Balaam endeuoureth to curse Israel, but God forceth him to blesse them. 11. Againe he vrgeth him to curse them, but he stil prophecieth good things of them. 26. Yet Balac insisteth willing him to curse, or not to blesse them.
1And Balaam said to Balac: Build me here seven altars, and prepare as many calves, and the same number of rams.E disse Balaam a Balac: Alzami qui sette altari, e prepara altrettanti vitelli, e un egual numero di arieti.AND Balaam said to Balac: Build me here seuen altares, and prepare as manie calues, and rammes of the same number.Dixitque Balaam ad Balac: Ædifica mihi hic septem aras, et para totidem vitulos, ejusdemque numeri arietes. 2And when he had done according to the word of Balaam, they laid together a calf and a ram upon every altar.Ed essendo stato fatto, come avea detto Balaam, posero insieme un vitello, e un ariete sopra ciascun altare.And when he had done according to the word of Balaam, they together laid a calfe and a ramme vpon an altar.Cumque fecisset juxta sermonem Balaam, imposuerunt simul vitulum et arietem super aram. 3And Balaam said to Balac: Stand a while by thy burnt offering, until I go, to see if perhaps the Lord will meet me, and whatsoever he shall command, I will speak to thee.E Balaam disse a Balac: Sta per un poco presso al tuo olocausto, mentre io vo per vedere, se a sorte mi si presenti il Signore, e io ti dirò tutto quello ch'ei mi comanderà.And Balaam said to Balac: Stand a while beside thy holocauste, vntil I goe, if happely the Lord wil meete me, and whatsoeuer he shal command, I wil speake to thee.Dixitque Balaam ad Balac: Sta paulisper juxta holocaustum tuum, donec vadam, si forte occurrat mihi Dominus, et quodcumque imperaverit, loquar tibi. 4And when he was gone with speed, God met him. And Balaam speaking to him, said: I have erected seven altars, and have laid on everyone a calf and a ram.Ed essendosi egli partito in fretta, se gli fe' incontro Dio. E Balaam gli disse: Io ho eretti sette altari, ed ho messo sopra ognuno un vitello, e un ariete.And when he was gone in hast, God mette him. And Balaam speaking to him, said: I haue erected seuen altares, and haue laid thereon a calse and a ramme.Cumque abiisset velociter, occurrit illi Deus. Locutusque ad eum Balaam: Septem, inquit, aras erexi, et imposui vitulum et arietem desuper. 5And the Lord put the word in his mouth, and said: Return to Balac, and thus shalt thou speak.E il Signore pose nella bocca di lui le parole, e disse: Torna a Balac, e digli questo.And our Lord put a word in his mouth, and said: Returne to Balac, and thus shalt thou speake.Dominus autem posuit verbum in ore ejus, et ait: Revertere ad Balac, et hæc loqueris. 6Returning he found Balac standing by his burnt offering, with all the princes of the Moabites:Tornò, e trovò Balac in piedi presso al suo olocausto con tutti i principi de' Moabiti.Returning he found Balac standing beside his holocauste, and al the princes of the Moabites:Reversus invenit stantem Balac juxta holocaustum suum, et omnes principes Moabitarum:
7And taking up his parable, he said: Balac king of the Moabites hath brought me from Aram, from the mountains of the east: Come, said he, and curse Jacob: make haste and detest Israel.E prendendo il suo tuono disse: Balac re de' Moabiti mi ha condotto da Aram da' monti d'oriente. Vieni, ha egli detto, e maledici Giacobbe: affrettati, e manda imprecazioni ad Israele.and taking vp his parable, he said: From Aram hath Balac King of the Moabites brought me, from the mountaines of the East: Come, quoth he, and curse Iacob: make hast, and detest Israel.assumptaque parabola sua, dixit: De Aram adduxit me Balac / rex Moabitarum, de montibus orientis: / Veni, inquit, et maledic Jacob; / propera, et detestare Israël. 8How shall I curse him, whom God hath not cursed? By what means should I detest him, whom the Lord detesteth not?Come maledirò chi dal Signore non è maledetto? In qual modo manderò imprecazioni a chi non è in odio al Signore?How shal I curse, whom God hath not cursed? By what meanes may I detest, whom the Lord detesteth not?Quomodo maledicam, cui non maledixit Deus ? / qua ratione detester, quem Dominus non detestatur ? 9I shall see him from the tops of the rocks, and shall consider him from the hills. This people shall dwell alone, and shall not be reckoned among the nations.Io lo vedrò dall'alto dei massi, e lo considererò dalle colline. Questo popolo si starà solo, e non sarà noverato tra le nazioni.From the highest flintes shal I see him, and from the hilles shal I view him. The people shal dwel alone, and among the Gentiles shal not be accounted.De summis silicibus videbo eum, / et de collibus considerabo illum. / Populus solus habitabit, / et inter gentes non reputabitur. 10Who can count the dust of Jacob, and know the number of the stock of Israel? Let my soul die the death of the just, and my last end be like to them.Chi potrà contare i granelli della polvere di Giacobbe, e sapere il numero della stirpe d'Israele? Possa io morire della morte de' giusti, e simile al loro sia il mio fine.Who may be able to number the dust of Iacob, and to know the number of the stocke of Israel? My soule die the death of the iust, and my last endes be made like to them.Quis dinumerare possit pulverem Jacob, / et nosse numerum stirpis Israël ? / Moriatur anima mea morte justorum, / et fiant novissima mea horum similia. 11And Balac said to Balaam: What is this that thou dost? I sent for thee to curse my enemies: and thou contrariwise blessest them.Ma Balac disse a Balaam: Che è quel che tu fai? Io ti ho fatto venire, perché tu maledica i miei nemici: e tu all'opposto li benedici.And Balac said to Balaam: What is this that thou doest? That thou shouldest curse mine enemies I called thee: and thou contrariewise blessest them.Dixitque Balac ad Balaam: Quid est hoc quod agis ? ut malediceres inimicis meis vocavi te, et tu e contrario benedicis eis.
12He answered him: Can I speak any thing else but what the Lord commandeth?E quegli rispose a lui: Posso io dir altro che quello che mi ha ordinato il Signore?To whom he answered: Can I speake ought els, but that which the Lord commandeth?Cui ille respondit: Num aliud possum loqui, nisi quod jusserit Dominus ? 13Balac therefore said: Come with me to another place from whence thou mayest see part of Israel, and canst not see them all: curse them from thence.Disse allor Balac: Vieni meco in altra parte, donde tu vegga una porzione d'Israele, e non possa vederlo tutto; e di lì lo maledirai.Balac therfore said: Come with me into an other place whence thou mayest see part of Israel, and canst not see the whole, from thence curse them.Dixit ergo Balac: Veni mecum in alterum locum unde partem Israël videas, et totum videre non possis: inde maledicito ei. 14And when he had brought him to a high place, upon the top of mount Phasga, Balaam built seven altars, and laying on every one a calf and a ram,E condottolo in luogo elevato sulla cima del monte Phasga, eresse Balaam sette altari, e posto sopra ciascuno un vitello, e un ariete,And when he had brought him into a high place, vpon the toppe of the mountaine Phasga, Balaam builded seuen altares, & laying thereon calues and rammes,Cumque duxisset eum in locum sublimem, super verticem montis Phasga, ædificavit Balaam septem aras, et impositis supra vitulo atque ariete, 15He said to Balac: Stand here by thy burnt offering while I go to meet him.Disse a Balac: Sta qui tu presso al tuo olocausto, mentre io vo ad incontrare (il Signore).he said to Balac: Stand here beside thy holocaust, whiles I goe to meete him.dixit ad Balac: Sta hic juxta holocaustum tuum, donec ego obvius pergam. 16And when the Lord had met him, and had put the word in his mouth, he said: Return to Balac, and thus shalt thou say to him.Ed essendogli venuto incontro il Signore, e avendogli messa in bocca la parola, disse: Ritorna a Balac, e di' a lui queste cose.Whom when our Lord had mette, and had put the word in his mouth, he said: Returne to Balac and thus thou shalt speake to him.Cui cum Dominus occurrisset, posuissetque verbum in ore ejus, ait: Revertere ad Balac, et hæc loqueris ei. 17Returning he found him standing by his burnt sacrifice, and the princes of the Moabites with him. And Balac said to him: What hath the Lord spoken?E quegli essendo tornato trovò Balac, che stava in piedi presso al suo olocausto insieme co' principi de' Moabiti. E disse a lui Balac: Che ha egli detto il Signore?Returning he found him standing beside his holocauste, and the princes of the Moabites with him. To whom Balac said: What hath the Lord spoken?Reversus invenit eum stantem juxta holocaustum suum, et principes Moabitarum cum eo. Ad quem Balac: Quid, inquit, locutus est Dominus ?
18But he taking up his parable, said: Stand, O Balac, and give ear: hear, thou son of Sephor:Ma quegli preso il suo tuono disse: Sta su, o Balac, e pon mente; porgi le orecchie, o figliuolo di Sephor:But he taking vp his parable, said: Stand Balac, and harken, heare thou sonne of Sephor:At ille, assumpta parabola sua, ait: Sta, Balac, et ausculta; audi, fili Sephor: 19God is not a man, that he should lie, nor is the son of man, that he should be changed. Hath he said then, and will he not do? hath he spoken, and will he not fulfil?Dio non è come l'uomo, che può mentire: né come il figliuolo dell'uomo, che può mutarsi. Egli ha detto una cosa, e non la farà? ha parlato, e non manterrà la parola?God is not as man, that he may lie, nor as the sonne of man, that he may be changed. Hath he said then, and wil he not doe? hath he spoken, and wil he not fulfil?non est Deus quasi homo, ut mentiatur, / nec ut filius hominis, ut mutetur. / Dixit ergo, et non faciet ? / locutus est, et non implebit ? 20I was brought to bless, the blessing I am not able to hinder.Sono stato condotto per benedire, e non posso sopprimere la benedizione.I was brought to blesse, the blessing I am not able to stay.Ad benedicendum adductus sum: / benedictionem prohibere non valeo. 21There is no idol in Jacob, neither is there an image god to be seen in Israel. The Lord his God is with him, and the sound of the victory of the king in him.Non v'ha idolo in casa di Giacobbe, e non vedesi simulacro in Israele. Il Signore suo Dio è con lui, e vi si ode il suono della vittoria del re.There is no Idol in Iacob, neither is there simulachre to be seene in Israel. The Lord his God is with him, and the sound of the victorie of the king in him.Non est idolum in Jacob, / nec videtur simulacrum in Israël. / Dominus Deus ejus cum eo est, / et clangor victoriæ regis in illo. 22God hath brought him out of Egypt, whose strength is like to the rhinoceros.Il Signore lo trasse dall'Egitto: egli è simile al rinoceronte nella fortezza.God hath brought him out of Aegypt, whose strength is like to the vnicorne.Deus eduxit illum de Ægypto, / cujus fortitudo similis est rhinocerotis. 23There is no soothsaying in Jacob, nor divination in Israel. In their times it shall be told to Jacob and to Israel what God hath wrought.Giacobbe non ha augurii, né indozzamenti Israele. Si racconterà a suo tempo a Giacobbe, e ad Israele, quali cose abbia operate il Signore.There is no South saying in Iacob, nor diuination in Israel. In their times it shal be said to Iacob and Israel what God hath wrought.Non est augurium in Jacob, / nec divinatio in Israël: / temporibus suis dicetur Jacob et Israëli quid operatus sit Deus.
24Behold the people shall rise up as a lioness, and shall lift itself up as a lion: it shall not lie down till it devour the prey, and drink the blood of the slain.Ecco un popolo, che si leverà su qual lionessa, e come leone si alzerà: non si sdraierà, se non dopo che avrà divorato la preda, e bevuto il sangue degli uccisi.Behold the people shal rise vp as a lionesse, and as a lion shal raise it self: It shal not lie downe til it deuoure the pray, and drinke the bloud of the slaine.Ecce populus ut leæna consurget, / et quasi leo erigetur: / non accubabit donec devoret prædam, / et occisorum sanguinem bibat. 25And Balac said to Balaam: Neither curse, nor bless him.E Balac disse a Balaam: Non dar loro maledizione, né benedizione.And Balac said to Balaam: neither curse, nor blesse him.Dixitque Balac ad Balaam: Nec maledicas ei, nec benedicas. 26And he said: Did I not tell thee, that whatsoever God should command me, that I would do?Ma quegli disse: Non ti ho io detto, che avrei fatto tutto quello che il Signore comandasse?And he said: Did I not tel thee, that whatsoeuer God should command me, that would I doe?Et ille ait: Nonne dixi tibi quod quidquid mihi Deus imperaret, hoc facerem ? 27And Balac said to him: Come and I will bring thee to another place; if peradventure it please God that thou mayest curse them from thence.E Balac gli disse: Vieni, ti condurrò in altro luogo se mai piacesse a Dio, che di là tu li maledicessi.And Balac said to him: Come, and I wil bring thee to an other place: if happely it please God that thence thou mayest curse them.Et ait Balac ad eum: Veni, et ducam te ad alium locum: si forte placeat Deo ut inde maledicas eis. 28And when he had brought him upon the top of mount Phogor, which looketh towards the wilderness,E condottolo sulla cima del monte Phogor, che guarda il deserto,And when he had brought him vpon the toppe of the mountaine Phogor, which looketh to the wildernesse,Cumque duxisset eum super verticem montis Phogor, qui respicit solitudinem, 29Balaam said to him: Build me here seven altars, and prepare as many calves, and the same number of rams.Balaam gli disse: Fammi qui sette altari, e prepara altrettanti vitelli, ed egual numero di arieti.Balaam said to him: Build me here seuen altares, and prepare as manie calues, and rammes of the same number.dixit ei Balaam: Ædifica mihi hic septem aras, et para totidem vitulos, ejusdemque numeri arietes. 30Balac did as Balaam had said: and he laid on every altar, a calf and a ram.Fece Balac, come avea detto Balaam: e pose i vitelli, e gli arieti uno per ogni altare.Balac did as Balaam had said: and he laide the calues and the rammes on euerie altar.Fecit Balac ut Balaam dixerat: imposuitque vitulos et arietes per singulas aras.
23:2
Haydock
Altar. They both join in sacrificing to Chamos or the devil, whom Balaam styles his lord, Yehovah: but the true God was pleased to hinder the idol from interfering at present, and answered Balaam, in order that he might see the folly of his conduct, and repent; and that others, who are more willing to listen to him, than to the servants of God, might be instructed by his declaration. (Haydock)
Worthington
"God's voice is heard sounding from a profane mouth." (St. Jerome, de 42. mans.) (Worthington)
23:4
Calmet
Speed. Hebrew shephi, may signify also "on the straight road," (Septuagint) "into the plain," (Louis de Dieu) "all alone," (Onkelos) or most probably "upon an eminence." (Kimchi) (Calmet)
Menochius
God, in the visible form of an angel. (Menochius)
Haydock
To him. Balaam might suppose that he was addressing his idol. But Moses informs us, that the true God or his angel was present, and forced Balaam to deliver an unwelcome message to the king. (Haydock)
23:7
Calmet
Parable. Beginning to speak in a beautiful and poetic style, like a man inspired. (Calmet)
Menochius
Mashal, denotes a striking and elegant prophecy. (Menochius)
Aram, when placed alone, properly means Syria; but when Padan or Naharaim are added, Mesopotamia is meant, whence Balaam came, Deuteronomy 22:5.
Calmet
East of Moab, though lying to the north, or higher part of Mesopotamia. (Calmet)
23:9
Calmet
Hills. But all in vain. (Calmet)
Haydock
I am prevented from cursing him; and if I should do it, my imprecations would be turned into blessings by a superior Being. (Haydock)
Calmet
Alone, without standing in need of any auxiliaries, and devoid of fear, Deuteronomy 13:28., and Jeremias 49:31. The Jews had but few connections with foreign nations, keeping at a distance from them, as being of a different religion. (Calmet)
Haydock
Indeed, when they applied for aid to the Egyptians, etc., it generally turned out to their detriment, that they might learn to trust in God alone, who would effectually protect them, if they observed his law, as he had repeatedly promised. (Haydock)
Calmet
Nations. Israel shall not be like other people. He is under the peculiar care of God, covered with glory, full of confidence, and inspired with the love of independence; so that he will have nothing to do with the rest of the world. (Calmet)
23:10
Dust. God had promised to multiply the seed of Abraham as the dust of the earth, Genesis 13:16. Balaam had just beheld several thousands of them, and in rapture, exclaims, according to the Hebrew, "Who can count the dust of Jacob, and the number of the fourth part of Israel?" Their camp was divided into four great battalions, surrounding the ark and the Levites. Who can tell the number of one of these divisions, much less of all the multitudes there assembled, and what millions may, in a short time, proceed from them? You have reason, therefore, O Balac, to tremble, if they continue faithful to their God. But strive to make friends with them.
Haydock
Let, etc. Hebrew may also admit of the version of the Septuagint, "May my soul die among the souls of the just, and may my offspring be like this." We behold in this sentence, the sentiments of all worldly and interested people, who wish to obtain a reward without submitting to the necessary labour. Impotent desires! selfish views! (Haydock)
Calmet
"All," says St. Bernard, (in Cant. serm. 21,) "wish to enjoy the felicity which Jesus Christ has promised. But how few are willing to imitate Him who invites us to do it." (Calmet)
Worthington
Thus, infidels desire sometimes to die like Catholics, though they will not live in that religion. (Worthington)
Even those who are in the Church, frequently give in to this delusion, making fine prayers, and, in the time of temptation, forgetting all their sighs and tears, to whom God will say, as St. Gregory justly observes on those words of Job, 41:3, I will not spare him nor his mighty words, and framed to make supplication. For, like Balaam, when the fit of devotion is over, such people are ready to give the most pernicious advice against the lives of those, whom they pretend they would be desirous to resemble in death. "That prayer is vain, which is not followed by continual perseverance in charity." (St. Gregory, Mor. 33:27.) The false prophet says not a word about living like the just; he only wishes, that after his soul has enjoyed all the pleasures of this world, it may depart to joys eternal, while his posterity is left behind in the midst of temporal prosperity.
Haydock
Soul die, or be separated from its body. Even Balaam establishes the immortality of the soul. (Haydock)
23:13
Calmet
Thence. He has a mind to try a new experiment. We have observed, that the object of malediction was to be in view, chap. 22:41. But Balac, supposing perhaps that the multitude made too deep an impression upon the soothsayer, judged it expedient to place him in another situation, where he might see only a part of Israel. Some, however, imagine that he had only seen a fourth part, or the uttermost part of the people, who lay nearest to him before; (ver. 10, and chap. 22:41) and hence, would have him to take now a distinct view of the whole; and, in this sense, the Samaritan and Glassius translate from whence, etc., thus, "for thou hast seen only part of Israel, and couldst not see them all." (Calmet)
Menochius
By a similar superstition, the Syrians imagined that the God of Israel was a God of the hills, and that they could more easily conquer his people on the plain country, 3 Kings 20:23. (Menochius)
23:14
Calmet
Place. Hebrew sede tsohpim, or "the field of the sentinels." (Chaldean) Such were commonly stationed on the top of high hills, to give notice, by kindling a fire, etc., of the approach of an enemy, Isaias 21:11., and Jeremias 6:1. (Calmet)
23:18
Haydock
Hear. Hebrew, "to me." Septuagint read had, instead of hadai, and translate, "Give ear, thou witness, (martus) son," etc. (Haydock)
23:19
Calmet
Changed. Hebrew, "repent." Septuagint, "to be overawed by threats." Origen, "to be terrified." In the book of Judith 8:15, it is said, For God will not threaten like man, nor be inflamed to anger, like the son of man. (Calmet)
Menochius
Do. Will he suffer me to curse Israel, after he has once given me a decided prohibition? (Menochius)
23:20
Haydock
To bless, not by my own intention, or by that of Balac, but by God, who hath only suffered me to proceed on my journey, on condition that I would declare his will, chap. 22:35. (Haydock)
Calmet
Hebrew, "Behold, I have received an order to bless;" or, with the Septuagint, "I have been chosen to pronounce a blessing; I will bless, and will not revoke it, or leave off." (Calmet)
23:21
Menochius
Image-god, (simulachrum) "a statue." Chaldean, "falsehood." Hebrew may also signify "perversity, or punishment." As long as Israel refrains from idol-worship, and from other transgressions, as they do at present, God will be so far from punishing them, that he will fight their battles, as their king; (Haydock) and at the sound of the silver trumpets, will grant them victory, (Numbers 10:9.) (Menochius)
Haydock
The sound. Hebrew, "the shout of a king among them," encouraging his people by his presence and by his words. (Haydock)
Menochius
"I behold those who do not serve idols in the house of Jacob....the word of the Lord their God is helping them, and the majesty of their king is among them," Chaldean. (Menochius)
23:22
Haydock
Rhinoceros. Hebrew ream, which is sometimes rendered unicorn. Bochart thinks it means the oryx, or the strong Arabian goat. The animal, of which the Scripture so often speaks, was remarkable for its strength, (Calmet) and could not easily be tamed, Job 39:9. (Haydock)
Calmet
The Septuagint generally translate monoceros, which is a fish, with a horn proceeding from its upper jaw. This is often shewn in cabinets for the horn of the unicorn. There are various animals which have only one horn. Pliny and Aristotle instance the oryx, etc. Various authors of credit specify likewise the rhinoceros, which has "a horn upon its nose," and is found in Ethiopia. The emperor of that country sent one to the court of Persia, which Chardin saw and describes. It is as large as an elephant, and the people have learnt the method of taming both these huge beasts. (Calmet)
Haydock
It seems the art was unknown in the days of Job, if this be the animal of which he speaks. (Haydock)
Calmet
Moses (Deuteronomy 33:17,) seems to attribute two horns to the ream; and Pausanius allows a greater and a less one to the rhinoceros; the latter is very strong and erect. It is of a brownish colour. (Calmet)
Haydock
Whatever may be the precise meaning of ream, it certainly denotes an animal of superior strength, and very formidable. Balaam represents God, or the people of Israel, in this light. God had given repeated instances of his dominion over all nature, in delivering the Hebrews out of Egypt. They were also capable of striking the Moabites with terror, on account of their known prowess, and surprising numbers, ver. 24. (Haydock)
23:23
Soothsaying. This may be joined to what goes before, as an explanation why Israel is so much to be feared; because the people have no dealings with the devil, in which case neither he nor all his agents can hurt them, since God is their protector, and will direct them when and how to act.
Haydock
Hath wrought. Septuagint, "will bring to perfection." (Origen, contra Cels.) The Hebrew may also signify, "undoubtedly there is no charm powerful enough against....Israel," or "Jacob has no regard for the vain art of divination. Israel does not apply to augury. This very time will be memorable among their posterity for the wonders which God has wrought." Indeed, never was there a greater display of the divine power in favour of the Hebrews, than in this 40th year after their exit from Egypt; and in the following, which was noted for the victories and miracles of Josue. (Haydock)
23:24
Calmet
Lioness. Septuagint, "lion's whelp." Some explain the Hebrew, "a lion" of full growth and strength. But the antithesis of the Vulgate is more natural and beautiful. (Calmet)
The lioness, being solicitous for its young ones, becomes more furious.
Haydock
A lion, ready to fall upon its prey. So Israel will not lay down the sword, till he has conquered the nations of Chanaan, (Menochius) and those who dare to molest him. The allusion to the prediction of Jacob in favour of Juda seems very plain, Genesis 49:9. (Haydock)
23:25
Worthington
Neither, etc. When infidels cannot prevail upon people to side with them entirely, in their false worship, they endeavour to induce them at least not to bless, nor follow up the true religion. (Worthington)
23:28
Haydock
Phogor. Hebrew, "Pehor, which looketh towards Jeshimon, or the desert." This was a part of the same chain of the mountains Abarim, with Phasga, ver. 14. Balac foolishly supposed that in a different aspect, he might still obtain what he wanted; and the soothsayer was no less infatuated in following him. But he soon felt an internal monitor, who informed him, that he need not put himself to no farther trouble, in retiring alone, to prepare himself for the operation of the spirit. More glorious predictions in favour of Israel, presented themselves so forcibly, that he could hardly refrain, and durst no longer forbear proclaiming them aloud, chap 24:1. (Haydock)
23:1
Before the diuel would curse Gods people he required sacrifice. which being offered yet he could not worke his malice. For by Gods commandmēs (saith S. Hierom. de mans. 42.) Israel is blessed, cursing turned into praise and Gods voice is heard sounding from a profaine mouth.
23:10
Heretikes, & other infidels desire sometimes to die in state of Catholiques, though they wil not liue as they do. S. Greg. li. 33. c. 27. Moral.
23:21
•ikne• of idol.
23:25
VVhen Infidels can not draw others to false worship, or cursing, they are content that men professe no God, nor religion at al.
23:2
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 41.24
… “O My people, what have I done to thee, or wherein have I troubled thee, or wherein have I wearied thee? Answer Me. Is it because I brought thee out of the land of Egypt, and delivered thee from the house of bondage?” adding: “And I sent before thy face Moses and Aaron and Miriam.” Remember what Balaam conceived against thee,
23:10
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.43
43. Thou hast caused me, my brother, not to fear death, and I only would that my life might die with thine! This Balaam wished for as the greatest good for himself, when, inspired by the spirit of prophecy, he said: “Let my soul die in the souls of the righteous, and let my seed be like the seed of them.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.30
… while the good, when tempted of evil to which they in no wise consent, plant the steps of their heart towards righteousness through humility all the more surely from their tottering through infirmity. Thus Balaam, looking on the tents of the righteous, said, May my soul die the death of the righteous, and may my last end be like theirs (
23:14
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.22
… binding his foal unto the vine, and his ass’s colt unto the branch of the vine; he shall wash his garments in wine, and his clothing in the blood of the grape: terrible are his eyes with wine, and his teeth are whiter than milk.” Hence in Numbers it is written concerning our people: “Behold, the people shall rise up as a lion-like people.”
23:19
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.21
… “And they shall look upon me, whom they have pierced.” Also in the eighty-seventh Psalm: “I have called unto Thee, O Lord, the whole day; I have stretched out my hands unto Thee.” Also in Numbers: “Not as a man is God suspended, nor as the son of man does He suffer threats.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.5
40. Furthermore, the Arians deny that in Godhead He is One with the Father. Let them annul the Gospel, then, and silence the voice of Christ. For Christ Himself has said: “I and the Father are one.” It is not I who say this: Christ has said it. Is He a deceiver, that He should lie?
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.12
76. Seeing, then, that we find not the customary order prevailing, be content, Arian, to believe in a miraculous generation of the Son. Be content, I say, and if you believe me not, at least have respect unto the voice of God saying, “To whom have ye esteemed Me to be like?” and again: “God is not like a man that He should repent.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 5.15
… And this I plainly know from the love of God toward man, as well as from those things which He hath done for men, and cities, and nations, and whole populations. For He threatened the city of Nineveh, and said, “There are yet three days,
23:21
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 77.10
… They united their resources and combined their plans that harmony might forward what rivalry must have brought to nought. No sooner was the scheme broached than it was carried out. A house was purchased to serve as a shelter, and a crowd flocked into it. “There was no more travail in Jacob nor distress in Israel.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.7
… “By night I sought him whom my soul loveth. Tell me where thou feedest, where thou makest thy flock to rest at noon;” and with the psalmist: “my soul followeth hard after thee: thy right hand upholdeth me;” and with Jeremiah: “I have not found it hard.…to follow thee,” for “there is no grief in Jacob neither is there travail in Israel.”
23:23
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.95
… “For there is no enchantment in Jacob, nor is there divination in Israel. In due time will it be declared to Jacob and Israel what the Lord will do.”
23:1
1. DIXITQUE BALAAM AD BALAC: AEDIFICA MIHI HIC SEPTEM ARAS, ET PARA TOTIDEM VITULOS. — Balaam has aras erigi jussit, primo, ad sacrificandum, non Deo vero Hebraeorum, ut vult Eugubinus: id enim non permisisset Balac; sed Baal, sive daemoni: erant enim hae excelsa Baal, uti praecessit cap. praecedenti, vers. ult. Secundo, ad superstitionem divinationis, et ad scrutandum per eas augurium, uti dicetur cap. seq., vers. 1; unde septem praecise fieri jussit aras, et in singulis cremari victimas binas, vitulum scilicet et arietem, idque cooperante Balac rege idololatra: unde et vers. 3, vocat hoc ejus holocaustum; licet vers. 4 praeter spem occurrente sibi angelo, simulate prae se ferat se in Domini honorem has aras erexisse, ut angelum sibi conciliet. Septem autem aras erexit, vel ob septem planetas: videtur enim ipse fuisse astrologus genethliacus, qui scilicet ex horoscopo et astrorum inspectione divinabat, ait Abulensis; vel quia septenarius est symbolum perfectionis, ideoque in sacris usurpatur; unde et septem vitulos et arietes immolari jussit, ut divinaret ex eorum extis, puta ex inspectione viscerum: hoc enim est officium arioli, qualis erat hic Balaam, ut patet cap. XXII, vers. 5. Vel denique, id fecit ex superstitione. Magi enim et malefici maxime observant certos numeros, unde et nihil per parem, sed omnia per imparem numerum faciunt. Hinc Virgilius, Ecloga 8: Terna tibi haec primum triplici divisa colore Licia circumdo, terque haec altaria circum Effigiem duco: numero Deus impare gaudet.
Allegorice, Balac, qui hebraice idem est quod lingens et devorans, significat diabolum; Balaam, id est, populus vanitatis, significat Scribas et Pharisaeos, qui impulsu daemonis maledicere et perdere voluerunt Christum et Christianos, qui sunt veri Israelitae; sed Deus maledictionem eorum et mortem crucis in benedictionem et gloriam convertit. Ita Rabanus. Rursum Jovianus Imperator vere dixit, «assentatores (qualis fuit hic Balaam) non Deum, sed purpuram colere: Euripoque persimiles esse, qui modo in hanc, modo in illam partem praecipitatur;» testis est Socrates, lib. III, cap. XXI. Bion rogatus, «quod esset animal omnium maxime noxium: Si de feris, ait, percunctaris, tyrannus; si de mitibus, adulator.» Ita Laertius, lib. I, cap. V. Diogenes orationem blandam et adulatoriam vocabat melleum laqueum. Idem aiebat, «satius esse incidere εἰς κόρακας quam εἰς κόλακας, id est, in corvos quam in adulatores.» Ita Laertius. Epictetus aiebat: «Corvi mortuorum oculos evellunt; at adulatores viventium animos corrumpentes, omnem eis visum adimunt.» Phavorinus dicebat: «Sicut Actaeon ab alumnis suis canibus interiit: sic parasiti eos, a quibus aluntur, pessumdant.» «Ut lepori canis, sic amice adulator natura sua infestus est,» ait Antonius in Melissa, part. I, serm. 52. Unde Aristoteles, lib. IX Ethic.: «Qui fingit, ait, se amicum, et non est, pejor est eo qui fecit falsam monetam.»
23:3
3. STA PAULISPER, SI FORTE OCCURRAT MIHI DOMINUS. — «Dominus,» scilicet Baal, sive daemon: huic enim hoc holocaustum obtulerat Balac cum Balaam; Balaam enim hic quaerebat augurium, ut dicitur cap. seq., vers. 1, id est divinationem, puta daemonem ipsum, quicum de more secreto loqueretur, et a quo audiret responsa quae ad Balac deferret. Ita Cyrillus, lib. VI De Adoratione, fol. 113, Theodoretus, Quaestione XL, S. Augustinus, serm. 103 De Tempore, Ambrosius, lib. VI, epist. 37, Nyssenus, De Vita Mosis, sub finem, Procopius et Rabanus hic. Dices: Pro Dominus hebraice est Jehova, quod est nomen Hebraeum. Respondeo, Balaam non dixisse Jehova (nec enim unquam hoc nomen audierat), sed fuisse usum alio nomine, quo Moabitae solebant appellare Deum (qui eis non erat Deus verus, sed Baal, sive daemon); Mosen vero, quia non Moabitice, sed Hebraice scripsit, pro eo substituisse Hebraeum nomen Jehova.
23:4
4. CUMQUE ABIISSET VELOCITER. — Vatablus et Hebraei vertunt, cumque abiisset in excelsa; hoc enim etiam significat Hebraeum שפי scephi. Alii vertunt, cumque abiisset solus. OCCURRIT ILLI DEUS. — «Deus,» id est, angelus bonus a Deo missus, sive «Deus,» non per se, sed per suum angelum; etiamsi enim eum non quaereret Balaam, sed daemonem suum, tamen sponte sua ingessit se et occurrit illi angelus bonus, idque ad promovendam gloriam, tum Dei, tum Hebraeorum; sicuti Pythonissae, quae pro Saule daemonem consulebat, non malus, sed bonus Samuelis spiritus se ingessit. Occurrit autem ei angelus visibili forma, et, ut sequitur, «venit ex adverso ejus,» in assumpto scilicet corpore; quod videns Balaam, honoris causa prius eum salutavit, et allocutus est, dicens: «Septem aras erexi;» non dicit cui: forte quia dubitabat an daemon, an Deus esset ille qui ei occurrebat; tamen tacite innuit se ei qui occurrebat, aras has erexisse, qua in re mentitus est. Recte ait S. Augustinus in Psalm. LXIII: «Simulata aequitas duplex est iniquitas.»
23:5
5. DOMINUS AUTEM POSUIT VERBUM IN ORE EJUS, — q. d. Angelus suggessit ei, et docuit eum quae esset dicturus ipsi Balac. Nota: Angelus hic non arguit mendacium, hypocrisin et idololatriam Balaam, sed eam dissimulat, quia sciebat eum esse idololatram, magum, improbum et incorrigibilem; unde tantum ei dicit ea quae ad rem praesentem, puta ad legationem Balac, et Hebraeorum causam, spectabant.
23:7
7. ASSUMPTAQUE PARABOLA SUA DIXIT. — Prophetiam gravem, pulchram et acutam vocat parabolam. Hebraeum enim mascal, quod Noster saepe vertit parabolam, significat sententiam quamlibet, quae eminens est et illustris, ac quasi princeps inter sententias, quales sunt sapientum gnomae, proverbia et parabolae, item Prophetarum oracula. Radix enim mascal significat dominari et principari. Hinc vocantur misle, id est Parabolae Salomonis, sententiae ejus graves et morales. Adde in hac prophetia Balaam multas similitudines et parabolas proprie dictas immisceri. DE ARAM (de Mesopotamia, quae hebraice dicitur Aram Naharaim, uti dixi cap. XX, vers. 5) ADDUXIT ME BALAC.
23:8
8. QUOMODO MALEDICAM CUI NON MALEDIXIT DEUS? — Nota, non tantum linguam, sed et mentem Balaam, saltem ad tempus quo haec prophetavit, a Deo fuisse immutatam, ut cum antea voluisset maledicere Hebraeis, jam benediceret. Nec enim Balaam hic fuit arreptitius uti erant Sibyllae, et puella in templo Apollinis Delphici, in quam ipse Phoebus, id est daemon, introibat, atque eam per terram rotans, et despumare cogens, ad omnia de quibus interrogabatur, per os ejus respondebat; ipsa tamen puella nihil horum intelligebat, sed erat quasi extra se, et in furore, atque postquam furere desinebat, non recordabatur dictorum. Vide Virgilium, lib. VI Eneid. Balaam vero haec omnia intelligebat, imo jam ante haec omnia conceperat et memoriae mandarat, cum scilicet ea solus audivit ab angelo sibi occurrente, vers. 5. Nec enim angelus postea in ipsa vaticinatione ei, aut per eum locutus legitur. Rursum, eum ex mente et serio haec dicere patet, ex eo quod subdit: «Moriatur anima mea morte justorum.» Deus ergo non movit os Balaam, sicut os asinae loquentis; movebatur enim Balaam ut homo, non ut brutum. Deus ergo impulit ejus voluntatem, et illustravit ejus intellectum, ut pie et libenter, atque ex animo haec loqueretur. Contrarium tamen sentit Abulensis, scilicet Balaam persistentem in impia voluntate maledicendi, coacte et invite benedixisse, ex eo quod Deus moveret os ejus, licet inviti, in eoque efformaret verba haec, quibus benedixit Israeli, idque probat ex eo quod ait Balaam vers. 12: «Num aliud possum loqui, nisi quod jusserit Dominus?» Sed illud non cogit: nam non possum ibi idem est, quod non licet, non est fas. Prius ergo quod dixi verius est, idque confirmatur cap. XXIV, vers. 1, ubi dicitur: «Cumque vidisset Balaam quod placeret Domino, ut benediceret Israeli, etc., irruente in se spiritu Dei, ait.» Mox tamen a vaticinatione, Balaam rediit ad ingenium, quaesivitque modos satisfaciendi Balac, et Hebraeis maledicendi: et hoc tantum vult S. Gregorius, III part. Pastor., Admon. 13, cum ait Balaam vocem, non mentem mutasse. Nam eo modo quo dixi, se explicat S. Gregorius, libro XXXIII Moral, cap. XXVII. Simili modo Saul inter Prophetas prophetavit, et Deo laudes cecinit; sed digressus ab eis, rediit ad ingenium, et Davidem persequi perrexit: tam ergo Saul, quam Balaam permansit in cordis sui duritie et impietate habituali, quam uterque recedente spiritu Dei bono, paulo post aeque ac prius, exseruit. Similes Balaam et Sauli sunt Christiani, qui vivunt in concubinatu, odiis, ebrietate, possessione bonorum injuste acquisitorum, et in paschate, vel articulo mortis conteruntur et proponunt emendationem; sed mox a festo, aut periculo liberi, ad concubinas, odia, pocula et possessiones iniquas redeunt: hi timeant sibi, et exspectent finem et catastrophen talem, qualem habuit Saul et Balaam.
23:9
9. DE SUMMIS SILICIBUS VIDEBO EUM, — q. d. Ex praerupto hoc monte speculabor castra Israel, eaque quasi castra Dei speciosa, et pulchre per suas tribus, acies et vexilla distributa et ordinata speculando delectabor, iisque jucunde fruar. POPULUS SOLUS HABITABIT, — q. d. Israel remotus erit, et ditione et consortio ab aliis omnibus populis, utpote Gentilibus et idololatris, atque solo imo vero serviet propriis suis legibus et ritibus, quia plane diversi sunt ab omnium aliorum populorum legibus et moribus, unde «et inter» eos «non reputabitur,» id est, non computabitur, quia inter Gentiles non annumerabitur, nec inter eos censebitur. Chaldaeus (qui hic, et alibi subinde judaizat) vertit, ecce populus solus possidebit saeculum; id enim exspectant Judaei sub Messia, ut soli dominentur in orbe terrarum.
23:10
10. QUIS DINUMERARE POSSIT PULVEREM JACOB (id est, ut Chaldaeus vertit: Quis dinumerare poterit parvulos domus Jacob? de quibus dictum est Gen. XIII, 16, quod «multiplicabitur sicut pulvis terrae;» unde explicans subdit) ET NOSSE NUMERUM STIRPIS ISRAEL? — Hebraice est, et nosse numerum quartae partis Israelis. In hoc enim carmine, uti et in aliis, more Hebraeo, idem repetitur et explicatur hemistichio posteriore, quod dictum est in priore.
MORIATUR ANIMA MEA MORTE JUSTORUM, ET FIANT NOVISSIMA MEA HORUM SIMILIA. — «Anima mea,» id est ego: anima enim pro homine, quasi pars pro toto capitur, per synecdochen. Sic etiam accipitur a Samsone, cum ait: «Moriatur anima mea cum Philistiim;» anima enim in se mori nequit, sed tamen corpori et homini mori quasi videtur, cum ab eo separatur. Sic dicitur I Machab. II, 38: «Percusserunt mille animas,» id est mille homines, et III Regum, cap. I, 11: «Salva animam tuam,» id est teipsum, et vitam tuam, ut animam tuam in corpore tuo conserves. Similia sunt multa in Scriptura. Nota: Castra Israel vocantur castra justorum, a potiori et digniori parte, licet in iis plures essent impii, quam justi. Simili modo Ecclesia dicitur sancta, licet in ea plures sint impii. Sensus ergo est, q. d. Balaam: Utinam mihi contingat mori tam laeta et felici morte, quali fideles et justi Israelitae morientur, scientes se ad meliorem vitam, scilicet ad beatam immortalitatem, transire! Dicunt idem hodie impii, athei et politici, cum serio et sincere statum hominis praesentem et futurum considerant; tanta est vis veritatis. Omnes ergo mali bonam mortem appetunt, sed bonam vitam fugiunt, quia bene mori felicitas est, sed bene vivere laboriosum est: unum tamen sine alio non conceditur. Aeternitas a morte pendet, haec a vita bona vel mala; elige: periisse semel, aeternum est. Nuper vir quidam princeps haereticus, aut potius Politicus, bonae tamen indolis et ingenii, rogatus quid de Catholicis et Calvinistis sentiret, utrorum fides esset verior, respondit argute se malle vivere cum Calvinistis, sed mori cum Catholicis, quod horum mors sit laetior et securior, illorum vita sit licentior et voluptuosior. Verum sanius et suae saluti congruentius dixisset: Quandoquidem malo mori cum Catholicis, malo et cum iis vivere; bona enim mors a bona vita pendet, et impossibile est eum qui haeretice aut male vivit, bene et feliciter mori. Prudentius ergo sibique utilius dixisset Balaam: «Vivat anima mea vita justorum, ut moriatur morte justorum.» Qui enim vivit vita piorum, certo morietur morte piorum: et qui vivit vita impiorum, certo morietur morte impiorum, idque semel et semper. Lamachus centurio militem erroris admissi increpabat; cumque ille culpam agnosceret, et diceret se deinceps nil tale admissurum, respondit: «In bello non licet bis peccare.» Ita Plutarchus in Lacon. At in morte non licet vel semel peccare. Hoc enim peccatum est irrevocabile, semel mortuus es, semper mortuus es; semel male mortuus es, damnatus es; per omnem aeternitatem hanc mortem corrigere, hanc damnationem excutere non poteris. Iphicrates ad eumdem aiebat turpissimam esse imperatoris vocem: «Non putaram!» Christiano imprudens et stulta est haec vox: «Non putaram» tanti interesse inter bonam et malam vitam et mortem; non putaram ab ea pendere tantam aeternitatem; non putaram me ita et tam cito moriturum. Tropologice S. Bernardus, serm. 52 in Cant.: «Utinam, ait, hac morte ego frequenter cadam, ut evadam laqueos mortis, ut non sentiam vitae luxuriantis blandimenta, ut non obstupescam ad sensum libidinis, ad aestum avaritiae, ad iracundiae et impatientiae stimulos, ad angores sollicitudinum et molestias curarum! Moriatur anima mea morte justorum, et nulla illam illaqueet fraus, nulla oblectet iniquitas. Bona mors, quae vitam non aufert, sed transfert in melius. Bona, qua non corpus cadit, sed anima sublevatur. Verum haec hominum est. Sed moriatur anima mea morte etiam (si dici potest) angelorum, ut praesentium memoriam excedens, rerum se inferiorum corporearumque non modo cupiditatibus, sed et similitudinibus se exuat, sitque ei pura cum illis conversatio, cum quibus est puritatis similitudo. Talis, ut opinor, excessus, aut tantum, aut maxime contemplatio dicitur. Rerum enim cupiditatibus vivendo non teneri, humanae virtutis est: corporum vero similitudinibus speculando non involvi, angelicae puritatis est. Utrumque tamen divini muneris est.»
Morte justorum. — Vis scire qualis sit mors justorum? Audi et ambi. S. Nicolaus Tolentinas, ut habet ejus Vita, cap. XI et XIII, sex totis ante obitum mensibus, paulo ante nocturnas preces, singulis noctibus suavissimum angelorum concentum audivit, qui illi quasi praegustationem futurae vitae praebebat. Itaque quo illum ejus vitae desiderio arsisse credimus, ad cujus jucunditatem tam jucunde invitabatur? Declaravit ipse, qui frequenter illud Apostoli dictum in ore habebat: «Cupio dissolvi et esse cum Christo.» Quin etiam, cum resolutionis tempus instaret, in extremo spiritu voces fundere coepit laetantis atque gestientis: cujus inusitati gaudii cum Fratres, qui aderant, causam quaesissent, attonitus ille, vixque sui compos prae magnitudine rei: «Dominus meus, Jesus Christus, ait, sanctissimae matri suae, et Augustino patri nostro innixus, dicit mihi: Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui;» in quibus verbis expiravit. S. Arnulphus Suessionis Episcopus diem suae mortis praedixit, et pridie ter magno fragore cella ejus concussa est; ceteris timentibus dixit se vocari ad coelum. «Sub prima enim quassatione, ait, B. Petrus Apostolus ad me venit, significans mihi peccata remissa, et vitae januam patere; aderat Beatorum frequens coetus laudes divinas continenter modulantium. Sub altera quassatione cum multis angelicis spiritibus S. Michael me invisit, pollicens, se duce, me ad beatam vitam ingressurum. Tertia concussione adfuit Domina nostra vera misericordiae mater, multis stipata sanctarum virginum agminibus, benignissima me voce certiorem efficiens de anima mea, inter Assumptionis ejus gaudia in coelos transferenda.» Ita contigit; moriens enim ipso Assumptionis B. Virginis die in coelum abiit, ut habet Martyrologium; ita refert Joannes Lisiardus tertius ejus successor in ejus Vita, et ex eo Baronius, tom. XI, anno Christi 1087. S. Gregorius, lib. IV Dial. cap. XI, mortem Ursini presbyteri describens, sic ait: «Cum magna coepit laetitia clamare, dicens: Bene veniant domini mei, bene veniant domini; quid ad tantillum servulum vestrum estis dignati convenire? Venio, venio. Gratias ago, gratias ago. Cumque hoc iterata voce repeteret, quibus hoc diceret noti sui qui illum circumsteterant, requirebant; quibus ille admirando respondit, dicens: Numquid hic convenisse sanctos Apostolos non videtis? beatos Petrum et Paulum, primos Apostolorum non adspicitis? Ad quos iterum conversus, dicebat: ecce venio, ecce venio; atque inter haec verba animam reddidit. Et quia veraciter sanctos Apostolos viderit, eos etiam sequendo testatus est. Quod plerumque contingit justis, ut in morte sua Sanctorum praecellentium visiones adspiciant, ne ipsam mortis suae poenalem sententiam pertimescant; sed, dum eorum menti internorum civium societas ostenditur, a carnis suae copula, sine doloris et formidinis fatigatione solvantur.» Ibidem cap. X, refert de Spe Abbate, quod, cum 40 annos fuisset coecus, sub mortem visum receperit, quodque suis dans monita salutis, communicans, psallens, orans animam Deo reddiderit, quam specie columbae in coelum ferri Fratres viderunt. Cap. XII, narrat de Probo Reatis Episcopo, quod ad eum moribundum venerint S. Juvenalis et S. Eleutherius Martyres candidis induti, qui eum ad coeleste epulum invitarunt. Cap. XIII, narrat de S. Galla, quae videns S. Petrum rogavit: «Suntne mihi dimissa peccata?» cui S. Petrus: «Dimissa, veni.» Unde tertio die cum alia sorore, quam S. Petrus nominaverat, defuncta est. Cap. XIV, miram narrat vitam et obitum sancti Servuli pauperis et paralytici, qui moriens audivit angelos canentes, seque invitantes et educentes ad coelum, relicta post se mira odoris fragrantia. Cap. XV, narrat transitum S. Romulae et coelestes exequias; nam in ejus morte palam auditus est chorus virorum et feminarum psallentium, qui animam ejus in coelum eduxit; et quanto chori psallentium altius ascendebant, tanto psalmodia lenius audiebatur. Cap. XVI, narrat transitum amitae suae Tarsillae virginis, quae ab abavo S. Felice evocata in coelum, aegrotare coepit, ac moriens clamavit: «Recedite, Jesus venit.»
E contrario vis nosse qualis sit mors impiorum? Audi et perhorresce. Impia Jesabel jussu Jehu ex fenestra praecipitata ungulis equorum conculcata, a canibus comesta est, IV Reg. ix, 33. Baltasar se inebrians vidit manum scribentem: Mane, tekel, phares, et expavit; eademque nocte a Cyro vita et regno spoliatus est, Daniel. v. Antiochus qui multos torserat, passus dirum dolorem viscerum, foetorem et vermes, miserabili morte in montibus vita defunctus est, II Machab. ix, 9. Similis fuit mors Herodis Ascalonitae. Hunericus rex Wandalorum, et persecutor Catholicorum sceleratissimus, ait Victor Uticensis, lib. III Wandal., «tenuit dominationem regni annis septem, mensibus decem, meritorum suorum mortem consummans; nam putrefactum et ebulliens vermibus, non corpus, sed partes corporis ejus, videbantur esse sepultae.» Gregorius Turonensis, lib. II De Gestis Franc. cap. III, eum arreptum a daemone propriis morsibus se laniasse, et solem tetrum apparuisse, ita ut vix tertia ejus pars eluceret: ita infelix Hunericus mortuus est anno Christi 484. Nota est Chrysaorii mors clamantis: «Inducias usque mane,» teste S. Gregorio, hom. 12 in Evang. Audi alterius similem, quam refert Gregorius Turonensis, lib. V Hist. Franc. cap. xxxvi, et ex eo Baronius, anno Christi 583: «Funesta, ait, morte ex hac vita abreptus est Nantinus Comes Engolismensis, qui cum in sancta loca Deique ministros mala multa patrasset, a morbo corripitur: qui nimia exustus febre, clamavit, dicens: Heu, heu, ab Heraclio antistite exuror; ab illo crucior; ab illo ad judicium vocor. Cognosco facinus, reminiscor injuste injurias me intulisse Pontifici; mortem deprecor, ne diutius crucier hoc tormento. Haec cum maxima in febre clamaret, deficiente robore corporis, infelicem animam fudit, indubia relinquens vestigia hoc ei ad ultionem beati viri venisse; nam exanimum corpus ita nigredinem duxit, ut putares eum prunis superpositum fuisse combustum. Ergo omnes haec obstupescant, admirentur et metuant, ne inferant injurias sacerdotibus, quia ultor est Dominus servorum suorum sperantium in se.» Calvinus variis morbis misere excruciatus, teste Beza, insuper a pediculis corrosus est, uti refert Hieronymus Bolsecus medicus Lugdunensis, ejus olim discipulus, in ejus Vita cap. xxii. Ubi nota eos qui Ecclesiam persequuntur, justo Dei judicio a vermibus devorari. Ita enim contigit Hunerico, Herodi, Antiocho, Maximiano Imperatori, Arnulpho Imperatori, Caroli Crassi successori, et Calvino.
Jam vis mori morte non impiorum, sed justorum? «Disce mori,» assiduo te moriturum cogita: dum sanus es, praepara te ad mortem. Ita S. Bernardus suadet Eugenio Pontifici, epistola 237: «In omnibus operibus tuis memento te esse hominem, et timor ejus qui aufert spiritum principum, semper sit ante oculos tuos. Quantoque tempus dominationis eorum paucitatem dierum tuorum nuntiet tibi. Jugi proinde meditatione inter hujus praesentis gloriae blandimenta memorare novissima tua, quia quibus successisti in sedem, ipsos sine dubio sequeris ad mortem.» Cum olim coronaretur Imperator, sepulcrorum constructores quatuor aut quinque ad eum deferebant marmoris frusta, varii coloris, inquirentes ex quo vellet sibi construi sepulcrum: quo suae mortalitatis admonebatur, et ut prudenter imperaret. Ita refert Leontius in Vita S. Joannis Eleemosynarii, ubi pariter narrat S. Joannem curasse sibi fieri sepulcrum, sed imperfectum reliquisse, et in mensa assidenti sibi jussisse a suis suggeri: «Monumentum tuum usque hodie est imperfectum, Domine, jube ergo ut id finem accipiat; incertum enim est qua hora fur ingrediatur,» nempe mors. S. Gregorius Thaumaturgus, teste Nysseno in ejus Vita, ita mori didicit, cum tota vita aestimavit se hic esse peregrinum, nec alicujus loci possessor esse voluit: quin et moriens proprium sepulcrum habere noluit, sed in alieno sepeliri cupivit. S. Augustinus, teste Possidonio, ad mortem se comparabat legendo assidue psalmos Poenitentiales, flendo ubertim, orando assidue, ut per decem ultimos vitae dies neminem nisi medicum, vel refectionem afferentem ad se admitteret; dicebatque etiam laudatos Christianos, absque digna et competente poenitentia, de corpore exire non debere. Ita paravit se ad mortem S. Fulgentius mortificando se, flendo, balnea recusando, in morbis orando: «Domine, da mihi modo patientiam, et postea indulgentiam.» Ferdinandus Castellae et Legionis rex Catholicus et pudicus, anno Domini 1065, uti refert Lucas Tudensis et ex eo Baronius, sentiens se deficere, ab Episcopis et viris religiosis delatus est ad Ecclesiam cultu regio; ibi fixis genibus ad altare, ait: «Tua est potestas, Domine, tuum est regnum. Regnum quod te dominante accepi, et quamdiu tuae voluntati placuit rexi, ecce reddo tibi: tantum animam de voragine ipsius mundi ereptam, ut ipsam ad te suscipias, deprecor.» Et haec dicens, exuit regalem chlamydem, qua induebatur corpus, deposuit et gemmatam coronam qua caput ambiebatur, atque cum lacrymis solo prostratus pro delictorum venia Dominum attentius exorabat. Tunc ab Episcopis accepta poenitentia, Extremae Unctionis sacramento perunctus, induitur cilicio pro ornamento regali, et aspergitur cinere pro aureo diademate, cui vitali in poenitentia permanenti coram praedicto altari, duobus diebus a Deo vivere datum est. Sequenti autem, qui erat S. Joannis Evangelistae, inter manus Pontificum, coelo tradidit spiritum, anno Christi 1065. Carolus V Imperator, memor conditionis suae humanae, diu ante mortem administratione reipublicae se sponte submovit; et cum in filium jam validum aevi et animi, curas contulisset, secessit in Hispaniam, et in S. Justi monasterio, septem a Placentia milliaribus se abdidit, cum duodecim duntaxat familiaribus, Deo et quieti vacaturus; interdixit autem aliter se quam Carolum appellari, Caesaris atque Augusti nomina cum rebus animo exuens, et totum hoc honorari contemnens. Imo hoc amplius ferunt, diu ante imperium a se abdicatum, sarcophagum sibi construi jussisse, cum funebri supellectile deportandum, clanculum tamen, quocumque iret, quem paratum habuit apud se quinque annis, ubicumque locorum esset. Arbitrabantur autem quidam qui circa eum erant, thesaurum aliquem illic detineri et conservari; alii aliquid librorum, quibus historiae veteres continentur; alii aliud quidpiam magni: Caesar vero sibi conscius in quem usum secum deferret, subticendo, in rei cujusdam sibi omnium charissimae usum id secum deferri dicebat; sic assidue mortem ante oculos sibi proposuit, et sibi semper capulum funebrem adesse voluit, ut perpetua mortis cogitatio eximeret a corde vanum hujus mundi fastum, sanctas autem actiones agendas, dum viveret, admoneret. Ita inter alios refert Lipsius, lib. II Monit. cap. xiv. Idem fecit Caroli avus Maximilianus I Imperator, qui insuper hoc testamento cavit, ut exanimum corpus suum rudi linteo involutum, sine ulla exenteratione, sarcophago, quem quadriennio ante mortem parari curarat, imponeretur, naribus, ore auribusque viva calce oppletis. Cur hoc? voluit monumentum illud assidue in oculis habere, quod diceret: Maximiliane, cogita mori; quid te dilatas et extendis? quem tot regna non capiunt, loculus iste capiet. Sed cur non aromatibus, sed calce condiri vis? ut citus redeam in terram ex qua sumptus sum. «Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris.» Ita refert Lipsius ibidem.
ET FIANT NOVISSIMA MEA HORUM SIMILIA. — Ex hoc exemplo Balaam pulchre docet S. Gregorius, lib. XXXIII Moral. cap. xxvii, quod «virtutis pondus oratio non habet, quam nequaquam perseverantia continui amoris tenet. Balaam enim cum compunctionis tempus abscessit, contra eorum vitam, quibus se similem fieri etiam moriendo poposcerat, consilium praebuit, et cum occasionem de avaritia reperit, illico oblitus est quidquid sibi de innocentia optavit.»
Nota hic miram efficaciam gratiae et inspirationis divinae, quae, quamdiu adfuit, Balaam animum immutavit, terraque et coelo superiorem effecit. Nam, ut ait S. Cyprianus, epist. ad Donatum, lib. II, epist. 2: «Ut sponte sol radiat, dies illuminat, fons rigat, imber irrorat: ita se spiritus coelestis infundit, postquam auctorem suum, coelum intuens anima, cognovit; sole altior, et hac omni potestate sublimior, id esse incipit, quod se esse credit.» Unde infert: «Sit tibi vel oratio assidua, vel lectio; nunc cum Deo loquere, nunc Deus tecum; ille te praeceptis suis instruat, ille disponat: quem ille divitem et saturum fecerit, nemo pauperem aut famelicum efficiet;» et superius: «Nihil appetere jam, nihil desiderare de saeculo potest, qui saeculo major est.» Vide ergo hic quam subito Spiritus Sanctus hominis impii cor et linguam convertat. Vere S. Gregorius: «Considero, ait, patres novi et veteris Testamenti, David, Danielem, Amos, Petrum, Paulum et Matthaeum, et apertis fide oculis intueor: implet namque Spiritus Sanctus puerum citharaedum, et psalmistam facit: implet abstinentem puerum, et judicem senum facit: implet pastorem armentarium, et Prophetam facit: implet piscatorem, et principem Apostolorum facit: implet persecutorem, et Doctorem Gentium facit: implet publicanum, et Evangelistam facit; quam ergo insani sumus, qui hunc Spiritum non quaerimus!»
Symbolice, mors justorum est mortificatio passionum, quam acquirunt per contemplationem et vitam coelestem. Hanc optabat S. Bernardus, serm. 52 in Cant., dicens: «Excedente anima, etsi non vita, certe vitae sensu, necesse est etiam ut nec vitae tentatio sentiatur. Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Utinam hac morte ego frequenter cadam, et evadam laqueos mortis, ut non sentiam vitae luxuriantis mortifera blandimenta, ut non obstupescam ad sensum libidinis, ad aestum avaritiae, ad iracundiae et impatientiae stimulos, ad angores sollicitudinum, et molestias curarum! Moriatur anima mea morte justorum, ut nulla eam illaqueet fraus, nulla oblectet iniquitas. Bona mors, quae vitam non aufert, sed transfert in melius.» «Triplex est mors, ait Hugo Cardinalis: naturae, culpae et gratiae; in prima moritur caro; in secunda, anima; in tertia, totus homo. Prima separat animam a carne; secunda dividit gratiam a mente; tertia sejungit totum hominem a curis saeculi. Prima est omnium; secunda est malorum; tertia est bonorum. Mortui prima morte sepeliuntur in mundo; secundi in inferno cum divite epulone; tertii in coelo cum Lazaro. De prima dicitur, Eccli. xli: O mors, quam amara est memoria tua! De secunda: Mors peccatorum pessima. De tertia: Moriatur anima mea morte justorum.»
23:13
13. DIXIT ERGO BALAC: VENI MECUM IN ALTERUM LOCUM, UNDE PARTEM ISRAEL VIDEAS, ET TOTUM VIDERE NON POSSIS: INDE MALEDICITO EI. — Balac hac superstitiose loco et visioni latius benedictionem Balaam attribuit, quasi ideo benedixisset Israeli, quia totum ejus populum viderat, aut quod ille locus prae aliis fortunatus esset, sive ex coeli et astrorum influentia, sive aliunde. Similiter Syri victi ab Israelitis dixerunt: «Dii montium sunt dii eorum, ideo superaverunt nos; sed melius est ut pugnemus contra eos in campestribus, et obtinebimus eos,» lib. III Reg. cap. xx, vers. 33.
23:14
14. CUMQUE DUXISSET EUM IN LOCUM SUBLIMEM. — Hebraice in agrum, id est locum, speculatorum, id est speculam. AEDIFICAVIT BALAAM SEPTEM ARAS, — similes illis de quibus quidem dictum est vers. 1.
23:18
18 et 19. STA, BALAC, ET AUSCULTA, etc.: NON EST DEUS QUASI HOMO, UT MENTIATUR; NEC UT FILIUS HOMINIS, UT MUTETUR, — q. d. Ne putes, o Balac, me priorem Israelis benedictionem, quam a Deo accepi, retractaturum: Deus enim, qui meam mentem et linguam regit, non est is qui mutetur. Hebraice, non est qui poeniteat, id est revocet et mutet sua dicta et promissa. Est enim ipse per essentiam immutabilis, «stabilisque manens dat cuncta moveri,» ut ait Boetius. Unde sequitur: DIXIT ERGO (Deus scilicet, ut non maledicerem Israeli), ET NON FACIET? — q. d. Omnino faciet quod dixit, scilicet efficiet ut ego non maledicam Israeli. Nota: Homo solet ex quatuor causis promissum negare: primo, quando fallaciter aliquid promittit et mentitur; secundo, quando ipsum promissi poenitet; tertio, quando offenditur ab eo cui aliquid promisit; quarto, quando non est in ejus potestate, ut promissum solvat. Haec a Deo longissime absunt. Nam primo, non mentitur ut homo; secundo, non poenitet ut filius hominis; tertio, non hominis meritum aut demeritum, sed suam bonitatem, et promissionem ac fidelitatem aspicit; quarto, habet fortitudinem ut rhinoceros, ideo potest praestare quod promittit; et quia potest, reipsa praestat.
23:20
20. AD BENEDICENDUM ADDUCTUS SUM, BENEDICTIONEM PROHIBERE NON VALEO. — Recte dicit, non veni, sed adductus sum; ipse enim veniebat ea mente, ut malediceret. Deus vero adducebat eum, ut benediceret. Legit noster Interpres, uti et Septuaginta, passive in Pual לֻקַּחְתִּי lukachti, id est acceptus, adductus sum; jam in Cal legunt lacachti, id est accepi. Unde Vatablus vertit ad verbum, ecce benedictionem accepi, et benedixit, scilicet Deus, non revocabit illam, scilicet benedictionem, sed eodem redit sensus. BENEDICTIONEM PROHIBERE NON VALEO. — Non quasi Balaam coactus, contra voluntatem haec dixerit, Deusque illo invito, haec verba in ore ejus efformarit, ut vult Abulensis; sed quod mens ejus ita illustraretur a Deo, ac voluntas ejus ita incitaretur ad laudem et benedictionem Israelis, ut aegre et difficulter posset ei maledicere, imo vix posset non benedicere. Vide dicta vers. 7.
23:21
21. NON EST IDOLUM IN JACOB, etc., DOMINUS DEUS EJUS CUM EO EST, ET CLANGOR VICTORIAE REGIS IN ILLO. — Pulchre et clare haec reddit Chaldaeus, intueor quoniam non sunt servientes idolis in domo Jacob, neque operantes falsitatem (falsos deos, puta falsorum deorum simulacra) in Israel. Verbum Domini Dei sui est in adjutorium eorum, et majestas regis sui est inter eos. Nota: Idola et simulacra hic in Hebraeo, uti et saepe a Prophetis, vocantur עָוֶן et עָמָל aven et amal, id est dolor et labor, vel iniquitas et labor, quia maximorum laborum et dolorum suis cultoribus sunt causa. Ex hoc loco patet Hebraeos hoc tempore, scilicet anno quadragesimo ab egressu ex Aegypto, non coluisse idola, saltem publice. Nam antea eos in Aegypto et in deserto vitulum aureum et alia idola coluisse patet Amos v, 25, et Actor. vii, 42 et 43.
ET CLANGOR VICTORIAE REGIS IN ILLO. — Alludit ad duas tubas argenteas, jussu Domini factas, quibus personantibus Deus jusserat Hebraeos bellum inire, seque tum eis adfore, et victoriam daturum promiserat, cap. x, vers. 9, q. d. Inexpugnabilis et insuperabilis est Israel, utpote qui secum vehit victoriam; habet enim Deum ducem, in duce regem, in rege fortem, in forti victoriam. Deus ergo est rex eorum, qui clangentibus tubis dat eis victoriam. Vide hic quam Deus dissipet consilia principum impiorum, eaque in ipsorum caput retorqueat, idque per ipsosmet quos ad suam impietatem pertrahere sunt conati. Qui enim Deo sunt infidi, etiam hominibus sunt infidi. Quare prudenter Theodoricus rex Gothorum, Arianus licet, cum Diaconum quemdam orthodoxum diligeret, illeque, ut regi magis placeret, Arianus esset factus, mox eum capite truncari jussit, dicens: «Si Deo fidem non servasti, quomodo homini sinceram servabis conscientiam?» Ita refert Theodorus Lector in suis Collectan., lib. II. Ita nutu Dei Balaam sollicitatus a Balac ad infidelitatem, eidem infidus et adversarius fuit, atque contra eum pro hostibus ejus Hebraeis vaticinatus est victoriam.
23:22
22. DEUS EDUXIT ILLUM DE AEGYPTO, CUJUS FORTITUDO SIMILIS EST RHINOCEROTIS. — Chaldaeus, R. Salomon et Eugubinus vertunt, cujus excelsa et elevata est fortitudo. Legunt enim רָם ram, id est excelsus, non reem; sed Noster cum Septuaginta hic et alibi legit רְאֵם reem, id est rhinoceros; vel, ut Septuaginta vertunt, monoceros, id est, ut Noster alibi vertit, unicornis. Et licet utrumque hoc animal idem esse doceant Tertullianus, lib. Contra Judaeos, cap. x, S. Gregorius, XXXI Moral. xiii, Isidorus, XII Etymol. II, et Beda in xxxix Job, dicantque esse animal habens unum cornu in media fronte, quatuor pedum, ita acutum et validum, ut quidquid eo impetierit, aut ventilet aut perforet, tamen verius est rhinocerotem, sive naricornem, a monocerote sive unicorni distingui. Distinguit enim eos Plinius, et ex eo Physici passim; rhinoceros enim, ut docet Plinius, lib. VIII, cap. xx, colore est buxeo, et cornu habet ex naribus exstans, non rectum, sed reflexum et aduncum, indeque dicitur rhinoceros a ῥίν, id est nasus, et κέρας, id est cornu, eoque fortissimus est, ac pugnat cum elephanto, cui longitudine pene par est, sed cruribus multo brevioribus; cornu ad saxa limato se pugnae praeparat, in eaque alvum maxime petit, quam molliorem esse intelligit, eaque perfossa actutum superat elephantem. Ita Emmanuel rex Lusitaniae, anno 1515, Ulysippone dedit insigne spectaculum elephantis cum rhinocerote certantis, in quo elephas succubuit. Hinc rhinoceros symbolum est fortitudinis, ac consequenter Dei, qui fortissimus est. Rursum, rhinoceros symbolum est tardae irae, sed terribilis. Ipse enim magna indiget irritatione, sed ubi irasci coeperit, est ferocissimus: sic et Deus tarditatem supplicii gravitate compensat; unde proverbium: Dii laneos habent pedes, sed ferreas manus. Quocirca primus, qui in arenam produxit rhinocerotem contra taurum et ursum, Domitianus Imperator in dedicatione amphitheatri, nummum cudi jussit, cum effigie rhinocerotis, ut significaret se instar rhinocerotis, primo, magnanimum esse, ac praeditum fortitudine regali; secundo, se tardum esse ad iram, sed ea concitata implacabilem. Id explicuit duplici epigrammate Martialis, qui Domitiano fuit in deliciis. Priori explicat robur incomparabile rhinocerotis, in duello taurum instar pilae jactantis, aitque: Praestitit exhibitus tota tibi, Caesar, arena, Quae non promisit praelia rhinoceros. O quam terribiles exarsit pronus in iras! Quantus erat cornu, cui pila taurus erat! Altero docet eum tarde irasci, sed ubi irascitur, esse furiosissimum, ac ferire hostem non uno, sed duobus cornibus. Ait enim: Sollicitant pavidi dum rhinocerota magistri, Seque diu magnae colligit ira ferae, Desperabantur promissi praelia Martis: Sed tamen is rediit cognitus ante furor. Namque gravem gemino cornu sic extulit ursum, Jactat ut impositas taurus in astra pilas.
Monoceros vero, ait Plinius, lib. VIII, cap. xxi, est fera asperrima, reliquo corpore equo similis, capite cervo, pedibus elephanto, cauda apro, mugitu gravi, uno cornu nigro media fronte, duorum cubitorum eminente; hanc feram vivam negant capi. Similia habet Aelianus, lib. XVI De Animal. cap. xx, et lib. XVII, cap. xliv, qui monocerotem juba ac pilis furvum facit, pedibus celerem, cornu nigro, mansuetum erga bestias alias, ferum cum gregalibus. Hunc Pierius in hieroglyphico rhinocerotis, halicornum vocat, eumque esse putat illum, quem Septuaginta hic monocerotem, Noster alibi unicornem vertit. Hebraea enim vox reem tam monocerotem quam rhinocerotem significat, uti et alia pleraque animalium nomina apud Hebraeos pluribus communia sunt. Monoceros ergo, ait S. Gregorius et Isidorus supra, tantae est fortitudinis, ut nulla venantium arte capiatur; sed, ut physici asserunt, virgo ei puella proponitur, quae venienti sinum aperit: ille omni ferocitate deposita caput deponit, sicque soporatus, veluti inermis capitur. Idem tradit Rupertus et Pierius supra, et Albertus Magnus, lib. XXII De Animal., quae historia si vera est, apposite monoceros erit Christus; unde Rupertus: «Fortissimus, ait, spirituum Deus, velut unicornis, id est potentiae singularis, Deus incomprehensibilis, et invictae virtutis, virginei tractus odore uteri, illique inclusus est, et ex eo tantum comprehendi potuit et occidi.» Hinc etiam Tertullianus, Contra Judaeos, lib. X, et Justinus, Contra Tryphonem, pag. 71, illud Deuter. xxxiii, 17: «Cornua monocerotis (ita enim habent Septuaginta pro rhinocerotis), cornua ejus,» de cornibus crucis Christi dictum accipiunt, scilicet allegorice; Christi enim cornua, id est robur et fortitudo, quibus ventilavit daemonem, et confixit peccatum ac mortem, fuit crux. Verum Marcus Paulus Venetus, lib. III, cap. xv, Gesnerus in monocerote, et alii viri docti, hanc de monocerotis per virginem cicuratione narrationem, fabulam vocant, eamque ortam asserit Gesnerus ex eo quod monoceros cum sit asperrimus, tantum mitescat quando cum femella sua commiscetur. Andreas Bacci medicus, tract. De Halicorno, pag. 67, ubi ex Aeliano docet halicornum ita ferum esse, ut etiam feminam suam oderit, adeoque ab ea secedens solitarius per deserta vagetur, donec amore incalescens, dum tempus est generandi, posita feritate, blande ad eam accedit, cum eaque pascitur et commiscetur. At mox, ubi eam concepisse, et uterum intumescere sentit, ad pristinam feritatem, aversionem et solitudinem redit. Denique Theodoretus, Quaest. XLIV, putat ipsum populum Hebraeorum hic monocerotem vocari, eo quod unum Deum coleret, ideoque ab eo corroboraretur, fieretque fortis ut monoceros. Melius tamen Procopius, Rabanus, Rupertus et alii censent Deum hic vocari rhinocerotem vel monocerotem, juxta sensum quem paulo ante dedi. Nam et alibi Scriptura fortitudinem Dei ex rhinocerotis fortitudine metitur, ut patet Job. xxxix, 12. Deus vero hanc suam fortitudinem, ac consequenter et nomen rhinocerotis, Hebraeis aliisque suis clientibus communicavit et communicat.
23:23
23. NON EST AUGURIUM IN JACOB, NEC DIVINATIO IN ISRAEL. — Sub his omnem incantationem et maleficium intelligit, velut genus sub specie vulgatissima. Laudat ergo Balaam hic Israelem, quod uti non colit idola, ita nec habeat auguria; sed quia Deum verum colit, ideo veras ab eo prophetias et responsa accipiat, tum per Mosen, tum per Pontificem Eleazarum, urim et tummim vestitum, tum per alios Prophetas, quodque Deus Israelem tueatur, et pro eo pugnet; unde subdit: «Temporibus suis (puta sequentibus saeculis), dicetur Jacob et Israeli (id est posteris Israelitarum), quid (et quanta) pro eo operatus sit Deus.»
23:24
24. ECCE POPULUS UT LEAENA CONSURGET, ET QUASI LEO ERIGETUR. — Comparat Israelem leoni et leaenae, quae cum catulos lactat et famet, prae leone ferocit et saevit. Vide dicta Genes. xxix, 9. NON ACCUBABIT DONEC DEVORET PRAEDAM, ET OCCISORUM SANGUINEM BIBAT. — Persistit in metaphora leonis, q. d. Non quiescet Israel, donec hostes Chananaeos proterat, ex eisque praedam dividat, atque terram eorum sibi promissam capiat et partiatur, imo donec ut leo occisorum sanguinem bibat: non quasi hoc ad litteram futurum sit, aut quasi tale quid postea reipsa fecerit Israel, sed quod perfectam et laetissimam victoriam de Chananaeis aliisque hostibus relaturus sit, in qua sanguinem eorum fusurus sit tam facile, tam jucunde et sine suorum strage, ac si calicem hauriret et ebiberet; aut potius, quod in illa victoria tam copiosum hostium sanguinem fusurus sit, ut is torrentis in modum defluens potum praebere possit victoribus, itaque eorum desiderium, et quasi sitim abunde satiare. Hoc enim tantum haec et similes phrases per catachresin et metalepsin significant, ut Psalm. lvii, 10: «Lavabit manus suas in sanguine peccatoris;» Isai. cap. lxiii, 3: «Calcavi eos in furore meo, et aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea;» Psal. lxvii, 24: «Ut intingatur pes tuus in sanguine;» Psal. cix, ult.: «De torrente in via bibet.» Haec enim omnia non aliud significant quam insignem, plenam et perfectam de hostibus victoriam.
23:27
27. ET AIT BALAC AD EUM: VENI, ET DUCAM TE AD ALIUM LOCUM, SI FORTE PLACEAT DEO UT INDE MALEDICAS EIS. — Est haec secunda loci mutatio, quo Balac superstitiosus sperabat Balaam maledictum Hebraeis: unde ter e tribus diversis locis, Balaam vice versa benedixit Hebraeis, scilicet primo, ex monte Abarim et templo Baal, cap. xxii, 41; secundo, ex vertice Phasga, cap. xxiii, 14; tertio, hic ex monte Phegor, ut patet ex vers. seqq. Porro Phogor vel Phegor erat idolum, a quo nuncupatus est Beelphegor, aeque ac mons hic, de quo cap. xxv, 3.
23:1
… Nella stessa Bibbia si fa menzione di vari s. fuori del popolo eletto (il madianita Iethro suocero di Mosè, Ex. 18, 20; Balaam, Num. 23, 1, 13; Giobbe, Job 1, 7; 42, 8) senza parlare dei s. in uso presso i popoli cananei (Lev. 18, 21; 20, 25). Pertanto Mosè regolò e consacrò al culto del vero Dio un cerimoniale già praticato, …
23:7
M. fu il primo a scoprire e a valutare la legge del parallelismo ebraico, che chiamò « epesegesi » (I, pp. 44 sg., 67, 168, 224 sgg.; note a Gen. 4, 23 sg.; 11, 4; 49, 10 sg.; II, pp. 102 sg., 268; note a Num. 23, 7; Is. 63, 1) già nell'opuscolo inedito De poesi Hebraeorum del 1740; mentre il libro di R. Lowth, cui veniva attribuita tale scoperta, è solo del 1753. Propugnò la retta pronunzia del …
Così è un m. ciascun vaticinio di Balsam (Num. 23, 7, 18; 24, 3, 15), dallo stile ricco di immagini varie e pittoresche. …
23:10
… Spesso si adopera quasi sinonimo di vita (togliere la néphēš « uccidere »); salvare la néphēš « liberare »), anzi è molto comune l'uso di néphēš invece del pronome personale o riflessivo (la mia néphēš muore « io muoio », Num. 23, 10; Gionata ama David come la sua néphēš, « come se stesso »). Designa pure l'uomo come individuo, persona (70 néphēš, Ex. 1, 5), specialmente nella formula giuridica néphēš hī (« se qualcuno »).
Il nome G. (nei manoscritti di 'Ajn Feshah scoperti nel 1947, di cui è costante la grafia « plena » Ja'āqābh) indica specialmente nella letteratura profetica e poetica, il popolo intero (Gen. 49, 7), in parallelismo con « Israele » (cf. Num. 23, 10, 21; 24, 5; Is. 2, 5; 40, 27; Jer. 2, 4, ecc.). …
23:23
Contro le istituzioni e gli usi idolatrici della divinazione e della magia, Jahweh, fin dagli inizi della nazione eletta, stabilì i p. come gli unici portavoce e interpreti del suo pensiero, della sua volontà (Deut. 18, 9-22; Num. 23,23; cf. Am. 2,10 sg.; Ex. 7,25; Zach. 7,12; Neh. 9,30), dando loro quale segno inconfondibile di riconoscimento, oltre al valore morale, la fedeltà a Jahweh, ai suoi precetti, …
23:28
… Trattasi dunque della divinità venerata presso Phegor (o Pe'ôr), monte non identificato di Moab (v.) di fronte alla punta settentrionale del Mar Morto, dirimpetto alla foce del Giordano (Num. 23, 28). È poi la località stessa, sede del culto della divinità. …
PHOGOR (ebr. Pē'ōr). - Montagna in Moab (Num. 23, 28) a nord del Phasga (v.), che sembra doversi identificare con l'odierna catena di el-Mušakkar posta a nord di quella del Nebo (v.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.