Mariage prohibited in certaine degrees of consanguinitie and affinitie. 18. And diuers carnal, and execrable sinnes committed in other nations, are strictly forbidden.
1And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:AND our Lord spake to Moyses, saying:Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: 2Speak to the children of Israel, and thou shalt say to them: I am the Lord your God.Parla a' figliuoli d'Israele, e di' loro: Io il Signore Dio vostro:Speake to the children of Israel, and thou shalt say to them: I the Lord your God,Loquere filiis Israël, et dices ad eos: Ego Dominus Deus vester: 3You shall not do according to the custom of the land of Egypt, in which you dwelt: neither shall you act according to the manner of the country of Chanaan, into which I will bring you. Nor shall you walk in their ordinances.Voi non seguirete le usanze del paese d'Egitto, in cui avete abitato: e non prenderete i costumi della terra di Chanaan, nella quale io v'introdurrò, e non camminerete secondo le loro leggi.according to the custome of the Land of Aegypt, wherin you haue dwelt, you shal not doe: and according to the maner of the Countrie of Chanaan, into the which I wil bring you, you shal not doe, nor walke in their ordināces.juxta consuetudinem terræ Ægypti, in qua habitastis, non facietis: et juxta morem regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis, nec in legitimis eorum ambulabitis. 4You shall do my judgments, and shall observe my precepts, and shall walk in them. I am the Lord your God.Praticherete i miei comandamenti, e osserverete i miei precetti, e secondo questi vivrete. Io il Signore Dio vostro.You shal doe my iudgements, and shal obserue my precepts, and shal walke in them. I the Lord your God.Facietis judicia mea, et præcepta mea servabitis, et ambulabitis in eis. Ego Dominus Deus vester. 5Keep my laws and my judgments: which if a man do, he shall live in them, I am the Lord.Osserverete le mie leggi, e i miei comandamenti, nei quali avrà vita chiunque gli osserverà. Io il Signore.Keepe my lawes and iudgmentes, which a man doing, shal liue in them. I the Lord.Custodite leges meas atque judicia, quæ faciens homo, vivet in eis. Ego Dominus. 6No man shall approach to her that is near of kin to him, to uncover her nakedness. I am the Lord.Nessun uomo si congiungerà con una donna propinqua di sangue, né avrà che fare con essa. Io il Signore.No man shal approch to her that is next of his bloud, to reueale her turpitude. I the Lord.Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Ego Dominus. 7Thou shalt not uncover the nakedness of thy father, or the nakedness of thy mother: she is thy mother, thou shalt not uncover her nakedness.Non ti unirai in matrimonio tu (o figlia) col padre tuo, né tu (o figliuolo) colla madre tua: ella è tua madre: tu non le farai disonore.The turpitude of thy father, and the turpitude of thy mother thou shalt not discouer: she is thy mother thou shalt not reueale her turpitude.Turpitudinem patris tui, turpitudinem matris tuæ non discooperies: mater tua est: non revelabis turpitudinem ejus.
8Thou shalt not uncover the nakedness of thy father’s wife: for it is the nakedness of thy father.Non avrai che fare colla moglie del padre tuo: perocché ella è stata conosciuta dal padre tuo.The turpitude of thy fathers wife thou shalt not discouer: for it is the turpitude of thy father.Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies: turpitudo enim patris tui est. 9Thou shalt not uncover the nakedness of thy sister by father or by mother: whether born at home or abroad.Non avrai commercio colla sorella di padre, o di madre, sia ella nata in casa tua, ovver fuori.The turpitude of thy sister by father, or by mother, which was borne at home or abroad, thou shalt not reueale.Turpitudinem sororis tuæ ex patre sive ex matre, quæ domi vel foris genita est, non revelabis. 10Thou shalt not uncover the nakedness of thy son’s daughter, or thy daughter’s daughter: because it is thy own nakedness.Non ti congiungerai colla figlia di tuo figliuolo, o colla nipote dal canto di tua figlia: perocché ella è tuo sangue.The turpitude of thy sonnes daughter or of thy neece by thy daughter, thou shalt not reueale: because it is thy turpitude.Turpitudinem filiæ filii tui vel neptis ex filia non revelabis: quia turpitudo tua est. 11Thou shalt not uncover the nakedness of thy father’s wife’s daughter, whom she bore to thy father: and who is thy sister.Non ti congiungerai colla figlia della moglie del padre tuo, cui questa partorì al padre tuo, ond'ella è tua sorella.The turpitude of thy fathers wiues daughter, which she bare to thy father, and is thy sister, thou shal not reueale.Turpitudinem filiæ uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua, non revelabis. 12Thou shalt not uncover the nakedness of thy father’s sister: because she is the flesh of thy father.Non ti congiungerai colla sorella del padre tuo: perocché ella è del sangue stesso di tuo padre.The turpitude of thy fathers sister thou shalt not discouer: because she is the flesh of thy father.Turpitudinem sororis patris tui non discooperies: quia caro est patris tui. 13Thou shalt not uncover the nakedness of thy mother’s sister: because she is thy mother’s flesh.Non ti congiungerai colla sorella della madre tua; perocché ella è del sangue di tua madre.The turpitude of thy mothers sister thou shalt not reueale, because she is of the flesh of thy mother.Turpitudinem sororis matris tuæ non revelabis, eo quod caro sit matris tuæ. 14Thou shalt not uncover the nakedness of thy father’s brother: neither shalt thou approach to his wife, who is joined to thee by affinity.Non farai sfregio al tuo zio paterno, sposando la moglie di lui, la quale è tua prossima parente.The turpitude of thy fathers brother thou shalt not reueale, neither shalt thou approch to his wife, who is ioyned to thee by affinitie.Turpitudinem patrui tui non revelabis, nec accedes ad uxorem ejus, quæ tibi affinitate conjungitur.
15Thou shalt not uncover the nakedness of thy daughter in law: because she is thy son’s wife, neither shalt thou discover her shame.Non avrai che fare colla tua nuora; perché ella è moglie di tuo figliuolo, e tu non le farai oltraggio.The turpitude of thy daughter in law thou shalt not reueale, because she is thy sonnes wife, neither shalt thou discouer her ignominie.Turpitudinem nurus tuæ non revelabis, quia uxor filii tui est: nec discooperies ignominiam ejus. 16Thou shalt not uncover the nakedness of thy brother’s wife: because it is the nakedness of thy brother.Non ti congiungerai colla moglie di tuo fratello; perché ella è una cosa stessa con tuo fratello.The turpitude of thy brothers wife thou shalt not reueale: because it is the turpitude of thy brother.Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis: quia turpitudo fratris tui est. 17Thou shalt not uncover the nakedness of thy wife and her daughter. Thou shalt not take her son’s daughter or her daughter’s daughter, to discover her shame: because they are her flesh, and such copulation is incest.Non ti unirai insieme alla madre, e alla figlia. Non prenderai la figlia di suo figliuolo, o di sua figlia per farle oltraggio: perché queste sono del sangue di tua moglie; e tali matrimoni sono incestuosi.The turpitude of thy wife, and her daughter thou shalt not reueale. Her sonnes daughter, and her daughters daughter, thou shalt not take, to reueale her ignominie: because they are her flesh, and such copulation is incest.Turpitudinem uxoris tuæ et filiæ ejus non revelabis. Filiam filii ejus, et filiam filiæ illius non sumes, ut reveles ignominiam ejus: quia caro illius sunt, et talis coitus incestus est. 18Thou shalt not take thy wife’s sister for a harlot, to rival her: neither shalt thou discover her nakedness, while she is yet living.Non prenderai per concubina la sorella di tua moglie, né avrai commercio con essa, vivente tua moglie.Thou shalt not take thy wiues sister for an harlote, to vexe her withal, neither shalt thou reueale her turpitude, whiles she is yet liuing.Sororem uxoris tuæ in pellicatum illius non accipies, nec revelabis turpitudinem ejus adhuc illa vivente. 19Thou shalt not approach to a woman having her flowers: neither shalt thou uncover her nakedness.Ti asterrai dalla donna nel tempo di sua incomodità; e non avrai commercio con essa.To a woman, hauing her flowers, thou shalt not approch, neither shalt thou reueale her turpitude.Ad mulierem quæ patitur menstrua non accedes, nec revelabis fœditatem ejus.
20Thou shalt not lie with thy neighbour’s wife: nor be defiled with mingling of seed.Non peccherai colla donna del tuo prossimo; e non ti contaminerai con simile unione.With thy neighbours wife thou shalt not companie, nor be polluted with commixtion of seede.Cum uxore proximi tui non coibis, nec seminis commistione maculaberis. 21Thou shalt not give any of thy seed to be consecrated to the idol Moloch, nor defile the name of thy God. I am the Lord.Non darai de' tuoi figliuoli ad esser consacrati all'idolo Moloch; e non profanerai il nome del tuo Dio. Io il Signore.Of thy seede thou shalt not geue to be consecrated to the idol Moloch, nor pollute the name of thy God: I the Lord.De semine tuo non dabis ut consecretur idolo Moloch, nec pollues nomen Dei tui. Ego Dominus. 22Thou shalt not lie with mankind as with womankind: because it is an abomination.Ti guarderai dal peccato di soddomia, che è cosa abbominevole.Companie not with mankind, as with womankind, because it is abomination.Cum masculo non commiscearis coitu femineo, quia abominatio est. 23Thou shalt not copulate with any beast: neither shalt thou be defiled with it. A woman shall not lie down to a beast, nor copulate with it: because it is a heinous crime.L'uomo e la donna si guarderanno dal peccare con bestie, perocché è cosa scellerata.With no beast shalt thou companie, neither shalt thou be polluted with it. A woman shal not lie downe to a beast, nor companie with it: because it is an hainous fact.Cum omni pecore non coibis, nec maculaberis cum eo. Mulier non succumbet jumento, nec miscebitur ei, quia scelus est. 24Defile not yourselves with any of these things with which all the nations have been defiled, which I will cast out before you,Abbiate in avversione tutte le impurità, onde sono imbrattate tutte le genti, le quali io discaccerò dal vostro cospetto;Neither be ye polluted in anie of the thinges wherwith al the nations haue bene contaminated, which I wil cast out before your sight,Nec polluamini in omnibus his quibus contaminatæ sunt universæ gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum, 25And with which the land is defiled: the abominations of which I will visit, that it may vomit out its inhabitants.Le quali genti hanno contaminata quella terra; ond'io visiterò le scelleraggini di lei, ed ella vomiterà i suoi abitatori.and wherwith the land is polluted: whose abominations I wil visite, that it vomite out the inhabitants therof.et quibus polluta est terra: cujus ego scelera visitabo, ut evomat habitatores suos.
26Keep ye my ordinances and my judgments: and do not any of these abominations. Neither any of your own nation, nor any stranger that sojourneth among you.Osservate le mie leggi, e i miei comandamenti, e guardatevi da tutte queste infamità tanto voi, come i forestieri, che abitano tra di voi.Keepe my ordinances and iudgements, and doe not any of these abominations, as wel the same countrieman as the stranger, that seiourneth with you.Custodite legitima mea atque judicia, et non faciatis ex omnibus abominationibus istis, tam indigena quam colonus qui peregrinantur apud vos. 27For all these detestable things the inhabitants of the land have done, that were before you, and have defiled it.Imperocché tutte queste esecrande cose le hanno fatte quelli che prima di voi hanno abitato quella terra, e l'hanno contaminata.For al these execrable thinges did the inhabitants of the land, that haue bene before you, and haue polluted it.Omnes enim execrationes istas fecerunt accolæ terræ qui fuerunt ante vos, et polluerunt eam. 28Beware then, lest in like manner, it vomit you also out, if you do the like things: as it vomited out the nation that was before you.Badate adunque, che ella non vomiti nella stessa guisa anche voi, come ha vomitato il popolo, che vi stava prima di voi, se farete le stesse cose.Beware therfore lest in like maner it vomite out you also, when you shal doe the like thinges, as it vomited out the nation that was before you.Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem, quæ fuit ante vos. 29Every soul that shall commit any of these abominations, shall perish from the midst of his people.Chiunque commetterà alcuna di quelle orribili cose, sarà sterminato dalla società del suo popolo.Euerie soule, that shal doe anie of these abominations, shal perish from the middes of his people.Omnis anima, quæ fecerit de abominationibus his quippiam, peribit de medio populi sui. 30Keep my commandments. Do not the things which they have done, that have been before you: and be not defiled therein. I am the Lord your God.Osservate i miei comandamenti. Non fate quello che hanno fatto coloro, che vi sono stati avanti a voi, e non vi contaminate con tali cose. Io il Signore Dio vostro.Keepe my commandements. Doe not the thinges which they haue done, that haue bene before you, and be not polluted in them: I the Lord your God.Custodite mandata mea. Nolite facere quæ fecerunt hi qui fuerunt ante vos, et ne polluamini in eis. Ego Dominus Deus vester.
18:1
Year of the World 2514.
18:2
Du Hamel
God, to whom the right of giving laws belongs. (Du Hamel)
18:3
Haydock
Ordinances respecting marriages, divine worship, etc. (Haydock)
18:5
Lyranus
Live in them, a long and happy life, (Chaldean) attended with grace and glory. (Lyranus)
Calmet
Jesus Christ and St. Paul explain it of eternal life. (Matthew 19:17 and Romans 10:5.) (Calmet)
18:6
Haydock
Approach to marry, much less to gratify his sensual appetite. (Haydock)
Calmet
To him. Hebrew, "None shall approach to any of their descendants;" ad omnes reliquias carnis suae; to any of those who spring from the same stock. The Jews assert, that all are bound by the law of nature to abstain from their own mother and sister, from another's wife, and from unnatural conjunctions. (Selden, Jur. 5:11.) (Calmet)
Nakedness, or turpitude, which title the body deserves, when it is used in a manner contrary to the law of God.
18:7
Haydock
Father, with whom the daughters must not have any connexion, as Myrrha had with Cynoras. (Metam. x.) (Haydock)
Tirinus
All relations in a right line are excluded for ever, according to the emperor Justinian. The reason of these various impediments is, 1. That God's people may not resemble infidels, who permitted such things, ver. 3. The Persians married their own mothers, daughters and sisters. (St. Clement of Alexandria, strom. 3.) Semiramis married her son Justin. Cleopatra was both mother and wife of the two Ptolemies, Philometor and Euergetes, or Physcon. (Tirinus)
Calmet
The Egyptians took their sisters to wife for a long time, by the authority of their laws, and in imitation of Isis. (Diodorus 1.; Clem. recogn. 9.) Solon permitted people to marry their step-sisters by the same father, and Lycurgus only those by the same mother. (Philo ad 6. praec.) 2. By this law, the bands of society are strengthened, and families become connected. (St. Augustine, City of God 15:16.) 3. Disorders which would easily take place under the same roof, on the prospect of a future marriage, are prevented. 4. The contrary practice would often prove contrary to order and decency, as the son would be raised above his mother. These regulations seem to have been made from the beginning, or at least from the time of the deluge; since the nations not subject to the law of Moses, are condemned for the transgression of them, ver. 24. See Genesis 19:33. (Calmet)
18:8
Haydock
Father. He hath known her; and to him she belongs, as being one flesh. (Haydock)
Calmet
If he were even dead, it would shew a want of respect to marry his widow, though she were not your own mother. (Calmet)
Tirinus
This law, Ruben and the incestuous Corinthian transgressed. [1 Corinthians 5:1] (Tirinus)
18:9
Calmet
Abroad; being born of your mother, while she was married to another. The marriages of brothers and sisters at the beginning, were authorized by necessity; but now they are the more to be condemned, as religion forbids them. (St. Augustine, City of God 15:16.) Some Rabbins assert, that such connexions were lawful till the time of Moses. But St. Epiphanius (haer. 39,) maintains, they had been condemned long before. Seneca (St. Augustine, City of God 6:10,) acknowledges that such marriages of the pagan gods were not right; ne pie quidem: and Plato says, they are hateful to God. The Romans punished them with death. Many barbarians do not, however, make any scruple to contract marriage with their children, or with their mothers. (St. Jerome, contra Jov. 2:2.; Eurip. Hermione.) (Calmet)
18:11
Sister, by thy step-mother.
18:12
Menochius
Father. Nearly related, and springing from the same source. (Menochius)
18:14
Calmet
Who....affinity. Hebrew, "she is thy aunt." Some say that, in the old law, a person might marry his niece, but not his aunt; as the order of nature would be inverted if the aunt were subject to her nephew. But others assert that the law was reciprocal, and excluded the marriage of both. The emperor Claudius married his niece Agrippina, and authorized others to do the like. But only one imitated him at Rome; (Suetonius) though Tacitus (An. xii.) says, other nations did it with solemnity, as they had no law to the contrary. Aliis gentibus solemnia, etc. (Calmet)
18:16
Brother; though she may be even divorced from him. (St. Augustine, q. 61.) If the brother were dead without offspring, the next relation was bound to marry her; (Deuteronomy 25:5) and the kinsman of Booz was accounted infamous for neglecting this duty, Ruth 4:6.
18:17
Daughter, together, or successively; even if she were the child of another husband.
Incest. Hebrew, "a crime." Aquila, "an abomination." Septuagint, "an impiety."
18:18
Calmet
Rival her, (in pellicatum). Hebrew and Chaldean, "to trouble her." After the death of one sister, it seems, another might be taken. Jacob had two at once. Some think that polygamy is here forbidden. But the law seems to have tolerated it; and only condemns many, or too great a number, with respect to the king, Deuteronomy 17:17. The impediments specified in this chapter may be comprised in these four verses: Nata, soror, neptis, matertera, fratris et uxor, ∫ Et patrui conjux, mater, privigna, noverca,∫ Uxorisque soror, privigni nata, nurusque,∫ Atque soror patris, conjungi lege vetantur. (Calmet)
18:19
Bonfrere
Thus, etc. The refractory were to be slain, chap 20:18. It was thought that the infant would be in danger; and hence the Jews punished with death the man whose child was born lame. St. Augustine (q. 64,) believes that this law is still in force; and some accuse the person who neglects it, as guilty of a venial sin. (Bonfrere)
18:20
Wife. This crime is to be punished like the rest, ver. 29.
18:21
Consecrated. Hebrew, "to pass through the fire to Moloch." Septuagint, "to serve the ruler." Syriac, "to marry strange women;" as also Leviticus 20:2. One of the sons of Achaz was offered to this idol of the Ammonites; and yet, perhaps, succeeded his father; (4 Kings 16:3; 18:1,) which shews that the children were not always burnt to death, but only lustrated, or made to pass over or between two fires. Yet many assert that the children were frequently consumed in the flames, and God condemns the cruel parents to be punished with death, Leviticus 20:2. The brazen idol was heated red hot, and the unhappy victim was placed in its arms, or the priests dragged the child over or between the fires. The surrounding nations delighted in human victims. The Carthaginians offered them till the time of Iphicrates. Adrian abolished several such cruel customs among the Greeks. See Porphyrius, de Abst. 2:Jerem. 7:31.
Calmet
God; by causing any to suppose that he is cruel, like the idols. We must mention his name with the utmost respect. "The mouth, which utters the sacred name of God, ought never to pronounce a shameful word." (Philo de 10. praec.) Some think, that the idolaters honoured their god by committing an abominable action in his presence. See Malvenda. But most people understand that human sacrifices are here forbidden. (Calmet)
Tirinus
The nations of Carolina very lately observed the same custom as the ancient idolaters, in sacrificing their children to the devil, by buring them to death in a brazen statue. (Vives in Civ. Dic. 7:19.) Moloch was represented as a king, in all his ornaments, with the head of a calf. He was, perhaps, the idol adored by other nations, under the name of Saturn, who devoured his own children. (Bonfrere) (Tirinus)
18:22
Ap. Eusebius
Abomination, punished so severely in the Sodomites, Genesis 19. Yet, even the philosophers of Greece were not at all ashamed of it. Bardesanes assures us, that the eastern nations punished it with death, and would not allow the guilty the honours of burial. Those beyond the Euphrates were so shocked at it, that they would kill themselves if they were only accused of such a crime. (Ap. Eusebius, praep. 6:10.)
18:23
Haydock
Crime. Hebrew, "confusion." The Egyptians did so with goats, as part of their religion. See Leviticus 20:16. and An. Univ. Hist. We need not, however, infer from this law, that the crime was common among the Jews, as Voltaire would insinuate. (Haydock)
Menochius
Nothing but monsters can proceed from such wickedness. (Menochius)
18:28
Calmet
Vomited. Moses speaks of what would shortly happen, as if it had already come to pass, which is familiar with the prophets. (Calmet)
He represents the earth as sick and disgusted with the crimes of its inhabitants, in the same manner as the Book of Wisdom 5:23, says, the water of the sea shall rage (or foam, excandescet) against them. The strong expression used by Moses, shews to what a length the Chanaanites had carried their abominations; so that God, justly irritated, orders them all to be exterminated.
18:29
Haydock
People. Hebrew hammam. The same temporal punishment is inflicted upon all the aforesaid crimes, though they were not all equally grievous. The smallest of them deserved to be treated with such severity, to prevent the spreading of such contagious vices. (Haydock)
Du Hamel
The regulations respecting marriage, were not immutable, or all determined by the law of nature, which admits of no dispensation. Only those relations in a right line, and the first in the collateral line, can be esteemed of this description. (Du Hamel)
Council of Trent
If Protestants maintain, that all these regulations of Moses are part of the natural law, and bind Christians, they must also allow that a person must marry the widow of his deceased brother, if he has left no children, Deuteronomy xxv. God would never have established this general rule for his people, if it were in opposition to the natural law; which is clear and obvious to all people by the light of reason, according to Aristotle. (Polit. ii.) Neither would so many holy men have violated this law without reproof, if it had prohibited the marriages of two sisters, of aunts, etc. See Genesis 29.; Exodus 6:20. God never dispensed in the right line; (1 Corinthians 5:1,) and such relations, or even people in the first collateral degree of consanguinity, marrying, are punished with death, Leviticus 20. Whereas those in the second degree, or in the first of affinity, undergo a smaller punishment; which shews that the transgression, in both cases, is not against the law of nature. No man ever undertook to dispense with the marriage of brothers and sisters; though Beza lays this to the charge of Pope Martin V. But the person alluded to, only obtained leave to retain the sister of her whom he had privately dishonoured, when his marriage could not be dissolved without great scandal. (St. Antonin. 3. p. tit. 1:11.) As, therefore, some of these impediments were introduced by the positive ceremonial law of the Jews, which was abrogated by Jesus Christ, they have no other force at present than what they derive from the authority of Christian republics, which have adopted some and changed others, appointing, in some countries, death for the punishment of theft, and not of adultery, though the old law enjoined the reverse. See Leviticus 20:10, and Genesis 38:24; Exodus 22:1. The Church may, therefore, surely dispense with those laws which she has enacted. (Worthington) (Council of Trent, Session 24:3.)
Tirinus
She has indeed restricted marriage between relations to the fourth degree included, both of consanguinity and of affinity. See the Council of Lateran, under Pope Innocent 3:But she will not allow people to marry their aunts, brothers' widows, or sisters of their deceased wife, as the Jews do. (Tirinus)
18:23
Because it is a heinous crime.... In Hebrew, this word heinous crime is expressed by the word confusion, signifying the shamefulness and baseness of this abominable sin.
18:6
6 Next of his bloud.] Mariage is forbid first and most strictly by the law of Mariage forbid in al degrees in the right line, by the law of nature. Secondarily in the first collateral degree of cōsanguinitie. nature, in al degrees in the right line ascending and decending, both in consanguinitie 1. Cor. •. v. 1. and affinitie. S. Paul testifying that among the heat hen, no man could haue his fathers vvise. And in the right line God him selfe (who onlie can) neuer dispensed. Secondarily, the first collateral degree in consanguinitie, that is, betwen brother and sister, by one parent, or by both, is also vnlawful by the law of nature, except in the beginning of the world, when Adams children must nedes marie together, God so ordayning that al mankind should be propagated Act. 17. v. 26. •. Aug. de bono cō i•g. c. 1. by one man (for of him also the first woman was made) but after this beginning it was neuer allowed, nor perhaps can be dispensed withal, at least neuer was by anie man. Though Beza (li. de repudijs & diuo•tijs) and some English Bezites charge Pope Martin the fifth, to haue dispensed with one, that Beza belieth Pope Martin. had maried his owne natural sister: which is a false reporte. For it was with one, who hauing committed fornication with one sister, afterwardes maried the other, from whom he could not be separated without great scandal, the pretended mariage being publike, and the impediment secrete: as S. Antoninus writeth. par. 3. sum. Theol. tit. 1. c. 11. But besides the right line, and the Al other degrees depend on positiue lawes: which haue bene & may be altered Proued by Scriptures, and reasons. first collateral degree in consanguinitie, no other collateral degrees are prohibited by the law of nature, but by positiue only. So this present law, written by Moyses, forbade to marie in the first collateral degree of affinitie, but the same law commanded (Deut. 25.) that in case a maried man died without issue, his brother should marie the widow. VVherby is clere that this degree, and others more remote, were not prohibited by the law of nature. For then God would not haue made a contrarie general law, in anie case, for the whole nation of the Iewes, his people; and that vnder penaltie to be obserued, which is contrarie to the qualitie of indulgence or dispensation, and no such necessitie, as in the beginning of the world. VVherfore al protestants that say, the whole law written by Moyses concerning degrees of consanguinitie and First proofe. affinitie, is the law of nature, and so pertaineth to Christians, must necessarily say also, that if now a maried man die without issue, his brother must marie his wife. VVhich specially they denie. It is also proued that this and some other 2 proofe. degrees expressed in this place, were not against the law of nature (which is common to al nations, commonly or easely knowne to al men by discourse of reason) because no common wealth among the Gentiles did punish, nor Aristot. li. 2. Pol. modest men forbeare, or reprehend such mariages: as appeareth by Laban, who after he had deceiued Iacob by geuing him one sister for an other, offered him also the former promised, whom without difficultie of conscience he accepted (Gen. 29.) neither did that holie Patriareh thinke it vnlauful to keepe them both. And when Iudas matched his second sonne, and promised the third to the wife of his first sonne, he did it according to the custome of that place & time. Gen. 38. And Noemi spoke according to the same custome. Ruth. 1. v. 11. Againe where this law forbiddeth a man to marie, or companie with his wiues 3 proofe. sister, it addeth, vvhiles she is liuing, not prohibiting mariage, when his first wife is dead. Yet his wiues sister is as nere in affinitie, as his brothers wife. Likewise the diuersitie of punishments (chap. 20.) for transgression of this 4 proofe. law, either in the right line, or in the first collateral degree of consanguinitie, who were punished by death; and for transgressing in the first collateral degree of affinitie, or in the second either of consanguinitie or affinitie, who had lesse punishments, sheweth that the former degrees are prohibited by the law of nature, and not the other: for then the violation should be like sinne, and punished alike. Finally it is euident, that certaine of these degrees are not against 5 proofe. the law of nature, by the example of holie Abraham, who in, and according, to the law of nature, maried his brothers daughter called Sarai, otherwise Iescha, Gen. 11. which mariage God approued by manie blessings. Also Iacob S. ⸢Hi⸣ero. quest. Heb. in Gen. maried two sisters together. Two sonnes of Iudas maried the same woman successiuely. And Amram (Moyses father) maried his aunt, his fathers sister. Exod. 6. v. 20. Num. 26. v. 59. VVherfore seing neither the first collateral degree in affinitie, nor the second collateral in consanguinitie or affinitie, is forbid by the law of nature but by positiue only, and that both ceremonial and iudicial lawes of the old Testament ceassed in the New, and are abrogated by Ceremonial & iudicial lawes of Moyses are abrogated by Christ. Christ, it resteth proued that the same bind not Christians, but as they are renewed and established by the Church, or Christian commonwelthes. And as this is donne in temporal causes by temporal States, partly by renewing and establishing the same, which was in the law of Moyses, as by punishing wilful murder by death; Exod. 21. v. 12. partly with alteration, as by punishing theift in some countries with death, but not adultrie, which were contrarie in the old Testament, Gen. 38. v. 24. 44. 17. Exod. 22. v. 1. Leuit. 20. v. 10: in like sorte the And new are establshed. Church of Christ ordaineth lawes, altereth, & vpon iust occasions dispenceth, in al degrees of consanguinitie and affinitie, not forbid by the law of nature
It is then turpitude when the act is vnlawful. But honest in lawful Mariage. S. Aug. li: 3. Locutionum. & li. de bono coniugali.
18:12
See chap. 20: the difference of punishmēts, for violating these lawes in the first and second degree. Also betwen consanguinitie & affinitie, in the same collateral degree.
18:3
san Basilio † 379 d.C. The Letters 160.3
… The words are as follows, “After the doings of the land of Egypt, wherein ye dwelt, shall ye not do; and after the doings of the land of Canaan, whither I bring you, shall ye not do: neither shall ye walk in their ordinances.”
18:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 17
What he means is this. Moses showeth us the righteousness ensuing from the Law, what sort it is of, and whence. What sort is it then of, and what does it consist in? In fulfilling the commandments. “He (R.T. the man), that doeth these things,” He says, “shall live by (or in), them.” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.5
… For the law promises to those who obey it no rewards of the kingdom of heaven, but only solaces in this life, saying: “The man that doeth these things shall live in them.”
18:6
san Basilio † 379 d.C. The Letters 160.4
4. I, however, maintain that this point has not been left in silence, but that the lawgiver has made a distinct prohibition. The words “None of you shall approach to any one that is near of kin to him, to uncover their nakedness,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 34
… Why dost thou narrow the breadth of love? Why dost thou idly throw away a ground of affection towards her, such as that thou mightest thereby provide thyself with distinct source for affection to spring from; I mean, by taking a wife from another family, and through her a chain of kinsmen, both mother, and father, and brethren, and their connexions!
18:7
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.64
… Whence it follows that only the third or fourth generations of believers may be lawfully joined together . For the second which we have spoken of, ought by all means to abstain from each other. But to have intercourse with a stepmother is a grave offence, seeing that is also written in the law, thou shalt not uncover the nakedness of thy father (
18:8
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… for against Him he could not possibly seem to have a word to say, except only in a straightforward manner! I quite admit, that, according to the Creator’s law,
18:9
san Girolamo † 420 d.C. The Perpetual Virginity of Blessed Mary 17
… Scripture, in relating the history of the men of early times, does not outrage our ears by speaking of the enormity in express terms, but prefers to leave it to be inferred by the reader: and God afterwards gives to the prohibition the sanction of the law, and threatens,
18:18
san Basilio † 379 d.C. The Letters 160.3
3. It is written, he says, in Leviticus “Neither shalt thou take a wife to her sister, to vex her, to uncover her nakedness, beside the other in her life time .”
18:19
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 1.2
… Therefore the men of old times thought it nothing unseemly to take their own sisters for wives, until the law coming separated them, and by forbidding that which at first had seemed to be right, declared it to be a sin, calling him cursed who should “uncover the nakedness” of his sister;
18:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 17
… “Ye cannot say that it was from sacrificing to Me, that ye proceeded to sacrifice to them:—“by the space of forty years:” and this too, “in the wilderness,” where He had most signally shown Himself their Protector. “Yea, ye took up the tabernacle of Moloch, and the star of your god Remphan: images which ye made to worship them.”
18:3
3. Nec in legitimis eorum ambulabitis. — Legitima vocantur leges, maxime caeremoniales; has enim proprie significat Hebraeum chuckot, q. d. Gentium ritus et caeremonias quibus ipsi colunt sua idola et daemones, aversabimini.
18:4
4. Facietis judicia mea et praecepta. — «Judicia,» id est praecepta judicialia, quae justitiam et honestum convictum inter te et proximum statuunt: unde sequentes leges matrimoniales ad haec judicia pertinent; «et praecepta,» scilicet caeremonialia, quibus rite colatis me. Haec enim sunt chuckot, uti rursum habent Hebraea.
18:5
5. Quae faciens homo, vivet in eis, — q. d. Servans hasce meas leges, a me vita diuturna et prospera donabitur, ut diu «in eis,» id est per ea; vel «in eis,» id est in eorum observatione ad ea rursus complendum, et in eis ambulandum vivat. Ita Abulensis, Oleaster, Vatablus; imo idipsum innuit Apostolus, Rom. X, 4, 5 et 13, ubi hoc discrimen Testamenti novi et veteris insinuat, quod vetus promitteret vivere in eis (suis legibus), id est, promitteret vitam temporalem, ad eas rursum continue perficiendas; novum vero absolute promittat vitam et salutem aeternam. Judaei tamen qui pii erant et sancti, hasce leges veteres servabant ex charitate: unde per hoc merebantur quoque vitam aeternam. Sed de ea hic ad litteram non agitur: nam et alibi passim bona, quae Judaeis promittuntur, et terrena sunt et temporalia, non coelestia et aeterna, ut patet Exod. XXIII, 26; Deuter. VII, 13; Isai. I, 19; Aggaei II, 20; Malach. cap. III, 10. Idem voluit Chaldaeus vertens: Vivet vita saeculi, id est diuturna, quanquam Interpres Bibliorum Regiorum verterit: Vivet vita sempiterna. Anagogice: Sancti, inquit Radulphus, per Spiritum edocti, hanc vitam ad terram viventium in coelis referebant, uti ille qui canebat: «Credo videre bona Domini in terra viventium;» et Tobias, cap. II: «Fili sanctorum sumus, et vitam illam exspectamus, quam Deus daturus est his qui fidem suam nunquam mutant ab eo.»
18:6
6. Omnis homo ad proximam sanguinis sui (non quamlibet, sed eam solam, quam sequens sermo determinabit, inquit Radulphus) non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. — Turpitudo vocantur membra inhonesta, quae hebraice vocantur nuditas, per antiphrasin, eo quod minime deceat illa esse nuda. Revelare ergo turpitudinem alicujus, est illam cognoscere, et cum ea rem habere, sive in matrimonio, sive extra illud. Est hebraica et verecunda metalepsis. Ego Dominus, — qui amo honestatem et verecundiam, cui illam hic mandanti obtemperandum est, ni eum vindicem experiri velitis.
18:7
7. Turpitudinem patris tui, et turpitudinem matris tuae non discooperies. — Vetatur hic matrimonium et copula cum patre et matre; nam tanta fuit corruptela Gentilium, ut de Persis Theodoretus, Quaest. XXIV, hoc asserat: «Persae, inquit, in hunc usque diem non sororibus solum, sed etiam matribus et filiabus nuptiarum lege permiscentur. Pari modo apud Aegyptios usitata fuisse conjugia fratris cum sorore, auctor est Diodorus, lib. I, cap. II. Hinc Theocritus celebrat nuptias Ptolemaei Philadelphi cum Arsinoe sorore, tanquam nuptias Junonis et Jovis. Denique hic vers. 3, satis significat Moses, tam Aegyptiorum quam Chananaeorum in hisce connubiis et libidinibus corruptissimos fuisse mores. De aliis gentibus barbaris audi Euripidem in Andromede: Tale est omne barbarum genus, Pater cum filia, filius cum matre; Miscetur soror cum fratre. Indos, Aethiopes ac Medos cum matribus et filiabus concumbere solitos, testis est S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinian. Quin et de Romanis audi S. Gregorium ad interrogat. Augustini, cap. VI: «Quaedam, ait, terrena lex in Romana republica permittit, ut sive frater, sive soror, seu duorum fratrum germanorum, vel duarum sororum filius et filia misceantur; sed experimento didicimus, ex tali conjugio sobolem non solere succrescere.» Multi nuditatem patris tui active capiunt, q. d. Eam quam nudavit, aut nudare potestatem habet pater tuus, id est, cum uxore patris tui ne concumbas, sive ea sit mater tua, sive noverca; unde expositionis gratia additum volunt et (id est scilicet) nuditatem matris tuae. Neque de tali flagitio vetando, quale esse patris pudenda retegere, ad impii Chami exemplum, ullus unquam legislator cogitavit.
18:8
8. Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies, — q. d. Non habebis rem cum noverca tua. Turpitudo enim patris tui est. — Hebraice, nuditas enim patris tui est, q. d. Eam nudavit et cognovit pater tuus: unde omnino indecens et inhonestum est ut tu eam cognoscas.
18:9
9. Turpitudinem sororis tuae ex patre (quae eumdem tecum habet patrem, sed aliam matrem), sive ex matre (quae eamdem tecum habet matrem, sed alium patrem), quae domi vel foris nata est, non revelabis. — «Domi nata est,» quae nata est ex legitimo matrimonio et conjuge; conjux enim sola legitime ad domum viri pertinet: hinc foris nata dicitur, quae nata est ex pellice vel concubina. Ita Radulphus et Abulensis. Verum simplicius verba ut sonant accipies; ne quis enim putaret vetari tantum conjugium sororis quae domi nata est, lex addidit, «vel foris nata est:» talis est, verbi gratia, illa quam de priori marito mater susceperat, et cum qua in domum venerat, quando secundo huic marito nupsit, q. d. Uterinam sororem, etiam foris et extra domum natam nemo ducet. Ita S. Augustinus, cujus et haec praeclara est vox, lib. XVII De Civit.: «Commixtio sororum et fratrum quanto est antiquior compellente necessitate, tanto postea facta est damnabilior religione prohibente.» Ita Amnon incestum cum Thamar sorore morte luit, II Reg. XIII, 32.
18:10
10. Turpitudinem filiae filii tui, vel neptis ex filia non revelabis, quia turpitudo tua est, — quia scilicet a te recta linea descendit neptis, ideoque tecum quasi una censetur, ut, si ejus turpitudinem reveles, tam tuam quam ejus turpitudinem reveles; et si ejus partibus inhonestis abutaris, tam indigne agas, quam si tuis abutereris. Ita Abulensis et Oleaster.
18:11
11. Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit patri tuo, et est soror tua, non revelabis, — q. d. Filiam novercae tuae, quae tibi quasi est soror agnata, non duces, nec cognosces.
18:12
12. Turpitudinem sororis patris tui non discooperies (q. d. Non duces, nec cognosces amitam tuam), quia caro est patris tui, — quia scilicet est consanguinea patris tui. Hebraice est, quia reliquiatum est patris tui: nam pater et amita ab uno parente, et una carne decisi sunt, cujus unam partem habet parens, alteram soror ejus, quae est amita nepotis, q. d. Quia amita proxime contingit patrem tuum, ita ut una videatur esse caro cum eo: hinc non decet ut ejus turpitudinem reveles, sicut non decet ut reveles turpitudinem patris tui. Abulensis putat hic a pari prohiberi matrimonium patrui cum nepte, sicuti prohibetur amitae cum nepote: est enim idem utrobique gradus consanguinitatis. Verum melius censet Cajetanus illud non prohiberi, quia non exprimitur, uti caetera omnia, quae tam exacte et minutim hic a Mose describuntur. Unde talis matrimonii exemplum est in Othoniele et Axa, Judic. I, 13. Quaeres, cur potius vetuit Deus matrimonium cum amita, quam cum patruo? Respondeo: Causa est, quod cum vir caput sit uxoris, si nepos duceret amitam, oporteret eam subesse nepoti; hoc autem indecens est: in altero autem, patruo subest neptis, quod decentius est.
18:14
14. Turpitudinem patrui tui non revelabis (ut scilicet uxorem ejus ducas aut cognoscas, ipso etiam mortuo. Unde explicando subdit Moses): nec accedes ad uxorem ejus. — Praecedentes gradus hucusque vetiti fuerunt consanguinitatis; hic incipiunt gradus affinitatis olim vetiti, qui a copula carnali promanant, uti priores consanguinitatis derivantur ab eadem communi origine, puta ab eodem patre, avo, vel abavo.
18:15
15. Turpitudinem nurus tuae non revelabis, — non habebis rem, nec jungeris matrimonio cum uxore filii tui, etiam eo mortuo. Nec discooperies ignominiam ejus, — id est turpitudinem, hebraice nuditatem, scilicet nurus, non filii, ut vult Abulensis. Patet ex Hebraeo.
18:16
16. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis: quia turpitudo fratris tui est. — Excipe, nisi frater moriatur sine liberis: tum enim non tantum potest, sed et debet eam frater mortui accipere uxorem, ut suscitet semen et liberos fratri suo, uti praecipitur Deuteron. XXV, 5. Tantum ergo vetatur hic ne frater fratriam, id est fratris uxorem, ducat, si ex ea supersint liberi, vel si illa per repudium a fratre adhuc vivente discesserit. Ita S. Augustinus, Quaest. LVIII. Hinc patet quam perperam Henricus VIII, Angliae rex, ex hac lege voluerit repudiare Catharinam uxorem suam, quasi matrimonium cum ea initum esset irritum, ex eo quod ipsa prius nupta fuisset Arcturo fratri Henrici; nam Arcturus ex Catharina prolem non susceperat, itaque juxta legem Deuter. XXV, 5, debuisset Henricus ducere Catharinam, ut ex ea suscitaret semen Arcturo fratri suo. Hanc enim legem esse juris naturae, ac proinde etiamnum Christianos obligare praetendebat Henricus: quod an verum sit disputabo vers. 18. Perperam quoque Tertullianus, lib. De Monogamia, cap. VII, per fratrem hic quemvis Judaeum, sive non allophylum intelligit, quasi lex haec vetet Judaei mortui uxorem ab alio quolibet Judaeo duci, praecipiatque ei monogamiam; nam certum est fratrem hic proprie accipi: sic enim proprie capiuntur pater, mater, soror, aliaque cognationum vocabula quae hic recensentur.
18:17
17. Turpitudinem uxoris tuae, et filiae ejus non revelabis; — te et copulatim accipe, q. d. Non contrahes matrimonium cum matre et filia ejus, id est privigna tua, ut vel simul, vel successive utramque habeas uxorem. Filiam filii ejus, et filiam filiae illius non sumes, ut reveles ignominiam (hebraice nuditatem) ejus, quia caro illius sunt (quia scilicet conjunctae sunt et sanguine proximae uxori tuae, ac proinde omnino indecens est, ut tu earum turpitudinem reveles), et talis coitus incestus est. — Hebraice, nefas est; Septuaginta, impietas est; Chaldaeus, consilium peccatorum est.
De Natura Incestus Porro incestus est consanguinearum vel affinium abusus, ideoque est distincta species luxuriae triplici de causa, inquit D. Thomas II-II, Quaest. CLIV, art. 9: «Primo, quia naturaliter homo debet quamdam honorificentiam parentibus et cognatis, in tantum quod apud antiquos, ut Valerius Maximus refert, non erat fas filium simul cum patre balneari, nec se invicem nudos conspicere; secundo, quia personas sanguine conjunctas necesse est ad invicem simul conversari, sicque continuo haberent occasionem luxuriae, nimisque emollescerent; tertio, quia per hoc impediretur multiplicatio amicorum, ut docet S. Augustinus, lib. XV De Civitate, cap. XVI. Addit, quarto, Aristoteles in II Politic., quia, cum naturaliter homo consanguineam diligat, si adderetur amor qui est ex commixtione venerea, fieret nimius ardor amoris, et maximum libidinis incentivum, quod castitati repugnat.» Hinc incestus dicitur quasi non castus: licet alii deducant a cesto, id est cingulo, quo uxor, cum maritalis illi fides dabatur, a marito cingebatur, vel potius discingebatur, dicente Phyllide apud Ovidium in epistola ad Demophoonta: «Cui mea virginitas avibus libata sinistris, Castaque fallaci zona recincta manu.» Sic ergo incestus est concubitus illegitimus, cui cingulum legitimarum nuptiarum insigne, ob consanguinitatem, adhiberi nequit. Denique S. Augustinus, et habetur XXXII Quaest. VII, cap. Adulterii: «Adulterii, ait, malum vincit fornicationem; vincitur autem ab incestu. Pejus est enim cum matre, quam cum aliena uxore concumbere.»
18:18
18. Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies. — Hebraice additur, «ad affligendum illam,» si videlicet videat sororem sibi superinduci velut pellicem, itaque oriatur inter eas simultas et aemulatio. Vide Gen. XXX, 1. Nec revelabis turpitudinem ejus adhuc illa vivente, — quia illa mortua potes accipere uxoris tuae sororem in conjugem: hoc enim lege veteri licuit, sed in nova jam non licet. Jam enim affinitas usque ad quartum gradum dirimit matrimonium, sicut et consanguinitas.
An Hi Gradus Jure Naturae Sint Prohibiti Quaeres, an hi gradus omnes, qui hoc capite recensentur, jure naturae ita absolute sint prohibiti, ut irritent matrimonium, nec Pontifex in iis dispensare possit. Affirmavit Henricus VIII, qui hanc legem praetendit suo divortio cum Catharina; affirmarunt eodem tempore nonnulli Doctores in variis universitatibus, sed Angelottis Henrici corrupti. Ratio eorum erat, quod Chananaei contra has leges peccantes, puniti sint a Deo, ut patet vers. 24; atqui Chananaei non habebant aliam legem quam naturae: ergo leges hae sunt leges naturae. Verum contrarium est de fide: probatur primo, ex definitione Concilii Tridentini, Sess. XXIV, can. 3: «Si quis, ait, dixerit eos tantum consanguinitatis et affinitatis gradus, qui Levitico exprimuntur, posse impedire matrimonium contrahendum, et dirimere contractum, nec posse Ecclesiam in nonnullis illorum dispensare, aut constituere, ut plures impediant; anathema sit.» Secundo, Jacob duas sorores Rachel et Liam uxores habuit, quod tamen hic vetatur vers. 18. Tertio, si quod hic dicitur, ut nullus fratris sui uxorem ducat, absolute sit praeceptum naturale, ergo non licuisset pariter ex lege naturae, eamdem ducere eo casu, quo frater sine liberis erat mortuus: quod tamen licuit, ut patet Deuter. XXV, 5; quod enim absolute jure naturae est vetitum et malum, nullo casu licet. Rursum si haec lex esset naturae, debuisset hic tam prohiberi matrimonium patrui cum nepte, quam amitae cum nepote. Illa enim causa discriminis et disparitatis quam dedi vers. 12, exilis est, neque sufficit ad jus naturae evertendum, neque tollit consanguinitatis in pari gradu vinculum aequale. Quarto, idipsum patet ex communi praxi Ecclesiae, quae saepe in gradibus hic prohibitis dispensavit et dispensat, uti dispensavit Pontifex cum Catharina Arcturi conjuge, ut eo mortuo nuberet Henrico VIII, fratri Arcturi Angliae regi. Denique communis Doctorum sententia est, solos gradus consanguinitatis lineae rectae inter ascendentes et descendentes, et ut summum primum gradum in linea transversa, qui est fratris cum sorore (quanquam hoc ipsum neget Cajetanus), jure naturae irritum facere matrimonium. Hi ergo gradus vetiti sunt Judaeis lege divina positiva, quae jam abolita est, et Christianos non obligat: Ecclesia tamen hanc legem renovavit, et eosdem gradus in connubiis Christianis vetuit (atque alios insuper addidit); idque primo, quod natura et naturalis verecundia ab eis abhorreat, cui sine justa causa contraire peccatum est: unde et Gentes Chananaeorum contra facientes, hic a Deo punitae et expulsae dicuntur vers. 24. Ubi tamen nota Gentes illas magis ob idololatriam, sodomiam aliaque scelera expulsas fuisse, uti dicam vers. 28. Secundo, quia lex naturae huc inclinat, ut talia matrimonia irritentur per legem positivam, in quam proinde cadit dispensatio, quando aliunde majus bonum commune id exposcit, et facile repenoit tegitque indecentiam, et quidquid naturali pudori alias videretur in hac conjunctione contrarium. Atque hinc patet, quid respondendum sit ad rationem in contrarium allatam. Atque hoc tantum voluit Concilium Toletanum, Sess. II, cap. V, cum ad hasce Levitici leges alludens ait: «Sancimus ne quis fidelium propinquam sanguinis sui, usquequo affinitatis lineamenta generis successione cognoscit, in matrimonio sibi desideret copulari; quoniam scriptum est: Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedat; nec sine denuntiatione fit sententiae; nam infert: Anima quae fecerit de abominationibus istis quippiam, peribit de medio populi sui.»
18:19
19. Nec revelabis foeditatem (id est, turpitudinem) ejus, — hebraice enim est eruat, id est nuditatem, quam Noster interpres passim hic turpitudinem vertit. Mulieris in separatione menstruali, — quae scilicet patitur menstrua, vel quae sanguinem quemlibet ex utero patitur. Vide supra, cap. XV, 19. Haec lex moralis est, et in nova lege obligat; quia continet praeceptum de non accedendo ad mulierem menstruatam; quod naturali quoque ratione prohibetur, tum quia est res indecens et foeda, tum quia ejusmodi congressus partui, si qui ex eo sequatur, est noxius, quod proles ex eo concepta saepe sit leprosa, deformis aut imbecillis: ita Medicorum consensus. Imo in gravi rerum necessitate, cum eam subit periculum mortis, plerumque est tantum veniale peccatum.
18:20
20. Cum uxore proximi tui non coibis, — hic enim adulterium est contra justitiam debitam proximo.
18:21
21. De semine tuo non dabis, ut consecretur idolo Moloch: nec pollues nomen Dei tui. — Quaeres, quodnam fuerit idolum Moloch? Nota, Moloch idem esse cum Molech (uti jam punctant et pronuntiant Hebraei), et cum Melech, id est rex; et cum Melchom, id est rex eorum. Unde S. Hieronymus in Isaiae LVII Moloch vocat regem, et Septuaginta hic Moloch vertunt archonta, id est principem. Vocatus est ergo Moloch, id est rex et princeps, scilicet hominumque Deumque, ob insignem observantiam cultumque illius idoli, quasi ipse summus esset omnium Deus. Sic et Aethiopes etiamnum Deum vocant emlach, id est regem, ab Hebraeo Melech, id est rex. Dico primo: Moloch fuit Baal, id est deus Ammonitarum, cui Judaei non tantum semen suum per mollitiem et idololatriam, sed et filios suos per parricidium et idololatriam, eos igne comburentes, offerebant. Patet hoc IV Regum cap. XXIII, 10, ubi Josias edixit, «ut nemo consecraret filium suum aut filiam per ignem Moloch.» Et Jerem. XXXII, 35: «Ut initiarent filios suos et filias suas Moloch;» et Psal. CV, vers. 37 et 38: «Et immolaverunt filios suos et filias suas daemoniis,» puta Moloch.
Statua Moloch Dico secundo: Hebraei, et ex iis Lyranus, Abulensis, Adrichomius, A Castro, et passim recentiores tradunt quod idolum Moloch fuerit statua concava manus habens latas, in quibus ponebatur puer immolandus, qui igne statuae intrinsecus subjecto comburebatur, vel traducebatur per ignem, id est impellebatur per ignem in brachia Moloch, ut ejus quasi amplexu cremaretur, itaque gratum fieret deo Moloch sacrificium, et tunc dicebant puerum a diis ad aethera raptum. Talis enim describitur statua Saturni (qui vel similis, vel idem fuit cum Moloch) a Diodoro, lib. XX; licet alii, sed pauci, putent puerum per os Moloch injectum fuisse in ejus ventrem, ibique combustum. Verum vastum nimis et horrendum fuisset hoc os. Sin autem filios et filias non comburendos, sed sacris Moloch initiandos offerrent, tunc eos per medium duarum pyrarum adigebant ad idolum. Vide Plutarchum, libro De Superstitione. Jam ne puerorum vel ita adactorum, vel ardentium et morientium ejulatus audiretur a parentibus, sacerdotes aliique idoli ministri pulsabant toph, id est tympanum: inde locus dictus est Tophet, sicut a possessoribus, puta a filiis Hennom, dictus est gehennom, id est, vallis Hennom. Unde a simili crudelitate et incendio, infernus a Christo vocatur gehenna, Matth. V, 23. Porro certum est Judaeos in deserto coluisse Moloch, ut patet Actor. cap. VII, vers. 43. Et sane eos illi valde fuisse addictos conjicitur, ex eo quod studiose tum hic, tum cap. XX, prae caeteris idolis illius cultus eis vetetur. Forte Judaei ad hoc incitati sunt per exemplum Abrahae parentis sui, qui filium suum Isaac Deo immolavit; sed perperam. Abraham enim id fecit ex peculiari et expresso Dei mandato, atque suum Isaac non idolo, sed Deo vero immolavit. Hac enim ex causa multi censent Moloch Judaeorum habuisse caput vituli, eo quod Judaei in deserto Serapim, id est vitulum, coluerint.
De Identitate Moloch Dico tertio: Oecumenius in Actor. VII, et Arias Montanus in Amos I, putant Moloch esse Mercurium: hunc enim dictum esse Moloch, a malach, id est nuntius, eo quod ipse haberetur animarum ductor, et deorum nuntius. Cajetanus putat Moloch fuisse Priapum. Alii censent Moloch fuisse Jovem: hic enim est Melech, id est, rex deorum. Alii, inter quos est Christophorus a Castro in Jeremiae XXXII, 35, opinantur, et forte verisimilius, Moloch fuisse Saturnum: licet enim Gentiles non tantum Saturno, sed et Jovi, Dianae, Baccho, Marti, Palladi, Agraulidi, Diomedi humano sanguine litarint, uti testatur Cyrillus, lib. IV Contra Julianum, post initium, et fuse Eusebius, lib. IV De Praeparatione, cap. VII, ex Diodoro, Dionysio Halicarnasseo, Manethone et aliis idipsum docet: tamen Phoenices sive Chananaeos (quibus vicini erant Judaei) et ab eis prognatos Carthaginenses, proprio Saturno immolare solere homines amicissimos et pueros suos, praesertim in gravi aliqua calamitate ad eam avertendam, docet Eusebius supra, et Philo, lib. I Histor. Phoenicum, Curtius, lib. IV, et Diodorus, lib. XX. Unde Imilce, Annibalis uxor, cum Aspar filius ejus esset mactandus: «Me me, ait, quae genui, vestris absumite votis.» Ita Silius Italicus, lib. IV Punicorum. Hinc et Plato, Plutarchus et Dionysius Halicarnasseus, docent apud Phoenices, Carthaginenses, Rhodios et Cretenses moris fuisse, ut infantes principali honore insignes, quos sors jacta designasset, in regio ornatu Saturno immolarentur: a quibus sacris cum postea descivissent Carthaginenses, victi ab Agathocle, ac deos propterea subiratos arbitrantes, ducentos nobilium filios mactarunt, diisque immolarunt, ait Festus apud Lactantium, lib. I De Falsa Religione, cap. XXI. Atque hac de causa finxerunt Poetae Saturnum voluisse devorare Rheae parentis filios, sed sonitum et vocem matris, atque Jovis pueri vagitum eum avertisse et deterruisse. Ita S. Augustinus, lib. VII De Civit. IX.
Similis Idololatria apud Indos Similis idololatria hoc nostro saeculo viguit apud Indos: Mexicani enim quotannis ad 20 hominum millia immolabant daemoni; et in Mechoacam urbs daemon sibi offerri postulabat id quod civibus erat charissimum, uti sponsam, vel infantem speciosum: ea de causa indigenae tam truculentum Deum perosi, Christi fidem obviis ulnis sunt amplexi, ut P. Antonio Mendozio Provinciali Societatis nostrae, Mechoacani proceres testati sunt. Disce hic crudelitatem daemonis, qui pro suis exiguis donis quae suis largitur, tam pretiosas, calamitosas et funestas sibi deposcit victimas. Idem hodie experiuntur sagae, imo peccatores omnes, qui pro vili voluptate animam suam diabolo vendunt ad aeterna tormenta.
Pietas Constantini Audi ex adverso pietatem et benignitatem Constantini Imperatoris, qui lepra percussus, cum consilio quorumdam, puerulorum sanguine lavandus esset, audiens matres ejulantes, et causa tanti luctus cognita, illucrymans dixit: «Romani imperii dignitas et amplitudo fontem et radicem habet veram pietatem. Ut igitur ex ea me provenisse ostendam, valetudinem meam innocentium puerorum vitae posthabeo.» Ita Nicephorus, lib. VII Historiarum, cap. XXXIV. Hinc Deus illi rependit sanitatem per baptismum, tantumque imperii decus et gloriam.
Sensus Tropologicus: Semen Dare Moloch Tropologice, Moloch semen suum dant, qui boni aliquid operantur vanae laudis, vel honoris terreni acquirendi gratia, inquit Radulphus. Longe verius semen suum dant Moloch, qui proles suas daemoni devovent, qui eas in haeresi, libidinibus, rapinis aliisque peccatis educant. Sed cui? Moloch, id est, regi crudelissimo, tyranno maximo, scilicet diabolo. «Injustum est, ait S. Gregorius, servire diabolo, qui nullo placatur obsequio.» Et S. Augustinus, sermone 4: «Quid, ait, pravius? quid malignius? quidve nostro adversario nequius? qui posuit in coelo bellum, in paradiso fraudem, odium inter primos fratres, et in omni opere nostro zizania seminavit. Nam in comestione posuit gulam, in generatione luxuriam, in exercitatione ignaviam, in conversatione invidiam, in gubernatione avaritiam, in correctione iram, in praesulatu sive dominatione superbiam. In corde posuit cogitationes malas, in ore locutiones falsas, in membris operationes iniquas: in vigilando movet ad prava opera, in dormiendo ad somnia turpia. Laetos movet ad dissolutionem, tristes autem ad desperationem. Sed ut brevius loquar, omnia mala mundi ejus pravitate sunt commissa.» Hinc est ignis concupiscentiae, quo suos hic Moloch adurit, ut eos secum igne gehennae comburat. Nec pollues nomen Dei tui. — Hoc enim mihi meoque nomini esset dedecori, si me relicto, vel in mei injuriam coleres idola, et maxime Moloch tam infami cultu.
18:22
22. Cum masculo non commiscearis coitu femineo, — qualis est sodomia, quae abominatio est naturae et gratiae.
18:23
23. Cum omni pecore non coibis, — q. d. Cum nullo pecore coibis. Nota: omnis non idem est quod nullus, etiam juxta regulas aequipollentiarum apud nostros Dialecticos. Secus est non omnis: hoc enim apud Dialecticos idem est quod aliquis non; apud Hebraeos vero saepe idem est quod nullus. Unde sequitur:
18:24
24. Nec polluamini in omnibus his, — id est, in nullo eorum polluamini.
18:25
25. Quibus polluta est terra. — Hinc disce vitia, praesertim enormia, esse tam horrenda et putida, ut non tantum ipsos peccatores polluant, sed et terram in qua ipsi habitant, hac infamia aspergant, ut a sceleratissimis incolis scelerata ipsa et polluta vocetur. Cujus (scilicet terrae, id est quorum, scilicet in terra ista habitantium) ego scelera visitabo, — id est puniam; est metonymia. Terra enim, quae immediate ante proprie capiebatur, hic metonymice pro terrae incolis capitur. Ita S. Augustinus, Quaestione LVIII.
18:26
26. Tam indigena quam colonus. — «Colonus» vocatur hic incola, qui in Hebraeorum coloniam et legem transiit et inter eos «peregrinatur,» id est habitat.
18:28
28. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem quae fuit ante vos. — Nota to evomuit, q. d. Cum Deus Chananaeos sua terra per Hebraeos expulit, etiam ipsa terra quasi gaudens et probans, neque retinens, sed dimittens eos, quodammodo ejecit ipsos. Loquitur de futuro quasi de praeterito prophetice: «evomuit,» id est, certo et brevi evomet. Rursum est hic metaphora Hebraea, qua ad majorem emphasin, vita et actio animalis tribuitur rei inanimae. Simili tropo dicitur terra gemere, clamare, irasci et expetere vindictam, ut: «Excandescet in illos (reprobos) aqua maris,» Sapient. cap. V. «Omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc,» Rom. VIII. Hoc enim tropo vult significare Scriptura enormitatem criminum, quod scilicet ipsae creaturae irrationales suo creatori semper obedientes, et pro illo pugnantes detestentur peccatores tales, eosque terra quasi evomat, cum illi expelluntur ab ea: detestentur, inquam, detestatione et appetitu naturali, quo in ordinem suum, totiusque universi, ac Dei voluntatem implendam feruntur, atque aversantur ea quae sunt his contraria: idem facturae appetitu rationali, si eum haberent. Scelera ergo Chananaeorum causa fuerunt, cur ipsi ab Hebraeis possessione sua depulsi sunt. Ubi nota scelera haec Chananaeorum fuisse adulteria, idololatrias, sodomias, bestialitates, etc., de quibus vers. 20 et seq., potius quam connubia cum neptibus, affinibus et cognatis, superius recensita; quia haec jure naturae non erant irrita, sed tantum habebant indecentiam et inverecundiam quamdam, ob quam videntur tantum venialia fuisse peccata: quod enim jam sint mortalia, quodque irritent matrimonium, id habent ex jure positivo humano. Ita Cajetanus, Bellarminus et Sanchez, tom. II De Matrim. lib. VII, Quaest. LII. Hujus expulsionis Chananaeorum aliam quoque causam dant S. Augustinus, serm. 105 De Temp., et Epiphanius, lib. II Contra Haeres. cap. LXVI, et Andreas Masius in Josue I, scilicet Chananaean in divisione orbis cessisse Sem ejusque posteris; sed Semitas Chananaeos, posteros Cham, vi inde expulisse, ac proinde jure a Deo Hebraeis, nepotibus Sem, eam restitutam esse, hujus rei argumentum esse, quod Melchisedech, qui vel Sem fuit, vel ex Sem natus, in Chananaica habitarit. [Verum Chananaean in sortitione orbis cessisse Chananaeis, non Semitis, ostendi cap. IX et X Genes. Rursus, Melchisedech non fuisse Sem, vel Semitam, sed potius ex Cham et Chanaan prognatum, ostendi Genes. XIV.]
18:3
Egypti, in qua habitastis, non facietis; et iuxta morem regionis Chanaan, ad quam ego tntroducturus sum vos, non agetis , nec in legitimis eorum ambulabitis ». Quae generaliorl nomine prares wy, eadem mox modo npn /egitima usu recepta, modo a'z2v3 iudicia auctoritate aliqua constituta vocantur. v. & « Facietis » vero « iudicia mea, et praecepta. mea. servabitis, et ambwlabitis in. eis. Ego Dominus Deus vester ».
18:5
v. 5 « Custodite leges meas atque iudicia, quae faciens homo vivet in. eis » (ef. Ez. 20,11). Verba etiam citant Rom. 10,5 et Gal. 3,12 ad demonstrandum, legem praestitisse bona vitae temporalis, dum gratia praestet bona vitae aeternae. Expressio opponitur alteri 17,1^ zntertbit, et similibus. « Ego Dominus ». Lex datur v;ris, non enim mulier virum subigit, sed mulierem vir. Prohibet ea immediate copulam , ergo non solam permanentem unio - nem attentatam , sed vel unicum incestuosum, adulterinum , imo v. 19 cum propria uxore intempestivum coitum. Similiter, quod cap. 90 : punitur, non est solummodo eiusmodi matrimonium attentatum, sed copula. Tamen legis Lev. 18 finis primarius utique est inhibere consanguineorum et affinium coniugia : quae efficacissime inhibebantur ipsa prosceripta copula. | Lex, qualis ante Moysen viguerat, non videtur prohibuisse alientgenarwn coniugia. E Gen. 25,3; 26,34; 28,1 sq. non efficitur patriarcharum aevo eiusmodi coniugia fuisse stricte prohibita, sed solum habita esse minus honesta. Verum adscripto v. 21 Moyses praecedentia omnia (v. 6-20) ad mulieres Hebraeas limitavit, coitum cum alienigena absolute inhibens. Quem versum Moysi attribuimus, cum ob expressionem familiarem « non pollues nomen Dei tui », et alteram expressionem in prioribus nequaquam adhibitam « de semine tuo non dabis transmittendum », tum ideo quod eiusmodi stricta prohibitio ante Moysen certe non fuerit, inde a Moyse certe viguerit, ergo supponenda sit a Moyse esse invecta. Ceterum adverte, alienigenam ritibus Hebraeorum accedentem eo ipso factam esse Hebraeam eique aditum patuisse ad hebraeum torum. V. 21 confodit matrimonia mixta. Etiam v. 18-290 recentiores esse videntur quam v. 8-17, qui impedimenta . permanentia recensent et voce n'y singuli ordiuntur, dum v. 18-20 de impedimentis agunt temporaneis. Nota, Iacobo fas adhue (v. 18) fuisse duabus simul sororibus uti uxoribus. Tamen v. 18-20 ab ipso Moyse esse adiecta, affirmare non ausim; potuere haec esse illo paulo antiquiora. Appendiculae rationem habent v. 22 sq., quae etiam collector inserto v. 21 a praecedentibus distinxit. Primum adseripsisse vix credo, cum etiam poenas 20,13. 15 crediderim collectore esse antiquiores. Sodomia et bestialitas sane nullo non tempore gravissima habebantur scelera. | &. Copulae vetitae ob rationes permanentes Lev. 18,6-17. Arg. — Praemittur regula generalis v. 6, legis materiam distincte enuntians, voce item usa n", quae porro initio singulorum v. 1-17 versuum repetitur. Proscribuntur primum copulae eorum, qui unam aequiparatur uxor patris quaelibet v. 8; [filia et] neptis v. 10) etsororis sensu latiore acceptae v. 9. 11; dein aliorum quorumdam, sc. amitae v. 12 sq., patrui uxoris v. 1^, nurus v. 15, fratriae v. 16, filiae vel neptis quas ex alio patre genuit uxor v. 17.
18:6
v. 6 « Omnis homo » — Hebr. vir — « ad proximam sanguinis sui non accedet , ut revelet turpitudinem eius. Ego Dominus ». Ex 95,49 efficitur, v2 »Nv designare hominis propinquos et, quod ib. adscripto 3nn2w»* significatio ad consanguineos restringatur, suggerit sine eo addito vocem tam consanguineos quam affines designare. An *^Nv Prov. 5,11; Ps. 72 (13), 26; ''1 (18), 20. 91; ler. 51,35 reapse vertendum sit tandem ex Adamo nati essent una caro, sed lege nostra positiva intra certos limites restringitur. Mera item propinquitas habetur quoad amitam patrui uxorem, nurum, iratriam uxorisque filiam et neptem ex alio patre prognatas (v. 12-17). Hae leges, quatenus magna ex parte sunt juris naturalis, in stirpe electa debuere esse perantiquae. Pere eosdem gradus vetitos observavere Arabes, teste Corano Sur. IV. 26 sq. : matrem patrisque uxorem quamlibet, filiam, sororem, amitam, fratris sororisve filiam, uxoris matrem, privignam, nurum, duas simul sorores, viro libero iam coniugatam; addunt vero nutricem et collactaneam. :
18:8
v. 8 « Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies », ne mortuo quidem patre, eo quippe superstite ea copula lam esset prohibita qua adulterium (cf. Gen. 35,22; 49,8). Dubitat Kn., utrum "y2N nvN intelligatur latius an pressius, includatve concubinas, quarum erat quidem verum matrimonium. Nihil efficitur e 3 Reg. 2,17, cum Abisag et Da- v. T-17 TW : hac voce singula vetita incipiunt. casus particulares v. 7-17; v. 18-20 singuli incipiunt a VN (s). (8. ob rationes temporaneas v. 18-21.) Septem binarii legum, quorum (res formula | EIDV | et quatuor formula ES clauduntur. RENS Formula dividens utramque seriem : | Custodite etc. b. Legum series posterior Lev. 19,19-30. Septem ordines legum, quorum quatuor formula | EIDV | et (res formula | EI | clauduntur. 1 LLL v. 2 3n p 5er? 232 VON VUN (x. poena coitus cum ethnica v. 1-5;) v. 5 delebo eum (ef. 17,9. 10.14. 16) v. 6 UN v53 (8. poena consulentium magos v. 6.) v. 6. delebo eum Formula deeretorum ordines distinguens v. 7 sq. : | Sancti estote etc, — EIDV — Custodite etc. — EI qui sanctifico vos E CRDMULIEPDGEREC T ENIM DX CD CIO ow ur cn b. Poenae attentantium coniugia illicita v. 9-26 : v. 9 qUN V^N VN *2 «. poena capilis v. 9-16, v. 10-16 qUN(n)U*N" septies Q. poena illegitimae prolis v. 17-21. Epilogus v. 22-26 : | Custodile etc. — Ne faciatis etc. —- EIDV qui separavi vos etc. — Sancti estote etc. — EIDV qui separavi vos. v. 27 *5 nÜN "IN. UNI [Appendicula de habentibus pythonem v. 27] b. Statuta de irregularitatibus permanentibus v. 16-24 : 17 39x Bro qywo ww regula generalis v. 17 sq., . 18-21 YN VN (53) ter irregularitates particulares v. 18-23. v. 23 EI qui sanctifico eos. regula generalis v. 2, v. 2 sanctificati sunt mihi : EI. v. 3 nUN vw 52 irregularitates particulares v. 3-8. : VOS: [casus particulares v. 10-16.] | v. 16 EI qui sanctifico eos. | ÜIRV! 19,8 30. "K. 0V De dei CY] vidis matrimonium non fuerit consummatum ; nihil e 2 Reg. 16,21 sq., Absalomi quippe cum concubinis patris superstitis coitus iustum erat adulterium. Dices, rationem « furpitudo enim patris tui est » aeque valere quoad concubinas. Tamen haec non sunt definienda a priori, sed ex ipsis legis verbis : sic incestum non committit, qui fornicatur cum ea, quacum pater fornicabatur, licet fornicatione etiam fiant fornicarli una caro (1 Cor. 6,16). Quaerunt, cur non explicite proscribantur mupliae patris cum filia. Eae omnino excluduntur eo, quod in tota hac materia tamquam evidens praesupponitur, axiomate turpitudinem patris non esse revelandam. Quod axioma non praesupponitur solum, sed v. 7 diserte enuntiatur illis verbis Turpitudinem patris tui. — Erat autem tam evidens. apud Hebraeos illud axioma, imo tam alienum vel ab Aegyptiorum « consuetudine » et Chananaeorum « moribus » (v. 3), ut illud ipsum non esset h. 1. enucleatius proponendum, sed eius solummodo remotiores quoad personas patri propinquas sequelae evolvendae. Non est, cur versum aliquem exoeidisse (Dillm.) supponamus. |
18:9
v. 9 « Turpitudinem sororis tuae ex patre sive ez matre, quae domi vel foris genita est, non revelabis ». Prohibetur coniugium cum sorore etiam ex eodem patre et eadem matre nata non solum a fortiori (Aug.), sed ipso textu, quo eiusmodi soror convincitur duplici subesse impedimento. Proxime utique prohibetur coniugium cum sorore ex alterutro parente nata. Licet aliassoror dicatur non ea tantum quae immediate, sed etiam quae mediate ex eodem parente nata est, ergo sororis vel fratris filia, tamen vox in huiusmodi lege striete est accipienda. Ipse Abraham fratris filiam duxerat (Gen. 20,12; cf. 11,29). Verba quae dom vel foris genita est eum solis verbis sive ex matre coniunxit Syr., explicans . genitam ez patre tuo aut ex alio viro, sive ante nuptias cum patre initas, sive adulterio in coniugio, sive patre vita functo. Sed melius Vulg. Targ. iungunt voci sororis, ut praeter sorores modo recensitas ex eadem matre natas includantur sorores ab eodem patre procreatae sive iusto aliquo toro, sive fornieatione aut adulterio. Secundum quam interpretationem magis obviam magis etiam explicite prohibetur matrimonium cum sorore ex eodem patre et matre nata : cf. Ps. fon. Porro domus censetur esse, ubi pater : quare dom: natae censentur eae, quae a patre genitae sunt legitimo aliquo toro, a matre in huius . patris coniunglo ; foris, quae a matre extra vel praeter idem coniugium, .& patre fornicatione vel adulterio genitae sunt. v. 10 commercium cum nepte proscribit : « Turpitudinem filiae filii fui vel neptis ez filia non revelabis , quia turpitudo tua est ». Pari iure proscriptum censeri debet commercium nepotis cum avia, quod tamen ob disparem aetatem perrarum esse debuit.
18:11
v. 441 « Turpitudinem filiae uxoris patris tui », quae uxor uti v. 8 tua mater non est, « quam peperit patri tuo et est soror tua, non revelabis ». Nonne id iam v. 9 prohibebatur? Adverte, alterum n52n 5 legisse LXX : Turpitudinem filiae uxoris patris tui non revelabis : genita patris tui, soror tua est, non revelabis turpitudinem etus. Similiter Syr. : Turpitudinem filiae wxoris patris tui, genttae patris tui, non revelabis etc. Praeferenda omnino lectio LXX : v. 11 se habet ad v. 9, uti v. 8 ad v. 4. Declaratur eiusmodi puella esse, non natura quidem, sed iure et aestimatione patris filia et filii soror. Prohibetur amitae commercium.
18:12
v. 12 « Turpitudinem sororis patris twi non discooperies : quia caro est patris tui ».
18:13
v. 43 « Turpitudinem sororis matris tuae non revelabis, eo quod caro sit matris tuae ». Hebr. utroque versu ?Nv. Etiam patruus, 1. e. patris frater, sicut amita, est patris propinquus (Vulg. caro); hine
18:14
v. 1& : « Turpitudtnem patrut tui non revelabis », quae verba, utiilla v. Y turpitudinem patris tut, non propter seipsa scribuntur, sed ut principium ad conclusionem inde derivandam : « nec accedes ad uxorem eius, quae tibi affinitate coniungitur ». Loco ultimi incisi Hebr. : patrui tui wxor est, ideoque eius turpitudo patrui turpitudo est.
18:15
v. 15 « Turpitudinem nurus tuae non revelabis, quia uxor filii tui est », ideoque eius turpitudo filii turpitudo, « nec discooperies ignominiam etus ».
18:16
v. 5 « Turpitudinem patris tui et turpitudinem matris tuae non discooperies ». n dicit verenda non mulieris tantum, sed etiam viri (ef. Gen. 9,99). Turpitudinem discooperire euphemismus est pro sexuum commistione, et h. 1. intelligitur de commistione potissimum per mairimonium attentatum , secundarie item per fornicationem etc. Textum explicat Ps. Jon. : « Mulier non habeat rem cum patre suo, neque vir habeat rem cum matre sua ». Cui explicationi illud obest, quod secus in hae pericope (cf. dicenda ad v. 1^) agatur de revelanda turpiprimarie agitur, non mulier sumit virum, sed vir mulierem. Unde censuit Awg.1psam matris vocari etiam patris turpitudinem, quod coniugio ad patrem pertineat. At, licet utique Hebraei matris turpitudinem, habuerint patris propriam, id tamen h. l. exprimi non crediderim, obscuraretur sensus v. 7, non esset repetenda vox turpitudinem, sed dicendum 4Zurpitudinem patris tui et matris tuae. Verba turpitudinem patris tui absolute scribuntur, instar tituli cuiusdam pro v. 7 : Turpitudinem patris tui quod attinet, non discooperies turpitudinem matris tuae neque alius paternae uxoris. Prohibitionis rationem ad instar sequentium versuum hane exspectabis : quia turpitudo patris tui est. At in matre praesto est ratio longe efficacior : « mater tua est, non vevelabis turpitudinem eius ». Se., licet hae leges imprimis proficiscantur a reverentia patri debita, at non unice : maternam auctoritatem paternae auctoritatis esse vix non aequalem minime ignorant. Ideo h. l. et v. 13 prohibitionis ratio a matris dignitate petitur. Ad matrem proxime accedit uxor, quam sibi matre sive superstite sive demortua copulavit pater. Haec est noverca, non vero illa. v. 16 « Turpttudinem uxoris fratris tui non revelabis, quia turpitudo fratris tut est ». Cf. tamen, quae Deut. 95,5 sqq. de coniugio leviratus dicuntur. Non videtur prohibitum fuisse, ne vir duceret viduam avunculi, i. e. fratris matris, batur. Ex Num. 27,9 sqq. efficitur propinquitatem per feminas inductam habitam esse minus arctam ea, quae per viros inducebatur. Neque avunculus vetabatur ducere sororis fililam neque, uti videtur, patruus fratris filiam. Dices, si hoo fieret, fratris filiam revelaturam fuisse patrui turpitudinem, contra v. 14. Tamen illud de turpitudine unius ad alterum pertinente principium non erat indefinite et per quosvis gradus extendendum; minor praeterea indecentia erat in muliere fratris filia accedente ad patruum, qui fere parentis loco ei esset, quam in fratris filio ut marito dominante patrui viduae. Ergo, cum illud coniugii genus explicita lege non proscribatur, censeri debet fuisse licitum. — Leges hae directe pro viris feruntur, unde nepoti suo : tamen eiusmodi foedus et contra naturam erat, et quodammodo discooperiebat turpitudinem matris (v. 7). Ex v. 17 prohibebatur mulier nubere marito filiae. v. 47 « Turpitudinem wzroris tuae et filiae eius », genitae ab alio patre, « non revelabis; filtam filii eius et filiam filiae tllius » , item ab alio patre genitorum, « non sumes, ut reveles ignominiam etus ». Prohibentur nuptiae cum filia seu nepte priore matrimonio prognatis ei, qui matrem seu aviam habet vel habuit uxorem. Cum enim clausula adhuc illa vivente h. 1. non adscribatur, vetitum non. solvitur matris seu aviae morte. Plena vetiti ratio iam habetur v. 11, quod eiusmodi uxoris liberi lege habeantur tamquam posterioris mariti liberi. Hie altera adscribitur ratio : « quia caro illius sunt, [et talis coitus] incestus est ». n?NV , quia propinquitas matris suae sunt : sed sunt plus quam mere propinquae, sunt turpitudo eius. Praeterea magis h. l. quam v. 12 sq. debuit pro mero suffixo scribi ipsum nomen qnvN, quo perspiciatur, ad quod variorum in sententia nominum illud ^s referatur. LXX videntur legisse ^Nv, quod etiam contextus postulat. mma» (Theod. Céuux!) a. D23 cogitare, imprimis mala cogitare Prov. 30,32; Deut. I9319:*Ps. 36 (37),12. Hine Chald. etymon secutus consiliwm peccatorum , Syr. nefas, LXX &cí6qu«a. Lev. 19,29 praedicatur de prostitutione, Iob 31,11 de adulterio, Iud. 20,6 de foedissimo adulterio. Symm. u3coc, spurcitia.
18:18
v. 18 « Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies , nec revelabis turpitudinem eius adhuc illa vivente ». Vel obiter textum inspicienti patet, quam gratuito Protestantes Anglicani defendant, hoc textu vetari virum, quominus defunctae uxoris sororem ducat. Illud Deus fieri prohibet, quod fecerat Iacob patriarcha , infinitarum domi invidiarum causam. ratione affirmari possunt christiani hae lege teneri. Additamentum , quod LXX Deut. 27,23 soli habent : éxtxatápatog Ó xotu«ótucyoc pec Goss Yovatxoc &0ro0, secundum nostrum textum explicandum est atque limitandum. — Cum expressio vir ad fratrem suum saepe idem sonet atque alter ad alterum, per se expressio mulier ad sororem suam etiam sensum admittit una et altera mulier. Quem sensum sapienter reiecit Aug., cum eo polygamia vetaretur, quae certissime Iudaeis licita erat.
Arg. — Uxoris sororem ducere nefas, quamdiu vivit uxor; item coire cum muliere sanguiniflua, quamdiu durat fluxus; cum uxore proximi, quamdiu is superstes est; cum alienigena, quamdiu in sua superstitione perseverat.
18:19
v. 19 « Ad mulierem », sive uxor sit (cf. 15,91), sive non sit, « quae patitur menstrua » (cap. 19), « non accedes nec revelabis foeditatem evus ». Hebr. ad revelandam etc. : quippe haec una accedendi ratio haec lege proseribitur. v. 20 « Cum wzore proxima tui non coibis, nec seminis commistione maculaberis ». ! De n" y ef. quae diximus ad 6,2 (5,21). Vox popularem designat, quo tamen non permittitur adulterium cum uxore alienigenae. — Constructionem duriorem Syr. explicare studebat. vw "nav, ubi altera vox etiam ut infinitivus punotari posset, idem est atque 15,16 sq. y; n32WV, semem virile. Cf. Num. 31,17 327 32V, cui opponitur Lev. 18,22. nUN *a32w2. — Ut maculeris in ea rationem exprimit eiusmodi concubitus vitandi : spurcities est (cf. v. 23).
18:21
v. 91 « De semine tuo non dabis, ut consecretur [2dolo] Moloch, nec pollues nomen Dei tui. Ego Dominus ». Idem fusius 20,2 sqq. Probabilius verte : de semine tuo non emittes ad foecundandam adventitiam. xv. 90 prohibebatur coitus cum uxore popularis : eratne igitur fas alienigenarum uxoribus abuti? Nequaquam, nam ab alienigenarum, sive coniugatarum sive solutarum, concubitu hac lege interdicebantur Hebraei. batur, cum ob earum mulierum inconstantiam, tum maxime ob constans cum earum sissent, lapidationi locus erat. Aliarum alienigenarum coniugia minime prohibebantur, dummodo Hebraeorum sacris iungerentur (Ruth 1,4). Id omnino egisse crediderim filiam Pharaonis (3 Reg. 3,1; 2 Par. 8,11); neque rationem video affirmandi, id reliquas Salomonis uxores alienigenas non egisse, licet postea in idololatriam relapsae sint. At Lev. 18,21; 20,2 sqq. sub poena lapidationis prohibetur copula cum muliere alienigena in sua superstitione perseverante. Quod sceleris genus non poterat Iahve alio nisi extremo supplicio plectere.
18:22
v. 299 « Cum masculo non commiscearis coitu femineo », non concumbas concubitu femineo, qualis cum femina habetur, « quia abominatio est ».
18:23
293 « Cum omni pecore non coibis, nec maculaberis cum eo; mulier non. succumbet zumento , nec miscebitur ei, quia scelus est ». Cf. 20,16. Cum secus hae leges directe dentur v/7s, tamen hoc v. 23 mulieris peccatum effertur, quod in Aegypto et alibi et frequens esset et sacrum haberetur. Quaeres, cur formula Ego Iahve non extremo v. 23 et absoluta universa lege ad- Scribatur potius, quam extremo v. 21. Fortasse lex primitus sola peccata attingebat, Arg. — Is primum resumit argumentum v. 3, sed, omissis Aegyptiis, ostendit Chananaeorum impendentem ruinam ob luxuriae scelera 1mprimis infligendam. Repetit v. 26 exhortationem v. 5 « Custodite leges meas etc. » et, post rursum demonstrata Chananaeorum scelera et
18:24
v. 9& « Nec polluamini in. omnibus his », et additur ratio : quia in his, seu « quibus contaminatae sunt [universae] gentes, quos ego euciam ante conspectum vestrum ». Quibus sane vos decet esse meliores. Omitte « e£ quibus » initio
18:25
v. 25 : « Polluta est terra, cutus ego scelera visitabo , ut evomat habitatores suos ». En altera ratio eorum scelerum vitandorum, ne eandem incurrant poenam. Notat Bonfr., non ob omnes cap. 18 leges neglectas reprehendi h. 1. Chananaeos, eum aliquae iure naturae non obligarent, sed potissimum ob sodomiam et bestiaillicita erant. Ceterum fingi potest, vix non omnes has leges fuisse Moyse antiquiores et veterum patriarcharum auctoritate sancitas : eiusmodi quippe de propinquorum coniugiis leges vel ante diluvium inter homines debuere sanciri. v. 26 Vos autem « custodite legitima mea, atque iudicia » — omnia addit LXX - sed, quae immediate sequuntur, ostendunt verba referri tandem ad solas cap.
18:26
18 leges — « et non faciatis ex omnibus abominationibus istis, tam indigena quam colonus, qui peregrinantur apud vos ». Explicite porro statuitur, Hebraeos pro sceleribus similibus similes poenas esse laturos
18:27
v. 97 : « Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolae terrae, qui fuerunt ante vos , et polluerunt eam » :
18:28
v. 98 « cavete ergo , ne et vos similiter evomat , cum paria, feceritis , sicut evomuit gentem, quae f'uit ante vos ». Hebr. accipi potest per modum interrogationis. LXX xai tva uf. v. 99 Nam — alia pro v. 24. 26 aduücitur ratio — « omnis anima, quae fecerit de abominationibus his quidpiam , peribit de medio populi su? », Israelitarum iuribus privabitur, morte civili plectetur (cf. 47,8).
18:30
v. 30 « Custodite mandata mea. Nolite facere, quae fecerunt hi, qui fuerunt ante vos, et ne polluamini in eis. Ego Dominus Deus vester ». De eius structura dicebamus ante. Inter exordium v. 2 et clausulam v. 37 lex interiacet, v. 19 sententiola « Leges meas custodite » in duas pàrtes divisa. Ante quam (v. 2. &h. 10. 12. 14. 16. 18) et post quam (v. 25. 98. 30. 31. 32. 3^. 36) sententiolam septena leguntur « Ego Iahve ». — Dum in his deprehenditur insignis symmetria, duae partes v. 2-18 et v. 19-36 a symmetria nonnihil deficiunt. Et in priore quidem parte singulis « Ego Iahve » praemittuntur mandata 52na : 1) de parentibus et de sabbato, 2) deidolis et de sculptilibus, 3) de pacifieis et de quibusdam in messe et in vindemia observandis, 4) de improbitate et periurio, 5) de mercenariis et de caecis et surdis, 6) de iniquo iudicio etf de falso testimonio, 7) de odio interno et de ultione privata. In secunda parte non plane constat, quot sint. diversa mandata; at certe on respondent 5/na singulis « Ego Iahve » : 1) de disparatis, de adulterio cum serva commisso , de praeputio fructuum, 2) de superstitione, 3) de quaestu e prostitutione non quaerendo, de sanctuarii religione, 4) de magis et ariolis, 5) de senum reverentia, 6) de peregrinis fovendis, 7) de iustitia in pondere et mensura observanda. Aut primus auctor a perfecta partium symmetria defecit, aut secundae partis symmetria aliquando est turbata, aut priore primum parte plane symmetrice concinnata, aliquis alteram partem adnectens symmetriam illam tentavit quidem imitari, sed assecutus non est. Non uno aequali stilo mandata haec omnia sunt concinnata. Pleraque omnino coneinne ad instar mandatorum decalogi; sed alia liberiore calamo. Illa v. g. de pacificis v. 5-8 et de adulterio cum serva commisso v. 20-92 imitantur stilum aliarum legum ceremonialium. Cf. v. 9 sq. 23-25. 33 sq. Non, sicut in decalogo, unus auctor varia officia suis ipse verbis expressit, sed varias leges a variis profectas in unum collegit. Colligendi finis non erat (D//m.) omnia in brevissimam redigere formam, quo facilius memoriae mandarentur. Neque studiose omittuntur (Dz//m.), quae alibi in suo scripto iam dixerat ille collector, quin potius fere totus repetitur decalogus. Non proceditur a gravioribus ad leviora. Sed varia axiomata moralia, maiorum exemplo et praecepto consecrata, quaeque omnium ore circumferebautur, in unum colliguntur atque adscripta formula « Ego Iahve » divina auctoritate confirmantur. Penitius iam legum v. 19. 23-25 rationem perspicies. Quae si à Deo primum editae pronuntientur, nescio quid humile sapiunt Deoque parum dignum. Age, quid Dei interest, duobus bobus aret quis an bove et equo? Plana est res, si supponas antiquitus jam omnimodam, quae observari deberet, stirpis electae integritatem moribus v. 19 descriptis exprimi, v. 23-25 tamquam circumcisionis amplificationem aliquam observari consuevisse. Facile perspicitur, quomodo una cum circumcisione populique electi a reliquis populis segregatione lahve eos etiam mores comprobaverit. Perspicies item, adscribi, fortasse ab ipso praecedentium axiomatum collectore Moyse : sc. post priórem axiomatum seriem absolutam occurrere ei axiomata alia, quae item digna visa sunt, quae in album sacrum referrentur, quaeque ritu prioribus simili, sed non plane eodem fuere adiecta. Mandata cap. 19 recensita fere omnia sunt eiusmodi, quae debuere a Moyse non semel, sed Írequenter inculcari; pleraque iam antea in Ex. vel Lev. habuimus. « Omnia quidem, ut ita dicamus, Moyses legis capitula bis terque populo praecepit, frequenti traditione memoriam eorum auditoribus promulgans » (Hesych.). « An autem omnia sunt eodem ordine Moysi proposita, quo Moyses hie ea recitavit, non liquet » (Sylv.) , neque scire iuvat. caverent; hoc saepius in sequentibus appellabit principium. « Recte sanctificationem praeposuit, quia omnis virtutis est fundamentum. Su - peraedificat autem mandata super hoc fundamentum, extra quod nemo potest ponere aliquid » (Hesych.). Ego (Sylv.) « Dominus Deus vester » Agmen aperiunt compendio repetita illa duo decalogi mandata, quae non erant formae negativae (325, 722/; praemittiturque mandatum de reverentia parentum h. l. fortasse ideo, quod immediate praecedat caput coniugia et familias respiciens. Legem sabbati diximus a Moyse invectam , uti etiam probabilius v. ^ simulaerorum prohibitionem.
18:5
… Per uscire dal peccato è necessaria anzitutto l'osservanza della Legge, raccomandata da Dio stesso o da Mosè e dai Profeti a nome di Dio (cf. Deut. 4, 1 sgg.; 6, 4 sgg.; 12, 28 sgg.; Lev. 18, 5; Ez. 18, 5 sgg.; cf. Tob. 12, 9). Occorre insieme la fiducia in Dio che salva, come inculcano specialmente i Salmi, e soprattutto la fede in Dio e in Colui che Dio manderà al suo popolo …
18:6
CONSANGUINEITÀ (LAT. *CONSANGUINITAS* ; GRECO ὈΜΕΙΜΌΤΗΣ = L'ESSERE DELLO STESSO SANGUE).
… la sua vastità, tanto nei riguardi della massa dei congiunti (1 Tim. 5, 8), quanto nei riguardi della somma dei diritti e dei doveri di c. (Mt. 15, 3-6). Si trovano inoltre innumerevoli altre enunciazioni ed applicazioni di particolari (cf., ad es., Lev. 18, 6 sgg.).
18:7
… unioni della madre con il figlio, del figlio con la donna del padre, del fratello con la sorella uterina o germana, del nonno con la nipote, del nipote con la sorella del padre o della madre, perché, come osserva la legge, si tratta della stessa carne (Lev. 18, 7-15). Tra gli affini furono vietate le unioni tra il nipote e la moglie dello zio, tra il suocero e la nuora (ibid. 18, 14-15). Le pene stabilite contro gli incestuosi erano gravi: così …
… Nel Lesitico si proibiscono m. fra consanguinei, ed in particolare con la propria madre o con il padre (Lev. 18, 7), con la matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna …
18:8
1. L'AFFINITÀ COME IMPEDIMENTO MATRIMONIALE. - Risale alla legislazione mosaica (Lev. 18, 8.14-18; 20, 11-12.14. 19-21; Deut. 27, 20.33), la quale vietava severamente le nozze con la matrigna, con la figliastra, con la figlia di questa o del figliastro, con la suocera, con la …
… Nel Lesitico si proibiscono m. fra consanguinei, ed in particolare con la propria madre o con il padre (Lev. 18, 7), con la matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), …
18:9
… Nel Lesitico si proibiscono m. fra consanguinei, ed in particolare con la propria madre o con il padre (Lev. 18, 7), con la matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), con la nuora (ibid. 18, 15), con la cognata (ibid. 18, 16; 20, 21), …
18:12
… in particolare con la propria madre o con il padre (Lev. 18, 7), con la matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), con la nuora (ibid. 18, 15), con la cognata (ibid. 18, 16; 20, 21), con la figliastra (ibid. 18, 17), con la figlia del proprio figlio o della moglie (ibid. 18, 17) …
18:14
… nonno con la nipote, del nipote con la sorella del padre o della madre, perché, come osserva la legge, si tratta della stessa carne (Lev. 18, 7-15). Tra gli affini furono vietate le unioni tra il nipote e la moglie dello zio, tra il suocero e la nuora (ibid. 18, 14-15). Le pene stabilite contro gli incestuosi erano gravi: così chi peccava con la matrigna, con la nuora, con la figliastra, con la sorella germana o uterina doveva subire la pena di …
18:15
… il padre (Lev. 18, 7), con la matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), con la nuora (ibid. 18, 15), con la cognata (ibid. 18, 16; 20, 21), con la figliastra (ibid. 18, 17), con la figlia del proprio figlio o della moglie (ibid. 18, 17) e con la suocera (ibid. 20, 14). La …
18:16
… matrigna (ibid. 18, 8; 20, 11; cf. Deut. 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), con la nuora (ibid. 18, 15), con la cognata (ibid. 18, 16; 20, 21), con la figliastra (ibid. 18, 17), con la figlia del proprio figlio o della moglie (ibid. 18, 17) e con la suocera (ibid. 20, 14). La legge contro il m. fra cognati …
18:17
… 22, 30; 27, 20), con la sorellastra (Lev. 18, 9; 20, 17; cf. Deut. 27, 22; II Sam. 13, 1 sgg.), con la zia paterna e materna (Lev. 18, 12 sg.; 20, 19), con la nuora (ibid. 18, 15), con la cognata (ibid. 18, 16; 20, 21), con la figliastra (ibid. 18, 17), con la figlia del proprio figlio o della moglie (ibid. 18, 17) e con la suocera (ibid. 20, 14). La legge contro il m. fra cognati subiva un'eccezione nel caso che uno morisse …
18:18
… il pretesto che non era usanza nel paese maritare la sorella minore prima della maggiore (Gen. 29, 22-26). Giacobbe l'accettò ma ottenne dopo una settimana anche la mano di Rachele, per la licenza allora vigente (poi abolita dalla legge mosaica, cf. Lev. 18, 18), di sposare la sorella della prima moglie.
… Anche nell'uso di sposare due sorelle, come fece Giacobbe, si nota un'evoluzione; in Lev. 18, 18 è proibita l'unione simultanea con tali persone. …
18:20
… Nella legge mosaica si sanciscono severissime pene contro gli adulteri, particolarmente quando ne è colpevole la donna (cf. Gen. 39, 7-20; Ex. 20, 14.17; Lev. 18, 20; 20, 10; Deut. 22, 22; II Sam. 11, 2 sgg.; Ier. 5, 8 sgg.; Ex. 23, 20; Os. 4, 2). È la severità che si riscontra in altre legislazioni semitiche (cf. codice di Hammurabi, …
18:21
… 21; 20, 2-5; I Reg. 11, 7; II Reg. 23, 10; Ier. 32, 35); essi venivano sgozzati (Ez. 16, 21) e quindi posti su una griglia (tōpheth) a bruciare, secondo la tipica espressione ebraica: ha-ābhīr... bā'ēl lam-mōlekh (II Reg. 23, 10) o ha-ābhīr lam-mōlekh (Lev. 18, 21; Ier. 32, 35) o anche senza il nome del dio M. che è sottinteso (Deut. 18, 10; II Reg. 16, 3; 17, 17; 21, 6; Ier. 7, 31; 19, 5; Ez. 16, 21; 20, 26.31; 23, 37; ecc.).
… Nella stessa Bibbia si fa menzione di vari s. fuori del popolo eletto (il madianita Iethro suocero di Mosè, Ex. 18, 20; Balaam, Num. 23, 1, 13; Giobbe, Job 1, 7; 42, 8) senza parlare dei s. in uso presso i popoli cananei (Lev. 18, 21; 20, 25). Pertanto Mosè regolò e consacrò al culto del vero Dio un cerimoniale già praticato, epurandolo dalle forme superstiziose. …
18:24
È il senso non esclusivo, ma prevalente nella Bibbia, di ἐθνικός (sost.): Mt. 5, 47; 6, 7; 13, 17; sinonimo al plur. di τὰ ἐθνή che nel Settanta traduce l'ebr. haggājim (Ex. 34, 24; Lev. 18, 24, ecc.; Is. 9, 1), cf. Mt. 4, 15; 6, 32 e passim; in opposizione ai giudei: Rom. 3, 39; 9, 24, ecc.; Lc. 2, 32; Act. 26, 17, 23.
GÓJIM. - Termine ebraico: le « genti, i « popoli » (Gen. 10, 5.20; 17.4; ecc.), usato spesso in senso peggiorativo, in quanto « le genti » sono nemici d'Israele, detto di solito 'am « popolo ». I g. sono spesso stigmatizzati dalla Bibbia come idolatri e immorali (Ex. 34, 24; Lev. 18, 24; ecc.; v. ETNICO).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.