King Baltassar making a great banket, with his nobles drinke in the holie vessels, which were taken from the Temple of Ierusalem. 5. Fingers appeare writing on the wal: 10. which only Daniel readeth, and interpreteth: 18. signifying the ruine of the king: 30. happening the same night.
1Baltasar, the king, made a great feast for a thousand of his nobles: and every one drank according to his age.Il re Baltassar fece un gran convito a mille de' suoi grandi, e ognuno bevea secondo la sua età:BALTASSAR the king made a great feast to his nobles a thousand: and euerie one dranke according to his age.Baltassar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat ætatem. 2And being now drunk, he commanded that they should bring the vessels of gold and silver, which Nabuchodonosor, his father, had brought away out of the temple, that was in Jerusalem, that the king and his nobles, and his wives, and his concubines, might drink in them.Ed essendo egli già zuppo di vino, ordinò, che fosser portati i vasi d'oro, e d'argento, i quali il padre suo Nabuchodonosor avea portati via dal tempio, che fu in Gerusalemme, affinchè ad essi bevessero il re, e i suoi grandi, e le sue mogli, e le concubine.He commanded therfore now being drunke that the vessels of gold & siluer, should be brought, which Nabuchodonosor his father had caried away out of the temple, that was in Ierusalem, that the king, and his Nobles might drinke in them, and his wiues, and concubines.Præcepit ergo jam temulentus ut afferrentur vasa aurea et argentea, quæ asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo, quod fuit in Ierusalem, ut biberent in eis rex, et optimates ejus, uxoresque ejus, et concubinæ. 3Then were the golden and silver vessels brought, which he had brought away out of the temple that was in Jerusalem: and the king and his nobles, his wives, and his concubines, drank in them.E furon portati i vasi di oro, e d'argento portati via dal tempio, che era stato in Gerusalemme, e bevvero ad essi il re, e i suoi cortigiani, e le sue mogli, e le sue concubine.Then were the golden and siluer vessels brought, which he had caried away out of the temple, that was in Ierusalem: and the king and his nobles dranke in them, his wiues and concubines.Tunc allata sunt vasa aurea, et argentea, quæ asportaverat de templo, quod fuerat in Ierusalem: et biberunt in eis rex, et optimates ejus, uxores et concubinæ illius. 4They drank wine, and praised their gods of gold, and of silver, of brass, of iron, and of wood, and of stone.Beveano il vino, e celebravano gli dei loro d'oro, d'argento, di bronzo, di ferro, di legno, e di pietra.They dranke wine, and praysed their goddes of gold, and of siluer, of brasse, of yron, and of wood, and of stone.Bibebant vinum, et laudabant deos suos aureos et argenteos, æreos, ferreos, ligneosque et lapideos.
5In the same hour there appeared fingers, as it were of the hand of a man, writing over against the candlestick, upon the surface of the wall of the king’s palace: and the king beheld the joints of the hand that wrote.Nello stesso punto apparvero delle dita come di mano di uomo, che scrivea dirimpetto al candelabro sulla superficie della muraglia della sala reale: e il re stava osservando le dita della mano, che scriveva.In the very same houre there appeared fingers, as it were of the hand of a man, writing ouer against the candlesticke in the vtter part of the wal of the kings palace: and the king beheld the ioynts of the hand that wrote.In eadem hora apparuerunt digiti, quasi manus hominis scribentis contra candelabrum in superficie parietis aulæ regiæ: et rex aspiciebat articulos manus scribentis. 6Then was the king’s countenance changed, and his thoughts troubled him: and the joints of his loins were loosed, and his knees struck one against the other.Allora il re cangiossi in faccia di colore, e i suoi pensieri lo conturbavano, e se gli stemperavano i reni, e le sue ginocchia si battevano l'uno coll'altro.Then was the kings face changed, and his cogitations trubled him: and the iunctures of his reynes were loosed, and his knees were striken one against the other.Tunc facies regis commutata est, et cogitationes ejus conturbabant eum: et compages renum ejus solvebantur, et genua ejus ad se invicem collidebantur. 7And the king cried out aloud to bring in the wise men, the Chaldeans, and the soothsayers. And the king spoke, and said to the wise men of Babylon: Whosoever shall read this writing, and shall make known to me the interpretation thereof, shall be clothed with purple, and shall have a golden chain on his neck, and shall be the third man in my kingdom.E il re fortemente sclamò, che facessero venire i maghi, e i Caldei, e gli aruspici. E il re prese a dire ai sapienti di Babilonia: Chiunque leggerà questa scrittura, e mi renderà inteso del suo significato, sarà rivestito di porpora, e avrà una collana d'oro al suo collo, e sarà la terza persona del mio regno.The king therfore cried out mightely that they should bring in the magicians, Chaldees, and southsayers. And the king speaking sayd to the wisemen of Babylon: Whosoeuer shal read this writing, and shal make the interpretation therof manifest vnto me, shal be clothed with purple, and shal haue a golden chayne on his necke, & shal be the third in my kingdom.Exclamavit itaque rex fortiter ut introducerent magos, Chaldæos, et aruspices. Et proloquens rex ait sapientibus Babylonis: Quicumque legerit scripturam hanc, et interpretationem ejus manifestam mihi fecerit, purpura vestietur, et torquem auream habebit in collo, et tertius in regno meo erit. 8Then came in all the king’s wise men, but they could neither read the writing, nor declare the interpretation to the king.Allora andarono tutti i sapienti del re, e non poterono né leggere la scrittura, né dirne al re il significato.Then al the kings wisemen going in could not neither read the writing, nor declare the interpretation to the king.Tunc ingressi omnes sapientes regis non potuerunt nec scripturam legere, nec interpretationem indicare regi.
9Wherewith king Baltasar was much troubled, and his countenance was changed: and his nobles also were troubled.Per la qual cosa il re Baltassar ne restò conturbato altamente, e sfigurato in volto, ed anche i suoi cortigiani erano conturbati.Wherewith king Baltassar was much trubled, and his countenance was changed: yea and his nobles were trubled.Unde rex Baltassar satis conturbatus est, et vultus illius immutatus est; sed et optimates ejus turbabantur. 10Then the queen, on occasion of what had happened to the king, and his nobles, came into the banquet-house: and she spoke, and said: O king, live for ever: let not thy thoughts trouble thee, neither let thy countenance be changed.Ma la regina a motivo di quello, che era avvenuto al re, e a' suoi cortigiani, entrò nella sala del convito, e presa la parola disse: Vivi in eterno, o re: non ti conturbino i tuoi pensieri, né si alteri la tua faccia.And the queene for the thing that had happened to the king, and his Nobles, entered into the house of the feast: and speaking she sayd: King for euer liue: let not thy cogitations truble thee, neither let thy face be changed.Regina autem pro re, quæ acciderat regi et optimatibus ejus, domum convivii ingressa est: et proloquens ait: Rex, in æternum vive ! non te conturbent cogitationes tuæ, neque facies tua immutetur. 11There is a man in thy kingdom that hath the spirit of the holy gods in him: and in the days of thy father knowledge and wisdom were found in him: for king Nabuchodonosor, thy father, appointed him prince of the wise men, enchanters, Chaldeans, and soothsayers, thy father, I say, O king:Nel tuo regno havvi un uomo, il quale ha in se lo spirito de' santi dei: e a tempo del padre tuo fu in lui riconosciuto sapere, e saggezza: imperocché lo stesso re Nabuchodonosor padre tuo lo costituì principe de' maghi, degli incantatori, de' Caldei, e degli aruspici, il padre tuo, io dico, o re.There is a man in thy kingdom, that hath the spirit of the holie goddes in him: and in the dayes of thy father knowlege and wisedom were found in him: for king Nabuchodonosor also thy father appoynted him prince of the magicians, inchanters, Chaldees and southsayers, thy father, I say ô king:Est vir in regno tuo, qui spiritum deorum sanctorum habet in se, et in diebus patris tui scientia et sapientia inventæ sunt in eo: nam et rex Nabuchodonosor pater tuus principem magorum, incantatorum, Chaldæorum, et aruspicum constituit eum, pater, inquam, tuus, o rex: 12Because a greater spirit, and knowledge, and understanding, and interpretation of dreams, and shewing of secrets, and resolving of difficult things, were found in him, that is, in Daniel: whom the king named Baltassar. Now, therefore, let Daniel be called for, and he will tell the interpretation.Perchè fu scoperto in lui uno spirito superiore, e intelligenza nell'esporre i sogni, nell'investigare gli arcani, e nello scioglimento di cose intrigate, voglio dir in Daniele, cui il ridiede il nome di Baltassar: chiamisi adunque ora Daniele, ed ei darà l'interpretazione.Because more ample spirit, and prudence, and vnderstanding, & interpretation of Dreames, and shewing of secrets, and solution of thinge bound were found in him, that is, in Daniel: to whom the king gaue the name Baltassar. Now therfore let Daniel be called, and he wil tel the interpretation.quia spiritus amplior, et prudentia, intelligentiaque et interpretatio somniorum, et ostensio secretorum, ac solutio ligatorum inventæ sunt in eo, hoc est in Daniele: cui rex posuit nomen Baltassar. Nunc itaque Daniel vocetur, et interpretationem narrabit.
13Then Daniel was brought in before the king. And the king spoke, and said to him: Art thou Daniel, of the children of the captivity of Juda, whom my father, the king, brought out of Judea?Fu pertanto condotto Daniele dinanzi al re: e il re prese a dirgli: Se' tu quel Daniele de' figliuoli esuli di Giuda, condotto dal re padre mio dalla Giudea?Daniel therfore was brought in before the king. To whom the king speaking, said: Art thou Daniel of the children of the captiuitie of Iuda, whom my father the king brought out of Iewrie?Igitur introductus est Daniel coram rege: ad quem præfatus rex ait: Tu es Daniel de filiis captivitatis Judæ, quem adduxit pater meus rex de Judæa ? 14I have heard of thee, that thou hast the spirit of the gods, and excellent knowledge, and understanding, and wisdom are found in thee.Ho sentito dire di te, che tu hai lo spirito degli dei, e che scienza, e intelligenza, e sapienza si trovino in te in grado superiore.I haue heard of thee, that thou hast the spirit of the goddes, and more ample knowlege, and vnderstanding, and wisedom are found in thee.audivi de te, quoniam spiritum deorum habeas, et scientia, intelligentiaque ac sapientia ampliores inventæ sunt in te. 15And now the wise men, the magicians, have come in before me, to read this writing, and shew me the interpretation thereof; and they could not declare to me the meaning of this writing.Ed ora sono venuti davanti a me i sapienti, e i maghi per leggere questa scrittura, e spiegarmene il significato, e non hanno potuto dirmi di senso queste parole.And now there haue come in into my sight the wise magicians, that they might read this writing, and might shew me the interpretation therof: and they could not declare me the sense of this word.Et nunc introgressi sunt in conspectu meo sapientes magi, ut scripturam hanc legerent, et interpretationem ejus indicarent mihi: et nequiverunt sensum hujus sermonis edicere. 16But I have heard of thee, that thou canst interpret obscure things, and resolve difficult things: now if thou art able to read the writing, and to shew me the interpretation thereof, thou shalt be clothed with purple, and shalt have a chain of gold about thy neck, and shalt be the third prince in my kingdom.Or io ho sentito dire di te, che tu puoi interpretare le cose oscure, e sciogliere le intralciate: Se adunque tu puoi leggere la scrittura, e darmene la spiegazione, sarai rivestito di porpora, e avrai una collana d'oro al tuo collo, e sarai la terza persona del mio regno.Moreouer I haue heard of thee, that thou canst interpret obscure thinges, and resolue thinges bound: if therfore thou be able to reade the writing, & to shew me the interpretation therof, thou shalt be clothed with purple, and shalt haue a cheyne of gold about thy necke, & shalt be the third prince in my kingdom.Porro ego audivi de te, quod possis obscura interpretari, et ligata dissolvere: si ergo vales scripturam legere, et interpretationem ejus indicare mihi, purpura vestieris, et torquem auream circa collum tuum habebis, et tertius in regno meo princeps eris.
17To which Daniel made answer, and said before the king: thy rewards be to thyself, and the gifts of thy house give to another: but the writing I will read to thee, O king, and shew thee the interpretation thereof.Alle quali cose Daniele rispose, e disse al re: I doni tuoi ti restino a te, e dà ad altri gli onori della tua reggia: ma io ti leggerò, o re, la scrittura, a te ne darò l'interpretazione.To which thinges Daniel answering, sayd before the king: Thy rewardes be they vnto thee, and the giftes of thy house geue to an other: but the writing wil I read thee, ô king, and the interpretation therof wil I shew to thee.Ad quæ respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi, et dona domus tuæ alteri da: scripturam autem legam tibi, rex, et interpretationem ejus ostendam tibi. 18O king, the most high God gave to Nabuchodonosor, thy father, a kingdom, and greatness, and glory, and honour.O re, l'Altissimo Dio diede a Nabuchodonosor padre tuo il regno, la magnificenza, la gloria, e l'onore.O king, God the most high gaue to Nabuchodonosor thy father kingdom and magnificence, glorie and honour.O rex, Deus altissimus regnum et magnificentiam, gloriam et honorem dedit Nabuchodonosor patri tuo. 19And for the greatness that he gave to him, all people, tribes, and languages trembled, and were afraid of him: whom he would, he slew: and whom he would, he destroyed: and whom he would, he set up: and whom he would, he brought down.E per la grandezza, che egli aveva a lui dato, lo temevano, e tremavan dinanzi a lui tutti i popoli, le tribù, e le lingue: egli uccideva chi gli pareva, e gastigava que', che voleva, e que', che voleva, esaltava, e umiliava quei, che voleva.And for the magnificence, which he gaue to him, al peoples, tribes, and tongues trembled, and feared him: whom he would he killed: and whom he would, he stroke: and whom he would he exalted: and whom he would, he humbled.Et propter magnificentiam, quam dederat ei, universi populi, tribus, et linguæ tremebant, et metuebant eum: quos volebat, interficiebat: et quos volebat, percutiebat: et quos volebat, exaltabat: et quos volebat, humiliabat. 20But when his heart was lifted up, and his spirit hardened unto pride, he was put down from the throne of his kingdom, and his glory was taken away.Ma quando il cuore di lui si elevò, e lo spirito di lui si ostinò nella superbia, fu egli deposto dal trono del suo regno, e torta gli fu la sua gloria.But when his hart was eleuated, and his spirit obstinatly set to pride, he was deposed from the throne of his kingdom, and his glorie was taken away.Quando autem elevatum est cor ejus, et spiritus illius obfirmatus est ad superbiam, depositus est de solio regni sui, et gloria ejus ablata est:
21And he was driven out from the sons of men, and his heart was made like the beasts, and his dwelling was with the wild asses, and he did eat grass like an ox, and his body was wet with the dew of heaven: till he knew that the most High ruled in the kingdom of men, and that he will set over it whomsoever it shall please him.E fu cacciato dal commercio degli uomini, e di più ebbe cuor simile a bestia, e converso cogli asini salvatichi: e fieno ancor mangiava qual bue, e di rugiada del cielo fu bagnato il suo corpo, sino a tanto che conoscesse, che l'Altissimo ha dominio sul regno degli uomini, e ad esso innalza chiunque a lui pare.And he was cast out from the sonnes of men, yea and his hart was set with the beasts, and with the wild asses was his habitation: grasse also he did eate as an oxe, and with the dew of heauen his bodie was embrewed: til he knew that the Highest had powre in the kingdom of men, and whomsoeuer it shal please him he wil raise vp ouer it.et a filiis hominum ejectus est, sed et cor ejus cum bestiis positum est, et cum onagris erat habitatio ejus: fœnum quoque ut bos comedebat, et rore cæli corpus ejus infectum est, donec cognosceret quod potestatem haberet Altissimus in regno hominum, et quemcumque voluerit, suscitabit super illud. 22Thou also, his son, O Baltasar, hast not humbled thy heart, whereas thou knewest all these things:Tu pure, o Baltassarre suo figliuolo, non hai umiliato il cuor tuo, mentre queste cose tutte sapevi:Thou also his sonne Baltassar, hast not humbled thy hart, wheras thou knowest al these thinges:Tu quoque, filius ejus Baltassar, non humiliasti cor tuum, cum scires hæc omnia: 23But hast lifted thyself up against the Lord of heaven: and the vessels of his house have been brought before thee: and thou, and thy nobles, and thy wives, and thy concubines, have drunk wine in them: and thou hast praised the gods of silver, and of gold, and of brass, of iron, and of wood, and of stone, that neither see, nor hear, nor feel: but the God who hath thy breath in his hand, and all thy ways, thou hast not glorified.Ma contro il Dominatore del cielo ti se' innalzato e hai fatto portare dinanzi a te i vasi del tempio di lui, e ad essi hai bevuto il vino tu, e i tuoi cortigiani, e le tue mogli, e le tue concubine; ed hai ancor celebrati gli dei d'argento, e d'oro, e di ferro, e di legno, e di pietra, i quali né veggono, né odono, né hanno senso: ma quel Dio, in mano di cui è il tuo respiro, e ogni tuo moto, non lo hai tu glorificato:but against the dominatour of heauen thou wast eleuated: and the vessels of his house haue bene brought before thee: and thou, and thy nobles, and thy wiues, and thy concubins haue drunke wine in them: the goddes also of siluer, and of gold, and of brasse, of yron, and of wood, and of stone that see not, nor heare, nor feele, thou hast praysed: moreouer the God, that hath thy breath in his hand, and al thy wayes, thou hast not glorified.sed adversum Dominatorem cæli elevatus es: et vasa domus ejus allata sunt coram te, et tu, et optimates tui, et uxores tuæ, et concubinæ tuæ vinum bibistis in eis: deos quoque argenteos, et aureos, et æreos, ferreos, ligneosque et lapideos, qui non vident, neque audiunt, neque sentiunt, laudasti: porro Deum, qui habet flatum tuum in manu sua, et omnes vias tuas, non glorificasti. 24Wherefore, he hath sent the part of the hand which hath written this that is set down.Per questo da lui fu mandato il dito di quella mano, la quale ha scritto quello, che è vergato.Therfore from him is the ioynt of the hand sent, which hath written this that is drawen.Idcirco ab eo missus est articulus manus, quæ scripsit hoc quod exaratum est.
25And this is the writing that is written: MANE, THECEL, PHARES.Or tale è la scrittura distesa: MANE, THECEL, PHARES.And this is the writing which is ordered. MANE, THECEL, PHARES.Hæc est autem scriptura, quæ digesta est: Mane, Thecel, Phares. 26And this is the interpretation of the word. MANE: God hath numbered thy kingdom, and hath finished it.E queste parole s'interpretano così: MANE: Dio ha contato i dì del tuo regno, e gli ha posto termine.And this the interpretation of the word. MANE: God hath numbred thy kingdom, and hath finished it.Et hæc est interpretatio sermonis. Mane: numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud. 27THECEL: thou art weighed in the balance, and art found wanting.THECEL: Tu sei stato pesato sulla stadera, e se' stato trovato scarso.THECEL: thou art weighed in the balance, and art found hauing lesse.Thecel: appensus es in statera, et inventus es minus habens. 28PHARES: thy kingdom is divided, and is given to the Medes and Persians.PHARES: E stato diviso il tuo regno, ed è stato dato a' Medi, e ai Persiani.PHARES: thy kingdom is diuided, and is geuen to the Medes, and Persians.Phares: divisum est regnum tuum, et datum est Medis, et Persis. 29Then by the king’s command, Daniel was clothed with purple, and a chain of gold was put about his neck: and it was proclaimed of him that he had power as the third man in the kingdom.Allora per comando del re fu Daniele vestito di porpora, e gli fu messa al collo una collana d'oro, e fu notificato a tutti, com'egli dovea avere il terzo grado di potestà nel suo regno.Then the king commanding Daniel was clothed with purple, and a cheyne of gold was put about his necke: & it was proclamed of him that he had powre the third in the kingdom.Tunc, jubente rege, indutus est Daniel purpura, et circumdata est torques aurea collo ejus: et prædicatum est de eo quod haberet potestatem tertius in regno suo. 30The same night Baltasar, the Chaldean king, was slain.La stessa notte fu ucciso Baltassar re de' Caldei:The same night was Baltassar the king of Chaldee slaine.Eadem nocte interfectus est Baltassar rex Chaldæus. 31And Darius, the Mede, succeeded to the kingdom, being threescore and two years old.E Dario il Medo gli succedette nel regno in età di sessanta due anni.And Darius the Mede succeded into the kingdom, being three score and two yeares old.Et Darius Medus successit in regnum, annos natus sexaginta duos.
5:1
Year of the World 3466, Year before Christ 538.
Challoner
Baltassar. He is believed to be the same as Nabonides, the last of the Chaldean kings, grandson to Nabuchodonosor. He is called his son (ver. 2, 11, etc.) according to the style of the Scriptures, because he was a descendant from him. (Challoner; St. Jerome in Isaiah xiii.; Usher, etc.)
Calmet
Some think that he was brother of Evilmerodac, ver. 11., and Baruch 1:11. But he seems rather to have been his son, Jeremias 27:7. Profane authors place Neriglissor and Laborosoarchod between them. They were not of the royal family, and might be looked upon as usurpers, or reigned in some other place; or they did not meddle with the Jews. (Calmet)
Calmet
It is wonderful that Josephus should prefer these authors; (Tirinus) yet he abandons the dates given by them. (Jewish Antiquities 10:12. et contra Apion 1.) They represent Nabonides as a simple Babylonian raised to the throne, defeated by Cyrus, and suffered to retire into Carmania; whereas, Baltassar was slain, ver. 29. (Calmet)
Worthington
The others were of a different lineage, and are mentioned by Eusebius, etc. Evilmerodac certainly preceded him on the throne, and honoured Joachin in the 37th year of his captivity. (Worthington)
Theodotion
Thousand; or, "for his officers over a thousand men." (Theodotion)
Calmet
Every. Chaldean, "and drank wine before the thousand," more than any, for this was deemed a great perfection; or he drank in their presence, but apart. (Calmet)
Haydock
The Persian monarchs used to sit in a separate apartment, with a veil before the door, so that they could see the guests without being seen. A great chandelier was before them; (Athen. 4:10.) probably on the outside, otherwise it would have defeated their purpose. Light sufficient would appear for Baltassar to see the hand-writing on his chamber wall, ver. 5. (Haydock)
Calmet
According to the order of time, this chapter should be placed after the vii. and viii. (Calmet)
Haydock
But those contain visions. (Haydock)
5:6
Calmet
Loosed, so that he quaked for fear, Ezechiel 29:7. (Calmet)
Haydock
He was not so drunk as to be deprived of sense. (Haydock)
Haydock
This happened in the 17th and last year of his reign, when Daniel was about a hundred years old, (Worthington) though we have no certain account of his age. (Haydock)
Calmet
He might be eighty-two when he died. (Calmet)
5:7
Purple. This and the chain were reserved for the highest nobility.
Third, or one of the three great officers, Daniel 6:1., and 2 Kings 23:8, 19.
5:8
Calmet
Read. It was written in Samaritan characters; or, for want of vowels, could not be read or understood. (Calmet)
5:10
Calmet
The queen. Not the wife, but the mother of the king; (Challoner) Amyit, widow of Nabuchodonosor, and sister of Darius, the Mede; or (Calmet) Nitocris, the mother of Labynithus, (Herod. i.) whom many confound with Baltassar. (Calmet)
5:11
Calmet
Father. So a grandfather might be styled, Jeremias 27:7.(Worthington) ---Daniel was not perhaps at the head of the wise men. (Calmet)
They were too jealous to mention him; and the intoxicated king and courtiers remembered not his merit, till an aged matron suggested that he should be consulted. He was probably (Haydock) in some office, at Susa, yet happened to be then in Babylon, (Calmet) which was besieged; and thither he might have retired at the approached of Cyrus.
5:16
Haydock
Difficult. Literally, "things which are tied," or perplexing. (Haydock)
Chardin
The Persians still use the like expressions, to imply an intelligent governor. (Chardin.)
5:17
Another. He does not refuse the offers, but civilly replies that he will give satisfaction without regard to any recompense.
5:19
Calmet
Slew. He was an absolute monarch, and considered his subjects as so many slaves. (Calmet)
Xerxes having called together his nobles, that he might not seem to have resolved on the war with Greece alone, said: "Nevertheless, remember that you have to obey rather than to advise." (V. Max. 9. 5. 2.)
5:21
Worthington
Beasts. His disordered imagination made him dwell with them. (Worthington)
It is strange that such an example should have been so soon forgotten, that Daniel is forced to repeat it so explicitly, Daniel 4:13.
5:23
Haydock
Vessels. Only part had been returned to Sedecias: (Chap. 1:2.) but they were taken again, and kept in the palace, or in the temple of Bel. (Haydock)
Calmet
Breath, or soul, Genesis 2:7. (Calmet)
5:25
Calmet
Phares. These words consist of three letters, mona, thokol, pros, as we add o merely for pronunciation. Being unconnected and almost destitute of vowels, (Haydock) it is not easy even for the learned to read these words, or to ascertain their meaning. Thus d b r being placed in a similar situation, it would be impossible to determine the sense; as it may have ten different meanings, according as it is pronounced, ver. 8. (Calmet)
Menochius
Mane is twice repeated, to shew the certainty and exactitude of the numbering. (Menochius)
St. Jerome
Yet in the sequel each word occurs once and unconnected, as it is here in the Vulgate; not Mene, Mene, Tekel, Upharsin, (Protestants; Haydock) "He hath numbered, numbered, weighed, and the dividers or the Persians" are upon thee, (T.[Tirinus?]) as Dalila said to Samson. Only three words (Haydock) were written. (St. Jerome)
Haydock
The rest contain the prophet's explanation. The Chaldean empire had now attained its utmost height. Its king brought ruin upon himself by his wicked life. (Haydock)
St. Jerome
He would soon be divided with the sword, and his kingdom shared between the Medes and Persians. (St. Jerome)
5:28
Haydock
Persians. Those who confound Baltassar with Nabonides, say that Cyrus made himself master of all the empire. How then was it divided? Darius rather took possession of the greatest part while Cyrus had Persia, (Calmet) till his uncle's death. (Haydock)
5:29
Calmet
Third, or over a third part. (St. Jerome; ver. 7.; Haydock) The honours were conferred without delay, and they would have been made public in the morning. But death prevented the king; and Daniel did not enjoy them till they were ratified by Darius, to whom he adhered. (Calmet)
Worthington
The Medes then besieged the city, which they took that night, when most part were drunk. (Worthington)
St. Jerome
It was a solemn festival, Isaiah xxi. (St. Jerome)
Cyrus rushed in by the channel of the Euphrates, and two of the king's guards slew him to revenge themselves. (Xenoph. 7.; Beros.)
5:30
Year of the World 3466, Year before Christ 538.
5:31
Calmet
Darius. He is called Cyaxares by the historians, and was the son of Astyages, and uncle to Cyrus (Challoner) as well as to Baltassar, by the mother's side. He is styled Astyages, (Chap. 13:65.) or Artaxerxes. (Septuagint, Daniel 6:1.) He takes the title of king both of the Medes and Persians, Daniel 6:8., etc. (Calmet)
5:1
Baltasar.... He is believed to be the same as Nabonydus, the last of the Chaldean kings, grandson to Nabuchodonosor. He is called his son, ver. 2, 11, etc., according to the style of the scriptures, because he was a descendant from him.
5:10
The queen.... Not the wife, but the mother of the king.
5:31
5:1
The ruine of this Baltassar. happened in the 17. and last yeare of his reigne: when Daniel was nere an hundred years old.
5:10
the kings mother. v. 11.
5:11
Al progenitors are commonly called the fathers of their of spring: so Nabuchodonosor is called the father of Baltassar being his grand father: as may be gathered ler. 27. v. 27. where is prophecised that Nabuchodonosor and his sonne, and sonnes sonne should reigne ouer manie nations.
5:15
thing vvritten.
5:21
His imagination that he was a beast made him forsake the companie of men, and to dwel amongst wilde beastes. ch. 4.
5:30
The Medes being at this time in the siege of Babylon, tooke their opportunitie to assault it this night, vvhen the king and most part of the citie vvere drunke.
5:1
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.23
… The consequence was that Judæa was torn by continual wars, and that the very first things carried away to Babylon were these vessels of the Lord. We find Belshazzar at his feast and among his concubines (vice always glories in defiling what is noble) drinking out of these sacred cups.
5:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 33
… What House of prayer have I made a burialplace? What liturgical vessels which the multitude may not touch have I given over to the hands of the wicked, of a Nebuzaradan, chief of the cooks, or of a Belshazzar, who wickedly used the sacred vessels for his revels,
5:12
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
… That the tree may be known by its fruits; I mean, that the darkness which is at work in such teaching may be known by the obscurity of the arguments. For my purpose in doing so was, not to get credit for myself for astonishing utterances, or excessive wisdom, through tying knots and solving difficulties (this was the great miraculous gift of Daniel),
5:14
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.6
… Lastly, too, the king advanced him because he had the grace of the Spirit. For he speaks thus: “Thou, O Daniel, art able, forasmuch as the Holy Spirit of God is in thee.”
5:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 26
… (This however I conjure you, to choose all things for the fear of God, having such examples; and because in truth we shall obtain the things here also, if we sincerely lay hold on the things which are to come.) For that he did not do this out of arrogance, is evident from his saying, “Thy gifts be to thyself.” (
5:25
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.13
… (he says, not only the ten, but also all who have been before him;) and he shall subdue three kings ; manifestly out of the ten former kings: but it is plain that by subduing three of these ten, he will become the eighth king; and he shall speak words against the Most High
5:28
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 22.22
22. “Save Me from the lion’s mouth:” save Me from the mouth of the kingdom of this world: “and my humility from the horns of the unicorns”
5:29
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 26
For besides this also again is another question, how while in words he rejected it, in deed he received the honor, and wore the chain [of gold]. (
5:31
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.19
… Now three score and nine weeks of years contain four hundred and eighty-three years. He said, therefore, that after the building of Jerusalem, four hundred and eighty-three years having passed, and the rulers having failed, then cometh a certain king of another race, in whose time the Christ is to be born. Now Darius the Mede
5:2
BALSASAR REX FECIT GRANDE CONVIVIUM, — anno ultimo regni sui, quo et eversa Babylone, ut monarcha cœpit regnare Cyrus: fuit ergo hic annus primus monarchiæ Cyri, quo etiam ipse Judæos e Babylone liberos dimisit. Quæres, quis fuit hic Balsasar? S. Hieronymus ex Beroso apud Josephum, Eusebio et Megasthene, putat in Babylone post Nabuchodonosorem regnasse filium Evilmerodach, post hunc filium Niglissar, post hunc filium Labosordach: deinde hujus filium Balsasar. Verum non potuerunt esse tot generationes tam paucis, puta 34 annis: tot enim tantum interfluxerunt a morte Nabuchodonosoris, usque ad mortem Balsasaris. Falsum ergo est quod scribit Josephus, lib. XI Antiq. XII, Nabuchodonosorem, cum post eversam Jerusalem regnasset annos 25, reliquisse regnum filio Evilmerodach, eumque regnavisse annis octodecim: post hunc Niglissar filium annis 40, post hunc Labosordach filium novem mensibus: huic successisse Balsasarem, cujus anno 17 Cyrus expugnarit Babylonem, Judæosque inde liberarit. Collige enim horum annos, invenies centum, quibus necesse est dicere duravisse captivitatem Babylonicam; cum ex Jeremia, cap. XXVII, et ex Daniele, cap. II, 2, constet eam tantum durasse 70 annis. Secundo, Pererius, Maldonatus, Hugo et alii censent Balsasarem fuisse filium Evilmerodach, qui fuit filius Nabuchodonosoris, cujus proinde nepos fuerit Belsasar. Probant id, primo, quia Nabuchodonosori successit Evilmerodach, sicut patet IV Reg. xxv, 27; ergo Balsasar post Evilmerodach regnavit, ac consequenter fuit ejus filius. Secundo, quia Jerem. XXVII, 7, dicitur, quod Nabuchodonosori «servient omnes gentes, et filio ejus, et filio filii ejus.» Quis est filius ejus, nisi Evilmerodach; quis filius filii, nisi Balsasar? Unde Franciscus Ribera et alii sic computant annos 70 captivitatis Babylonicæ: Nabuchodonosor, inquiunt, regnavit 45 annis; Evilmerodach 22, Balsasar tribus, qui simul juncti faciunt 70. Verum dici posset ad Jerem. XXVII, 7, ibi patrem esse Nabuchodonosorem seniorem, filium esse Nabuchodonosorem juniorem, qui et Magnus est dictus; filium filii esse Balsasarem: nam hæc verba dicta sunt Jeremiæ anno regni Joakim, quando adhuc regnabat Nabuchodonosor senior; nam junior regnare cœpit anno quarto Joakim. Tertio, alii censent Balsasarem hunc esse filium, non nepotem Nabuchodonosoris, esseque eumdem cum Evilmerodach. Hæc sententia valde conformis est verbis Danielis: primo, quia Daniel in chronicis hisce regum Babyloniorum, post gesta Nabuchodonosoris, transit statim ad Balsasar; ergo hic ei proxime successit. Secundo, quia semper hic vocat eum filium Nabuchodonosoris, ut patet vers. 11, 13 et 18. Idem facit Baruch, cap. I, 1. Tertio, quia a Jeremia, cap. L, 2, Balsasar vocatur Merodach, qui idem esse videtur cum Evilmerodach: idem a Beroso et Josepho vocatur Labonitus et Nabonitus: nam litteræ L et N commutantur, sicut L et R, utpote affines et liquidæ. Hinc pro Belial alii dicunt Beliar, pro Nabuchadneser (id est Nabuchodonosor) in Hebræo legitur Nebuchadreser. Juxta hanc sententiam Balsasari, sive Evilmerodach, dandi sunt anni regni 34 (anni enim quos alii seorsim dant Evilmerodach adjungendi sunt annis Balsasaris, cum fuerit unus idemque rex); hos enim si addas annos 36 Nabuchodonosoris, explebis annos 70 captivitatis, qui incipiunt ab anno 11 Joakim, qui fuit 8 Nabuchodonosoris, et terminantur in ultimo anno Balsasaris, qui fuit primus Cyri. Nabuchodonosor enim universim regnavit annos 44. Convivium. — Chaldaice est lechem, id est panem, hoc est epulum. Sic enim panis in Scriptura per synecdochen significat quoslibet cibos et epulas. Græce δεῖπνον, id est cœnam. Veteres enim non prandebant, sed cœnabant, ut patet ex Athenæo in Dipnosophistis, sive De Cœnis sapientum. Hinc convivium quodlibet vocatum est cœna. Nota hic Balsasaris miram vecordiam, vel præfidentiam, quod hoste vicino, et urbe ab eo circumsessa, crapulæ indulgeat cum omnibus suis; unde juste in pœnam ebrietatis et sacrilegii, quo sacra vasa næusæ suæ adhibendo profanavit, eadem nocte et regno et vita spoliatus est. Multi censent Balsasarem, præfisum suis viribus et copiis, ac urbis munitioni, obsessum a Cyro et Persis indulsisse genio, et agitasse convivia, ut ostenderet se Persas non timere, nec curare: quomodo Epaminondas, obsessus ab hostibus sibi insultantibus, jussit milites conviviis et ludis vacare, ut ostenderet se hostium sannas contemnere: testis est Diodorus, lib. XII. Idem fecisse Viriatum Lusitanum a Romanis obsessum narrat Florus. UNUSQUISQUE SECUNDUM SUAM BIBEBAT ÆTATEM. — Quia quisque secundum ætatem accumbebat, et cyathum prius vel posterius accipiebat, puta digniores et seniores prius, juniores posterius. Erant enim ordine per mensas et classes ita distributi, ut rex singulis classibus ordine præbibere et propinare posset. Videntur enim hi satrapæ officio et dignitate fuisse pares, ita ut inter eos dignior tantum esset is qui erat senior. Simili enim modo Darius regnum divisit in 120 satrapias, et satrapas æquales, ut videtur. Nam eis omnibus tres tristatas præfecit, cap. VI, 1 et 2. Septuaginta, Pagninus, Vatablus et alii vertunt: Coram mille (magnatibus et ducibus) bibebat vinum; erat enim rex solus in una mensa, e regione illorum mille qui in altera mensa accumbebant. Nam Chaldæum אלפא alpha, et mille significat, et eum qui melior est, dignior, præcipuus, et sic accepit Noster. Unde sic ad verbum vertas: Bibebat quisque secundum quod erat alpha, id est senior et dignior. Porro Scholiastes explicat, q. d. «Cujusque ipsorum mille erat crater vini, et pincerna proprius. Hoc enim apud Persas solemne est.»
5:5
2. PRÆCEPIT ERGO JAM TEMULENTUS. — «Tradunt Hebræi, ait S. Hieronymus, hujusmodi fabulam: usque ad septuagesimum annum, quo Jeremias captivitatem Judæorum dixerat esse solvendam, imperio suo timuit Balsasar; sed eo expleto, irrisam putans Dei pollicitationem, versus in gaudium, fecit grande convivium, insultans quodammodo spei Judæorum, et vasis templi Dei; sed statim ultio consecuta est,» dum in hoc convivio peremptus est Balsasar, et Babylon capta. Vide hic quonam Balsasarem deduxerit temulentia. Audi S. Basilium, homil. De ebrietate: Aqua non ignem exstinguit, vinum exstinguit rationem: aqua maris naves, vinum vitis homines submergit: ebriorum animæ vino submersæ sunt. Vigilantia et sobrietas faciunt homines, ebrietas ex hominibus facit belluas. Hinc ait Isaias, cap. XXVIII, 7: «Absorpti sunt a vino.» Absorbent ebrii vinum, sed absorbentur a vino. Et Sapiens, Proverb. XXIII, 34: «Eris quasi sopitus gubernator, amisso clavo.» Ebrius enim rationis clavum amittit. Secundo, ebrietas uti rationis usum exstinguit, ita pravas animi cupiditates excitat. Isaiæ V, 11: «Væ qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino æstuetis!» Septuaginta vertunt: Vinum enim succendet vel comburet eos. Vide ibi dicta. Unde S. Basilius ebrium vocat dæmonem voluntarium. Dæmone ergo pejor est ebrius, quia voluntarius est dæmon, cum dæmon involuntarie sit dæmon. A dæmone torquentur dæmoniaci, sed inviti et coacti: at ebrius ebrietate torquetur, quia placet.
5:8
Tertio, ebrietas os, oculos, nares, omniaque sensuum organa facit amarissimas et fœdissimas voluptatis cloacas, ita ut ebrii non homines, sed sues sint, imo suibus tetriores. S. Augustinus, serm. 231 De Tempore, ebriosos ait similes esse paludibus sordidis, in quarum aqua sordida serpentes, ranæ vermesque nascuntur. Quarto, S. Paulus ad Ephes. V, 18: «Nolite, ait, inebriari vino, in quo est luxuria.» S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinianum, cap. VI: «Esus, ait, carnium, et potus vini, ventrisque saturitas, seminarium libidinis est;» nam «sine Cerere et Baccho friget Venus.» Audi exemplum horribile, quod refert auctor serm. ad Fratres in eremo, apud S. Augustinum, serm. 33: «Ecce, inquit, hodie ebrietatem perpessus matrem prægnantem nequiter oppressit, sororem violare voluit, patrem occidit, duas sorores vulneravit ad mortem.» Quinto, quo magis repletur venter, eo magis sensus mentis obtunditur, homoque hebescit. Nam ex crasso ventre subtilis sensus gigni non potest. Rursum, ut ait S. Chrysostomus hom. 1 ad Popul.: «Non ita terræ natura vexata aquarum superabundantia continue dissolvitur, ut corporis via mollescit, diffluit, et exilis redditur vini potu continuo ingurgitata.» Sexto, S. Augustinus supra: «Considerent, inquit, ebriosi, si non pejores animalibus judicandi sint. Cum enim animalia amplius quam eis opus est bibere nolint, illi et duplum et triplum quam expedit eis potum accipiunt.» Septimo, ebrii ex crapula continuo dormitant, capite gravantur, oscitant, oculis caliginem, stomacho nauseam præ se ferunt. Et, ut ait S. Basilius: «Eos videre licet oculis liventibus, cute subpallida, spiritu gravi, lingua balbutiente, voce demissa et confusa, pedibus puerorum more infirmis et titubantibus.» Quare Anacharsis censult optimum remedium ebrietatis esse ebriorum indecoros et fœdos mores intueri, qui tales sunt, ut S. Chrysostomus, homil. 1 ad Popul., ebrietatem vocet humani generis opprobrium. Hinc Lacedæmones pueris ostendebant servos temulentos, ut viderent quam deforme sit spectaculum homo ebrius, quamque is insanienti sit similis.
5:10
Octavo, Athenæus, lib. XI, magnum poculum appellat argenteum puteum, in quem scilicet cadit ebrius, animam et rationem suffocans, seque et sua omnia demergens. Et S. Augustinus supra ebrietatem vocat puteum inferni. Vide plura de ebrietate notata Genes. XIX, in fine. 5. IN EADEM HORA APPARUERUNT DIGITI QUASI MANUS HOMINIS. — Lyranus ex voce quasi autumat manum hanc vere non exstitisse, sed tantum in phantasia regis, unde ab aliis non esse visam. Verum utrumque falsum est. Nam Scriptura ait hanc manum scripsisse in pariete mane, tekel, phares; ibique hæc scripta legisse Danielem; cum cæteri litteras viderent, sed eas legere et interpretari nequirent. Dicit ergo «quasi manus hominis,» quia vere non erat manus hominis, sed ei similis formata ex aere condensato, et assumpta ab angelo, qui per eam scribebat in pariete. SCRIBENTIS CONTRA CANDELABRUM, — ut scilicet ex lumine vicini candelabri legi posset hæc scriptura: in cœna enim nocturna, candelabro et lumine erat opus. Ita S. Hieronymus. Porro manus scribentis apparuit, non ipse scribens, ut rex videret sibi parari insidias, et necem strui; at auctorem omnino ignoraret: et sic articulos tantum videret, manum non agnosceret, ait Pineda in Job cap. XVII, 10.
5:11
AULÆ REGIÆ, — ut sciret rex, et convivantes hanc scripturam ad se pertinere, inquit S. Hieronymus. Hic verum fuit illud vulgare proverbium: «Ubi uber, ibi tuber; ubi mel, ibi fel;» quod Plautus in Amphytrione hisce verbis declarat: «Ita diis placitum est, ut ab eodem culmine voluptas et ei comes mæror sequatur.» 8. NON POTUERUNT NEC SCRIPTURAM LEGERE. — Quæres, cur? Respondent aliqui Hebræi, quia hæc scriptura erat Hebraica, non Chaldaica, unde a Chaldæis legi non poterat: sed ut demus fuisse Hebraicam, quis credat neminem Chaldæorum scivisse hebraice? præsertim cum Hebraica et Chaldaica tantum dialecto differant, sicuti Attica et Dorica. Secundo, respondet Rabbi Saadias, non potuisse eos legere, quia litteræ erant mutatæ, aut transpositæ: sed hoc uti fingitur, ita rejicitur. Tertio, alii respondent peregrinas hasce fuisse litteras extraordinarias et insolentes. Ita Pineda, lib. V De Rebus Salom. cap. XIII. Quarto, alii, a Deo fuisse impeditos Chaldæos, ut Danieli hæc gloria servaretur. Quinto, verisimilius Maldonatus et Antonius Fernandius, vision. XXIII, sect. 1, censent tantum litteras initiales singulorum verborum fuisse scriptas, scilicet M. T. P. Sic enim typographi hebræi initio operis versiculum aliquem psalmi, per litteras tantum initiales ascribunt, et sic conflatum est Machabi, id est Machabæus, ex initialibus litteris Exodi XV, 11: Mi camocha baelim Jehova, id est: Quis similis tui in fortibus, Domine? Hoc enim emblema, quasi insigne belli et victoriæ, castris suis prætulerunt Machabæi.
5:12
Ita et Valens Imperator sciscitatus a necromantico, quis post se regnaturus esset? Respondit magus fore illum cujus nominis primæ litteræ sunt THEOD. (indicabat dæmon Theodosium Imperatorem). Quare Valens omnes qui Theodori, vel Theodosii, vel Theoduli vocabantur, occidi jussit, ait Socrates, lib. IV, cap. XV.
5:17
Ita et Mauricio Imperatori (eo quod S. Gregorio restitisset, eique et Romæ ab Aistulpho obsessæ non succurrisset) divinitus revelatum est eum occidendum fore, et privandum imperio ab eo cujus nomen a PH. inchoabatur. Qua de causa Philippicus, sororis Mauricii maritus, in suspicionem affectati imperii adductus est. Sed mox in somnis per visionem intellexit Mauricius, se cum uxore et filiis a Phoca occidendum esse. Phocas ergo, ex milite creatus imperator, trucidavit Mauricium; sed patientem et gratias agentem Deo, quod se in hac vita potius quam in altera castigaret. Unde ad singulorum filiorum in conspectu suo trucidationem, exclamabat: «Justus es, Domine, et rectum judicium tuum.» Ita Cedrenus, Nicephorus, et ex iis Baronius, anno Christi 602. Sic urbi cum gentilis esset, quasi prophetice inditum est nomen Roma, in signum quod avaritia a Christo esset destruenda. Roma enim, si per singulas litteras explicetur, idem est quod radix occurrentium usurarum avaritia, inquit Alexander Angelus, doctor theologiæ, in Summa, part. VI, cap. XXXIII. Christus enim urbem et orbem gentilem, et bonis et terræ inhiantem evertens et convertens, docuit et inspiravit contemptum terrenorum, et amorem cœlestium, fecitque nos cives cœli, hospites et advenas terræ. Sexto et genuine, Chaldæi et Hebræi scribebant solas litteras consonantes sine punctis, sive vocalibus. Unde Chaldæi nesciebant quæ puncta hic essent substituenda, scilicet an legendum esset mane, an mina, an meno, an tekel, an tokel, an takal. Rursum, licet possent singulis puncta aliqua substituere, itaque ea legere; tamen non poterant ea inter se connectere, ut sensum aliquem commodum et certum elicerent, præsertim quia singula verba per integram sententiam explicanda erant, uti ea explicat Daniel vers. 26. 10. REGINA, etc., INGRESSA, — puta mater Balsasaris, sive Laboniti, quæ sapientissima fuit femina, inquit Herodotus. Ita Origenes, Theodoretus et alii. Secundo, Josephus ait reginam hanc fuisse aviam regis. Tertio, alii censent reginam hanc fuisse uxorem regis. Loquitur enim quasi regina, id est quasi uxor. Dices: Uxor assidebat regi in convivio vers. 2; quomodo ergo hic ingressa dicitur domum convivii? Respondeo separata fuisse in hoc convivio de more triclinia feminarum et virorum. Uxor ergo hæc non assidebat regi, sed ex triclinio feminarum surrexit, et ingressa est in triclinium regis et virorum, in quo apparuerat manus scribens in pariete. Prima sententia videtur verior. Loquitur enim de gestis Danielis sub Nabuchodonosore, quasi senior et sapientior Balsasare, et quasi eorum testis et conscia. Nam ut ait S. Hieronymus: «Novit præterita quæ rex ignorat. Erubescat ergo Porphyrius, qui eam Balsasaris somniat uxorem; et illudit eam plus scire quam maritum.» Porro matres regum, quæ ante eos fuerunt reginæ, etiam filiis regnantibus, vocari solent reginæ. 11. Est vir in regno, — scilicet Daniel. Dices: Daniel hic quasi incognitus inducitur. Hoc autem non videtur verum. Nam erat notissimus ipse ex oraculis et somniis declaratis cap. II, III, IV, imo a Nabuchodonosore præfectus fuerat toti Babyloniæ. Respondeo: Jam ab eo tempore elapsi erant 34 anni, quibus oraculorum illorum irrepsit oblivio: præsertim, quia mortuo Nabuchodonosore, Balsasar succedens alios sibi familiares provexit, Danielem vero amovit a præfectura Babyloniæ. Unde Daniel tunc videtur hac præfectura fuisse defunctus. Id colligimus ex vers. 16 ubi rex promittit Danieli, quod faciet eum tertium in regno principem, si scripturam legere possit: ergo tum non erat princeps. Fuit tamen a rege ob sapientiam, et ob statum quem sub Nabuchodonosore habuerat, apud Balsasarem in honore, atque ejus conviva, et honoratus super omnes amicos ejus, ut dicetur cap. XXV, 1: huic tamen ultimo et fatali regis convivio non interfuit: quia se subduxit prævidens hanc manum, et infelicem ejus exitum. Itaque disposuit res suas, deditque se orationi, ut cladem quam avertere non poterat, saltem mitigaret: atque ad excidium Babylonis, novorumque regum, scilicet Darii et Cyri adventum se comparavit. Notus itaque erat Daniel Balsasari, non ut propheta, sed ut vir prudentissimus, qui sub Nabuchodonosore patre suo rexisset totum imperium. His ergo regina eum ut prophetam regi innotescere facit.
5:21
12. Ligatorum — secretorum, et explicatu difficilium: quæ enim ligata sunt, cognosci et pervideri nequeunt, nisi dissolvantur et explicentur. Hinc S. Chrysostomus in Psalm. XCV, Danielem vocat «spiritualem scripturarum librum,» eo quod ad litteras et res occultas explicandas non indigeret studio et lectione librorum; sed ipse in se ea contineret, et legeret quasi in libro.
5:23
17. Munera tua sint tibi. — Ita Sancti munera, et omnia terrena contempserunt, ut ostenderent se non nisi Deum et divina spectare. Ita Elisæus noluit accipere munera Naaman, quem a lepra curaverat, IV Reg. V, 16.
5:24
Ita captiva mulier christiana inter Iberes, cum Christi virtute Iberum reginam a morbo curasset, a rege donis remunerari jussa, se divitiis minime indigere respondit, pietatem se habere pro divitiis asserens, regemque munus amplissimum recepturum, si Deum quem illa colebat, vellet agnoscere. Hæc locuta, dona remittit. Ita Socrates, lib. I Histor. cap. XVI. Ita fecit S. Hilarion; Orionus enim vir primarius, et ditissimus urbis Ailæ, possessus a legione dæmonum, post aliquot menses a S. Hilarione, non sine miraculo curatus est: non post multum temporis cum uxore et liberis venit ad monasterium, plurimam quasi gratiam redditurus, dona afferens. Cui Sanctus: «Non legisti, inquit, quid Giezi, quid Simon passi sint? quorum alter accepit pretium, alter obtulit, ut ille venderet gratiam Spiritus Sancti, hic mercaretur?» Cumque Orionus flens diceret: Accipe et da pauperibus; respondit: «Tu melius potes tua distribuere, qui per urbes ambulas, et nosti pauperes; ego qui mea reliqui, cur aliena appetam? multis nomen pauperum occasio avaritiæ est; misericordia vero artem non habet. Nemo melius erogat, quam qui sibi nihil reservat.» Tristi autem et in terra jacenti: «Noli, inquit, contristari, fili; quod facio, pro me et pro te facio. Si enim hæc accepero, et ego offendam Deum, et ad te legio revertetur.» Alius dæmoniacus ab Hilarione curatus, simplicitate rustica decem auri libras offerens, ab eo panem hordeaceum accepit, dicente: «Qui tali cibo aluntur, aurum pro luto ducunt.» Ita D. Hieronymus in Vita S. Hilarionis. Cum in Sicilia de primoribus quidam, tumens morbo intercutis, eodem die quo ad Hilarionem venerat, sanatus esset, postea ei offerens infinita munera, audivit ab Hilarione dictum Salvatoris ad discipulos: «Gratis accepistis, gratis date.» Ita D. Hieronymus ibidem.
5:25
Cum Eusebius eunuchus auri summam vim Liberio Pontifici Romano, a Constantio Cæsare exsulare jusso, ejusdem Cæsaris mandato, causa commentus attulisset, recusavit Liberius, addens: «Tu ecclesias orbis terræ expilasti, et jam mihi ut damnato et egenti affers eleemosynam? Abi primum, et christianus ipse fias.» Ita Theodoretus, lib. II Eccles. Histor., cap. XVI. Cum Christi virtute domum quamdam a peste liberasset S. Martinus, centum argenti libras pro honorario munere obtulerunt: quas cum recipere detrectaret, discipuli ejus, id ægre ferentes, suæ dicebant inopiæ ea pecunia succurri potuisse, nec temere tantum munus egenis fuisse abjiciendum. Ad quæ respondit ille: «Ecclesia Christi nos vestit, et pascit. Gratis accepistis, gratis date.» Ita Severus Sulpitius, Dialog. III. Rursum Daniel hic exemplum dedit consiliariis principum, ut munera contemnant. Felices principes qui tales vel habent, vel asciscunt consiliarios. Plato nullum præstantius prædiorum genus principibus esse dicebat, quam familiaritates eorum qui cauponari nescirent. 21. COR EJUS CUM BESTIIS POSITUM EST, — habuit cor, id est phantasiam, et appetitum non tam humanum, quam bestialem; ideoque fugiebat homines, et appetebat versari cum bestiis; unde de facto ad eas exivit, cumque iis versatus est. 23. Qui habet flatum (halitum, spiritum vitalem, ipsamque vitam) tuum in manu sua. — Quis ergo non timeat Deum, in cujus manu est halitus vitæ, anima, æternitas, salvatio et damnatio nostra? 24. IDCIRCO AB EO MISSUS EST ARTICULUS MANUS, — hoc est manus cum digitis et articulis se moventibus et scribentibus, ut dicitur vers. 5. Nota: Chaldaice est pasa di ieda, id est particula, vel, ut Pagninus vertit, palma manus, scilicet truncata a brachio. Ita Vatablus. Alii per articulum manus accipiunt digitum, quasi in pariete non tota manus, sed solus digitus apparuerit scribens. Unde Syrus vertit: In eadem hora egressi sunt digiti manus hominis, et scribunt contra lucernam; et Arabicus Alexandrinus: In illa hora egressi sunt digiti manuum e pariete contra lucernam super calice, rege vidente ad palmam hominis scribentem. Ubi tamen ultimis verbis indicat fuisse integram palmam et manum, idque uti concinnius, ita et verius videtur, idque diserte asserit Arabicus Antiochenus: In illa hora, inquit, exiit palma manus, et digiti hominis e pariete, scribens ex adverso lucernæ. Idipsum clare dicitur vers. 5: «Et rex aspiciebat articulos manus scribentis.»
5:26
Nota quod Syrus et Arabicus dicunt hos digitos et manum egressos e pariete aulæ et cœnaculi, in quo rex in sacris vasis potabat: inde enim egreditur pœna, ubi committitur culpa. Unde et Arabicus Alexandrinus addit, super calice, etc., scribentem. Nota: Hæc manus significat justitiam Dei, quæ vigil cuique peccatori intendit et incumbit, atque Balsasarem vita, viribus et regno truncavit: hæc enim omnium operum hominis est conscia, judex et vindex, nihilque inultum relinquit, et tarditatem supplicii gravitate compensat. Symbolice, manus est synderesis, per quam Deus in cujusque conscientia propria peccata et pœnas ita describit, ut velit nolit ea videat. Quam verum fuit in Balsasare et Nabuchodonosore illud: «Fortuna vitrea est, dum splendet frangitur!» 25. QUÆ DIGESTA EST. — Chaldaice, quæ exarata est, ac consequenter ordinata, ut vertunt Septuaginta. MANE, THECEL, PHARES. — Syrus vertit: Mno, Tekal, et Pharsin. Hæc est interpretatio verbi (sermonis) Mno: numeravit Deus ipsum regnum tuum, et tradidit illud. Tekal, appendit; appensus es in statera, et inventus es deficiens; Phras, divisit; divisum est (scissum est) regnum tuum, et datum est Mediæ et Persidi. Posset quoque verti, phras, id est expandit, et prædæ hostium exposuit. Vaticanus codex legit, mno mne, id est numeravit numeratum, quod Hebræi dicunt, numerando numeravit, id est plene planeque numeravit regnum tuum, ita ut ipsum omnino sit numeratum, nihilque ex eo numerandum supersit. Sic etiam hæc vox mno, in Arabico textu semper duplicatur et repetitur. Unde Arabicus Antiochenus sic habet: Computu numeratum est, et pondere appensum est, et divisum est. Et hoc modo est interpretatio: Numerando computatus est numerus, quia Deus comprehendit regnum tuum et tradidit illud. Et pondere appensus es in statera, et inventus es deficiens. Divisum est; divisum est regnum tuum, et datum est Mediæ et Persidi. Arabicus Alexandrinus sic habet: Numeravit, numeravit Deus regnum tuum, appensum, numeratum. Et hæc est modo interpretatio: Numeratum equidem jam Deus tulit regnum tuum, et tradidit illud aliis præter te. Appensum vero: quia appensus es in statera, et inventus es minus habere de bono. Divisum est regnum tuum, et datum est Mediæ et Persidi. Porro ipsa originalis scriptura Chaldaica, sive ipsissima scripturæ verba sic habent: מניה מכר ופרסין mene mene, tekel, upharsin: numeravit, numeravit (id est exactissime et certissime numeravit), appendit, et dividentes, scilicet sunt, id est dividunt regnum tuum Persæ et Medi. Pro upharsin, vers. 28, habetur peres, id est divisit, hoc est jamjam certo dividet Deus regnum tuum, hocque aptius respondet duobus aliis præteritis. Notat Fernandius, vision. XXIII, numeravit, innuere breves fore dies regis: ea enim quorum est copia, non solemus numerare, sed ea quorum est paucitas et inopia. Hinc illud: «Pauperis est numerare pecus.» Secundo, verti potest per imperativum: numera; appende, et dividentes, scilicet sint. Hæc enim manus dictat sententiam Dei. Unde imperat dicens: Numera, appende, divide. Verum quia sententia Dei est efficax, et mox sua jussa exsequitur; hinc numera idem est quod numeravit; appende, id est appendit; divide, id est divisit. Nota: Upharsin verti potest primo, et dividentes; secundo, et Persæ; Pharsin enim sunt Persæ, q. d. Persæ instant tibi, o Balsasar! qui cum Medis dividunt regnum tuum. Ita Arias Montanus. Sic filius Judæ, frater gemellus Zaræ, ab obstetrice vocatus est Phares. Dixit enim eo nascente ante Zaran: «Quare divisa est propter te maceria?» Gen. cap. XXXVIII, 29. 26. Numeravit Deus regnum tuum (annos scilicet regni tui et imperii Chaldæorum, eosque numerando) complevit, — id est primo, deprehendit esse completos: hic enim est septuagesimus et ultimus annus imperio Chaldæorum præstitutus a Deo, per Jeremiam, cap. XXIX, 10. Secundo, «complevit,» id est suo decreto statuit ut jam compleantur et finiantur.
5:27
Audi similia portenta. Judex quidam Antiochenus, pridie quam periret Julianus Apostata, juxta prætorium excubans, vidit congeriem stellarum, quæ litteras in hanc sententiam exprimebant: «Hodie Julianus in Perside occiditur.» Ita Zonaras. Supra limen Adrianopolitani palatii inter alia signa hieroglyphica, inventus est versiculus, qui significaret quemdam ex Palæologorum familia brevi moriturum. Michael, Andronici imperatoris filius, paulo post ibidem mortuus est. Ita Gregoras, lib. VII. Rursum, quod huc proprie pertinet, Dario Hystaspis Babylonem obsidenti, cum eam expugnare non posset, Zopyri mula peperit. Unde Zopyrus omen capiendæ urbis accepit: audierat enim a quodam Babylonio urbem expugnandam, cum mula pareret. Mutilavit ergo se fœde, itaque transfugit ad Babylonios, mentiens se a Dario ita mutilatum; quare dux exercitus et murorum custos ab eis creatus, urbem Dario tradidit. Ita Herodotus, lib. III. Xerxe cum tot copiis Græciam invadente: «Equa leporem enixa est, quod facile erat ad conjectandum; fore enim ut Xerxes exercitum adversus Græciam cum maximo strepitu, et ambitiosissime duceret, rursusque pro seipso sollicitus ad eumdem locum fuga recurreret. Alterum ei quoque prodigium Sardibus exhibitum est: mula enim mulum edidit,» inquit Herodotus, lib. VII. Ita Nero in Œdipode fabula, quam novissimam recitavit, in hoc versu decidit: θανεῖν μ' ἄνωγε σύγγαμος, μήτηρ, πατήρ. Jussit mori me mater, uxor, et pater. Nam et Œdipus patrem occiderat insciens, matrem uxorem duxerat: ita Nero sciens Claudium patrem occiderat, matrem constupratam interfecerat, et Octaviam uxorem indignis modis tractaverat. Ita Suetonius in Nerone. Simile est, sed felicius quod narrat Plutarchus in Reg. Apophth. de Dionysio tyranno, quod, cum magistratus per litteras sorte crearentur, et ipsi contigisset littera u: dicenti cuidam per jocum μωρολογήσεις, id est stulta efferes, Dionysi; imo, inquit, μοναρχήσω, monarcha ero, et adeptus magistratum protinus electus est Imperator a Syracusanis. Magni animi erat, quod illo joco non offenderetur, contentus omen litteræ secus interpretari, hocque viam ei ad imperium stravit. Simili modo, sed significatione et sorte meliore, S. Henrico Bavariæ duci, marito S. Cunegundis apparuit S. Wolfgangus, ac in pariete ei scriptum ostendit, Post sex. Henricus putans post sex dies, deinde post sex hebdomades, deinde post sex menses, demum post sex annos se moriturum, parabat se ad mortem. Verum eventus declaravit felicius aliquid ei portendi, scilicet imperium: nam post sex annos creatus est imperator. Ita habet Vita S. Henrici, cap. II, quam edidit noster Gretserius in Sanctis Bambergensibus. 27. Tekel. — Hebræi dicunt sakal, id est appendit, ponderavit: unde dictus est siclus. Veteres enim monetam appendebant ad pondus, uti siclus habebat pondus quatuor drachmarum. Chaldæi enim in multis nominibus Hebraicis pro schin substituunt tau, scilicet pro ש ponunt ת: ut pro sekel dicunt tekel, pro schelas telas. APPENSUS ES IN STATERA, ET INVENTUS ES MINUS HABENS, — «Minus» scilicet dierum, quam ætas naturaque tua postulabant: ante diem enim naturalis mortis, in robore ætatis violenta morte abripieris, inquiunt S. Hieronymus et Maldonatus. Verum hæc ætas juvenilis non solet a Deo appendi in statera. Dico ergo: Alludit ad monetam levioris ponderis, quæ rejici solet, q. d. Appensa sunt in statera, et, ut Chaldaice est, in bilance divinæ justitiæ et examinis, opera tua, bona et mala, o Balsasar! atque inventus es habere minus probitatis et bonorum operum; plurimum vero habere superbiæ, crapulæ, et iniquitatis; ergo non mereris amplius regnare, aut vivere. Unde Arabicus Alexandrinus vertit: Inventus es minus habere de bono.
5:28
Notat Theodoretus nihil esse apud Deum, quod non ponderetur, adeoque Dei misericordiam et lenitatem certo pondere et mensura hominibus adhiberi. Unde dicitur Sapient. XI, 21: «Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti.» Proprie vero Deus in statera judicii sui, bene et male facta appendit. Unde Job cap. VI, 2: «Utinam, ait, appenderentur peccata mea, quibus iram merui, et calamitas quam patior, in statera!» Vide et Matt., cap. XXIII, vers. 32. Sic Virgilius, lib. XII Æneid., Jovem de Æneæ et Turni fatis ac sortibus ita juste judicantem inducit: Juppiter ipse duas æquato examine lances Sustinet, et fata imponit diversa duorum: Quem damnet labor, et quo vergat pondere lethum. Jam in statera hac Dei sola virtus habet pondus: neque enim Deus ponderat, vel æstimat aurum, argentum, principatus, prælaturas, etc., quæ apud homines sunt in pretio, ab iisque ponderantur; sed solum ponderat justitiam, id est virtutes et bona opera: hæ enim æternum gloriæ pondus operantur. Unde Proverb. XVI, 2, dicitur: «Spirituum ponderator est Dominus.» In hac appendi optabat S. Job, dicens, cap. XXXI, 6: «Appendat me in statera justa,» hebr. justitiæ, «et sciat Deus simplicitatem meam.» Quocirca Balsasar, carens justitia et virtutibus, in statera Dei cum omni sua pompa et gloria appensus, inventus est minus habens, id est levis et vanus. Hinc regno et vita exclusus audit: «Divisum est regnum tuum,» quia ipse per impietatem a Deo se diviserat. Unde Psalm. LXI, 10, dicitur: «Mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum;» vel, ut alii vertunt: Mendaces filii hominum si ponantur in stateris, ipsi pariter leviores sunt vanitate, q. d. Illa est mortalium et mundanorum vanitas et fallacia, ut si in altera lance constituantur ipsi, in altera vero ipsissima vanitas et inanitas, ea sine dubio præponderabit. Rursum statera hæc symbolum est exactæ æquitatis et justitiæ: hinc apud veteres Romanos æquitatis imago erat virgo quædam, tenens sinistra hastam, dextera justam stateram, ut videre est in nummis Galbæ, Vitellii et Vespasiani. Hi enim imperatores, ut significarent se esse æquitatis studiosos, eam in nummis suis sculpi curarunt. Sic ante Romanos Græci veteres pingebant justitiam quasi virginem, quæ sinistra bilancem, dextra gladium tenebat, quasi violatæ justitiæ vindicem. Unde Orpheus in hymnis apud Stobæum sic eam alloquitur: «O justissima dea mortalibus, beata, optabilis! quæ semper justis hominibus propter bonitatem gaudens, veneranda, felicissima, gloriosa justitia, quæ pura semper mente digna cuique distribuis, ut integra comminuis omnes, quotquot stateram tuam non subeunt, sed ultra ipsam lancibus duris inexplebiliter declinant. Hoc est quod ait Sapiens, Prov. XVI, 11: Pondus et statera judicia Domini sunt.» Et Isaias cap. XXVIII, 17: «Ponam in pondere judicium, et justitiam in mensura.» Et cap. XXVII, 8: «In mensura contra mensuram, cum abjecta fuerit, judicabis eam.» Deus ergo justissimam et fidelissimam habet stateram, in qua Balsasaris vitam et merita ponderavit, atque omnium nostrum ponderabit. Hinc Abbas Georgius apud Sophronium in Prato spirituali: «Væ, ait, nobis, fratres! quia nullam habemus compunctionem, sed in negligentia vivimus, cum ira Dei comprehendat nos, et intrusis simus ut judicemur; ac sequenti die apparuit ignis in cœlo,» index et minax hujus trutinæ.
5:29
Sic Petrus Telonarius æger in somnis vidit omnes actus suos in statera appendi a Mauris et Candidatis; cumque Mauri in unam lancem omnia ejus peccata, quæ a juventute commiserat, et quorum erat ille oblitus, imponerent; Candidati nihil invenientes aliud, unum panem, quem ipse indignans pauperi dederat, in alteram lancem imposuerunt: itaque æqualitas facta est; tuncque dixerunt ei: «Vade et auge ad panem hunc; nam vere Æthiopes isti apprehendent te.» Unde evigilans mutavit vitam, et ex avaro factus est summus eleemosynarius, ut etiam proprio corpori non parceret. Ita habetur in Vita S. Joannis Eleemosynarii scripta a Leontio. Sic merita S. Henrici Imperatoris qui fuit maritus S. Cunegundis, cum eaque cælebs vixit, post mortem appensa sunt in statera inter angelos et dæmones, cumque lances alternatim attollerentur et deprimerentur ejus meritis et demeritis, supervenit S. Laurentius, qui litem diremit. Nam domo ab Henrico accepta, et suæ ecclesiæ collata, in lancem alteram meritorum ejus imposuit: quo factum est ut illa gravior effecta, alteram in altum efferret, eique præponderaret, atque hoc modo angeli victores evaserunt, animamque Henrici dæmonibus ereptam in suum consortium abduxerunt. Res hæc fuse narratur in Vita S. Henrici, cap. XXVIII.
5:30
Sed audi Caroli Magni merita in statera appensa. Rem narrat Joannes Turpinus, Archiepiscopus Rhemensis, in Vita Caroli, cap. XXXII: «Cum, inquit, apud Viennam in ecclesia ante altare, die quadam raptus in exstasi, precibus insisterem, tetrorum agmina innumerabilia militum ante me præterire, ac versus Lotharingiam tendere agnovi. Qui cum omnes pertransirent, intuitus sum quemdam illorum Æthiopi consimilem, retro lento gradu alios insequentem. Cui dixi: Quo tenditis? Aquisgranum, inquit, ad Caroli mortem tendimus, ut ejus spiritum ad tartara rapiamus. Cui dixi: Adjuro te per nomen Domini Dei nostri Jesu Christi, ut peracto itinere tuæ dispositionis, ad me reverti non renuas. Tunc modicum commorati, vix expleto psalmo, eodem ordine ad me redierunt, et dixi novissimo, cui prius locutus fueram: Quid egistis? Et dæmon: Gallicianus, inquit, sine capite, tot ac tantos lapides ac ligna basilicarum suarum in statera suspendit, quod magis appenderunt bona, quam ejus mala, et idcirco ejus animam a nobis abstulit. Et, his dictis, dæmon evanuit; itaque intellexi eadem die Carolum ex hac luce migrasse, et subsidiis B. Jacobi, cujus ecclesias multas ædificaverat, ad superna merito regna subvectum.» Subdit deinde visionis confirmationem: «Transactis post ejus mortem diebus quindecim, per nuntium didici, ab ipso tempore, quo ab Hispania recesserat, usque ad diem mortis suæ illum assidue ægrotasse, atque eadem die et hora, qua visionem ego videram, scilicet quinto Kalendas februarii, anno Domini 814, ab hac vita migrasse, et apud Aquisgranum in B. Mariæ basilica rotunda, quam ipse ædificaverat, honorifice sepultum fuisse.» Ita auctor hic, penes quem sit fides; nam inscribit se Turpinum Rhemensem Archiepiscopum, utpote quem constat ante Carolum Magnum esse defunctum. Quocirca Papyrius Massonus censet libellum hunc ab homine otioso esse conscriptum in gratiam juventutis paulo post Carolum Calvum: ejus tamen versio servatur in Bibliotheca regia in Gallia. Hinc et Cardinalis Baronius, anno Christi 814, agens de morte Caroli Magni, Antonius Possevinus in Biblioth., in nomine Turpinus, et alii, eum vocant fabulosum, imo mendacii insimulant. 28. DIVISUM EST REGNUM TUUM, — jam jam, puta hac nocte: regnum tuum a te separatum et ablatum, dividetur inter Medos et Persas. Audite hæc, ebrii, audite, temulenti, qui assidetis mensis, gaudetis, ridetis, canitis, potatis; omnia vobis læta sunt, omnia jucunda: at non videtis extensam Dei manum super vos. «Mane,» numeravit Deus vitam tuam, et brevi complebit illam, forsan in hac hora, forsan in hac ebrietate tua. Deus ab æterno decrevit tibi diem et horam mortis: dixit: Ista hora, isto momento morieris: forte hæc ipsa est hora tua fatalis. «Tekel,» appensus es in statera, et inventus es habere minus sobrietatis, minus rationis, minus virtutis; multum vero crapulæ, multum amentiæ, multum vitiorum. «Phares,» divisum est regnum tuum, divisus es ipse tu; corpus tuum dabitur vermibus devorandum, anima dæmonibus: bona tua rapient vel hæredes perversi, vel exsecutores cupidi, vel superiores iniqui. Vide quibus corpus tuum saginasti; vide quibus tanto labore opes per fas et nefas coacervasti. Tropologice, hæc tria, inquit Pererius, sunt peccatoribus horrenda: primo, «mane,» scilicet est numerus vitæ, id est mors; secundo, «tekel,» id est judicium; tertio, «phares,» id est infernus, quo a Deo, cœlo, Sanctis et vita æterna in æternum dividimur et separamur. Hæc tria imminent cervici cujusque: interim cæci homines comessantur, luxuriantur, saltant, tripudiant; et hunc gladium capiti suo incumbentem non timent, quia non vident. Narrat Gregorius Turonensis, lib. V Histor. Franc. in fine, S. Salvium sibi dixisse: «Videsne super hoc tectum quæ ego suspicio? cui ego: Video super tegulum quod nuper rex poni præcepit. At ille, alta trahens suspiria, ait: Video ego evaginatum iræ divinæ gladium super domum hanc dependentem. Nec eum visio fefellit; nam post dies viginti duo filii regis, quos superius mortuos scripsimus, obierunt. Refert Cicero, V Tuscul., quod Dionysius tyrannus Damocli assentatori illius beatam fortunam sæpe commemoranti, declaraverit quantus terror semper regibus et tyrannis, etiamsi felicissimi esse videantur, impendeat, hac ratione: collocari jussit hominem in aureo lecto et pulcherrimis stragulis, abacosque complures ornavit argento auroque cælato: tum ad mensam eximia forma pueros delectos jussit consistere, eosque illi ad nutum ministrare: aderant unguenta, coronæ, incendebantur odores, mensæ conquisitissimis epulis exstruebantur. Fortunatus sibi Damocles videbatur. In hoc medio apparatu fulgentem gladium e lacunari, seta equina appensum demitti jussit, ut impenderet illius beati cervicibus. Tum ille expavescere, et totus in gladium intendere: jam nec pulchros ministros aspiciebat, nec plenum artis argentum, nec manum porrigebat in mensam; jam ipsæ coronæ defluebant. Demum exoravit tyrannum ut abire liceret, quod jam beatus esse nollet. Hoc sibi applicent omnes voluptuarii, cumque in mediis sunt epulis et luxuriis, rhomphæam divinæ justitiæ ac gehennæ sibi impendentem intueantur: itaque discant voluptates noxias aspernari et frenare. Denique ex eo quod Daniel «mane, tekel, phares,» sic est interpretatus, ut singula verba per singulas exponeret sententias, videntur Rabbini prisci cabalisticum interpretandi et scribendi modum adinvenisse, quo non tantum integras S. Scripturæ sententias explanant, sed etiam syllabas, et singulas quasque litteras separatim expendunt, quasi in singulis lateat aliquid mysterii; ita ut cabala sensim in superstitionem et odium abierit. Rursum modum scribendi per rasce tebot, id est per initia dictionum, ut v. g. bbe, idem sit quod beresent bara elohim, id est in principio creavit Deus. Hinc ab Hebræis idem accepisse Romanos, scilicet modum scribendi per notas (quibus notarii in tribunalibus scribebant singula dicta judicum et martyrum) censet noster Raderus in lib. XIV Martial. epigr. 202, et alii: non ergo Cicero, nec Mæcenas, ut aliqui volunt, sed longe ante eos Hebræi hujus scriptionis fuere inventores. 29. INDUTUS EST DANIEL PURPURA. — Purpura et torques aurea erant olim insignia regum, ut patet ex libris Machab. Honorat adeo Danielem rex, licet mali diei nuntium, vel quia putabat hanc cladem remotam, et diu differendam esse; vel ut per Danielem Deum placaret, clademque averteret. Ita S. Hieronymus. QUOD HABERET POTESTATEM TERTIUS IN REGNO. — Scilicet primus in regno erat rex, secundus regina, tertius Daniel, inquit Maldonatus. Aliter S. Hieronymus, q. d. Fecit ut Daniel esset tristata, sive triumvir, puta ut esset unus e tribus regni principibus: sic enim paulo post Darius Medus tres toti regno præfecit, ut patet cap. VI, 2.
5:31
30. EADEM NOCTE. — Non anni ejusdem, sed sequentis, inquit ex Guevara Alcazar in Apoc. XVI, vers. 12, not. 2. Quippe eadem nocte quotannis convivari consueverant Chaldæi, pervigilium agentes cuidam deorum; quale Livius, lib. XXIII, Campanos celebrasse commemorat, cum Gracchus eos invasit simul omnibus portis. Verum contextus ipse innuit, mox eadem nocte ejusdem anni captam esse Babylonem. To enim eadem nocte referendum est ad «Mane, Tekel, Phares,» q. d. Eadem nocte ejusdem convivii, qua rex vidit manum vindicem, contra se scribentem sententiam mortis, interfectus est. Nec enim solet sententia, præsertim adeo efficax et miraculosa, ad annum differri: nec verisimile est Cyrum cum tantis copiis per totum annum et amplius obsedisse Babylonem. Nec obstat, quod «prædicatum sit de eo (Daniele), quod potestatem haberet tertius in regno suo» (Balsasaris). Id enim inter magnates, qui mille in convivio aderant, ibidem eadem nocte jussu regis prædicatum et proclamatum est. Solent enim exemplares castigationes Dei, præsertim circa sacrilegos (qualis hæc erat), esse subitæ et repentinæ. INTERFECTUS EST BALSASAR, — capta a Cyro Babylone. Falsum ergo est quod ex Beroso scribit Josephus, lib. I Contra Apion., Cyrum, capta Babylone, regem Balsasarem (quem ipse Nabonnedum vocat) benigne accepisse, eique ad habitandum Carmaniam assignasse. Tradunt Xenophon lib. VII, et Herodotus lib. I, et ex eis Rupertus hic cap. XVIII, S. Thomas, Opusc. De Regim. princip. lib. III, cap. VII, Pererius hic, Guevara in Habacuc, cap. II, 7, Alcazar, Apoc. cap. XVI, 12, et passim Interpretes, Cyrum obsidentem Babylonem circa eam multas fossas fecisse, et eo die quo sciebat Babylonios festum acturos, et se inebriaturos, subito de nocte, compotantibus et bacchantibus Chaldæis, in eas fossas derivasse Euphratem, qui Babylonem interfluit, itaque per siccum jam Euphratis alveum Persas in urbem penetrasse. Non præcaverent id Babylonii, putantes hoc factu esse impossibile. Nam, ut ait Xenophon, «Euphratis latitudo est plusquam ad duo stadia, et profunditas tanta, ut nec duo viri alter super alterum stantes, super aquam emineant.» Ex alia parte Babylone innumerabilis erat propugnatorum multitudo: muri autem ipsi quinquaginta cubitos in latitudinem, ducentos in altitudinem patebant. Videns ergo Cyrus urbem terra esse inexpugnabilem, per flumen eam aggressus est die festo et convivali. Quocirca potantes Chaldæos prævidens et irridens Isaias, cap. XXI, vers. 5, ait: «Pone mensam, contemplare in specula comedentes et bibentes, surgite, principes, arripite clypeum,» hostis adest, Cyrus urbem ingreditur. Addit Xenophon duos fuisse transfugas Babylonios apud Cyrum, Gadatam et Gobriam, quorum ductu Cyri milites in regiam noctu ducti sint, interfectis quicumque occurrebant, iis tantum servatis, qui syriace loquerentur (Judæis) trucidatisque primum regis custodibus, ipsum deinde regem interemisse. Ita cecidit Babylon illa inclyta: fuimus Troes, fuit Ilium, et ingens gloria Teucrorum. Capta est Babylon anno primo monarchiæ Cyri, qui fuit annus mundi 3417. Illo ergo anno Balsasar fecit hoc convivium, vidit manum scribentem, occisus est, etc. Porro Cyrus ob hanc Danielis de se prophetiam præsentem, et aliam præcedentem ab Isaia, cap. XXV, 1, ante 200 annos de se editam, inquit Josephus, Judæos e Babylonica captivitate liberavit, I Esdræ 1, 1. Nota: In hac urbis clade servatus est Daniel, tum Dei providentia, tum quia ejus virtus et sapientia jam ubique erant celebres, ut patet Ezech. cap. XXVIII, 3 (sic enim M. Marcellus in Syracusarum expugnatione, Archimedem nobilissimum mathematicum servari præcepit); tum quia illico percrebuit ejus vaticinium de nece Balsasaris, nec dubium quin id statim Darius et Cyrus intellexerint: jusserunt ergo eum quasi vatem suum servari, sicut Nabuzardan jussit servari Jeremiam, cap. XL, eo quod Judæorum excidium per Chaldæos prædixisset.
5:1
In Dan. 5, 1; Cassiodoro.
5:25
L'ebraico ha: ménē', ménē', tēgēl śphursin (Dan. 5, 25). Ménē' è participò passivo dell'aramaico ménēh «numerare», «contare», e stato indeterminato dell'aramaico minjāh «mina» (moneta); tēgēl corrisponde all'ebraico leqel «siclo»; parsin …
5:26
Ecco la spiegazione (Dan. 5, 26 segg.): ménē' = «numerato»; Daniele completa: «Dio ha numerato i giorni del tuo regno», per porvi fine. …
5:30
… Nabonide è catturato e relegato in Carmania; mentre B., secondo Dan. 5,30, rimane ucciso. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.