God reneweth the blessing of multiplication, 3. alloweth the eating of flesh, but not of bloud. 8. promiseth neuer againe to destroy the world by water 22. Chamsaw, and reported his fathers nakednes, which Sem and Iapheth couered. 24. For which he his cursed, and they are blessed.
1And God blessed Noe and his sons. And he said to them: Increase, and multiply, and fill the earth.E Dio benedisse Noè, e i suoi figliuoli. E disse loro: Crescete e moltiplicate, e riempite la terra.AND God blessed Noe and his sonnes. And he said to them: Increase, & multiplie, and replenish the earth.Benedixitque Deus Noë et filiis ejus. Et dixit ad eos: Crescite, et multiplicamini, et replete terram. 2And let the fear and dread of you be upon all the beasts of the earth, and upon all the fowls of the air, and all that move upon the earth: all the fishes of the sea are delivered into your hand.E temano, e tremino dinanzi a voi tutti gli animali della terra, e tutti gli uccelli dell'aria, e quanto si muove sopra la terra: tutti i pesci del mare sono soggettati al vostro potere.And your terror and dread be it vpon al the beasts of the earth, and vpon al the foules of the ayre, with al that moue vpon the earth: al the fishes of the sea are deliuered to your hand.Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terræ, et super omnes volucres cæli, cum universis quæ moventur super terram: omnes pisces maris manui vestræ traditi sunt. 3And every thing that moveth, and liveth shall be meat for you: even as the green herbs have I delivered them all to you:E tutto quello che ha moto e vita, sarà vostro cibo: tutte queste cose io do a voi, come i verdi legumi;And al that moueth, and liueth shal be yours for meat: euen as the grene herbes haue I deliuered al to you.Et omne, quod movetur et vivit, erit vobis in cibum: quasi olera virentia tradidi vobis omnia. 4Saving that flesh with blood you shall not eat.Eccetto che voi non mangerete carne col sangue.Sauing that flesh with bloud you shal not eate.Excepto, quod carnem cum sanguine non comedetis. 5For I will require the blood of your lives at the hand of every beast, and at the hand of man, at the hand of every man, and of his brother, will I require the life of man.Imperocché io farò vendetta del sangue vostro sopra qualsisia delle bestie: e farò vendetta della uccisione di un uomo sopra l'uomo sopra l'uomo fratello di lui.For I wil require the bloud of your soules at the hands of al beasts: and at the hand of man, at the hand of eech man, and of his brother, wil I require the soule of man.Sanguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum: et de manu hominis, de manu viri, et fratris ejus requiram animam hominis. 6Whosoever shall shed man’s blood, his blood shall be shed: for man was made to the image of God.Chiunque spargerà il sangue dell'uomo, il sangue di lui sarà sparso: perocché l'uomo è fatto ad immagin di Dio.Who soeuer shal sheed mans bloud, his bloud shal be shed: for to the image of God man was made.Quicumque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius: ad imaginem quippe Dei factus est homo.
7But increase you and multiply, and go upon the earth and fill it.Ma voi crescete, e moltiplicate, e dilatatevi sopra la terra, e riempitela.But increase you and multiplie, and goe vpon the earth, and fil it.Vos autem crescite et multiplicamini, et ingredimini super terram, et implete eam. 8Thus also said God to Noe, and to his sons with him:Disse ancora Dio a Noè, e a' suoi figliuoli con lui:Thus also said God to Noe, and to his sonnes with him:Hæc quoque dixit Deus ad Noë, et ad filios ejus cum eo: 9Behold I will establish my covenant with you, and with your seed after you:Ecco che io fermerò il mio patto con voi, e con la discendenza vostra dopo di voi:Behold I wil establish my couenant with you, and with your seede after you:Ecce ego statuam pactum meum vobiscum, et cum semine vestro post vos: 10And with every living soul that is with you, as well in all birds, as in cattle and beasts of the earth, that are come forth out of the ark, and in all the beasts of the earth.E con tutti gli animali viventi, che sono con voi tanto volatili, come giumenti, e bestie della terra, con tutti quegli che sono usciti dall'arca, e con tutte le bestie della terra.and with euerie liuing soule, that is with you, as wel in al foules as in cattle & beasts of the earth that are come forth out of the arke, and in al beasts of the earth.et ad omnem animam viventem, quæ est vobiscum, tam in volucribus quam in jumentis et pecudibus terræ cunctis, quæ egressa sunt de arca, et universis bestiis terræ. 11I will establish my covenant with you, and all flesh shall be no more destroyed with the waters of a flood, neither shall there be from henceforth a flood to waste the earth.Fermerò il mio patto con voi, e non saranno mai più uccisi colle acque del diluvio tutti gli animali, né diluvio verrà in appresso a disertare la terra.I wil establish my couenant with you, and al flesh shal be no more destroyed with the waters of a floud, neither shal there be from henceforth a floud to wast the earth.Statuam pactum meum vobiscum, et nequaquam ultra interficietur omnis caro aquis diluvii, neque erit deinceps diluvium dissipans terram. 12And God said: This is the sign of the covenant which I give between me and you, and to every living soul that is with you, for perpetual generations.E disse Dio: Ecco il segno del patto, ch'io fo tra voi, e me, e con tutti gli animali viventi, che sono con voi per generazioni eterne.And God said: This is the signe of the couenant which I geue betwen me and you, and betwen euerie liuing soule, that is with you, for perpetual generations:Dixitque Deus: Hoc signum fœderis quod do inter me et vos, et ad omnem animam viventem, quæ est vobiscum in generationes sempiternas:
13I will set my bow in the clouds, and it shall be the sign of a covenant between me and between the earth.Porrò il mio arcobaleno nelle nuvole, e sarà il segno del patto tra me, e la terra.my bowe wil I set in the clouds, and it shal be the signe of a couenant betwen me and betwen the earth.arcum meum ponam in nubibus, et erit signum fœderis inter me et inter terram. 14And when I shall cover the sky with clouds, my bow shall appear in the clouds:E quando io avrò coperto il cielo di nuvole, comparirà il mio arco nelle nuvole:And when I shal couer the element with cloudes, my bowe shal appeare in the cloudes:Cumque obduxero nubibus cælum, apparebit arcus meus in nubibus: 15And I will remember my covenant with you, and with every living soul that beareth flesh: and there shall no more be waters of a flood to destroy all flesh.E mi ricorderò del patto, che ho con voi, e con ogni anima vivente, che informa carne: e non verran più le acque del diluvio a sterminare tutti i viventi.and I shal remember my couenant with you, and with euerie liuing soule that beareth flesh: and there shal no more be waters of a floud, to distroy al flesh.et recordabor fœderis mei vobiscum, et cum omni anima vivente quæ carnem vegetat: et non erunt ultra aquæ diluvii ad delendum universam carnem. 16And the bow shall be in the clouds, and I shall see it, and shall remember the everlasting covenant, that was made between God and every living soul of all flesh which is upon the earth.E l'arcobaleno sarà nelle nuvole, e io in veggendolo mi ricorderò del patto sempiterno fermato tra Dio, e tutte le anime viventi di ogni carne, che è sopra la terra.And my bowe shal be in the cloudes, and I shal see it, and I shal remember the euerlasting couenant, that was made betwen God and euerie liuing soule of al flesh which is vpon the earth.Eritque arcus in nubibus, et videbo illum, et recordabor fœderis sempiterni quod pactum est inter Deum et omnem animam viventem universæ carnis quæ est super terram. 17And God said to Noe: This shall be the sign of the covenant, which I have established, between me and all flesh upon the earth.E disse Dio a Noè: Questo è il segno del patto, che io ho fermato tra me, e tutti gli animali, che sono in terra.And God said to Noe: This shal be the signe of the couenant, which I established, betwen me & al flesh of the earth.Dixitque Deus ad Noë: Hoc erit signum fœderis, quod constitui inter me et omnem carnem super terram.
18And the sons of Noe, who came out of the ark, were Sem, Cham, and Japheth: and Cham is the father of Chanaan.Erano adunque i tre figliuoli di Noè, che uscirono dall'arca, Sem, Cham, e Japheth: e Cham è il padre di Chanaan.The sonnes therfore of Noe, that came out of the arke, were Sem, Cham, and Iaphet: and Cham he is the father of Chanaan.Erant ergo filii Noë, qui egressi sunt de arca, Sem, Cham et Japheth: porro Cham ipse est pater Chanaan. 19These three are the sons of Noe: and from these was all mankind spread over the whole earth.Questi sono i tre figliuoli di Noè, e da questi si sparse tutto il genere umano sopra tutta la terra.These three are the sonnes of Noe: and of these was al mankind spred ouer the whole earth.Tres isti filii sunt Noë: et ab his disseminatum est omne genus hominum super universam terram. 20And Noe a husbandman began to till the ground, and planted a vineyard.E Noè, che era agricoltore, principiò a lavorare la terra, e piantare una vigna.And Noe a husbandman began to til the grounde, and planted a vineyard.Cœpitque Noë vir agricola exercere terram, et plantavit vineam. 21And drinking of the wine was made drunk, and was uncovered in his tent.E avendo bevuto del vino si inebriò, e si spogliò de' suoi panni nel suo padiglione.And drinking of the wine was made drunke, and naked in his tabernacle.Bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo. 22Which when Cham the father of Chanaan had seen, to wit, that his father’s nakedness was uncovered, he told it to his two brethren without.E avendo veduto Cham padre di Chanaan la nudità del padre suo, andò a dirlo a' due suoi fratelli.Which when Cham the father of Chanaan, had seene, to wit that his fathers priuities were bare, he told it to his two bretheren abroad.Quod cum vidisset Cham, pater Chanaan, verenda scilicet patris sui esse nudata, nuntiavit duobus fratribus suis foras. 23But Sem and Japheth put a cloak upon their shoulders, and going backward, covered the nakedness of their father: and their faces were turned away, and they saw not their father’s nakedness.Ma Sem, e Japheth, messosi un mantello sopra le loro spalle, e camminando all'indietro coprirono la nudità del padre, tenendo le facce rivolte all'opposta parte, e non videro la sua nudità.But in dede Sem and Iapheth put a cloake vpon their shoulders, and going backward, couered the priuities of their father: and their faces were turned away, and they sawe not their fathers priuities.At vero Sem et Japheth pallium imposuerunt humeris suis, et incedentes retrorsum, operuerunt verenda patris sui: faciesque eorum aversæ erant, et patris virilia non viderunt.
24And Noe awaking from the wine, when he had learned what his younger son had done to him,E svegliatosi Noè dalla sua ebbrezza, avendo inteso quel che avea fatto a lui il suo figliuolo minore,And Noe awaking from the wine, when he had learned what his younger sonne had done to him,Evigilans autem Noë ex vino, cum didicisset quæ fecerat ei filius suus minor, 25He said: Cursed be Chanaan, a servant of servants shall he be unto his brethren.Disse: Maledetto Chanaan, ei sarà servo de' servi a' suoi fratelli.he said: Cursed be Chanaan, a seruant of seruantes shal he be vnto his bretheren.ait: Maledictus Chanaan, / servus servorum erit fratribus suis. 26And he said: Blessed be the Lord God of Sem, be Chanaan his servant.E disse: Benedetto il Signore Dio di Sem; Chanaan sia suo servo.And he said: Blessed be the Lord God of Sem, Chanaan be his seruant.Dixitque: Benedictus Dominus Deus Sem, / sit Chanaan servus ejus. 27May God enlarge Japheth, and may he dwell in the tents of Sem, and Chanaan be his servant.Dio amplifichi Japheth, e abiti ne' padiglioni di Sem, e Chanaan sia suo servo.God enlarge Iapheth, and dwel he in the tabernacles of Sem, and Chanaan be his seruant.Dilatet Deus Japheth, et habitet in tabernaculis Sem, / sitque Chanaan servus ejus. 28And Noe lived after the flood three hundred and fifty years.E visse Noè dopo il diluvio trecento cinquanta anni.And Noe liued after the floud three hundred fiftie yeares.Vixit autem Noë post diluvium trecentis quinquaginta annis. 29And all his days were in the whole nine hundred and fifty years: and he died.E tutta intera la sua vita fu di novecento cinquanta anni, e si morì.And al his dayes were in the whole nyne hundred fiftie yeares: and he died.Et impleti sunt omnes dies ejus nongentorum quinquaginta annorum: et mortuus est.
9:1
Calmet
Blessed, with fecundity. Barrenness was deemed a curse. (Calmet)
9:2
Haydock
Fear, etc. God confirms the dominion of man over all animals, though he must exercise it now by compulsion; they will not obey always without reluctance, as they would have done in the state of innocence. (Haydock)
9:3
Menochius
Meat. The more religious, at least, had hitherto abstained from flesh, being content with herbs, etc.: which had been expressly granted. Now, the salt waters of the deluge had vitiated the earth, its plants were no longer so nutritive. (Menochius)
Worthington
God gives leave to eat flesh meat, but with some restriction, that we may still learn to obey. (Worthington)
9:4
Menochius
With blood. This was a matter of indifference in itself, like the forbidden fruit. But God gave the prohibition, to keep people at a greater distance from imbruing their hands in the blood of others, which nevertheless we know some have drunk! He would also assert his dominion over all things; the blood or life of animals being reserved to be offered in sacrifice to him, instead of the life of man, Leviticus 17:11. Blood of brutes is gross and unwholesome. (Menochius)
9:5
At the hand; a Hebrew idiom. God orders an ox to be stoned, which had slain a man, Exodus 21:28.
Menochius
Man, (hominis) every man, (viri) brother. By these three terms, God inculcates a horror of bloodshed; because we are all of the same nature, ought to act like generous men, and to consider every individual as a brother, since we spring from the same stock. (Menochius)
9:6
Haydock
Shed. God had not subjected Cain to this law of retaliation, as he was the first murderer, and the earth was unpeopled. (Haydock)
Menochius
Here he declares, that it is just to inflict such a punishment on the offender. (Menochius)
Calmet
Judges are hence authorized to punish murderers with death. (Calmet)
Haydock
The general law, thou shalt not kill, admits of exceptions, and forbids killing by private authority, or out of revenge. (Haydock)
Haydock
The blood of your lives, may signify the blood on which your life depends; or, according to the Rabbin, it is a prohibition of suicide, which one would think is so contrary to the first law of nature, self-preservation, as to require no prohibition; and yet, to the scandal of philosophers, some have written in its defence! (Haydock)
9:10
Du Hamel
Soul...in birds, etc. The covenant of God is made with animals, only in as much as they are subservient to man. (Du Hamel)
Calmet
The Egyptians adored most of them; and many oriental nations, and even philosophers, pretended they had intelligent souls, and could speak a rational language, which some of them would have the people believe they could understand. (Calmet)
Haydock
This was the case of those great impostors Apollonius of Tyena, Mahomet, etc. (Haydock)
Calmet
Moses shews sufficiently that beasts were neither divinities nor rational. (Calmet)
9:13
My rain bow. This had been from the beginning; but it was not before appointed for a sign that the earth should no more be destroyed by water. It is styled God's bow, on account of its beauty and grandeur. (Menochius) (Ecclesiasticus 43:12.)
"As the rain-bow, which makes its appearance in the clouds, borrows all its effulgence from the sun, so those only who acknowledge the glory of Christ in God's clouds, and do not seek their own glory, will escape destruction in the deluge," St. Augustine, contra Faust. 2:21.
9:16
Remember; or I shall cause men to reflect, when they see the rain-bow, of the horrors of the deluge, and of my gracious promises and covenant.
9:18
Chanaan, who, it seems, is here mentioned to his shame, having first discovered and told his father that Noe was drunk. He was probably but young at the time, being born after the deluge.
9:20
Haydock
A husbandman. Hebrew, literally "a man of the earth." (Haydock)
Menochius
To till, perhaps with a plough, which he is said to have invented. (Menochius)
9:21
Challoner
Drunk. Noe by the judgment of the fathers was not guilty of sin, in being overcome by wine; because he knew not the strength of it. (Challoner)
Menochius
Wine, Though vines had grown from the beginning, the art of making wine seems not to have been discovered; and hence Noe's fault is much extenuated, and was at most only a venial sin. (Menochius)
Worthington
His nakedness prefigured the desolate condition of Christ upon the cross, which was a scandal to the Jews, and foolishness to the Gentiles. But by this folly we are made wise; we are redeemed, and enjoy the name of Christians. Sem and Japheth represent the multitude of believers, Cham and Chanaan the audacity and impudence of all unbelievers. (St. Augustine, contra Faust. 12:24; City of God 16:2; St. Cyprian, ep. 63.[62.?] ad Caecil.) (Worthington)
Haydock
Like the Manichees, modern heretics are very free in condemning many innocent actions of the Patriarchs. (Haydock)
9:23
Haydock
Neither ought we to be so quick-sighted in discovering the faults of any: which we often represent as real, when they are only apparent. (Haydock)
9:25
Challoner
Cursed be Chanaan. The curses, as well as the blessings, of the patriarchs were prophetical: and this in particular is here recorded by Moses, for the children of Israel, who were to possess the land of Chanaan. But why should Chanaan be cursed for his father's fault? The Hebrews answer, that he being then a boy was the first that saw his grandfather's nakedness, and told his father Cham of it; and joined with him in laughing at it: which drew upon him, rather than upon the rest of the children of Cham, this prophetical curse. (Challoner)
Worthington
Theodoret, q. 57. The children of Sem executed this sentence, in exterminating many of the Chanaanites under Josue. (Worthington)
Haydock
They perished for their own wickedness, which God foresaw, and revealed to Noe. Cham was severely punished by this denunciation of his children's misery. See Milton, 11:754. 12:27; Deuteronomy 9:4. (Haydock)
9:27
Worthington
Enlarge Japheth. His name signifies latitude or enlargement. (Worthington)
Haydock
May he, God, according to some; but more probably Japheth, of whom the rest of the sentence speaks. (Haydock)
Menochius
This was verified by the extensive dominion of the children of Japheth, both in the islands and on the continent; more particularly, when the Romans subdued the Jews, and posterity of Sem. (Menochius)
Worthington
Referring all this to the Church, the Gentiles entered in, upon the refusal of the Jews, though preachers of that nation were the instruments of their conversion. Chanaan, in the mean time, cherished his slavery, and seeks not to obtain the liberty and glory of the sons of God, in which he is a figure of heretics, (Haydock) who serve to make Christians more upon their guard, and by persecuting them, exercise their patience and increase their crown. (Worthington)
9:29
Haydock
He died, having witnessed the attempt of his children to build the tower of Babel, (we may suppose with disapprobation) and having been concerned in the dispersion of nations. Some imagine he travelled eastward, and founded the empire of China, which is denied by others. (Haydock)
Calmet
The fathers conclude that he had no children after the deluge, as the Scripture mentions the world was divided among his three sons and their offspring. Perhaps the fabulous account of Saturn is a perversion of Noe's history, as the three great pagan deities, Jupiter, Neptune, and Pluto, to whom Saturn gave the empire of heaven, seas and hell, may have been intended for the three sons of Noe. The Egyptians have attributed to their Osiris the erecting of altars, cultivating vines, teaching agriculture, etc. for which we have seen Noe was so famous. (Calmet)
Haydock
This great and virtuous patriarch had only been dead two years, when the faithful Abraham was born, as it were to succeed him in maintaining the cause of God. (Haydock)
Calmet
The Rabbins assert, that God gave some general laws to Noe, which were necessarily to be observed by all who would obtain salvation: 1. To obey the laws; 2. Not to curse God; 3. Nor admit of any false god, nor of any superstition; 4. Not to marry one's mother, mother-in-law, sister by the same mother, or another person's wife, nor to commit sins against nature; 5. Not to shed blood, that of beasts must be buried; 6. Not to steal, or break one's word; 7. Not to eat the limb of a living creature. Maimonides thinks this last was given to Noe, the rest to Adam. (Calmet)
9:21
Drunk.... Noe by the judgment of the fathers was not guilty of sin, in being overcome by wine: because he knew not the strength of it.
9:23
Covered the nakedness.... Thus, as St. Gregory takes notice L. 35; Moral. c. 22, we ought to cover the nakedness, that is, the sins, of our spiritual parents and superiors.
9:25
Cursed be Chanaan.... The curses, as well as the blessings, of the patriarchs, were prophetical: And this in particular is here recorded by Moses, for the children of Israel, who were to possess the land of Chanaan. But why should Chanaan be cursed for his father’s faults? The Hebrews answer, that he being then a boy, was the first that saw his grandfather’s nakedness, and told his father Cham of it; and joined with him in laughing at it: which drew upon him, rather than upon the rest of the children of Cham, this prophetical curse.
9:1
Of this commandment, or rather blessing see the Annotations. chap. •. v. •8.
9:3
3 Al that moueth] S. Iustinus Martyr, S. Chrisostom, and other ancient Ad. q. 119. Ho. 27. in Gen. Voluntarie abstinence without cōmandment. Doctors proue, that flesh was lawful to be eaten before the floud: but being not necessarie, because men were stronger, and other things also of more force, the better sorte which were of Seths race abstained from it. But after the floud flesh being more necessarie, God altereth that custome of abstinence, with this limitation and commandment, that they shal not eate bloud.
9:4
4. Flesh vvith bloud] Though this positiue precept, of not eating bloud, serued wel to make men more abhorre manslaughter (which is forbid by the Abstinence from bloud some times commanded not alwaeys. law of nature, and the reuenge therof here and in other places seuerly threatned) yet it was specially geuen both immediatly after the floud, and in the law of Moyses (with manie the like) to exercise men in obedience. And the Leuit 17. same was renewed, for a time, by the Apostles, to appease a controuersie in the primitiue Church. For that the Iewes conuerted to Christ, hauing benne Act. 15 long accustomed to this obseruation, could not indure to see it broken, by themselues, or other Christians, and being no great burden, for the Gentiles, it was decreed that al should kepe it. And so peace was made Neuertheles it was abolished when the cause ceassed. As S. Augustin declareth against Faustus li: 32. •. 13. the Manichee. Sach is the authoritie of the Church to decree, and againe to disanul an obseruation of a thing of it selfe indifferent.
9:5
Concordanza Leuit 17.
9:13
The rainbow was before, but was not a signe, as God saith henceforth it should be, for men to remember his promise. Seuerianus in Gen. S. Tho. Quod••b. 3. a. 30.
9:19
By this it is clere that Noe had no more children after the floud. S. Chrisost. b•. 29. in Gen.
9:21
21. Dru•e] Noe sinned not, by the common iudgement of ancient Fathers, Noe sinned not in drunkennes: S. Chrisost ho. 29. S. Theod. q. 65. S. Amb. 6. 30. de Noe & Arca. Li. 72. 6. 24. cont. Faust. in that he was ouercome with wine, because he knew not the force therof, hauing drunck only water al his life before. But this external rebuke, and worldlie disgrace happened to Noe, in figure of Christ naked on the Crosse. As S. Cyprian (Epist. 63. ad Coecilium) S. Augustin (li. 16. de ciuit. c. 2. Noe a figure of Christ Sem and Iaphet a figure of the Church, Cham of Insidels. & li. 12. contra Faustum Manicheum. c. 23. &. 24) Eucherius, Repertus and others (vpon this place) do teach. And likwise that Sem and Iapheth were a figure of the Church consisting of Iewes and Gentiles, and Cham of Heretikes, and other Infidels, that deride the infirmities, which our Sauiour sustayned. Goe to now (yee Manichees, saith S. Augustin) obiect calumnies to the ancient holie Scriptures, doe so, yee children of Cham, to whom naked flesh semeth vile, by which your selues were begotten. For neither could yee by anie meanes haue benne called Christians, except Christs as he was fortold by the Prophetes, had come into the world, had drunck that cuppe of his vinyard, which could not passe from him, had slept in his passion, as in drunkennes of folie (which is wiser then men) and so the infirmitie of mortal flesh (which is stronger then men) had become naked, by the secret counsel of God, which infirmitie vnles the WORD OF GOD had taken vpon him, the very name Christian, wherof yee also glorie, had not benne at al in the earth.
9:25
25. Cursed be Chanaan] VVhy Chanaan the sonne is cursed, and not his VVhy Chanaan is cursed rather then Cham. father Cham, diuers yeld diuers reasons. S. Theodoretus reporteth out of the q. 57. l• Geu. Hebrew Doctors, that Chanaan a boy first saw his grandfathers nakednes, and told the same to his father, and so they both derided that they should haue couered, Chams other sonnes not offending, and therfore not his whole progenie but only Chanaan & his posteritie were here cursed by Noe. S. Chrisostome ho. 29. supposeth that for so much as God had blessed Noe & his three sonnes coming forth of the Arke, he could not presume to curse anie of those, whom God had blessed, therfore cursed Chanaan who in wickednes was like to his father. S. Gregorie bringeth this, for example of wicked men, escaping punishment Sinnes punished in the posteritie. in this life, and are punished in the next, and in their posteritie, folowing their vices. VVhat meaneth it (saith he) that Cham sinning, Chanaan his sonne Li. 26. Moral. c. 18. had sentence of reuenge, but that the sinnes of the reprobate prosper here in this life vnreuenged, and are punished aftervvards? And clere it is that Chanaans most wicked The effect of blessing and cursing. posteritie were subdued in the end, and most of them destroied by the children of Israel (who were of Sem) vnder the conduct of Iosue, according to Act. 13. Rom. 11. Ep hes. 2. Tradit Hebra. Li. 16. ciuit. c. 2. Li 12 c. 24. cont Eaust. Li 4. c. 38. in Gen. Noes prophetical blessing of Sem, and cursing of Chanaan.
9:26
Concordanza Apoc. 13. 8.
9:27
27. God enlarge] This blessing of Iapheth was literaly fulfilled, when (according Iapheths blessing. Literal Mystical. to his name, which signifieth Latitude or enlargement) his plentiful issue possessed most ample countries, both in the Continent, and Ilandes. But mystically it had effect (As S. Hierom. S. Augustin. Rupertus and others expeund it) when the Apostles, being Iewes of the race of Sem, first builded the Christian Church, wherin the most part of that nation refused to dwel, contemning Christs Gospel & grace, and the fulnes of Gentiles entred in, and were made inheriters. Finally Chanaan is seruant to both Sem and Iapheth, in How Heretikes serue Catholiques. that Heretikes being vnder the Iurisdiction of the Church, geathered of Iewes and Gentiles, serue to stur vp Catholiques diligence to more exact knowledge of al truth; and their patience to more merite and glorie.
9:29
Concordanza Heb. 11.
9:1
Tertulliano † 220 d.C. Appendix: Against All Heresies 2
… and stealthily, and unknown to that Mother-Virtue), together with those “eight souls,” the seed likewise of Ham, in order that the seed of evil should not perish, but should, together with the rest, be preserved, and after the deluge be restored to the earth, and, by example of the rest, should grow up and diffuse itself, and fill and occupy the whole orb.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… Again, after the deluge, when the human race started as it were anew, men and women were paired together and a fresh blessing was pronounced on procreation,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.21
What, therefore, is this man’s meaning, in the next passage, wherein he says concerning Noah and his sons, that “they were blessed, even as Adam and Eve were; for God said unto them, ‘Be fruitful, and multiply, and have dominion over the earth’”?
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.6
… For indeed our ancient fathers are said to have been not kings of men, but shepherds of flocks. And, when the Lord said to Noe and his children, Increase and multiply, and replenish the earth (
Pseudo-Clement The Recognitions of Clement 1.30
“In the twelfth generation, when God had blessed men, and they had begun to multiply,
9:2
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 4
… just like grassy vegetables have I given (them) you universally: but flesh in the blood of its own soul shall ye not eat.’
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 8
… making us more cautious, and binding us to one another; and by exercising the strength of some, and freeing others from their sicknesses; for the physicians concoct many medicines out of these; and by reminding us of our ancient sin. For when I hear it said, “The fear of you, and the dread of you, shall be upon all the wild beasts of the earth:”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 61
For the same custom do I observe with respect to the good things as well, saith He. For though I spake of building up, should they show themselves unworthy of the promise, I will no longer do it. Which sort of thing was done with respect to man upon his creation, “For the dread of you,” it is said, “and the fear of you shall be on the wild beasts,”
9:3
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 1
… Do not altogether abstain from wine and flesh, for these things are not to be viewed with abhorrence, since [the Scripture] saith, “Ye shall eat the good things of the earth.” And again, “Ye shall eat flesh even as herbs.”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 38
… “Of every tree of the garden” He says, “ye shall freely eat;” and then again to the generation which followed next after the flood He enlarged the grant: “Every moving thing that liveth shall be meat for you; behold, as the green herb have I given you all these things,”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 2
… so that either the most vigorous food should not be given in too small quantity for men’s support, and they should be enfeebled for labour; or that the more tender meat should not be too abundant, so that, oppressed beyond the measure of their strength, they should not be able to bear it. But the law which followed subsequently ordained
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Making of Man 15.2
… soul, but a certain vital energy associated with the appellation of “soul .” And for this reason also He Who gave laws on every matter, gave the animal nature likewise, as not far removed from this vegetative life , for the use of man, to be for those who partake of it instead of herbs:—for He says, “Ye shall eat all kinds of flesh even as the green herb
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… Again, after the deluge, when the human race started as it were anew, men and women were paired together and a fresh blessing was pronounced on procreation, “Be fruitful, and multiply, and replenish the earth.” Moreover, free permission was given to eat flesh,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.31
… These things have I learned, thanks and praise be unto Thee, O my God and Master, who dost knock at my ears and enlighten my heart; deliver me out of all temptation. It is not the uncleanness of meat that I fear, but the uncleanness of lusting. I know that permission was granted unto Noah to eat every kind of flesh that was good for food;
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.27
… But flesh with the life thereof, which is the blood thereof, shall ye not eat. And surely your blood of your lives will I require; at the hand of every beast will I require it, and at the hand of every man’s brother will I require the life of man. Whoso sheddeth man’s blood, for his blood his own shall be shed, for in the image of God made I man
9:4
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.6
… “Flesh…with the blood thereof shall ye not eat. And surely your blood will I require at the hand of every man that sheddeth it; for in the image of God have I made man.”
9:5
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.14.1
… But inasmuch as blood cries out ( vocalis est ) from the beginning [of the world], God said to Cain, when he had slain his brother, “The voice of thy brother’s blood crieth to Me.” And as their blood will be inquired after, He said to those with Noah, “For your blood of your souls will I require, [even] from the hand of all beasts;”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 28
… then, secondly, draw forth the flesh from the bosom of death; and then, at last, shall pursue all blood (shed) in judgment. On this subject we read in the writings of the same prophet, (how that) God says: “For your blood of your lives will I require of all wild beasts; and I will require it of the hand of man, and of his brother’s hand.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 39
… He mentions also what is written by “Moses,” touching the resurrection of the dead; (and in so doing) he must have known that it would be a rising in the body, since requisition will have to be made therein of the blood of man.
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 4
… For the Lord had already shown His judgment through the deluge; had, moreover, likewise issued a comminatory warning through the “requisition of blood from the hand of a brother, and from the hand of every beast.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 71
… Therefore also did He command the blood to be offered to Him, showing that if in a brute it be thus precious, much more in a man. Which He saith to Noah likewise, “I will require all blood that is shed.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 33
… ( v. 29 .) For these things the New Testament did not enjoin: we nowhere find that Christ discoursed about these matters; but these things they take from the Law. “From things strangled,” it says, “and from blood.” Here it prohibits murder. (Comp.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.93
… But Ursacius, of whom you speak, if it be the case that he lived a good life, and really died as you assert, will receive consolation from the promise of God, who says, "Surely your blood of your lives will I require; at the hand of every beast will I require it."
9:6
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 2
… and so God made man, after the image of God made He him.” And further, “In the image of God made He man.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 4.19
… One of the many commandments which God gave to Noah is, Whoso sheddeth man’s blood, for his blood shall his life be shed, for after the image of God made I man
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
At that time God said, let us make man after our image and after our likeness
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.13
… As regards what dies of itself, I suppose the reason why such food was prohibited was that the flesh of animals which have died of themselves is diseased, and is not likely to be wholesome, which is the chief thing in food. The observance of pouring out the blood which was enjoined in ancient times upon Noah himself after the deluge,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —And rightly; for since the whole first man became subject to sin, and lost the impression of the Divine Image,
9:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.16
… So also of the sign of Circumcision, when God speaketh to Abraham, He saith, “There shall be a testament between Me and thee and all thy seed:” which the Greek hath, in the midst of Me and thee, and the midst of thy seed. Also when He was speaking to Noe of the bow in the clouds to establish a sign,
9:19
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 69.1
1. We have been born into this world, and added to the people of God, at that period wherein already the herb from a grain of mustard seed hath spread out its branches; wherein already the leaven, which at first was contemptible, hath leavened three measures, that is, the whole round world repeopled by the three sons of Noe:
9:20
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.18.2
2. There are, besides these, treatises expressly worked out by him on certain subjects, such as the two books On Agriculture ,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
27. And is not temperance agreeable to nature, and to that divine law, which in the very beginning of all created things gave the springs for drink and the fruits of the trees for food? After the Flood the just man found wine a source of temptation to him.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… and despise luxury. How many shall I enumerate who have suffered evils from indulgence? Noah was drunken, and was exposed in his nakedness, and see what evils came of this. (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.8
… And to let you see the hidden meaning of Scripture in all its fulness (for the word of God is a pearl and may be pierced on every side) after his drunkenness came the uncovering of his body; self-indulgence culminated in lust.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.9
… Wine drinking means self-indulgence, self-indulgence means sensual gratification, sensual gratification means a breach of chastity. He that lives in pleasure is dead while he lives, and he that drinks himself drunk is not only dead but buried. One hour’s debauch makes Noah uncover his nakedness which through sixty years of sobriety he had kept covered.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.21
… For we find that in the book of Genesis this very circumstance in regard to the sacrament is foreshadowed, and our Lord’s sufferings typically set forth, in the case of Noah, when he drank wine, and was drunken, and was uncovered within his tent, and his nakedness was exposed by his second son, and was carefully hidden by his elder and his younger sons.
9:21
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.18.2
2. There are, besides these, treatises expressly worked out by him on certain subjects, such as the two books On Agriculture , and the same number On Drunken ness ;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.12
… It is, at any rate, clear from this testimony of the prophet, and from other inspired statements, how eminent were these worthies in righteousness. Yet no man must be led by their history to say, for instance, that drunkenness is not sin, although so good a man was overtaken by it; for we read that Noah was once drunk,
9:22
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 10.2
… And it has likened the fig-tree to the command given to man in paradise, because, when he was deceived, he covered his nakedness with the leaves of a fig-tree; and the vine to the precept given to Noah at the time of the deluge, because, when overpowered by wine, he was mocked.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.18
79. And if these parts are exposed to view by chance, modesty is violated; but if on purpose, it is reckoned as utter shamelessness. Wherefore Ham, Noah’s son, brought disgrace upon himself; for he laughed when he saw his father naked, but they who covered their father received the gift of a blessing.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 1.9
… In this way the people of God after they sat down to eat and drink denied God. In this way, too, Lot knew not, and so endured his daughters’ wickedness. So, too, the sons of Noah going backward covered their father’s nakedness, which he who was wanton saw, he who was modest blushed at and dutifully hid, fearful of offending if he too saw it.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 16
… but afterwards, not friends even, nor those who had done him no injury. Again, Jacob when he was in affliction, said: “If the Lord will give me bread to eat, and raiment to put on.” ( Gen. xxviii. 20 .) As also the son of Noah did nothing of the kind erewhile; but when he was no longer afraid for his safety, you hear how wanton he became. (
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… of his, who would neither pollute their own eyes by looking upon the nakedness of their revered father, nor would suffer others to do so, but went backwards, as the Scripture says, and covered him, that is, they neither approved nor betrayed the fault of the holy man, for which cause they were rewarded with a benediction on themselves and their posterity.
9:23
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
… Seth who was in Abel’s stead shadowed out the Son as slain, by Whose death was dulled the envy Cain had brought into the world! Noah saw the sons of God, saints that sudden waxed wanton, and the Holy Son he looked for, by whom lewd men were turned to holiness. The brothers twain, that covered Noah,
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 3
… Wine teaches us, in that it makes him that is familiar therewith like itself: for it hates much him that is fond of it, and is intoxicating and maddening, and a mocker to him! Light teaches us, in that it makes like unto itself the eye the daughter of the sun: the eye by the light saw the nakedness, and ran and chastely hid the chaste man.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.23
… Whence did Enoch learn how to “walk with God,” having never acquired any light of the law from another? Where had Shem and Japheth read “Thou shalt not uncover the nakedness of thy father,” so that they went backwards and covered the shame of their father?
9:24
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 139
… ‘And Noah awoke from the wine, and knew what his younger son had done unto him; and he said, Cursed be Canaan, the servant; a servant shall he be unto his brethren. And he said, Blessed be the Lord God of Shem; and Canaan shall be his servant. May the Lord enlarge Japheth, and let him dwell in the houses of Shem; and let Canaan be his servant.’
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.18.2
2. There are, besides these, treatises expressly worked out by him on certain subjects, such as the two books On Agriculture , and the same number On Drunken ness ; and some others distinguished by different titles corresponding to the contents of each; for instance, Concerning the things which the Sober Mind desires and execrates,
9:25
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 7.7
… to that of Isaiah, who with unexampled austerity walked naked and barefooted for the space of three years. Read and consider the severe life of those children, Daniel and his companions, how they abstained from flesh, and lived on water and pulse. Or if you will go back to more remote times, think of the life of Noah, who prophesied;
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 20
… For men are either brought under a yoke of slavery by conquest, as when prisoners are taken in war; or they are enslaved on account of poverty, as the Egyptians were oppressed by Pharaoh; or, by a wise and mysterious dispensation, the worst children are by their fathers’ order condemned to serve the wiser and the better;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 6
… but that he laughed, neither hath he said himself anywhere, neither hath so much as one other of the saints, either concerning him, or any other like him; but this is said of Sarah only, when she is blamed, and of the son of Noe, when for a freeman he became a slave.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 8
… of which kind is that which is said touching Simeon and Levi, “I will divide them,” saith He, “in Jacob, and scatter them in Israel.” And yet not in themselves did this come to pass, but in their descendants; and Noah’s saying again about Canaan, came to pass in the Gibeonites, Canaan’s descendants.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.1
… It was also by this prophetic spirit that, when his middle son—that is, the son who was younger than the first and older than the last born—had sinned against him, he cursed him not in his own person, but in his son’s (his own grandson’s), in the words, “Cursed be the lad Canaan; a servant shall he be unto his brethren.”
9:26
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.1
… For the same reason also he subjoins the blessing on his two other sons, the oldest and youngest, saying, “Blessed be the Lord God of Shem; and Canaan shall be his servant. God shall gladden Japheth, and he shall dwell in the houses of Shem.”
9:27
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.5.3
… He, appearing in these last times, the chief cornerstone, has gathered into one, and united those that were far off and those that were near; that is, the circumcision and the uncircumcision, enlarging Japhet, and placing him in the dwelling of Shem.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 4.13
… And as, supposing the Corinthians being straitened were in turn dilated, they had not been others, but still Corinthians, so if the Father was dilated into a Triad, the Triad again is the Father alone. And he says again the same thing, ‘Our heart is dilated ;’ and Noah says, ‘May God dilate for Japheth
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.8
… For however watchful the discipline of my house may be, I am but a man, and I live among men; and I do not presume to pretend that my house is better than the ark of Noah, in which among eight persons one was found a castaway;
9:9
2. TERROR VESTER SIT SUPER CUNCTA ANIMALIA TERRAE. — Nota: Homo per peccatum plenum dominium in bestias amisit; unde aliquale et semiplenum ei dominium hic restituit et confirmat Deus: indidit enim Deus animalibus timorem quemdam, quo hominem, quasi dominum suum, timent et reverentur; et, si ferae sunt, hominis conspectum fugiunt, nec in eum saeviunt, nisi injuria lacessantur, aut fame urgeantur; quin et pisces, ait S. Basilius, hom. 40 Hexaemeron, humanas umbras verentur, et ab ipsis aufugiunt; imo et elephantes, si credimus Plinio, lib. VIII, cap. v, hominum vestigia formidant. Hinc videmus saepe boves et equos a parvis pueris agi. Rursum, aves et feras homo sagittis dejicit: nec ulla est bestia tam fortis, quae non possit per hominem capi et domari. Audi S. Ambrosium, epist. 38 ad Horontium, vere et eleganter docentem quomodo ferae et irrationalia hominis rationem agnoscant, ejusque mansueti imperio mansuescant: 'Saepe, inquit, suspenderunt morsus suos revocante sono vocis humanae; videmus innoxio canum dente lepores sine vulnere capi; leones quoque ipsos, si vox hominis resultaverit, praedam dimittere; pardos atque ursos incitari ac revocari vocibus; equos plausu hominum fremere, silentio mollire cursum. Denique saepe verbere sine praetereunt verberatos: ita vehementer illos incitat linguae flagellum.' Addit deinde: 'Quid vero de muneribus loquar? Nutrit aries vellera, ut placeat homini, atque in fluvio mersatur, ut nitorem augeat. Oves quoque meliora pabula legunt, ut suaviore succo lactis foeta distendant ubera; subeunt partus dolores, ut homini sua munera ferant. Tauri depresso sulcis per totum diem aratro genunt. Cameli praeter subeundi oneris obsequia, tondendos se exhibent ut arietes, quo velut regi diversa animalia tributum suum conferant, pendantque vectigal annuum. Equus tanto se jactans equite, glomerat gressus superbos, atque ad domini ascensum dorsa sinuatus, herili terga substernit sedili.' Maxime tamen haec promissio in fidelibus impletur, quibus per Christum dictum est: 'Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes,' Luc. x; et: 'Serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit,' Marci xvi. Ita leones cervice dejecta accesserunt ad S. Antonium, ejusque manus et pedes circumlinxerunt benedictionem petentes: ita boas serpens obedivit S. Hilarioni, duo dracones Ammoni, onager Macario Romano, hippopotamus Beno, crocodilus Heleno, leaena Joanni Abbati, hyaena Macario Alexandrino, canis Abbati Subeverorum Syrorum, ut habetur in eorum vita in Vitis Patrum. Tropologiam vide apud S. Gregorium, lib. XXI Moral. cap. xi.
3. OMNE QUOD MOVETUR ET VIVIT, ERIT VOBIS IN CIBUM. — 'Omne,' scilicet comestibile, et humanae complexioni conveniens: viperae enim, scorpiones aliaque venenata animalia comedi nequeunt, quia repugnant complexioni humanae, eamque destruunt. Adde non praecipi, sed permitti hic homini omnium, id est quorumlibet, esum, q. d. Permitto ut omne, id est quidlibet, quod placebit, quod complexioni et palato vestro gratum erit, in cibum assumatis. Ita Abulensis. Non ergo peccant Religiosi, qui hac Dei permissione non utuntur, et ad carnis macerationem, vel semper, vel certo tempore carnibus abstinent: quinimo heroicae temperantiae actus et signa edunt. QUASI OLERA VIRENTIA TRADIDI (trado) VOBIS OMNIA, — ut animalibus vescamini, sicut hactenus olera comedistis. Tropologice S. Ambrosius, lib. De Noe, cap. xxv: 'Significatur, inquit, quod irrationabiles passiones ita debeant menti sapientis, ut olera rustico, esse subjectae; atque ita utamur reptilibus cogitationibus, ut agricola oleribus, quae licet obesse non possunt, cibi tamen non habent gratiam fortioris. Generale enim omnibus et commune praeceptum, non altiora indicit genera virtutum, quae utique paucorum sunt. Sed et si quis virtutum epulas fortiores sibi exhibere non possit, hujusmodi tamen habeat passiones, quae non noceant, sed delectent.' Quaeres: Fuitne ante diluvium carnium esus licitus et usitatus? Primo, Lyranus, Tostatus et Carthusianus in cap. 1, vers. ult., censent nec licitum, nec usitatum fuisse; eo quod, cap. I, vers. ult., Deus tantum homini esum olerum concesserit. Idem senserunt Ethnici; unde Ovidius, lib. XV Metamor. de primo illo et aureo mundi saeculo ita canit: At vetus illa aetas non polluit ora cruore; Tunc et aves tutae movere per aera pennas, Et lepus impavidus mediis erravit in agris. Sed errat, dum esum carnium postea inductum, quasi scelus execratur, dicens: Heu quantum scelus est, in viscere viscera condi, Alteriusque animantem animantis vivere letho! Sic et Pythagoraei et Manichaei censuerunt nefas esse animal occidere, eoque vesci; quin et Tertullianus jam Montanista, lib. De Jejuniis contra Psychicos, cap. IV, esum carnium humanae incontinentiae indultum asseverat. Secundo, Cajetanus hic, et Victoria, relect. De Temperantia, et Dominicus Soto, lib. V De Justitia, Quaest. I, art. 1, putant tunc esum carnium et licitum et usitatum fuisse: primo, quia carnis esum nusquam vetuit Deus, et caro cibus est homini convenientissimus; secundo, quia tunc erant greges ovium, quarum pastor erat Abel. Dices: Pascebat Abel greges ad lanam et lac, non autem ad esum. Contra, ergo nulla fuit laus Abelis prae Caino, ex eo quod pinguiores oves obtulerit Deo. Si enim illis nemo vescebatur, perinde fuisset illi et Caino, pingues atque macilentas sacrificare: macilentae enim oves non raro tam bonam, imo meliorem, quam pingues, dant lanam et lac; carnem autem semper praebent deteriorem. Ita Cajetanus. Tertio et optime, S. Chrysostomus, Theodoretus, Pererius et alii censent, ante diluvium non interdictum, sed licitum fuisse esum carnium: ab eo tamen abstinuisse viros religiosiores, puta posteros Seth, eo quod Deus assignans homini cibum, diserte tantum expressisset olera, non autem carnes, cap. 1, vers. 29. Sic enim optime concordantur rationes tam primae, quam secundae sententiae: Deus ergo hic post diluvium carnium esum, omnibus, etiam Sanctis explicite et diserte permittit, ob malignitatem terrae, tam peccato quam diluvio, salsedine maris, inductam, et consequenter ob vires imbecilliores, tam hominum quam plantarum. Tradunt enim medici, et experientia constat, carnes prae herbis plenius, solidius, succulentius, magisque carni humanae conveniens alimentum hominibus praebere.
4. CARNEM CUM SANGUINE NON COMEDETIS. — Hebraice est בשר בנפשו דמו לא תאכלו basar benaphso damo lo tochelu, carnem in anima sua, in sanguine suo, non comedetis, hoc est, ut vertit Pagninus, carnem cum anima sua, quae est sanguis suus, non comedetis, q. d. Non comedetis carnem cum anima sua, quae anima est sanguis vel consistit in sanguine animalis ipsius. Nota: Praecipitur hic modus comedendae carnis istiusmodi, ut primo animal juguletur, secundo sanguis effundatur, tertio caro coquatur et comedatur: prohibetur autem omnino comestio sanguinis, sive is adhuc in animali existat: unde prohibetur hic esus morticinorum et suffocatorum, ut docet Eucherius; sive is ab animali sit separatus, isque tam liquidus et potabilis, quam fartus et coagulatus, qualis est in farciminibus: omnem enim sanguinis esum hic prohibet Deus. Ita Lyranus, Tostatus, Carthusianus. Quaeres, cur adeo severe sanguinis esum inhibuerit Deus? Respondeo primo, ut homines quam longissime absterreret ab effusione sanguinis humani: ita S. Chrysostomus et Rupertus; nam Gentiles non tantum ad effusionem, sed etiam ad potationem sanguinis humani proruisse, testis est Tertullianus in Apol. cap. ix. Hanc rationem dat ipse Deus, vers. seq. Est enim sanguis vehiculum animae et vitae, spirituumque vitalium; hinc anima, id est vita, dicitur esse in sanguine, ut patet hic in Hebraeo, et Levit. XVII, 11. Secundo, quia voluit Deus sanguinem, qui est quasi vita animalis, sibi soli quasi auctori vitae offerri in sacrificiis, pro vita peccatoris, ut patet Levit. XVII, 11. Ita S. Chrysostomus et D. Thomas. Addit tertio, Rupertus, brutorum sanguinem esse gravem, terrestrem, melancholicum, et multarum aegritudinum causam, si comedatur; hinc vetitum esse comedi. Est hoc praeceptum de cavendo sanguinis esu, non naturale, sed positivum, quod renovatum est ab Apostolis, Act. cap. XV, vers. 29, duravitque non tantum ad tempora Tertulliani et Minutii, ut ipse fatetur in Octavio, sed etiam tempore Bedae et Ratini, ut patet ex ejus Poenitentiali. Verum jam exolevit: nunc enim sanguinem, non quidem bibere, sed comedere in farciminibus moris est.
5. SANGUINEM ENIM ANIMARUM. — Haec est ratio cur Deus vetuerit sanguinis esum, videlicet ne homines assuescendo sanguini bestiarum, tandem nec humano parcerent, q. d. Adeo mihi pretiosus est sanguis vester, quo corpus vegetatur et vivificatur, ut eum etiam a brutis, quae hominem necarint, requiram; quanto magis eum a vobis, qui homines estis, requisiturus sum? REQUIRAM DE MANU CUNCTARUM BESTIARUM, — id est daemonum, qui feri sunt, bestiarum instar, ait Rupertus; sed hic sensus symbolicus est, non litteralis. Secundo, Theodoretus sic exponit: In resurrectione requiram et vobis reddam omnem sanguinem, quem bestiae effuderunt, vos necando aut laedendo; hic etiam sensus non est genuinus, sed anagogicus. Tertio, alii sic exponunt: In sacrificio requiram sanguinem vestrum, ab homine inique effusum, de manu bestiarum; quia nimirum homicidium, quo sanguis effunditur, adeoque omne peccatum hominis, voluit Deus expiari bestiarum sanguine, ut patet Num. XXVIII, 29. In sacrificio enim bestia occisa luit effensam homicidii, et cujusvis peccati hominis, adeoque Deus, quasi in bestia sacrificata, vindicat homicidium omnemque culpam hominis. Quarto, Abulensis et Lipomanus sic explicant, q. d. Si effundas proximi tui sanguinem, vel per te, vel per bestiam aliquam in eum emissam, Deus eum requiret non a bestia, sed a te, qui eum vel gladio, vel imperio tuo effudisti. Nam to de manu bestiarum, referunt hi, non ad requiram, sed ad sanguinem vestrum: sed hoc durum et pene violentum est. Quinto, optime et planissime idem Abulensis et Oleaster sic exponunt, q. d. Puniam bestias, si illae hominem occidant. Patet id Exodi cap. XXI, vers. 28, ubi Deus jubet bovem (et a pari quamvis aliam bestiam) homicidam lapidari. Rursum, ex hac Dei sanctione et permissione hic data, saepe fieri solet quod ipse preces et vota eorum qui injuste damnantur, vel trahuntur a principibus aut judicibus ad mortem, exaudiat; et praesertim, ut, si rei et damnati suos judices in causa injusta, vel etiam dubia, citent ad tribunal Dei, ipse judices mori, et se suo judicio causam dicturos non raro, etiam intra condictum a reis tempus, sistere cogat. Ita David multiplici injuria et violentia per Saulem afflictus, ac pene oppressus, illum coram Deo citans exclamat: 'Judicet Dominus inter me et te, et ulciscatur me Dominus ex te,' etc. Nec vana fuit haec provocatio, quando paulo post hic a Philisthaeis acie victus, et sagittis vulneratus, ne in manus eorum vivus incideret, proprio se ferro transverberavit. Secundo, adhuc evidentior est haec Zachariae pontificis, cum ingratissimi regis Joas praecepto, in atrio templi lapidaretur, ad divinum judicium appellatio: 'Videat Dominus, et requirat;' quoniam suo eventu non caruit. Anno namque vix exacto, et principes regii qui huic injuriae consenserant, gladio Syrorum trucidati, et rex magnis cladibus afflictus, in lectulo a suis multis vulneribus confossus, simul cum aulicis ad divinum tribunal raptus est, dicturus de propriis factis rationem. Tertio, septem fratres Machabaei pro patriis legibus ab Antiocho omni diritate et crudelitate vexati, eidem non obscure diem coram Deo dicebant, inquientes: 'Dominus Deus aspiciet veritatem,' etc. 'Videbis magnam potestatem Dei, qualiter te et semen tuum torquebit,' etc. 'Tu non effugies manum Dei,' etc. Nam appellationes istas de coelo efficaces sentiens, manifesta Dei ultione periit. Quarto, non modo Paulus de Alexandro aerario conqueritur, dicens, II Tim. IV, 14: 'Reddet illi Dominus secundum opera sua;' verum et beatorum Martyrum animae ad eumdem, contra suos oppressores vociferantur: 'Usquequo, Domine, non judicas, non vindicas sanguinem nostrum de his qui habitant in terra?' Differtur autem tantum, non damnatur haec eorum provocatio. Quin etiam Christus ipse ab injuriis Judaeorum ad Patris judicium appellans, ait: 'Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet.' Ab his sacris divinisque testimoniis nunc ad graves planeque memorabiles historias accedamus. Quinto igitur loco, Nauclerus et Fulgosius referunt Fernandum Legionis et Castellae regem, duos nobiles ex Garvajaliorum familia, de proditione sibi suspectos, sed inauditos, praecipiti judicio, de altissima rupe deturbari jussisse. At illi praeclusam sibi defensionem, et praesentem mortem cernentes, Christo aequissimo judici causam suam commendarunt, et ad ejus tribunal intra trigesimum diem Fernandum regem citaverunt. Nec inanis fuit eorum provocatio; quoniam trigesimo post die, morte percussus, coram divino Judice evocatus fuit. Sexto, scribit idem Fulgosius equitem Neapolitanum cum reliquis Templariis confratribus suis ad supplicium raptum, ad Clementem VI et Philippum Pulchrum, Franciae regem, quorum auctoritate necabatur, de fenestra prospectos, exclamasse: Quando mihi inter mortales nullus jam superest, ad quem appellem, ad justum judicem Christum, qui nos redemit, appello, ut ante ejus tribunal intra annum et diem vos sistatis, ubi causam meam exponam: intra annum vero uterque, rationem Deo redditurus, mortuus est. Septimo, auctor est Joannes Pauli, Rudolphum Austriae Ducem, equitem auratum damnasse, ut sacco inclusus mergeretur. Eques autem conspecto prius Duce, exclamavit: Dux Rudolphe, ad tremendum Dei tribunal intra annum te voco. Ille irridens respondit: Bene, praeito, ego tum adero. Exacto tempore incidens in febrim, appellationis recordatus, servis dicit: Tempus mortis meae instat, ad judicium eundum, et statim obiit. Octavo, ex historiis Britanniae Armoricae recitat Aeneas Sylvius, Franciscum illius Ducem, fratrem suum Aegidium laesae majestatis falso accusatum, in carcere necasse. Hic paulo ante mortem conspecto Franciscano, adjuravit eum, ut ad fratrem Ducem renuntiaret, quatenus intra quadragesimum diem ad Dei tribunal se sisteret. Franciscanus abiens ad Ducem in finibus Normanniae, fratris mortem et appellationem denuntiat. Dux territus, illico male habere coepit, et, crescente in dies morbo, ad condictum diem expiravit.
ET DE MANU HOMINIS, DE MANU VIRI, ET FRATRIS EJUS. — Tria, inquit Delrio, inculcat homicidae epitheta, quae ejus culpam aggravant. Primo, vocat eum hominem, quem scilicet humanitatis memorem esse oportebat; secundo, vocat eum virum, quem scilicet decebat irae dominari, et robore ac potentia sua non abuti; tertio, vocat eum fratrem, quem scilicet fratri suo arctissimo amore conjungi, ac proinde eumdem defendere, non occidere oportebat: omnes enim fratres sumus in Adamo, et quisque in communi suae tribus aut familiae patriarcha, contribuli suo frater est, quomodo Judaei (quibus maxime hic loquitur Moses) fratres erant in Abrahamo. 6. QUICUMQUE EFFUDERIT HUMANUM SANGUINEM, FUNDETUR SANGUIS ILLIUS. — 'Fundetur,' id est, fundi debet, aequum et justum est ut fundatur, dignus est ut fundatur ejus pariter sanguis, puta per sententiam et condemnationem judicum, ut habet Chaldaeus. Deus enim tam hic quam Exodi cap. XXI, vers. 12, Matthaei, XXVI, 57, lege talionis, tulit in homicidas sententiam mortis, quae omnium gentium usu recepta est. Nota hoc contra Anabaptistas, qui magistratibus jus gladii in nocentes adimunt. Secundo, 'fundetur,' scilicet ordinarie reipsa, ut de facto occidatur homicida, vel per judicem, vel per rixam, latrones, ruinas, incendia, aliosve similes casus. Deus enim hic spondet se necatorum fore vindicem, et homicidas talione mulctaturum variis vitae infortuniis. Id ita esse experientia constat, qua videmus homicidas persequente eos numine, miris casibus, non naturali, sed fere violenta morte occumbere. Exempla mira hac de re afferam Deuteron. XXI, 4. Nota: Pro humanum sanguinem hebraice est באדם באדם, dam haadam haadam, sanguinem hominis in homine; ubi to 'in homine' varie variis exponitur. Septuaginta sic vertunt, pro hominis sanguine fundetur sanguis illius. Secundo, Oleaster, 'in homine,' inquit, id est, per hominem. Tertio, Cajetanus vertit, 'in hominem,' id est, inquit ipse, in hominis injuriam et contumeliam. Quarto, facillime et planissime Abulensis, 'in homine,' inquit, id est intra hominem, vel in homine existentem sanguinem, ut sit pleonasmus, quem proinde noster Interpres tacuit et omisit. AD IMAGINEM QUIPPE DEI FACTUS EST HOMO, — q. d. Si non movet te natura communis, moveat saltem imago mea: homo enim est imago mea; vide ergo ne eum occidendo, coelestis regis vivam imaginem demoliaris, inquit S. Chrysostomus, itaque non tam homini, quam Deo ipsi sis injurius. Aliter noster Salazar in Prov. I, 16: 'Per hominem, inquit, fundetur sanguis illius,' id est, per magistratum publicum; huic enim soli in vitam subditorum licet. Causam subdit: 'Ad imaginem quippe Dei factus est homo,' id est, homo ille cui magistratus delatus est, expressa imago et simulacrum Dei existit, et ipsius vices agit, personamque illius repraesentat, atque inde in illum ea potestas et licentia in subditorum vitas derivatur, quae alias Dei propria est: ut nimirum ipse non aliter contra improbos et sceleratos capitis sententiam ferre possit, quam Deus, cujus sustinet personam.
7. Vos autem crescite. — q. d. Videtis me, hac vetatione homicidii, velle consulere generis humani propagationi; illi ergo, hoc praesertim renovati mundi tempore, in tanta hominum paucitate incumbite, ac crescite et multiplicamini. Ita Rupertus, cujus allegoriam vide librum IV, cap. XXXIV. INGREDIMINI SUPER TERRAM. — Hebraice שרצו בארץ scirtsu baarets, prolificate, et multiplicamini in terra instar piscium, ranarum aliorumque reptilium (horum enim mira est fecunditas, foetura et prolificatio, et hoc significat Hebraeum scharats), ut nimirum quam citissime per universam terram ingredi, vosque spargere, eamque occupare et replere possitis.
9. Ecce ego statuam. — Hebraice est מקים mekim, statuens, id est statuo; jam enim de facto Deus in praesenti statuit et sancit hoc foedus et promissionem, de non inducendo amplius in terram diluvio, cum Noe et hominibus; unde mox vers. 12, foederis hujus signum, puta iridem, assignat. Nota foedus hoc non esse foedus contrahentium, in quo utraque pars ad certas foederis conditiones invicem sese obligat et obstringit (nec enim in hoc foedere se Noe Deo, sed Deus solus ipsi Noe se obligat); sed foedus hoc esse meram Dei promissionem: haec enim hebraice recte vocatur ברית berit.
11. NEQUE ERIT DEINCEPS DILUVIUM, — scilicet universale: unde sequitur, 'dissipans terram,' scilicet universam; nam post diluvium hoc generale, fuit diluvium particulare, sed celebre, Ogygis in Graecia, tempore Jacob patriarchae; et post hoc fuit diluvium Deucalionis in Thessalia, tempore Mosis. Ita Orosius, Eusebius, et alii in Chronicis.
12. HOC EST SIGNUM FOEDERIS QUOD DO INTER ME ET VOS. — Sicut ergo Deus hic in praesenti sancit foedus cum Noe, ita et in praesenti foederis signum, puta iridem, producit et assignat. IN GENERATIONES SEMPITERNAS, — per omnes generationes, quamdiu generationi generatio succedet, usque ad consummationem omnium generationum saeculi, puta usque ad diem judicii; hae enim generationes dicuntur sempiternae, non absolute, sed respective, scilicet respectu Noe et posterorum ejus, cum quibus Deus foedus hoc init. Significat ergo Deus hoc foedus sempiternum fore, id est, tamdiu duraturum, quamdiu durabunt generationes, quibus propagentur posteri Noe, cum quibus hoc foedus initur; unde Hebraeum לדרות עולם ledorot olam verti potest, 'in durationes saeculi,' puta quamdiu durabit hoc saeculum, hic mundus, haec vita in terris. Ex hoc ergo loco, non est damnanda (an vera, an falsa sit, non disputo hic) illa quorumdam Doctorum sententia, qua censent post diem judicii fore universale diluvium, quo rursum tota terra aquis cooperiatur, sicuti iis initio mundi cooperta fuit; nam haec promissio Dei, de non inducendo amplius diluvio, tantum extenditur usque ad generationes hujus saeculi, puta usque ad diem judicii, non ulterius.
13. ARCUM MEUM PONAM IN NUBIBUS, ET ERIT IN SIGNUM FOEDERIS. — Arcus hic est iris, uti omnes Patres docent, praeter S. Ambrosium, lib. De Arca et Noe, cap. XXVII, qui arcus hujus sensum non litteralem, sed tropologicum more suo assignat. Nota: Deus arcum, puta iridem vocat suam, quia iris est pulcherrima, Deique opificis pulchritudinem et magnificentiam nobis repraesentat; unde de ea dicit Eccli. cap. XLIII, vers. 12: 'Vide arcum, et benedic eum, qui fecit illum: valde speciosus est in splendore suo, gyravit (cinxit) coelum in circuitu gloriae suae, manus Excelsi aperuerunt illum.' Hinc Plato in Theaeteto iridem, Thaumantis filiam, propter admirationem, dictam censuit. Nota secundo, contra Alcuinum et Glossam, ante Noe et diluvium fuisse iridem. Est enim naturalis ejus generatio et causa, scilicet reverberatio radiorum solis in nube rorida. Cum ergo haec fuerit ante diluvium, aeque ut nunc, sequitur et iridem fuisse ante diluvium. Dices, quomodo ergo ait hic Deus in futuro: Arcum meum ponam, non autem, posui, in praeterito? Respondeo: In Hebraeo est praeteritum natatti, dedi, posui, id est do, pono et dabo, ponam iridem, non absolute ut existat, sed ut sit in signum foederis, quod Deus hic init cum Noe. Fuit ergo iris ante diluvium, signum naturale nubium roridarum, et consequenter futurae pluviae. Unde Ovidius: Concipit iris aquas, alimentaque nubibus affert. Julius Scaliger Exercit. 80, docet iridem matutinam portendere pluvias, vespertinam vero serenitatem. Rursum Aristoteles, lib. V Histor. animal. cap. XXII, tradit iridem multum conferre ad generationem mannae, sive mellis aerii. Adhaec aspalathum aliasque herbas odoratiores fieri per iridem tradit Plinius, lib. XII, cap. XXIV: 'Est, inquit, aspalathus spina candida, magnitudine arboris modicae, flore rosae, radice unguentis expetita. Tradunt in quocumque frutice curvetur arcus coelestis, eamdem quae sit aspalatho, suavitatem odoris existere; sed in aspalatho inenarabilem quamdam.' Idem, lib. XVII, cap. V: 'Terra, ait, cum a siccitate continua immaduit imbre, et in quam arcus coelestis dejecerit capita sua, tunc emittit illum suum halitum divinum, ex sole conceptum, cui comparari suavitas nulla possit.' Post diluvium vero, et post hoc pactum Dei cum Noe, iris a Deo instituta est in signum supernaturale hujus pacti, de non futuro deinceps diluvio. Nota tertio, apposite hoc signum non futuri diluvii esse iridem, ponique in nubibus; quia ex nubibus aquae diluvii delapsae sunt, et ex iis rursum metui posset diluvium: unde ne id metuamus, contrarium in iisdem nubibus ponit Deus hoc iridis signum. Addit S. Thomas, Quodlib. III, art. 30, et Abulensis hic, Quaest. VII, iridem naturale signum esse, quod proxime non sit futurum aquarum profluvium, ut ex eo fiat diluvium, quia ad hoc opus est, multas et crassas esse nubes, quae in magnam pluviam resolvantur: illae autem repugnant iridi; iris enim oritur in nube, non crassa et densa, sed rorida, opaca et concava, ex radiorum solis oppositi reflexione. Nota quarto, Auctor Historiae Scholasticae in librum Gen. cap. XXXV: 'Tradunt, inquit, Sancti, quod quadraginta annis ante diem judicii, non videbitur arcus coelestis;' quia scilicet tunc summa erit siccitas, qua mundus praeparabitur ad conflagrationem, quae fiet sub diem judicii. Sed haec traditio frivola et falsa est, falsoque attribuitur sanctis Patribus. Si enim tanta tunc foret siccitas, homines, animalia et plantae ex ea interirent, cujus contrarium nos docet Christus, Matthaei XXIV, 38. Symbolice et mystice, S. Ambrosius, lib. De Arca et Noe, cap. XXVII: Iris, inquit, est clementia Dei, quae quasi arcus contentus, sed carens sagitta, per adversa quae immittit, magis terrere nos vult, quam ferire; ut vitia corrigamus, itaque sagittas vindictae evadamus, juxta illud Psalm. LIX, 6: 'Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus.' Ubi vide S. Augustinum et S. Gregorium, lib. XIX Moralium, sub finem. Duo iridis cornua sunt misericordia et veritas, sive justitia; hinc Christus judex pingitur insidere iridi: sedebit enim in nube gloriosa, qualis est iris.
16. ET VIDEBO ILLUM (arcum, puta iridem), ET RECORDABOR FOEDERIS. — Ergo et nos vicissim quoties videmus iridem, recordemur diluvii et cataclysmi, qui orbem et peccatores perdidit; recordemur et pacti divini, Deoque nostro pro hoc pacto gratias agamus, illi grati et obsequentes simus. Denique dicamus: Si tam speciosa et varia est iris, quam speciosus et varius est Deus Deique domus? Allegorice, iris signum est primo, legis Evangelicae: haec enim affert gratiam, et remissionem, et gloriam. Ita Rupertus, qui tamen perperam putat hunc sensum hoc loco esse litteralem. Secundo, iris cum sit aqueo et igneo colore, signum est baptismi Christi, qui fit per ignem et aquam, Matth. cap. III, vers. 11. Ita S. Gregorius, hom. 8 in Ezech. Tertio, iris est Verbum incarnatum, et carne velatum, sive est ipsa caro Verbi: primo, quia, sicut sol in nube irradians facit iridem, ita Verbum in carne irradians fecit Christum; secundo, quia sicut iris pacis fuit symbolum tempore Noe, ita et incarnatio Christi fuit reconciliatio mundi. Tertio, duo cornua iridis sunt duae naturae Christi, divina scilicet et humana; quarum chorda occulta et invisibilis, est arcana unio hypostatica. Quarto, in iride triplex est color: ita et in Christo. Christus enim fuit caeruleus, id est coelestis, per orationem assiduam; fuit et viridis per florem gratiarum et virtutum; fuit denique rubicundus per sanguinem suum in cruce; quinto, ab hoc arcu emissae sunt occultae sagittae amoris, quibus confixa et vulnerata sponsa cantabat: 'Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo.' Sexto, iris haec imbrifera fuit, quia dedit in Pentecoste orbi praedicationis et doctrinae coelestis abundantiam, quasi pluviam: ita Ansbertus in Apocal. cap. IV, vers. 3. Cui adde septimo, iris quae est semicirculus, significat Christum de coelo descendentem ad terram, et rursum e terra remeantem ad coelos. Denique significat regnum Christi, quod in hac vita semiplenum est et imperfectum; sed in coelis complebitur hic circulus, puta regnum Christi, dominans omnibus in omnem aeternitatem. Tropologice, tres colores iridis significant virtutem purgandi, illuminandi et perficiendi, quam a Deo et angelis participant sancti Doctores; secundo, color caeruleus est fides; viridis est spes, rubicundus est charitas: quas iris, id est Dei misericordia, depulit in homines, ut docent Viegas, Ribera, Pererius et alii in Apoc. IV, vers. 3. Anagogice, iris, quae colore est aqueo et igneo, signum est uti diluvii facti, ita et conflagrationis mundi futurae. Ita S. Gregorius, homil. 8 in Ezech. Rursum, iris quae formam habet arcus, itaque belli speciem ostentat, significat judicium universale, inquit Richardus Victorinus in Apoc. cap. IV, in quo virebunt justi per gloriam aeternam, sed rubebunt impii per ignem gehennae. Unde S. Joannes, Apoc. IV, 3, vidit thronum Dei circumdatum iride, id est misericordia; iris enim tempore Noe pacis, reconciliationis et foederis inter Deum et homines fuit signum, fuitque iris signum, id est pax, ait Ticonius hom. 2 in Apoc., quae exstat tom. IX S. Augustini. Secundo, iris versicolor recreat, et imbres varios in terram effundit: idem facit Dei misericordia. Tertio, sicut iris est semicirculus, in nostro hemisphaerio tantum apparens: ita et Dei misericordia tantum apparet in hac vita, justitia vero in altera.
18. PORRO CHAM IPSE EST PATER CHANAAN. — Meminit hic Moses Chanaan, ut viam sibi sternat ad maledictionem Chanaan, qua propter Cham patrem a Noe mulctatus est vers. 25. Addit secundo S. Chrysostomus, Cham solum intemperantem in arca, tempore diluvii genuisse Chanaan, ideoque ejus hic mentionem fieri. Verum alii omnes contrarium docent: imo ipsa S. Scriptura docet octo tantum animas (puta Noe cum tribus filiis, et singulorum uxoribus) per arcam salvatas esse, I Petri III, vers. 20. Rursum Chanaan natum esse post diluvium docet ipse Moses, cap. X, vers. 1 et 6. In egressu ergo Noe ex arca, de quo hic loquitur Moses, necdum ex Cham genitus et natus erat Chanaan; dicitur tamen Cham pater Chanaan, quia ex Cham nasciturus erat, et tempore Mosis, qui haec scribit, jam natus erat Chanaan et Chananaei, quos Hebraei ex Sem oriundi subegerunt et vastarunt, q. d. Ex Cham natus est Chanaan, tanquam mali corvi malum ovum: qui enim Cham bonum generaret filium, qui bono patri nequam filius, atque naturae et eruditionis degener extiterat? Ita S. Ambrosius et Theodoretus. Unde et Chami irrisio, qua patrem Noe irrisit, punita fuit in Chanaan filio, dum ejus posteri Chananaei servitute et vastitate a Josue et Hebraeis, qui fuerunt posteri Sem, mulctati sunt. Ita S. Ambrosius, lib. De Arca et Noe, XXVIII, ubi mystice: Cham, inquit, id est calor, pater est Chanaan, id est turbationis aut potius contritionis et confractionis; qui enim calet, continuo movetur et perturbatur, omniaque perturbat et confringit.
19. TRES ISTI FILII SUNT NOE, ET AB HIS DISSEMINATUM EST OMNE GENUS HOMINUM. — Errant ergo, qui plures quam tres, numerant filios Noe, ut Berosus Annianus et Chronica Germaniae, quae Tuisconem Thises filium fuisse Noe; rursum, Noe post diluvium non triginta alios genuisse filios, eosque ex Titrea uxore vocasse Titanas. Ex hoc loco ergo videtur Noe post diluvium jam fractus et senex, utque melius vacaret Deo, veneris pertaesus, abstinuisse usu conjugii, ideoque nullas alias genuisse proles: ab hisce enim tribus omnes homines prognati sunt. Contrarium sentit Cajetanus et Torniellus, scilicet Noe post diluvium alios genuisse filios, a quibus quoque gentes propagatae sint; hos tres tamen solos hic nominari, quod illi hujus disseminationis in gentes illustriores fuerint principes, et capita primariarum gentium. Verum prius quod dixi, conformius est verbis Scripturae, quae vix alium patiuntur sensum; clare enim sic habent: 'Ab his disseminatum est omne genus hominum super universam terram.'
20. COEPIT NOE VIR AGRICOLA EXERCERE TERRAM. — Hebraice est איש האדמה noach isch haadama, coepit Noe esse vir terrae, id est, esse agricola, coepit post diluvium terram jam siccatam colere et exercere, q. d. Rediit Noe ad agriculturam, qua ante diluvium usi sunt homines, jussu Dei, Genes. II, 15, et cap. III, vers. 17; idque diligentius quam ante diluvium, quia diluvium sua salsedine, acrimonia, penetratione et inundatione primaevam terrae pinguedinem et bonitatem exsuxerat et abluerat. Unde Pererius, Delrio et alii opinantur Noe invenisse aratra, iisque per equos et boves attractis, vomere terram procidisse, cum antea suis manibus et ligonibus homines terram foderent et colerent. Vide hic Noe patriarcham agriculturae vacantem. Sic agricola fuit Sem, Japhet, Isaac, Jacob, Esau, Moses, Booz, Gedeon; denique totus populus Israel colebat agros, donec regem peteret, et Samuel jussu Dei ei diceret, quod rex agros, vineas, oliveta, optima tolleret, et daret ea servis suis, sed et segetes eorum addecimaret, I Reg. VIII. Saul pastor fuit asinorum, David ovium, Elias Eliseum ab aratro vocavit, et prophetam creavit. Si Pontificum vitas excutias, plures reperies agricolarum filios, uti fuere Sylverii, Adriani, Sylvestri, etc. Cyrus Persarum rex, priscique imperatores Romani agriculae fuerunt; unde Fabii, Lentuli, Pisones, Cicerones, Vitellii, Porcii, Servii, Appii, Scrophae, agricolarum nomina, triumphali dignitate honorata sunt. Audi Valerium Maximum: 'Illi etiam praedivites, qui ab aratro arcessebantur, ut consules fierent, voluptatis causa sterile atque aestuosissimum Pupiniae solum versabant, deliciarumque ignari, vastissimas glebas plurimo cum sudore dissipabant. Imo vero quos pericula reipublicae imperatores asserebant, angustia rei familiaris bubulcos fieri coegit.' Romulus et Remus, Diocletianus, Justinus, reges et imperatores, aeque ac pastores et agricolae fuerunt. Arcades mortalium omnium antiquissimos se venditantes, pastores et agricolas fuisse historiae testantur; audi Poetam: Pan (Deus Arcadiae) curat oves oviumque magistros. Graeci Protea et Apollinem pastorem Admeti regis Thessaliae fuisse fatentur, una cum Mercurio et Argo. Phrygii, pastores Paridem, Priamum, Anchisen aliosque agnoscunt. Numidae, Georgi, Scythae, Nomades hanc vitam volunt, non aliam. Regum cura occupata fuit non solum agriculturae exercitio, sed libris etiam quasi artem complexi sunt, ut Hiero, Mithridates, Philometor, Attalus, Archelaus; et duces, ut Xenophon, Syllanus, Cato, Plinius, Terentius Varro; a villa in senatum vocatus est Curius, aliique senes. Attilium vocantes ad imperium Romanum, eum semen spargentem invenerunt. Nec fuit eis rubori, eburneo scipione deposito, parta victoria et pace, ad stivam aratri reverti. Agriculturae enim exercitium, primo, est a natura et a Deo institutum; secundo, magnam habet amoenitatem; tertio, sanitatem tuetur, et corpus roborat; quarto, fruges et fructus procurat; quinto, valet ad meditationem coeli, siderum, pluviae, arborum aliarumque rerum naturalium; sexto, valet ad contemplandum colendumque Deum: inde prisca festa, Cerealia, Floralia, Vinalia, Sementina, Agnalia, Palilia, Charistia, etc. ET PLANTAVIT VINEAM. — Nota, vitem ante diluvium fuisse; unde enim alias eam habuisset Noe? sed hucusque vitis videtur silvestris, inculta, et hinc inde sparsa fuisse, ex eaque non vinum expressisse homines, sed tantum uvas comedisse. Noe vero arte vitem excoluit, plantavit, in vineta distribuit, et primus ex uvis vinum expressit; nam nesciens vim vini, utpote antea non visi, nec cogniti, ex eo inebriatus est. Ita S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum. Notat S. Chrysostomus Noe ex vite vinum expressisse, ut eo suum et aliorum hominum post diluvium moerorem, labores et infirmitatem leniret et roboraret; vinum enim roborat et laetificat cor hominis. Atque hinc Berosus Annianus censet Noe eumdem esse cum Jano; dictumque esse Janum, id est vitiferum, vel potius viniferum, ab Hebraeo יין iain vel ien, id est vinum: hinc et Janus pingitur bifrons, quia Noe vidit tam saeculum quod erat ante diluvium, quam quod fuit post illud. Unde Ovidius, 1 Fastor.: Jane biceps anni tacite labentis origo, / Solus de superis qui tua terga vides. Apposite gesta Romanorum symbolica, symbolice fingunt Noe miscuisse viti et vino sanguinem quatuor animalium, puta simiae, leonis, porci et agni: quia vinum inebriat et ebrios alios facit moriones, quasi simias; alios pugnaces et crudeles, quasi leones; alios lubricos et foedos, quasi porcos; alios mites, blandos et pios, quasi agnos.
Ebrietas haec Noe non fuit peccatum, saltem mortale; quia nesciens vim vini, et inexpertus, illud largius bibit. Ita S. Chrysostomus et Theodoretus. Perperam ergo Calvinus et Lutherus ebrietatem hanc tribuunt intemperantiae Noe, quae erat inexperientiae. Aliter nonnulli, q. d. Inebriatus, id est exhilaratus est. Unde S. Ambrosius, juxta Septuaginta: 'Non dixit, ait, vinum bibit, neque justus vinum ebibit, sed de vino, hoc est de ejus potione, libavit. Ebrietatis itaque species gemina est, una quae titubationem corpori afferat atque ejus supplantet vestigia, sensumque perturbet; altera quae mentem virtutis vaporet gratia, et omnem infirmitatem videatur avertere; de qua Psal. XXII: Et calix meus inebrians quam praeclarus est!' Vide hic et admirare priscorum abstinentiam; omnes enim a condito mundo usque ad diluvium, per 1600 annos, vino aeque ac carne abstinuerunt, adeoque valde longaevi ac sapientes fuerunt; vixerunt enim ad 900 annos. Ubi nota primo: Abstinentia plurimum prodest: primo, sanitati et longaevitati; consumit enim noxios humores, spiritusque vitales purificat et exacuit; secundo, castitati et virtuti; subtrahit enim nimium sanguinem, succum et spiritus qui venerem, iram aliasque passiones fovent et suscitant. Nota secundo: Sobrietas naturaliter confert ad scientiam, tum quia sanitatem tuetur, et vitam prolongat; tum quia caput facit serenum, spiritusque animales facit liberos et puros, aptosque ad speculandum et meditandum; tum quia anima (quae una est in homine, eademque simul est vegetativa, sensitiva et rationalis) limitatae est virtutis et activitatis, ideoque quo minus occupatur cibo cibique concoctione, digestione ac egestione, eo magis intendere potest et solet studio et contemplationi, in eamque totam vim suam exserere. Hinc Salomon, Eccle. II: 'Cogitavi, ait, in corde meo abstrahere a vino carnem meam, ut animam transferrem ad sapientiam, devitaremque stultitiam.' Et Isaias, cap. XXVIII: 'Quem docebit scientiam, et quem intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacte, avulsos ab uberibus.' Ita abstinentes Enos, Henoch, Mathusalem, Noe, sapientissimi fuerunt. Noe enim totius mundi fuit reparator, instructor et gubernator. Ita Nazaraei et Rechabitae a sapientia, aeque ac abstinentia commendantur. Ita Moses et Elias jejunio 40 dierum sapientiam et visionem Dei meruerunt. Ita Judith, Esther, Machabaei sapientiam illam et fortitudinem, qua Holofernen, Aman et Antiochum prostraverunt, adepti sunt. Ita Joannes Baptista abstinentia, quasi Angelus evasit. Ita Paulus primus Eremita, Antonius, Hilarion, et tot Anachoretarum et Monachorum examina vitam, quasi angeli terrestres, in abstinentia, contemplatione et sapientia longaevam duxerunt, vixeruntque centum et amplius annos. Ita coenobitae olim, teste S. Hieronymo, perpetuo jejunabant, aquam bibentes, et solum panem cum leguminibus et oleribus manducantes. Audi et Gentiles. Tradit Xenophon antiquos Persas ad panem nil nisi nasturtium adhibere solitos, tumque floruerunt sapientia et virtute bellica, orbisque imperium tenuerunt per 200 annos, scilicet a Cyro ad Darium, qui per delicias et vina imperium cum vita perdidit. Chaeredemus Stoicus tradit priscos Aegypti sacerdotes carne, vino, ovis et lacte semper abstinuisse, idque ut purius, intentius et acrius divinis rebus vacarent, ardoremque libidinis restinguerent. Atque hi Aegypti fuerunt sapientes et Astrologi. Esseni apud Judaeos vino et carne sibi interdicebant, totique orationi et studio sacrarum Litterarum vacabant, de quibus mira narrat Josephus, Philo et Plinius; quinimo Porphyrius in libro De Abstinentia ab esu animalium, asserit plerosque ex eis divino afflatos spiritu vates exstitisse. Eubulus refert apud Persas tria fuisse Magorum genera, quorum primum (qui maxime sapientes et eloquentes existimabantur) praeter farinam et olera nihil esitabant. Bardesanes Babylonius tradit Indorum Gymnosophistas solis arborum pomis, oryza et farina vivere. Euripides in Creta Jovis vates, carne et coctis omnibus abstinuit. Socrates virtutis studiosos hortabatur, ut abstinentiam colerent, et delicias veluti Sirenes respuerent; ideoque rogatus qua re ab aliis hominibus differret, ait: 'Alii vivunt ut edant; ego vero edo ut vivam.' Isaeus Assyrius, teste Philostrato, interrogatus quaenam essent epulae suavissimae, respondit: 'Ista curare desii.' Xenocrates tria tantum praecepta in templo Eleusiniae mansisse dixit, scilicet primo, venerandos esse deos; secundo, honorandos esse parentes; tertio, abstinendum esse a carnibus. Plinius ait vinum esse cicutam hominis; et Seneca ait ebrietatem esse voluntariam insaniam. Epicurus, licet voluptatis patronus, asserit ad jucunde et suaviter vivendum, tenuitatem victus conferre plurimum. Et in Epistolis suis testatur se aqua tantum et pane vesci solitum. De abstinentia Pythagorae, Antisthenis, Diogenis, Apollonii Thyanaei mira habet Laertius, Plutarchus et Philostratus. Plura vide apud S. Hieronymum, lib. II Contra Jovinianum, et Plutarchum in duabus orationibus de usu carnium. ET NUDATUS EST IN TABERNACULO SUO, — uti solent dormientes, et ebrii prae aestu disjicere tegumenta, seque nudare. Ita Theodoretus.
Tradunt Hebraei et Theodoretus hic fieri mentionem Chanaan, eo quod Chanaan puer, doli tamen capax (forte enim 10 circiter erat annorum), primo viderit Noe avum suum nudatum, eumque irriserit, ac mox illud ipsum patri Cham renuntiarit, qui pueri petulantiam non repressit, sed probavit, patremque fratribus suis ridendum proposuit. Notant hic S. Basilius et Ambrosius genium improborum, qui gaudent bonorum lapsus propagare. Addit Berosus Annii (penes quem sit fides) Cham fuisse magum, quodque inde dictus sit Zoroaster (idem habet Cassianus, Coll. VIII, XXI) quod ex odio, quo patrem pium prosequebatur, eum irriserit, eumque magia sua sterilem deinceps effecerit; quod docuerit homines congredi cum matribus, masculis et brutis, ideoque a Noe patre esse fugatum et ejectum.
'Ne paterna reverentia vel ipso minueretur aspectu,' ait S. Ambrosius, lib. De Noe, cap. XXXI. Additque ex Cicerone, lib. I Offic.: 'Unde etiam Romae vetus fuisse usus dicitur, ne filii cum parentibus, et maxime puberes, intrarent lavacrum.' Ita tropologice tegenda esse parentum spiritualium, et Ecclesiasticorum peccata, docet S. Gregorius, lib. XXV Mor. cap. XXII; et suo exemplo docuit Constantinus Magnus in concilio Nicaeno, dum chartas accusationum contra aliquos Episcopos sibi oblatas combussit, dictitans: 'Si Episcopi alicujus stuprum videret, facinus id se suo paludamento obtecturum, ne flagitii ejus aspectus eos, qui ipsum cernerent, ulla ex parte laederet:' uti refert Theodoretus, lib. I Hist. Allegorice, S. Augustinus, lib. XVI De Civitate cap. II et VII: Cham sunt Judaei et haeretici: hi irrident Noe, id est, Christum et Christianos.
Ex vino, — ex somno in quem eum vis vini conjecerat. CUM DIDICISSET, QUAE FECERAT EI FILIUS SUUS MINOR. — Vidit enim Noe evigilans se tectum pallio non suo, sed alieno, scilicet filiorum, Sem et Japhet; causam ab eis quaesivit; illi patri singula exquirenti mentiri non ausi, rem totam et Chami scelus pandunt, alias illud silentio pressuri. FILIUS SUUS MINOR, — scilicet Chanaan, inquit Theodoretus, qui filius, id est nepos, erat Noe; unde mox Noe eidem maledicit. Verum omnes alii filium hunc intelligunt Cham: hujus enim scelus et impietas hic punitur. Addit S. Chrysostomus, et incontinentia, quod tempore diluvii in arca usus sit conjugio, genueritque Chanaan; de qua re dixi vers. 18. Nota: Cham fuit filius minor Noe, non quasi fuerit minimus omnium, uti aliqui volunt, sed quia fuit junior Semo: fuit enim Cham senior Japheto; Cham ergo medius fuit filiorum Noe, unde vers. 18 et alibi passim medius ponitur. Ita S. Augustinus, lib. XVI De Civitate cap. I, et Eucherius.
Supple erit, quia Noe haec non tam maledicendi, vel imprecandi animo dixit, quam spiritu prophetico praedixit ea, quae posteris filiorum suorum erant eventura; unde explicans subdit: 'Servus servorum erit.' Nota: Per Chanaan hic Vatablus intelligit ipsum Cham, scilicet patrem impium ex filio impiissimo; unde et Gennadius, Diodorus et Origenes putant tunc, cum haec dixit Noe, necdum natum fuisse Chanaan. Verum contrarium verius est, scilicet simpliciter hic compellari ipsum Chanaan; causam ex Hebraeis dixi vers. 18. Unde S. Ambrosius, lib. De Noe, cap. XXX: 'Et pater, inquit, in filio, et in patre filius redarguuntur, habentes stultitiae, nequitiae, impietatis quoque commune consortium. Nec poterat fieri ut bonum generaret filium, qui bono patri nequam filius, et naturae, et eruditionis degener extitisset.' Nota secundo: Alii filii Cham, puta Chus, Mesraim, Phuth hic non maledicuntur a Noe, sed solus Chanaan; nam soli Chananaei, qui fuerunt posteri Chanaan, et aeque ut ipse impiissimi, leguntur excisi a posteris Sem, puta a Judaeis; vel eis serviisse, ut patet in Gabaonitis, qui inter Chananaeos dolo vitam ab Hebraeis obtinuerunt, ea lege ut eis servirent quasi vilissima mancipia; hoc enim significat to servus servorum. Ita Rupertus. Adverte Mosen haec omnia propter Chananaeos a Judaeis expellendos scripsisse; parat enim hic viam suae historiae de expeditione et profectione Hebraeorum in Chanaan, datque occasionem et causam, ex qua contigit, Dei voluntate, Judaeos per se et per Josue occupare Chananaean, videlicet impietatem Cham et Chanaan, quam imitati sunt Chananaei, ideoque ex Chananaea sunt expulsi. Hinc patet tertio, Cham et Chanaan hic puniri in suis posteris, puta Chananaeis, qui paternae impietatis fuerunt imitatores et haeredes. Vide hic quam infelices sint ii, qui habent impios parentes et praeceptores! Merito Plato gratias agebat naturae, sive Deo, primo, quod hominem; secundo, quod marem; tertio, quod Graecum; quarto, quod Atheniensem; quinto, quod tempore Socratis, a quo instrui posset, se genuisset. Moraliter S. Ambrosius: 'Manebat, ait, ante vini inventionem omnibus inconcussa libertas; nemo sciebat a consorte naturae suae obsequia servitutis exigere: non esset hodie servitus, si ebrietas non fuisset.' Servus servorum, — id est servus infimus et vilissimus. Nota poenam peccati esse servitutem; hinc et servi facti et dicti sunt a servando, quod bello capti, cum possent occidi quasi hostes et nocentes, ex quadam indulgentia in vita servarentur servi, sive ad serviendum. Rursum qui noluit esse filius reverens, punitur ut fiat servus; justum enim est ut servili subjectione prematur is, qui filialem suavemque ac naturalem subjectionem, seu servitutem, violare non erubuit. Ridet Calvinus hic Papam, quod ex maledictione hac Chami sumpserit sibi titulum, 'Servus servorum.' Sed errat; non enim Papa absolute se vocat servum servorum, sed, ut recte notat Rupertus, cum addito, 'Servus servorum Dei;' idque facit ex pia animi submissione; non ergo ex impio Chamo hoc nomen sibi sumpsit Pontifex.
Est hebraica metalepsis; ex consequente enim intelligitur antecedens, puta ex benedictione Dei intelligitur ipsa benedictio Sem; hisce enim verbis Noe, uti Cham maledicit, ita benedicit non tantum Deum, sed etiam Sem et Japhet. Sensus ergo est, q. d. Deus tanta benedictione et copia, tum frugum, tum sapientiae, pietatis, religionis, gratiae et cultus Dei cumulet Sem, ejusque posteros, ut quisquis eos viderit, benedicat Deum in Sem suosque tam liberalem, dicatque: Benedictus sit Deus, qui semper est Deus, Dominus, pater ac provisor Sem ejusque posterorum, qui semper suis beneficiis ostendit, quod sit Deus, tutor et curator Sem et suorum. Ita Lipomanus, Cajetanus et alii. Haec benedictio completa est in Judaeis, qui orti sunt ex Sem. Disce hic cum Noe, ad omnia bona et fausta, erumpere in laudem et benedictionem Dei. Moraliter, recte notat Pererius, Ecclesiastic. III, novem bona a Deo promitti filiis bonis, qui parentes honorant. Primum est, opes, tum temporales, tum spirituales: 'Sicut, ait, qui thesaurizat, ita qui honorificat matrem suam.' Secundum, quod talis filius felix erit in suis pariter filiis: 'Qui honorat patrem, jucundabitur in filiis.' Tertium, quod preces ejus exaudiet Deus: 'In die orationis suae exaudietur.' Quartum, quod longaevus erit: 'Qui honorat patrem, vita vivet longiore.' Quintum, quod stabilem habebit familiam et posteritatem: 'Benedictio patris firmat domos filiorum.' Sextum, quod erit gloriosus: 'Ex honore patris gloria filii;' sive quia pater honoratus reddit filios gloriosos, sive quod filius honorans patrem comparat sibi gloriam apud omnes. Septimum, quod in tempore tribulationis ab ea liberabitur a Deo: 'Eleemosyna patris non erit in oblivione, et in die tribulationis memor erit tui.' Octavum, quod peccata ei remittentur: 'Sicut in sereno glacies, ita solventur peccata tua.' Nonum, quod a Deo benedicetur, id est omni bonorum copia cumulabitur: 'Honora, inquit, patrem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Deo, et benedictio illius in novissimo maneat.'
In hebraeo pulchra est allusio ex etymo nominis Japhet, scilicet יפת אלהים ליפת japht elohim leiaphet, q. d. 'Dilatet Deus dilatatum.' S. Augustinus vertit, laetificet; Cajetanus et Eugubinus, condecoret, vel venustum faciat Deus ipsum Japhet. Nota: Japhet (quem Gentiles vocant Japetum) deducitur a פתה pata, id est suadere, pellicere, persuadere; sed in hiphil (uti hic est) significat dilatare, uti vertunt hic Septuaginta, Chaldaeus, noster Interpres, Vatablus, Mercerus, Pagninus et alii. Japhet ergo non tam venustum quam dilatatum significat. Frustra ergo se torquent Graeci, qui Japhet nomen Hebraeum deducunt a Graeco ἰάπτειν, id est laedere, aut ab ἰᾶσθαι, id est mederi, aut ab ἰσοῤῥοπεῖν, id est emittere et volare, q. d. Emittat Deus, et volare faciat Japhet per latitudinem terrae. Jam sensus est, q. d. Japhet posteritas dilatet se, sitque plurima, ita ut latissimas et amplissimas occupet regiones, adeo ut diffundat se in sortem et habitationem posterorum Sem. Id ita contigisse patet ex cap. seq., et ex S. Hieronymo hic in Quaest. hebr., atque ex Josepho lib. I Antiq. VI. Ex quibus constat posteros Japhet occupasse Europam, et partem Asiae Septentrionalem ad Occasum vergentem, a Tauro et Amano monte usque ad Tanaim; posteros vero Cham occupasse partem Meridionalem Asiae, ab Amano et Tauro, scilicet Aegyptum, et partem Syriae, atque totam Africam; posteros vero Sem occupasse Asiae partem Orientalem, ab Euphrate usque ad Indicum Oceanum: vide Ariam Montanum in suo Apparatu, in Phaleg, sive de Primis gentium originibus. Allegorice, et praecipue prophetatur hic Ecclesia Gentium dilatanda, coadunanda Judaeis in Christo et Christianismo; nam ex Japhet orti sunt Gentiles; ex Sem vero orti sunt Judaei et Christus, qui primi habuerunt Dei templum, cultum et Ecclesiam, in quam deinde Gentiles transtulit Christus, ex utrisque faciens unam Ecclesiam, ejusque amplitudinem et caput ex Sem, id est ex Jerusalem et Judaeis, in Japhet, id est Romam ad Gentiles transtulit. Ita S. Hieronymus, Chrysostomus, hom. 29, et Rupertus, lib. IV, cap. XXXIX; unde ex Hebraeo sic apposite vertas, pelliceat, vel persuadeat Deus Japheto (Gentibus ex Japhet oriundis) ut habitet in tabernaculis Sem, puta in Ecclesia Christi, qui ex Judaeis et Sem est oriundus. Est hic ergo prophetia clara de vocatione Gentium ad Christum. Hebraeum enim פתה pata, proprie significat allicere, blandiri, persuadere. ET HABITET IN TABERNACULIS SEM. — Aliqui, ut Theodoretus, Lyranus, Abulensis, hic repetunt nomen, non Japhet, sed Deus, q. d. Deus habitet in tabernaculis Sem; ita factum est: nam inter Semitas, puta Judaeos, habitavit Deus in tabernaculo et templo. Rursum ex Semitis natus est Christus Deus: ex iis enim Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Unde Chaldaeus vertit, et habitet divinitas in tabernaculis Sem. Chaldaeum enim שכינה sechina significat requiem, quo nomine Hebraei praesentiam divinitatis in tabernaculo, super arcam in propitiatorio habitantis et quiescentis significant. Hinc et sechina vocatur Spiritus Sanctus, qui in Prophetis aliisque Sanctis requiescit, ait Elias Levita. Unde ex Chaldaeo ita quoque vertas: 'Et Spiritus Sanctus, sive ipsa sanctitas, requiescat in tabernaculo Sem.' Secundo aptius et verius, to habitet referas ad Japhet; nam Semum Deus jam ante benedixit: hic ergo non Semum, sed Japhetum benedicit. Jam per tabernacula Sem Delrio, Pererius et alii ad litteram intelligunt Ecclesiam. Verum quia haec omnia ad litteram spectant dilatationem et propagationem posterorum Japhet; hinc potius ad litteram, proprie dicta tabernacula hic accipias, et per ea sensu allegorico (qui tamen litterali hic praevalet, magisque quam litteralis intentus est a Spiritu Sancto) intelligas Ecclesiam, eo sensu quem dedi paragrapho praeced.
Ergo cum Abraham, ut patebit cap. seq., natus sit anno 292 a diluvio, sequitur Abraham natum esse vivente adhuc Noe, et cum eo vixisse 58 annis. Vidit ergo Noe turrim Babel, vidit et omnes pene posteros suos corrumpere vias suas, et ad idololatriam deflectere: quantumvis ipse Noe, teste Epiphanio, a suis filiis exegisset jusjurandum, de servando vero veri Dei cultu et mutua concordia. Vidit ergo Noe mundum plenum hominibus, iisque impiis: vidit et ingemuit. Notandum enim hic est, his trecentis annis post diluvium, miram hominum propagationem esse factam. Philo lib. Antiq. Biblic., tradit Noe, paulo ante mortem, numerasse omnem suam sobolem, ex se proseminatam spatio 350 annorum quibus vixit post diluvium, ac invenisse filios et nepotes, per Japhet ex se descendentes, centum quadraginta millia, ducentos et duos, praeter mulieres et pueros. Ex Cham vero, ducenta quadraginta quatuor millia, et nongentos. Ex Sem vero pauciores numerat; sed videntur aliquae ciphrae posterorum Sem deesse in ejus codice. Omnibus ergo computatis, facile vidit ex se progenitos homines ad nongenta millia, et amplius. Quantus hic filiorum et nepotum exercitus! quantus patriarcha Noe! Verum liber ille dubiae est fidei, tum quia Eusebius, lib. II Hist. cap. XVIII, et S. Hieronymus, lib. De Viris illustr., ac Bellarminus, lib. De Script. Eccles., ubi recensent opera Philonis, hujus libri non meminerunt; tum quia stylus libri diversus est a stylo Philonis; tum quia liber iste multis narrationibus apocryphis scatet. Ita Sixtus Senensis, lib. IV Bibliot. in Philone, et ex eo noster Possevinus. Numerus tamen quem ex eo recensui, credibilis est, imo justo minor videtur; nam, ut ex Ctesia narrat Diodorus lib. III, Ninus, monarchiae Assyriorum conditor (cujus 43 imperii anno natus est Abraham, ait Eusebius), habuit in exercitu suo peditum decies septies centena millia, equitum vero ducenta millia: ad haec currus falcatos ad decem millia et sexcentos. Ex adverso Zoroastres, rex Bactrianorum, contra Ninum comparavit exercitum quadragintorum millium. En in utroque exercitu erant tum vicies ter centena millia hominum, quos omnes videre potuit Noe pater omnium; tunc enim adhuc vivebat. Nec id mirum: tunc enim homines habebant plures uxores, et toti vacabant generationi. Rursum adverte hic fidem et cultum Dei, ab initio mundi per annos 2108, propagari et tradi potuisse per manus trium hominum, scilicet Adam, Mathusalem et Sem; nam Adam vidit Mathusalem, hic vidit Sem, Sem vidit Jacobum, qui natus est anno mundi 2108, qui fuit annus a diluvio 452. Sem enim vixit post diluvium 500 annis, ut patet cap. XI, vers. 11; potuit ergo Sem videre Jacobum. Denique tradunt Hebraei, Noe cum Sem ex Armenia rediisse in veterem patriam, id est, ad loca vicina Damasco; ibique condidisse regnum et pontificatum Salem, eumque tradidisse filio suo Sem, qui alio nomine dictus sit Melchisedech. Sed cap. XIV ostendam Sem non fuisse Melchisedech. Addit Berosus Annianus lib. III, Noe, postquam arca consedit in montibus Armeniae, ibidem habitasse, atque Armenos docuisse agriculturam, astrologiam, sacros ritus et caeremonias colendi Deum, ac denique multa secreta rerum naturalium; indeque profectum esse in Italiam, ibique docuisse homines tum pietatem, tum Physicam et Theologiam (quodque idcirco ab Italis appellatus sit pater deorum et anima mundi), ac tandem ibidem esse mortuum. Verum Berosus hic Annii de suppositione suspectus est. Symbolice S. Ambrosius, lib. De Noe, cap. XXXII: 'In trecentis annis Noe, inquit, crucem Christi significari certum est (Tau enim Graecis index trecentorum, formam habet crucis), cujus typo justus a diluvio liberatus est. In quinquaginta, jubileus est numerus remissionis, quo Spiritus Sanctus missus a coelo est, gratiam humanis peccatoribus infundens. Perfecto igitur numero remissionis et gratiae, justus curriculum vitae hujus implevit.'
9:1
v. 1 « Benedizitque Deus Noe et filiis etus et dixit ad eos : Crescite et multiplicamini et replete terram ». Eadem , quae 8,17 compendio describebatur, benedictio iam fusius refertur additis, quae tum Deus sanxerat, legibus ac foedere.
9:2
v. 9 « Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terrae et super omnes volucres coeli, cum universis quae moventur super lerram; omnes pisces maris manui vestrae traditi sunt ». Expressio terror vester etc. idem edicit, atque 1,28 dominamini (Chrys., Calm.), unde perperam LXX v. 1 supplevere et dominamzni etus. Neque ex nostro textu inferre licet, animalia post diluvium magis hominem esse verita, quam ante : nihil enim de ejusmodi mutatione post diluvium facta compertum habemus. Putat Kn.,Zumenta h. 1. ideo non recenseri, quod minus reliquis animalibus hominis terrore teneantur : at eadem etiam 1,28 ignorantur, quem locum noster textus omnino respicit. Praeterea eae animalium enumerationes quandoque non sunt completae : ita 1,26 omittuntur ferae.
9:3
v. 8 « Et omne, quod movetur et vivit, ertt vobis in. cibum ». Non loquitur h. l., uti 1,30, etiam de animalium cibo, sed de hominum tantum. Cf., quae diximus ad. 7,2. Uti éx v. 5 non sequitur homicidium ante diluvium fuisse licitum, ita ex v. 3 non sequitur ante diluvium homines fuisse esu carnium interdictos. Potuit haec de esu carnium sententia h. l. scribi ideo, non quod post diluvium esus carnium fuerit primum concessus, sed quo daretur occasio recensendae legis de sanguine non comedendo nunc primum ferendae. « Quas? olera virentia tradidi vobis omnia », cf, 1,29, sed non necessario prima nunc vice.
9:4
v. & « Excepto, quod carnem cum sanguine non comedetis ». Prohibetur esus sanguinis vel intra ipsum animal latentis vel extrinsecus effusi (Per.). Rationem exceptionis assignat Chrys. (cf. Lev. 17, 11), quod sanguis Deo in sacrificiis offerendus reservaretur, sola carne homini concessa. Afferri praeterea potest eadem huius, quae etiam sequentis legis, ratio : sc. Deus esum carnis permittens simul praecavet, ne homo rudis et crudelis fiat : « ne, dum esu et voracitate imitemur bestias, tandem in caedes mutuas ut ferae ruamus » (Proc.). Hinc primum carnem, quo fere ritu a feris devoratur, comedi vetat, inde humanum effundi sanguinem.
9:5
v. 5 « Sanguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum et de manu hominis, de manu viri et fratris eius requiram animam hominis ». Perperam Vulg. vertit en2m, cum habeatur eadem vox, quae initio v. 4, ergo excepto, quod. « Non redditur ratio prioris dicti, sed priori moderamini adiungitur alterum moderamen similiter per modum exceptionis » (Cazi.). Ceterum vocem penitus ignorat Sam. fratris cuiusque (hominis) », ergo "TN U*N — V*N "DIN; contra quam expositionem longius certe petitam cf. Budde p. ?283 sqq. Verte appositionem *: vir frater eius, &v0pczou dOcAogoU (LXX) et, cum 13, 8 D'riN D'VN significet viros fratres, fratrum filios, cognatos, verte etiam h. 1. et de manu cognati eius (Kn.). Sed supersunt recensendae variantes lectiones. Igitur Targ. videntur legisse **'Tnw QT TUN UN 193: quae in hac lectione abundant, omnia ortum duxere ex repetitis, quibus textus genuinus constabat, literis N, V, ", D. Vulg. Sam. Syr. legebant copulam ante "TN : quae profecto copula suam habet auctoritatem criticam; sed crediderim eandem inserendam non ante *'N, sed ante ultimum 1*3, cum LXX, Arab. et uno codice hebraeo. Cumque tandem pro n Sam. legat *, placet vertere : de manu cuiusvis viventis, tam de manu viri (cuiuslibet), quam de manu cognati. Si vir quidam non eiusdem cognationis hominem occiderit, requiret Deus interempti sanguinem de manu eius viri, utique ope cognatorum interempti, quorum est eius necem ulcisci; neque si occisor ipse sit occisi cognatus, ideo iustam effugiet vindictam, sed per reliquos cognatos ab hoe cognato Deus sanguinem interfecti requiret. Nota Deum , qui Caini fratricidae vitam vindictae cognatorum subtraxerat, iam fratricidis quoque extremum supplicium indicere. Lectione Sam. expeditur, quam veteres discutiebant, quaestio, quomodo de manu bestiae requirat Deus sanguinem : sc. a nomine viventis *'1 bestiae h. l. ipso contextu excluduntur; agitur de iis viventibus, qui ob caedem humanam in ius vocari queant. Si retineas lectionem ;1'3, oportebit cum Proc. dicere ferri h. ]. eandem legem, quam postmodum Deus Iudaeis praescripserit, ut sc. bestia, quae hominem interemisset, conficiatur. Cf. Ex. 21, 28 sq. Ex his de sanguine dictis intelligas, quomodo pericope 9, 1-7 respiciat non solum Gen. 1,28-30 sed etiam, imo magis, posteriores quosdam eventus : Caini fratricidium et Cainitarum truculentiam (5,23 sq.), quam sane gigantes imitati fuerant. Erat igitur lex de sanguine eo tempore et maxime opportuna et maxime necessaria.
9:6
v. 6 « Quicunque effuderit humanum sanguinem , fundetur sanguis tilius ». His stabilit Deus legem talionis; quae lege mosaica accuratius etiam definita est. Vulg. non reddit a2, quod erit vertendum (ef. Chald.) : per homines fundetur sanguis illius. lta. Deus ulciscendi sanguinis potestatem hominibus confert, nondum tamen particularia determinat. LXX &v« «o9 atpazog ábvov , uti videtur Y273 corruptum ex 273 Y27 : ergo pro sanguine sanguis etus effundetur. « Ad imaginem quippe Dei factus est homo ». Hebr. : fecit homznem , tertia persona loquitur, veluti citans 1,97 ; 5,1. Repetuntur pro clausula verba 8,17, quae eadem sunt atque 9,1 :
9:7
v. 7 « Vos autem crescite et multiplicamint et ingredimini super terram et implete eam v». Hoc pactum (cf. ad 6,18) potissimum est de semine stirpi electae promisso; quod diluvio vix non fuerat exstinctum. Unde in pacto maxime iam effertur promissio, non totam iterum stirpem electam destructum iri diluvio aliquo. Non solum non excluduntur minores inundationes, sed neque maiores, uti Pentapoleos ruina, Atlantidis (si ea vere locum habuit) submersio et magnae illae commotiones et inundationes, quales in extremis ad orientem Asiae partibus et alibi evenisse compertum habemus. | v. 8« Haec quoque dixit Deus ad Noe et ad filios eius cum eo ». Vocem quoque adiecit Vulg. significans, aliquid cum prioribus non ita arcte connexum narrari. Concordant Masor., ante v. 8 signantes parascham minorem. Alii intimiorem contextum sibi visi sunt deprehendere. « Dixerat: Vos fructificaie et multiplicate. Obviat modo tacitae quaestioni : Quid si tu, Deus, iterum deleas nos aquis diluvii? » (Car.). Del. putat *aN1 v. 9 opponi voci v. 7 onm. Dz/[Im. censet, nonnisi postquam homo mandata v. 3-6 acceptaverit, Deum cum illo inire foedus iam 6,18 promissum. Sed haec non ita sunt certa.
9:9
v. 9 « Ecce ego » — 31 UN eliam 6,17. — « statuam pactum meum, vobiscum et cum semzne vestro post vos »,
9:10
v. 10 « et ad omnem animam viventem , quae est vobiscum , tam in volucribus quam in iumentis et pecudibus » — Hebr. feris — « terrae, cunctis quae egressa sunt de arca, et universis bestiis terrae ». Sicut foedus statuitur non cum solis hominibus arca. egressis, sed cum semine eorum post eos, ita pariter cum animalibus, Sc. à cunctis, quae egressa sunt de arca , et usque ad universas bestias terrae ( Hebr.) ex ils progignendas. Pactum describitur Deus inire etiam cum bestiis, non quod auctor id scribens se accommodet praeiudiciis popularibus (Calm.); sed hoc pactum initur « cum bestiis, interposito homine bestiarum domino, praesertim in lucrum et bonum bestiarum » (Gord.). |
9:11
v. 11 « Statuam pactum meum vobiscum » — ls. 55,9 « iuravi » — « et nequaquam ultra interficietur omnis caro aquis diluvii, neque erit deznceps diluvium dissipans terram ». Alias etiam pacta Deus addito signo confirmat, uti pactum cum Abraham initum addito signo circumcisionis. Hinc
9:12
v. 19 « Dixitque Deus : Hoc signum foederis, quod do iter meet vos etad omnem animam viventem, quae est vobiscum, in generattones semptternas » : v. A8 « arcum meum ponam in nubibus et erit signum foederis tnter me et inter terram ». lris iam ante diluvium fnerat, sed elevatur in signum et memoriale (Jac. Edess.); durante diluvio nulla fuerat iris ob aeris opacitatem (Proc.). Cum alterum v. 1* verbum praefixam copulam habeat, eam De/. aliique exprimunt, et apodosin nonnisi à v. 15 incipiunt : reapse non est ratio cur a Vulg. LXX Syr. recedamus, apodosin altera v. 1^ partes incipientibus.
9:14
v. 1& « Cumque oóduxero nubibus coelum, apparebit arcus meus in nubibus ». Hebr. : Quando obnubilabo nubibus terram : de terrae periculo profecto agitur, non coeli.
9:15
v. 15 « Et recordabor foederis met vobtscum et cum omni anima vivente, quae carnem vegetat » — vo2 522, idem quod
9:16
v. 16 vertitur « universae carnis » — « e£ non erunt ultra aquae diluvii ad delendum universam carnem ». Hebr. : non erunt ultra aquae tn diluvium eiusmodi, quo deleatur universa caro. « More nostro loquitur Deus » (Jac. Edess.) : non ipse visa iride recordatur, sed nos eam conspicientes recordemur oportet divinae promissionis eidemque fidem habeamus (Chrys.). v. 46 « Eritque arcus in nubibus et videbo illum, et recordabor foederis sempiterni, quod pactum est inter Deum et omnem animam vtoentem universae carnis, quae est super terram ». v. 1'l « Dixitque Deus ad Noe : Hoc erit signum foederis, quod. constitui inter me et omnem carnem super terram ». Arg. — De filiis dicturus repetit auctor (cf. 5,31; 6,10) filiorum nomina et, cum maledictio et benedictiones mox pronuntiandae eorum etiam posteritatem attingant, huius quoque v. 19 meminit. Dein maledictio in Chanaan pronuntiatur, reliquis Chamitis silentio praeteritis ; benedictio princeps Semo confertur, cuius aliqua etiam societas simul cum florentibus rebus Iapheto promittitur.
9:18
v. 18 « Erant ergo fili Noe, qui egressi sunt de arca, Sem, Cham et laphet; porro Cham ipse est pater Chanaan ». Quae verba adscribuntur, quo facilius intelligatur v. 25 insertum nomen Chanaan.
9:19
v. 19 « Tres 1isti filii sunt Noe, et ab his disseminatum est omne genus hominum super universam terram ». Hebr. brevius : et ab his disseminata est universa terra. idem dicitur, quod 10,32. Perperam hincinfert Bonfr., nullos post diluvium filios generasse Noe. Melius Ca. alios filios ait sub nominibus istorum trium reputari ; et recentiores declarant, cap. 10 et consequenter etiam hunc versum non omnes mundi gentes, sed eas tantum, quae proxime circa Hebraeos incolebant, respicere.
9:20
v. 20 « Coepttque Noe vtr agricola (exercere terram) et plantavit vineam ». Textus seorsim spectatus non edicit Noe culturam vini primum tum excogitasse, uti neque agrorum colendorum inventor exstitit. Cum tamen sequentis narrationis sensus utique issit, fuisse Noe virtutis vini oppido ignarum, recte asseritur vinum primus invenisse. Vitis primitus In tractibus Ponti orientalis et Armeniae reperiebatur atque inde ad alias gentes propagata est (Ritter : Erdkunde X. 554. 319. 434. 485. 520). Vini nomen nationes Europaeae a Phoenicibus accepere; dubitatur, profectumne sit illud primitus a Semitis an ab Armenis (Len. Il. 1. 249 sqq.). Cf. F. Vigourouz : Manuel I. 475 sqq. Hebr. Sam. Y3NnT VN cum articulo, unde vertunt Budde p. 312 et Dillm. : Coepitque Noe, agricola ille, plantare vineam. Hinc inferunt, praeter traditiones de Noe ut diluvii patriarcha exstitisse alias alterius auctoris, quibus idem ut agri cultor vinique inventor celebraretur; putatque Budde, ob inventum vinum Noe inditum fuisse nomen « requies » 5, 29. At Vulg. Chald. Syr. utique censebant textum verti posse : coepit Noe esse vir agricola et etc. LXX fortasse non legebant illud 5, secus expressissent. Eiusmodi ;3 alias sat facile in s. textum irrepsisse deprehenditur.
9:21
v. 91 « Bibensque vinum tnebriatus est et nudatus zn tabernaculo Suo ».
9:22
v. 99 « Quod cum vidisset Cham, pater. Chanaan , verenda sc. patris sui esse nudata , nuntiavit duobus fratribus suis foras ». Recte haec acta esse aliquamdiu post diluvium, infert Ca?. , quod Cham iam nactus fuerit Chanaan filium. Audacius indidem infert CArys. , in ipsa arca operam dedisse rei venereae, et Ta/mud (Sanh. fol. 108 b) fabulatur, tres in arca idipsum praestitisse, canem , corvum et Chamum. Absurde omnino Budde p. 310 censet, fuisse tres filios Noe, quo tempore narrata acciderint, pueros extra tabernaculum parentis ludentes : quod vir adultus non rideat alterius viri nuditatem, bene vero puer lascivus. Mitto, de risu nihil esse in textu. Verum adverte, non lasciviae argui in textu Chamum, sed animi in parentem irreverentis, quod ebrietatis effectus in patre riserit, quorum unus erat nudatio. Cuiusmodi res etiam adultis male moratis risum movere consuevit.
9:23
v. 23 « Atvero Sem et Iaphet pallium imposuerunt humeris suis et incedentes retrorsum », ita ut tota pallii latitudine invicem separarentur neque in recumbentis parentis crura impingerent (Budde p. 299), « operuerunt verenda paítris sui » , demisso in pedes primum pallio, deinde in crura reliquumque corpus, « faczesque eorum aversae erant et patris virilta non viderunt. Dv np", verbo singulari : unde coniicit Del., consilii auctorem fuisse Sem, adiutorem Iaphet. — Pallium articulum habet. Putat Del., intelligi patris pallium, quod ille ebrius excusserat; at num hoc reperire poterant, quin simul in iacentem patrem oculos coniicerent? Intellige :5 íp&ttov, i. e. illud pallium, cuiuscunque demum fuerit, quod hoc ipso eventu iam omnibus innotuit. Saepe ita loquuntur flebraei. Miror equidem, Budde aliosve ex hoc praefixo articulo non sumpsisse occasionem totam aliquam de hoc pallio effingendi traditionum seriem.
9:24
v. 9& « Evigtlans autem Noe ez vino, cum didicisset » — non per somnium (Targ.) aut revelationem (G/ossa ap. Per.), sed naturali quodam modo — « quae fecerat ei filtus suus minor »,
9:25
v. 95 « ait : Maledictus Chanaan, servus servorum erit fratribus suis ». Chamum volunt esse minorem solo Sem TÀeodoret. , Proc. , ita ut natu minimus fuerit Iaphet. Sed merito Ca?. advertit, Chamum dici minorem « comparative ad fratres duos ». « Locutio yopn 1:3 ubi de duobus mznorem , ubi vero de pluribus mznzmum in scriptura constanter significat : Gen. 97,15; 29,18; 42,13. 32; 454,2; 1 Reg. 16,11; 17,12-14 » (Lamy). Rabbini quidam hunc filium minorem intellexere Chanaan, quod etiam nepotes filiorum nomine veniant : verum id est omnino praeter contextum. Aiunt iidem, Chanaanum primum conspexisse avum nudum idque retulisse patri Cham : non ea ratio pronuntiatae in illum maledictionis, sed Cham filius in patrem irreverens in filio punitur. Cur non in filiis omnibus? divinae id est misericordiae. Porro uti h. 1. Cham dicitur fratrum minimus, ita 10,21 Sem dicitur natu maximus, nam illud 5v33 n2 ^n« omnino cum Vulg. Symm. vertendum est « fratre Iaphet maiore », non vero cum LXX (cf. Masor. Chald. Syr. Symm.) &à3eXoà Iàos0 «o9 yeltevog : describendus quippe est non Iaphet sed Sem, et cf. Gen. 97,1. 15. 42; 3 Reg. 2,922. Ex dictis patet, consuetam enumerationem Sem, Cham et Iaphet non peti ex ordine aetatis, aetate quippe Cham non medium sed extremum locum obtinet. Petita videtur ex Cap. 10, ubi posteritas Iaphet, Cham et Sem recensetur, ordine non aetatis sed geographico : recensentur sc. primum Iaphetidae circulo veluti exteriore, inde Chamitae circulo interiore Semitas, qui potissimi omnium sunt, sedibus circumplexi. Semitarum vero, qui potiores Hebraeorumque maiores sunt, generationes post Iaphetidarum et Chamitarum generationes recensentur, uti Cap. 4et 5 Sethitarum post Cainitas, 25,12.19 Isaac post Ismael, Cap. 36 et 37 Iacob post Esau gencrationes describuntur. Ergo ob dictam rationem Cap. 10 Sem ultimum dignitatis locum habet, cuius unice generationes 11, 10 sqq. producuntur, Chamitis et Iaphetidis neglectis. Ubi vero non generationes quidem traduntur, sed tres fratres filii Noe recensentur, Sem primum dignitatis locum obtinet, sequente Cham agmenque claudente Iapheto. Porro servus servorum praenuntiatur Chanaan futurus, non quasi non fratribus solum, sed vel eorum servis sit famulaturus (Ca?.) : quin potius locutio est hebraismus (Ca/m.) idemque sonat, atque « omnino servus » (Sa). Fratrum nomine certe non veniunt soli Chamitae, cum expressio
9:26
v. 26 sq. « sit Chanaan servus eius » utique explicet praecedentem v. 25 maledictionem (Budde p. 298), ideoque Sem et Iaphet illis fratribus accenseantur. At reliquorum Chamitarum excludendorum nulla est ratio. Dices : v. 25 explicatur sequentibus versibus, at ibi sola Sem et Iaphet habetur mentio. Sed non convincit ratio : v. 26sq. utique sensum v. 25 explicant, sed non necessario exhauriunt; decreverat Deus Chamo neque benedictionem conferre, neque nominatim eidem maledicere; ergo eius v. 26 sq. nulla poterat haberi mentio, exinde vero, quod mentio desideretur, inferre nefas est Chamum, i. e. reliquam eius praeter Chanaan posteritatem , ab expressione fratribus suis eximi. Isti Chamitae vere erant fratres Chanaan, ergo fratrum nomine sunt intelligendi etiam ipsi. Impletum hoe de Chanaan vaticinium non satis demonstrabis appellatis terrae sanctae Chananaeis, qui à Josue maximam partem exstirpati fuere, paucis solum in servitutem redactis. Praeter quos plurimi alii Chanaano erant oriundi, Phoenices sc. universi : quomodo hi servi facti sunt Semo, imo Iapheto? Adverte Phoenices totos deditos fuisse mercaturae; non regna fundarunt, sed ex aliorum regnis et finibus merces in suos comportabant portus, oblatis etiam donis solutisque tributis , quo mercaturam exercere permitterentur, atque ita non imperabant sed serviebant. Dices, leve hoc et honestum fuisse servitii genus : at textus vile servitium non exprimit et maledictio in Chanaan lata, uti aliae similes, aliquid etiam ipsa habet divinae miserationis. Cf. quae diximus ad 2 Reg. 1,27 de suavitate à Deo in Saulem reprobum ostensa. — Perperam CAys. coniicit h.1. describi « servitutis originem », qua homines postmodum libertate privati aliis hominibus mancipabantur : ne Chananaei quidem terram s. incolentes veri nominis mancipia exstitere. v. 96 « Dixitque » : — haec vox, cum in omnibus legatur textibus, . genuina censenda est contra Budde p. 292. Ea non repetitur initio v. 297; habemus ergo duo distincta Noe effata, unum maledictionis v. 25, alterum benedictionis v. 26 sq. ; neque obest benedictionibus pro clausula affigi repetitam maledictionem. « Benedictus Domnus Deus Sem, sit Chanaan servus eius » , seu potius eorum (Hebr. Sam. Chald. Syr.), sc. Sem et natorum, idemque iidem legunt v. 27. Censet Budde l. c., uti v. 25 maledictionem indicet ipsi Chanaan, v. 27 benediclionem ipsi laphet, ita oportere, ut v. 26 benedictionem habeat ipsius Sem, non Dei Sem tantum; quare expuncto 'nbx vertit « benedic, Domine, Sem ». Af versionibus universis in eundem textum conspirantibus, tantam mutationem adhibere non licet, sed ad summum leviorem 'àox in *5nx (cf. v. 27) : « Benedic , Domine, tentoria Sem ». At neque hac opus est explicandusque textus, uti iacet. Profecto, cum Noe puniturus Cham maledictionem dirigat in filium Chanaan, mirandum haud est eundem benedicturum Sem benedictionem dirigere in Deum Sem. Id, quod in textu exponendo primum omnium perpendere oportet, sunt allusiones ad radices nominum propriorum. Chanaan accipit maledictionem, quae optime aptetur radici 725; benedictio Japhet petitur a radice n2*; vel & priori igitur licebit inferre Semi benedictionem ludere in nomine av. Quae vox nomen, gloriam significat. Iam recole, quantae in scriptura sint laudes nomnis et gloriae Dei; adverte, ut Aoménes inclyti dicantur 6,4; Num. 16,2; 1 Par. 5,94 nv "vax, ita aptissime Deum dici av *n5x, Deum nominis seu Deum gloriae; protinusque perspicies elegantem paronomasiam, qua benedictio Sem enuntiatur hac formula : Benedictus Iahve , Deus schem. Deus igitur speciali titulo affirmatur esse Deus Sem, prae Cham et Iaphet; ipse intimius pertinet ad Sem, et Sem speciali vinculo Deo copulatur. Ita quippe h. 1. Deus dicitur Deus Sem, uti postmodum dicetur Deus. Abraham, Isaac et Jacob, ideo praeprimis quia ex ipso Semo nascetur Deus servator in paradiso promissus, et hinc quia eius posteri prae gentibus reliquis erunt Deo consecrati, Dei familiares, Dei eultores, Dei sacrosanctum nomen ipsis credetur ; Dei gloria in ipsis excellenti modo manifestabitur variis portentis inter ipsos effectis et imprimis messiae adventu. Cf. Canticum Benedictus, quod sensus brevi formula h. 1. indicatos , uberius evolvit.
9:27
v. 27 « Dilatet Deus lIaphet et habitet £n tabernaculis Sem , sitque Chanaan servus eius ». « Explicatur dilatatio tanta », inquit Cai., « ut habitent filii Iaphet 1n tentoriis Sem , ut non sufficiant eis loca propria, sed etiam habitent in locis Sem ». Quae interpretatio, quatenus adstruit, propter solum numerorum excessum aut certe propter illum maxime Iaphet invasurum esse Semi tabernacula, repudianda est coinciditque fere cum altera, habitaturum praedici laphetum in " tabernaculis Sem, ipsis inde Semitis exclusis (H?er.) : verum id non habet textus. 32V pacificam exprimit habitationem, qualem decebat fratribus apprecari, qui modo unanimiter in patrem pietatem observassent. Isque sensus eo magis est retinendus, ubi de tabernaculis agitur, quae aeque ad Deum et ad Sem pertineant, in quibus Deus habitet, uà postmodum habitaturus est in tabernaculo Israel. Quare satis apte Cha/d. eum verbo 12v h. 1l. comparavit gloriosam Dei in tabernaculo praesentiam 5'*»?v dictam. Ergo textus intelligatur oportet de amico fratrum commercio. At qui poterit Iaphet habitare in tabernaculis Sem, quin participet cultui et benedictionibus Dei? Quare non inepte Ps. Jon. : « eondecorabit Dominus », inquit, « terminum Iaphet et proselyti fient filii eius et habitabunt in schola Sem ». dem Iaphet cum gentibus omnibus, etiam Semitis et Chamitis, suo imperio subiectis concessit in tabernacula Sem christianis sacris susceptis. Quo tempore Chananaei, Carthagine diruta Phoenicibusque misere prostratis, vix non e populorum numero evanuerant. | Verbi formam n5* Vulg. LXX Chald. à nn25 dilatatus est repetunt, qua quidem significatione radix apud Hebraeos usuvenit nusquam, bene vero in linguis chaldaica et syriaca; Targumim oet Vers. Sam. à n9* pulchrum esse, unde commode derivari nomen n»* pulchritudo demonstrat Budde p. 358 sqq. Utramvis praetuleris derivationem, sensus idem perseverat, cum posteritatis pulchritudo eius tandem numerositate, dilatatione praeprimis constet. Porro, quod scriptura paronomasia utatur a radice T5 vel n2? petita, non sequitur nomen reapse ex eadem primitus radice aut omnino e sermone semitico fluxisse : derivatio nominis accommodatur benedictioni impertiendae, nomen cum benedictione potuit ex alia lingua liberius in hebraeam transferri. Quare neque illud repugnat (Len. IT. 1. 190 sqq.), nomen Iaphet fluxisse ex idiomate indogermanico. Illud unum adverte, si nomina Sem et Cham a lingua derives semitica, vix licitum tibi fore nomen Iaphet ex indogermanica derivàre, cum adstrui haud queat Noe filiorum nomina e linguis omnino disparatis esse mutuatus. — Chald. subiectum verbi habitet facit Deum, indignum, quod crediderim, ratus quemquam non Hebraeum admitti in tabernacula gentis electae. Contextus eam prohibet constructionem , maxime vero quod sequitur (Cai.) : sitque Chanaan servus eius. Neque cum Ges. vertere licet « in tentoriis gloriosis », vox QV bis in eodem contextu exsistens utrobique eodem sensu accipienda est. Cum his « tabernaculis Sem » cf. Zach. 12, 7 « tabernacula Iuda », Mal. 2, 12 « tabernacula Jacob ». — Ingeniosam , licet remotiorem prophetiae interpretationem adscribit Rup. demonstrans s. scripturas V. T., quae lingua hebr. primum exaratae atque ita tabernaculis Sem reservatae, postea per translationem maxime graecam et latinam communis iuris factae sint. | Sequentes versus supplent, quae in genealogia cap. 5 de Noe desiderabantur, atque ita et hanc et Generationes Noe apte concludunt.
9:28
v. 98 « Vixit autem Noe post diluvium trecentis quinquaginta an Ais »,
9:29
v. 99 « et zmpleti sunt omnes dies eius nongentorum quinquaginta annorum , et mortuus est ». Haec est veluti continuatio 5,36 et conclusio genealogiae ibidem traditae. Antequam textui exponendo manum admoveamus, placet, quae de gentium affinitatibus scientiae profanae affirmant, brevi subiicere conspectu. Quarum scientiarum placita memineris haudquaquam esse absoluta, imo perquam incompleta, multisque in dies partibus augeri et corrigi. Porro duo illa, quae s. nos textus potissimum docet, gentium sc. orbis antiqui in tres magnas familias divisarum nativam unitatem , confirmant praeprimis ex antiquis monumentis penitius nobis perspectae populorum formae , linguae , artes. Habes in Aegyptiorum monumentis varias nationes coloribus accurate depictas. Aegyptii sc. gentium sibi notarum quatuor distinguere consueverant famihas (gall. races), et quidem secundum colorem cutis : 1) familiam fuscam seu badiam, Rutu vel Lutu (nvr5?); 2) familiam fulvam seu flavam, Amu; 3) familiam nigram, NaAasi; &) familiam albam, TeAennu. Cf. H. Brugsch : Geogr. Inschriften altagyptischer Denkmaler, II. 89 sqq., Leipzig 1858. monumentis sermo sit de Amu, intelligi solos Semitas, cum nomen generaliori quadam aeceptione de quibusvis nomadibus Aegyptum a parte Asiae invadentibus adhibeatur. Semita certissime fuit ille Abescha seu Abisai, qui cum familia in Aegyptum admitti tempore Usertesen II dynastiae 12** expetiit fuitque Abrahami fere aequalis. Facierum color et conformatio Semitas produnt, vestes polymitae vestem Ioseph patriarchae in memoriam revocant (Chabas p. 111). Semitae utique erant plurimae tribus Palaestinam et Phoenicen antiquitus incolentes : recole, quae supra diximus de ipsis Phoenicibus Chamitis Semitas brevi si non cutis colore, at vero toto reliquo habitu imitantibus; quod ipsum crediderim etiam in Amorrhaeis aliisque Chananaeis obtinuisse. Semitae ex monumentorum testimoniis erant Rutennu vix non omnes, sc. tribus Syriam et Mesopotamiam incolentes. Assyrios et Babylonios fuisse Semitas uno ore omnia eorum monumenta proloquuntur. De Aelam infra dicemus. Arphaxad Semitis esse accensendus demonstratur vel facto Abrabae Semitae ex ipso prognati. De Lud novimus nihil. Áramaei indubie fuere Semitae. Hi omnes (praeter Aelam et Lud) in monumentis aegyptiacis fulvi coloris fuisse depinguntur. Merito igitur defendemus, gentes Semitas primitus constituisse familiam fulvi coloris. Familiae albae sequentes accensentur nationes : Lubu i. e. Libyes stricte dicti (cf. G. Ebers : Aegypten u. die Bücher Mose' s I, 104 sqq., Leipzig 1868), Maschawascha seu Maxyes (cf. Brugsch p. 80 sq.); dein aliae nationes, quae dicuntur habitare in mari seu in insulis maris et a viris doctis (cf. Chabas p. 284 sqq.) explicantur eaedem esse atque Pelasgi, Teucri, Dardani, Lyci, Mysi, Iones, Tyrrheni (seu Thraces), Siculi, Danai vel Daunii (gens Itala), Osci et Sardinii. Quarum explicationum plurimae sane sunt verae. E quibus fit evidens, familiam albam eandem esse quae indo-europaea dicitur. Ubi adverte, Sardiniorum regulum aliquem (Jrugsch n. 22) omnino Semitae speciem habere, gregarium militem (n. 23) speciem omnino caucasiam : id haud mirabere, si memineris Phoenicum Semitarum perantiquas in Sardinia exstitisse colonias. Maiorem difficultatem faciunt Lubu seu Libyes familiae albae attributi, quos infra sat probabiliter eosdem esse concedemus atque Lehabim Chamitas, quos fuscos depingi exspectares. Tamen difficultas solvi potest. Uti sc. ad orientem Aegypti deprehendebamus Chananaeos Chamitas Semitarum convictu gradatim in Semitas versos, ita ad occidentem offendimus Libyes stricte dictos continuo gentium albarum commercio veluti dealbatos. Saepe gentes subactrices gentes subactas absorbent quasi suique per omnia similes efficiunt, uti Saxones Britannos, germani Slavos non paucos intra Germaniae fines incolentes, etc. Simili prorsus ratione Chamitae primitus orientem Aegypti et occidentem versus expandebantur, postmodum ingruentibus ibi Semitis et hic Indogermanis assimilati sunt. His sufficienter ostensum est, populorum eorum, qui Gen. 10 recensentur, Aegyptios quoque tres dignovisse familias cutis colore et oris conformatione ab invicem distinctas. familias distinctionem corroborat, sed harum etiam familiarum nativam unitatem eatenus confirmare videtur, quatenus linguarum chamiticarum cum semiticis, et utrarumque remotiorem utique cum indogermanicis affinitatem demonstrat communemque originem veri facit - similiorem. Postquam linguis et picturis edocti sumus trium familiarum ab invicem distinctionem et inter se unitatem, ad artes convertimur, non tam quo earumdem confirmemus distinctionem, quam originis communionem demonstremus. Ubi soli Aegyptii et Babylonii considerandos se offerunt, cum lIaphetidarum artes omnes multo serius effloruerint plurimaque ab Aegyptiis, Babyloniis, Phoenicibus aliisque mutuatae sint. Hethaeorum item artes fere sunt ignotae nobis, Phoenicum multiplicem Aegyptiorum et Babyloniorum patiebantur influxum. Artes tan-- dem h. l. non tam intelligimus eas, quae hominum usibus maxime necessariis inserviunt, uti agrorum colendorum, pinsendi, texendi : hae enim in pluribus simul et independenter locis a simplicissimis ideoque simillimis initiis proficisci potuere. Sed artes imprimis duas nobiliores architecturae et scripturae examinabimus. Babyloniae templa, uti illud in Telloh, habebant pyramidem dictam Zikurat (cf Gen. 11, 4), quae sepeliendis mortuis non adhibebatur, sed sanctissimum adimplebant finem, quem Gen. 11, 4 expressum legimus, ut sc. exstructorum nomina celebria redderent. Pyramides in Aegypto mox exstrui desiere, singularum civitatum templum unum pyramide erat insignitum. Signa sculpta quod spectat, quae in templis vel prope illa asservabantur, tam in Aegypto quam in Babylonia perfectissima arte fácta eadem sunt etiam antiquissima : artem utrobique offendimus ab incunabulis maturam , adultam novitia ignorantem tentamina, quam posteriores artifices constanter sunt imitati sed perraro assecuti. Cf. Wiedemann p. 358 sqq.; Tele p. 586 sqq. — Sepulcra Babyloniorum cum Aegyptiorum comparari nequeunt, cum illa e lateribus fuerint operose aedificanda, haec in montium cavernis a natura veluti praeparata exstarent. Aegyptii item longe facilius aromata, quibus cadavera condirent, ex Arabia et Aethiopia comparabant. Quid mirum igitur, in ea arte multum Aegyptios prae Babyloniis profecisse? Venio tandem ad scripturam. Cuius ingens in utraque regione diversitas vel exinde oriri debuit, quod Babyloniorum rudi scalpro molli lateri imprimeretur, Aegyptiorum studiose in lapide duro exsculperetur coloribus postea obducenda. Utriusque tamen gentis systema ab ideographia profectum est : repraesentabantur sc. ipsae res aut veris «maginibus (e. g. quando stella vel coelum depicta stella exprimebatur) aut symbolis (e. g. quando eadem stellae forma deum referebat). Quae ideogrammata apud Aegyplios quidem et distincte pinguntur et facile discernuntur; apud Babylonios vero, quorum scriptura vel antiquissimis temporibus in hieraticam seu cursivam transiisset, perraro obscure possunt deprehendi. Apud utramque porro gentem scriptura mera ideographia haud constitit, sed mox phonetica ex parte evasit, et quidem syllabaris (apud Aegyptios quadamtenus etiam alphabetica). Pro exemplo sit ideogramma stellae, quod coelum an in cuneiformibus primitus designabat, postmodum vero adhibebatur ad syllabam an, ubicunque ea in aliis vocibus recurreret iisque a coeli significatione prorsus alienis, phonetice exprimendam. Unum autem h. l. advertere oportet, quod supremi est momenti. Dum scriptura hieroglyphica optime adaptatur linguae Aegyptiacae, quae agglutinativa est neque radices flexione immutat, scriptura cuneiformis non fuerat primum efficta pro lingua Babyloniorum semitica et triliterali, cuius radices flexione cum affixis coalescunt, sed pro lingua protochaldaica seu sumeroaccadica, quae et ipsa agglutinativa erat et a triliteralismo aliena. Comparatis igitur inter se Aegypti et Babyloniae tam aedificiis quam Scripturis censuere, qui harum rerum peritissimi habentur (cf. T?ele p. 586), omnino explodendam esse A. Leps?i sententiam , artes ex Aegypto in Babyloniam immigrasse; neque veri simile esse, Aegyptiorum artes ex iis, quas novimus, Babyloniorum seu Protochaldaeorum artibus traxisse originem; sed utrasque probabilius ex eodem fonte derivari, quam artem appellaveris praechaldaicam vel praeaegyptiam vel, si mavis, chamiticam. Ubi adverte, quando loquimur de arte vel culorigine fuisse Chamitas; neque enim, quicunque semiticis utebantur linguis, reapse fuere Semitae dubitantque aliqui, Accadiine propriam habuerint scripturam cuneiformem an aliunde acceptam. Gentes autem e Cham prognatas quondam omnes ad mare Erythraeum, i. e. Sinus Persicum et Arabicum, incoluisse docemur traditionibus etiam Phoenicum narrantium, se ad mare Erythraeum primas sedes habuisse, ubi Aradus et Tyrus insulae (ali Tylos, sed / et 7 facile commutantur) sanctissimis templis insignes, homonymarum in litore mediterraneo civitatum matres (Herod. 1l. 1; V. 89; Strabo 16, p. 766 aliique). Docentur traditionibus Babyloniorum, cum apud Berosum, tum in documentis cuneiformibus servatis, quae sacra et artes potiori quadam ratione ex insula Dilvun Sinus Persici repetunt (cf. Lenormant : Bérose, p. 2290 sqq.). Quibuscum si conferas, quae Genesis habet de imperio Nemrod Cuschitae in Babylonia stabilito, perspicies Chamitas et Semitas quondam ibidem una incoluisse et antiquissimam, qualem descripsimus, artem videri ad ipsos potiori titulo quam ad Semitas pertinuisse. CAPUT II. GENERATIONUM FILIORUM NOE INDOLES ET ORIGO. Dum nomina Noe, Sem, Cham et Japhet in praecedentibus certe erant nomina individuorum (quomodo enim secus defendas S. Petrum asserentem octo tantum animas in arca esse servatas?), quae cap. 10 adscribuntur nomina non individuorum sunt sed populorum, « gentes, non homines » (Aug. De Civ. Dei XVI. 3; M. 41.481). perspectam. Tandem v. 20 explicite asseritur : « Hi sunt filii Cham... in gentibus suis »; et v. 31: « Isti filii Sem... in gentibus suis »; et similiter v. 32 (Len. II. 1. 312). Ergo perperam Kn. p. 9 affirmat s. auctorem singulas gentes nomine mythici alicuius progenitoris expressisse : nihil mythicum reperitur, nomina immediate significant ipsas gentes. Non tamen infitiamur, potuisse plures earum gentium e protoparentibus homonymis ortum duxisse, quod de Chanaan ob 9,20 sqq. narrata vix poterit negari. Recte porro monet Len. Il. 1. 309.315, admissa semel generis humani unitate à communibus omnium protoparentibus derivata, necessario sequi gentem quamque ab uno tandem aliquo ortum duxisse, quoteumque eum inter et Noe generationes intercesserint; gentium vero affinitates nostra genealogia exprimi perquam clare et vere, multo certe verius quam in narrationibus mythologicis idem fiat, quac gentium totidem heroibus eponymis repraesentatarum dicta et acta confingant. Antiquitus interpretes aliqui existimasse videntur, nostram genealogiam omnes totius orbis populos complecti, et hinc audacius nomina quaedam de gentibus interpretati sunt, quas s. auctor in mente habuisse demonstrari nullatenus potest. Ita v. g. Ps. Eustath. Anttoch. (Comment. in Hexaem., M. 18. 760) sic interpretatur lectanidas : « lectan filios habuit Salmodan, ex quo Indi; Saleph, ex quo Bactri; Asarmoth, ex quo Arabes; larach, ex quo Carmani; Odorra, ex quo Mardi; lezil, ex quo Arriani; Decla, ex quo Cedrusii; Gebal, ex quo Scythae; Abimeel, ex quo Hyrcani; Sabeu, ex quo Arabes Felices; Uphir, ex quo Armenii; Evilat, ex quo Gymnosophistae ». Non omnes mundi gentes genealogia exprimi, hodie ab omnibus conceditur ; desiderantur certe Americani, Sinenses, Mongoli, Melanesii, Nigritae et alii bene multi. Cf. Brunengo Y. 216 sq. ; Vigourouz, Manuel I. 482 sq. Ne illud quidem demonstrari potest, voluisse s. auctorem, sive is Moyses fuerit sive auctor eo recentior, omntum quas ipse norat gentium elenchum texere. Notissimi quippe vel Moysis tempore, maxime in Aegypto , erant Nigritae, qui et plurimi numero ibidem degebant et depictiin muris sat frequenter conspiciebantur. Desiderantur item Amalecitae et aliae quaedam gentes, quarum in Pentateucho sat frequens habetur mentio. Reapse, licet aliqua elenchi nomina nondum sint plane perspecta, affirmare tamen iam licet, auctorem solas recensere gentes familiae Caucasiae, quae antiquitus Asiam anteriorem et adiacentes Europae et Africae tractus incolebant. « Non omnium universi orbis gentium generationes describere in animo fuit, sed earum tantum, quae Hebraeis ant notiores essent aut necessario noscendae » (Brunengo). Genealogia prima fronte agnoscitur veri nominis esse genealogia, documentum ethnographicum populorum affinitatem ac tandem ex uno capite originem describens. ld unum textus proclamat, id tota profitebatur antiquitas, idipsum nuper contra recentiores aliquos solide et copiosedefendebat Len. 1. c. Is est nativus verborum filii et genuit sensus, a quo recedere nefas est. Sane vox filii bis v. 1 adhibita non potest aequivoce sumi : at Sem, Cham et Iaphet erant filii generatione. Item vox genuit v. 8 de individuo homine Nemrod adhibita dicit generationem; neque officit v. 8-12 videri serius esse adiectos, cum sint adiecti a scriptore eandem vocem eodem atque in praecedentibus sensu usurpante. v. 21 ita de Sem dicuntur nati filii, ul Sem sit pater; neque officit, si eum etiam quis versum dicat serius esse insertum, cum inserens certe voluerit vocem eo sensu adhibere, quo eadem in reliquo adhibebatur eontextu. v. 20.31 populorum distinctio primo loco repetitur e cognationibus; v. 9 regionum distinctio revocatur ad linguarum et cognationum discrimen, et v. 32 dicitur « hae sunt cognationes filiorum Noe £n generationibus suis ». Adde v. 1 esse titulum, uti 5,15; 6,9; 11, 10. 27; 25, 12.19; 36, 1; 37, 1. quibus omnibus locis non de veris generationibus praedicatur. Adverte tandem s. auctoris finem : gentium divisionem narraturus earum ex communi parente originem indeque mutuam affinitatem inculcat. Ergo momentum ethnographicum primarium est. Imo, quod v. 15 Sidon, cuius nomen primum inter filios Chanaan locum obtinet, idem dicatur primogenitus, crediderim nomina universim ordine antiquitatis describi. Quod si admittas et singularum gentium, quas postmodum tenucre, sedes contempleris, perspicies familiam Iaphet totani quantam e pristinis sedibus emigrasse, ducibus iis ipsis, quae antiquitate et dignitate praestarent, nationibus (Gomer, Magog, Madai), quae porro novas easque ceteris remotiores sedes nactae sint; familiae Sem tribus principes (Aclam, Assur, Arphaxad) prope ipsam Babylonem perseverasse, solis iunioribus (Lud, Aram, Heber) ob angustias locorum migrare coactis; Chamitas tandem incerto veluti ordine se indidem proripuisse, cum primus secundum monumenta Mesraim videatur in Africam penetrasse, Cuschitae vero primogeniti nonnisi serius, collapso sc. Nemrodi regno. eodem emigraverint. Perperam igitur Ebers secutus Tuch, Renan aliosque censet gentes distingui primarie secundum momentum geographicum , et nonnisi secundario secundum momentum ethnographicum. Auctor, inquit, daturus conspectum sui temporis gentium , eas quae' una habitant in unam colligit familiam, quae dein plerumque etiam deprehenduntur colore, linguis, origine esse affines, quod gentes origine affines generatim vieinas invicem occupent sedes, colorem et linguas praeservent fere easdem. Rem exemplo illustrat Merz in D. Schenkel, Bibel-Lexicon, Leipzig 1872. Auctor s. , inquit, ita fere Americae populos descripsisset : Filii Americae America Septentrionalis et Meridionalis; filii Americae Septentrionalis Rufus, Albus, Eskimo; filii Rufi Irokesi, Mohicani etc.; filii Albi Neo Eboracum, Bostonia, Philadelphia etc. Perperam ali gentes primarie distingui affirmant secundum cutis colorem aut linguarum affinitatem. De his nihil est in textu, et monumentis historicis docemur haud raro colores et linguas confundi. Momentum unice primarium agnoscendum est illud , quod solum et ubique in textu exprimitur, momentum ethnographicum. Porro, licet momentum ethnographicum sit primarium, non tamen est unicum. Gentes ante dispersionem circa regionem Sennaar certas utique singulae sedes occupaverant, Semitae ob primatum medias, dum Japhetidae septentrionem, Chamitae meridiem versus incolebant. Haud miraberis, etiam post dispersionem singulas familias una mansisse. Igitur Japhetidae tractum occupavere ad septentrionem terrae Sennaar et, trajectis Amano et Tauro montibus, Asiam Minorem nacti sunt, hinc insulas gentium et pone illas vastam Europam: Cham, trajecto deserto et angusto mari, Africam reperit. Semitae medias et antiquas sedes servavere, hinc ad extrema Arabiae Cuschitarum vestigia prementes, illinc ad Taurum usque progressi. Habes hic alterum definiendis nostrae genealogiae populis momentum geographicum , sed illud secundarium quodque exceptiones patiatur. Non enim aequo semper gressu progrediuntur nationes, sed aliae lentiores a sequentibus absorbentur, aliae impetu feruntur in agmina non sua. Praeterea, quamvis variarum gentium fines relative et untversim spectat? dici possunt iidem fere decursu saeculorum mansisse, tamen si absolute et singillatim inspicias, fatearis necesse est non parum esse mutatos. Si cujus igitur gentis nomen in nostra pericope discreveris, cave ne inferas s. auctorem eam quoque reg?ionem cogitasse, cui cjus gentis nomen u/tzmo adhaesit. Sint Tharsis et Ascenez illi populi, qui tandem in Baetica et Scandinavia sedes nacti sunt, non inde sequitur auctorem Tartessum autScandinaviam novisse. Incoluit Tharsis Ioniam, communem [lavanitarum sedem, antequam in Hispaniam pedem ferret; fuit Ascenez Ponti Euxini accola, priusquam in Scandinaviam penetravit. Distinguuntur utique v. 5. 20. 31 gentes etiam secundum »egiones : verum, quas s. auctoris aevo regiones incoluerint, id non ex elassicis scriptoribus discendum nobis est, sed ex 1psa nostra genealogia, cuius membra omnia attente nobis sunt inter se comparanda. Certe errat Kn. gentes ubique requirens magnas : quo v. g. inductus est, ut Thubal praeter Tibarenos interpretaretur Iberos Hispaniae (quod idem ante senserat Wala[r.). Mosoch praeter Moschos etiam Ligures. Memoria insuper rentinenda sunt los. verba, potuisse earum gentium aliquas mature e medio tolli, aliarum nomina ita mutari, ut agnosci iam nulla ratione qucant. I:rgo nori est exegetae omnis omnino lapis movendus, quo singulas quasque gentes posterioribus saeculis demonstret, non sunt captandae levissimae quaeque nominum affinitates. Maiorem quibusdam lucem, quod sperare fas est, monumenta reperienda affundent, alia fortasse usque manebunt incerta. ; Tribus populorum familiis totidem correspondere linguarum familias ex s. quidem textu non colligitur : potuere sane linguae ita Babylone confundi, ut vel ejusdem familiae populi linguis iam funditus differrent inter se. Tamen documentis antiquitatis efficitur perquam probabile, tribus populorum familiis correspondere totidem linguarum familias, ut Chamitae usi sint linguis quas vocant chamiticis, Semitae semiticis, Iaphetidae indogermanis aut certe iis, quae neque chamiticae essent neque semiticae. En tibi tertium distinctionis momentum , /nquisticum. Verum ut exceptiones patitur lex geographica, ita plures etiam et majores suapte natura admittit linguarum canon. Populi miscentur inter se mixtique nativam abdicant linguam; quandoque populus idem manens linguam commutat. Audi A. de Quatrefages (L'espàce humaine, Paris 1877, p. 392) : « Licet magni momenti sint linguae », inquit, « ad populorum affinitates definiendas, tamen eae solae ad id nequaquam sufficiunt. Linguis linguae succedunt in populis iisdem, ubi, qui ex solis linguis quaestionem dirimere attentaverit, populos ipsos interiisse pronuntiabit. Quod factum est in Canariis insulis, ubi Guanchae, quod lingua jam omnes uterentur hispana, crediti sunt penitus esse exstincti, quoad Berthelot demonstravit insularum incolas majorem partem etiamnum Guanchos esse ». Quae diximus momenta s. textus explicite habet v. 5. 20. 31, ubi gentes dicuntur esse divisae secundum cognationes suas, en momentum ethnographicum ; secundum linguas suas, en momentum linguisticum ; in regionibus suis, en momentum geographicum. Jam si in tabulam geographicam oculos conjicias, videbis Iaphetidarum trans Taurum, Semitarum in Mesopotamia, Chamitarum in Arabia et Africa sedes fuisse ab invicem montibus et desertis sufficienter distinctas; in Arabia quidem meridionali Chamitas et Iectanidas invicem conterminos necessario debuisse commisceri; praeterea vero unum aliquem esse tractum fertilem, patentem, qui tribus illis familiis essef aeque commodus accessu, in quem natura veluti et necessitate protruderentur omnes, in quo permiscerentur, linguas, mores, sua quaeque confunderent, Syriam inquam et Palaestinam. Illuc ex Aegypto et Arabia se immisere Chanaanitae, illuc e Mesopotamia Aramaei, Arphaxadaei, illuc e montibus Thubal, Mosoch, aliique. Semitae suorum ceteris tenaciores, perfectiori instructi lingua, cui mox alphabetum adaptavere Phoenices, reliquos sibi assimilaverunt, donec tandem cutis colore, lingua, moribus, imo vel oris specie Semitae et ipsi omnino esse viderentur. Primus fere znterpretatus est genealogiam Ios. , qui, ceteris 1nterpretibus quod esset antiquior, plura e genuina Iudaeorum traditione haurire potuit. laphetidis sedes attribuit à Tauro et Amano montibus ad Tanaim Herculisque columnas; Chamitis ab Amano meridiem versus regiones maritimas ad extremam usque Arabiam, Aegyptum item et Libyam ;'Semitis tractum ab Euphrate ad Oceanum Indicum. Et haec etiamnum veritati sat consona esse deprehenduntur. In singulis gentibus determinandis rem saepe acu tetegit Ios. Qui post ipsum scripsere, eum fere secuti sunt, etiam Hier.; tradita tradidere neque ex aliis fontibus, qui tum non paterent, elucidare sunt conati. Ulterius progressus est S. Bochart in priore Geographiae Sacrae parte, quam Phaleg inscripsit, Cadomi 1646. Is praeter scripturae textus parallelos, Iosephi et Christianorum antiquorum placita, sedulo scriptores antiquos eraecos et latinos, Targumim linguarumque semiticarum thesauros est rimatus. Ex quibus fontibus infinitam fere ad singula genealogiae nomina definienda congessit materiam, Iosephi placita plerumque confirmavit, quandoque correxit, aliquoties etiam praepostere emendavit, uti quando Cethim interpretatus est Italiam et Rodanim Gallos ad Rhodanum incolentes. Bocharti vestigia inter alios pressit A. Knobel : Die Volkertafel der Genesis, Giessen 1850. Plurimum tandem interpretationem adjuvere reperta Aegyptiorum, Assyriorum aliorumque antiqua monumenta, in quibus plurium, de quibus quaerebatur, gentium nomina legebantur, sedes demonstrabantur, externus imo habitus depingebatur. Rem discussere plures, imprimis quoad Chamitas G. Ebers : Aegypten I. 36 sqq.; quoad Iaphetidas Len.; quoad omnes Schrader. KAT, Del. Par. 9&& sqq., Hommel, M. Mueller (Asien u. Europa etc.). Et haec quidem expositionem spectant literalem. At aliae vecenter nafae sunt quaestiones, quas erit?cas vocant. Recentiores quippe aliqui arbitrati sunt, genealogiam hane consutam esse e duarum ge-- nealogiarum centonibus, genealogiae elohisticae contexta esse excerpta alterius genealogiae iahvisticae. Ita. Wel/h. Comp. p. & sqq.; Homme/ p. 75 sqq.; DilIm. , Kuenen, Del. Hinc variae quoque prolatae sunt opiniones, quo primum tempore genealogia orta sit, quam Eóers p. 36 incipienti regum aevo attribuit, dum Homme! partem elohisticam (10, 1 sqq.) exsilio recentiorem esse pronuntiat. ad eius vel unitatem vel antiquitatem negandam non sufficere meras coniecturas , sed in ipsa genealogia ea demonstrari oportere, quae aut unitatem aut antiquitatem excludant. Iamvero adversariorum rationes sunt perquam infirmae. 9, 18 sq. non est titulus genealogiae cuiusdam, v. 21 et 22 non sunt duo tituli genealogiae Sem. Facile quidem concedimus v. 21 recentius esse additum, at non ideo pro distincto titulo accipi debet. sed est tituli v. 22 amplificatio quaedam. Cf. quae dicemus ad v. 21. Arbitrario v. 8-18 pro continuo alterius genealogiae fragmento recipitur, cum v. 8-12 respectu non solum antecedentium sed etiam sequentium v, 13-18 instar parentheseos sit. Arbitrario v. 19. 30 statuuntur esse clausula membrorum alicuius genealogiae : eur tandem non etiam Cuschitarum et Mesraimitarum fines describuntur? 10, 25-30 aiunt contradicere v. 7, cum hic tribus Arabiae meridionalis a Chus, ibi ab Heber repetantur. Cf. item 10, 22 cum 22, 21, etc. Respondeas, si idem nomen diversis recurrat textibus, non ideo necessario eundem hominem aut candem gentem designari ; potuisse tandem duo exstare Hevila aut duo Us. At, concesso iisdem in diversis textibus nominibus easdem exprimi tribus, nullam tamen esse difficultatem; non utique posse unum hominem, bene vero posse unam gentem a duobus patribus derivari. Supponas, populorum Europae scribi genealogiam aliquam nostrae simi- - lem : nonne vere diceretur Italus esse filius modo Latini, modo Longobardi , modo Normanni? Quae genealogiam antiquissimis temporibus concinnatam deinonstrent intrinsecae rationes, eas infra proponemus. Cur eadem recentius, regum sc. aut exsilii aevo, scripta assignetur, rationes proferuntur nullae. Aliqua certe in ea desiderantur, quae in recenter conscripta merito exspectares. Cur inter filios Iavan nulla Dorum habeatur mentio, qui vel regum tempore haud procul terra sancta florentissimas obtinebant colonias? Cur recensitis Aracacis, Sinaeis et Samaraeis, quorum perexiguae regum aevo erant res, reticeantur Tyrii, qui tum Phoenicum universorum primatum haberent? Cur Philisthaei tum notissimi per Chasluchim ignotos descripti? Cf. Knab. 1l. c. Neque tamen omnes, quas neoterici in medium proferunt, rationes tamquam inanes repudiamus. Fuere aliqua serius adiecta. Non fortuito hic posteri continuo voce *23 indicantur, ibi forma aliqua verbi 19*. Est ratio, cur aliquarum gentium fines describantur, aliarum reticeantur; cur quandoque filiorum filii, alias soli filii recenseantur. Non uno die haec in lucem edita est genealogia, sed saeculis crevit : tamen non e duabus acu est consuta. Cuius nos iamiam genealogiae compositionem et originem explicaturi varias eius partes distinguemus, et primum quidem /4tulum v. 1 et clausulam generalem v. 32, quae eiusdem esse auctoris omnes permittunt. Atque revera uterque versus idem edicit, proponi sc. generationes filiorum Noe easque postdiluvianas. Poterit utique fingere aliquis, hos versus additos esse a redactore, qui titulum v. 1 effinxerit ad. instar 2,4; 5,1 etc. Tamen, ut titulum summae esse antiquitatis affirmemus, suadet titulus omnino similis et perantiquus elenchi cuiusdam regum Babyloniorum : « Hi sunt reges post diluvium » (Schrader, Del. Par. p. 244). Videntur igitur vel antiquitus Semitae reges et genealogias a diluvio computasse. — Genealogiae schema omnino unius est auctoris, eiusdem sane qui titulum scripsit. Illud complectitur clausulas v. 5. 20. 31; praeterea inscriptiones « filii laphet », « filii Gomer », « filii Iavan », « filii Cham », « filii Chus », « filii Sem », « filii Aram » cum adiectis gentium nominibus. Omnes concedunt v. 1-7. 22 sq. unius esse auctoris. Igitur v. 1-7. 20. 92 sq. 31 sq. ad eandem certe primitus spectabant genealogiam. Verum ab his ita differunt v. 8-12, ut iam communi fere consensu concedantur parenthesis esse serius adiecta. Ab indole genealogiae hi versus penitus recedunt. Historiam tradunt, non genealogiam. Dum reliqua genealogiae nomina sunt gentium, Nemrod nomen est individui. Dum genealogia procedit de gente ad tribus, hi versus progrediuntur de regione ad regionem, de una urbe ad alias. Fortasse aliquando ab Assyriologis docebimur, quando condita primum sit Ninive aut quando floruerit Resen, poterimusque tempus definire, ante quod hi versus certe non fuere concinnati. Communiter item admittuntur verba v. 14 « de quibus egressi sunt Philisthiim » esse glossa et epexegema ab eo profectum auctore, qui antiqua haec documenta in unum collegit, quique nomini antiquato Chasluim copulandum censuit alterum, quod tune in omnium ore esset, Philisthiim. Quo facto docemur rationem, cur aliqua genealogiae nomina explicare haud valeamus, posse etiam esse eam, quod gentes quaedam postmodum diversis plane atque antea nominibus appellari consueverint. Simul docemur magnam reverentiam, qua idem auctor textum traditum prosecutus sit : nomen Chasluim non expunxit, sed adiecta glossa explicavit. Verum etiam v. 13-19. 24-30 ab indole reliquae genealogiae plurimum recedunt. Pro *33 v. 13. 15. 26, uti v. 8, lam scribitur T», v. 91. 25. T». v. 19. 30 appensas cernis finium descriptiones, quas capitis pars prior ignorabat. Quae utique discrimina inde po/uere oriri, quod haec alterius sint auctoris, atque illa. An indidem orta sunt? Id ut probabili ratione definiamus, ad ea, quae supra statuebamus, principia recurramus de eiusmodi traditionum origine atque increments. Igitur traditio de gentium Noe prognatis affinitatibus ortum duxerit oportet primis post diluvium generationibus. Absurde enim finxerit quis hominem aliquem (elohistam aut alium) e variis vetustis documentis genealogiae disiecta membra operose conquirentem. Non ita genealogiae nascuntur, certe non apud orientales populos; ubi conferas Arabes genealogias tam hominum quam equorum quasi per manus tradentes inter se et continuantes. Erant sane genealogiae nostrae rudimenta quaedam in ore hominum diu ante Abrahamum. Generationes filiorum Noe in ipsa terra Sennaar cani coepere a Noachidis, qui tam solliciti erant, ut celebrarent nomen suum, antequam dividerentur in universas terras (11,54). Genealogia primum solos filiorum Noe filios enumerabat, postea etiam nepotes. Ubi populi e campo Sennaar dispergebantur, singuli hanc primam genealogiam secum asportabant. Quae apud singulos mox varias experta est mutationes. Trium patriarcharum filiorumque, qui in numerosas excreverant gentes, nomina omnes servabant; at tribus ex illis gentibus derivatas eas tantum populus quisque commemorabat, quibuscum propius incolentibus frequens sibi esset commercium. Ita Arphaxadaei, diutius aliis in campo Sennaar perseverantes, in genealogia expressere nomina filiorum Chus v. 7, qui ibidem tum primatum obtinerent, filiorum Gomer et Iavan v. 3 sq., qui propius ceteris Iaphetidis inde discesserant, filiorum Aram v. 23, qui Arphaxadaeorum essent contermini; ignorabant filios Mesraim et Chanaan, a quibus interiecto deserto separarentur. | Hanc genealogiam Abraham Hebraeus e terra Sennaar secedens secum asportavit eandemque, in novos tractus delatus, auxit additis lectanidarum à communi avo Heber prognatorum tribubus et finibus, tribubus item et finibus Chananaeorum, inter quos novas sedes esset nacturus , tribubus Mesraimitarum, quibuscum frequens commercium esset habiturus. Idem v. 21 Semi encomium inseruit, communis Heberitarum parentis; v. 8-15 imperium Nemrod commemoravit, cui ipse cum suis suffuisse videtur; 11,1-9 confusionem linguarum enarravit, quae eius imperii disiecta membra late sparsit. naeorum fines Abrahamidis occupandos assignavit Deus, promissione Abrahae facta primo : ergo eorum quoque fines conveniebat describi. Descriptionem vero adiectam esse Abrahae tempore, eo sc. tempore quo adhuc exstabat Sodoma, prodit textus. Ridicule, postquam in earum urbium locum vastus successit lacus, dixisset quis : « a Sidone... donec ingrediaris Sodomam ote ». Idem Abraham optime norat Iectanidarum fines, qui in Ur Chasdim i. e. propo terram Messa seu Mes (v. 23) esset moratus , ibique Iectanidarum tribus praesens conspexisset. De v. 18 cf. eiusdem versus expositionem. 1. Textus sacer non cogit defendere, posteros Noe omnes in campum Sennaar descendisse. Id iam viderat Cai. : « quia nec litera hoc sonat, nee rationi hoc consentaneum est ». Cui Caictani placito Bonfr. ob eam unice rationem accedere veretur, quod secus , qui relicti fuerint in oriente, omnes linguam hebraicam (!) retinuerint oporteat. Vat. censet ita increvisse hominum in oriente multitudinem, ut coloniae fuerint educendae : ergo sane coloniis eductis plures secundum ipsum in oriente substitere. Recentiorum plures idipsum defendunt : A4. Delattre S. I..(Le plan de la Genése, in Revue des Questions historiques, 1 juillet 1876, p. 33 sq.), de Harlez (La Controverse, juin 1883, p. 577 sqq.), 4. Motais (Déluge p. 238 sq.), F. Vigourouz (Manucl I. 489 sq.), A. Schoepfer (Geschichte des A. T., p. 69). Rationes sunt hae. Verba omnis terra 11,1 non necessario designare omnem terrae ambitum aut universos homines, sed ad summum orbem primo narratori notum vel potius eius unam regionem, ex iis, quae de diluvio disseruimus, sufficienter colligitur. Et si universum v. 1 genus humanum intelligeretur, at non is est v. 1 et 2 nexus, ut iidem omnes, qui v. 1 dicebantur unius labii, v. 2 necessario intelligendi sint in campum Sennaar descendisse. Dicat quis, 11,1-9 fusius eundem narrari eventum , qui 9,19; 10,5. 18. 39 succincte indicabatur, dispersionem omnium gentium e Noe prognatarum. Verum id gratuito fingitur. Potuit ea dispersio fieri successive, ut cap. 11 sola tandem Semitarum narretur dispersio, sive omnium sive aliquorum. Imo id contextus omnino suadet. Timor, quem v. 4 prodit ne dividamur in universas terras, suggerit aliquas iam ante dispersiones obtinuisse. Ill; homines videntur fuisse non vagi nomades, sed fixis sedibus assueti. Videntur v. 3 iam ante novisse domos e saxis cum caemento exstruetas. [lico de condendis domibus cogitant, ut credideris eos e pristinis sedibus ab aliis quibusdam pulsos novas fixas sedes circumSpicere. Consilium magnae urbis et turris aedificandae longe facilius intelligitur, si supponantur alibi iam tum, v. g. in Aegypto, urbes et pyramides exstitisse et si aliae gentes supponantur circum incoluisse : tum enim urbs cum turri aedificanda, imperii firma sedes et defensio, reapse cohibitura erat populares, ne inter gentes dispergerentur, iis commiscerentur, ab iis absorberentur. Quodsi tota late terra vacua supponatur fuisse hominibus, non perspicitur, quomodo ea urbs cohibitura fuerit homines, quominus tractus fertiles atque incolis vacuos occuparent liberamque procul vitam agerent. 2. Linguarum divisio neque primum neque unice dicenda est eventu Gen. 11,1-9 esse effecta, neque homines usque ad illud tempus censend sunt locuti esse lingua primitiva. | Linguae natura evolvuntur, mutantur, dividuntur. Classes linguarum distinguuntur tres : 1) radicales, quae solis constant radicibus integris certoque ordine iuxtapositis, cuiusmodi dicitur esse lingua sinensis; 9) agglutinativae, quae radices nominis et verbi semper servant intactas, sed praefixis et suffixis significationem modificant; quae primitus radices et ipsae erant distinctae, postmodum vero corruptae et confusae non iam uti distinctae voces adhiberi queunt, sed tantummodo ut terminationes vel praefixa; cuiusmodi sunt gentium incultarum linguae vix non omnes, et praeterea eae quae a viris doctis chamiticae audiunt (aegyptiaca etc., cf. Hommel p. 9^ sqq.); 3) inflectentes , quae non solum praefixis utuntur et suffixis, sed praeterea ipsas radices immutant. Quibus accensentur tam semiticae quam ?ndogermanicae. Porro vel ipsa rei natura patet, inflexionem ex agglutinatione, hanc e sermonis forma pure radicali esse profectam; quae sunt iria stadia necessaria evolutionis et simul corruptionis humani sermonis. Praeterea docti viri linguas chamiticas et semiticas e communi fonte fluxisse iam satis libentes concedunt, cum ob alias rationes, tum quod pronomina et aliae quaedam, quae constanter in ore hominum sunt, voces itemque terminationes aliquae eaedem esse deprehendantur. Concedunt item plures communem semiticarum et indogermanicarum originem, nondum tamen satis efficaciter demonstratam. At illud indubie constat, linguas semiticas e communi inter se fonte processisse, itemque linguas indogermanicas. Illud item multiplici constat experientia, non cultiorum tantum populorum literis consignatas, sed imprimis barbararum gentium linguas constanter mutari; et has quidem tanto citius atque penitius, quanto minus verba et formae scriptura immutabilitatem quamdam et perpetuitatem nanciscuntur. Scriptura quippe linguae corruptio retardatur. Quare exinde, quod linguae, quae scripta habent monumenta, lentius mutentur inferre nefas est linguas populorum scriptura carentium et generis humani linguam primitivam non esse multo celerius transformatas. Haec porro principia cum prima generis humani historia conferamus. Qualis fuerit lingua Adami, utrum pure radicalis an quadamtenus iam agglutinativa aut inflectens, ignoramus : neque enim necesse est illam in imo veluti linguarum ordine fuisse constitutam. At illud nulla ratione affirmare licet, naturalem mutationis et evolutionis legem in ea lingua exceptionem esse passam, qua eadem immutata ab Adam ad Noe perseveraverit. Quoad alias vero praeter Sethitas et Cainitas gentes ex Adamo ante diluvium derivatas, quae longius etiam a primis sedibus, moribus et sacris recesserunt, concedet sensatus quisque earum varias exstitisse linguas. À Noe ad dispersionem Gen. 11 aliquod certe effluxit tempus, quo aliquas huc illuc dilapsas esse gentes supra suggerebamus; quarum linguas brevi a lingua Noe evasisse diversas, nulla est ratio infitiandi. Neque dicere fas est, nullam post Gen. 11 narrata obtinuisse linguarum divisionem; quod et a natura linguarum prorsus est alienum atque ab ris, quae certo facta esse comperimus , discordat. Antiquam Iudaeorum fabulam, primitivam linguam fuisse hebraeam, explodere h. l. non iuvat. Cf. Lamy. Inter semiticas assyro-babylonica videtur esse hcebraea antiquior; dum chananaea, qua inscriptiones Tell el Amarna plures sunt exaratae. eidem est perquani affinis. 3. Linguarum divisionem apud gentes, quae Babylone in turrim - exstruendam conspiravere, auctores catholici alii subito atque miraculo, alii paulatim et sine miraculo effectam esse affirmant. Quomodocumque verba textus exponantur, certum est homines in Sennaar collectos unica omnes usos esse lingua eaque 11,4 sua diseussisse consilia. Item certum est brevi post dzversas habuisse, nam ii certe, qui Babylone substitere, non habuere hebraeam, quam poste- : rorum Abraham fuisse scimus. Certum tandem est ex 11,3. 8 illos homines in consiliis, quae in terra Sennaar agitabant inter se, fuisse primum unanimes, postea discordes. Haec, inquam, facta indubia sunt, de quorum tamen inter se nexu dissentiunt auctores, aliis defendentibus primum miraculo effectam esse subito linguarum divisionem atque inde natam discordiam, aliis divinitus inductam esse discordiam affirmantibus atque inde dispersas gentes linguasque paulatim et sine miraculo divisas. À. — Igitur antiqua Iudaeorum traditio illud utique habebat, subito miraculo in- quisque vocem proximi sui ». Ubi conferantur, quos supra describebamus, textus Is. 33, 19 et Ez. 3, 6, in quibus non audire idem est atque non intelligere linguam alienam. Verum respondent , expressionem varium pro vario contextu sensum admit» . tere. Non auditur i. c. non intelligitur lingua, quae ignoratur; verba non audiuntur i. e. non intelliguntur balbutientis; sermo discordantium non auditur, eorum mens sermone expressa non perspicitur vera esse, ob animorum discordiam. Pericope, quae Generationum filiorum Noe titulo in nostris bibliis inscribitur, praeter Generationes proprie dictas continet 11, 1-9 additamentum quoddam. De utroque seorsim agendum. Cap. X
9:2
le erbe, i frutti e gli a. come sostentamento loro e dei loro discendenti (Gen. 1, 29-30; 9, 2-3). Non solo; ma diede all'uomo il dominio pieno ed assoluto sulla natura: « Iddio, che tutto hai creato con la tua parola e con la tua sapienza hai formato l'uomo perché egli domini …
9:3
PESCA E CACCIA (AUCUPIUM, VENATIO, PISCATIO)
… Questa facoltà, concessa dal diritto naturale, che pose le creature inferiori a servizio dell'uomo, costituì una delle prime forme di sussistenza per l'uomo, specie se nomade (Gen. 9, 3; 27, 3-4), e fu tra i temi di legislazione, quando, raccolto in forme di più alto vivere civile, l'uomo organizzò meglio anche giuridicamente la propria vita sociale. …
9:6
6. La superiorità dell'uomo sugli animali nel Vecchio Testamento non è derivata dal possesso di un'a. spirituale e immortale, ma si esprime mediante l'idea della somiglianza a Dio (Gen. 1, 26; 5, 1-3; 9, 6; Ps. 8, 6 sgg.; Eccli. 17, 3; Sap. 2, 23). Tuttavia, consistendo questa somiglianza nell'esser l'uomo dotato d'intelligenza e di libera volontà, implicitamente il somigliare a Dio …
9:8
DILUVIO - Dio stabilisce il patto con Noè dopo il d. (Gen. 9, 8-17). Ministra dell'Ottatunco contenuto nel cod. Vat. gr. 746, f. 57v (sec. …
NOÈ (EBR. NŌAH, SETTANTA NŌE; CF. ANTICO BABIL. NUHIJA)
… superstiti, Dio fece una prima promessa di non voler più nel futuro infliggere al genere umano una punizione come quella (Gen. 8, 21 sg.), promessa che Dio più solennemente confermò qualche tempo dopo, stipulando con N. e i suoi discendenti un « patto » (ibid. 9, 8-17; cf. Is. 54, 9), che mise come un sigillo divino alla condizione di N. di nuovo capostipite del genere umano; in esso rinnovò e ampliò alcune disposizioni già date al primo capo Adamo …
9:12
ARCOBALENO. - 1. L'A. NELLA BIBBIA. - Il fenomeno - nel testo ebraico chiamato semplicemente « arco » - è nominato la prima volta dopo il diluvio (Gen. 9, 12-17). Non è detto che prima non esistesse; ma allora fu assunto da Dio, essendo ameno a vedersi e foriero di bel tempo, quale « segno » speciale della sua misericordia nel « patto » con …
9:18
CAM (ebr. Hām, Volgan Chām). - Uno dei tre figli di Noè (Sem, C. e Iapheth, Gen. 5, 32; 6, 10; 9, 18; I Par. 1, 4) salvati dal diluvio (Gen. 8, 18) e dai quali «si sparse su tutta la terra» l'intero genere umano (ibid. 9, 19). Ebbe quattro figli (v. CAMITI). …
NOÈ (EBR. NŌAH, SETTANTA NŌE; CF. ANTICO BABIL. NUHIJA)
Cade dopo il diluvio l'episodio della mancanza di rispetto di Cam (v.) verso il padre, addormentatosi scongiamente dopo un abuso di vino, dovuto più che altro ad inesperienza, e della conseguente maledizione di N. su Canaan (v.), figlio di Cam, e benedizione su Sem e Iapheth (Gen. 9, 18-27). Un significato storico-etnico rivestono la maledizione sui Cananei (oggi scomparsi), che non si è autorizzati a estendere a tutti i « Camiti », e le benedizioni per Sem e Iapheth: …
Un rilievo particolare, d'importanza religiosa e storico-etnica, ha l'episodio di Gen. 9, 18-28, in cui dal diverso atteggiamento verso il padre si caratterizzano i tre fratelli. …
9:19
CAM (ebr. Hām, Volgan Chām). - Uno dei tre figli di Noè (Sem, C. e Iapheth, Gen. 5, 32; 6, 10; 9, 18; I Par. 1, 4) salvati dal diluvio (Gen. 8, 18) e dai quali «si sparse su tutta la terra» l'intero genere umano (ibid. 9, 19). Ebbe quattro figli (v. CAMITI). …
9:24
IAPHETH (EBR. JEPHETH, JĀPHETH, SETTANTA: ἸΆΦΕΘ)
… Jepheth, Jāpheth, Settanta: Ἰάφεθ). - Figlio di Noè, minore di Sem (Gen. 10, 21, secondo l'ebr.) e maggiore di Cham (Gen. 9, 24), progenitore delle popolazioni a occidente e a nord della Palestina (Gen. 10, 2-5), tra cui i Cimmeri (Gomer), i Medi (Madai), i Greci, o Ioni (v. IAVAN). …
9:25
… Dio si servirà, per tale vittoria, della discendenza di Sem (Jahweh è detto « Dio di Sem »), dei cui beni spirituali le genti (Iapheth) diverranno partecipi con lui e per mezzo di lui: « Iapheth abiti nelle tende di Sem » (Gen. 9, 25 sgg.; cf. Rom. 1, 16; 11, 13-27). Tra i Semiti sceglie la stirpe di Abramo, che sarà « fonte di benedizione per tutte le genti » (Gen. 12, 1-3; cf. 13, 14-17; 17, 1-9; 18, 18 sg.; 22, 16 …
9:26
Nella S. Scrittura abbiamo le b. di Dio (Gen. 1, 22, 28), dei re (ibid. 14, 19), dei patriarchi, dei genitori (ibid. 9, 26). Nel Vangelo si leggono le b. di Gesù ai cibi, ai suoi ed ai bambini (Mt. 14, 19; Lc. 24, 50; Mc. 10, 16). Gli Apostoli seguirono l'esempio di Gesù. …
… La gravità di questa maledizione è accresciuta dalla benedizione conferita agli altri due fratelli, e dall'aggiunta di un'altra maledizione, che asserviva Canaan a ciascuno di loro (Gen. 9, 26. 27), a carattere profeticomessianico come le altre due. Per essa la virtù degli uni e la irriverenza degli altri avrebbero avuto il premio e il castigo. …
NOÈ (EBR. NŌAH, SETTANTA NŌE; CF. ANTICO BABIL. NUHIJA)
… la maledizione sui Cananei (oggi scomparsi), che non si è autorizzati a estendere a tutti i « Camiti », e le benedizioni per Sem e Iapheth: ma in quest'ultimo caso le parole del patriarca si inseriscono chiaramente anche nella storia del messianismo (Gen. 9, 26-27), alludendo all'accettazione da parte di Iapheth, demograficamente più esteso, della religione di Sem.
… Alla conclusione dell'episodio Noè proferiva per S. le parole di benedizione: «Benedetto Jahweh, Dio di S.» (ibid. 9, 26), che direttamente sono in lode a Dio, ma come contenuto di «benedizione» si riferiscono al figlio: espressione di particolare rapporto tra il vero Dio e S., a confronto dei suoi fratelli.
9:27
IAPHETH (EBR. JEPHETH, JĀPHETH, SETTANTA: ἸΆΦΕΘ)
… conferita a lui e a Sem in occasione dell'incidente che diede modo ai due fratelli di manifestare il loro rispetto verso il padre Noè: « Iddio dilatí (ebr. japht) I. ed egli trovi dimora nei padiglioni di Sem, e Canaan sia loro (di Sem e I.) schiavo » (Gen. 9, 27); in ciò si riconosce predetta l'espansione demografica e civile degli Arioeuropei, ma nello stesso tempo la loro subordinazione religiosa ai Semiti, dai quali ebbero infatti il cristianesimo.
… Il detto di Noè stesso per Iapheth (Gen. 9, 27) non ebbe senso che all'avvento messianico, con la predicazione degli Apostoli all'Occidente. …
9:29
NOÈ (EBR. NŌAH, SETTANTA NŌE; CF. ANTICO BABIL. NUHIJA)
… Nuhija). - Il decimo del « patriarchi antidiluviani » (Gen. 5, 28-31), figlio di Lamech, vissuto fino all'età di 950 anni (ibid. 9, 29). In previsione del diluvio (v.), avvenuto quando aveva 600 anni (ibid. 7, 6), ricevette da Dio l'ordine di costruire secondo determinate misure e aspetto l'arca, in cui salvò se stesso …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.