Priestes are further reprehended because they discharged not wel their great office. 10. Both they and others offended in marying strangers. 14. They ought to loue, and not lightly dismisse their wiues.
1And now, O ye priests, this commandment is to you.Adesso per voi è quest'intimazione, o sacerdoti.AND now to you this commandment ô ye priests.Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes. 2If you will not hear, and if you will not lay it to heart, to give glory to my name, saith the Lord of hosts: I will send poverty upon you, and will curse your blessings, yea I will curse them, because you have not laid it to heart.Se voi non vorrete ascoltare, e se non vorrete mettervi in cuore di dar gloria al mio nome, dice il Signore degli eserciti, io manderò a voi la miseria, e maledirò le vostre benedizioni; io le maledirò, perchè voi non mi avete dato retta.If you wil not heare and if you wil not set it vpon the hart, to geue glorie to my name, sayth the Lord of hosts: I wil send vpon you pouertie, & wil curse your blessings, and I wil curse them: because you haue not set it vpon the hart.Si nolueritis audire, et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum, mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus vestris, et maledicam illis, quoniam non posuistis super cor. 3Behold, I will cast the shoulder to you, and will scatter upon your face the dung of your solemnities, and it shall take you away with it.Ecco, che io getterò a voi la spalla (delle vittime,) e vi butterò in faccia lo sterco delle vostre solennità, e anderete sparsi com' esso.Behold I wil cast forth to you the arme, and wil spinkle vpon your face the dung of your solemnities, and it shal take you with it.Ecce ego projiciam vobis brachium, et dispergam super vultum vestrum stercus solemnitatum vestrarum, et assumet vos secum. 4And you shall know that I sent you this commandment, that my covenant might be with Levi, saith the Lord of hosts.E conoscerete, che io feci a voi quel comando, perchè fermo restasse il mio patto con Levi, dice il Signore degli eserciti.And you shal know that I sent you this commandment, that my couenant might be with Leui, sayth the Lord of hosts.Et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum. 5My covenant was with him of life and peace: and I gave him fear: and he feared me, and he was afraid before my name.Il mio patto con lui fu di vita, e di pace, ed io gli diedi il mio timore, ed egli mi temè, e tremava al mio nome.My couenant was with him of life and peace: & I gaue him feare: and he feared me, and at the face of my name he was afrayd.Pactum meum fuit cum eo vitæ et pacis: et dedi ei timorem, et timuit me, et a facie nominis mei pavebat.
6The law of truth was in his mouth, and iniquity was not found in his lips: he walked with me in peace, and in equity, and turned many away from iniquity.La legge della verità fu nella sua bocca, e sulle sue labbra non si posò la menzogna: camminò meco nella pace, e nell'equità, e molti ritrasse dal peccato.The law of truth was in his mouth, and iniquitie was not found in his lippes in peace, and in equitie he walked with me, and turned away manie from iniquitie.Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus: in pace et in æquitate ambulavit mecum, et multos avertit ab iniquitate. 7For the lips of the priest shall keep knowledge, and they shall seek the law at his mouth: because he is the angel of the Lord of hosts.Perocché le labbra del sacerdote hanno il deposito della scienza, e dalla bocca di lui apparerassi la legge, per chè egli è l'Angelo del Signore degli eserciti.For the lippes of the priest shal keepe knowlege, and the law they shal require of his mouth: because he is the angel of the Lord of hosts.Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. 8But you have departed out of the way, and have caused many to stumble at the law: you have made void the covenant of Levi, saith the Lord of hosts.Ma voi siete usciti di strada, e a moltissimi foste di scandalo a violare la legge: annullaste il patto di Levi, dice il Signore degli eserciti.But you haue departed out of the way, and haue scandalized manie in the law: you haue made voide the couenant of Leui, sayth the Lord of hosts.Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege: irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum. 9Therefore have I also made you contemptible, and base before all people, as you have not kept my ways, and have accepted persons in the law.Per questo siccome voi non avete seguitate le mie vie, e trattandosi della legge avete fatta accettazione di persone, io pure vi ho renduti spregevoli, e abbietti dinanzi a tutte le nazioni.For which cause I also haue made you contemtible, and base to al peoples, as you haue not kept my wayes, and haue accepted face in the law.Propter quod et ego dedi vos contemptibiles, et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. 10Have we not all one father? hath not one God created us? why then doth every one of us despise his brother, violating the covenant of our fathers?Non è egli uno solo il Padre di tutti noi? Non è egli un solo Dio quegli, che ci ha creati? perchè adunque ciascuno di noi disprezza il proprio fratello, violando il patto de' padri nostri?Why, is there not one father of vs al? hath not one God created vs? why then doth euerie one of vs despise his brother, violating the couenant of our fathers?Numquid non pater unus omnium nostrum ? numquid non Deus unus creavit nos ? quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum ?
11Juda hath transgressed, and abomination hath been committed in Israel, and in Jerusalem: for Juda hath profaned the holiness of the Lord, which he loved, and hath married the daughter of a strange god.Giuda prevaricò, l'abbominazione fu commessa in Israele, e in Gerusalemme, perchè Giuda contaminò la santità del Signore amata da lui, e sposò delle figlie di un dio straniero.Iuda hath transgressed, and abomination was done in Israel, and in Ierusalem: because Iudas hath contaminated the sanctification of our Lord, which he loued, and hath had the daughter of a strange god.Transgressus est Juda, et abominatio facta est in Israël et in Jerusalem, quia contaminavit Juda sanctificationem Domini, quam dilexit, et habuit filiam dei alieni. 12The Lord will cut off the man that hath done this, both the master, and the scholar, out of the tabernacles of Jacob, and him that offereth an offering to the Lord of hosts.Il Signore sterminerà da' tabernacoli di Giacobbe colui, che avrà fatto tal cosa, e il discepolo, e il maestro, e colui, che offerisce doni, dice il Signore degli eserciti.Our Lord wil destroy the man, that hath done this, the master, & the scholar out of the tabernacles of Iacob, & him that offereth gift to the Lord of hosts.Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum, de tabernaculis Jacob, et offerentem munus Domino exercituum. 13And this again have you done, you have covered the altar of the Lord with tears, with weeping, and bellowing, so that I have no more a regard to sacrifice, neither do I accept any atonement at your hands.E di più avete fatto anche questo; avete ripieno l'altare del Signore di lagrime, di pianti, e di muggiti, talmente che io non getto più lo sguardo a verun sagrifizio, e nissuna cosa riceverò dalle mani vostre, che possa placarmi.And this agayne haue you done, you couered the altar of the Lord with teares, with weeping, and howling, so that I haue respect no more to sacrifice, neither do I accept any placable thing at your hand.Et hoc rursum fecistis: operiebatis lacrimis altare Domini, fletu et mugitu, ita ut non respiciam ultra ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra. 14And you have said: For what cause? Because the Lord hath been witness between thee, and the wife of thy youth, whom thou hast despised: yet she was thy partner, and the wife of thy covenant.Ma voi dite: E per qual motivo? perchè il Signore fu testimone tra te, e la moglie presa da te nella prima età, la quale tu dispregiasti, ed ella era tua compagna, e tua sposa, mediante il tuo patto.And you haue sayd: For what cause? because the Lord hath testified betwen thee, and the wife of thy youth, whom thou hast despised: and she thy partaker, and the wife of thy couenant.Et dixistis: Quam ob causam ? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuæ, quam tu despexisti: et hæc particeps tua, et uxor fœderis tui.
15Did not one make her, and she is the residue of his spirit? And what doth one seek, but the seed of God? Keep then your spirit, and despise not the wife of thy youth.Non la fece forse quell'uno? E non è ella porzione del suo spirito? E quell'uno, che vuol egli mai, se non una figliuolanza di Dio? Custodite adunque il vostro spirito, e non dispregiate le mogli della vostra prima età.Did not one make, and the residue of the spirit is his? And what doth one seeke, but the seede of God? Keepe ye then your spirit, and the wife of thy youth despise thou not.Nonne unus fecit, et residuum spiritus ejus est ? et quid unus quærit, nisi semen Dei ? custodite ergo spiritum vestrum, et uxorem adolescentiæ tuæ noli despicere. 16When thou shalt hate her put her away, saith the Lord, the God of Israel: but iniquity shall cover his garment, saith the Lord of hosts, keep your spirit, and despise not.Quando tu l'abbi in odio, rimandala, dice il Signore Dio d'Israele, ma l'iniquità cuoprirà il tuo vestimento, dice il Signore degli eserciti. Conservate il vostro spirito, e non vogliate disprezzarle.When thou shalt hate, dismisse, sayth our Lord the God of Israel: but iniquitie shal couer his garment, saith the Lord of hosts, keepe ye your spirit, and do not despise.Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israël: operiet autem iniquitas vestimentum ejus, dicit Dominus exercituum. Custodite spiritum vestrum, et nolite despicere. 17You have wearied the Lord with your words, and you said: Wherein have we wearied him? In that you say: Every one that doth evil, is good in the sight of the Lord, and such please him: or surely where is the God of judgment?Voi avete recato affanno al Signore co' vostri discorsi. Ma voi dite a che gli abbiam noi recato affanno? In questo che voi andate dicendo: Chiunque mal fa, egli è buono negli occhi del Signore, e costoro a lui sono accetti; o almeno, quel Dio, che fa giudizio, dov'è?You haue in your wordes made our Lord to labour: and you sayd: Wherein haue we made him to labour? In that you say: Euerie one that doth euil, is good in the sight of our Lord, and such please him: or certes where is the God of iudgement?Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: In quo eum fecimus laborare ? In eo quod dicitis: Omnis qui facit malum bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii ?
2:1
Worthington
Priests. Such, hoarding up riches, dishonour God and his sacraments, as if they were temporal things to be purchased, and so they scandalize the weak. It would be well for them if they were reduced to poverty, (ver. 2.) and would repent, as they will otherwise be deprived of eternal goods, having received their wages in this world, like hirelings, John 10. (Worthington)
2:2
2:3
Challoner
Shoulder. I will cast away the shoulder, which in the law was appointed to be your portion, and fling it at you in my anger: and will reject both you and your festivals like dung. (Challoner)
Calmet
Hebrew now reads for shoulder, zerah, "grain," or seed. (Calmet)
Haydock
"I will menace you with the shoulder, and will spread dirt on your faces, even the dirt of your feasts," (Aquila) or "the ventricle of your festivals." (Septuagint) (Haydock)
2:4
Calmet
Levi. When this tribe was chosen does not appear. Some think that he alludes to the renewing of the covenant under Nehemias, which seems best, 2 Esdras 9:1, 38. I then promised you life, etc. (Calmet)
2:7
Challoner
The angel, viz., the minister and messenger. (Challoner)
Worthington
Priests must administer the sacraments, and likewise instruct the people, being God's messengers. (Worthington)
The Jews were well acquainted with the law, Jeremias 18:18.
Calmet
The priests had to decide most intricate cases, Deuteronomy 17:9., and 33:9. (Calmet)
Diod. Sic. xl. apud Phol
The sentence of the high priest was received like that of an angel. (Diod. Sic. xl. apud Phol.)
Calmet
If such science was required under the old law, how much more is necessary in Christian priests, whose mysteries and duties are so much more important! (Calmet)
2:9
Worthington
People. If priests comply not with these high functions, they are despicable here, and condemned to eternal torments, Jude 11. (Worthington)
Accepted. Hebrew, "raised up faces," instead of reproving the guilty, Deuteronomy 1:10., and Leviticus 19:15.
2:10
Calmet
Brother, in distress, 2 Esdras 5:1. St. Jerome mentions the tradition of the Jews, which supposed that the captives at their return dismissed their wives, and married young ones, though strangers, ver. 11. But this is not probable. Such women were ordered to be dismissed, 1 Esdras 9:1., and 2 Esdras 13:23. (Calmet)
2:11
Calmet
God, or one addicted to idol-worship, (Haydock) which was contrary to the law, Deuteronomy 7:3. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "the holy things of the Lord, by what he has loved and done for strange gods." (Haydock)
2:12
Calmet
Master. Hebrew, "the watcher, and him who answers," on guard. (Calmet)
Septuagint, "doth such things, till he be tumbled out," etc.
Haydock
Him. Septuagint, "and out of those who offer a sacrifice to," etc. Such people shall be excluded from the society of God's servants. (Haydock)
2:13
Challoner
With tears; viz., by occasion of your wives, whom you have put away, and who came to weep and lament before the altar. (Challoner)
Diod. in Photius
Though divorces were tolerated, (Matthew 19:6.) the more virtuous did not approve of them, particularly when a wife was put away who had been married in youth. See ver. 10. Perhaps this corruption had crept in, like others, (Calmet) owing to the people's commerce with strangers. (Diod. in Photius.)
2:14
2:15
His spirit. Eve received a soul from God, like Adam. Hebrew, "One (Abraham, Chaldean styled one, Ezechiel 33:24.) did it not, and he had the," etc. Septuagint vary. The text is very obscure. (Calmet) See Cap. Crit. 4:p. 317.; Grabe prologue.
Haydock
A strange god did not make women. The human race is best propagated, where polygamy and divorces are rejected. (Haydock)
2:16
Challoner
Garment; viz., of every man that putteth away his wife without just cause; notwithstanding that God permitted it in the law, to prevent the evil of murder. (Challoner)
Calmet
The original may receive this sense; or the woman must blame herself if she were hateful, (Deuteronomy 24:1.) and the man acted not treacherously. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "iniquity shall cover your thoughts." (Haydock)
Haydock
It should be "garments," endumata, though St. Jerome and the printed edition read enthumemata, (Calmet) "thoughts." The first part contains the objection, and the second God's reply. (St. Jerome) (Haydock)
2:17
Calmet
Judgment. Being scandalized at the prosperity of the wicked, (Haydock) they deny Providence, Psalm lxxii., and Jeremias xii. (Calmet)
St. Augustine
Yet the wicked are left for wise purposes, either for their amendment, or for the trial of the just. (St. Augustine, Psalm liv.)
St. Jerome
Those who are offended at their present success, (Haydock) think not of judgment nor of eternal goods. (St. Jerome)
2:3
I will cast the shoulder to you.... I will cast away the shoulder, which in the law was appointed to be your portion, and fling it at you in my anger: and will reject both you and your festivals like dung.
2:7
The angel.... Viz., the minister and messenger.
2:13
With tears.... Viz., by occasion of your wives, whom you have put away: and who came to weep and lament before the altar.
2:16
Iniquity shall cover his garment.... Viz., of every man that putteth away his wife without just cause; notwithstanding that God permitted it in the law, to prevent the evil of murder.
2:1
Priestes coueting & scraping riches do greatly dishonour God: diminish the estimation of holie Sacraments & other rites, as though they were •em ••ral to be •ought & sold for money, & so do scandalize the weake
2:2
Concordanza Leui. 2•. Deut. 28.
Such are happie if God by suffering them to be spoyled, recal them to repentance. For otherwise they wil be depriued of eternal revvard as being payed their vvages already in this vvorld. These our Sauiour calleth. Hyrelinges, not true pastors. Ioa. 10.
2:7
The proper office of priests besides the administration of Sacraments is also to teach the people true doctrine:
as being the Angel, that is to say, the messenger, from God.
2:9
VVhich holie functions priests not performing are made contemptible in this world and miserable in eternal torments. Ip. •ud. v. 11.
2:10
2:12
Concordanza Amos 5. v. 22.
2:17
Concordanza Ephes. 4. v. 39.
2:1
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.13
… If ye will not hear, and if ye will not lay it to heart, to give glory unto my name, saith the Lord, I will even send a curse upon you, and I will curse your blessing.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 73.8
… if ye will not hear, and if ye will not lay it to heart to give glory unto my name, saith the Lord Almighty, I will even send a curse upon you, and I will curse your blessings.”
2:5
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.6
… The law of truth was in his mouth, and unrighteousness was not found in his lips. In the peace of the tongue correcting, he walked with us, and turned many away from unrighteousness. Because the lips of the priests shall keep knowledge, and they shall seek the law at His mouth; for He is the Angel of the Almighty.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.21
… “The covenant was with life and peace; and I gave to them the fear to fear me from the face of my name.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.61
… he walked with me uprightly in peace, and turned away many from iniquity: for the priest’s lips shall keep knowledge, and they shall seek the law at his mouth. And how honourable and at the same time how fearful is the cause! for he is the messenger of the Lord Almighty.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.35
… and I gave to Him that He might fear me with fear, and be afraid before my name. The law of truth was in His mouth: directing in peace He hath walked with me, and hath turned many away from iniquity. For the Priest’s lips shall keep knowledge, and they shall seek the law at His mouth: for He is the Angel of the Lord Almighty.”
2:7
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 22.16
… And as to what the apostles say, that We shall judge angels, hear, and I will instruct thee. The angels who shall be judged by the apostles are the priests who have violated the law; as the Prophet said, The lips of the priest shall guard knowledge, and the law shall they inquire of his mouth; because he is the angel of the Lord, the most mighty .
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 2
6. You saw there the deacon, you saw the priest, you saw the chief priest [i.e. the bishop]. Consider not the bodily forms, but the grace of the Mysteries. You spoke in the presence of the angels, as it is written: “For the priest’s lips keep knowledge, and they seek the law at his mouth, for he is the angel of the Lord Almighty.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 32
… For as in the case of any other material, so also in this case: man is the subject-matter, but of this can be made either an angel or a beast. Does not this seem a strange saying? And yet ye have often heard it in the Scriptures. For of certain human beings it was said, “he is the angel of the Lord” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 2
… But here there is only thus much—“it is spoken of.” He well says that “it is spoken of,” showing that there was no need to add aught to what was said, or to take away. For a messenger’s business is this, to convey from one to another only what is told him. For which cause also the priest is called a “messenger” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
… if one of the most exalted angels of heaven corrupt the Gospel, let him be anathema.” The phrase “of heaven” is purposely added, because priests are also called angels. “For the priest’s lips should keep knowledge, and they should seek the law at his mouth: for he is the messenger [angel] of the Lord of hosts.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 15.23
… But the same holy Scripture affords the most ample testimony that even godly men have been called angels; for of John it is written: “Behold, I send my messenger (angel) before Thy face, who shall prepare Thy way.” And the prophet Malachi, by a peculiar grace specially communicated to him, was called an angel.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… Hence Paul says, That he may be able by sound doctrine even to convince the gainsayers ( Tit. i. 9 ). Hence through Malachi it is said, The priest’s lips keep knowledge, and they shall seek the law at his mouth (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 5.40
… xxii. 8 ); that is unto the priests. And again it is written, Thou shalt not revile the gods ( Ib. 28 ), to wit, the priests. And the prophet says, The priest’s lips shall keep knowledge, and they shall seek the law at his mouth; for he is the angel of the Lord of hosts (
2:10
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philippians 2
There is then one God and Father, and not two or three; One who is; and there is no other besides Him, the only true [God]. For “the Lord thy God,” saith [the Scripture], “is one Lord.” And again, “Hath not one God created us? Have we not all one Father?
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.2
… Rightly also has Malachi said among the prophets: “Is it not one God who hath established us? Have we not all one Father?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.4
In Malachi: “Hath not one God created us? Is there not one Father of us all? Why have ye certainly deserted every one his brother?”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 22.12
… They shall not marry wives there, nor shall they beget children; nor shall there the male be distinguished from the female; but all shall be sons of their Father Who is in heaven; as the Prophet said:— Is there not one Father of us all; is there not one God Who created us?
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… for they could not become sons, being by nature creatures, otherwise than by receiving the Spirit of the natural and true Son. Wherefore, that this might be, ‘The Word became flesh,’ that He might make man capable of Godhead. This same meaning may be gained also from the Prophet Malachi, who says, ‘Hath not One God created us? Have we not all one Father
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… What then, it may be said, did not they also call God Father? Dost thou not hear Moses, when he says, “Thou desertedst the God that begot thee?” ( Deut. xxxii. 15 . LXX.) Dost thou not hear Malachi reproaching them, and saying, that “one God formed you,” and there is “one Father of you all?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 49
… the other, that He called God His Father, making Himself equal with God. And that this was no imagination of theirs, but His own declared judgment, and that He spake not as do the many, but in a special and peculiar sense, is clear from this circumstance. Many often called God their Father; as “Have we not all one Father, hath not one God created us?” (
2:11
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.2
… “Judah is forsaken, and has become an abomination in Israel and in Jerusalem, because Judah has profaned the holiness of the Lord in those things wherein He hath loved, and courted strange gods. The Lord will cut off the man who doeth this, and he shall be made base in the tabernacles of Jacob.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.10
… Whence Abraham also makes his servant swear upon his thigh, that is, on Christ, Who was to spring from his seed, that he would not bring an alien-born as a wife for his son Isaac. And Ezra checked an offence of this kind against God by making his countrymen put away their wives. And the prophet Malachi thus speaks,
2:13
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.61
… for he is the messenger of the Lord Almighty. Although I pass over the following imprecations, as strongly worded, yet I am afraid of their truth. This however may be cited without offence, to our profit. Is it right, he says, to regard your sacrifice, and receive it with good will at your hands,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 81
Touching whom also the prophet saith, “Ye covered my altar with tears.”
2:15
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.34
… Now, if a compulsory marriage contracted after violence shall be permanent, how much rather shall a voluntary one, the result of agreement! This has the sanction of the prophet: “Thou shalt not forsake the wife of thy youth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… For as though her own flesh itself were severed from her, each one separately is imperfect for the procreation of children, each one is imperfect as regards the constitution of this present life. Wherefore also the Prophet saith, “the residue of thy spirit.” (
2:17
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.28
… and in which the good shall be oppressed with not even a transitory wretchedness, but shall enjoy unsullied and eternal felicity. For he had previously cited some similar expressions of those who said, “Every one that doeth evil is good in the sight of the Lord, and such are pleasing to Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.29
… It is this, then, which Elias will do, “lest,” he says, “I come and smite the earth utterly.” For they who mind earthly things are the earth. Such are the carnal Jews until this day; and hence these murmurs of theirs against God, “The wicked are pleasing to Him,” and “It is a vain thing to serve God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.2
… “Every one that doeth evil is good in the sight of the Lord, and such please Him: for surely where is the God of judgment?”
2:1
1. ET NUNC AD VOS MANDATUM HOC, O SACERDOTES! — Redit a populo ad sacerdotes, quasi ad mali fontem: eorum enim avaritiam et sacrorum incuriam taxavit cap. 1, 6 et seq. Hanc Dei increpationem audiant, sibique a Spiritu Sancto dictatam putent sacerdotes novae legis, a quibus uti majorem sanctitatem jure requirit Deus, ita gravius eos puniet, si in officio suo sint incurii, aut scandalosi.
2:2
2. SI NOLUERITIS AUDIRE, ET SI NOLUERITIS PONERE SUPER COR, UT DETIS GLORIAM NOMINI MEO, — q. d. Si nolueritis mihi monenti, et scelera vestra arguenti obedire; si, inquam, nolueritis firmiter apud vos decernere, cordique vestro imprimere, quod deinceps debite me coletis, curabitisque ut meo altari, victimis et cultui suus constet decor, honor et gloria, offerendo scilicet mundas, legitimas, meque dignas victimas. Nota hebraismum: « Ponere super cor, » vel in corde, est cordi imprimere, cor applicare, cor flectere et dirigere, corde ferri et intendere. Per cor intellige mentem et voluntatem, ejusque propositum, resolutionem et decretum. Quaeres: Quid jubet Deus hic poni super cor? Respondet Chaldaeus, sui timorem; vertit enim: Nisi ponatis timorem mei super cor, ut detis gloriam nomini meo. Hic enim timor non tantum servilis, sed et filialis, est quasi pondus grave cordi hominis impositum, quod illud premit impellitque ut Deo se submittat, et per omnia obediat; perinde ac pondera in horologio ejus rotas premendo commovent, aguntque ut indicem horarum stata temporis mensura circumagant, ad horas quaslibet diei indicandas et monstrandas. Simili modo enim pondus cordis nostri est timor et amor Dei, juxta illud S. Augustini, lib. XI Civit. XXVIII: « Amor meus pondus meum, illo feror quocumque feror. Velut amores corporum, ait S. Augustinus, momenta sunt ponderum. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. » Secundo, Vatablus respondet praecepta Dei juberi hic poni super cor, q. d. Nisi adverteritis ad praecepta mea, nisi cor applicaveritis ad ea quae vobis praecipio. Ubi nota sapientes et probos Dei praecepta ponere super cor, ut illi quasi incumbant et dominentur, illudque agant ad ea exsequendum: insipientes vero et improbos ponere ea sub corde, ut cor eis dominetur, eaque capessat, si, ubi, et quando velit; si nolit, ea pessumdet et negligat. Tertio, simplicius et facilius dici potest, jubere hic Deum sacerdotibus, ut gloriam nominis divini imponant cordi suo, ut scilicet decernant in corde dare et procurare gloriam Dei in ejus sacrificiis. Propheta enim explicat quid jubeat « ponere super cor, » dum illico subdit: « Ut detis gloriam nomini meo. » Nam gloria Dei est pondus, quod cor sacerdotis premere et impellere debet ad sacerdotii munia pie riteque obeundum. Finis enim et scopus sacerdotii, est gloria Dei. Quocirca sacerdos in omnibus suis actionibus hunc finem et scopum spectare debet, easque ita religiose obire, ut per eas honoretur et glorificetur Deus. Ita S. Ignatius, fundator Societatis nostrae, hoc firmiter cordi impressum habebat, tanquam totius vitae suae principium et regulam: « Ad majorem Dei gloriam. » MITTAM IN VOS EGESTATEM. — Hebraice, meera, id est maledictionem. Unde sequitur: « Et maledicam benedictionibus vestris. » Ita Septuaginta, Chaldaeus, Pagninus, Vatablus et alii. Jam maledicere Dei est efficax, idemque quod malefacere; sicut ex adverso benedicere, Dei est benefacere. Quocirca maledictio Dei accipi potest paupertas, infamia, sterilitas, pestis, omniaque mala et adversa. Noster tamen vertit, « egestatem, » tum quia haec maxime et saepissime Judaeis a Deo fuit comminata et intentata, hancque maxime Judaei terreni et carnales extimescebant; tum quia propria et condigna poena avaritiae est egestas, q. d. Vos, o sacerdotes! conamini per avaritiam, suffurando mihi victimas meliores, easque vobis arrogando, vos ditare: quocirca ego efficiam ut vos depauperent: efficiam enim ut propter eas egestatem, quam per eas inique fugere cogitabatis, incurratis. Notent hic avari, praesertim ecclesiastici, aeterna Dei lege justissime sancitum esse ut cupiditates contrariis poenis puniantur, et per quae quis peccat, per eadem et plectatur; scilicet ut superbi puniantur ignominia, gulosi esurie, invidi exaltatione aemuli cui invident, acedi labore et fatigatione, ac consequenter avari penuria et egestate. Hanc ergo sciant et cogitent sibi, et posteris suis a Deo certo infligendam, tum in hac vita, tum in futura. Quocirca desinant avaritiae servire, utpote quae illis non divitias, quas ambiunt; sed inopiam sit paritura: studeant vero eleemosynae, quae opes omnes eis conciliabit. MALEDICAM BENEDICTIONIBUS VESTRIS. — Primo, q. d. Privabo vos bonis quae vobis dedi, quaeque ex mea benedictione possidetis, auferam vobis oblationes meliores et pinguiores, quia vos eas mihi suffurati estis; faciam ut populus parce, et pejora vobis offerat, quia vos pejora mihi obtulistis, juxta illud: « Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet, » II Cor. IX, 6. Benedictiones enim Dei sunt fruges, opes et gratiae, quibus ipse nos cumulat, nobisque benefacit. Unde et praecessit: « Mittam in vos egestatem. » Ita S. Cyrillus, Remigius et Vatablus. Secundo, q. d. Hominibus, bestiis, agris et domibus, quibus vos, o sacerdotes irreligiosi, benedixeritis, ego maledicam et malefaciam, affligam, evertam. Ita S. Hieronymus. Tertio, q. d. Habebo vestras benedictiones pro exsecrationibus. Unde Chaldaeus vertit: Maledicam benedictioni vestrae, et exsecrabor eam. Symbolice, Theodoretus per benedictionem accipit sacerdotium, q. d. Auferam a vobis sacerdotium, quia vos eo indigni estis, eoque abutimini, praesertim quando illud cum lege veteri abolebo, novumque et sanctum per Christum instituam. Tropologice, S. Hieronymus: « Qui, inquit, sanitate abutuntur in libidinem, et divitias vertunt in luxuriam, bonamque famam sordida conversatione deturpant, hi benedictiones Dei mutant in maledictionem. » Item proprie sacerdotes: « qui adulantur peccatoribus, dummodo divites sint, atque eorum vitiis blandiuntur, de quibus dictum est Isai. III: Popule meus, qui beatos vos dicunt, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum supplantant. » ET MALEDICAM ILLIS. — Idem repetit et inculcat, q. d. Omnino et graviter maledicam benedictionibus vestris. Secundo, Pagninus et Vatablus vertunt, quin etiam maledixi, id est maledicere coepi, illi, scilicet cuilibet benedictioni vestrae; Chaldaeus, exsecrabor illam. Maledicere Dei est efficax, idemque quod malefacere, hominum vero est inefficax: nam saepe quibus homines maledicunt, Deus benedicit. Ita ocimum, inquit Plinius lib. XXIX, cap. VII: « cum maledictis ac probris serendum praecipiunt » hortulani superstitiosi, « ut laetius proveniat. Et cuminum qui serunt, precantur ne exeat. » Deus tamen illi benedicit, ut copiose succrescat.
2:3
3. ECCE EGO PROJICIAM VOBIS BRACHIUM. — Pro projiciam hebraice est goer, quod proprie, ut vertit Chaldaeus, significat increpare, et per metalepsin increpando projicere, corrumpere, disperdere. Rursum pro brachium hebraice est quod si punctes zera, significat semen; sin punctes zeroa, significat brachium: zera legunt rabbini et recentiores; unde Pagninus vertit: corrumpo vobis semen, q. d. Ecce maledicam benedictionibus vestris, uti dixi, quia semen quod seminastis in terra corrumpam, faciamque a vermibus erodi, ut parum vel nihil segetis succrescat, quod metatis. Tigurina: Increpabo et increpando disperdam vobis semen, sive frumenti, sive filiorum, q. d. Et fruges, et stirpem vestram subvertam, disperdam vos cum semine, id est cum filiis vestris. Verum Septuaginta et Noster pro zera, id est semen, legunt zeroa, id est brachium, hoc est armum dextrum victimae pacificae. Hic enim ex lege Levit. VII, 31, cedebat sacerdoti; quo tropologice monebatur sacerdos strenue operari, « ut non solum sit ejus operatio utilis, sed etiam singularis; ut sicut subditos honore ordinis superat, ita etiam morum virtute transcendat, » ait S. Gregorius II part. Pastor. cap. III. Sensus est, q. d. Armum quem in lege vobis separavi et dedi, indignanter vobis relinquam, et quasi indignabundus projiciam, dum faciam ut offerentes contemptibiliter et indignabunde vobis armum et victimas in faciem projiciant, eo quod videant vos tam viles, incurios et irreligiosos, tam negligenter et irreverenter Dei sacrificia tractare et peragere. Ita S. Hieronymus, Remigius et Hugo. Accedit huc Lyranus, qui per brachium, accipit robur et alimoniam, q. d. Alimoniam quam ex victimis percipiebatis, vobis auferam: aut brachium, id est robur vestrum, projiciam, ne quid magni vel heroici operetur, sed hostibus succumbat. Utramque lectionem, zera et zeroa, amplectitur Arias et a Castro, qui sic explicat, q. d. Ego projiciam brachium, quo mihi mincha, id est farinam seminis et tritici vestri, offertis, ipsamque farinam in facies vestras indignans respergam. Tertio, Aquila vertit: Ecce ego vos increpabo cum brachio, q. d. Meo brachio, meaque potentia vos projiciam et disperdam. Alludit partim ad duces belli, partim ad oratores brachio minantes et pugnantes. Nam « brachium procerius projectum, est quasi quoddam telum orationis, » ait Cicero lib. III De Oratore. Symbolice Theodoretus, q. d. Brachium, sive armum, hoc est victimas et caeremonias vestras, ob vestrum neglectum et abusum abjiciam et abolebo, novasque per Christum et Apostolos inducam et sanciam. Denique in Hebraeo elegans est allusio inter zera et zeroa, et zorati, id est dispergam, q. d. Dispergam brachium vestrum, et semen per illud a vobis in agro sparsum. ET DISPERGAM SUPER VULTUM VESTRUM STERCUS (Hebraice ad emphasin et majus probrum, repetitur vox stercus: Et spargam vobis stercus in facies, stercus, inquam) SOLEMNITATUM VESTRARUM. Per stercus, accipe cum Septuaginta ventriculum, qui stercus conficit et continet: ventriculus enim in victima pacifica cedebat sacerdoti, juxta legem Levit. VII, 31. Sensus est, q. d. Quia vos mutilas, viles et illegitimas victimas offertis, ego indignans dabo, et per offerentes projiciam vobis ventriculum, quem per legem vobis assignavi, ita ut stercus eo contentum, hoc jactu excussum, vultum vestrum conspergat et conspurcet, illudque « assumet vos secum, » ut scilicet vos stercore hoc involuti, mihi et omnibus sitis risui et contemptui, et vocemini stercorarii, viles et abjecti, uti Heli comminatus sum, et reipsa praestiti, I Reg. II, 30. Porro stercus symbolum est probri et ignominiae, quo vos afficiet Deus, dum ob sacrorum neglectum, ignorantiam malamque vitam, faciet vos populo contemptibiles et exosos, dumque vos puniet inedia, fame et bello, tradetque Antiocho Epiphani, aliisque hostibus vexandos et illudendos. Unde Chaldaeus vertit: Revelabo confusionem scelerum vestrorum in facies vestras.
2:4
4. ET SCIETIS, — q. d. Jam mihi comminanti non creditis, sed poena vos docebit, nimirum « Phryges non nisi plagis sapiunt. » Cum enim videritis vos contemni et puniri, uti hic praedico, tunc scietis mandatum illud de religione, munditie et sanctitate sacerdotum, deque victimis mundis rite et legitime offerendis, olim in Levitico a me sancitum, nunc vero per Malachiam renovatum et refricatum, fuisse a me, puta a Deo vestro editum ad hoc, ut « pactum meum olim cum Levi, » id est tribu levitica, initum, firmum et illaesum consisteret. Videbitis enim vos bona pacto a me promissa perdidisse, quia pacti conditiones violastis; insuper et puniri. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo et Lyranus, qui per Levi accipiunt non personam, sed tribum Levi, id est levitas, ut vertunt Septuaginta. Nec enim hoc pactum iniit Deus cum ipso Levi filio Jacob, sed cum ejus posteris, puta cum Aarone, qui primus a Deo per Mosen consecratus est sacerdos et pontifex Judaeorum, ac deinceps sacerdotium et pontificatum ad posteros transmisit, ut patet Levit. VIII. Unde de illo canit Ecclesiasticus, cap. XLV, 7: « Excelsum fecit Aaron fratrem ejus et similem sibi de tribu Levi: statuit ei testamentum aeternum, et dedit illi sacerdotium gentis, et beatificavit illum in gloria. » Ita Hebraei, Theodoretus, Vatablus et Arias, qui duo per Levi accipiunt quoque Phinees, nepotem Aaronis, ex patre Eleazaro, quia ob zelum ejus, quo vindicavit Dei honorem occidendo cultores Beelphegor, Deus novo promisso consignavit et confirmavit illi et posteris ejus pontificatum in perpetuum. Imo Hebraei nonnulli, quos sequitur B. Petrus Damiani, epist. 12, vel, ut alii notant, 11, cap. II, ad Nicolaum II Pontificem censent Phinees eumdem esse cum Elia, ac proinde eum etiamnum vivere, et victurum usque in finem mundi, ut dixi Numer. XXV, 11. Minus recte Rupertus per Levi accipit Mosen, tum quia posteri Mosis non fuerunt sacerdotes, sed posteri Aaronis: tum quia Moses non tam pactum iniit, quasi paciscens cum Deo, quam sequester et mediator fuit pacti, quod Deus pepigit non tantum cum Levitis, sed cum omnibus tribubus Israel. Levi ergo hic significat ordinem sacerdotalem ex Aarone descendentem, qui uti erat magnus honos, ita magnum onus sibi habebat impositum, uti patet ex toto Levitico, ac saepe poenam mortis, si peccarent, ut patet Levit. X, 8, et cap. XXII, 3.
2:5
5. PACTUM MEUM FUIT CUM EO VITAE ET PACIS, — scilicet ei dandae tum in hoc saeculo, tum in futuro, si me rite coleret, measque leges et caeremonias observaret, q. d. Pepigi et promisi Aaroni et posteris ejus longam, pacificam, opulentam et felicem vitam, si meum pactum et meas sanctiones custodiret, puta si rite et legitime munia sacerdotis obiret: ita Theodoretus et alii. Id Aaroni reipsa praestitit Deus: nam vitam ei prorogavit ad annum 123, qui fuit quadragesimus a pontificatu ejus, aeque ac ab exitu Hebraeorum ex Aegypto, ejusque pontificatum contra aemulos, Core, Dathan et Abiron, eos vivos in infernum absorbendo, et aridam virgam Aaronis floridam efficiendo. Numer. XVI et XVII, propugnavit. Hebraei haec accipiunt de Phinees, quem tradunt pontificem sanum et prosperum vixisse annos trecentos; imo alii censent eum etiamnum vivere; ipsum enim esse Eliam, uti paulo ante dixi. ET DEDI EI TIMOREM. — En pactum Dei cum Aarone et posteris: Deus enim Aaroni promisit longam vitam et pacem, id est prosperitatem, si sibi obediret: Aaron vicissim promisit Deo timorem, quod scilicet eum religiose veneraretur et coleret. Timor enim hic et alibi significat Dei reverentiam et cultum. Porro hunc timorem et reverentiam non ex se habebat, sed a Deo: est enim donum Dei et Spiritus Sancti, ut docet Isaias cap. XI, 3. Unde sequitur: « Timuit me, et a facie nominis mei pavebat, » scilicet Aaron, ejusque nepotes Phinees, Onias, Machabaei aliique veri et boni sacerdotes. Tantum enim de bonis loquitur.
2:6
6. LEX VERITATIS FUIT IN ORE EJUS, — q. d. Aaron legem meam vere et recte populum ore suo docebat. Haec est secunda pacti conditio, quam ab Aarone exigit Deus, quamque ei praestare debent sacerdos et pontifex, scilicet docere veram Dei fidem, religionem, legem et cultum, ac refutare omnem haeresim et superstitionem, falsumque Dei cultum. Quocirca pontifex in lege veteri pectori inscriptum gerebat Urim et Tummim, id est doctrina et veritas. Vide dicta Exod. XXVIII, 30, et Levit. X, 8. Graviter Auctor Imperfecti in S. Matth. apud S. Chrysostomum homil. 25: « Non solum, ait, ille proditor est veritatis, qui transgrediens veritatem palam mendacium pro veritate loquitur; sed etiam ille qui non libere pronuntiat veritatem quam libere pronuntiare oportet, proditor est veritatis. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. » Et S. Ambrosius lib. II epist. 47 ad Theodos. imp.: « Nihil, ait, in sacerdote tam periculosum apud Deum, tam turpe apud homines, quam quod sentiat non libere pronuntiare. Siquidem scriptum est: Et loquebar de testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar. Et ideo clementiae tuae (o imperator) displicere debet sacerdotis silentium, libertas placere. Nam silentii mei periculo involveris, libertatis bono juvaris. » INIQUITAS, — id est mendacium, error et falsa doctrina, ait Vatablus, ac falsitas, ut vertit Chaldaeus, adde et fraus, hypocrisis, adulatio, injustitia, et quaelibet alia iniquitas. IN PACE ET IN AEQUITATE AMBULAVIT MECUM, — puta in meis praeceptis, q. d. Aaron studuit praecepta mea custodire, servando pacem et aequitatem cum proximis. Ubi nota, qui pacifice et aeque versatur cum proximis, hic ambulat cum Deo, qui pacis et aequitatis est amator, auctor et tutor. Unde Septuaginta vertunt: In pace dirigens (id est in pace et rectitudine, vel planitie) ambulavit mecum. Haec est tertia conditio pacti, quam ab Aarone et quovis sacerdote exigit Deus, nimirum aequitas et pax, sive pacifica conversatio, ut in ea ambulent cum Deo, sicut Henoch Genes. V, 22, et Noe Genes. VI, 9. Vide ibi dicta. ET MULTOS AVERTIT AB INIQUITATE. — Haec est quarta conditio veri Aaronis et veri sacerdotis, ut verbo et exemplo satagat omnes retrahere ab impia et iniqua vita ad piam et sanctam. Quocirca S. Chrysostomus lib. III De Sacerdotio, sacerdotes vocat parentes nostros: « Parentes enim, inquit, nos in praesentem, sacerdotes in vitam aeternam generant. » Jure queritur S. Gregorius: « Ecce, ait mundus sacerdotibus plenus est, sed tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscipimus, sed opus officii non implemus. Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quotidiano percipimus, sed tamen pro aeterna Ecclesia minime in praedicando laboramus. » Plura vide hom. 17 in Evangel. Graviter vero S. Chrysostomus in Matth. cap. XXIII, hom. 43: « Multi, ait, sunt sacerdotes et pauci sacerdotes: multi nomine, et pauci in opere. Videte ergo quomodo sedeatis super cathedram, quia cathedra non facit sacerdotem, sed sacerdos cathedram: non locus sanctificat hominem, sed homo locum. Qui bene sederit super cathedram, honorem accipit ab ea: qui male sederit, injuriam facit cathedrae. In judicio enim sedes. Si bene vixeris, et bene docueris, judex omnium eris: si autem bene docueris, et male vixeris, tui solius. Nam bene vivendo et bene docendo, populum instruis quomodo vivere debeat: bene autem docendo et male vivendo, Deum instruis quomodo debeat te condemnare. » Idem in cap. XXV Matth.: « Bene agente populo, unusquisque pro suo merito remuneratur; sacerdos autem pro bonis omnium. Habebit enim pro propriis lauream, pro acquisitione aliorum laureolam. » Rursum S. Gregorius hom. 11 in Ezechiel.: « Nos, ait, qui sacerdotes vocamur supra ea mala quae propria habemus, alienas quoque mortes addimus; quia tot occidimus, quot ad mortem ire quotidie tepide et tacentes videmus. Tunc subjectus moritur sine te, quando in causa mortis contradictorem te pertulerit: nam mortuo, cui non contradicis, adjungeris. » S. Isidorus, lib. III De Summo bono: « Sacerdotes, ait, pro populorum iniquitate damnantur, si eos aut ignorantes non erudiunt, aut peccantes non arguunt. Sicut enim peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. » Hugo de S. Victore, lib. II De Claustr. animae: « Tres, ait, sunt pastoris voces, scilicet suavis, dulcis, alta. Suavis ad infirmum, ad morientem dulcis, ad surdum pertinet alta. »
2:7
7. LABIA ENIM SACERDOTIS CUSTODIENT (id est custodire debent) SCIENTIAM, ET LEGEM REQUIRENT (id est requirere debent, et de facto requirent) EX ORE EJUS. — Dat rationem ejus quod dixit vers. 6: « Lex veritatis fuit in ore ejus, » quia scilicet fecit quod facere debuit. Nam sacerdotis est cognoscere legem, eamque alios docere, juxta illud Ecclesiastici de Aarone, cap. XLV, 2: « Et dedit illi in praeceptis suis potestatem docere Jacob testimonia (id est leges suas: hae enim sunt testimonia voluntatis divinae, quid scilicet a nobis fieri, vel non fieri velit Deus), et in lege sua lucem dare Israel. » Sic S. Paulus ad Titum I, ab eo exigit, « ut sit potens exhortari in doctrina sana, et contradicentes revincere, » ait S. Hieronymus. Quocirca S. Ambrosius lib. III De Fide, cap. VII, Biblia, quae continent legem Dei, vocat « librum sacerdotalem, » quasi sacerdotibus proprium, et ab iis assidue legendum. Notat S. Hieronymus non dici: Proferent scientiam, sed custodient, ut scilicet eam loquantur opportune et congrue, dando conservis cibum in tempore suo, ut monet Christus Matth. XXIV, 45, ita ut os sacerdotis sit area quaedam salutaris, unde quisque sibi depromat necessaria, quae ibi Deus ad communem cujusque utilitatem et instructionem recondidit. Quocirca Auctor Imperfecti apud S. Chrysostomum, homil. 38 in Matth.: « Sicut, ait, stomachus accipiens cibum coquit, sic et sacerdotes accipiunt scientiam sermonis per Scripturam a Deo, et excoquunt eam in se, id est tractantes et meditantes apud se universo populo subministrant. » Et S. Ambrosius serm. 13, sacerdotes comparat apibus: « Sicut apes, inquit, de divinarum Scripturarum flosculis suavia mella conficiunt, et quidquid ad medicinam pertinet animarum, oris sui arte componunt. » Praeclare S. Bernardus lib. II De Consid. ad Eugen. cap. XIII: « Inter saeculares, ait, nugae, nugae sunt, in ore sacerdotis blasphemiae. Consecrasti os tuum Evangelio: talibus jam aperire illicitum, assuefacere sacrilegium est. Labia sacerdotis, ait Malachias, custodiunt scientiam, et legem requirent ex ore ejus, non nugas profecto, vel fabulas. Verbum scurrile, quod faceti urbanive nomine colorant, non sufficit peregrinari ab ore, procul et ab aure relegandum est. Foede ad cachinnos moveris, foedius moves. » Particulatim vero S. Chrysostomus, hom. de eo qui incidit in latrones: « Meminerit, ait, sacerdos se speculatorem esse cunctorum, ut ovibus pascuas salubres tribuat, agnis puri fontis undas exhibeat, exterminet ab ovibus lupos, ab agnis nocivas bestias excludat, vulneratos curet, errantes revocet, ignaros instruat, erigat lapsos, generaliter omnes, specialiter singulos doceat, suae vitae universos provocet exemplo: sit ejus doctrina duplex, ut ejus verbis facta conveniant, atque doctrinae respondeant: in nullo sit minor qui cunctis est potior. Charismatibus splendeat; fulgeat officiis. Sit cum auctoritate humilis, cum humilitate sublimis. Nec ideo sit melior, quia major; sed ideo major, quia melior. Multiplicet populos, et eos docendo meliores faciat quam accepit. Sic fiet ut dum hominibus ferventer insistit, Dominum sibi constituat debitorem. » Quocirca S. Ambrosius lib. De Dignitate sacerdotis, cap. VI, ait sacerdotes esse oculos Ecclesiae, ut per eos reliquum corpus ducatum lucis accipiat: « Nam quid aliud, ait, interpretatur episcopus, nisi superinspector? maxime cum in Ecclesia solio editiore resideat, et ita cunctos respiciat, ut et cunctorum oculi in ipsum respiciant. Ergo si ita est, cur te velut tetrum speculum universorum oculis demonstras? » QUIA ANGELUS DOMINI EXERCITUUM EST. — Septuaginta: Quia angelus Domini omnipotentis est. Hebraice est malach, sive Malachias: « Exponit, ait S. Hieronymus, nomen suum Esdras sacerdos Dei, hoc est Malachias (ipse enim cum Hebraeis censet Malachiam fuisse Esdram) quod angelus Domini interpretatur. Angelus autem, id est nuntius, sacerdos Dei verissime dicitur: quia Dei et hominum sequester est, ejusque ad populum nuntiat voluntatem: et idcirco in sacerdotis pectore rationale est, et in rationali doctrina et veritas ponitur, ut discamus sacerdotem doctum esse debere, et praeconem Dominicae veritatis. » Sacerdos ergo est angelus Dei: primo, quia est nuntius Dei ad homines. Unde Tigurina vertit: Legatus enim est Domini exercituum. Sicut enim legatus non aliud quam principis se legantis voluntatem annuntiat, eique nihil addere aut demere potest: ita et sacerdos Dei voluntatem annuntiat populo, eique nihil addere aut demere potest, ait S. Chrysostomus homil. 2 in epist. ad Rom. Ac vicissim vota populi refert ad Deum. Est ergo tam legatus populi ad Deum, quam Dei ad populum, puta inter utrumque internuntius, mediator et sequester: « Deus, ait Tertullianus lib. Contra Judaeos, cap. IX, eos vocare consuevit angelos, quos virtutis suae ministros praefecit. » Secundo, sicut angeli ministrant Deo, ita et sacerdotes. Unde Chaldaeus vertit: Quia minister est coram Domino exercituum. Unde Plato in Phaedro ait triplicem esse exstasin et furorem: primo, vatum; secundo, sacerdotum; tertio, amantium. Nec enim aliquid ab hisce tribus digne fieri posse, nisi animus a corpore sevocetur, et extra se in ardorem et quasi furorem rei amatae, praesertim coelestis et divinae, rapiatur. Tertio, sicut angeli jugiter adstant Deo, in eum intentam habent aciem mentis, ei jubilant et psallunt jugiter: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus exercituum (« angelorum enim opus est laudare Deum, » ait S. Basilius in Psalm. XXVIII): ita et jugiter orare ac psallere debet sacerdos, juxta illud Psalm. CXXXVII, 2: « In conspectu angelorum psallam tibi. » Quarto, quia angelorum veritatem, sinceritatem, castitatem, puritatem, virtutem et zelum imitari debet, ac quasi angelus esse inter homines quasi magister inter pueros, quasi pastor inter animalia. Quocirca apte ex hoc loco Isidorus Pelusiota Dorothei presbyteri levitatem castigat, lib. I, epist. 319: « Cum sacerdos, ait, gregis forma, et Ecclesiae lumen dictus sit, ac revera sit, subditos, ut ceram sigillo, sic ipsius moribus imprimi necesse est. Quocirca si lumen esse vis, scurrilitatem ac risus petulantiam odio insectare: ne alioqui multos petulantiam ac procacitatem doceas. Sacerdos enim Domini omnipotentis angelus est: angelus autem risum nescit, Deo cum metu ac pavore ministrans. » Quinto, sacerdos est angelus consecratione divina, qua potestatem majorem quam habeant angeli, a Deo accipit. Sexto, angelorum tria sunt munia, scilicet purgare, illuminare et perficere, ut ait S. Dionysius in Coelest. hierarch. Et, « angelorum perfectio est sanctificatio, » ait S. Basilius hom. De Spiritu Sancto. Eadem sunt munia sacerdotis. Ejus enim quasi mediatoris est reducere populum ad Deum: hinc oportet ut jugiter in mente habeat videatque Deum, ad quem intendit populum reducere. Porro quomodo quis Deum videre possit, paucis et pulchre docet Plotinus, platonicus licet, lib. De Pulchr. cap. IX: « Efficiatur, ait, divinus, pulcher et deiformis, qui divinam pulchritudinem sit inspecturus. » Audi et S. Ambrosium lib. De Initiandis, cap. II: « Sacerdos est angelus, qui regnum Christi, et vitam aeternam annuntiat: non specie tibi aestimandus, sed munere. » Socrates dicebat « os sapientis (qualis est sacerdos) esse quasi ostium templi, » quia sicut hoc, ita et illud nonnisi sacra pandit et promit. Septimo, angelorum est perseverare in sanctitate et sanctificatione, ait ibidem Basilius: qui enim in ea non perseverarunt, facti sunt daemones. Ita sacerdoti necessaria est perseverantia in suo opere et officio. Si id verum fuit in Aarone et sacerdotibus veteribus, certe longe verius est in christianis qui sacrificia et mysteria longe augustiora et diviniora conficiunt et tractant. De quibus aurea est sententia S. Gregorii Nazianzeni, Apol. 1: « Veritatis, ait, antistes et propugnator, cum angelorum classe atque ordine est, cum archangelis Deum celebrat, ad supernum altare sacrificia transmittit, simulque cum Christo fungitur sacerdotio, figmentum instaurat, imaginemque Creatori sistit, et supernum mundo opificem agit, et ut quod majus est dicam, Deus est, aliosque deos efficit. » Rursum S. Chrysostomus, hom. 2 in epist. II ad Timoth.: « An ignoras, ait, quid sit sacerdos? angelus utique Domini est. Non ex seipso loquitur. Si despicis, non illum despicis, sed Deum qui illum ordinavit. » Sacerdos enim in ordinatione sua a solo Deo accipit potestatem remittendi peccata, consecrandi corpus Christi, docendi, praedicandi, etc. Idem, lib. III De Sacerdotio: « Etenim, ait, sacerdotium ipsum in terra quidem peragitur, sed in rerum coelestium classem ordinemque referendum est. Quippe non mortalis quispiam, non angelus, non archangelus, non alia quaevis creata potentia, sed ipse Paracletus ordinem hujusmodi disposuit, qui mortalibus hominibus etiamnum in carne manentibus auctor fuit, ut angelorum ministerium animo conciperent. Idcirco necesse est sacerdotem sic esse purum, ut si in ipsis coelis collocatus, inter coelestes illas virtutes medius staret. » Idem, homil. 5 De verbis Isai., demonstrat sacerdotem majorem esse rege, et sacerdotium majus esse regno: quia rex in terram duntaxat, sacerdos etiam in coelum jus habet: « Sacerdoti, ait, thronus in coelis collocatus est, et de coelestibus negotiis pronuntiandi habet auctoritatem. Quis hoc dixit? Ipse coelorum Rex: Quaecumque ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelis, etc. Itaque medius stat sacerdos inter Deum et naturam humanam, illine venientia beneficia ad nos deferens, et nostras petitiones illuc deferens, Dominum iratum reconcilians utrique naturae, nos qui offendimus eripiens ex illius manibus. Ideoque Deus ipsum regale caput sacerdotis manibus subjecit. » Sacerdotium ergo est coeleste regnum. Hinc Auctor Imperfecti, hom. 18 in Matth., ait: « Sacerdotes esse vicarios Christi, et Christum: et qui honorat sacerdotem Christi, Christum honorat: et qui injuriat sacerdotem Christi, injuriat Christum. » Apposite S. Ambrosius serm. 5 sacerdotes comparat apibus ob tres analogias. Prima est: « Quia sicut apes, ait, de divinarum Scripturarum flosculis suavia mella conficiunt, et quidquid ad medicinam pertinet animarum, oris sui arte componunt. » Secunda: « quia sicut apes castitatem corporis praeferunt, cibum vitae coelestis exhibent, aculeum legis exercent. Puri enim ad sanctificationem, suaves ad refectionem, severi sunt ad ultionem. » Tertia: « quia velut alveario quodam gratiam matris Ecclesiae continent, in qua diversorum meritorum cellulas dulcissimis praedicationibus componentes, de uno Salvatoris examine christianorum examina multa producunt. » Denique S. Chrysostomus, lib. II De Sacerdotio: « Aspicite, ait, sacerdotis dignitatem. Agitur in terra, sed officium coelestibus negotiis continetur. Non enim homo, non angelus, non archangelus, non aliqua alia creatura, non virtus, sed ipse Spiritus Sanctus hoc munus instituit, atque adhuc manentes in carne ministerio fungi praestitit angelorum. » S. Ignatius, epist. ad Smyrnenses: « Sacerdotium, ait, est summa omnium bonorum quae in hominibus consistunt: quod si quis inhonoraverit, Deum inhonorat, et Dominum Jesum Christum primogenitum totius creaturae, et solum natura principem sacerdotem Dei. » Plura vide apud S. Chrysostomum lib. III et VI De Sacerdotio. Quocirca S. Franciscus nunquam sustinuit ordinari sacerdos, dictitans se tanta dignitate indignum. Addebatque: Si hinc occurreret mihi sacerdos, illine angelus, relicto angelo accurrerem ad sacerdotem, ejus manus oscularer, peteremque ab eo benedictionem, quia ipse corpus Christi consecrat, nobisque panem vitae administrat. Sic et S. Hedwigis, Ducissa Poloniae, mire venerabatur sacerdotes quasi angelos Dei, supplexque ab eis petebat benedictionem, uti habet ejus Vita.
2:8
8. VOS AUTEM RECESSISTIS DE VIA (hac legis, scientiae, veritatis, aequitatis et timoris divini, quam Aaroni et Levitis praescripsi vers. 5 et seq., ideoque) SCANDALIZASTIS PLURIMOS IN LEGE (dando eis exemplum legis violandae et contemnendae): IRRITUM FECISTIS PACTUM LEVI, — non servando pacti jam dicti conditiones, quas jam recensui. Quocirca vicissim nec ego ea quae in hoc pacto promisi, vobis servabo aut praestabo.
2:9
9. PROPTER QUOD ET EGO DEDI VOS CONTEMPTIBILES. — Justum enim est ut sacerdos, contemnens Deum, pari modo contemnatur a populo, juxta illud quod Deus intentavit Heli, I Regum II, 30: « Quicumque glorificaverit me, glorificabo eum: qui autem contemnunt me, erunt ignobiles. » Justum est ut qui honorem sacerdotii commaculavit et inhonoravit, inhonoretur et ipse, eoque magis, quo ex altiore honoris apice in imum vilitatis et contemptus corruit. Ita videmus nonnullos impuros sacerdotes fieri ludibria hominum, et mortalium vilissimos, quisquilias, et peripsemata censeri. Pari modo S. Ambrosius lib. De Dignit. Sacerd. cap. VI, et S. Gregorius hom. 17 in Evang. docent causam cur sacerdotes et clerici despiciantur, esse ipsorum inscitiam, levitatem, et malam vitam. Vere S. Augustinus vel quisquis est auctor, lib. De Bono viduitatis, cap. VII: « Sicut stella, inquit, differt a stella in claritate, sic sacerdos differt a sacerdote in conversatione. Multorum siquidem est vocari sacerdotes, sed non est omnium esse sacerdotes, » etc. Quocirca ut apicem gradus et honoris sui tueantur, honorent Deum, graduque suo digne vivant, et ministerium tam sanctum sancte obeant. « Sobriam a turbis gravitatem, severam vitam, singulare pondus dignitas sibi vindicet sacerdotalis, » ait S. Ambrosius, epist. 26. Et S. Gregorius II part. Pastor. cap. I: « Tantum, inquit, debet actionem populi actio transcendere praesulis, quantum distare solet a grege vita pastoris. Sit ergo necesse est cogitatione mundus, actione praecipuus, discretus in silentio, utilis in verbo, singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitiae erectus, internorum curam in exteriorum occupatione non minuens, externorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens. » Denique S. Hieronymus ad Heliodorum: « Domus episcopi, inquit, et conversatio quasi in specula posita, magistra est publicae disciplinae: quidquid fecerit, id sibi omnes faciendum putant. » ACCEPISTIS FACIEM IN LEGE. — « Faciem, » id est personam, ut vertunt Septuaginta; personae enim pars maxime digna et spectabilis est facies, per quam alii placent, alii displicent; unde illi acceptantur, hi rejiciuntur. Est hebraismus: Hebraei enim acceptationem personarum vocant acceptionem facierum, ob causam jam dictam. Unde Symmachus vertit: Reveriti estis facies in lege. Sensus est, q. d. Vos, o sacerdotes, eratis judices populi, cumque secundum legem judicare deberetis, ac tueri innocentes, orphanos, pupillos et pauperes, judicastis secundum respectum, vel acceptionem personarum; facies pingues, opulentas et splendidas divitum et potentum faciebus macilentis, egenis, abjectis pauperum praetulistis, divitibus causam et bona pauperum adjudicastis. Verum sic Propheta potius dixisset: Accepistis faciem in judicio, non in lege. Accipere enim faciem in lege, est in lege exponenda; vel exsequenda respicere non tam mentem legis, quam personarum qualitatem et dignitatem, v. g. eximere a lege divites, et ea obligare ac plectere pauperes, juxta illud Juvenalis satyr. II: Dat veniam corvis, vexat censura columbas. Multum enim movet aspectus faciei vel ad amorem, vel ad commiserationem, vel ad odium, etc. Quocirca Areopagitae judices incorrupti noctu, vel in tenebris judicabant, ne qua facies illustris, vel abjecta eos moveret ad aliquem affectum, qui rectum judicium perverteret, ait Lucianus in Hermotimo. Primo ergo Vatablus exponit, q. d. Si vobis aliqua quaestio proponitur de lege, o sacerdotes, respondetis habito respectu personarum magis, quam rei et veritatis, adulando divitibus. Secundo, Theodoretus, q. d. Divitum victimas, etiam mutilas et lege vetitas, accipiebatis et sacrificabatis; pauperum vero rejiciebatis: quod est vitium acceptionis personarum, aeque ac sacrilegii. Tertio, Rupertus, q. d. Respexistis ad facies pulchras et opulentas mulierum alienigenarum, easque duxistis uxores; proprias vero Israelitides ob deformitatem, vel egestatem repudiastis: de hoc enim vitio in sequentibus agit fuse, et ob illud reprobat et rejicit eorum victimas et sacrificia, vers. 13. Aliter vertunt Syrus et Arabicus uterque, scilicet: Accepistis in facie legem, quod aliqui sic explicant: in facie, id est in superficie, q. d. Corticem legis coram hominibus impletis, at non legis mentem et sensum, q. d. Hypocritae estis.
2:10
10. NUMQUID NON PATER UNUS OMNIUM NOSTRUM. — Transit Propheta ad alterum sacerdotum (hi enim in scelere erant duces) et populi illo aevo vitium, scilicet quod post reditum e Babylone uxores suas Israelitides, ex paupertate, senectute, labore, morbis et aerumnis repudiarent, ut vult S. Hieronymus aut potius ut ancillas haberent et despicerent, ut vult Lyranus (unde tantum ait, « despicitis, » idque tertio repetit; et vers. 16, suadet ut potius eas dimittant), ac earum loco alienigenas, juvenculas, divites et formosas ducerent, contra legem id vetantem, Deuter. VII, 3, easque quasi conjuges honorarent. Idem vitium taxat et emendat Esdras Malachiae coaevus, cap. IX et X. Porro utitur duobus argumentis ad amorem conjugum, indeque ad conjugium ipsum reconciliandum et redintegrandum. Prius petit a communione sanguinis, quod scilicet unum eumdemque habeant patrem, vel Jacob, ut volunt Hebraei; vel potius primum patriarcham Abraham: hic enim Eccli. XLVI, 20, vocatur pater multitudinis gentium. Hoc enim significat hebraice nomen Abraham: et ab eo Judaei se vocabant et jactabant filios Abrahae. Ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Lyranus et alii. Sensus est, q. d. Vos, o Judaei, cum Judaeis uxoribus conjugati, invicem estis fratres et sorores: habetis enim unum communem patrem Abraham, aeque ac Isaac et Jacob sive Israel, a quo Israelitae nuncupamini, sicut ab Abraham Abrahamitae; aequum ergo est ut invicem honoretis et ametis amore et honore fraterno, quasi filios ejusdem domus et familiae Abrahae. Nolite ergo injurii esse Abrahae, Isaac et Jacob, despiciendo uxores vestras, quae sunt filiae Abrahae, Isaac et Jacob; nolite scindere hanc familiae vestrae unionem, imo unitatem; nolite sororibus vestris praeponere extraneas et alienigenas. Posterius petit a communione religionis, quod scilicet omnes habeant colantque unum Deum, qui licet creaverit coelum et terram, omnesque gentes, proprie tamen creavit, id est in suam Ecclesiam, populum, gentem efformavit, adscivit et adoptavit Hebraeos, quos in sua fide, religione, cultu et Synagoga quasi novum et spiritualem populum creavit, infundens sui cognitionem, timorem et amorem, juxta illud Deuter. XXXII, 6: « Numquid non ipse pater tuus, qui possedit te, et fecit, et creavit te? » et vers. 18: « Deum qui te genuit, dereliquisti, et oblitus es Domini creatoris tui. » Deus ergo est creator omnium per naturam, sed proprius Hebraeorum per fidem et gratiam. Sic Apostolus ait christianos in Christo quasi communi patre per baptismum esse renatos, regeneratos, et factos novam creaturam, non naturalem, sed spiritualem, ideoque quasi fratres invicem arctissime uniri, et amare debere, eo quod omnibus sit « unus Deus, una fides, unum baptisma, » Ephes. IV, 4. Sensus ergo est, q. d. Si Abrahae amor et veneratio vos non tangunt, tangant timor amorque Dei vestri: nolite a Deo vestro, ejusque filiabus apostatare ad filias idololatrarum, quae certo vos ad idola sua abducent, uti abduxerunt Salomonem: nolite Deo id vetanti esse rebelles; alioqui credite et formidate eum sui contemptus acrem fore vindicem, et ultorem fandi atque nefandi. Cum ergo duplici vinculo tam arcto, sanguinis et religionis, uxoribus vestris sitis obstricti, nolite illud abrumpere et violare. QUARE ERGO DESPICIT UNUSQUISQUE NOSTRUM FRATREM SUUM? — Lyranus putat hic redargui odia et lites, quibus inter se dissidebant et contendebant Judaei: unde ut eos ad concordiam redigat, dixit eos unum habere patrem Abraham, et unum colere Israelis Deum. Verum Propheta proprie non de quovis eorum dissidio hic agit, sed de eo quod nascebatur ex eo, quod uxores Israelitides repudiarent, vel potius despicerent, ut ait Propheta, hoc est, eis anteferrent alienigenas pulchras et opulentas, quas honorabant ut conjuges, Israelitides vero deprimebant habebantque ut ancillas vel servas. Inde enim offendebantur non tantum ipsae, sed et earum fratres, parentes, cognati, ideoque odiis et jurgiis inter se certabant. Sensus ergo est, q. d. Cur veteres uxores contemnimus, et fratrum nostrorum abjicimus filias? ait S. Hieronymus qui proinde per fratrem accipit socerum: despiciendo enim soceri filiam, despiciebant ipsum socerum caeterosque affines. Rursum sub fratre more Scripturae per enallagen accipe quoque sororem, id est cognatam, vel congenerem, puta hebraeam. Sicut enim sub viro subintelligi solet mulier, sic et sub fratre soror. Sensus ergo est, q. d. Despicitis uxores, quae sunt sorores vestrae, quia ejusdem generis et gentis, puta hebraeae. Ita Arias. Porro modestiae causa dicit Propheta: « Unusquisque nostrum, » non vestrum, ut correptio sit lenior, utpote qua seipsum includat, cum tamen ipse revera huic culpae non esset affinis. Sensus ergo est, q. d. « Unusquisque nostrum, » id est plerique e populo nostro. VIOLANS PACTUM PATRUM NOSTRORUM. — « Pactum » scilicet, quod cum Deo inivimus, promittendo nos servaturos ejus leges, inter quas una est de non ducendis alienigenis. Per pactum ergo metonymice accipe legem, quae erat conditio pacti, quod Judaei cum Deo pepigerant: ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus et alii; praesertim quia, ut ait Arias, per has uxores, utpote idololatras, sensim mariti pelliciebantur ad apostandum a Deo, et consequenter a pacto quo promiserant se Deum semper culturos, ac ad deflectendum ad earum idola, superstitiones et vitia, uti contigit Salomoni.
2:11
11. TRANSGRESSUS EST JUDA (pactum et legem jam dictam): ET ABOMINATIO FACTA EST IN ISRAEL. — Idem dixit exaggerando aliis et acrioribus verbis. Post reditum enim e captivitate non erat alius Israel, quam Juda et Judaei. QUIA CONTAMINAVIT JUDAS SANCTIFICATIONEM DOMINI. — Per sanctificationem, vel, ut hebraice est codesh, id est sanctitatem; Tigurina, sanctum; Septuaginta, sancta, accipi potest primo, sancta Dei lex; secundo, sanctus Dei cultus; tertio, sanctitas vitae, ad quam obligabatur Israel, eamque profitebatur, et inde vocabatur gens sancta, Deo scilicet dicata et devota, juxta illud Exod. XIX, 6: « Eritis mihi in regnum sacerdotale, et gens sancta. » Unde Chaldaeus vertit: Violaverunt viri domus Juda animam suam, quae erat sanctificata coram Domino et dilecta. Idem tropologice facit quivis peccator: hic enim per peccatum polluit templum, quod in anima sua sanctificarat sibi Deus, ex eoque facit fanum profanum, imo sacrilegum diaboli, uti docet Apostolus I Corinth. VI, 19: « An nescitis, ait, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus Sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo? » Quarto, sanctitas fidei et religionis, quia per uxores idololatras abducebantur a vera Dei fide ad fidem et cultum idolorum: ita Lyranus. Quinto, sanctitas templi: templum enim hebraice codesh, id est sanctitas, vocatur; quia sanctissimum, et sanctissime colendum. Nam peccatores suis sceleribus polluunt terram, et maxime templum in quo versantur, q. d. Deus despicit vestras oblationes et victimas, uti dixi vers. 13; quia vos ejus legem despicitis, ac templum vestris connubiis cum idololatris polluitis. Sexto, sanctitas charitatis, puta generis necessitudo, gentisque suae sancta unio, quam ipsi violabant contribules suas repudiando, vel despiciendo, et alienigenas superinducendo. Septimo, sanctitas matrimonii, quam ipsi per divortium commaculabant. Ita Vatablus. Octavo, et optime, sanctitas Judae erat separatio a Gentibus, qua juxta legem Dei, Juda ut populus dicatus Deo, separabat se a commercio, ac praesertim a connubio Gentium idololatrarum; ita S. Hieronymus, Remigius et Hugo, juxta illud Psalm. CXIII, 2: « Facta est Judaea sanctificatio ejus, » id est gens separata ab aliis, quasi Deo dicata et sancta, Deumque colens, celebrans et sanctificans. Denique sanctificatio, vel sanctitas Dei proprie est illa, qua ipse in se sanctus est, ac ut talis ab hominibus cognoscitur et colitur. Haec enim profanatur, si quis eam cum idolis et idololatris commisceat. Unde causam dat, seque explicat dum subdit: « Et habuit filiam dei alieni. » Tropologice, octuplicem hanc sanctitatem polluit et violat quivis fidelis dum peccat. Ipse enim per fidem, baptismum et gratiam est sanctificatus Deique cultui dicatus, ac praesertim sacerdos et religiosus, qui per ordinationem, vel professionem Deo proprie est consecratus. Peccatum ergo octuplicis rei sacrae est pollutio et profanatio (ut patet per singula jam dicta discurrenti, eaque peccato applicanti), ac consequenter quasi octuplex est sacrilegium. Unde Septuaginta vertunt in plurali: Quia contaminavit Judas sancta Domini in quibus, id est quae dilexit Dominus, ideoque accurate praecepit voluitque a nobis observari. Hisce minatur Isaias cap. XXVI, 10, dicens: « In terra sanctorum iniqua gessit, et non videbit gloriam Domini. » Porro fideles, et praesertim religiosos, per fidem, gratiam et vota connubium et nuptias inire cum Christo, eique animas suas quasi sponsas despondere; ac proinde si illud peccando violent et dissolvant, spiritualiter adulteros esse, patet ex illo II Corinth. XI, 2: « Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo. » Quod enim in nuptiis carnalibus efficit verbum illud volo, hoc in spiritualibus efficit verbum voveo. Nam, ut ait S. Bernardus serm. 85 in Cant., « non terret celsitudo, quam sociat similitudo, amor conciliat, professio maritat. Professionis forma haec est: Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae. » Et mox: « Ergo quam videris animam relictis omnibus, verbo votis omnibus inhaerere, verbo vivere, verbo se regere, de verbo concipere quod pariat verbo, quae possit dicere: Mihi vivere Christus est, et mori lucrum, puta conjugem verboque maritatam. » Quocirca S. Agnes, teste S. Ambrosio serm. 90, dicebat juveni se ambienti: « Ipsi sum desponsata, cui angeli serviunt, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur, cujus mater virgo est, cujus pater feminam nescit: quem cum amavero, casta sum; cum tetigero, munda sum, cum accepero, virgo sum. Annulo suo subarrhavit me, et immensis monilibus ornavit me. Ipsi soli servo fidem, ipsi me tota devotione committo. » Hoc est quod Deus promittit per Osee, cap. II, 19: « Sponsabo te mihi in sempiternum: et sponsabo te mihi in justitia, et judicio, et in misericordia, et in miserationibus. Et sponsabo te mihi in fide: et scies quia ego Dominus. » Vide ibi dicta. ET HABUIT FILIAM DEI ALIENI, — scilicet in conjugem. Nam hebraice est baal, id est maritavit, matrimonio sibi junxit, possedit ut amore ardens maritus. Filiam dei alieni vocat alienignam, quae colit Deum, non verum Israelis, sed alienum, puta aliarum gentium idolum et daemonem, tanquam Deum et patrem suum. Tropologice, « filia dei alieni » est concupiscentia carnis et oculorum, ac superbia vitae, cui quasi sponsae, imo adulterae insano amore copulatur peccator. Audisti culpam Israelis, audi poenam; et ex hujus gravitate, illius gravitatem aestima. Ait ergo:
2:12
12. DISPERDET DOMINUS VIRUM, QUI FECERIT HOC, MAGISTRUM ET DISCIPULUM. — Hebraice er veone, id est excitantem, vel vigilem, et respondentem. Excitans et vigil est magister, qui vigilat ut vera vestiget, doceat, tueatur, ac mentem discipuli excitet, stimulet et acuat, nunc docendo, nunc disputando, nunc interrogando; respondens est discipulus, cujus est magistro excitanti et interroganti respondere. Sensus ergo est, q. d. Deus disperdet Judaeum, qui sua uxore despecta ducit alienignam, quisquis ille sit, sive doctor, sive discipulus, sive sacerdos, sive laicus, sive nobilis, sive plebeius. Ita S. Hieronymus. Secundo, Tigurina er veone vertit, eum qui auctor est, et qui obsequitur, q. d. Auctorem et exsecutorem sceleris disperdet Deus. Tertio, Chaldaeus vertit, filium et nepotem. Filius enim est is qui excitat et generat nepotem; unde nepos ei respondet. Quarto, Clarius et Arias vertunt, eum qui in domo pulsat, vel a somno excitat, et eum qui pulsanti vel excitanti respondet, q. d. Omnes omnino in tali familia disperdet Deus. Quinto, Septuaginta pro er, legentes ad, id est usque, vertunt: Donec humilietur de tabernaculis Jacob; hebraeum enim ana significat humiliare et respondere. ET OFFERENTEM MUNUS, — quasi dicat: Etiamsi sit sacerdos offerens hostias. Ita Chaldaeus et S. Cyrillus.
2:13
13. ET HOC RURSUM FECISTIS (Tigurina: Deinde et hoc adjicitis; Chaldaeus: Et hoc secundo facitis, q. d. Priori sceleri, quo alienigenas ducitis, secundum adjicitis, scilicet), OPERIEBATIS LACRYMIS ALTARE DOMINI, — q. d. Priores uxores quas despiciebatis, ita viliter et misere quasi ancillas et servas tractabatis, imo male mulctabatis, ut illae afflictissimae confugerent ad templum, ibique ante altare lacrymas uberrimas profunderent, querentes apud me de vestra injuria, poscentesque opem et vindictam. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus et alii passim, excepto Lyrano, qui sic explicat, q. d. Vos in conjugio cum alienigenis permanentes, ut hoc scelus expietis, curritis ad templum, ibique lacrymis profusis veniam postulatis. Verum frustra, quia propositum vos emendandi non concipitis, sed in scelere et matrimonio illegitimo persistere vultis. Quem sensum secutus S. Chrysostomus, tropologice haec refert ad eos qui rapiunt aliena, utque rapinam expient, partem dant templo, vel pauperibus: « Judaica, inquit, hujusmodi eleemosyna est, imo vero diabolica. Non vult Christus rapina nutriri, » etc. Ita ipse homil. 86 in Matth. MUGITU. — Septuaginta et Chaldaeus, gemitu; Pagninus, clamore; Noster efficacius vertit, mugitu. Mugitus enim proprie est vox horrisona boum. Unde Statius XI Theb., de Jove in taurum mutato, cum veheret Europam, ita canit: Dignatus virgine nostra / Terga premi, et placidas falsum mugire per undas. Hinc per catachresin caeteris animalibus, et homini, quin et terrae ac mari tribuitur. Unde Virgilius Aeneid.: « Terram mugire videbis; » et lib. VI: « Solum mugit sub pedibus; » ac Catullus epigr. LXIV De Berecynthia: « Fremitu mugienti loca cuncta retonent. » Significat ergo mugitus hic ingentem uxorum a maritis despectarum complorationem, ex ingenti afflictione et dolore manantem, ita ut non mulierum more ejulare, sed boum more mugire viderentur, juxta illud Oenonae ad Paridem apud Ovidium: Implevique sacram querulis ululatibus Idam. ITA UT NON ASPICIAM ULTRA AD SACRIFICIUM. — Quia aspicio ad lacrymas et mugitum uxorum, quas vos opprimitis; magis enim illae, utpote justae et miserabiles, me movent, quam iniqua et impura sacrificia crudelium.
2:14
14. QUIA DOMINUS TESTIFICATUS. — Hebraice heid, id est protestatus est, hanc esse suam mentem et voluntatem, hoc est, praecepit et sanxit matrimonium insolubile, utque maritus amet uxorem, et propter eam relinquat patrem et matrem, Gen. II, 24; vos autem hanc protestationem et legem meam violatis, relinquendo et despiciendo uxores vestras. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Hugo et Lyranus. Secundo, hebraeum heid cum Tigurina verti potest, testatus est, et cum Vatablo, testificari potest, ut alludatur ad ritum veterum Hebraeorum, qui Deo teste et nymphagogo, ut ait Theodoretus, contrahebant conjugium, ut eo sanctius et inviolabilius esset, quo Deo quasi praesente et paranympho fuerat conciliatum. Unde Laban, Genes. XXXI, 49, invocans Deum in testem, ait ad Jacob generum suum: « Intueatur et judicet Dominus inter nos, quando recesserimus a nobis, si afflixeris filias meas, et si introduxeris alias uxores super eas: nullus sermonis nostri testis est absque Deo, qui praesens respicit; » indeque locus vocatus est Galaad, id est tumulus testis. Sic et Raguel filiam Saram copulavit Tobiae, invocans Deum, dicensque: « Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob vobiscum sit, et ipse conjungat vos. » Idem apprecatur sacerdos conjugibus christianis, dum eos conjungit et benedicit. Sic et gentilibus adeo sancta erant matrimonii vincula et jura, ut ea non nisi diis testibus et praesidibus invocatis, et per sacrificia conciliatis inirent. Audi Valerium Flaccum lib. VIII Argonaut.: Inde ubi sacrificas cum conjuge venit ad aras / Aesonides, unaque adeunt, pariterque precari / Incipiunt, ignem Pollux undamque jugalem / Praetulit, ut dextrum pariter vertantur in orbem. Et paulo post: Primus et ecce fero, quatioque hanc lampada vestro / Conjugio, primus celebro dotalia sacra. Quocirca Modestinus leg. I, ff. De Ritu nupt., nuptias definit divini et humani juris conjunctionem. Et Gordianus in leg. Adversus, ff. De Crim. exp. haered., uxorem rei divinae et humanae sociam appellat. Hinc et nuptias non copulabant, nisi captatis prius auguriis, ut ex deorum voluntate eas auspicatas, et prosperas fore renuntiarent auspices. Hinc Claudianus, epist. ad Serenam: Me jungeret auspex / Purpura, me sancto cingeret aula toro. Idem in Ruffino, lib. I: Hac auspice taedae / Oedipodem matri, natae junxere Thyesten. Proprie autem Junonem nupturi invocabant, illique multos habebant honores, quod illam jungendis et conciliandis conjugiis praeesse censerent. Docet id Ovidius in epist. Medea ad Jasonem: Conscia sit Juno, sacris praefecta maritis. Et in epist. Hypsipyles: Non ego sum furtim tibi cognita, pronuba Juno / Adfuit. Et Virgilius lib. IV Aeneid.: Junoni ante omnes, cui vincla jugalia curae. Et Statius in Sylvis: Dat Juno verenda / Vincula, et insigni geminat concordia taeda. Porro Junoni sacra facientes, fel victimae divulsum abjiciebant, ut mystice significarent bilem omnem et iracundiam a nuptiis abesse oportere. Ita Plutarchus in Conjug. praeceptis. Huc spectat Numae, qui Romulo successit, lex apud Gellium, lib. IV, cap. III: « Pellex aedem Junonis non tangito; si tangit, Junoni crinibus dimissis agnam feminam caedito. » Invocabant et deum sanctum Fidium, sive Medium Fidium, quasi fidei praesidem, et sancti foederis conciliatorem et vindicem: de quo Ovidius lib. VI Fastor., et S. Augustinus lib. XVIII De Civit. XIX: « Sabini, inquit, regem suum primum Sangum, sive, ut aliqui appellant, Sanctum, retulerunt in deos. » Tam sancta erant gentium connubia; quam religiosa ergo et inviolata eadem apud christianos sint oportet! Nota: Malachias dehortatur hic Judaeos a despectu et repudio uxorum Israeliticarum septem argumentis. Primum est, quia Deus a genesi mundi sanxit matrimonii vinculum, voluitque esse perpetuum. Idem ex more et ritu connubiorum, testis fuit et quasi conciliator matrimonii tui; noli ergo matrimonii tam sancte a Deo sanciti jura violare. Ita S. Chrysostomus homil. De Libello repudii, tom. IV. INTER TE ET UXOREM PUBERTATIS TUAE. — Est hoc secundum argumentum, q. d. Haec est uxor tua prima et legitima, quam in pubertate, id est cum primum factus es puber, puta quam adolescens duxisti; noli ergo primos et teneros ejus amores abrumpere. QUAM TU DESPEXISTI. — Hebraice, fraudasti; Chaldaeus, mentitus es. ET HAEC PARTICEPS TUA. — Pagninus, socia tua; Tigurina, consors tua. Est tertium argumentum, q. d. Sicut Deus Adae dedit Evam in adjutorium tam generationis, quam vitae; ita idem hanc e gente tua dedit tibi quasi sociam et consortem familiae, laborum et bonorum omnium, aeque ac malorum. Cum ergo haec tibi tanto tempore fida et individua fuerit comes et socia, noli in extremo vitae eam deserere; noli hanc maculam dare in gloriam tuam; noli comaediam et fabulam vitae tuae, tam indigna catastrophe concludere. ET UXOR FOEDERIS TUI. — Est quartum argumentum, q. d. Haec est uxor, cum qua primum matrimonii foedus iniisti; noli ergo hoc foedus infringere, ne voceris et reipsa sis foedifragus.
2:15
15. NONNE UNUS FECIT? — Est quintum argumentum, q. d. Deus unus primitus fecit unam feminam, scilicet Evam; et unum marem, scilicet Adam, ut inter hos duos, et consequenter inter caeteros omnes conjuges ex eis progenerandos, esset unum et indivisibile conjugium; nec enim Adam poterat alteri uxori jungi, quam Evae, cum non esset alia creata a Deo; nec Eva ad alium virum divertere, quam ad Adam, cum non esset alius vir in mundo. Noli ergo hanc Dei sanctionem et unitatem conjugii infringere: noli protoplastorum Adae et Evae esse degener. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus. Secundo, Chaldaeus per unum accipit Abraham; vertit enim: Nonne unus fuit Abraham, ex quo propagatum est saeculum? et quid unus quaesivit, nisi ut permaneret sibi proles in conspectu Domini? q. d. Abraham pater vester, ex quo tota gens vestra descendit, non despexit Saram, licet sterilem, sed ea petente duxit Agar; quia ex ea non voluptatem, ut vos, sed prolem quaesivit. Et Tigurina, Pagninus et Vatablus: Annon et unus hoc fecit, in quo excellens (hebraeum enim sear et residuum et excellens significat) fuit spiritus? Quid vero unus ille fecit? quaerebat semen Dei; hoc est, Abraham cum unus esset et sine liberis, virque excellentissimus, non fecit hoc quod vos facitis, q. d. Despicitis et repudiatis uxores vestras sine majorum exemplo, imo contra eorum exemplum; nam vos ex uxoribus procreastis proles, quas quaerebat et ex Sara procreare non poterat Abraham; nec tamen idcirco eam despexit, multo minus repudiavit. Estis ergo non legitimi filii Abrahae, sed degeneres et spurii. ET RESIDUUM SPIRITUS EJUS EST. — Est sextum argumentum, q. d. Deus ex se unum humanum spiritum, halitumque vitalem creavit, cujus unam quasi partem dedit Adamo, alteram reliquam feminae, puta Evae. Ergo non debetis hanc unitatem discindere divortio. Femina enim est quasi dimidium viri, tum corpore, quia ex residuo viri, puta ex costa, formata est; tum spiritu, quia halitum vitalem quem Deus insufflavit in Adam, eum postea divisit cum Eva, cum eumdem non numero, sed specie, id est humanum et similem, in eam insufflavit, fecitque ut ipsa esset animal, imo homo vivens. Ita S. Chrysostomus homil. De Libello repudii. Hinc secundo, potest spiritus accipi pro amore et affectu; quia enim Adam et Eva ex eodem quasi corpore, et halitu vitali efformati sunt et constant, hinc pariter eumdem habent spiritum, id est affectum amoris a natura ingeneratum, quo mulier virum, et vir mulierem quasi sui compartem, ac sui dimidium, imo quasi alterum se intime amat et diligit. Causa enim et finis, cur Deus ex viro formarit feminam, fuit, ut iis ingeneraret summum erga se invicem amorem, et conjunctionem in conjugio, ut nunquam cogitarent de divortio vel repudio, quia per hoc discinditur unum quasi corpus viri et feminae, unusque spiritus, non tantum humanus, sed et divinus, utpote a Deo eis aspiratus, quasi divinae particula aurae. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Albertus et Lyranus. Aliter Arias; spiritum enim accipit pro mente, consilio, judicio. Unde sic vertit: Et non unus fecit, et residuum spiritus illi; et quid unus ille quaerens? Semen Dei; sicque explicat, q. d. Non unus vestrum hoc peccatum divortii commisit, sed plurimi: unde vix est unus qui habet residuum spiritus, id est sanae mentis, consilii et judicii. Quid enim singuli quaerunt? Anne semen Dei, ut scilicet proles fideles Deo gignant? Nequaquam; sed cupiunt suam explere libidinem. ET QUID UNUS QUAERIT, NISI SEMEN DEI? — Est septimum argumentum, q. d. Quid unus, puta Deus, ex unius cum una conjugio a se sancito intendit et quaerit, nisi filios fideles et sanctos sibi gigni, ex fideli patre et matre, non autem infideles ex alienigenis? Matres enim alienigae et idololatrae, quas vos, o Judaei, ambitis, instillabunt suis prolibus amorem et cultum suorum idolorum, inque eas educabunt. Ita S. Hieronymus et alii ejus sequaces. Significat Judaeos in matrimonio non debere studere voluptati et libidini, ideoque ambire alienigenas; sed proli, ejusque educationi piae et sanctae, quam a solis uxoribus Israelitis sperare possunt, ac proinde eas retinendas et ambiendas esse. Moraliter, notent concionatores hasce septem rationes, quibus demonstrantur a Deo sanctitas et insolubilitas matrimonii, iisque utantur contra divortia et adulteria, aeque ac jurgia et litigia conjugum, ut eis conjugalem sanctumque amorem persuadeant. Item ut dissuadeant Catholicis ne matrimonia ineant cum haereticis; hi enim sunt alienigenae, qui proles educabunt in aliena fide, id est in perfidia et haeresi. Exempla illustria amoris conjugalis Gentilium recenset Valerius Maximus lib. IV, cap. VI. CUSTODITE ERGO SPIRITUM VESTRUM. — Primo, « spiritum, » id est animam et voluntatem custodite a peccato libidinis, amoris et conjugii cum alienigenis, atque ex adverso a peccato despectus et repudii uxorum pristinarum, quae sunt Israelitides. Ita S. Hieronymus. Secundo, Remigius, Albertus et Lyranus, per spiritum accipiunt uxorem: hanc enim supra vocavit « residuum spiritus » viri, q. d. Custodite amorem pristinum erga uxores, quae sunt quasi dimidium spiritus, id est animae vestrae. Unde explicans subdit: « Et uxorem adolescentiae tuae noli despicere. » Tertio, a Castro, q. d. Custodite spiritum Abrahae, ut sicut ille amavit Saram, ita vos ametis uxores vestras. Quarto, Tigurina vertit: Vos igitur, quam chara est anima vestra, cavete ne in uxores, quae vobis in juventute desponsae sunt, perfidi sitis. Quinto, Arias ex hebraeo vertit: Custodite in spiritu vestro, q. d. In re hac tanti momenti, ne sinatis vos agi temeritate et libidine, sed agite omnia certo et maturo spiritu ac judicio. Sexto, Vatablus vertit: Servate igitur vos in spiritu vestro, et ne praevaricemini, hoc est, neque animo, neque corpore peccetis in Deum. Septimo, nervosius et germanius per spiritum accipe amorem et affectum, quem vir gerere debet erga uxorem, quasi alteram corporis et spiritus sui partem. Hoc enim significat vox illativa, ergo, scilicet Prophetam respicere ad « residuum spiritus, » de quo dixit supra, q. d. Mulier et vir habent eumdem spiritum, uti vitalem, ita moralem amoris mutui, ut dixi supra; ergo par est ut eumdem studiose custodiant. Huc accedit P. Pineda in Job XIX, 17, qui per spiritum accipit halitum, quem sibi invicem communicant maritus et uxor crebris colloquiis et conversatione. Est ergo in illis reciprocatio spiritus, juxta illud Jobi: « Halitum meum exhorruit uxor mea. » Sensus ergo est, q. d. Custodite halitum vestrum, ne eum communicetis mulieri alienigenae, sed tantum uxori legitimae, hoc est, nolite convivere, conversari, colloqui et commisceri alienigenae, sed Israelitidi duntaxat, quam primitus conjugem duxistis. Moraliter, custodiant viri spiritum castum et virilem; quia nihil est quod eum, etiam in Ecclesiasticis et devotis, ita emolliat et effeminet, atque amor etiam in speciem pius feminarum, praesertim alienigenarum. Exemplum est in Sardanapalo, ultimo Ninives rege et monarcha, « quem, ait Justinus lib. I, Arbastus invenit inter scortorum greges purpuram colo nentem, et muliebri habitu cum mollitie corporis, et oculorum lascivia omnes feminas anteeuntem, pensa inter virgines partientem. » Sic Jezabel dominata est Achabo, concubinae Salomoni, Dalila Samsoni, Omphala Herculi, uti describit Seneca in Hippolyto: Natus Alcmena posuit pharetram, / Passus aptari digitis smaragdos, etc. Clarius vero Dejanira apud Ovidium De Hercule ita canit: Vidit in Herculeo suspensa monilia collo, / Illo, cui coelum sarcina parva fuit. / Crassaque robusto deducens pollice fila, / Aequaque formosae pensa rependis herae. / Diceris infelix scuticae tremefactus habenis, / Ante pedes dominae pertimuisse minas. Vide S. Cyprianum, tract. De Singularit. Cleric.
2:16
16. CUM ODIO HABUERIS, DIMITTE. — Varii varie hunc locum vertunt et explicant. Primo, R. Hananus apud Ariam sic vertit: Deus odit eum qui dimittit uxorem suam. Secundo, Pagninus: Si oderit, dimitte, q. d. Si uxor tua sit rixosa, teque oderit, dimitte illam. Tertio, Chaldaeus: Quod si oderis, dimitte eam, et ne operias peccatum vestimento tuo, q. d. Si oderis uxorem, repudia illam, et ne tegas tuum odium illa veste et praetextu, quod illam domi tuae retineas, quasi illam ames, cum occulte eam tractes ut servam. Quarto, sic vertit et explicat Vatablus: Qui odio habet, dimittat: at agit unusquisque vestrum iniquitatem sub veste sua, id est unusquisque vestrum dimittit quidem uxorem quam odit, sed non dato libello repudii: unde fit, ut alteri nubere non possit. Quinto, alii: Qui odit, dimittat, et teget iniquitatem sub veste sua, q. d. Vir dimittens uxorem, teget suam infamiam, qua eum uxor, dum domi detineretur et male tractaretur, solebat diffamare. Sexto, alii multi censent esse ironiam, q. d. Si oderis uxorem, dimitte; sed scito quod iniquitas operiet vestem tuam. Nec enim lex ob odium permittebat repudium, sed ob foeditatem uxoris, id est ob fornicationem, lepram, mores incorrigibiles, etc., ut dixi Deut. XXIV, 1. Septimo et planissime, q. d. Cum oderis uxorem, dimitte, dato illi libello repudii, ut alteri nubere possit potius quam eam domi perpetim ut servam affligas, verberes, mutiles, vel occidas: sed scito quod iniquitatem non evades. Licet enim minus malum sit dimittere uxorem, quam occidere, tamen in se grande malum est: nec enim ob solam displicentiam, vel odium licet eam dimittere. OPERIET AUTEM INIQUITAS VESTIMENTUM EJUS, — scilicet mariti dimittentis, ut patet ex pronomine hebraeo masculino, non autem mulieris dimissae. Est enallage personae; ponitur enim ejus pro tuum. Pro iniquitas hebraice est chamas, id est injuria, vis, violentia. Aliqui vertunt: Si vir dimittat uxorem, operiet iniquitatem veste sua, q. d. Dimittendo eam, teget suam injuriam et infamiam libello repudii, quasi veste, velamine et praetextu, ait P. Prado in Ezech. XIII, 18. Ex adverso Tigurina vertit: Num ergo violentiam vestimento suo teget? q. d. Minime. Aut, ut Clarius, q. d. ne operiat vir odium in corde suo, quasi si maculam sub veste abscondat. Aliter Vatablus et alii, uti paulo ante recensui. Verum nostrae Vulgatae versionis varia est explicatio. Primo, S. Hieronymus per vestimentum accipit corpus, quod est quasi vestis animae, juxta illud Apostoli II Cor. V, 4: « Nolumus exspoliari » corpore, in resurrectione et coelo, « sed supervestiri, ut absorbeatur quod mortale est, a vita. » Sensus ergo est, « iniquitas, » id est poena iniquitatis, operiet vestem, id est corpus tuum, q. d. Deus te acriter in corpore, cujus delicias et libidines injuste sectaris, puniet, affligetque morbis, fame, plagis, etc. Secundo, Septuaginta per vestimentum accipiunt cogitationes. Sicut enim vestis tegit corpus, ita animam tegunt cogitationes, intentiones, desideria et concupiscentiae, quae in anima circum se invicem ita in glomum quasi convolventur, sicut in caepis orbiculi alii aliis, quasi involucra circumvolvuntur et vestiuntur. Vertunt ergo: Operiet iniquitas super cogitationes tuas. Tertio, alii proprie accipiunt vestimentum, q. d. Iniquitas, id est poena iniquitatis, operiet vestem ejus: quia scilicet Deus puniet virum ex odio dimittentem uxorem, paupertate et nuditate, ut suis rebus, etiam intimis, puta vestibus, spolietur. Quarto et genuine, vestis hic metonymice capitur pro homine veste induto. Est ergo phrasis hebraea, operiet vestem, pro eo quod nos dicimus, operiet hominem vestitum, inde sumpta, quod homo per vestes sit conspicuus et cognoscatur, juxta illud Eccli. XIX, 27: « Amictus corporis, et risus dentium, et ingressus hominis enuntiant de illo. » Sic ex adverso de sanctis dicitur Apoc. VII, 14: « Laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni; » ubi stolas vocat conscientias, quae animae quasi sunt vestes et stolae. Quocirca hoc loco hebraice est: Operiet iniquitas super vestimentum tuum, id est ita redundabit, eminebit et exuberabit tua iniquitas, ut nullo vestimento occultari aut dissimulari possit. Tanta enim erit, ut te vestemque tuam operiat, tegat et obruat. Similis phrasis est Josue XXIV, 7: « Adduxit super eos (Aegyptios) mare, et operuit eos; » Hebraice est: Operuit super eos. II Paral. V, 8: « Cherubim expanderent alas suas super locum; » Hebraice est: Operiebant Cherubim super arcam. II Esdrae IV, 5: « Ne operias iniquitatem eorum; » Hebraice est: Ne operias super iniquitatem eorum: praepositio enim super, redundantiam et exuberantiam significat. Ita Lyranus, Arias et a Castro. Denique per iniquitatem, vel, ut hebraice est, injuriam et violentiam, accipe iniquitatis tam culpam, quam poenam et vindictam, q. d. Si uxorem ob solum odium dimiseris, operiet te gravis culpa, et infamia, aeque ac poena, qua Deus hoc scelus in te vindicabit. CUSTODITE SPIRITUM VESTRUM (scilicet affectum et amorem erga uxores vestras), ET NOLITE DESPICERE — illas: vide dicta vers. 15.
2:17
17. LABORARE FECISTIS DOMINUM IN SERMONIBUS VESTRIS. — Tangit hic aliud Judaeorum crimen, blasphemiae scilicet, spectans ad atheismum, quod nimirum dicerent non esse numen puniens improbos, et protegens probos. Unde Lyranus et Pagninus hinc incipiunt caput tertium. Septuaginta vertunt: Provocastis Deum sermonibus vestris; Chaldaeus: Facessistis negotium coram Domino; Arias et Tigurina: Fatigastis et delassastis Dominum, vestra scilicet continua contentione, sicut homines litigiosi et clamosi suis litigiis et clamoribus fatigant judices, eisque aures obtundunt; Vatablus: Molestia affecistis. Nota hic impios, praesertim blasphemos et atheos, sua improbitate fatigare, affligere et delassare Deum, quantum in ipsis est, etsi revera eum non affligant nec delassent, eo quod ipse afflictionis et lassitudinis non sit capax. Nam si ejus esset capax, utique improbitas haec affligeret et fatigaret eum; nec ulla alia re, quam hac Deus affligeretur et fatigaretur. Simile est Isaia I, 14: « Solemnitates vestras odivit anima mea: facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens. » Et Ephes. IV, 30: « Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis. » Sensus ergo est, Quinto, alii: Qui odit, dimittat, et teget iniquitatem sub veste sua, q. d. Vir dimittens uxorem, teget suam infamiam, qua eum uxor, dum domi detineretur et male tractaretur, solebat diffamare. Sexto, alii multi censent esse ironiam, q. d. Si oderis uxorem, dimitte; sed scito quod iniquitas operiet vestem tuam. Nec enim lex ob odium permittebat repudium, sed ob foeditatem uxoris, id est ob fornicationem, lepram, mores incorrigibiles, etc., ut dixi Deut. XXIV, 1. Septimo et planissime, q. d. Cum oderis uxorem, dimitte, dato illi libello repudii, ut alteri nubere possit potius quam eam domi perpetim ut servam affligas, verberes, mutiles, vel occidas: sed scito quod iniquitatem non evades. Licet enim minus malum sit dimittere uxorem, quam occidere, tamen in se grande malum est: nec enim ob solam displicentiam, vel odium licet eam dimittere. q. d. Vos, o Judaei, blasphemia vestra molesta affecistis, exacerbastis et fatigastis Deum, dicentes: « Omnis qui facit malum, bonus (Chaldaeus, rectus) est in conspectu Domini, » q. d. Mali sunt grati Deo, malos amat Deus; malos enim ita prosperat, ditat, exaltat, ut eis delectari videatur. Unde explicans subdit: « Et tales ei placent. Aut certe ubi est Deus judicii? » ubi est Dei providentia? ubi justa ejus judicia? ubi Deus justus vindex impiorum, et protector piorum, qui nos fideles suos ita afflixit, et hostes nostros infideles ita magnificavit? Est dilemma: vel Deus amat malos et mala, vel non amat: si amat, ergo ipse pariter malus est, quod absit: si non amat, cur ergo eos non punit; quinimo eos prosperat, facitque ut dominentur piis, in eosque saeviant, uti nobis contigit? Causa enim hujus querelae et blasphemiae fuit quod, ut ait S. Hieronymus, « reversus populus de Babylone, et videns cunctas in circuitu nationes, ipsosque Babylonios idolis servientes abundare divitiis, vigere corporibus, omnia quae bona putantur in saeculo possidere; se vero qui habeat notitiam Dei, squalore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit: Non est in rebus humanis providentia, omnia casu feruntur incerto, nec Dei judicio gubernantur, quin potius mala ei placent, et bona displicent: aut certe si Deus cuncta dijudicat, ubi est illius aequum justumque judicium? » Subdit S. Hieronymus: « Istiusmodi quaestionem mens incredula futurorum quotidie suscitat Deo, cum viderit iniquos potentes, et sanctos humiles, etc. Qualis in Evangelio Lazarus legitur, qui ante fores divitis purpurati desiderat micis, quae abjiciuntur de mensarum reliquiis, inopem animam sustentare; divitem vero tantae feritatis et crudelitatis, ut non misereatur homo hominis, cujus etiam canum lingua miseretur; non intelligentes tempus judicii, nec vera esse bona illa quae perpetua sunt, dicunt: Mali ei placent, et ubi est Deus judicii? » Similis querela est Habacuc 1. Vide ibi dicta. Eamdem iterat Malachias cap. III, 14, eique respondet vers. 16 et seq., scilicet, quod in ea re exspectare debeant tempus vindictae a Deo definitum, atque interim laudare Dei patientiam et longanimitatem, quae differt ultionem ut peccator resipiscat, Rom. II, 4. UBI EST DEUS JUDICII? — Hebraice est he demonstrativum, quod magnam habet emphasim: Ubi est Deus, hammisphat, id est illius judicii, scilicet magni, certissimi, exactissimi, acutissimi, omniscii, justissimi, liberrimi, quo nec potentem, nec divitem, nec munera, nec quid aliud praeter justitiam respicit. Ipse enim est Deus hammisphat, cui scilicet ex natura competit exacto judicio judicare omnes et omnia; ipsius enim natura est ipsa aequitas, ipsa justitia, ipsa providentia, ipsa gubernatio, eaque justissima et sapientissima. Unde Septuaginta vertunt: Ubi est Deus justitiae? Chaldaeus: Ubi est ergo Deus qui facit judicium? cujus scilicet proprium est esse omnium judicem, ac in omnes rigidum exercere judicium: nimirum idipsum exercebit plane et plene in decretorio et ultimo mundi die, qui erit horizon hujus vitae et futurae, disterminans tempus ab aeternitate, coelum a gehenna, beatos a damnatis, in omne aevum, per Christum, quem constituit judicem universorum, vivorum et mortuorum. Frustra ergo olim clamarunt, et etiamnum clamant impii et stolidi Judaei: Ubi est Deus judicii? qui nos gentem suam a tot probris et aerumnis, quas a 1500 annis ubique terrarum patimur, judicet et vindicet. Quocirca aeque stolidi Rabbini in Talmud scribunt Deum, quoties reminiscitur calamitatum, quas Judaei a Gentibus ubilibet patiuntur, duas effundere lacrymas in mare Oceanum, et prae dolore pectus utraque manu contundere: quam impiam et ineptam eorum blasphemiam inter alias plurimas recenset et ridet Sixtus Senensis lib. II Biblioth. in voce Talmud, pag. 142. Verius et sapientius pro Deo contra se sic argumentari deberent: Deus, cum sit justissimus, justo judicio nos omnes per 1500 annos abjecit, et punit gravissime: gravissimum ergo scelus patravimus, nimirum occidimus Messiam nostrum, Jesum Christum Deum et Dominum universorum: Deum, inquam, judicii. Frustra ergo querimur et quaerimus: Ubi est Deus judicii? nos enim eum occidimus. nitum, atque interim laudare Dei patientiam et longanimitatem, quae differt ultionem ut peccator resipiscat, Rom. II, 4. UBI EST DEUS JUDICII? — Hebraice est he demonstrativum, quod magnam habet emphasim: Ubi est Deus, hammisphat, id est illius judicii, scilicet magni, certissimi, exactissimi, acutissimi, omniscii, justissimi, liberrimi, quo nec potentem, nec divitem, nec munera, nec quid aliud praeter justitiam respicit. Ipse enim est Deus hammisphat, cui scilicet ex natura competit exacto judicio judicare omnes et omnia; ipsius enim natura est ipsa aequitas, ipsa justitia, ipsa providentia, ipsa gubernatio, eaque justissima et sapientissima. Unde Septuaginta vertunt: Ubi est Deus justitiae? Chaldaeus: Ubi est ergo Deus qui facit judicium? cujus scilicet proprium est esse omnium judicem, ac in omnes rigidum exercere judicium: nimirum idipsum exercebit plane et plene in decretorio et ultimo mundi die, qui erit horizon hujus vitae et futurae, disterminans tempus ab aeternitate, coelum a gehenna, beatos a damnatis, in omne aevum, per Christum, quem constituit judicem universorum, vivorum et mortuorum. Frustra ergo olim clamarunt, et etiamnum clamant impii et stolidi Judaei: Ubi est Deus judicii? qui nos gentem suam a tot probris et aerumnis, quas a 1500 annis ubique terrarum patimur, judicet et vindicet. Quocirca aeque stolidi Rabbini in Talmud scribunt Deum, quoties reminiscitur calamitatum, quas Judaei a Gentibus ubilibet patiuntur, duas effundere lacrymas in mare Oceanum, et prae dolore pectus utraque manu contundere: quam impiam et ineptam eorum blasphemiam inter alias plurimas recenset et ridet Sixtus Senensis lib. II Biblioth. in voce Talmud, pag. 142. Verius et sapientius pro Deo contra se sic argumentari deberent: Deus, cum sit justissimus, justo judicio nos omnes per 1500 annos abjecit, et punit gravissime: gravissimum ergo scelus patravimus, nimirum occidimus Messiam nostrum, Jesum Christum Deum et Dominum universorum: Deum, inquam, judicii. Frustra ergo querimur et quaerimus: Ubi est Deus judicii? nos enim eum occidimus. q. d. Vos, o Judaei, blasphemia vestra molesta affecistis, exacerbastis et fatigastis Deum, dicentes: «Omnis qui facit malum, bonus (Chaldaeus, rectus) est in conspectu Domini,» q. d. Mali sunt grati Deo, malos amat Deus; malos enim ita prosperat, ditat, exaltat, ut eis delectari videatur. Unde explicans subdit: «Et tales ei placent. Aut certe ubi est Deus judicii?» ubi est Dei providentia? ubi justa ejus judicia? ubi Deus justus vindex impiorum, et protector piorum, qui nos fideles suos ita afflixit, et hostes nostros infideles ita magnificavit? Est dilemma: vel Deus amat malos et mala, vel non amat: si amat, ergo ipse pariter malus est, quod absit: si non amat, cur ergo eos non punit; quinimo eos prosperat, facitque ut dominentur piis, in eosque saeviant, uti nobis contigit? Causa enim hujus querelae et blasphemiae fuit quod, ut ait S. Hieronymus, «reversus populus de Babylone, et videns cunctas in circuitu nationes, ipsosque Babylonios idolis servientes abundare divitiis, vigere corporibus, omnia quae bona putantur in saeculo possidere; se vero qui habeat notitiam Dei, squalore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit: Non est in rebus humanis providentia, omnia casu feruntur incerto, nec Dei judicio gubernantur, quin potius mala ei placent, et bona displicent: aut certe si Deus cuncta dijudicat, ubi est illius aequum justumque judicium?» Subdit S. Hieronymus: «Istiusmodi quaestionem mens incredula futurorum quotidie suscitat Deo, cum viderit iniquos potentes, et sanctos humiles, etc. Qualis in Evangelio Lazarus legitur, qui ante fores divitis purpurati desiderat micis, quae abjiciuntur de mensarum reliquiis, inopem animam sustentare; divitem vero tantae feritatis et crudelitatis, ut non misereatur homo hominis, cujus etiam canum lingua miseretur; non intelligentes tempus judicii, nec vera esse bona illa quae perpetua sunt, dicunt: Mali ei placent, et ubi est Deus judicii?» Similis querela est Habacuc 1. Vide ibi dicta. Eamdem iterat Malachias cap. III, 14, eique respondet vers. 16 et seq., scilicet, quod in ea re exspectare debeant tempus vindictae a Deo definitum.
2:1
9, 4 « et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes !
2:2
v. 9 si nolueritis audire et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum, mittam 1n vos egestatem et maledicam benedictionibus vestris et maledicam illis, quoniam non posuistis super cor » ; — i.e. si noluerint serio operam dare et animum eo dirigere, ut Deo debitum reddant cultum et honorem, et poenis temporalibus i. e. in re temporali castigabuntur et maiora quoque detrimenta experientur ; est officii sacerdotalis benedicere ; at eorum benedictiones Deus convertet in maledictionem, eas abominabitur, reiiciet, frustra pro populo intercedent ; nemo ex eorum munere aliquid boni vel gratiae suscipiet. Ita ipsi punientur et punitur populus, qui malis sacerdotibus connivet, eorum abusus et negligentiam tolerat et tolerando auget et fovet. In hebr. nervose dicitur : et etiam maledixi eis 1. e. maledictio iam facta est. — Varie benedictiones concipiunt : alii bonorum fruitionem (TAeod. M.), alii decimas ceteraque dona sacerdotibus debita intelligunt (S. Hier.), alii promissa a Deo (Sanct. Tir.), alii ipsum sacerdotium (Theod. Theod. M.), alii preces eorum (Lap.), quas Deus exsecretur. Sed cum sacerdotum sit benedicere populo (cf. Lev. 9, 923. Num. 6, 23), iure merito propter socordiam ita puniuntur, ut. eorum benedictiones vanae et inanes evadant et steriles. Hac enim ratione etiam populus mox discet, Dei favorem recessisse a sacerdotibus, iique contemptui habebuntur, quippe qui nihil commodi populo apud Deum acquirere valeant. Poena simul est condigna delicto : Deum honorare negligunt, Deus eos quoque honore privat ; mandata Dei spernunt, spernit Deus eorum intercessionem. Immo maiora minatur et plena indignatione :
2:3
v. 3 « ecce ego proiiciam vobis brachium et dispergam super vultum vestrum stercus sollemnitatum vestrarum et assumet vos secum » ; — lege statutum erat, ut sacerdotes a sacris quandoque reportarent armum ac ventriculum (Lev. "1, 31. Deut. 18, 3) ; ut Deus iram manifestet suam in indignos altaris ministros, ait se illa in faciem eorum esse proiecturum et fimum victimarum in eorum vultus effusurum, ut turpiter foedati et ignominia repleti coram omnibus consistant (cf. S. Hier. Theod. Rib. Sanct. Lap.). Hisce contestatur, in quantum sollemnitates eorum et sacrificia detestetur. Apte monet Rib. :
2:4
& et bene dicit sollemnitatum vestrarum 1. e. non mearum ; non enim ego in iis color, nec mihi placere studetis, sed vobis ». Ita fimo, ignominia oppleti simul cum stercore victimarum auferentur et everrentur in locum sordidum et abiectum ; id dicit assumet vos secum ; id quod ex hebr. potius vertes : et auferent vos cum eo. Quanta poena indignis proponitur sacerdotibus ! Deus facies eorum fimo opplet et cum stercoribus foetidis in loca immunda sicut ramenta et spurcitiae abiiciuntur ! Corruptio optimi pessima. Bonum est sal ; sed si sal evanuerit, ad quid utile erit ? neque in terram, neque in sterquilinium utile est (Luc. 14, 33). In hebr. verbum *9à explicatur increpare; brachium increpare intelligunt vel : brachio ad benedicendum elevato maledicere ; vel : rigidum et iners efficere et omni vi et efficacia privare (cf. Sanct. Sa, Tir. heinke, Keil). Textus mas. pracbet y? semen ; et ita Syrus quoque et. Chald. ; explicant : serio interdicere semini ne gerntinet aut fructum ferat ; semen abiicere ita, ut in. agro torpeat aut eliam in ipsa herba a locustis absumatur (Ros.); vel semini maledicere, ut negato rore coelesti aut immissa aurugine uratur et vanescat (Sanct.). Sed cum sacerdotes agriculturae operam non navarent, plerique interpretes cum LXX, Aq. (1605 £vO iriipó Üpiv oov 10 Ópxyíow — ita. apud Theod.) et S. Hier. omnino censent legendum esse y", yim brachium Minas et exhortationem confirmat dicens, eas non fore inanes, verum eos experturos esse efficaciam verborum divinorum v. 4 « et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum » ; — scire i. e. reipsa in se experiri ; mandatum est nuntius per prophetam iis declaratus iubente Deo v. 2, sunt minae lis propositae. Si non resipuerint, illas poenas subibunt. Deus autem tantam impendit curam in sacerdotibus reprehendendis propter pactum cum Levi initum — hebr. verte : quia ! pactum meum est cum Levi (ct. 1. Tali significatione » adhiberi, certum est; cf. Ex. 19, 42. Num. 11, 11 ; enascitur enim Reinke). Tribum enim Levi elegit ad sacrum ministerium ; sacerdotibus concessum erat rogare et offerre pro populo eumque expiare (Lev. 6, '. Num. 8, 19; 253, 12. 13. Deut. 33, 8 seq.). Tale pactum Deus irritum esse non sinit. Quare per prophetam negligentes ad officium revocat, ut aut foedus illud sanctum sancte servent aut si renuerint, poenas violatae religionis gravissimas luant. Hoc autem pactum commemorans viam sibi sternit ad veri sacerdotis speciem delineandam ; qua proposita malorum sacerdotum vitia tanto maiore pondere accusantur. Qui sententiam interiectam, ut esset pactum meum tamquam finalem accipiunt, in duas praesertim partes abeunt ; aut enim explieant, ut foedus meum cum Levi firmum permaneat (cf. Sanct. Lap. Mar. Tir. Schegg), aut ex antecedentibus supplent mandatum : ut mandatum istud sit pactum meum cum Levi i. e. scient Dominum uti antea sacerdotibus pactum cum Levi initum fideliter servaverit, ita in posterum mandatum illud et minas habiturum esse pro pacto cum iis inito (Keil, Pressel, Trochon). Priori interpretationi obstat, quod esse n'3 non est permanere, perdurare ;, nisi vocem explicare malueris exsistere sensu praegnanti, vel ut fiat i. e. ut iterum fiat pactum meum cum Levi. Altera interpretatio est artificiosa nimis, uti iam co ostenditur, quia longiore indiget paraphrasi, ut demum rite percipiatur ; porro ex sequentibus elucet, Levi non sumi omnino in universum de omnibus sacerdotibus — alias enim non diceretur pactum meum cum eo fuit... dedi ei etc. — ergo prorsus improbabile est v. 4 dici sacerdotes eos irreligiosos Levi.
2:5
Deus cuius dona sunt sine poenitentia, ad sacerdotes officii immemores admonendos prophetam misit, quia pactum iniit cum Levi. Huius meminit pacti, ut ad meliorem frugem eos revocet, vel si noluerint, ut pacti violati reos illos agat. Unde eius pacti bona et conditiones exponit et meliorum temporum antiquorum memoriam atque priscorum sacerdotum religionem et sanctitatem in medium profert, ut ea recordatione iisque exemplis animi sacerdotum excitati et perculsi ad sanctam quandam aemulationem et ad bonorum promissorum desiderium stimulentur. Pacti bona conditionesque summatim proponit v. 5$ « Pactum meum fuit cum eo vitae et pacis et dedi ei timorem et timuit me et a facie nominis mei pavebat » ; — « duas partes continet pactum illud ; altera sacerdotibus abunde promittit, quae hominum opinione numerantur in bonis quae pacis ac vitae nomine significantur ; altera a sacerdotibus aliquid requirit, quod si absit nulla Deus fidei datae obligatione tenetur, quia promissio illa conditionata fuit. Id enim valet dedi ei timorem ; ac si diceret : valet in Scriptura sacra timor » (Sanct. sim. Lap. Gord.). Intelliguntur nomine vitae bona et commoda vitae, abundantia, honor, vita opulenta et felix ; pacis bona salutis integerrimae et prosperitatis imperturbatae (cf. Sanct. Lap. Mar. Men. Tir. Reinke). Talia sacerdotibus i. e. familiae leviticae promittebantur ; cf. Num. 23, 12. Deut. 33, 8-11. Quae bona ut consequerentur et conservarent, dedi ei timorem, « principium enim sapientiae timor Domini et... super quem requiescam nisi super humilem et quietum et trementem verba mea (Is. 66, 2) » (S. Hier.)? Omnia enim bona, ut ait. Alb., in timore Dei custodiuntur (cf. Eccli. 21, 4) ; timor autem in reverentia et cultu Dei consistit (Sanct. Lap. Tir.), quo omnia sollicite et serio, non perfunctorie peragantur (S. Cyr.). Tali pietate et reverentia talique animorum submissione a priscis sacerdotibus sacram religionem esse observatam, ultimum membrum dicit ; vide v. g. laudes Aaroni et Phinees tributas Eccli. 45, "| seq. Ille timor sacer et pavor intelligitur, de quo Eccli. 1, 11 seq. (S. Cyr. Rib.). Textus hebr. in priore membro verti potest, uti LXX et S. Hier. interpretati sunt : pactum meum fuit cum eo (pactum) vitae et pacis (ita v. g. Hitz. Pressel) ; alii vertunt : fuit cum eo vita et pax sensu tamen eodem (Reinke, Keil). [n altero membro legitur in textu mas. et dedi ei ea ; hoc pronomen ea ex veteribus solus Syrus exprimit, deest quoque in pluribus codd. hebr. (apud de Rossi). Si suffixum retinetur ef dedi ei ea scil. vitam et pacem, non adeo facile videtur subsequens N??2 posse explicari. Vertunt vario modo : et dedi ei ca ad. vel ob timorem, seil. ut me coleret (Ros.), ut istis timor Dei promoveretur (Hitz. Keil) ; vel ita iungi potest, ut altera haec sententia priori ad amussim respondeat : pactum meum erat eum ipso — pactum vitae et pacis et dedi ei ea — timor, et timuit me ; ita utraque pars pacti, promissio scil. et conditio effertur (Pressel), vel etiam siniplicius et forte magis obvium erit vertere : pactum meum erat cum eo vita et pax et dedi ei ea, et timor et timuit me. — Alii pronomen suflixum esse delendum censent (cf. Reinke). Iam proponitur quam perfecte prisci sacerdotes pactum illud servaverint et quid felicitatis inde sit consecutum. Describitur, ut S. Hier. bene monet, ex persona Dei officium sacerdotis perfecti qualis esse debeat et qualem eum esse voluerit qui esse praecepit :
2:6
v. 6 «lez veritatis fuit in, ore eius et iniquitas non est inventa in. labiis eius; in. pace et in aequitate ambulavit mecum el multos avertit ab iniquitate » ; — hebr. doctrina (institutio) veritatis erat ín ore eius... in pace et in rectitudine ambulabat mecum ; i. e. erant inculpabiles in doctrina et in vita et, ita efficaciter multos ab impietate et vitiis revocarunt ad pietatem et virtutem. Veram tradebant et salutarem institutionem ; perversitas, falsa doctrina non inveniebatur in eorum sermonibus ; de iis igitur non valuit id de quo conqueritur Isaias : vae qui condunt leges iniquas (10, 1), et Ieremias : vere mendacium operatus est stilus mendax scribarum (8, 8). Legem ut populum doceant, iis praecipitur Deut. 31, 10-13. Praeclarae doctrinae parem adiungebant vitam : amicitia scil. Dei et pace fruebantur et in omni rectitudine et iustitia sollicite cum Deo et coram Deo conversabantur ; ambulare cum Deo dicitur de Enoch (Gen. 5, 94. 24) et de Noe (Gen. 6, 9), de magnis illis virtutum heroibus, qui unice Deo placuerunt ; et huius laudis societatem Deus priscis attribuit sacerdotibus. Ita praeclara doctrina instructi et vitae probitate et familiari cum Deo consuetudine insignes apti quoque erant, per quos multi a vitiis ad virtutem revocarentur. Eximius igitur muneris sacerdotalis successus iis non deerat. Si deest, nonne propterea deesse censendus est vi huius effati, quia vel doctrina deest vel vitae probitas, sanctitas et assidua cum Deo conversatio ? Atque talis esse debet sacerdos, et iuremerito qui vias Dei et voluntatem eius noscere cupiunt, sacerdotum doctrinam et. institutionem exquirent; v. "1 « labia enim sacerdotis custodient scientiam et legem requirent ex ore eius, quia angelus Domin: exercituum. est » ; — cf. Lev. 10, 11. Deut. 171, 10. 11 ; sacerdotibus enim dedit « praecepta et legem vitae et disciplinae, docere Iacob testamentum suum et iudicia sua Israel » (Eccli. 45, 6), illis datum est « docere Iacob testimonia et in lege sua lucem dare Israel » (l. c. 21). Unde quae sit voluntas Dei, a sacerdotibus quaerunt; idque recte; est enim angelus Domini i. e. « nuntius sacerdos Dei verissime dicitur, quia Dei et hominum sequester est eiusque ad populum nuntiat voluntatem ; et idcirco in sacerdotis pectore rationale est (Ex. 99) et in rationali doctrina et veritas ponitur, üt discamus sacerdotem doctum esse debere et praeconem dominicae veritatis » (S. Hier.) ; est nuntius, « non enim suam voluntatem nuntiat nec suae cognitionis ac scientiae sermones eructat, sed potius dominicis oraculis inservit... nam illud ad laudem nomine Dei quidpiam nuntiantium pertinet, quod nihil auditis apponunt nec aliquid subtrahere audent » (S. Cyr. sim. Rup. Rib.). Est sacerdos Dei interpres, ut-suo tempore depromat ac proferat veram illam scientiam a Deo hominibus communicatam (Mar.), qua lex credendi et vivendi continetur. Quare haud male haec affert Theod. M. : « hoc est sacerdotis opus, ut sit angeli instar ceteris hominibus datus, ut omnes ad virtutem adducat, quod ipsorum " angelorum erga nos officium est ». Est sacerdos legatus Dei ad populum, sed etiam, ut addit Lap., legatus populi ad Deum, est internuntius inter utrumque et mediator ; tamquam legatus ministrat Deo et «sicut angeli iugiter adstant Deo, in eum intentam habent aciem mentis, ei iubilant et psallunt iugiter, ita et iugiter orare et psallere debet sacerdos... debet angelorum veritatem, sinceritatem, puritatem, virtutem et zelum imitari; uti angelorum est suae curae commissos purgare, illuminare et perficere, ita eadem sunt munia sacerdotis » (Lap.). Ceterum verum est, quod h. l. monet Estius, textus sacri verba non tam egere explicatione, quam « diligenti consideratione et operis exsecutione, ut tanto muneri respondere conemur, quotquot ad sacerdotalem dignitatem vocati sumus ; alioquin merito audiemus quod sequitur : vos autem recessistis de via etc. ». De sacerdotum munere angelico praeclaros affert SS. Patrum locos Lap. ad h.l. Pactum igitur sacerdotale, ut Alb. dicit, exponitur in quattuor : in doctrina (idque dupliciter in veritate et puritate doctrinae, ut vanum nihil et falsum addatur), in vita i. e. in pace et rectitudine virtutis et iustitiae, in utilitate, ut scil. per praedicationem et correptionem multi avertantur ab iniquitate, denique in officio, ut scientiam custodiant et alios doceant. — Ceterum vide Deut. 21, 5; 31, 10-15. 2 Par. 17i, 9. Hebr. TN»- est in universum legatus, nuntius, qui mittitur vel a privatis hominibus et civibus (1 Reg. 11, 3. 2 Reg. 11, &. 19. 4 Reg. 5, 10. Iob 1, 14) vel a rege (1 Reg. 16, 19 etc.). Devin vox speciatim adhibetur de angelis, idque frequentissime, qui apparent, humana forma induti se hominibus exhibent, pios tuentur, e periculis eripiunt, divina mandata ad eos perferunt, impios puniunt calamitatibus inflietis etc. ; cf. Gen. 48, 16. Ex. 23, 20 ; 33, 2. Iud. 13, 3. 3 Reg. 19, 5. Zach. 1, 9 etc. Verum quantopere mutati sunt ab illis ! « Ego volui vos facere quae priore capitulo continentur et de quibus per Moysen in Deut. sum locutus : date Levi doctrinam eius et veritatem viro iusto (Deut. 33, 8 secundum LXX) et reliqua, vos autem recessistis de via recta sive declinastis et infirmos fecistis multos in lege » (S. Hier.) ;
2:8
v. 8 « vos autem recessitstis de via et scandalizastis plurimos in lege, irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum » ; — viam scil. a Deo iis demonstratam i. e. legis observationem reliquerunt, instituta et exempla maiorum neglexerunt et pravo suo exemplo et legis cultusque Dei neglectu et contemptu impingere fecistis multos in lege (hebr.), ut scil. peccarent in legem (Ros.) vel cadere fecistis per legem, i. e. per legis contemptum vestrum (Schegg), exemplo et institutione vestra legem pro aliis fecistis non lucernam, sed offendiculum, falso legem explanantes, permittentes connubia cum extraneis etc. (Sanct. Hitz. Keil); unde ad eos applicari potest, quod Ieremias dicit 8, 8 : « vere mendacium operatus est stilus mendax scribarum ». Non igitur salutis, sed ruinae occasio aliis exsistebant. Notat Theod. : « Aq. et Sym. icxav8xAdaxe interpretati sunt ; haec autem est sententia : cum iniquitatem amplexi estis, aliis etiam detrimentum intulistis ». Cum pastor per abrupta graditur, ad praecipitium grex sequitur, ut dicit S. Gregorius (de cura pastor. 1, 2); cf. Os. 9, 8. Ita irritum fecerunt pactum i. e. « effecistis, ut ego non reddam vobis quae leviticae familiae promiseram, quia nec vos id quod illa facere solebat, facitis » (Rib.) ; unde nervose in hebr. corrupistis pactum vel vastastis et ad nihilum redegistis. Illi ergo conditiones pacti non servabant; iam dicitur quod Deus ex sua parte (et etiam ego vos contemptos reddo hebr.) agat, simulque aliud sacerdotum crimen, iniustitia gravis in iure dicendo, accusatur
2:9
v. 9 «propter quod et ego dedi vos comtemplibiles et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas et accepistis faciem 1n lege » ; — Aaron sacerdotem Deus fecisse excelsum dicitur et beatificasse eum in gloria, dedit illi habere laudem, addidit ei gloriam etc. (Eccli. 48, 1. 8. 19. 23); sacerdotes autem malos omnium contemptui exponit eosque viles reddit et despectos, quia quo altior est dignitas, eo turpior est casus; cf. 1 Reg. 2, 30 ad Heli sacerdotem dicitur : quicumque glorificaverit me, glorificabo eum, qui autem contemnunt me, erunt ignobiles. Ex criminibus sacerdotum unum effert ex praecipuis : in iure dicendo non ex iustitiae norma agunt (cf. Deut. 11, 9), sed partium studio et personarum acceptione legem et ius pervertunt. Adnotat Theod. : « Sym. interpretatus est: reveriti estis facies in lege (i396wxetc0:); eos accusat ut legis praevaricatores et qui in aliquorum gratiam inique iudicarent ». Dicitur persona vel facies accipi, «quando iudex non legibus aut iustitia ducitur, sed personam intuetur eius qui in iudicium venit eaque movetur, ut illi contra ius faveat, sive quod amicus sit, sive quod potens aut minax» (Atib.).De sacerdotum auctoritate et officio iudiciali vide Deut. 171, 8 seq. ; 21, 5 (hebr.). 2 Par. 19, 8. Illis praesertim incumbebat legis praecepta generalia ad casus applicare singulos (Lev. 10, 10; cf. Ier. 2, 8; 18, 18. Ez. 1, 26; 22, 26) et populum docere, quid praestare debeant; qua in re partium studio et personarum acceptioni ampla offerebatur opportunitas. Unde ultima accusatio latissime patet' . Contemptum quem Deus iis minatur, forte etiam cernere licet eo quod levitis partes debitae non darentur a populo, uti postea Nehemias est - conquestus (Neh. 13, 10), qui etiam ordinem leviticum et sacerdotalem ad meliorem legis observantiam reduxisse videtur (cf. Neh. 13, 22. 28 - 31). munera, eo maiorem poenam et abiectionem apud Deum et apud homines esse incursurum, si officio defuerit. Quam ruinam etiam Ieremias fere adumbrat in Lament. 4, 1-8; et simili ratione de urbis theocraticae dignitate et poena Ez. 5, 5-10. — Notatu dignus est nexus qui adesse . Statuitur hoc Dei oraculo inter sacerdotes sanctos et plebis pietatem, inter sacerdotes malos et plurimorum seductionem et lapsum (cf. Ez. 3, 18. 90).
2:10
v. 10 «JYumquid mon pater unus omnium nostrum? numquid non Deus unus creavit nos? quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum violans pactum patrum nostrorum »? — duo videtur vates efferre : communionem generis et religionis societatem et dignitatem. Ex uno patre, ex sacra patriarcharum stirpe, ex Israel descenduntet ita iam propter patres, Abraham, Isaac, Iacob, a Deo adeo dilectos, semen sanctum sunt ; accedit, quod ab uno eodemque Deo peculiari ac singulari ratione prae ceteris omnibus gentibus in Dei hereditatem et peculium, in regnum sacerdotale electi et evecti sunt. Deus eos creavit, non solum eo modo quo omnes demum homines ad Deum referuntur creatorem omnium, sed eo sensu, quo Deus dicitur genuisse Israel, tamquam pater illum possedisse et fecisse (Deut. 32, 6. 18), filios genuisse et exaltasse (Is. 1, 2), quo Israel appellatur filius primogenitus Dei, filius deliciarum (Ex. 4, 22. 23. Ier. 3, 19; 31, 20. Os. 11, 1 etc.). Cum igitur magna haec dignitas in unoquoque Israelita agnoscenda sit, turpe est si inter se ipsos despiciunt, turpe, si se ita abiiciunt, ut cum spurcitiis gentium misceantur. Fratrem autem dicuntur despicere, quia filias fratrum quas in matrimonium duxerant, abiiciunt et tali opprobrio suam propriam nationem, suos contribules et fratres afficiunt (cf. S. Hier. Alb. Rib. Lap. Men. Mar. Tir. Schegg). Praeterea foedus illud violant, quod patres eorum et ipsi cum Deo pepigerunt; pactum illud profanant (hebr.); id quod in hebr. jam in membro antecedente innuitur : quare ergo perfide agimus alter tn alterum ? Fidem datam violant, eo quod fidelem legis observationem negligunt et praesertim leges de matrimonio latas spernunt. Severe enim lege interdicebantur matrimonia cum Amorrhaeis, Chananaeis, Hethaeis, Pherezaeis, Iebusaeis, propter idololatriae periculum (Ex. 34, 16. Deut. 1, 3. 4), quod Nehemias quoque graviter advertit: «numquid non in huiuscemodi re peccavit Salomon rex Israel? et certe in gentibus multis non erat rex similis ei et dilectus Deo suo erat et posuit eum Deus regem super omnem Israel; et ipsum ergo duxerunt ad peccatum mulieres alienigenae » (Neh. 13, 23). Quis sit unus ille pater omnium nostrum, interpretes non consentiunt. Multi intelligunt Abraham ; ita iam S. Hier. allegans Is. 51, 2 : attendite ad Abraham patrem vestrum, et S. Cyr. Alb. Rib. Lap. Men. ; obiicit quidem Sanct. Abraham uti communis sit quidem Hebraeorum pater, tamen etiam aliis multis gentibus ortum dedisse, ita per Ismael Nabathaeis, Cedarenis, ex Cetura Madianitis, per Isaac Edomitis ; sed haec obiectio rem non tangit, de qua hoc loco agitur ; nam pater earum gentium quibuscum tempore Esdrae et Nehemiae coniugia miscere solebant, Abraham nullo modo dici potuit; erant enim praeter Chananaeos, Hethaeos, Pherezaeos, lebusaeos, Ammonitae, Moabitae, Aegyptii et Amorrhaei et Philisthaei (cf. Esd. 9, 1. Neh. 13, 93). Alii Israel explicant ; ita Sanct. Tir. Drusius, Grotius ; Aaron ibi exprimi vult Theod. M. Complures, praesertim recentiores, ipsum Deum vocari etiam h. l. patrem censent; ita Theod. Mar. Ros. Schegg, Reinke, Keil, Trochon ; vocari enim patrem Deum etiam 1, 6 et saepius v. g. Deut. 32, 6. 18. Is. 63, 16 ; 61, 8. ler. 2, 27 (?) 3, 4. 19; 31, 9. Iob 38, 98 (?); ita Reinke. Attamen haec rem non evincunt. Etiam Abraham saepius nomine patris honoratur Ios. 94, 3. Is. 51, 2 et iam Ex. 3, 6. 15. 16; 4, 5. Deut. 1, 85 6, 10; 9, 5; 29, 13; 30, 20; quibus in locis sermo est « de patribus tuis, Abraham, [saac et Iacob » ; praeterea Iudith 8, 92. Eccli. 44, 20. Baruch 2, 34. Dein argumentatio plenior est, si ratio congrua ex duobus petitur ex communione generis stirpisque et ex religionis societate (cf. Rib.); porro notum est, quantopere Semitae originis nobilitatem et puritatem incontaminatam in pretio habeant (cf. ad Iob 159, 19), ergo prorsus consentaneum est et ad animos permovendos aptum, ut vates ab hac nobilitate incipiat et primo loco eam causam ponat, qua omnes naturae vi et impulsu tanguntur, et dein ad altiorem ac sublimiorem ascendat. Dein ipsa sermonis conformatio mihi hanc explanationem suadere videtur ; dicitenim pater unus ct Deus unus nobis est ; in altera sententia potius dicendum esset : nonne pater et creator nobis unus Deus ? Ad acuendos conscientiae stimulos confert, quod antequam crimen proprio nomine proferatur, eius indignitas et turpitudo pluribus causis ostenditur. Id non sine emphasi fit, quando auditores iam suae conscientiae testimonio subodorantur, de quonam scelere reprehensio instituatur, fit etiam, ut iis praemissis maior attentio ad illud dirigatur, ad quod longiore ac graviore praefatione via sternitur. Unde propheta sicut incepit, ita in crimine amplificando pergit, ut demum nomine prolato rem designet
De matrimoniis cum alienigenis contractis iam Esdras valde erat indignatus eaque stirpitus eradicare aggressus est (Esd. cp. 9 et 10). At malum mox iterum serpsit. Novam indicit separationem NNehemias atque in foederis innovatione sollemnem exigit sponsionem, « ut non daremus filias nostras populo terrae et filias eorum non acciperemus filiis nostris » (Neh. 10, 30; cf. 9, 2 seq.). Sed malae cupiditates non sunt exstinctae. Absente Nehemia malum iterum germinavit. Id ostenditur acri reprehensione Malachiae ; idem testatur? Nehemias ab aula regis reversus (Neh. 13, 23 seq.). Rei indignitatem Ma]achias declarat ex arcto religionis vinculo et sacra dignitate theocratica, qua tamquam populus Deo sacratus cum Deo et inter se sunt coniuncti. Praemittit igitur, uti 1, 6, doctrinae caput ab omnibus non solum admissum, verum maximi aestimatum, quo maiore vi transgressores perstringat; ita
Anc. — Prima reprehensio de re agit matrimoniali, in qua duplex peccatum vituperatur, quod scil. cum alienigenis matrimonia. ineunt et uxores legitimas iniuste repudiant. Utrumque scelus varia ratione exagitatur eiusque malitia ex doctrina et historia sacra graviter ostenditur (2, 10-16). Secundo loco vituperantur propter importunam cum Deo expostulationem, quasi Deus esset iniquus et iniustus non statim auferens populi sui conditionem vilem et hostes eius puniens. Murmur istud propheta ita retundit, ut ostendat quale iudicium Messias venturus sit exerciturus ; suntne igitur illi parati, ut talem iudicem secure ac confidenter possint excipere (2, 11-3, 6)? Minime vero, nam multum se exhibent negligentes in legis observatione, in sacris tributis reddendis ; unde egestate merito premuntur, quam Deus auferet, si negligentiam deposuerint (3, 1-12). Ipsi autem summa iniuria conqueruntur de Deo, quasi nihil sit utilitatis in obsequio Dei et impii prospera fortuna utantur continuo, cum Deus tamen sollicitam piorum gerat curam et quantum sit discriminis inter pium et impium sit manifestaturus ; in die enim iudicii flammis torquebuntur impii, iusti autem beatitate perfundentur. Quare memores sint legis. Demum Deus pollicetur, missum iri Eliam ante diem iudicii ad eorum salutem, ne forte iudicis adventus iis sit exi. tialis (3, 13-4, 6).
2:11
v. 14 « transgressus est Iuda, abominatio facta est in. Israel et in lerusalem, quia contaminavit ludas sanctificationem Domini quam dilexit, et habuit filiam dei alieni » ; — hebr. perfide agit Iuda ; est violatio fidei promissae ; est res abominanda, qua Israel, sanctus scil. Deo populus et ipsum theocratiae centrum cum nausea et fastidio Domini commaculatur ; Iuda profanavit sanctuarium Domini quod Deus singulari dilectione prosequitur, quia mulierem idololatram eamque quae ab idolorum cultu recedere non vult, populo associat sacro intima societate et coniunctione, qua illa cum cultore Dei una fit caro. Quale sanctuarium Dei intelligatur, non apud omnes constat. Templum designari censent, Sanct. Reinke, Pressel; « quis dubitet, Azotidas et Ammonitidas feminas quae nupserant Israelitis templum ingressuras, cum in Dei populum ipso coniugis iure sicut in viri sui familiam essent cooptatae et licet non professione et cultu, domo tamen et fortasse nomine tamquam Israelitides haberentur; praesertim cum viros haberent Israelitas et in his aliquos e sacerdotali genere, qui iniuriae sibi et ignominiae ducerent, si uxores suas ex Israelitarum atrio excludi viderent » (Sanct.). Res fortasse non improbabilis ; nam etsi non ad Deum colendum, : certe curiositatis causa istae feminae templum adire appetebant et ne secundo quasi ab israelitici generis feminis loco haberentur. Dein ipsa locutione profanari sanctuarium ea explanatio commendatur ; templum enim vocari sanctuarium, probatione non indiget et profanari locum sacrum vel rem sacram spectat et de iis potissimum dicitur. Nihilominus plerique ' h. l. ipsum populum Israel semen scil. sanctum et Deo consecratum dici existimant sanctuarium Dei quod profanetur (cf. S. Hier. Rib. Lap. Men. Tir. Calm. Schegg, Keil, Trochon) ; Israel enim dicitur nv vi7p Ier. 2, 9 et sim. Ex. 19, 6. Lev. 20, 6. Ps. 114, 2 (hebr.); etiam profanari 5on dicitur de personis ; cf. Lev. 21, 4. 9. Is. 43, 98. Ez. 13, 19; 36, 22 etc. et apud ipsum nostrum vatem 1, 12. Unde haec interpretatio ex *hac parte non potest cum Reinke impugnari; neque obstare videtur, quod porro obiicit Reinke, populum a propheta reprehensum non posse appellari sanctuarium quod. Dominus diligat ; nam propheta populi dignitatem theocraticam in medio profert et haec beneficia collata et insignem Dei electionem, qua iuremerito istis titulis honorantur, immo ad maiorem ignominiam et pudorem incutiendum vocantur, etsi peccatis veram sanctitatem amiserint. Manet enim etiam peccatoribus iste titulus a consecratione olim facta enatus et ex debito illo ortus, quod praestandum obligatione sanctissima omnino erat 7? similiter Ephraim, licet apostata, filius dicitur deliciarum Domini (Ier. 31, 90 hebr.), quibus titulis simul egregie Dei fidelitas et misericordia commendatur.— Cultrix idolorum dicitur filia dei alient, quae scil. filiali pietate deo Israelitis extraneo adhaeret secundum illud : « dicentes ligno : pater meus es tu, et lapidi : tu me genuisti » (Ier. 2, 21). Similiter Iudaei filii Dei dicuntur, ut cum emphasi admoneantur vitae Deo dignae ; v. g. Deut. 14, 1. Prov. 14, 206. Quam indigna res sit, vates ostendit vindictam Dei invocans in caput reorum ; « quia igitur hoc fecerunt, prophetae ad eos sermo dirigitur et a peccato maledictionibus retrahuntur » (S. Hier); v. 12 « disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis lacob, et offerentem munus Domino exercituum » ; — hebr. exscindat Dominus vel deleat talem ex populo suo electo ; expungat nomen eius ex albo populi sui, ut et ipse abiiciatur neque prolem concipiat qua stirps eius in populo Dei perduret. Poena est condigna, quia eiusmodi coniugio praerogativam populi electi abiicit, eam dignitatem flocci facit et seipsum periculo idololatriae exponit (Ex. 34, 16. Deut. 71, 4. 3 Reg. 11, 3. 4). Cum emphasi precatur vates, ut omnis qui tale quid commiserit, deleatur sive nobilis fuerit et magnus, sive indoctus et despectus, sive senex sive iuvenis — locutio enim proverbialis ita in universum valere videtur — ; immo, ut is quoque eadem plectatur poena, « qui pro huiusmodi hominibus voluerit ad altare munus offerre, quorum solum remedium est non facere quae fecerunt » (S. Hier.) ; vel ut alii magis generaliter accipiunt : etiamsi sacrificiis Deum placare studeant, sive sacerdotes (offerentes munus) sive laici (afferentes munus), veniam non consequentur, nisi meliora meditati fuerint (Sanct.) ; demum alii : etiam sacerdotem qui tale contrahit matrimonium, deleat Deus (S. Cyr. Rib.; ita Chald. quoque ; utique admittebantur talia a sacerdotibus Esd. 10, 18. Neh. 13, 28. 29). A talibus et pro talibus Deus non admittit minchah. Incruentum sacrificium commemorari videtur vel quia « pro anima quae tetigerit aliquid immundum et quidquam de immunditia hominis iuxta omnem impuritatem qua pollui solet », oblatio similae pro peccato fieri potuit (Lev. 5, 2. 3. 11), vel ne Deus oblationem respuere credatur propter defectum victimae, sed propter ipsius offerentis indignitatem ; in cruento enim sacrificio facile defectus adesse poterat et saepe admittebatur tempore Malachiae (cf. 4, 8. 13), non item in incruento, quia dummodo recta materia offerebatur, v. g. simila et oleum et vinum, eo ipso oblatio erat munda et legitima. Unde ne in hoc quidem loco opus est minchah generali acceptione sacrificii intelligi. explicare censenda est. Recentiores autem varia coniectant : vigilem et respondentem significare omnem viventem, qui scil. mortis somnum nondum dormiat, sed vocanti et pulsanti respondere possit ; vel esse locutionem petitam a militibus vel custodibus nocturnis, qui dum excubias agant alios aeelamare et responsum elflagitare soleant (Ges. Thes. p. 1004. Fürst C.), aut posse verti puerum ettestem i. e. sobolem ; *Y puerum ex arabico derivare conantur, vel puerum ita voeari quia sit alacer, excitatus etc. (cf. Schegg, Reinke, Keil) ; vel designari vigilem et loquentem i. e. omnem viventem (Hitz. Trochon) etc. ; cf. Zach. 9, 8 3xj1 *^3y. Si r^» in mitiore significatione capi posset : amoveat eum Deus de Iacob, versio LXX donec humilietur i. e. poenitentia actà ad obedientiam humilis revertatur, bonum praeberet sensum et spem veniae et emendationis propositum exhiberet; et revera mitior illa significatio non prorsus abesta verbo; vide 1 Sam. 20, 13. At cum ceteroquin semper de excisione et deletione adhibeatur, non erit satis consultum ab ea frequentissima notione recedere. Si quis censet *y signilicare ezcitantem, melius ad sensum verteretur : perdat Deus et suadentem et obedientem i. e. qui lale facinus suadet et qui suadenti obsequitur.
2:13
v. 13 « Et hoc rursum fecistis : operiebatis lacrimis altare Domini, fletu et mugitu, ita ut non respiciam ultra ad. sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra » ; — hebr. et hoc secundum (alterum) facitis; aliud additis crimen priori (v. 10). Explicat S. Ifier. : « quod nobis ab Hebraeis sit traditum, disseramus : derelictae uxores israeliticae et in toris maritorum alienarum gentium feminas contemplantes ad Dei solius auxilium confugiebant, diebus ac noctibus ante altare Domini provolutae lacrimis, gemitu atque eiulatibus invidiam faciebant eius providentiae, quod non respiceret humana et miserias non iuvaret ». Iniuriae quae sentitur magnitudinem effert ex doloris. significatione maxima et ex ira divina qua Deus iam non se respicere ait ad oblationem rite factam neque placationem admittere. Operire, ut notat Sanct., aliquid importat magnum et abundans ; altare opertum dicitur fletu quia multae erant feminae quae in templo diu ac saepe lacrimabantur. Idem advertit, feminas esse valde impatientes iniuriae, maxime cum a viro aut a pellice se contemni videant; sequi solere furorem et clamorem qui viciniam compleat. Verum viri iniuriam factam esse et peccatum commissum solita contumacia agnoscere nolunt, hac in re sacerdotum duritiem et callum imitati (ef. 1, 6. '). Quam mentium habitudinem describit, dum eos facit quasi admirantes, quod Dei iram incurrerint, et nescientes qua de causa sint ei exosi :
Matrimonia illa cum alienigenis ex libidine inita uxoribus prioribus erant perniciei ; maxima enim iniustitia eiiciebantur a viris et repudiabantur. Harum dolores et gemitus, quos coram Domino vindice iuris laesi effundunt, propheta describit
2:14
v. 14 « et dixistis : quam ob causam ? quia Dominus testificatus est inter te et uxorem. pubertatis tuae, quam tu. despexisti et haec particeps tua et uxor foederis tui » ; — Deus enim qui matrimonium instituit ita ut sit inviolabile et foedus perdurans — Gen. 2, 24 quem locum multi hic bene allegant ; cf. S. Hier. Theod. Theod. M. Alb. Rib. Sanct. Lap. Tir. Gord. Calm. — est etiam foederis initi, utpote rei sacrae, testis et vindex ; erat scil. festis cum matrimonium iniretur, inter uxorem et virum. Unde Laban ad lacob: « intueatur, inquit, et - iudicet Deus inter nos, si afflixeris filias meas et si introduxeris alias uxores super eas : nullus sermonis nostri testis est absque Deo, qui praesens respicit » (Gen. 31, 49. 50) et Raguel filiam Saram copulavit Tobiae dicens: «Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Iacob vobiscum sit et ipse coniungat vos » (Tob. "1, 15); quare de muliere infideli dicitur : « pacti Dei sui oblita est » (Prov. 2, 18). Deus igitur sanxit, firmavit matrimonium ; eo auctore factum est et stipulatore (ita Mar. sim. Sa, Lap. Men. Schegg, Reinke, Trochon). Quae est prima et valentissima ratio, cur ab iniusto divortio abstinendum esse vates doceat. Alias addit quae aptae sunt ad animos recordatione amoris pristini et felicissimi emolliendos et ad miserationem et priscam fidem flectendos ; vocat enim urorem pubertatis tuae, quam scil. iuvenis duxit, cui primos et ardentissimos amores consecravit'et ex qua suavitates plurimas percepit (cf. Sanct.); «laetare cum muliere adolescentiae tuae» (Prov. 5, 18). Quam inhumanum et crudele, eam nunc despicere, vel ut in hebr. habetur, in eam. perfide agere, fidem datam frangere— et tamen erat et est socia tua; in memoriam duro marito revocatur suavis illa et dulcis societas cum uxore et quomodo per annos fideliter et amanter omnia communia inter se habuerint et gaudia et moerores. Talis autem societas diuturna et earundem rerum experientia et mutua inter se oblata consolatio et confortatio quam maxime animos solet arctissimo vinculo copulare, eiusque rei memoria apta est ad saxea pectora emollienda. Ultimo loco graviter monet, eam uxorem esse wrorem foederis tui i. e. quacum legitime verum ac sanctum foedus iniit, quod rescindere impium sit, praesertim si ex libidine fiat et impuro amore in alienam et extraneam. Virum igitur monet, quantopere eum deceat esse constantem, ne sibi ipsi maculam inurat, foedus a se sollemniter initum turpiter violans; aliam non esse foederis uxorem, sed libidinis instrumentum. Quare in hebr. (uti versus concipi potest) pergit vates : et (ita) nemo agit, qui reliquias spiritus habet i. e. qui ex aliqua parte adhuc vera doctrina et spiritu Dei est imbutus vel sua ratione humana rite uti velit; in matrimonio enim non libidinem esse quaerendam, sed semen Dei, scil. ut filios procreent servos Dei, ut benedictionem in semine Abraham in filiis consequantur (cf. Tob. 6, 22). Verum plerumque rem aliter concipiunt : foedus illud sancte est servandum, quia uterque coniugum a Deo est formatus, idem Dei spiritus utrique est communis :
2:15
v. 19 «nonne unus fecit et residuum spiritus eius est? et quid unus quaerit nisi semen Dei » ? — nonne idem Deus etiam mulierem creavit ? nonne communis utrique spiritus, quia quod fuit Adae residuum, id datum est Evae (Sanct.). Deus enim in hominem inspiravit spiraculum vitae et residuum spiravit in mulierem, i. e. aequalem utrique dedit animam ; uno eodemque quasi spiraculo (neque enim nisi semel in eos inspirasse legitur) animavit utrumque (Tir.).- Cum ergo corpus mulieris sit ex costa Adami formatum et anima eius sit quasi residuum spiritus, flatus sive halitus Dei, par est virum et uxorem tantam coniunctionem non dissolvere, sed admonentur ut unius plane animi et affectus sint (ita Lap. Men. Tir. ; sim. S. Hier. Rup. Rib. Sanct. Sa, Mar. Schegg). Et quid unus ille scil. Deus quaerit, nisi - sanctos gigni filios ex' fideli patre et matre? vult, ut semen sanctum, populus Dei propagetur, ut populus nascatur qui in cultu Dei bene instituatur et se semen Dci i. e. spiritu Dei imbutum et animatum revera praebeat. Sed num tales filii ex coniugiis cum idololatris exorientur ? Vel Deus populum suum sanctum vult conservare, non vult semen adulteratum per matres alienigenas, uti fecerunt tempore Esdrae : « commiscuerunt semen sanctum cum populis terrarum » (Esd. 9, 2). Ita iidem explicant. eorum favere incontinentiae. Nam post genitos Ismael et Isaac duxit Ceturam et filios genuit ex concubinis ; « quomodo dicent eum quaesivisse semen Dei, cum populus Dei non per filios concubinarum, sed per Isaac esset propagandus ... certe si hoc propheta diceret, facile responderent ludaei se verius semen Dei quaerere i. e. propagationem populi Dei, non autem infidelium populorum, ut Abraham » (Rib.). Commodior sane et aptior est ea explicatio, quam recentiores quidam proponunt (cf. apud Calm. Reinke, Trochon, Pressel) simulque facilior : non-unus i. e. nullus ita agit qui levissimo divini spiritus residuo est instructus ; an istud faceret, si solum semen sanctum et posteros Deo consecrandos quaereret? non prolis amore, sed libidine ad talia coniugia cum infidelibus et ad repudia legitimarum impelluntur. Locutio 71N7x5 potest illum habere sensum ; cf. Num. 16, 15. 1 Reg. 8, 56. Hanc explicationem etiam tangere videntur LXX, cum satis facile ad variam LXX lectionem accommodetur, sive legeris ob xaAov émot- 73s... (cum cod. vatic.) sive obx 31Àoz 2xotnasv (cum cod. alex. et cod. syr. hexapl. etc.), sensus utrimque erit : eum qui habeat residuum spiritus, talia non esse perpetraturum. LXX legerunt ^N pro TN. Unde eis praecipitur : « custodite ergo spiritum vestrum et uxorem - adolescentiae tuae noli despicere » ,— hebr. cavete spiritui vestro et in uxorem adolescentiae tuae ne (quis) agat perfide ! i. e. cavete ne spiritus Dei a vobis recedat, ne penitus eum amittatis (cf. Neh. 9, 20), ne abducamini libidine et voluptate vincente et penitus exstinguente spiritum bonum et Dei in vobis imaginem ; ergo aliis verbis « cohibete malas appetitiones » (Theod. S. Hier. Rib. Lap.), ne istae mentem et rationem subvertant et id quod in homine est divinum perdant et exstinguant. Cur autem uxor non debeat repudiari, aliam rationem addit ex textu hebr.
2:16
v. 16 quia odio habens (ego) dimissionem, dicit Dominus Deus . Israel, et qui talia agit, iniquitate operit vestimentum suum i.e. palam et magnopere iniquitate oppletus apparebit. Nexus iste est facilis et obvius. Difficiliora sunt vulg. verba, quae repudium et divortium non reprehendere et impedire, sed permittere et commendare videntur v. 16 « cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel ; operiet. autem. iniquitas vestimentum eius, dicit Dominus exercituum ; custodite spiritum vestrum et nolite despicere » ; — sed cum in antecedentibus divortia adeo reprehendantur, nunc certe non possunt suaderi, si quis odio habet uxorem ; tali enim ratione omne divortium et repudium facillime vestiri potest et sine odio nullum fit. Unde textum aliter explicant; et S. Hier. quidem verba illa considerat ut dicta et obiecta a Iudaeis ex Deut. 24, 1 seq. «statimque respondit : hoc quidem in lege praeceptum est, sed propter duritiem cordis vestri. Quod plenius Dominus in evangelio prosequitur : quicumque autem excepta causa fornicationis uxorem inique dimiserit, operiet vestimentum eius iniquitas » (sim. Men.). Alii ea per ironiam dici censent : dimitte, si vis ; atscelere te undique operies quasi vestimento (Rib.) ; alii : dimitte eam potius liberam, ut sui iam sit, non alieni ac tyrannici iuris (Sanct.) ; id satius est, quam ut eam domi perpetim ut servam affligas ; sed scito quod iniquitatem non evades (Lap.). - Alii causas repudii restringunt ad odium zustum quod non ex qualibet re vel mala affectione, sed ex delicto uxoris, ex eius adulterio ortum sit (cf. S. Cyr. Theod. M.). Iniquitas ea dicitur operire vestem, quae sit patens et conspicua et totum hominem involvat et circumdet ad instar vestimenti (cf. Lap. Mar. Men. Tir. Schegg, Reinke, Trochon). De ultimo membro cf. v. 15. Textum hebr. vertunt veteres, uti S. Hier. i. e. si odio habes, dimitte; Syrus verba ea omittit. Chald. etiam in secundo membro addit negationis particulam : nec obtege peccatum vestimento tuo. Tieinke ita : si quis ex odio dimittit, crudelitate operit vestem suam. Sed planior est et ad verba hebr. magis accommodata et ad sensum et nexum prorsus facta versio recentiorum : quia odio habens dimissionem, dicit Dominus (cf. Hitz. Schegg, Keil, Pressel, Trochon et iam invenitur apud aliquos rabbinos, quos Arias, Lap. Ros. commemorant). Est enim N32 participium ; unde quis sit odio habens facile suppletur ex. subsequenti dicit Dominus (cf. Zach. 9, 19) ; infinitivus n» est obiectum. Neque id ullo pacto contradicit permissioni Deut. 24, 1 datae. Nam eo in loco non conceditur divortium illimitate, sed ex gravissima solum causa, ex fornicatione vel adulterio a muliere commisso ; tempore autem Malachiae agebatur de frequentia repudiorum, quae ex libidine fiebant et ex amore alienigenarum. Deinde cum Deus docente Christo libellum repudii solum concesserit [udaeis ob cordis duritiem atque ab initio ipso naturae instituto matrimonium statuerit et declaraverit insolubile ac perpetuum, iure merito dicitur odio habere repudium.
2:17
Prophetae praecedentes cum reditum ex captivitate annuntiarent, ei fere continuo adiunxerunt splendida de instauratione messianica vaticinia. Ita fit, ut ipsum reditus tempus saepe proponi videatur tamquam periodus prosperitatis et felicitatis abundantissimae. Reditum v. g. promittit Ezechiel ; sed immediate addit : « et replebo vos hominibus et iumentis et multiplicabuntur et crescent ; et habitare vos faciam sicut a principio bonisque donabo maioribus quam habuistis ab initio... nec auditam faciam in te amplius confusionem gentium et opprobrium populorum nequaquam portabis... et salvabo vos ex universis inquinamentis vestris et vocabo frumentum et multiplicabo illud et non imponam vobis famem ; et multiplicabo fructum ligni et genimina agri, ut non portetis ultra opprobrium famis in gentibus... terra illa inculta facta est ut hortus voluptatis et civitates desertae et destitutae atque suffossae munitae sederunt... et scient gentes quaecumque derelictae fuerint in circuitu vestro, quia ego Dominus aedificavi dissipata plantavique inculta, ego Dominus locutus sim et fecerim...requiescere vos faciam super humum vestram... percutiam illis foedus pacis, fundabo eos et multiplicabo... et scient gentes quia ego Dominus sanctificator Israel » etc. (Ez. 36, 10. 13. 29. 35; 37, 14. 22). Et quam splendide urbis instauratio erat annuntiata ab Isaia (49, 1'1 ; 54, 1 seq.), a Ieremia (83, '1 seq. 31, 38; 32, 26 seq.), a Zacharia (2, 2 seq.) ? Verum eventus omnem fallere videbatur exspectationem. Iudaei reduces ex Babylonia et ab externis vexabantur inimicis et. domesticis quoque affligebantur calamitatibus. Templi urbisque initia parva erant et admodum exilia et hostium insuper infestationibus turbata, impedita; accedebant sterilitatis famisque plagae et tantum aberat, ut gentes maiestatem ac potentiam Dei Israel et populi electi dignitatem eximiam agnoscerent et venerarentur, ut utrumque opprobiis et dicteriis afficerent (cf. Esd. 3, 12; 4, 4 seq. Neh. 1, 3 seq. 2, 19; 5, 2 seq. Agg. 1, 6; 2, 11). Neque ea rerum conditio in melius mutabatur templo urbeque exstructis. Sub alienorum imperio vitam trahebant penuria afflictam (Mal. 1, 7. 13); at quis nesciat animum quo maiore prematur miseria, eo ardentiore desiderio et cupiditate avidiore anhelare ad tempora meliora? Atqui talia oraculis certissimis promissa erant Israelitis; ergo non erit mirum, si magna cum impatientia, uti homines solent, eorum temporum adventum prospexerint et se longiore iam exspectatione et spe vana delusos esse conquesti sint. Neque id mirum est quod magnam rerum afflictarum partem non propriae negligentiae, socordiae et divini cultus virtutumque neglectui adscripserint, sed suae infidelitatis obliti aequam se ac iustam bonorum mensuram a Deo accepisse negaverint ; is enim est hominum animus, ut fausta quidem promissa avide capiat, at quae ab ipso sint praestanda ut illis potiatur, tum maxime negligat si strenuum virtutum solidarum exercitium requiratur. Hisce suppositis iam populi intelliguntur querelae quas refert Malachias et modus ille quo eis obviam it propheta. Censent enim illi comparatione instituta cum gentibus, se iniquius a Deo adhiberi neque Deum in adimplendis promissis esse solertem, se autem iniuste negligi et fruStra ius suum et adversariorum punitionem, quae duototies sint promissa, exspectare. Huncautem animorum morbum propheta more suo quaestione proposita et acri accusatione prolata in medium affert, ut ipsi sibi conscii fiant malitiaelatentis ; v. 4'1 « Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: in quo eum fecimus laborare ? in eo quod dicitis : omnis qui facit malum bonus est in conspectu Domini et tales ei placent ; aut certe ubi est Deus iudicii » ? — Dominum fatigant, fastidium ei et nauseam afferunt ; « illud laborare magnum habet pondus, neque enim leve est illud onus in quo sustinendo laborare dicuntur et lassari divini humeri » (Sanct.). Aegerrime scil. ferunt quod i Ipsi qui sint populus Dei, adeo sint in rebus angustis et afflictis constituti, dum gentiles peccatores mundi dominatione, opibus, potentia potiantur — unde cum acerbitate dicunt, tales peccatores utpote beneficiis et favoribus divinis exornatos iam a Deo approbari eique pro rerum eventu esse acceptos; simul animis exulceratis omnem defensionem Dei excludentes et reiicientes addunt : aut si quis obloqui et. Dei causam tueri vellet, ubi est i. e. certissime et. apertissime nullibi cernitur illud iudicium quod Deus toties gentibus annuntiavit, illud iudicium, ille status quem suo populo se restituturum esse toties pollicitus est. Non sine acerba impatientia Deum vocant 2udicii Deum, utpote qui ius et iustitiam in terris efficere, populo suo bona foederibus promissa tamquam ius suum reddere se velle sollemniter saepe sit professus et vindictam in gentes frequenter sit comminatus (cf. Is. 26, 9; 34, 5; 40, 27; 58, 2; 59, 11; 60, 15. Ez. 99, 21. Dan. 71, 10. Os. 6, 5. Soph. 3, 5. 8 etc.). Bene monet S. Hier. illas fundi querelas, quibus homines videntes malorum prosperitatem saepe exagitantur ; ita Ps. 38 et '/2 ; Iob 21, 1. Ier. 12, 14. Hab. 4, 3. 13. « Reversus ergo populus de Babylone et videns cunctas in circyitu nationes ipsosque Babylonis idolis servientes abundare divitiis, vigere corporibus, omnia quae bona putantur in saeculo possidere, se vero qui habeat notitiam Dei squalore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit : non est in rebus humanis providentia ... aut certe si Deus cuncta diiudicat, ubi est illius aequum iustumque iudicium » (S. Hier)? Expostulationi obviam it propheta modo aptissimo. Querelis enim eorum respondet (cf. Lap. Mar. Tir.), venturum esse Dominum iudicii et foederis ; at ipsi videant, num sint ad iudicem illum qui districtum iudicium etiam in suum populum sit exerciturus, rite excipiendum praeparati ; ipsi perpendant, num non eius adventus potius ruinae sit futurus illis, qui impii cum sint et rerum divinarum 'contemptores, tamen cum Deo expostulare audeant. Tempore enim messianico districtum fore iudicium etiam adversus magnam populi electi partem, iam in antecePrimo promittitur praecursore praemisso Dominum novi foederis conciliatorem venturum esse :
2:4
MALACHIA. - Profeta, l'ultimo del canone del Vecchio Testamento, detto perciò « sigillo dei profeti ». Profetò dopo l'esilio, durante la dominazione persiana, di cui ricorda il peḥāḥ (« governatore »), e dopo il ripristino del culto nel tempio zorobabelico (Mal. 1, 10; 2, 4 sgg.; 3, 1. 10). Non risulta però se prima, durante o dopo il ritorno di Esdra-Neemia in Palestina. …
2:6
… affine hôrāh) denotava la direttiva (orale) che i sacerdoti davano in nome di Jahweh, specie in materia di osservanza rituale (sacrifici vari e modalità, condizioni della purità, criteri della lebbra, ecc.), a quanti li interrogavano; cf. Agg. 2, 11; Mal. 2, 6-9. I depositari e dispensatori della t. erano i sacerdoti: Mich. 3, 11; Ier. 2, 8; 18, 18; Soph. 3, 4; Ez. 7, 26; 22, 16; 44, 23 (cf. Lev. 14, 57); cf. Hab. 1, 2-4 e Lam. 2, 9. Affidata …
2:10
BIBLI: In generale: H. Höpfl - A. Miller - A. Metzinger, Introductio specialis in Vetus Testamentum, Roma 1946, pp. 532-535. Studi: S. ab Auscio, De matrimonium mixti apud Mal. 2, 10-16, in Verbum Domini, 11 (1931), pp. 366-71; B. Mariani, De sacrificio a Malachia (1, 10-11) predicto, in Antonianum, 6 (1934), pp. 193-242, 361-82, 451-74; I. Kroon, De Wederhouti van …
2:11
Si insiste anche nel riprovare il m. con straniere quale causa di sincretismo religioso e di corruzione morale (cf. Gen. 28, 6-9; Iud. 3, 5 sg.; I Reg. 11, 1 sg.; Mal. 2, 11 sg.; Eid. 9, 1 sgg.; Neh. 10, 30; 13, 23-25). In modo particolare la proibizione valeva per le varie popolazioni cananee della Palestina o delle regioni limitrofe (cf. Ex. 34, 11-16; …
2:14
Infine sono da rilevarsi i testi che raccomandano la perfetta fedeltà coniugale (Prov. 5, 15-20; 6, 24-35; 23, 26-28; Eccl. 9, 1-13; Mal. 2, 14 sg., ecc.) o descrivono la moglie ideale (Prov. 31, 10-31; Eccl. 26, 1-24) in opposizione a quella perversa (Eccl. 25, 17-36). Per la preferenza dello stato matrimoniale rispetto …
2:17
… di Jahweh e Jahweh, ma poi si attribuirono le teofanie a un a. per salvare la trascendenza di Dio), B. Stein, limitando la sua indagine all'a. dell'Esodo (Ex. 3, 2; 14, 19; 23, 20-3; 32, 34; Num. 20, 16; Ios. 5, 14; Iud. 2, 1-4; Is. 63, 9; Mal. 2, 17; 3, 1) propugna l'identità: l'a. di Jahweh è lo stesso Dio onnipresente che esce dalla sua trascendenza per apparire e operare in un luogo, e l'espressione era la più appropriata …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.