Daniele
Prophetia DanielisIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Contiene la narrazione di sei fatti (capp. 1-6), più o meno miracolosi, e quattro visioni profetiche (capp. 7-12). Narrazioni stilisti- camente simili a quelle dei capp. 1-6 contengono i
Haydock
Daniel, whose name signifies "the judgment of God," was of the royal blood of the kings of Juda, and one of those that were first of all carried away into captivity. He was so renowned for his wisdom and knowledge, that it became a proverb among the Babylonians, "as wise as Daniel;" (Ezechiel xxviii. 3.) and his holiness was so great from his very childhood, that at the time when he was as yet but a young man, he is joined by the Spirit of God with Noe[Noah] and Job, as three persons most eminent for virtue and sanctity, Ezechiel xiv. He is not commonly numbered by the Hebrews among the prophets, because he lived at court, and in high station in the world: but if we consider his many clear predictions of things to come, we shall find that no one better deserves the name and title of a prophet; which also has been given him by the Son of God himself, Matthew xxiv.; Mark xiii.; Luke xxi. (Challoner) --- The ancient Jews ranked him among the greatest prophets. (Josephus, Antiquities 10:12.; 1 Machabees 2:59.) Those who came after Christ began to make frivolous exceptions, because he so clearly pointed out the coming of our Saviour, (Theodoret) that Porphyrius has no other method of evading this authority except by saying, that the book was written under Epiphanes after the event of many of the predictions. (St. Jerome) --- But this assertion is contrary to all antiquity. Some parts have indeed been questioned, which are found only in Greek. They must, however, have sometime existed in Hebrew or Chaldean, else how should we have the version of Theodotion, which the Church has substituted instead of the Septuagint, as that copy was become very incorrect, and is now lost? (Calmet) Some hopes of its recovery are nevertheless entertained; and its publication, at Rome, has been announced. (Kennicott) --- In a title, it seems to make the Daniel visited by Habacuc, a priest; but it is abandoned. (Calmet) --- This version of course proves that the original was formerly known; and the loss of it, at present, is no more decisive against the authenticity of these pieces, than that of St. Matthew's Hebrew original, and of the Chaldean of Judith, etc., will evince that their works are spurious. (Haydock) --- Extracts of (Calmet) Aquila and Symmachus seen by St. Jerome, (Worthington) are also given in the Hexapla. Origen has answered the objections of Africanus, respecting the history of Susanna; and his arguments are equally cogent, when applied to the other contested works. The Jews and Christians were formerly both divided in their sentiments about these pieces. (Calmet) See St. Jerome in Jeremias xxix. 12. and xxxii. 44. --- But now as the Church (the pillar of truth) has spoken, all farther controversy ought to cease; (Haydock) and we should follow the precept, Remove not the landmarks which thy fathers have placed, Deuteronomy xix. 14. See N. Alex.[Noel Alexander,?] t. ii. St. Jerome, who sometimes calls these pieces "fables," explains himself, by observing, that he had delivered "not his own sentiments," but those of the Jews: quid illi contra nos dicere soleant. (Calmet) --- If he really denied their authority, his opinion ought not to outweigh that of so many other (Haydock) Fathers and Councils who receive them. They admit all the parts, as the Council of Trent expressly requires us to do. See St. Cyprian, etc. also the observations prefixed to Tobias, (Worthington) and p. 597. (Haydock) --- [Thomas?] Paine remarks that Daniel and Ezechiel only pretended to have visions, and carried on an enigmatical correspondence relative to the recovery of their country. But this deserves no refutation. By allowing that their works are genuine, he cuts up the very root of his performance. (Watson) --- Daniel, according to Sir Isaac Newton, resembles the Apocalypse (as both bring us to the fall of the Roman empire) and is "the most distinct in order of time, and easiest to be understood; and therefore, in things that relate to the last times, he must be made a key to the rest." (Bp. Newton) --- Yet there are many difficulties which require a knowledge of history; (St. Jerome; Worthington) and we must reflect on the words of Christ, He that readeth, let him understand, Matthew xxiv. 15. Daniel (Haydock) is supposed to have died at court, (Calmet) aged 110, having written many things of Christ. (Worthington) --- His name is not prefixed to his book, yet, as Prideaux observes, he sufficiently shews himself in the sequel to be the author. (Haydock)
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF DANIELS PROPHECIE. 5 paragrafi
DANIEL of the tribe ch. 1. v. 6. of Iuda, & ch. 1. v. 3 & 4. Reg. 20. v. 18. royal bloud, about the age of Daniel of the royal bloud. tenne yeares, was caried into Babylon with other children for hostage, when Nabuchodonosor inuaded the kingdom of Iuda, in ch. 1. v. 1. the third yeare of king Ioakim. His whole life (in al about an hundred and tenne yeares) He vvas most holie: was most pious, with such zele of Gods honour, and common good of his countrie, that he was called by an Angel, ch. 9. v 23. vir desideriorū, the man of (godlie) desires: Ezech. 14. & 28. f ch. 6. v. 5. whom also Ezechiel, elder in yeares, prophecying part of the same time, ioyned with Noe and Iob for example of holie men; recounting most wise: and most loyal. him also the most renowmed of his time for wisdom. VVhose loyal fidelitie towards the king of Babylon, was so clere, that his malignant enimies said expresly of him: f We shal not find against this Daniel, anie occasion, vnles perhaps in the law of his God. His booke as wel in respect His booke is excellent: but hard to be vnderstood. of various important narrations of thinges done: as of most hiegh diuine Mysteries is very excellent: but withal very obscure, for that manie thinges here inserted, seme hardly to agree with other authentical histories; some thinges also are intricate in themselues; nor placed in order of time as they happened: and manie thinges so briesly related, that they can not be vnderstood, without the knowledge of prophane histories. As S. Ierom affirmeth Epist. 103. But as for an other difficultie which some make, denying the ch. 3. v. 24. ch. 13. ch. 14. Certaine partes of this booke are denied by the Ievves, and some others. It is probable that these partes were some times in the Hebrew, or the Chaldee. Prayer of Azarias, with the Hymne folowing, & the histories of Susanna, Bel, and the Dragon, to be Canonical Scripture, it is partly solued already, in the Annotations before the Booke of Tobie: where is shewed, that it is no iust exception against these, and other partes of holie Scripture of the old Testament, because they are not in the Hebrew Edition, being otherwise accepted for Canonical by the Catholique Church. And further it is very probable that these parcels were sometimes either in the Hebrew or Chaldee tongue, in which two languages (part in one, part in the other) the rest of this booke was written. For from whence els could the Septuagint Interpreters, Theodotion, Symmachus, and Aquila translate them? In whose Editions S. Ierom found the same. But S. Ierom, some wil say, calleth these Obiection out of S. Ierom. histories fables, and so did not account them Canonical Scripture. First we answer, that he reporting the Iewes opinion vseth their termes, not explicating his owne iudgement, intending only to deliuer sincerely that which he First solution. found in the Hebrew: Yet would he not omite to insert the rest, aduertising withal that he had it in Theodotions translation. Which answer is clerly iustified by his owne testimonie (li. 2. c. 9. aduersus Ruffinum) in these wordes: Wheras I relate (sayth he) what the Hebrewes say against the historie of Susanna, and the Hymne of the three children, he that for this reputeth me a foole, proueth himself a sycophant. For I did not explicate what myself iudged, but what they are wont to say against me. Secondly we Second solution. answer, that if S. Ierom did not thinke these partes to be Canonical, yet seing so manie other ancient Fathers, and now the whole Church hold them for Canonical, we so beleue them to be. For albeit the ancient Councels, and They are proued to be Canonical by the Councels, and other Fathers. others that recite catalogues of holie Scriptures, do not expresly say, as the councel of Trent lastly doth (Sess. 4.) that al the partes of bookes by them recited, are Canonical; yet they do not except anie partes of this Booke: and therfore speaking indefinitly, do in dede include al, and not exclude anie parcels vsually read in the Church as these are. Moreouer very manie ancient Fathers do expresly alleage these partes as Diuine Canonical Scriptures. Of manie we shal cite some.
The prayer of Azarias is alleaged as diuine Scripture by S. Cyprian, The prayer of Azarias. Ser. de lapsis. by holie Ephrem, li. de humilitate comparanda. ca. 9. by S. Chrysostom, ho. de tribus pueris. Leontius Cyprius, apud Eutym. par. 1. Panopliae, tit. 8. Patianus, Parenesi in Poenitentiam. S. Augustin, Epist. 122. & li. de natura boni. c. 16. S. Fulgentius, ad Venatiam de poenitentia. c. 16. Likewise the Hymne of the three children is alleaged The Hymne of the three children. by most of the same, and by diuers others. As by S. Ierom himself, in c. 3. ad Galatas, & Epist. 49. de muliere septiesicta: S. Ambrose, Praefatan Psalmos; & li. 6. in Lucanum, c. 2. Concilium Toletanum, c. 13.
In like maner the historie of Susanna is cited as holie Scripture by S. Ignatius, The histore of Susanna. Epist. ad Magnesianos. Tertullian, li. de corona militis. S. Cyprian li. 1. Epist. ep. 8. & 40. S. Chrysostom. Ho. 1. in fine, hath a whole sermon of Susanna, as vpon holie Scripture. S. Ambrose, li. 1. de Officijs, c. 18. li. 3. c. 14. & li. 3. de Spiritu Sancto. c. 7. S. Augustin, Trast. 36. in Ioan. & Ser. 118. & 242.
Finally the histories of Bel, and of the Dragon are iudged Diuine Scripture The histories of Bel, and the Dragon. by S. Cyprian, li. 1. Ep. ep. 4. & li. 3. ep. 1. & li. 4. ep. 6. S. Basil, ho. in diuites auaros. S. Athanasius, in Synopsi briefly explicating the argument of this whole booke, maketh expresse mention of the Hymne of the three children; and of the histories of Susanna, and of Bel, and the Dragon.
To conclude therfore with whom we begane, S. Ierom speaking of this The contents in general. whole Booke, saith: Daniel temporum conscius, & totius mundi philoistor, Epist. ad Paulm. lapidem praecisum de monte sine manibus, & regna omnia subuertentem, claro sermone pronuntiat. Daniel skilful of times, a studious historiographer, in cleare speach sheweth the stone cut out of the mountaine without handes, which ouerthroweth al kingdomes. Signifying the principal contents of this booke to be, that al other kingdomes (namely for example sake, the foure great Monarchies, the fist of the Chaldees, the second of the Medes and Persians, the third of the Grecians, and the fourth of the Romanes) should be ouerthrowne, one after an other; and only the kingdom of Christ our Sauiour, borne of a perpetual virgin, shal In particular. be permanent for euer. More particularly this Booke may be diuided into three partes. In the first six chapters especially are declared (for most part Diuided into three partes. in maner of historie) certaine actes of Daniel, with the other three Hebrew children, and of the kinges of Babylon. In other six chapters is more directly prophecied of Christ; and of Antichrist; of the perpetual glorie of Christs kingdom, and vtter destruction of the others; with the end of world, and general iudgement. In the two last chapters are conteyned the histories of holie Susanna; and of the idols Bel, and the Dragon.
Cornely
CAPUT V 24 paragrafi
283. — Ultimum inter prophetas maiores locum in canone lIudaeorum alexandrinorum et Christianorum occupat Daniel, cuius librum, utpote viri, qui munere prophetico non sit functus, Palaestinenses inter 'hagiographa recensent. De eius vita praeter ea, quae ex eius libro colligimus, certi nihil nobis est traditum.
Oriundus ex nobili familia tribus Iuda natus est versus finem regni losiae; si Fl. Iosepho fides est, ex stirpe regia descendit, Ps. Epiphanius eum in Bethabara superiore natum dicit patrisque nomen Sabaan fuisse refert!. Admodum iuvenis a. 4. loakim, quum Nabuchodonosor Aegypti rege Nechao prope Charcamis devicto totam Asiam citeriorem occupasset et Ierosolyma prima vice expugnasset, cum aliis nobilibus Iudaeis in Babyloniam abductus est?. Captivorum sors satis fuit mitis; leste enim Beroso Nabuchodonosor vix regno potitus eis colonias in Babyloniae locis maxime opportunis assignavit, in quibus, uti ex prophetarum libris satis constat, suis legibus utebantur?. Ex iuvenibus autem nobilioribus decoros forma ingenioque praeditos eligi iussit, qui in aula regia lingua et literis Chaldaeorum instituerentur, ut aulicis postea ministeriis adhibeventur*. Inter electos fuit Danzel, cuius nomen in Baltassaris est commutatum?. Licet iuvenis, patriae tamen Legi erat addictissimus; quapropter cum tribus amicis eadem indole conspicuis, Anania (Sidrach), Misael (Misach), Azaria (Abdenago), rogavit, ut mensae regiae dapibus abstinere ac solis leguminibus vesci sibi liceret, ne vetitorum ciborum usu contaminarentur. Periculo facto praepositus eunuchorum petitioni eorum annuit; iuvenes autem fidelitate et abstinentia sua tantam sibi meruerunt gratiam divinam, ut scientia quoque et sapientia condiscipulos suos longe superantes studiorum triennio expleto a rege ad aulica ministeria sint admissi. Prae omnibus autem eminebat Daniel, cui Deus etiam visionum et somniorum intelligentiam praebuerat (Dan. 1,1-21).
Neque ei sapientiae suae manifestandae occasiones defuerunt. Atque coram contribulibus quidem eam prima vice manifestavit, quum Su- 466 sanna, divitis cuiusdam Iudaei uxor pia, a duobus populi senioribus adulterii falso accusata et innocens mortis condemnata esset. Novo enim iudicio obtento seniores illos falsi testimonii coarguit atque convicit innocentemque mulierem liberavit (13,1 -65). Hinc « magnus factus est in conspectu populi a die illa et deinceps », atque ad tantam pietatis et sapientiae famam apud suos pervenit, ut alter propheta, qui paucis annis post Danielem captivus in Babyloniam adductus erat, eum pietate quidem cum Noe et Iob compararet, sapientia autem omnibus anteponeret (Ezech. 15,14.90;28,3). Neque minore gloria apud ethnicos est potitus. Etenim Nabuchodonosor, quum a. 2. (vel probabilius &. 19.) regni sui somnium vidisset, quo quam maxime erat perterritus sed cuius non amplius recordabatur, frustra a suis sapientibus eius explicationem postulavit; Danieli autem precanti Deus somnium istud una cum eius explicationerevelavit. Quofactum est, utNabuchodonosor Deum Danielis velut summum deum agnoscens non tantum prophetam secum in aula retineret, sed omnibus sapientibus chaldaicis praeficeret; provinciam quoque Babyloniam administrandam ei tradidit atque tres amicos eius socios et vicarios administrationis concessit (Dan. 29,1-49). Quibus in muneribus toto regno Nabuchodonosoris per quadraginta (triginta) circiter annos permanserunt. Magno quidem periculo expositi sunt Danielis amici, quum auream statuam a rege erectam adorare renuissent ; insigni autem miraculo in camino ignis illaesi sunt servati, ita utrex potentiam quoque Dei ludaeorum agnoscere sit coactus(3, 1-97). Daniel vero ipse altero Nabuchodonosoris explicato somnio praedictoque gravissimo morbo, quo septem annis incapax regni factus est rex, eum adduxit, ut ad mentis sanitatem reversus Dei iustitiam et magnitudinem palam profiteretur (3,98-5,34).
sed proficiscendi vel eundi sensu usurpatur; (cfr Ion. 1,3 « invenit navem DN2 euntem in Tharsis et descendit in eam QA N25 ut proficisceretur cum eis in Tharsis »;
Gen. 37,10; Exod. 6,11; Num. 32,6 etc.). Ante mortem igilur patris sui Nabopalasaris Nabuchodonosor a. 3. Ioakim castra movit contra Nechao, eumque a. 4. devicit atque Asiam citeriorem et Ierosolyma expugnavit. De morte autem patris certior factus in Babyloniam reversus thronum ascendit a. 5. Ioakim (a. 603. a. Chr.); pro
Babyloniorum autem more, «qui annum, quo rex thronum accipit, non numerant, Danieli annus 1. Nabuchodonosor est a. 6. loakim ; nam secundum Dan. 2,1 anno 2. Nabuchodonosoris iam effluxerant tres anni ab expugnatione Ierusalem et transmigratione Danielis (cír 1,5). Nisi cum aliis 2,1 legere malis « anno duodecimo Nabuchodonosor », quam sententiam longe probabiliorem esse censeo.
$. Daniel UL (vel EL Esech. 14,14 etc.) secundum alios : Iudez Dei vel Iuder divinus (cfr Dan. 13.), secundum alios « Index meus est Deus », vel si Gen. 30,6 comparatur : « Vindex meus est Deus » (Idem nomen gessit unus ex filiis David 1 Paral. 3,1, sacerdos quidam post exsilium 1 Esdr. 8,2; 2 Esdr. 10,7). — Nomen Baltassar vel potius Beltschazzar (nyNv053) ab aliis hodie explicatur Balat-su-uxur |. e. vítam eius protegat sc. Bel, ab aliis Belit-sar-usur i. e. Deliis protegat regem. Prior etymologia non plane convenit cum Dan. 4,8, ubi Nabuchodonosor : « cui, inquit, nomen Beltschazzar secundum nomen dei mei »; altera minore dilfficultato laborat, quum nomen Bilat (Beltis) per T et non per 'O esset transcribendum. Danielis autem nomen Baltassar non est confundendum cum regis Baltassar (5,1 etc.) nomine, licet Alex. et Vulg. utrumque eadem ratione reddant. Rex vocatur ILL Bilsarusur — Bel, protege regem. De his aliisque nominibus babylonicis ac pernicis libri efr Fuller The Speaker's Comm. VI. p. 242 sqq. et Knabenbauer Comment. in Danielem prophetam. Parisiis 1891. p. 70 sq. et passim. 6. Ex nomine hoc « praepositi eunuchorum » Q'O'?D 23 Iudaei antiqui concluserunt, Danielem eiusque amicos factos esse eunuchos (cfr Fl. Ioseph. Antiqu. X. 10,1), "quam sententiam aliqui Patres ita commemorant, ut non salis appareat, num eam approbaverint (Oríg. In Ezech. hom. 4,5.8: in Matth. t. XV. 5. M. 13,700. 703. 1265; — S. Hieron. Adv. Iovin I. 25; in Dan. 1,3. M. 23,25; 25,518 elc.), alii de eximia eius castitate explicant (Ps. Epiph. De vit. proph. 10. M. 43,404 : « Adeo continens [ooopwv] fuit, ut Iudaeis spado esse videretur »). Alteram hancsententiam amplexi suut plerique iuniores interpretes, quos enumerat Sanct. Comm. in Dan. Proleg. 2. scite addens, vocem DY?D, licet proxime spadonem significet, frequenter laliore sensu usurpari de ministris aulicis regum, ita ut D'O'1D 2" sit « praepositus ministrorum aulicorum ». Alexandrini Ier. 34,19 vocabulum vertunt ouvástze, Thargumistae plerumque N2* (princeps). Ceterum recte monet Vigourouz (La Bible et les découvertes modernes. II. p. 24) : « Dans tous les temps et dans tous les pays, il y & eu des noms de dignité qu'il ne faut pas entendre selon leur sens:-étymologique. Les grands connétables (comites stabuli) étaient chez nous de grands dignitaires du royaume, ^quoiqu'ils ne s'occupassent plus des écuries royales ». Cír etiam Gesenius Hebr. Handworterb. Ed. 9. 1883. p. 585; Fürst Hebr. Handworterb. Ed. 3. 1876. II. p. 97.
9284. — Nabuchodonosorem in regno secutus est filius Evilmerodach, qui Danieli amicisque eius munera a patre collata procul dubio continuavit; Iudaeis enim tantopere favebat, ut lechoniam regem e carcere eductum prae omnibus regibus, qui Babylone degebant, honoraret (& Reg. 25,91 sqq.; lerem. 52,31 sqq.); neque improbabile est, Danielis auctoritate regem Babyloniae, qui eo tempore, quo pater morbo illo à propheta praedicto laborabat, regnum administravit, ad tantam gratiam permotum esse. At duobus post annis iam occisus est Evilmerodach! successoremque habuit Neriglissor, cognatum suum, forte eundem, qui tamquam dux exercitus Nabuchodonosor Ierosolyma destruxit?. Qua occasione Daniel ex aula regia videtur esse remotus ; de Nabuchodonosoris enim proximis successoribus non loquitur. Neriglis- . Sor regnavit quatuor annis thronumque reliquit filio suo parvulo Labosordacho, qui post novem menses iam occisus est. Thronum occupavit unus ex coniuratis Nabonidus, qui ultimus fuit rex Babyloniae. Ut regnum suum confirmaret, filiam Nabuchodonosoris uxorem videtur duxisse, ex qua genuit primogenitum suum Baltassar. Septemdecim. annis thronum tenuit, sibique ultimis annis filium socium regni adiunxit?. Eo autem tempore Cyrus devictis Medis Lydiisque regnum Chaldaeorum aggressus est; Nabonidus in proelio fugatus Borsippam se recipiens filio Baltassari civitatem Babylonem defendendam reliquit. Dum Cyrus exercitu suo urbem obsidebat, Baltassar grande convivium fecit optimatibus suis atque temulentus vasa sacra e templo ierosolymitano ablata afferri iussit, ut in eis biberet cum uxoribus et concubinis suis. At eadem hora apparuit manus arcanas voces in pariete aulae conscribens; perterritus rex, quum nemo ex sapientibus eius scripturam legere posset, monitus a matre Danielem, qui e Susiana Babyloniam reversus erat (8,9. 27), advocari iussit, qui instantem regni interitum regisque mortem praedixit; eadem nocte Cyrus urbem expugnavit regnoque chaldaico finem fecit.
Babyloniae autem throno et imperio potitus, quum bello nondum confecto distineretur multis occupationibus, regni socium (vel fortasse melius : viceregem) constituit Medum quendam, qui urbem terramque subiectam administrare. Quodnamilli fuerit nomen, haudcerto constat. DariumMedum quidem Baltassari successisse Daniel tradit (5,31; cfr 9,11; 11,1); verum illonomine, quod ex solo libro nostro habemus, designari Cyaxarem I[., « Cyri avunculum, qui post Astyagem patrem regnavit in Medis », iam tradiderunt S. Hieronymus et Fl. Iosephus et admittunt hodie multi interpretes$. Apud novum regem Daniel non minore in gratia fuit, quam apud Nabuchodonosor fuerat ; inter tres enim summos magistratus est constitutus, quibus integri imperii satrapae omnes rationem reddere tenebantur. Quod quum aegre ferrent ethnici, regi persuaserunt, ut lege lata alium praeter se ipsum velut deum adorari vetaret; Danielem autem, quoniam impiam stultamque legem non observasset, legis violatae aceusarunt invitumque regem coegerunt, ut prophetam in lacum leonum mitteret. Quo in discrimine Dominus servum suum fidelem magno miraculo conservavit, quo agnito Darius publico decreto potentiam Dei Danielis professus est (6,1-28). Sed iam ad finem vergebant septuaginta exsilii anni a Ieremia praedicti ; secundum eiusdem prophetae praedictionem Iudaei aliaeque gentes Nabuchodonosori eiusque filio et nepoti (Evilmerodach et Baltassari) iam servierant (Jerem. 25,11; 2,7) ; mirum ergo non est, quod eo tempore Daniel ieiuniis ardentibusque precibus Deum magis quam antea obsecraret, ut populi sui misereretur (9,1 sqq.). Deus autem populi sui non erat oblitus; Darius, qui sexaginta duos annos natus regnum Babyloniae susceperat, post duos annos iam mortuus est atque Cyrus Babyloniam regno suo adiunxit regemque Babyloniae sese vocare coepit. Illo autem anno finitum erat tempus a Ieremia praedictum, atque unum ex primis Cyri negotiis fuit, ut non tantum Iudaeis sed aliis quoque gentibus a Nabuchodonosor transportatis permissionem in patrias suas sedes revertendi concederet; id quod ipse in inscriptione superstite testatur?. Daniel vero cum reducibus in patriam non est reversus; iuvenis 8. &. Ioakim transportatus finitis septuaginta exsilii annis fere nonagenarius fuit; quare in Babylonia remanere maluit, ut in aula Cyri reducum negotia ageret et idolorum vanitatem ethnico regi manifestaret. Fraudes sacerdotum Bel patefecit, Bel templumque eius destruxit, draconem, quem velut deum venerabantur Babylonii, interfecit; quum vero postulantibus Babyloniis, quia idola destruxerat, iterum leonibus esset obiectus, iterum a Domino conservatus est, ita ut Cyrus eadem ratione, qua Nabuchodonosor, Baltassar et Darius, potentiam Dei Danielis agnoscere sit coactus (15,1-42). Quamdiu supervixerit et quo mortis genere vitam finierit, ignoramus: 3. anno Cyri ultima, quam refert, visio adscribitur (10,1 sqq.)?.
bus adhibitis eorum historiam accurate narrant. De rege Baltassare autem, qui antiquioribus interpretibus non parvam creavit difficultatem cfr Vigourouz p. 463 sqq.» Brunengo 1. c. p. 370 sqq. Inscriptionibus repertis hodie constat,.eum filium Nabonidi fuisse ct patre in Borsippam fugiente urbem Babylonem defendisse. Duos autem reges, quando Babylon capta est, .thronum occupasse (Nabonidum eiusque filium Baltassarem) hic ipse innuit, quum Danieli promittat, se eum facturum esse tertium in regno suo, sc. post patrem suum seque ipsum (5,16. 29). Ita recte moderni. — Ceterum multi quoque assyriologi, solis monumentis cuneiformibus innixi, probabile habent, Ballassarem & patre in regni consortium esse admissum, cfr Lenormant Man. d'hist. des peuples de l'Orient. II. p. 27; Maspero Hist. des peuples de l'Orient. p. 519; Oppert Le peuple et la langue des Médes. p. 168; G. Rawlinson The five great monarchies. III. p. 10 etc.; atque ipse Schrader (Keilinschr. u. das A. T. p. 433 sqq.) nihil miri in co invenit, quod Baltassar, similiter ac Nabuchodonosor (lerem. 416,2), tam ante patris mortem velut primus belli dux titulo regis sit ornatus.
8. Secundum Ps. Epiph. De vitis proph. 10. « Daniel Babylone pacifice mortuus est et in regia spelunca splendide sepultus, atque ad hunc usque diem sepulcrum illius notissimum omnibus ibidem conspicitur ». Sed etiam in Susiana sepulchrum eius monstratur, atque 3. Cyri anno eum non amplius Babylone fuisse constat ex 10,4. Corn. a Lap. refert in vetusto quodam codice Basilii Porphyrogeniti Daniclem cum tribus eius amicis sub Atlalo capite plexum depingi, addit autem : « Cuius rei fides sit penes ipsum; nam nullus veterum Patrum vel historicorum, quod sciam, hoc memoriae prodidit ». In Martyrologio Rom. festum eius annuntiatur die 21. Iulii : « Babylone S. Danielis Prophetae ». Cfr de eius vita I. Pinius S. I. in Act. S. S. Iulii V. p. 117-031.
285. — Paucis his, quae de Danielis vita nobis sunt tradita, satis apparet quodnam Muxus difficillimis illis temporibus divina providentia ei imposuerit. Ezechiel et Daniel aequales fuerunt et ambo cum exsulibus transportati sunt in Babyloniam ; at Ezechiel inter contribules suos vixit, ut eos vaticiniis et concionibus consolaretur et exhortaretur, Danielis autem plane diversa fuit conditio. Quemadmodum Deus olim, quum filios Israel in Aegyptum ducere vellet, eis viam praeparaverat praemisso loseph, filio lacobi, in quo protectorem invenirent, ita etiam illo tempore, quo populi sui peccata exsilio punire cogebatur, exsulibus non defuit, sed eis quoque in Daniele amicisque eius protectores praeparaverat. Sapientissimo enim suo consilio ita res disposuerat, ut Daniel iam a. 4. Ioakim transportatus cum amicis suis in ipsa aula regia educaretur, gratiam regis divina sua sapientia sibi conciliaret, illoque tempore, quo Iechonias cum nobiliore populi parte in Babyloniam advenit, tanta apud regem et inter ethnicos auctoritate valeret, qua exsulibus maximo esset auxilio et praesidio. Quoniam in aula degebat publicisque negotiis erat implicatus, eadem quidem ratione, qua reliqui prophetae, concionibus suis populum erudire , ab idololatria avertere, in Legis observantia retinere non potuit; at efficacissima concio erat tota eius vita atque exemplo suo docuit, qua cum fidelitate et fortitudine Lex inter medios idololatras esset observanda solusque Dominus colendus. Profecto exsules, quum Danielem amicosque eius nec minis nec periculis a patria religione absterreri viderent magnaque miracula spectarent , quibus fideles Domini adoratores in caminum ignis aut in lacum leonum iniecti incolumes servabantur, quasi manu apprehenderunt, Dominum populum suum non dereliquisse nec promissionum suarum esse immemorem. Non minus igitur Daniel, quam Ezechiel, licet alia ratione, contribules suos in patria religione retinuit et confirmavit; sed visionibus quoque suis, quas procul dubio cum eis communicavit, eos est consolatus spe messianica ad novam vitam excitata certoque regni messianigi triumpho annuntiato.
At non in solis ludaeis exsulibus docendis et consolandis versabatur
Daniel, siquidem ad ethnicos quoque se eius munus extendebat, ut vix minus ethnicorum quam Iudaeorum propheta sit appellandus. In semine Abrahae enim benedicendae erant omnes gentes et salus, quae ex Iudaeis est (Ioan. 4,22), omnibus hominibus erat destinata. ludaeorum inter gentes dispersione, quae ab exsilio babylonico initium sumsit, Apostolis iam via praeparari coepta est, qua omni creaturae Evangelium annuntiare possent!; praeparandi autem animi quoque erant, ut bonum nuntium acciperent, removendaque praeiudicia , quibus a vero Deo et Domino suo agnoscendo et adorando arcebantur. Tam profundas radices in omnium antiquorum populorum animos egerat polytheismus, ut non nisi lento et continuo multorum saeculorum labore evelli et destrui posset; Danielis autem munus erat, ut hunc laborem illo in tempore et illo in loco susciperet, in quo difficilior erat. Destructo enim regno Iudaeorum verique Dei unico templo deleto Iahve ipse, quem velut Iudaeorum deum quendam nationalem ethnici habebant?, à Chaldaeorum diis videbatur esse devictus; sicut aliarum gentium idola, ita templi ierosolymitani sacra vasa in domum dei sui intulerat Nabuchodonosor (1,2) tamquam spolia, quae idola sua devicto Iudaeorum deo eripuissent. Ut hunc errorem praecaveret et destrueret, in ipsa aula regia constitutus est propheta noster cum amicis suis, qui potentiam , sapientiam , magnitudinem Domini potentissimis regibus eorumque regnis manifestarent. Revera Danielis vaticiniis et miraculo, quo amici eius in camino ignis servati sunt, adductus est Nabuchodonosor ut Deum Danielis esse « deum deorum et dominum regum » (2,47) profiteretur, cuius « omnia opera sint veritas et omnes viae iustitia » (4,34), publicoque decreto omnibus suis subditis interdiceret, « ne quis blasphemiam loqueretur contra Deum Sidrach, Misach et Abdenago, quoniam alius non esset deus, qui posset ita salvare » (3,96 [29]). Eadem ratione Darius Medus et Cyrus, quum Danielem ex leonum lacu incolumem egredi et idola Chaldaeorum impune destruere viderent, publico decreto potentiam et magnitudinem veri Dei proclamarunt (6,95 sqq. ; 14,42). Procul dubio magnis illis miraculis nec Nabuchodonosor nec Darius aut Cyrus ad monotheismum sunt conversi, neque is fuit decretorum istorum sensus, ut solum Deum Iudaeorum omnibus adorandum praescriberent ; nihilominus decretis suis ad veri Dei cognitionem in vastissimis suis imperiis propagandam non parum contulerunt. Luce enim clarius patuit omnibus, Deum Danielis , licet templum non amplius possideret, semper esse « Deum viventem et aeternum ; regnum eius non esse dissipatum sed in aeternum esse duraturum; eum esse salvatorem et liberatorem , qui faciat mirabilia in coelo etin terra » (6,97. 28). Iure merito igitur Danielem gentium quoque prophetam fuisse dicimus, cuius ministerio ad destruendam idololatriam usus sit Deus. Atque visiones eius, quum cunctae victoriam. quam veri Dei Messiaeque regnum de potentissimis regnis mundanis sit reportaturum, annuntient et describant, hancsententiam confirmant. Toto igitur libro suo Daniel magnitudinem excelsitatemque Domini celebrat, ideoque eum eadem ratione prophetam maiestatis divinae vocamus, qua [saiam misericordiae, Ieremiam iustitiae, Ezechielem fidelitatis divinae praecones fuisse diximus.
8 17. — De libri Danielis argumento, partitione , indole.
:. 986. — Liber Danielis, quem velut canonicum Ecclesia semper agnovit, hodierno hebraico libro, quem solum recipiunt Iudaei et Protestantes , multo est copiosior; protocanonico enim illi libro noster tamquam partes deuterocanonicas inserit vel addit orationem Azariae et hymnum trium Danielis amicorum (3,295 -90), historiam Susannae (13, . 1-65), narrationem de Bel et dracone per Danielem destructis (15,1- 42). Num additamenta haec ad primitivum librum iam pertinuerint, an eidem recentiore tempore sint adiecta, non est, cur hoc iam loco inquiramus; infra (291 sqq.) de eorum origine et auctoritate dissercmus atque in libri nostri argumento describendo et partitione indicanda ea velut appendices considerabimus.
Argumento suo a plerisque propheticis satis differt Danielis liber. Licet enim alii quoque historica nonnulla addere soleant, quibus vaticiniorum aut explicent originem aut impletionem confirment, protocanonicus tamen noster liber duabus fere aequalibus partibus constat, quarum prior (1, -6.) tantum non integra est historica , altera (7.-19.) prophetica; deuterocanonica vero additamenta ipsa quoque sunt historica, ut in integro opere narratio praevaleat. Historica autem pars facta illa, quae supra (283. 287.) retulimus, ex vita privata et publica prophetae amicorumque eius narrat et poenas, quibus Nabuchodonosoris et Baltassaris superbia est castigata. Prophetica quatuor continet praeclaras visiones de magnis imperiis sibi succedentibus eorumque ad populum Dei et regnum Messiae relatione. Quoniam in libro Danielis non tam arcto nexu, quam in reliquis propheticis , historia cum vaticiniis coniuncta, sed ab iis quasi separata esse videtur, non desunt, qui duo diversa opuscula in eo quodammodo coagmentata esse putent. Atque alii quidem iuniorem scriptorem vaticiniis Danielis historicam narrationem de prophetae vita et rebus gestis velut introductionem praemisisse suspicati sunt!; alii, quum maiorem narrationum partem chaldaice, maiorem vero visionum partem hebraice scriptam esse viderent?, Danielem ipsum coniecerunt narrationibus chaldaicis, quas statim literis consignasset, post destructum regnum chaldaicum hebraicam introductionem et hebraicas visiones addidisse?. Altera autem haec sententia vel ideo iam videtur esse reiicienda, quia eadem in narratione eodemque in versu (2,5) pro lingua hebraica subito chaldaica adhibetur atque narratio ipsa (2,13), si praemissa hebraica introductio (1,19 sq.) omittitur, prorsus non intelligitur. Prioris vero sententiae patroni non animadverterunt a.) prima capita non mere esse historica, sed etiam vaticinia quaedam Danielis exhibere atque somnium Nabuchodonosor eiusque explicationem (2,31-45) somnio Danielis de quatuor bestiis eiusque explicationi (7,1-28) omnino respondere; b.) eadem ratione in utraque parte adhiberi duas linguas nec satis explicari, cur sola prima visio (7,1 sqq.) a Daniele chaldaice sit conscripta, si praecedens pars chaldaica ei abiudicatur; c.) utramque quoque partem simili modo secundum ordinem chronologicum esse dispositam*; d.) utramque demum ad eundem finem conspirare, quum priores narrationes non tantum sequentibus vaticiniis fidem concilient, sed per se ipsae Israelitas consolentur et exhortentur, ethnicos autem confundant. Revera tam clare splendet totius libri protocanonici unitas, uta longe maiorum interpretum numero illisque ipsis, qui eius authentiam impugnant, velut res non dubia asseratur.
In analysi nostra PARTITIONEM indicatam ita retinebimus, ut cap. 1., quo praeparatio prophetae ad munus eius narratur, tamquam introductionem quum ad historicam (2.-6.), tum ad propheticam (7.-12.) libri partem consideremus?. Altera recenter est proposita divisio, quae praeter introductionem (1,1 -21) duas partes ita distinguit, ut « in priore chaldaica (2.-7.) propheta tractet de monarchia mundi eiusque evolutione ac relatione ad regnum Dei ac finali eius interitu, et in altera hebraica (8.-12.) de regno Dei eiusque evolutione ac relatione ad monarchiam mundi atque de illius victoria superatis tribulationibus »$. Quae, etsi « cum variante lingua » apte cohaereat, parum tamen nobis. probatur, quoniam neque partium argumentis indicatis respondet (cfr in priore parte cpp. 3.-6. et in altera cpp. 10. 11.), neque ad chronologicam narrationum et visionum dispositionem attendit.
exstiterunt, solis graecis versionibus Alex. et Theodotionis, a quibus reliquae dependent, nobis sunt conservata.
INTrRoDucrio (1,1-21) narrat, quomodo Daniel ad munus suum sit praeparatus. |
1. Ierosolymis prima vice a Nabuchodonosor occupatis una cum aliis nobilibus Iudaeis Daniel et tres amici eius in Babyloniam transportati eliguntur, ut literis Chaldaeorum ad aulica ministeria praeparentur (4,4 - 7).
9. Ne Legem suam violent, a cibis regiis abstinent solis leguminibus et aqua contenti (1,8-16);
3. quae fidelitas et abstinentia tantopere Deo placuit, ut iuvenibus singularem daret sapientiam atque Danieli somniorum quoque et visionum omnium intelligentiam ; quapropter in Buncorum ministrorum numerum sunt recepti (4,17 -21).
Pans Pnion uisTORICA (2,1 - 6,28) quinque illustribus exemplis docet , quomodo
LJBRI DANIELIS ANALYSIS. ATI 58 paragrafi
Deus exsilii babylonici tempore magnitudinem suam inter ethnicos manifestaverit.
I. Nabuchodonosoris somnium de statua a Daniele manifestatum et explicatum
1. Daniel somnii cognitionem et explicationem a Deo impetrat (2,1-23).
8.) A. 2. (vel 12.) regni sui Nabuchodonosor somnio, cuius non amplius recordabatur, perterritus convocatos magos sibi illud manifestare et explicare iussit (2,1-6); quod quum non possent, omnes sapientes Babyloniae, ex quorum numero Daniel quoque amicique eius erant, mortis condemnavit (2,7 - 13).
b.) Daniel autem tempore, quo responsum a rege quaesitum inveniret,
. obtento cum amicis suis ad precandum Deum conversus in visione somnium eiusque explicationem vidit; quo de beneficio Domino gratias egit (2,14-23).
2. Daniel regi somnium manifestat et explicat (2,94- 45).
.8.) Daniel, quum ad regem arcessitus esset, praefatus a solo Deo vero mysterium illud revelari potuisse (2,24-98) b.) somnium manifestat de statua a rege visa, cuius caput aureum, pectus argenteum , femora aerea, tibiae ferreae, pedes autem partim ferreae partim fictiles, quaeque destructa sit a parvo lapide postea in montem praegrandem excrescente (2,29-33), c.) illudque ita explicat, ut caput aureum repraesentet regnum Nabuchodonosor (2,36 - 38), aliae statuae partes tria regna sibi succedentia (3,39-43), quae destruenda sint exorituro novo eoque aeterno regno (2,44. 45).
3. Stupefactus rex Deum Damielis proclamat deum deorum et dominum regum , Danielem constituit praefectum omnium sapientium Babylonis eique et amicis eius provinciae Babyloniae administrationem confert (2,46-49).
II. Amici Danielis in camino ignis conservali (3,1 -9'7 [30)).
1. Tres amici Danielis, quia statuam adorare noluerunl , ad fornacem ignis a.) Nabuchodonosor (secundum textum graecum a. 18. regni sui) statuam magnam erexerat, quam ab omnibus populis suis per eorum magistratus sub poena ignis adorari iussit (3,1 - 6); b.) omnibus obedientibus (3,7) soli abnuerunt amici Danielis nec minis regis ad idololatriam seduci potuerunt (3,8 - 18); c.) quare iubente rege in fornacem ignis iniecti sunt (3,19-23).
9, Azarias sociique eius in fornace Deum celebrant (3,24-90) [Additamentum deuterocanonicum].
a.) Atque primum quidem omnium nomine Azarias iustitia divinorum iudiciorum erga populum agnita (3,23-33) et propositis promissionibus Abrahae factis, quibus infelix populi status non respondet (3,34-40), Dei misericordiam implorat (3,41 - 43).
b.) Deinde angeli apparitione confortati et recreali (3,16-50) Deum laudant hymno, in quo eius maiestatem describunt (3,31- 30; et omnes creaturas invitant, ut secum Deum celebrent (3,57 - 90". 3. Nabuchodonosor vero, quum una cum amicis angelum vidisset atque miraculosam eorum conservationem cognovisset, Deum eorum celebravit et decreto prohibuit, ne quis eum blasphemare auderet (3,91-97 [(24-30]). Ill. Epistola Nabuchodonosoris de morbo suo per Danielem praedicto (3, 98 (31] -4,34). 1. flegis somnium a Daniele explicatur (3,91- 4,94).
a.) In inscriptione epistolae rex testatur, se mirabilia Dei omnibus regni sui populis velle manifestare (3,97-100).
b.) Somnium deinde, quod explicare non potuerant sapientes eius, proponit Danieli (4,1-6). Viderat enim arborem excelsam, quae iubente Deo ita erat praecidenda, ut sola eius radix per septem tempora medias inter feras relinqueretur (4,71- 45).
c.) Quod somnium Daniel explicat de rege ipso, qui septem tempora regno privatus medias inter feras sicut una ex illis sit victurus, demum vero in thronum reversurus (4,16-93), quare monet regem, ut eleemosynis divinam iram placare studeat (4,24).
à.) Anno post rex, quum superbiens civitatem suam contemplaretur, voce coelesti de impletione somnii admonitus est (4,25-29); b.) atque (subita vesania correptus) inter feras degere coepit, donec tempore expleto coram Altissimo se humiliaret et in regno suo restitueretur (4,30 - 33).
c.) Epistolam autem terminat Deo gratias agens, cuius omnes viae sint iustae (4,34). ) |V. Regis Ballassar interitus (5,4 - 31). 1. Baltassari per Danielem interitus praedicitur (3,1 -29).
a.) Regi magnum convivium celebranti, in quo vasis sacris templi ierosolymitani abutebatur, apparuit scriptura arcana, quam advocati magi legere non poterant (3,1 - 8).
b.) Admonitus igitur a matre arcessivit Danielem (5,9-12), qui ab eo rogatus (5,13-16) prius quidem ob superbiam, qua patrem suum Nabuchodonosor imitatus esset, regem vituperavit (5,17-24) ac dein scripturam de instanti regni et regis interitu explicavit (3,235-29).
2. Eadem nocte impleta est praedictio occiso Baltassare et regno tradito Medis (5,30. 31).
V. Daniel a Dario Medo in lacum leonum missus sed a Deo servatus (6,1 - 98).
1. Daniel leonibus discerpendus obiicitur (6,4 - 171).
a.) Apud Darium Medum Daniel tanta in gratia fuit, ut reliquorum satraparum invidiam sibi attraheret; quare, ut eum perderent, regi persuaserunt, ut lege prohiberet, ne quis per triginta dies deum aliquem praeter ipsum regem invocaret (6,1 - 9).
b.) Daniel vero, quum pro more suo quotidie Deum adoraret, ab invi-
LIBRI DANIELIS ANALYSIS. 4'i9 dis apud regem accusatus et secundum legem latam leonibus discerpendus proiectus est (6,10 - 17). 2, Miracu/o tnter medios leones incolumis servatur (6,171 -98).
a.) Rex, qui. invitus Danielem condemnaverat, summo cum gaudio eum postridie invenit illaesum; itaque eum ex fovea extraxit accusatoresque eius leonibus obiici iussit (6,17-924); b.) publico autem decreto sanxit, ut omnes sui subditi Deum Danielis limerent (6,95- 28).
PARS ALTERA PROPHETICA (7,1-12,13) qualuor visionibus docet, quomodo Deus magnitudinem suam in ethnicis regnis sit manifeslaturus.
I. Visio de quatuor bestiis repraesentantibus quatuor regna, quorum in locum succedel regnum filii hominis ("1,1 - 98).
8.) Anno 1. Balthassar videt propheta e mari tumultuante (populorum) progredi quatuor bestias, leonem alatum, ursum voracem, pardum quatuor alis quatuorque capitibus praeditum, et quartam terribiliorem, quae decem cornua habuit, in quorum medio surrexit et crevit aliud cornu, quod oculis et ore praeditum tria ex prioribus cornibus destruxit (7,1 -8).
b.) Tum apparebat senex venerandus cum innumeris ministris, quorum sententia quarta bestia destructa est, sicut alia animalia perierant. Apparenti autem filio hominis a sene potestas tradita est, ut omnes populi ei servirent (7,9- 14).
a.) Daniel visione perterritus ab uno ex assistentibus explicationem eius exquirit edoceturque, quatuor bestias significare quatuor regna, quibus successurum sit aeternum sanctorum regnum (7, 15-48).
b.) Accuratius deinde de quarta bestia inquirens (7,19- 22) edocetur, regnum quartum potentissimum fore ex eoque exoritura decem regna (cornua) et undecimum (parvum cornu) multo fortius et superbius (regnum antichristi); quo destructo regnum universale et sempiternum sanctorum esse exoriturum (7,23 -28).
Il. Visio de ariete et hirco, quibus secundum et tertium regnum repraesenlantur (8,4 - 27). 1. Visionis descriptio (8,4 -14).
a.) A. 3. Baltassar Daniel Susis videt arietem bicornigerum, cuius unum cornu altero altius, quique versus occidentem, septemtrionem et meridiem omnia conculcabat. Sed contra eum ab occidente venit hircus unicornis, a quo superatus est (8,1 - 7).
b.) Quum autem potens factus esset hircus, fractum est cornu eius et eius in loco quatuor cornua prodierunt; in quorum uno parvum
' crevit cornu, quod magnum factum contra terram sanctam insurrexit et contra sanctuarium (8,8-12).
c.) Audivit autem propheta, desolationem duraturam esse bis mille a.) Danieli apparet Gabriel, qui se visionem explicaturum promittit (8,15 - 19).
b.) Aries est regnum medico-persicum, bircus regnum graecum, ex quo prodibunt quatuor regna diadochorum (8,20-22). Parvum vero cornu est rex impius (Antiochus Epiphanes, typus antichristi), qui populum sanctum vexabit et contra principem principum consurget, sed sine manu conteretur (8,23-25).
c.) Hanc visionem signare iubetur Daniel, quia post multos dies implenda sit (8,26. 27).
8.) A. 1. Darii Medi Daniel, quum vaticinium Ieremiae de septuaginta exsilii annis consideraret, Dei misericordiam implorare coepit (9,1-3); b.) atque ante omnia humiliter profitetur, iustam esse poenam propter populi peccata (9,4-14), c.) dein vero instanter precatur, ut Deus magna populi calamitate permotus propter honorem nominis sui civitatem sanctam et templum restituat (9,15-19).
2. Precanti Danieli apparet angelus Gabriel (9,20-22) , eumque edocet de tempore, quod a permissione reacdificandae urbis usque ad adventum Messiae sit futurum (9,23-27) IV. Recelatio de regnis Graecorum et de persecutore populi electi (10,1-12,13). 1. Descriptio apparitionis , qua revelatio traditur (40,4-11,1).
a.) Anno 3. Cyri Danieli per tres hebdomades lugenuti et ieiunanti apparet ad ripam Tigris angelus (Gabriel) tam splendida specie, ut terrore perculsus sit propheta (10,1 -9).
b.) Angelus vero eum confortat monens, precationem eius esse exauditam, moram interiecisse angelum Persarum, donec auxiliante Michaele sit devictus (10,140-13); nunc se venisse, ut ei annuntiaret, quae essent futura in novissimis diebus; se enim una cum Michaele semper dimicare pro populo (10,14-11,1).
a.) Pro introductione primis fatis regni persici regnique Alexandri M. brevissime indicatis (11,2- 4) b.) fusius et accuratius tradit ea, quae futura sint de duobus praecipuis regnis ex regno macedonico exorituris, sc. de regnis Austri (Aegypto) et Aquilonis (Syriae) inter se de hegemonia et de terra sancta colluctantibus usque ad initium regni Antiochi Epiphanis (11,5 -20).
c.) Deinde agit de Epiphanis bellis contra Aegyptum (11,21-30) atque maxime de eius sacrilegiis contra templum et crudelitate contra pios Legis observatores (11,31 -35); d.) a quibus transit ad Epiphanis antitypum, antichristum, persecutionemque gravissimam. ab eo excitatam (11,36-43), in qua Michael dimicabit pro populo electo (12,1 - 3). 3. Altera apparitio, qua revelatio terminatur (19,4- 13).
a.) Daniel hanc revelationem claudere iussus videt duos alios angelos in oppositis fluminis ripis stantes, qui primum angelum de duratione mirabilium praedictorum interrogant (19,477) ; b.) cuius responsum quum non intellexisset, Daniel ipse interrogat atque aliud responsum, quo ad prioris intelligentiam pervenire possit (12,8-12), promissionemque futurae salutis accipit (19,13).
8.) Susanna, pia divitis Iudaei uxor, a duobus iudicibus populi ad adulterium sollicitata tentationi resistit (13,4 -93); b.) quare a sollicitatoribus iratis adulterii accusata innocens mortis condemnatur (13,24 - 41).
c.) Auxilium autem , quod a Domino petiit, invenit (13,42- 44); quum enim ad mortem duceretur, Daniel iuvenis sententiam iniustam esse proclamans populum permovit, ut novum permitteret iudicium (13,45 - 49), in quo Daniel iudices illos falsi testimonii convicit et mulierem liberavit (13,50 - 64).
a.) Initio regni Cyri Daniel a rege interrogatus, cur idolum Bel non adoraret, se solum Deum vivum adorare respondit; monenti autem regi, Bel quoque vivere, etenim eum manducare (13,65-14,5), propheta ad oculos demonstravit , cibos idolo appositos a sacerdotibus familiisque eorum clam manducari (14,6-19). Sacerdotes fraudis convicti ad mortem damnantur et Bel destruitur (14,20-21).
b.) At draconem saltem, quem adoraverunt Babylonii, velut deum vivum adorandum esse contendit rex , Daniel autem obtenta permissione sine gladio et fuste eum occidit (14,22-26).
c.) Babyloniis de idolorum destructione iratis rex Danielem leonibus proiiciendum permisit (14,27-29); propheta autem in lacu leonum septem diebus incolumis servatus et per prophetam Habacuc nutritus est (14,30-38). Quo miraculo viso rex magnitudinem Dei Danielis agnovit atque eum ab omnibus timeri iussit (14,39-42).
288. — Uti argumento suo, quod partim est historicum partim propheticum , ita tota sua iNpor liber noster a reliquis propheticis discrepat. Solus inter omnes cum 1. Esdrae id habet commune protocanonicus noster, quod hebraicus sermo et chaldaicus vel potius aramaicus! in eo ita alternent, ut dimidia pars sit hebraica, dimidia aramaica (286. n. 2. p. &À75). Cuius rei ratio apta non videtur alia dari posse, nisi liberum arbitrium auctoris, cui, quum natione esset Hebraeus sed iuvenis iis in conditionibus esset positus, in quibus aramaicam linguam quotidie adhibere cogeretur, utraque lingua aeque erat fami- ConsELY IxTrop, II. 2. — 81 liaris. Simili enim modo, quo Esdras aramaico relato documento (4 Esdr. 5,8) adducitur, ut eadem lingua narrationem continuet, noster quoque auctor media in oratione verba magorum aramaica affert (2,4) eandemque linguam adhibere pergit?. Sermo vero eius hebraicus satis impurus est, non paucis admixtis aramaismis, atque similiter aramaicus eius sermo hebraizat; id quod facile explicabit, qui auctorem duabus istis linguis inter se valde affinibus in vita quotidiana usum esse cogitaverit. Quapropter Michaelis allatis hebraismorum exemplis recte monet : « Ex his similibusque Danielis et Esdrae hebraismis, qui his libris peculiares sunt, intelliges utrumque librum eo tempore conscriptum esse, quo recens adhuc vernacula sua admiscentibus Hebraeis erat lingua chaldaica (aramaica), non seriore tempore confictum. In Thargumim enim, antiquissimis etiam, plerumque frustra hos hebraismos quaesieris,, in Daniele et Esdra ubique obvios » 3. Revera omnibus fatentibus aramaica Danielis lingua multum differt ab illa dialecto, qua aliquot saeculis post chaldaicae paraphrases sunt exaratae; hebraicus autem eius sermo ad linguam Ezechielis Esdraeque prope accedit .
At in ipsa quoque vaticiniorum ratione Danielis liber ab antiquioribus prophetiis differt. Immerito quidem visionum et symbolorum frequentiam velut differentiam a nonnullis afferri arbitramur ; visiones enim omnibus prophetis sunt communes, et symbolorum in leremia et maxime Ezechiele non minor est frequentia. Neque maiore cum iure affertur, « quod quum in antiquiorum prophetarum vaticiniis futura generalius plerumque et obscurius significentur, in danielicis ea, quae pluribus post saeculis eventura essent, tam clare aperte et singillatim descripta sint, ut librum aliquem historicum te legere crederes »?. Neque enim omnia clare et aperte et singillatim a Daniele praedicuntur, neque in aliis libris propheticis clarae et definitae praedictiones deesse dicerentur, nisi & rationalistis, quia clarae et definitae sunt, velut spuriae reiicerentur. Cur Is. 1,8 interpolatus dicitur Isaiaeque omnia vaticinia de Babylone per Cyrum destruenda, immo integra secunda libri pars abiudicatur? Nonne quia clare et aperte praedixit, quae multis post annis acciderunt? Cur Jerem. 27,1 glossatori attribuitur et EzecA. 12,8 sqq. post eventum scripta esse asseruntur? Cur iisdem alia vaticinia nonnulla negantur saltem illa forma, qua hodie ea possidemus? Nonne quia clare aperte singillatim futura praedicunt? Rationalisticum igitur commentum est differentia inter claras et definitas Danielis praedictiones et inter obscura et generalia vaticinia aliorum prophetarum.
Differentiam autem quandam deprehendemus, si ad modum atten. derimus, quo revelationes suas acceperit Daniel. Solus enim est inter prophetas, cui etiam per somnium revelatio sit facta (2,19; 7,1 sqq.) et qui alterius somnium explicans revelationem tradiderit (2,37 sqq.; 5,16 sqq.); atque primus est, cui symbola, quae ei ostensa erant, angelus explicaverit (7,16 sqq.; 8,15 sqq.) cuique per angelum revelationes sint allatae (9,20 sqq. ; 10,5 sqq.)*. Altera differentia in eo est, quod reliquorum prophetarum, quum proxime ad solos filios Israel essent missi, valicinia pleraque de solius populi electi fatis agant, atque illa ipsa, quae de exteris gentibus ediderunt, intimo in nexu sint cum fatis populi israelitici : terram sanctam, lerusalem, montem Sion, regnum davidicum semper prae oculis habent. Alio autem modo incedit Daniel, qui non tantum sicut Ezechiel in Chaldaea sed etiam inter medios Chaldaeos, quin in aula regum ethnicorum constitutus et in regnorum ethnicorum administratione occupatus non tantum Iudaeorum sed sub certo respectu etiam ethnicorum erat propheta. Coram oculis eius versantur magna imperia mundi eorumque relationes non tam ad regnum iudaicum quam ad regnum messianicum. Quod aliis quidem revelatum est tamquam regni davidici continuatio, Danieli autem simul apparet tamquam imperium, quod imperiis mundanis finem sit allaturum eorumque in locum successurum, ut totum mundum occupet (2,44 sq.; 7,15. 27). Simili ratione alii prophetae, quum solos [Iudaeos alloquantur, de lerusalem velut de centro regni messianici continuo agunt atque templum ierosolymitanum cum eius sacerdotibus levitisque et cruentis sacrificiis in novo regno permansurum videntur docere; Daniel vero vaticiniis suis nos docet, praedecessorum suorum verba non proprio, sed spirituali sensu esse intelligenda (9,95-27). Alii initium regni messianici cum reditu ex exsilio immediate coniungere interdum videntur; iterum autem erroneam vaticiniorum istorum intelligentiam praecavet Daniel non tantum tempus definiens, quod a raedificatione urbis usque ad Christum ducem sit futurum (9,25 sqq.), sed etiam imperia enumerans, quae ante regnum messianicum sint exoritura (2,37 sqq.; 7,17 sqq.) eorumque mutuas vicissitudines describens, quibus illa diu duratura apparet (8,20 sqq.; 11,2 sqq.). Alii de sola fere felicitate regni messianici loquuntur, quasi exsilium ultima sit calamitas, quam perfecta novi regni gloria secutura sit; Daniel ultimae et perfectae gloriae et felicitati longe graviorem persecutionem praecessuram esse annuntiat (11,36 sq.). Praedecessorum igitur suorum vaticinia quasi in altiore specula con- Sslitutus partim accuratius definivit, partim complevit, atque hac ratione ampliorem de novissimis temporibus revelationem praeparavit, quam per Novi T. prophetam Deus Ecclesiae suae daturus erat.
1. Distinguatur oportet inter « linguam chaldaicam », qua nonnullae V. T. pericopae sunt scriptae, et inter, « linguam Chaldaeorum », quam Daniel amicique eius in Babylonia addidicerunt (Dan. 1,4). Prius nomen a S. Hieronymo invectum designat semiticam illam dialectum, quae Chaldaeis proprie dictis quidem nunquam fuit vernacula, sed in tota Asia occidentali satis communis erat rectiusque aramaica appellatur. « Chaldaeorum lingua » autem in nostro libro designare videtur primitivorum Chaldaeae incolarum linguam, quam hodie « accadicam v appellant. Cfr Sayce Alte Denkmáler im Lichte neuer Forschungen. Leipzig (1886.) p. 155; Schrader in Riehm Handworterb. des bibl. Alterth. p. 135 sq. 223 sq.
ScuoLioN. « Illud. quoque, inquit S. Hieronymus, lectorem admoneo, Danielem non iuxta LXX interpretes, sed iuxta Theodotionem Ecclesias legere, qui utique post adventum Christi incredulus fuit »; atque iterum : « Danielem prophetam iuxta LXX interpretes Domini Salvatoris Ecclesiae non legunt, utentes Theodotionis editione. Et hoc cur acciderit, nescio. Sive enim quia sermo chaldaicus est et quibusdam proprietatibus a nostro «loquio discrepat, noluerunt septuaginta interpretes easdem linguae lineas in translatione servare; sive sub nomine eorum ab alio nescio quo non satis chaldaeam linguam sciente editus est liber; sive aliud quid causae exstiterit ignorans, hoc unum affirmare possum, quod multum a veritate discordet et recto iudicio repudiatus sit »*. Quoniam vero in Ecclesia non adhibebatur, etiam in Scripturarum codicibus omittebatur alexandrina, ut hodie in uno dumtaxat codice supersit unaque eius versio syriaca, sed textus illius, quem Origenes in Tetraplis secundum Theodotionem correxerat?. Ex quibus verum esse S. Hieronymi iudicium satis elucet. In prioris praesertim partis narrationibus interpres alexandrinus haud pauca corripit et compendiosius reddit, alia prorsus oiittit, alia ex proprio, ut videtur, penu addit, idque eum in finem, ut concinniorem reddat narrationem !*. Minus frequentes quidem sunt discrepantiae in visionibus, in quibus aliquoties vaticinia historiae accuratius accommodavisse videtur; gravissima autem est illa mutatio, qua praeclarum vaticinium de septuaginta hebdomadis plane corrupit et ad Epiphanis aetatem adhibuit '!. Ceterum medio fere saec. 2. originem suam videtur debere continetque omnes quoque deuterocanonicas pericopas (cfr infra 291 sqq.).
Cornelio a Lapide
Conclusio et Votum Auctoris ad SS. Prophetas
Prophetas docentes et tonantes audivimus; eos vestigando et explicando pari passu secuti sumus. Ad metam, Deo duce, pervenimus; Isaiam consolantem et exsultantem, Jeremiam querentem et gementem, Ezechielem terrentem et minitantem, Danielem sua symbola et monarchiarum ac regnorum aenigmata proponentem spectavimus, excussimus (quantum Dominus dedit), intelleximus, exposuimus. Patientiam Prophetarum cognovimus, finem Domini vidimus. Prophetias ipsi suas proprio sanguine obsignarunt, et martyres evaserunt. Propheta enim et in vita et in morte martyr, id est testis, imo praeco veritatis usque ad martyrium sit oportet. Hoc est quod asserit princeps Prophetarum Christus Dominus: "Non capit Prophetam perire extra Jerusalem," Luc. xiii, 33; et: "Vae vobis, Scribae etc., qui aedificatis sepulcra Prophetarum, etc., et dicitis: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine Prophetarum, etc., et vos implete mensuram patrum vestrorum," me scilicet Christum occidite. "Ideo ecce ego mitto ad vos Prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, etc. Jerusalem, Jerusalem, quae occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt," Matth. xxiii, 29. Idem est ergo Propheta quod Martyr.
Continua a leggere 131 paragrafi
Vos itaque, o Isaia, o Jeremia, o Ezechiel, o Daniel! Domini Prophetae fuistis, fuistis pariter et martyres; tuque, o Daniel! in lacu leonum bis martyr exstitisti. O quam fortiter bonam confessionem confessi estis, fidem servastis, cursum consummastis! O quam feliciter coronam vobis repositam, tam doctoralem quam agonalem, accepistis! Prophetiae vestrae congruae a Deo ab aeterno decreta fuit haec laurea, ut martyrium per doctoratum mereremini, illoque hunc confirmaretis et ornaretis. Purpurea enim laurea viridantem interpungens et vermiculans decorat et illustrat. Merces vestrae doctrinae et concionis fuit purpura, non regum, sed martyrum. Merces sane magna nimis, praemium ingens et invidendum.
Fecistis me prophetiae vestrae doctoralis laureae participem: facite, quaeso, et martyrii, ut et ego veritatem quam a vobis hausi, aliosque docui et conscripsi, sanguine meo obsignem. Nec enim ante perfectus et consummatus erit doctoratus hic meus, nisi hoc sigillo pariter claudatur et sanciatur. A triginta pene annis vobiscum, et pro vobis lubens volensque continuum subeo martyrium Religiosae vitae, martyrium aegritudinum, martyrium studiorum et scriptionis; impetrate, obsecro, mihi pro coronide et quartum martyrium sanguinis. Exhausi pro vobis spiritus vitales et animales, exhauriam et sanguinem. Omnis laboris mei per tot annos exantlati, quo vos Dei gratia explicui, illustravi, et novo sermone loquentes et prophetantes effeci, ac vobiscum quasi prophetavi, vestrum mihi quasi Prophetae stipendium, martyrium dico, a Patre luminum aeque ac misericordiarum obtinete.
Tuque, o sanctissima Dei Genitrix! a benedicto Filio tuo idem posce, idem mihi impetra. Habui illud pene in manibus Lovanii, saepius urbe undique circumsessa ab haereticis, eam utpote praesidio omni humano nudatam, tantum non invadentibus et occupantibus; ac praesertim apud tuam aedem Aspericollensem, tot miraculis illustrem, cum in ea degens, ut peregrinos turmatim devotionis causa adventantes per confessiones, conciones, aliaque sacra officia pro modulo meo adjuvarem, anno 1664, ipso festo Nativitatis tuae, ab Hollandico equitatu ex improviso in eam incurrente, cunctaque ferro et flamma vastante, circumseptus, tantum non captus sum et trucidatus. Verum sacrosanctae Eucharistiae, quam ex tua aede (ne ab haereticis violaretur) mecum efferebam, atque tua ope, quam voto tibi nuncupato implorabam, mira providentia servatus sum; cum periculum omne quasi per miraculum a me discussisti. Credo ad majores labores quibus haec laurea promerenda erat, me liberasti et distulisti.
Si ita est, labores auge, duplica, protende, etiam usque ad cursus Biblici consummationem, ut, eo peracto, coronam hanc adipiscar: verumtamen eadem quam mihi ad tempus abstulisti, ne me, oro, defraudes, sed eam integram, majoribusque meritis cumulatam suo tempore redde et restitue. Tibi enim, utpote matri aeternae Sa-
pientiae, matrique meae desudat omnis hic labor meus.
O Pater aeterne, qui ante saecula nos praedestinasti conformes fieri imaginis Filii tui; qui in tempore a te praeordinato me in sanctam ejus Societatem vocasti et adoptasti, tribue, obsecro, ut ipsi aeque in cruce passionis, ac in luce doctrinae et sanctae actionis jugiter conformer et configurer. Ipse enim est testis fidelis, Doctorum, Prophetarum, et Martyrum princeps. Exprime in me ejus exemplar, quod mihi in monte Calvariae monstrasti.
O Domine Jesu, amor noster! per merita SS. Matris tuae et Prophetarum, mihi largire idipsum, quod tam enixe postulo: fac ut tuas, eorumque coronas participem, quorum labores et munus participo. Dixisti et promisisti: "Qui recipit Prophetam in nomine Prophetae, mercedem Prophetae recipiet." Recepi Prophetas, non Prophetam, imo cum eis cucurri et prophetavi: recepi te principem Prophetarum in magistrum et sponsum animae meae: concede ergo et martyrii lauream prophetiae a te decretam, quam tot annis, tot votis assidue efflagitavi et efflagito. Mille modis, quos in tuae providentiae thesauris reconditos habes, facillime eam mihi, etiam medios inter christianos, exhibere potes, uti pluribus exhibuisti. Theodosiana erant tempora, quando S. Joannes Chrysostomus ab Eudoxia, et aemulis Episcopis in exsilium necemque actus, aurei sui oris, liberaeque increpationis praemium tulit martyrium; atque assiduis itineribus noctu diuque fame, siti, solis ardore, febri, aliisque aerumnis lenta, sed acri morte occumbere coactus, non semel, sed decies martyr, gloriose de hostibus suis, ipsaque morte triumphavit. Heracliana erant saecula, quando S. Martinus Pontifex Paulum Constantinopolitanum Patriarcham monothelitam excommunicans, jussu Constantis Imperatoris a Calliopa exarcho in Lateranensi ecclesia perfide captus, et ad Constantem missus, ei in faciem fortissime restitit: quocirca ab eo in Chersonam relegatus, fame et aerumnis confectus, nobile pro Christo et orthodoxa fide martyrium laetabundus et glorians obiit anno Christi 654, vere suorum infelicium temporum constans et gloriosa felicitas.
Justinianaea erant tempora, non Neroniana, non Diocletianaea, cum Sylverius Papa in urbe christiana, inter christianos, a christianis tulit palmam martyrii. Similia fuere, cum Joannes et Felix Pontifices eamdem obtinuerunt, te utique dante, te procurante. Romam ecce me vocasti, ut Romae inter medios prophetas et martyres degerem. Calco assidue terram rubricatam, et pene adhuc stillantem sanguine S. Pauli, et trecentorum millium martyrum; hos quotidie oculis, auribus, animo specto, hi mihi martyrii sui sitim acuunt, hi ardoris sui flammas injiciunt; ut turpe aestimem, inter tot domesticos doctores martyres, externum doctorem, non martyrem versari. Imple ergo hoc meum votum qui imples in bonis desiderium servorum tuorum. Da, Domine, non inertem vitam, da nec inertem in lecto mortem; da potius cum Christo ut moriar ligno aut ferro, pulchramque petam per vulnera mortem. Scriptionis hujus et doctrinae meae unum hoc tantum sigillum restat; concede, quaeso, illud, si non meis meritis, certe veritati tuae quam conscripsi. Indidisti mihi hoc desiderium jam olim ab ipso ingressu in hanc S. Religionem; reipsa ergo praesta et perfice in ingressu vitae meae, quod me tam cupide desiderare fecisti, ad tuam perennem laudem, et Ecclesiae tuae decus, ut verbo et exemplo sanciam tua oracula, doceamque etiam post mortem, et cum sanguine Abel posteri per omnia saecula futura inclament: VIVITE DEO, VIVITE COELO, VIVITE AETERNITATI. Hoc est enim omnis homo.
Doxologia Sapientiae Aeternae e Gestis et Visionibus Danielis
I. Multifariam multisque modis locutus es, Domine, Prophetis: sed novissime per somnia et aenigmata locutus es Danieli, sapientissimo in filiis hominum.
Daniel cum tribus pueris in Babylone carne et vino abstinuit: ideo dedisti eis sapientiam, et Danieli prophetiam.
Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et ventri deditis: ac revelasti ea parvulis et abstinentibus.
Ita, Pater, quoniam sic placitum fuit ante te: sic decuit ut mater sapientiae sit humilitas et abstinentia, ut qui jejunant ventre, pascantur in mente.
II. Vidit rex statuam ex auro, argento, aere et ferro: sed lapis de monte abscissus ea comminuit.
Daniel quatuor regna hic portendi videt, iisque eversis quintum regnum regnorum: quod in aeternum non dissipabitur.
Hinc rex Danielem adoravit, et in sublime extulit: eumque constituit principem super omnes Provincias Babylonis.
III. Rex auream statuam erexit, eamque coli jussit ut numen: tres pueri idolum abominati sunt.
Pereant simulacra gentium: quae sunt argentum et aurum, opera manuum hominum.
Ecce enim Deus noster in coelo, qui fecit coelum et terram: ipse nos potest eripere de camino ignis ardentis.
Rex furens conjicit eos in fornacem succensam: orant martyres stantes in flammis.
Sicut in holocausto arietum et taurorum, et sicut in millibus agnorum pinguium: sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie: o Domine, victima fiamus viva, placensque tibi.
Mox adfuit eis angelus, flammam ignis excussit: fecit medium fornacis quasi ventum roris flantem.
Non tetigit eos omnino ignis: neque contristavit, nec quidquam molestiae intulit.
Benedicite ergo, omnia opera Domini, Domino: benedicite, angeli Domini, Domino.
Benedicite, coeli, Domino: benedicite, omnis Spiritus Dei, Domino.
Benedicite, ignis et aestus, Domino: benedicite, gelu et frigus, Domino.
Benedicite, servi Domini, Domino: benedicite, Sancti et humiles corde, Domino.
Confitemini Domino quoniam bonus: quoniam in saeculum misericordia ejus.
IV. Rex superbus vidit arborem proceram, audivit: Succidite eam: cor ejus ab humano commutetur, cor ferae detur ei.
In sententia vigilum decretum est: donec cognoscant viventes, quoniam dominatur Excelsus in regno hominum.
Daniel ait: Haec est interpretatio: Ejicient te, o rex! ab hominibus, et cum bestiis ferisque erit habitatio tua.
Foenum ut bos comedes, et rore coeli infunderis: septem tempora mutabuntur super te, donec cognoscas regnum Excelsi.
Mox sermo completus est, rex ejectus septem annos foenum ut bos comedit: inde ad se reversus praedicavit magnalia Dei.
Quia potestas ejus potestas sempiterna: et omnes habitatores terrae apud eum in nihilum reputati sunt.
Non est qui resistat manui ejus: qui gradientes in superbia potest humiliare.
V. Balsasar temulentus laudavit deos aureos et argenteos: mox videt manum scribentem in pariete: Mane, tekel, phares.
Cui Daniel: Deum qui habet statum tuum in manu sua, et omnes vias tuas, non glorificasti: adversus Dominatorem coeli elevatus es.
Ideo Mane, numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud.
Tekel, appensus es in statera, et inventus es minus habens.
Phares, divisum est regnum tuum, et datum est Medis et Persis.
VI. Daniel adorat Deum: ideo ab aemulis, frustra remitente Dario, conjicitur in lacum leonum.
Deus misit angelum suum, et conclusit ora leonum; quia coram Deo justitia inventa est in eo.
VII. Daniel videt quatuor monarchias, quasi bestias: leaenam, ursum, pardum, et monstrum habens decem cornua.
Antiquus dierum sedit: thronus ejus flamma ignis, rotae ejus ignis accensus.
Vestimentum ejus candidum quasi nix, fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie ejus.
Millia millium ministrabant ei: et decies millies centena millia assistebant ei.
Hae sunt myriades Seraphim et Cherubim: judicium sedit, et libri aperti sunt.
Ecce cum nubibus coeli venit quasi filius hominis: et dedit ei potestatem, et honorem, et regnum: omnes populi, tribus et linguae servient ei.
Suscipient regnum Sancti Dei Altissimi: et obtinebunt regnum usque in saeculum, et saeculum saeculorum.
Regnum, et potestas, et magnitudo regni, quae est subter omne coelum, dabitur populo Sanctorum Altissimi: cujus regnum sempiternum est, omnes reges et creaturae obedient ei.
VIII. Daniel sub specie hirci sternentis arietem, vidit Alexandrum sternentem Darium.
Ab Alexandro descendit Antiochus Epiphanes: qui dejecit locum sanctificationis, abstulit juge sacrificium.
Usquequo, Domine, juge sacrificium, et sanctuarium et fortitudo conculcabitur?
Usque ad vesperam et mane, dies duo millia trecenti, et mundabitur sanctuarium.
IX. Ecquando, Dominator Domine, complebuntur desolationis Jerusalem septuaginta anni?
Peccavimus, inique egimus: tibi, Domine, justitia, nobis autem confusio faciei.
Gabriel ad Danielem advolat: Audi, ait, vir desideriorum: septuaginta hebdomades abbreviatae sunt.
X. Ut ungatur Sanctus Sanctorum: ut occidatur Christus, ut finem accipiat peccatum, ut adducatur justitia sempiterna.
Ecce vir vestitus lineis, accinctus zona aurea, acies ejus ut fulgur, oculi ut lampas ardens, brachia et crura ut aes candens: intellige, ait, vir desideriorum.
Ex die primo quo posuisti cor tuum ad intelligendum, ut affligeres te in conspectu Dei: exaudita sunt verba tua.
Hoc anno Darii et Cyri primo, Judaei Babylone liberabuntur.
Princeps autem Persarum restitit mihi: et ecce Michael venit in adjutorium meum.
XI. Audi bella inter reges Aquilonis et Austri, inter Seleucidas et Ptolemaeos.
Ex Seleucidis prodibit Antiochus: qui dabit abominationem in desolationem.
Populus autem sciens Deum suum obtinebit, et faciet: ac docti in populo docebunt plurimos.
Ex eis multi ruent in gladio, et in flamma, et in captivitate, et in rapina dierum: ut conflentur, et eligantur, et dealbentur.
Antiochus, et ejus antitypus Antichristus, in altum elevabitur: adversus Deum deorum loquetur magnifica.
Erit in concupiscentiis feminarum: Deum Maozim in loco suo venerabitur.
Dominabitur thesaurorum auri et argenti, et in omnibus pretiosis Aegypti: per Libyam quoque et Aethiopiam transibit.
Figet tabernaculum suum Apadno inter maria, super montem inclytum et sanctum: ibi caedetur, et nemo auxiliabitur ei.
XII. In tempore illo consurget Michael, qui stat pro filiis populi Dei.
Tunc salvabitur omnis fidelis et patiens, qui inventus fuerit scriptus in libro vitae.
Omnes enim qui dormiunt in terrae pulvere evigilabunt, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium aeternum.
Qui autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates.
Audite haec, doctores; audite, martyres, hanc gloriam, has coronas ambite, docendo orbem verbo et exemplo.
Stupet Daniel et orat: usquequo, Domine, finis horum mirabilium?
Elevavit angelus manus in coelum, et juravit per viventem in aeternum: quia in tempus et tempora, et dimidium temporis.
Beatus qui exspectat, et pervenit ad dies mille trecentos triginta quinque.
Tu autem vade ad praefinitum: et requiesces, et stabis in sorte tua in finem dierum.
XIII. Susanna a senibus adulteris in arcto deprehensa ingemuit: angustiae mihi sunt undique.
Si enim hoc egero, mors mihi est: si autem non egero, non effugiam manus vestras.
Sed melius mihi est absque opere incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domini.
Flens suspexit ad coelum: Deus aeterne, qui absconditorum es cognitor, tu scis quod falsum testimonium tulerunt contra me: et ecce morior, cum nihil horum fecerim.
Exaudivit Deus vocem innocentis, suscitavit spiritum Danielis pueri qui judicavit eos.
Inveterate dierum malorum, nunc venerunt peccata tua: angelus Dei scindet te medium.
Semen Chanaan et non Juda, species decepit te
angelus Domini stat, ut secet et interficiat te.
Unus sub schino, alter sub prino, se eam vidisse peccantem mentitus est.
Lapidavit ergo eos populus, et Susannam innocentem liberavit.
XIV. Daniel evertit Bel, et draconem occidit; idcirco Chaldaei conjiciunt eum in lacum leonum.
Cum leonibus lusit quasi cum agnis: dederunt confessionem sancto.
Angelus transfert Habacuc cum cophino ex Judaea in Babylonem: Daniel, ait, serve Dei, tolle prandium, quod tibi misit Deus.
Confiteantur Domino misericordiae ejus: et mirabilia ejus filiis hominum.
Qui habet potestatem omnis carnis, qui occidit et vivificat; qui deducit ad portas mortis, et reducit.
Sperate in eum omnes qui timetis eum: protector est omnium sperantium in se.
Custodit eos quasi pupillam oculi sui, illaesos per ignem et aquam deducet eos.
Sanctissimae Trinitati: Trinum Prophetarum Jubilum et Votum
Dominus pars haereditatis meae, portio mea in terra viventium.
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum, Amen.
I. En tibi, o S. Trinitas, novus et numerosus quaternorum Cherubinorum ternio, triplici inquam quaternarum vocum choro te celebrantium, consonoque dissonarum linguarum concentu tibi cum Seraphinis jugiter acclamantium: "Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus sabaoth." Hi sunt duodecim Prophetae, tui praecones et musici, duodecim scilicet Apostoli, Evangelistae, et Chorantes veteris Testamenti, qui in ternos quaterniones, quasi ternos coelestis musices choros, distributi te ambiunt, tibique famulantes circumstant, ac in quadriga Cherubica triplicata S. Triadis nomen et gloriam toto orbe discurrentes, concinendo circumferunt. Hisce ego, eos commentando, ἀναφώνησιν cum alternante Seraphinorum choro succino: "Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immortalis: plena est omnis terra gloria tua." Suscipe hosce meos in tuos Prophetas labores: suscipe mea, exilia licet, tuae Celsitudinis praeconia. "De ventre enim matris meae Deus meus es tu: in te projectus sum ex utero." Ita "S. Ignatius," tertius a S. Petro Antiochenus Episcopus, "visionem angelorum per responsorios hymnos sanctam Triadem laudantium vidit, et modum visionis Antiochenae Ecclesiae tradidit; unde ad omnes Ecclesias ista traditio promanavit, et haec est ratio hymnorum responsoriorum," ait Socrates lib. VI Hist. cap. viii, nimirum: "Felix beatorum mentium otium, juge piae doxologiae est negotium; quique semel in divinitatem se mersit animus, non nisi ejus deliciis et laudibus pascitur:" in quibus proinde recitandis et explicandis S. Trinitati sit omnis honor, Ecclesiae decor, lectoribus sapor, mihi labor.
Hocce ergo Sanctissima Trinitas, et trina Unitas, unaque Deitas novum sit jubilum, quo tibi duodecim melodis Prophetarum, quasi musicorum, vocibus jubilo in novo hoc sancti anni jubilaeo, quod tertium in vita hac mihi cernere agereque ad plenam culparum veniam, gratiam et sanctimoniam indulsisti: quo pariter ternos tuos, Prophetarum et Ecclesiae hostes, inauditis pene a saeculo praeliis et triumphis, per ternos reges tuis auspiciis protritos, vel subactos cernimus, gratulamur et jubilamus. Turcarum innumeras copias roburque formidabile, per Serenissimum Poloniae regem Sigismundum III Jagellonidem, et S. Casimiri abnepotem, Moscorum et Tartarorum vindicem, tot cladibus attrivisti; ut, si caeteri principes ei suppetias tulissent, jam actum esset de Ottomanorum imperio. Porro excessit ille libens patrio et avito Sueciae regno, ne fidem Deumque perderet: hanc tui causa exiguae ditionis jacturam, amplis illi in Moscovia, Polonia, Livonia, Walachia, Russia, Asia triumphis et imperiis centuplo foenore compensasti.
II. Insuper reges praecipuos arcto inter se matrimoniorum vinculo colligasti, simulque omnibus idem studium haeresis seditiosae et rebellis exstirpandae aspirasti. Indidisti enim eis hanc sapientiam, ut clare cognoscerent enerve et imbelle esse regnum, in quo cives inter se de religione digladiantur, ubi haeretici pro sua perfidia usque ad mortem dimicant, perfideque non tantum cives, sed et principes suos produnt perduntque; fidei enim et religionis dissidium, necessario parit Ecclesiae et reipublicae dissidium, idque internecinum, ut rex orthodoxus regni sui dominus et rex non sit, quamdiu in eo talis grassatur haeresis et haeretici, qui et seditiones conflare, et Turcae aditum patefacere, et vicinos principes ad bellum sollicitare solent. Qua ratione enim regi suo
fideles sint, qui Deo sunt injurii, blasphemi, infideles? Qua ratione principi fidem servent, qui fidem Christo et Ecclesiae datam violarunt, et assidue ac pertinaciter violant, quique suam hanc perfidiam rebellione armant et propugnant? Non id ipsorum, non naturae, non indolis, sed phrenesis, haeresis inquam seditiosae et infidae, est vitium. Aperuisti regum oculos, ut id liquido cernerent, ideoque singuli in Calvinismum, ut regni sui pestem insurgerent. Ita dedisti christianissimo Galliarum regi Ludovico XIII, S. Ludovici haeredi et aemulo, supra aetatem animos et vires, ut urbes et arces plurimas quas Hugonotti insederant, armata manu eis extorqueret, caeteras pene omnes ad deditionem cogeret, quod nemo majorum cogitare, nedum aggredi ausus fuerat; ut jam ipse Franciae totius sit rex, qui ante triennium dimidiatus et precarius ejus tantum rex esse videbatur. Ita Ferdinandum imperatorem invictum, spem et columen Germaniae, tot tantisque victoriis, iisque continuis decorasti, ut te pro eo manifeste pugnante, illud Julii Caesaris, imo vero propatrui sui Caroli V imperatoris jure dicere possit: "Veni, vidi, vicit Christus." Et illud Debhorae, Judic. v: "Nova bella elegit Dominus, portas hostium ipse subvertit, etc. De coelo dimicatum est contra eos: stellae manentes in ordine et cursu suo, adversus Sisaram pugnaverunt."
Instar fulminis enim victor ejus exercitus, duce Bavaro, quasi redivivo Juda Machabaeo, pervasit subegitque Austriam, Bohemiam, Moraviam, Silesiam, Hungariam, Palatinatum utrumque, ex iisque haereticorum patriarchas Hussitas, ac rebellionum faces Calvinistas, expulit et profligavit: qua in re suas quoque egregie praestiterunt partes insignes ex Italis Belgisque duces, cum validis copiis ab optimo rege catholico opportune in auxilium submissi; ut jam Germania putidis et pestiferis membris resectis libera, redintegrari, revalescere, pristinasque vires et robur queat colligere: quibus in unum collectis roborata, non tantum Turcis resistere, sed et eos bello lacessere et invadere audeat, Hungariamque haeresis dissidio perditam, unitis Germanorum et vicinorum armis repetere et recuperare valeat. Haec eorum aeterna erit gloria, hi immortales triumphi, haec trophaea, quae in omne aevum perennabunt. Agite, principes generosi, pergite magnis animis, opus felicibus adeo auspiciis coeptum conficite, paribus studiis rebellem Calvini haeresin pene evulsam stirpitus ubilibet eradicate.
III. Quare procul absit a christiano fidelium pectore, ut haereticos contra orthodoxum suum principem rebellantes adjuvare, aut fovere satagat. Qui enim haereticos juvat, haeresim juvat et propugnat, ipsamque Christi fidem et Ecclesiam oppugnat. Qui rebelles juvat, rebellionem juvat et propugnat. Quocirca justo Dei judicio reddetur ei talio, ut in quo peccavit, in eodem puniatur, et ab haereticis bello, a subditis rebellione exagitetur; ut, quod aliis fecit injuste, idem juste a suis patiatur. Sapienter Thucydides, lib. I: "Nullus princeps, inquit, a suis subditis juste puniendis arcendus est: et qui id facit, parem in se legem statuit, ne et ipse suos puniat delinquentes." Ita gravem non tantum censuram, sed et vindictam Dei subiit Josaphat, pius alioqui rex Juda, quando oraculo Jehu castigatus audivit: "Impio praebes auxilium, et his qui oderunt Dominum amicitia jungeris; et idcirco iram quidem Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt in te, eo quod abstuleris lucos de terra Juda, et praeparaveris cor tuum ut requireres Dominum," II Paral. xix, 2. Graviorem vero excepit ab Eliezer propheta, in eum detonante: "Quia habuisti foedus cum Ochozia, percussit Dominus opera tua, contritaeque sunt naves, nec potuerunt ire in Tharsis," II Paral. xx, 37. Et tamen Josaphat Ochoziam adjuvarat, non in impietate, sed in re politica duntaxat, nimirum ad navigandum in Tharsis.
Porro verissimum est istud, licet nonnullis paradoxum: "Christianorum de christianis parta, cadit victoria victa," uti evidenter demonstrat in Politica pereruditus Christophorus Varsevicius in Paradoxis. Quamobrem sapientes consiliarii hoc suis principibus instillant principium: "Ut tuum regnum firmes et amplifices, omni studio cole pacem et foedus cum vicinis christianis principibus. Horum enim amicitia tibi erit murus et antemurale." Nam, ut ait rex sapientissimus: "Frater qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma," Prov. xviii, 19. Quin et Atticus Orator: "Praecipuum, inquit, boni principis opus est, amicos parare. Nullum enim majus boni imperii instrumentum, quam boni amici," Plinius in Panegyr. Audiant christiani saluberrimum Anchisae apud Virgilium, Romanos a civilibus bellis dehortantis, consilium:
Ne quaeso, ne tanta animis assuescite bella, Neu patriae validas in viscera vertite vires.
Ista ergo magnifica Dei sunt opera, qui principibus sibi fidelibus facit mirabilia magna solus; cui proinde tota Germania, tota Gallia, tota Polonia, imo totus orbis christianus ob tantas tamque recentes victorias, cum gratiarum actione canticum novum concinat, totoque hoc jubilaeo cum Mose et Hebraeis jubilet: "Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem projecit in mare," Exod. xv. Eia S. Trinitas, tribus virtutis tuae lanceis, tua inquam potentia, sapientia et gratia, trium hostium tuorum, pariter ac Prophetarum, Saracenorum inquam, Haereticorum et Schismaticorum mentes cordaque feri et saucia, ut omnes sese tibi subdant, te agnoscant, credant, ament, glorificent: "Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen."
Tunc tuae Majestati et clementiae vere et exsultanter omnium gentium jubilis, illud regii vatis oraculum jubilabimus: "Omnes gentes, plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis. Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite: quoniam rex omnis terrae Deus, psallite sapienter," Psalm. xlvii. "Jubilate Deo, omnis terra, psalmum dicite nomini ejus, date gloriam laudi ejus," Psalm. lxv. "Afferte Domino patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem: afferte Domino gloriam nomini ejus," Psalm. xcv.
IV. Tu rex saeculorum immortalis, invisibilis, gloriosus, qui lucem habitas inaccessibilem, per Verbum incarnatum te mundo pandere, apparere et cerni, ac loqui, versari, et convesci nobiscum dignatus es: per illud nos tibi reconcilias et unis: in illo divitias gloriae tuae nobis ostendis, "ut, dum visibiliter Deum cognoscimus, per hunc in invisibilium amorem rapiamur." Christus enim dum nostram carnem assumpsit, nobisque consanguineus et cognatus, imo frater, fieri dignatus est, nos Deo concorporavit, ac S. Trinitatis affines effecit. Ipse ergo est salus nostra, honor noster, amor noster, deliciae nostrae. Nimirum hoc "manifeste magnum est pietatis tuae sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria," I Timoth. iii. Hoc divini tui consilii arcanum prioribus generationibus incognitum, et aeternis temporibus tacitum revelasti Prophetis, quasi aquilis coelestibus, ut idipsum nobis discordi vocum concordia praecinerent.
Hoc est Verbum infans, puer sapiens, Deus lactens, Christus crucifixus, qui factus est nobis sapientia, justitia et redemptio. Hic est fidei nostrae axis, sapientiae basis, sanctitatis apex, charitatis illicium, felicitatis centrum. Intonat de eo Michaeas cap. v: "Et tu Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te egredietur qui sit dominator in Israel: et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis." Insonat Aggaeus cap. ii: "Adhuc unum modicum est, et ego commovebo coelum et terram, et mare et aridam; et movebo omnes gentes. Et veniet desideratus cunctis gentibus." Consonat Malachias cap. iii: "Statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis. Ecce venit, dicit Dominus exercituum. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus? Et quis stabit ad videndum eum?" Succinit Zacharias cap. iii: "Adducam servum meum Orientem." Et capite ix: "Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu."
In Christo ergo, o increata S. Trinitas, tui vivam imaginem expressisti, et triadem creatam efformasti: quod admirans S. Joannes, epist. I, cap. v: "Tres sunt, inquit, qui testimonium dant (Verbo incarnato, Christo Jesu) in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus Sanctus. Et tres sunt qui testimonium dant in terra: Spiritus, et aqua, et sanguis; et hi tres unum sunt."
Felix Bethlehem, felix Judaea, felix Jerusalem, quae non tantum Prophetas, sed et ipsum Verbum incarnatum gignere, videre et audire digna fuisti; quae divinis ejus pedibus calcata, ejus sermonibus, sudoribus, lacrymis, suspiriis, quin et sanguine pretioso irrigata, eum hospitem, imo civem et filium, redemptorem et salvatorem habere meruisti; scilicet, "factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Quaesivimus locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis silvae. Introibimus in tabernaculum ejus: adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus," Psalm. cxxxi.
tice Sanir et Hermon (utique Judaeae montium), de cubilibus leonum, de montibus pardorum," Cant. iv. Idipsum praecinuit Zacharias cap. xiii: "In die illa erit fons patens (gratiae et baptismi) domui David, et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae. Et erit in die illa, dicit Dominus exercituum, disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra." Et cap. xiv: "Stabunt pedes ejus in die illa super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem ad Orientem. Et erit in die illa, exibunt aquae vivae de Jerusalem, etc. Et erit Dominus rex super omnem terram; in die illa erit Dominus unus, et erit nomen ejus unum." Michaeas vero cap. iv: "De Sion, ait, exibit lex, et Verbum Domini de Jerusalem."
Ibi suam ipse fundavit Ecclesiam, ibi refulsit aurora legis novae in splendoribus Sanctorum, Virginis Deiparae, Apostolorum, Evangelistarum, ac primorum fidelium fide et charitate ardentium. Quocirca Christus sponsus hunc thalamum sibi adamans, indeque sponsam Ecclesiam alliciens: "Veni, inquit, de Libano (de Jerusalem et Judaea) sponsa mea: veni de Libano, veni: coronaberis de capite Amana, de vertice Sanir et Hermon..."
Infelices ergo et miseri christiani, qui a suis incunabulis exsulant, qui sanctam urbem, sanguine Christi purpuratam, quae aurora fuit Ecclesiae, primumque ejus regnum a Turcis et Saracenis possideri, profanari et sacrilege pollui cernunt et tolerant. Non toleravit id Constantinus imperator qui loca sancta christianis restituit: cujus nutu et sumptu mater S. Helena Hierosolymam profecta, loca sancta religiose venerata in Bethlehem, monte Calvariae et Oliveti, alibique regia magnificentia templa et basilicas exaedificavit. Quare coepit tum eo peregrinatio a fidelibus frequentari, confluentibus e toto orbe devotionis ergo christianis. Ipse S. Hieronymus, relicta Roma, in Bethlehem se transtulit, ut ad Christi incunabula viveret et moreretur; quem secuta S. Paula, magnum post se trahens nobilitatis Romanae agmen, ibidem quatuor exstruxit monasteria, in quibus ipsa cum filia Eustochio Christi paupertatem, humilitatem et sanctitatem imitata, vitam egit religiosam et coelestem.
"Bethlehem ingressa, ait S. Hieronymus in Epitaph. Paulae, et in specum Salvatoris ingrediens, me audiente jurabat, cernere se oculis fidei infantem pannis involutum, vagientem in praesepi Dominum, Magos adorantes, stellam fulgentem desuper, matrem Virginem, pastores nocte venientes, ut viderent Verbum quod factum erat, et jam tunc Joannis Evangelistae principium dedicarent: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est; mixtisque gaudio lacrymis loquebatur: Salve, Bethlehem, domus panis, in qua natus est ille panis, qui de coelo descendit. Salve, Ephrata, regio uberrima, cujus fertilitas Deus est."
Constantinum secutus Heraclius imperator anno Domini 628, coelestibus de Cosroe Persarum rege potitus victoriis, crucem Christi ipsi ereptam, Hierosolymam victor reportavit, ac deposito regali cultu, detractisque calceis, et plebeio amictu indutus, illam propriis humeris retulit in eum montem, quo eam Salvator tulerat; ac in eodem Calvariae loco statuit, unde a Persis fuerat asportata. Ita S. Trinitatis Christique injurias ultus Heraclius hasce de Persis vindicias dedit, imo reddidit Hierosolymae. Jerusalem enim est civitas Dei electa, sancta et gloriosa, fundata in montibus sanctis, centrum et umbilicus mundi, urbs perfecti decoris, gaudium universae terrae, paradisus orbis, quae tanquam regia inter omnes urbes, velut caput in corpore, sicut sol inter astra effulget; quasi Ecclesiae militantis Capitolium, triumphantis typus et praeludium.
V. Post Constantinum et Heraclium Urbanus II Pontifex aeternum decus et gloriam sibi peperit (unde et monumento ejus hoc elogium inscripserunt: "Urbanus II, auctor expeditionis in infideles"), cum Concilio apud Clarum Montem habito anno Domini 1095, ita principes Galliae ad recuperandam Hierosolymam a Saracenis jam diu occupatam, animavit, ut non dubitarent mori pro illa civitate, in qua Christus pro nobis mortuus est. Quare effecit ut trecenta hominum millia nomen in militiam Christi dederint, signumque crucis susceperint, atque inter illos multi principes, duces et comites: in quibus eminuit Godefridus Bullonii dux, praestantis animi, religionis et fortitudinis vir: qui quam facile Terra sancta a christianis recipi possit, ostendit, dum parvis copiis residuis Hierosolymam anno Domini 1099, expugnavit, feria sexta, hora qua Christus mortuus est, ipseque primus conscensis muris urbem ingressus, primus deinde Hierosolymae christianus rex, quasi novus David creatus, regnum in posteros sex reges, per LXXX annos propagavit, idque merito suae virtutis, pietatis et modestiae, qua, ut alia praeteream, christianis principibus eum de more regio diademate coronare satagentibus, humilitatis studio restitit, dictitans: "Nolle se aurea insigniri in urbe sancta, in qua Christus Dominus pro nostra salute spineam tulisset: unde ea contentus, illique reverentiam exhibens, regiam respuit, regum optimus, lumen et speculum caeterorum," ait Wilhelmus Archiepiscopus Tyri, lib. IX Belli sacri, cap. ix. Vivet, Godefride, vivet, Urbane, tua virtus et gloria, quamdiu saeculorum omnium vivet AETERNITAS.
Porro orationem Urbani, qua in Concilio Claromontano omnes ad bellum sacrum accendit, recitat idem Wilhelmus, in qua inter caetera ait: "Haec igitur salutis nostrae incunabula, Domini patriam, religionis matrem, populus absque Deo, ancillae filius Aegyptiae possidet violenter, et captivitatis liberos filiis extremas imponit conditiones, quibus versa vice merito servire tenebatur: Saracenorum gens impia, loca sancta in quibus steterunt pedes Domini, jam a multis retro temporibus violenta premit tyrannide, subactis fidelibus et in servitutem damnatis. Ingressi sunt canes in sancta, profanatum est sanctuarium, humiliatus est cultor Dei populus, angarias patitur indignas genus electum, servit in luto et latere regale sacerdotium, princeps provinciarum facta est sub tributo civitas Dei. Templum Domini, de quo zelans Dominus vendentes ejecit, ne domus Patris ejus fieret spelunca latronum, facta est sedes daemoniorum. Templum Domini, inquam, ut ait Mathathias, quasi vir ignobilis, vasa gloriae ejus abducta sunt captiva. Civitas Regis regum, quae aliis regulas intemeratae tradidit fidei, gentium superstitionibus cogitur invita deservire; sancta Resurrectionis ecclesia, requies dormientis Domini eorum faedatur spurcitiis. Loca venerabilia, quae Dominum in carne susceperunt hospitem, signa viderunt, senserunt beneficia, facta sunt gregum praesepia, stabula jumentorum. Accingimini ergo, et estote, filii, potentes, ut pugnetis adversus infideles; quoniam melius est mori nos in bello, quam videre mala gentis nostrae et sanctorum."
Audite haec, principes, audite, christiani, summi Pastoris vestri, Christi Vicarii lamenta, imo oracula.
VI. Urbani coepta constanter prosecuti sunt succedentes ex ordine Pontifices, Paschalis II, Gelasius II, Callistus II, Lucius II, sed maxime Eugenius III, qui anno Domini 1143, urgente Ludovico rege Francorum, et S. Bernardo, expeditionem in Terram sanctam suscitavit, ac S. Bernardum ad omnes Galliae et Germaniae populos (qui eum ut Prophetam, vel Apostolum suscipiebant) in eam concitandos auctoravit; quare sequenti anno omnium consensu, S. Bernardus totius belli dux et princeps militiae electus est. Verum satis visum est Eugenio, si ille tuba sacerdotali indiceret bellum, et tam verbis, quam litteris christianos ad id excitaret: quod illum felicissime sequentibus innumeris signis et prodigiis praestitisse, testantur Acta vitae ipsius, et Epistolae ab eo conscriptae, nec non et Otto Frisingensis; sed magis ipse rerum successus, dum non solum Ludovicus rex celebrato apud Verzelacum conventu, crucem, quasi belli sacri insigne, ab eodem S. Bernardo sumpsit una cum multis regni sui principibus et optimatibus, quos tam ingens populi multitudo secuta est, ut vacuarentur urbes et castella; sed et ejusdem hortatu Conradus, Romanorum rex, generali apud Spiram conventu indicto, aeque crucem una cum fratre suo Henrico, duce Noricorum, aliisque principibus et nobilibus plurimis (etiam Polonis, adeoque Henrico Boleslai regis fratre, teste Cromero lib. VI Polon.) accepit: quibuscum etiam signati sunt nonnulli Episcopi, atque inter alios ipse Otto Frisingensis, virtutibus et meritis clarus.
Qui demum addit non solum ex Romano Imperio, sed etiam e vicinis regnis, puta Francia, Anglia, Pannonia, innumeris populis ac nationibus hac expeditionis fama ad sumendam crucem commotis, repente sic totum pene Occidentem siluisse, ut non solum bella movere, sed et arma quempiam in publico portare nefas haberetur. Utinam nunc iterum S. Bernardus, vel e coelo idem classicum fidelibus canat!
Ludovicum et Conradum aemulatus est S. Ludovicus, Francorum gloria dicam, an sanctitas, an verius utrumque? qui in Palaestinam non tantum copias transmisit, sed ipse quasi earum dux, relicto avito solo et regno, per tot terrarum mariumque spatia, maximis impendiis, laboribus et conatibus, semel et iterum trajecit, ut eam Saracenis extorqueret, et christianis pristinis haeredibus asservaret: sed cum peccatis fidelium exigentibus, idipsum, quod tanto conamine, virtute et animo moliebatur, perficere non posset; mortem tamen in tam gloriosa expeditione oppetere anno Domini 1270 non dubitavit, fidensque cygneum cecinit: "Introibo in domum tuam, Domine, adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo;" nimirum, "tendit ad astra per aspera virtus." O quin et operis tam christiani prosequendi et perficiendi decus filio posterisque suo exemplo, aeque ac testamento reliquit. Resuscita, Domine, hunc S. Ludovici zelum in catholicis regibus et principibus, praesertim Turcae limitaneis et confinibus, ut unanimes in tantum opus conspirent; sed et remotiores excita, ut in partem tam gloriosi operis veniant, ac
nominatim S. Ludovici sequaces, haeredes, et cognomines, ut victricia arma ab haereticis in Saracenos transferant, ac Francos, caeterosque otiari nescios opere tam sancto occupent, ne ipsorum ardor quietis impatiens in bellum vel civile, vel christianum, quo sese invicem collidant, turpemque dent maculam in gloriam suam, ac iram Dei in se concitent, erumpat; sed potius in Turcas, Tartaros et Saracenos, juratos S. Trinitatis Christique hostes, ad vitam et immortalem eorum gloriam, sese exerat. Hoc nomen christianissimum eis haereditarium, hoc S. Ludovicus progenitor, hoc generosa indoles et animi celsitudo, hoc S. Ecclesiae amor et fidei ardor, hoc victoriae et trophaea contra Christi perduelles coelitus data, hoc praesules, hoc Pontifices, hoc fideles omnes jure suo ab eis efflagitant.
VII. Sapienter S. Catharina Senensis theodidacta (uti refert Raymundus Generalis Ordinis Praedicatorum, et ex ipso Ambrosius Catharinus in ejus Vita) Summos Pontifices, Gregorium XI et Urbanum VI, anno Domini 1375 et sequent., acriter ad bellum Turcis inferendum exstimulavi. Cumque Pontifex regereret, illud in tot intestinis principum Italiae, aliarumque regionum dissidiis, importunum videri, institit illa: "Imo vero, inquit, nunc maxime opportunum est, adeoque nullum efficacius remedium ad dissidia haec tollenda suppetit, quam si foedus sanctum sanciatur, quo omnes paribus animis in communes Christi et Christianorum hostes conspirent: ibi suos animos et impetus, suos pugnandi ardores irasque effundent, eaque ratione privatas ponent lites et odia."
Ita, ut alios taceam, Rogerius et Boemundus fratres, Siciliae, Apuliae et Calabriae principes, continuo inter se de principatu digladiantes, ab Urbano II foedere belloque sancto conciliati, arma fraterna in Saracenos verterunt. Boemundus enim occupata Melphi, cupiditate gloriae incensus, cum duodecim millibus delectae juventutis Italicae in Terram sanctam profectus, sua hac virtute animique praestantia adeo fratrem Rogerium permovit, ut positis armis dixerit sibi omnia cum fratre deinceps fore communia, ac statim Tancredum filium pugnandi cupidum, belli comitem fratri tradiderit, ait Platina in Urbano II. Pari modo acerba Germanorum, Bavarorum, Belgarum, Polonorum dissidia sopita fuisse expeditione in Terram sanctam duce Conrado imperatore, narrat Otto Frisingensis, lib. I De Gestis Frederici I Imperat. cap. xxix. Sapienter Livius lib. II: "Bella externa, inquit, sedant domesticas seditiones. Externus timor, magnum concordiae vinculum."
Idipsum pervidet metuitque Turca, quocirca omni ratione christianos principes a sese invicem divellere, ac inter eos lites et bella serere molitur: ea de causa dum vicinum aggreditur, cum remotioribus foedus init, imo eos in vicinum concitat, itaque eum christianorum armis expugnat; quo facto remotiores gradatim eadem arte et fraude circumventos, ac ab aliis desertos aggreditur, occupat et subjugat. Faedifragus enim ipse cum sit, foedus initum, dum ei lubet, quaesita occasione abrumpit: cum ex adverso christiani, insidiosi foederis nomine magis quam religione irretiti, vicinos ab eo invasos protegere non audeant, itaque ipsos ejus praedae exponant, mox et ipsi ejus praeda futuri. Norunt historiarum et rerum Turcicarum periti, Turcam subinde jurare super libro smegmatico, itaque imposturam christianis facere, ac juramentum violare, dictitando se super libro ficto, non vero, ac proinde ficte, non vere jurasse. Quare jure ei regerant christiani: "Frangenti fidem, fides frangatur eidem."
Nimirum faedifragus fuit Bajazetes, qui Venetis contra pacta Coronem, Methonem et Naupactum ademit. Bajazetem imitatus nepos Solymannus, qui anno Domini 1537, totis viribus Italiam aggredi destinabat, sed temeritate cujusdam Veneti trierarchæ offensus, omnes iras et copias in Venetos sibi faederatos effudit, Corcyra ipsorum insula longe lateque vastata, et insulis Cycladibus direptis, negotiatoribusque Venetis toto Turcico imperio cum universis eorum opibus et pecuniis in praedam datis; insuper eosdem Nauplii et Epidaurici concessione, ac duabus in Dalmatia arcibus, Nadino et Lubiana, mulctavit; Solymanni enim erat vox: "Dummodo regnem, nil moror: sicut in coelo unus Deus, ita in terra unus Solymannus est colendus." Solymannum patrem aemulatus Selymus, foedus jurejurando cum Venetis initum violans, eis Cyprum extorsit; quin et eis insultans: "Barba, inquit, mihi a Venetis apud Naupactum abrasa succrevit; ego vero eis brachium dextrum capta Cypro amputavi, quod nunquam recrescet." Annon haec societas leonina?
Pari modo facere et facient caeteri. Cum enim ab origine fuerint sintque orbis praedones, toti opibus regnisque christianorum per fas et nefas inhiant. Interim lethargo quasi sopiti altum dormiunt christiani; quia quisque longe a se Turcam, et se ab ejus jugo, abesse autumat.
Qua in re errant omnes gravissime. Idem censebant olim Constantinopolitani, Trapezuntii, Thraces, Bulgari, Bosnii, Servii, Hungari, caeterique; at jam a Turca capti, errorem suum vident, et serio, sed sero lugent. Turca in limine, et pene in visceribus est christianorum omnium, et illi eum a se remotum dictitant? O caecitas! o stupor! Nuper tempore Pii V, inhiavit Cretae, Venetiis, totique Italiae. Viennam semel iterumque obsedit, inhians Augustae totique Germaniae. Ante triennium Poloniam se unico praelio devoraturum pollicebatur. Imminet ergo, et pene incubat Italiae, Germaniae, Poloniae. Nunc silet, quia domesticis distinetur dissidiis; at occasionem praestolatur, ea data illico more suo imparatos Italos, Germanos, Polonos adorietur et opprimet. Utinam periculum hoc adeo quam certum est et praesens, conspiciant, et inito contra eum communi foedere discutiant christiani, dum res est integra! ne sero cum caeteris jam a Turca occupatis suum torporem, suaque dissidia accusent et defleant.