorsus frequentia ad Moysis vocem pullulantium. Cap. VIII
7:1
… 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; Agg. 1, 7; Mal. 1, 1), è la bocca di Dio (Ier. 15, 19; Is. 30, 2, conforme a Ex. 4, 15 sgg.; 7, 1). Alcune azioni simboliche descrivono plasticamente l'influsso divino sul profeta-scrittore, p. es., Ezechiele deve divorare il libro che contiene l'oggetto della sua predicazione …
… Colui che, per vocazione divina, parla in luogo e in nome di Dio (Deut. 18, 18 sg.; II Reg. 3, 9; Ier. 1, 6, 9 sg.; Is. 52, 6, ecc.; cf. Ex. 7, 1 sg.), comunicando agli uomini, cui è mandato, quanto il Signore, con azione soprannaturale, gli ordina e gli svela (Ier. 1, 7 sg.; Am. 3, 7 sg.; 7, 14 sg.; Ez. 2-3; ecc.): « nihil …
7:4
… eserciti ») presuppone il concetto che Dio fosse l'invisibile « capitanio » delle schiere israelitiche in numerose guerre, specialmente contro i Filistei (cf. I Sam. 17, 45; II Sam. 5, 24). Già prima si usava parlare degli « eserciti del Signore » (cf. Ex. 7, 4; 12, 41; Ios. 5, 14).
7:7
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
… Primogenito di Amram, figlio di Caath e di Iochabed, entrambi della tribù di Levi, fratello di Mosè e di Maria (Mirjām), nacque in Egitto, tre anni prima di Mosè (Ex. 7, 7), al quale visse strettamente congiunto. …
1. Sorella di Mosè, primogenita di Amram e Iochabed (Ex. 6, 20; Num. 26, 59; I Par. 6, 3). Vegliò sul fratellino esposto sulle acque del Nilo e accortamente riuscì a fargli dar sua madre come nutrice dalla figlia del Faraone (Ex. 2, 4-10). Al passaggio del Mar Rosso, M. aveva 90 anni (Ex. 7, 7) e condusse da profetessa, sotto l'influsso divino, le danze e i canti di gioia e di ringraziamento a Jahweh (Ex. 15, 20 sg.; Mi. 6, 4; cf. Num. 12, 2). Nel deserto, a Haseroth, mormorò …
MOSÈ (MŌŠEH, ΜΩ[Θ]ΣΗ͂Σ, VOLG. MOYSES, ANTICA LATINA MOSES)
A corte M. rimase forse una quarantina d'anni (Ex. 2, 23; 7, 7; cf. Act. 7, 23): periodo ricco di espe-
7:9
Il tannin (da tnn «protendersi in lungo») era un mostro marino o cetaceo (Gen. 1, 21 è tradotto κῆτος; ma Aquila, Simmaco, Teodozione: δράκων; Ps. 148, 7; cf. Iob 7, 12; Is. 27, 1), o un pauroso serpente (Ex. 7, 9-12; Deut. 32, 33; Ps. 91 [90], 13). Questo mostro diventa, in passi poetici, l'immagine delle potenze del male, unito talora a ráhabh «ferocia», che designa anch'esso un mostro marino: …
7:10
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
vini, e delle tre prime piaghe: acque del Nilo mutate in sangue, invasione delle rane e delle zanzare (Ex. 7, 10-8, 19). Assiduo coadiutore di Mosè, con lui riceveva gli ordini di Jahweh (Ex. 9, 8; 12, 1, 28. 43. 50). Il popolo li accomunò nella fiducia come nelle mormorazioni e nelle ribellioni …
7:11
… (8, 1), dal Targum dello Pseudo-Ionathan In Ex. 1, 15; 7, 11; Num. 22, 22 (li dice figli di Balaam).
III. LA M. NELLA S. SCRITTURA. - Nella Bibbia la m. è severamente condannata. È posta in risalto la m. degli Egiziani (Ex. 7, 11 sgg.; Sap. 17, 7) e dei Babilonesi (Is. 47, 12 sg.; Dan. 1, 20; 2, 10-12), tra i quali essa aveva grande importanza. …
… Tommaso (ibid., 1°, 114, 4) afferma che i demòni possono sedurre gli uomini compiendo miracoli (in senso largo: « che eccedono le possibilità e la comprensione dell'uomo »), come i maghi del Faraone « per virtù satanica » produssero serpenti e rane (Ex. 7, 11-8, 7). Tali prodigi si moltiplicheranno per opera dell'Anticristo (II Thesis, 2, 9). Tali portenti satanici consistono principalmente nell'infestazione (di persone o di cose), nell'ossessione …
7:14
… Sono dieci e si succedettero nell'ordine descritto in Ex. 7, 14-12, 26. In Ps. 78, 44-52; 105, 27-36, l'ordine è un po' diverso e l'elenco incompleto; un commento ed amplificazione poetica, per gli scopi didattici del libro, è in Sap. 11, 14-20; …
7:17
… Si ricorda in molti passi della Bibbia e lo si dice anzi spesso semplicemente « il fiume » per antonomasia (Gen. 41, 1-3; Ex. 1, 22; 2, 3; 7, 17-22; 8, 5-13; 9, 9; Ps. 77 [78], 44; Ier. 46, 7-8; Is. 19, 6-9; 18, 2). Come è naturale, è sempre presente nella vita del paese: lo sogna il faraone nella Genesi (41, 1-3), quando …
7:25
Contro le istituzioni e gli usi idolatrici della divinazione e della magia, Jahweh, fin dagli inizi della nazione eletta, stabilì i p. come gli unici portavoce e interpreti del suo pensiero, della sua volontà (Deut. 18, 9-22; Num. 23,23; cf. Am. 2,10 sg.; Ex. 7,25; Zach. 7,12; Neh. 9,30), dando loro quale segno inconfondibile di riconoscimento, oltre al valore morale, la fedeltà a Jahweh, ai suoi precetti, il carisma di predire il futuro …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.