Numeri
Liber NumeriIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Traduzione letterale del greco Ἀριθμοί, nel senso di «censimenti», con cui il traduttore del Settanta intitolò il 4° libro del Pentateuco, a motivo dei caratteristici censimenti, con cui esso comincia (Num. 1, 1-4, 26). Nel complesso è un libro a carattere storico, che fa seguito alle narrazioni dell'Esodo (v.), e, con alcuni raccordi offerti dal Deuteronomio, continua in Giusù; inoltre contiene alcune leggi simili a quelle del Levitico.
Essenzialmente narrativo è anche il contenuto. La prima parte si svolge al Sinai (20 giorni): censimento militare del popolo (capp. 1-2) e dei Leviti (3-4); leggi varie, fra cui quella del nazireato (5-6); ultimi fatti prima della partenza: doni al santuario, consacrazione dei leviti, celebrazione della seconda Pasqua, segnali di marcia (7-10, 10). …
Haydock
This fourth Book of Moses is called Numbers, because it begins with the numbering of the people. The Hebrews, from its first words, call it Vaydedabber. It contains the transactions of the Israelites, from the second month of the second year after their going out of Egypt, until the beginning of the eleventh month of the 40th year; that is, a history of almost thirty-nine years. (Challoner) --- In the nine first chapters various orders of people are described, and several laws are given or repeated. From the 10th to the 33d, the marches and history of God's people are related; (Haydock) from the 20th of the second month, in the second year after their departure out of Egypt, till the eleventh month of the 40th year, and the last of Moses: so that this Book contains the transactions of almost thirty-nine years; (Tirinus) whereas, the Book of Leviticus specified only some of the laws and occurrences of one month. Here we behold what opposition Moses experienced from Aaron and his sister, from Core, and from all the people; and yet God protected him, in the midst of all dangers, and confounded, not only their attempts, but those also of Balaam, and of all his external foes. (Haydock) --- Moses conquers the Madianites, and divides the conquered country between the tribes of Ruben, Gad, and half of the tribe of Manasses. In the three last chapters, he describes the land of Chanaan, orders all the inhabitants to be exterminated, assigns cities to the Levites, and for refuge; and forbids such marriages, as might cause any confusion in the distribution of the lands belonging to each tribe. Moses composed this part of the Pentateuch, as well as that of Deuteronomy, a little while before his death, out of the memoirs which he had carefully preserved. (Calmet) --- According to Usher, the people were numbered this second time, in the year of the world 2514, chap. 1.; after which, they leave the desert of Sinai, (chap. 10:11.) go to Cades-barne, and return thither again [in] 2552. Soon after this, Mary[Miriam] and Aaron die; Moses lifts up the brazen serpent; and the Hebrews take possession of part of the promised land ([in] 2553) on the eastern banks of the Jordan. That on the western side, flowing with milk and honey, was conquered by Josue in the following years. (Haydock)
Douay 1582/1609
IN this booke called Numeri, are contained (saieth S. Hierom) the Epist. ad Paulin. Mysteries of al Arithmetike, or numberiug, of the Prophecie of Mysteries cō tained in these histories. Balaam, and of the fourtie two Mansions of the Israelites, in the desert. VVhich mystical sense the same great Doctor, as also S. Augustin and qq. in Num. Exod. 40 Leuit. 1. Num. 1. other Fathers do gather of the literal, written by Moyses. VVho here prosecuteth the sacred historie after Genesis and Exodus (Leuiticus also containing one moneth) from the second moneth of the second yeare, after the deliuerie of The contents according to the letter. the Israelites out of Aegypt, nere 39. yeares, to the last of Moyses life. First therfore Chap. 1. 26. he reporteth how al the men of twelue tribes, of the age of twentie yeares and vpward, were numbered. Likewise the tribe of Leui was numbered and •. 4. 18. 2. 1•. imployed parth in priestlie function, the rest to assist the priests. He describeth also the oraer of marching and encamping, the Leuites alwayes next and round about the Tabernacle: the other twelue tribes in circuite of them on al sides. He moreouer recordeth certaine notable murmurings, tumults, schismes, and 11. 12. 13. 14. rebellions with the euents therof, and miserable endes of chief seducers. VVhose great iniuries Moyses mekely sustained with singular patience, stil executing 16. 20. 5. 6. 15. his owne function with heroical fortitude. Among which, diuers precepts and lawes are partly repeated partly added, as wel concerning Religion and 17. 19. 27. 28. 29. 30. 21. 22. 23. 24. 25. 31. 32. 33. Gods seruice, as godlie policie and ciuil gouernment of the people, with chastisment of offenders. How also their enemies endeuoured to annoy them, Balac king of Moab procuring Balaam the sorcerer, so much as in him lay, to curse them, but al in vaine Yet by carnal fornication manie were drawen to spiritual. VVicked life draweth to Idolatrie. Both which being punished God againe prospered his people, in diuers encounters and battailes against Infidels. Finally the promised Land of Chanaan on both sides lordaine is described by limites, which they shal parte amongst 34. 35. them by lost, the Leuites mingled in euerie tribe, with their appointed cities and commodities for habitation, and the tithes, first fruites, oblations 18. 35. and abundant prouision for their maintenance. Cities also of refuge are designed for casual manslayers: and a law established that al shal marie 36. within their owne tribes, to avoide confusion of inheritances. So this booke Three partes 〈◊〉 this booke. may be diuided into three partes. In the first the principal and most perfect sort of the people are numbered, and disposed in order according to diuers states and offices, before they depart from the desert of Sinai. in the nine first chapters. Then are related sundrie thinges, which happened vnto them in the rest of their iourney, especially manie and great impediments, through al which God punishing some, brought the residue to enioy the promised land. from the 10. chap. to the end of the 33. Lastly the countrie of Chanaan is againe promised, with order so to possesse and enioy it, that euerie tribe may haue and keepe their seueral partes, in the three last chapters.
Cornely
Alio nomine a ludaeis nini "Ct ncvn vel brevius air accen (quinque quintae partes [?]5) Legis, vel quinque quintae partes) appellantur. Quod nomen ab operis divisione desumtum Graeci et Latini imilati sunt; nam à zsvrzevj0; ( sc. fiCXoc i. e. quinque voluminum liber) à Graecis, a nobis autem Pentateuchus (liber) vocatur ?. Divisio ipsa vero antiquissima est. Etsi enim 5. Hieronymo non assentiamur, qui S. Paulum ad eam allusisse putavit, PAdonis tamen et F7. Iosephi testimoniis satis constat, eam apostolica iam aetate in communi usu fuisse *. Sunt qui eam ab alexandrinis interpretibus invectam esse arbitrentur; sed ipsi auctori deberi rectius dicitur. Neque enim ludaei unquam aliam, quam queiquepartitam Thoram, cognoverunt; atque ea est totius operis dispositio, quae aliam divisionem non perinittat. Primus, tertius, quintus libri argumentis suis sese a reliquis partibus prorsus distinguunt; secundus quoque brevi quadam recapitulatione velut novo exordio inchoatur ( Exod. 1, 1-7), tertius a quarto clausula sua separatur (Lev. 97, 35), atque eadem ratione quartus suam habet clausulam (Num. 36, 13) quintusque suum exordium (Deut. 1, 1-5)*. ludaei palaestinenses a primo quo inchoantur vocabulo, Alexandrini aulem, quos secuti sunt Christiani, a praecipuo eorum argumento singulos libros denominarunt. « Primus, inquit Origenes, quem fere sequitur S. Hieronymus? , qui a nobis Genesis dicitur, ab Hebraeis ex ipsius libri initio desumta appellatione vocatur Berescth (n*is*3), quod idem est ac [n principio; Exodus dein Hebraeis Vellesmoth (nvev nw) i. e. Hacc siint nomina ; Leviticus Vebraeis Vaécra (Np) i. e. Et vocavit; Nuneri Webraeis Hammesphecodim?; Deuteronomium Webraeis Ellehadabarán (E2332 nbx) i. e. Haec suat verba ». Singulorum autem argumentis indicatis ZAeodu/fus Aurel. nomina explicat his versibus :
Quidquid ab Ilebraeis stylus atticus atque latinus Sumsit, in hoc totum codice, lector, habes.
Continua a leggere 126 paragrafi
Quo loca prima tenet Genesis primordia mundi Diluviumque canens, gestaque magna Patrum.
Exodus Aegyptum spoliat, secat aequora rubra , Pandet iter eremi, lympha ibi lexque datur.
codemque litulo utitur Jos. 1, 8 etc. Si ad primum auctorem respicitur, opus vocatur Liber Legis Dei vel Lex Domini (Ios. 24, 26; 1 Paral. 22, 12; 2 Paral. 12, 1;17,9 ctc); 8i ad instrumentum humanum attenditur, per quod conscriptum est, appellatur Liber Legis Moysis(los. 8, 31; 23, 6; 4 Reg. 14, 6; 23, 25 etc.). Interdum sine ullo addito dicitur mnn Lez (2 Esdr. 8, 2 etc.). Ab Alexandrinis hebraicum vocabulum Thorah graece redditur 6 vóuoc, atque idem uomen in N. T. usurpatur (Jatth. 5, 17 etc.; Luc. 2, 22 etc. ; loan. 1, 17 clc. ; Htom. 2, 12 ctc). ; S. Hicronymus quoque vocem Legis in tala iam adhibitam rctinuit. Nihilominus vis vocabuli Thorah latius patet , quam vópos vel lez; radix enim A1», cuius est nomen hiphilicum, in Hiph. monstrandi, docendi, instituendi potestatem habct, ünde Thorah cst institutio vel doctrina sive parentum (cfr. Prov. 1, 8 « Audi, fili, disciplinam [reprehensionem *0"2] patris tui, e ne dimittas legem [Thorah i. e. doctrinam, institutionem] matris tuae »), sive Dei (cfr. Is. 1,10 « Audite verbum Domini, principes Sodomorum, percipite auribus legem (Thorah doctrinam] Dei nostri, populus Gomorrhae »). Haud raro quidem vocabulum doe singularibus legibus et praeceptis usurpatur (Exod. 12, 49 etc.), sed ubi de integro Pentateucho praedicatur, latiore sensu explicetur necesse est. Syri et Chaldaei vocabulo ab eadem radice derivato Pentateuchum atque integrum Vetus T. xDnMYN appellant. Cfr. Ps. lonath. in teronomium praenotatur. Hi sunt quinque libri Moysi, quos proprie Thora i. e. Legem appellant ». S. Hieronymus suae versioni titulos hebraicos librorum plerorumque pracfixerat, qui una cum latinis inscriptionibus retenti sunt in Vulgata nostra iussu Gregorii XIV (cfr Introd. gener. Ed. 2. p. 497). — A Iudaeis quoque iunioribus libri pentateuchici interdum ex argumento denominantur : 71Y'Y* (creatio) ; T'P3 (damna vel plagae); Q'a2 nmn vel n33p rwn (les sacerdotum vel lez sacrificiorum) ; Q"B5DO vel QYTIEBEA (numeri vel recensiones) ; YI ni19n (repetitio legis) vel mnzw 20 (liber obiurgationum); cfr. Wolf Bibl. hebr. II. p. 72 ; Buztorf Lex. thalm. sub vv.
7. Quartus liber teste S. Hieronymo olim etiam Vajedabber vocabatur a primo vocabulo, frequentius autem altero vocabulo desumto ex primo versu 12122 (In deserto), quo satis apte integri libri argumentum simul describitur; agit enim de diuturnis Israelitarum peregrinationibus in deserto variasque peregrinationis stationes enumerat (Num. 33). Nomen autem ab Origene rclatum (&ugeapexoóelp) quid significet, difficile est dictu. Probabilius est hebr. a"pson (erroneo inserta litera s), ita ut rabbinicae appellationi Happikudim correspondeat, licet illa forma ab Originc adhibita in rabbinicis libris inveniri negetur. Alii tamen vix minore cum probabilitate Origenem duo vocabula (ormpb von — una ez quinque partibus [1/5) : recensiones) transcripsisse putant; codem enim nomine KR. Sal. larchi librum designasse dicitur. 8. Thcodulf. Aurel. Carmina (M. 105, 299).
2. — Sed singulorum librorum argumenta et pàrtitiones accuratius describamus oportet, ut operis totius unitas clarius patefiat.
Itaque primus liber GiNEsis vocatur, « quia et universorum , coeli pariter ac terrae hominumque et omnium quae videntur, ortum(v xévea) et ipsam paradisi plantationem complectitur »!. Quae argumenti descriptio, quia duo prima capita sola respicit, arctior est, ita ut Gene- $eos nomen, si hoc sensu explicatur, toti libro non conveniat. At Moyses, ut universi Pentateuchi fundamentum stabile firmumque iaceret, a prima quidem mundi creatione exorsus est, sed mox primordiis totius generis humani adumbratis ostendit, quomodo Deus adductus (vel si mavis : coactus) sit, ut unum solum populum eligeret, cui revelationem suam committeret, et quomodo Deus hunc populum iam in primis eius patribus sibi praeparaverit et educaverit. Unde satis accurate iam monuit Lyranus « Genesin procedere ad electionem fidelis populi eiusque distinctionem ab infideli per successiones generationum ». Secundum duplex autem argumentum, quod tractat, Genesis in duas partes aptissime distribuitur; prior enim (1, 1-11, 26) totius generis humani fata adumbrat usque ad illud tempus, quo Deus unum solum hominem, Abrahamum , elegit, in cuius semine benedicendae essent omnes gentes; altera pars(12, 1-50, 26) hominis electi eiusque familiae historiam perducit usque ad illud tempus, quo in Aegyptum a Deo adducta in magnum populum excrescere coepit.
Verum alteram quoque libri partitionem ab auctore ipso innui moderni interpretes recte statuerunt; decies enim repetita formula « aec est. historia... »? integrum in decem sectiones ita distribuit, ut quinas duabus illis partibus indicatis attribueret. Longitudine quidem decem sectiones inter se plurimum discrepant, quoniam aliae paucis versibus, aliae multis capitibus constant; at haec diversitas non sufficit, ut hanc esse partitionem ab auctore proposifam negemus?. Etenim quum fini eius non omnes eadem ratione inservirent, paucis ea, quae ad rem suam minus faciebant, aptissime absolvit, ut graviora diligentius fusiusque tractaret. ld enim maxime sibi proposuit, ut unius familiae illius, in qua totum genus bumanum benedicendum erat, electionem educationemque describeret; quamobrem a rerum primordiis exorsus reliquas familias tribus gentes attingit quidem, ut earum nexum cum populo electo patefaciat, sed earum fata historiamque innuit potius quam narrat, easque ut ita dicamus climinat excluditque, ut proposito themati inhaereat lectorumque cogitationes ad illud solum dirigat*. Inscriptionibus vero, quae narrationem immediate praecedentem in memoriam revocant, omnes sectiones arcte inter se ifa connectit, ut totius libri unitas clarius innotescat *. Neque minus clare unitas ex eo elucet, quod eorum historiam , quos eliminare vult, auctor semper historiae ulteriori familiae electae praemittat*.
drinis quidem redditur : abtat ad yevéasis vcl ab t ^ Bl&Xoc qeviotux, et a 8. Hieronymo : istae (hae) sunt generationes; siquidem Tholedoth secundum ctymologiam suam significat generationes, familias, gentes (cfr. Num. 1, 20; Gen. 10,32 ctc.). Verum quoniam Orientalium historiae à genealogiis plerumque inchoantur ct gencalogiis maxime constant, Tholedoth etiam historiam significat. Ex. gr. Gen. 37,2 (« hao sunt generationes eius [sc. Iacob]. Ioseph qui quum undecim essct annorum » etc.) in tota relatione, quae sequitur, filiorum quidem Iacob, quorum nalivitas iam antea erat relata (Gen. 29. 30. 35.), historia narratur, sed generationum Incob, si proprio sensu intclligitur vocabulum, nulla fit mentio.
^. Cfr Kaulen Einl. Ed. 3. p. 159; Vigourour Manuel I. p. 265 : « Ce procédé d'élimination est trés sensible dans touto la suite do la Genése. La premiéro section embrasse le ciel et la terre, et le cic] y cst éliminé. L'histoire d'Adam élimino la race dc Cain; l'histoire de Noé élimine la ligne de Scth, Noé excepté; l'histoire des enfants de Noé climine Cham et Japhet ; l'histoire do Sem élimine tous ceux de ses enfants qui ne font pas partic de Ia famille de Tharé; l'histoire de Tharé élimine tous ceux qui ne font pas partie de la famille d'Abraham; l'histoire d'Isma^l élimine la race de cet enfant d'Abraham ; l'histoire d'Isaac prépare l'élimination de la race d'Ésaü, complétée dans le chapitre qui lui est consacré, ct il ne reste plus ainsi quc la famille de Jacob, dont l'histoire cst l'objet des quatre autres livres du Pentiteuque et de l'Ancien Testament ». Admirabili igitur cum arte auctor attentionem legentium ad unum illud argamentum dirigit, quod sibi tractandum proposuit. Neque tamen secundaria argumenta ita eliminasse dicendus est, ut nullam amplius eliminatorum rationem haberet. Id quidem nonnulli statuunt, ut ex Geneseos dispositione universalitatem anthropologicam diluvii impugnare possint (cfr Schüpfer Gesch. d. A. T. Ed. 2. 1895. p. 67 etc.); erronee autem id statui, ex eo iam satis elucet, quod Cainitae, eorum eliminatione (Gen. 4,1-21) non obstante, in sequente sectione velut auctores describuntur universalis morum corruptionis (Gen. 6,1-8) ; quo ergo cum lure illi a poena exemti esse supponuntur, qui eam potissimum provocasse diserte narrantur?
6. Caini posteros enumerat ante posteros Seth, populos ex laphet et Cham exortos ante illos, qui a Sem descendunt; populos a Sem exortos, qui ad familiam electam non pertinent, ante lineam Thare; posteros Ismael ante historiam 1saac, generationes Esau ante historiam Iacob.
Quibus praemissis GENESEOS ANALYsIN subiiciemus brevissimam ad id unum intenti, ut quo arcto nexu singulae sectiones inter se colligentur et qua ratione omnes ad eundem finem conspirent, clarius perspiciatur. lta enim id assequimur, quod maxime volumus, ut integri libri unilas evidentius demonstretur; accuratiorem vero idearum nexum interpreti relinquimus explicandum, atque infra de una alterave seclione, de qua vehementior controversia agitatur, fusius agemus.
ExonbiUM (1,1-2,3) magnilicam exhibet descriplionem creationis omnium rerum. Qua descriptione non tantum Dei infinitam potentiam et bonitatem manifestat, sed etiam omnimodam creaturarum omnium a Deo dependenliam demonstrat, propter quam omnes tam potenti et bono dornino plenam et perfectam obedientiam debent.
l|. PnixA pans (2,4-11,26) autem primordiis generis humani aduimnbratis ostendit, Deum perfectam hanc obedientiam in hominibus non invenisse ideoque inobedientibus illis relictis unum solum hominein elegisse, in cuius familia genuinam revelationem conservaret et in cuius semine postea alias gentes benediceret.
1. Historia coeli et terrae (2,A- 5,26) igitur post inscriptionem (2, 4)
à.) accuratius describit, quot quantisque donis Deus primuin hominem locupletaverit , et quam facile praeceptum ei imposuerit (2,5 - 25); b.; at ne hoc quidem primi parentes observarunt a serpente seducti; quapropter e paradiso sunt eiecti, sed non omui spe orbati; futurae enim redemtionis promissionem obtinuerunt (3,1 - 21).
c.) Verum prima haec poena non impedivit , quominus iam mox primogenitus Adae Cain íratre suo occiso gravissime peccaret. Pro Abele autem occiso Adae natus est alter filius, Seth, atque ab illo tempore genus humanum quasi in duas classes divisum est, eorum, qui adhaerent Deo (cfr 4,26), eorumque qui ab eo separati degunt (cfr 4,16). Caini posteri enumerantur, atque ita eliminantur (4,1- 36).
8.) eius posteros enumerat, qui ex allero eius filio Seth usque ad Noe eiusque fllios nati sunt (5,3-32), b.) atque ne illos quidem in praeceptis Dei permausisse ostendit, siquidem cum Caini posteris permixti viam suam adeo corruperunt, uL unus inter eos Noo gratiam coram Deo inveniret (0,1 -8).
8.) poenam diluvii narrat, quo Deus genus humanum , quod viam suam corruperat, delevit sola Noe familia excepta (0,11-8,19).
b.) Deinde novo pacto, quod Deus cum Noe filiisque eius pepigit, commemorato (8,20-9,17) c.) ostendit iam statim inter ipsos hos filios unum fuisse, cui pater maledicere coactus sit, alterum vero esse destinatum, in cuius posteris benedicendi sint reliqui populi (9,18-29).
b.) Qui omnes in superbiam elati contra Deum conspiraverunt; quare confusione linguarum puniti atque inter se ita sunt divisi, ut contra Deum simul conspirare iam nequeant (11,1-9).
5. Historia Sem (44,10-26) demum, filii primogeniti Noe, posteros enumerat usque ad Thare, patrem Abrahami, in quo benedicendae erant gentes omnes.
II. SEcuNpA PARs (11,27-50,26) omnibus reliquis gentibus eliminatis dc solis Abrahae posteris agit atque tota in eo est, ut providentiam describat, qua Deus iis invigilaverit eosque educaverit, usque dum eos in Aegyptum perduceret, ut ibi in magnum populum excrescerent. Verum ut clarius appareat, solam generationem naturalem non sufficere, ut aliquis inter Abrahami filios numeretur (Rom. 9,7), eorum quoque Abrahami posterorum brevis historia texitur, qui a Deo non sunt electi, ut apud eos genuina revelatio
1. « Historia Thare » (10,27 - 25,11) Abrahami vocationem, immigrationem in terram Chanaan, foedus, quod Deus cum co pepigit, promissiones ei factas et reliqua eius fata fuse et accurate narrat.
2. « Historia Ismaelis » (25,12-48) tribus, quae ab Ismaele originem ducunt, brevissime enumeratas eliminat.
3. « Historia Isaac » (25,19- 35,29), filii promissionis, vel potius filiorum ' eius Esau et lacob, fata iterum satis fuse enarrat.
4. « Historia Esau » (36,4- 43), qui aeque parum, atque Ismael, a Deo electus erat, non nisi brevem tribuum, quae ab Esau exortae sunt, regumque idumacorum enumeralionem exhibet. Omnes illi inhabitabant Idumaeam, lacob autem remansit in Chanaan (37,1).
$. « Historia lacob » (37,2-50,26) demum, cuius iam omnes filii duodecim a Deo destinati erant, ut ex iis populus electus descenderet, eorum res usque ad patris eorum [lacobi et fratris losephi mortem persequitur. Sinzulari sua providentia effecit Deus, ut loseph, quem fratres eius persequebantur, in Aegyptum abduceretur ibique patri et fratribus suis locum praepararet, in quo a cognatis tribubus separati ad missionem suam praepararentur.
3. — Tres libri intermedii, qui sequuntur, ipsum quodam modo mosaici operis corpus constituunt, cuius Genesis est prologus, Deuteronomium epilogus. Integram enim continent legislationem, quam Deus lacobi posteris, postquam in populum magnum excreverunt, eum in finem tradidit, ut ad recipiendam et propagandam salutem messianicam praepararentur. Leges autem hae non ordine logico proponuntur, quo inter se cohaerent, sed illo ordine, quo occasione data a Deo latae et per Moysen promulgatae sunt; quam ob causam cum Israelitarum historia intime sunt connexae, atque libri ipsi, etsi multas leges contineant, historicis potius quam legalibus sunt adnumerandi; solus terlius in legibus dumtaxat tradendis versatur.
Secundus inscribitur quidem Exonvs, « quia egressionem (36v £90ov) filiorum Israel ex Aegypto continet » (Ps. Athan. l. e.), at praeter mirabilem liberationem filiorum Israel ex aegyptiaca servitute etiam populi iter per desertum usque ad montem Sinai, Legisin monte Sinai promulgationem, foedus a Deo cum filiis Israel initum et renovatum narrat hisforiamqae populi a morte loseph usque ad secundum emigrationis annum perducit. Totum autem tempus, quod a morte Ioseph usque ad Moysis nalivitatem effluxit, paucissimis absolvitur versibus. Quorum primi inscriptio quaedam sunt, quae Exodum cum praecedente libro eadem fere ratione connectit, qua sectiones Geneseos inter se collijantur. Satis apte autem in tres partes dividitur, quarum prima post breve exordium (1, 1-7) populi liberationem (1, 8-13, 16), altera cius iter ad montem Sinai (13, 17-18, 21), tertia foedus eius cum Deo initum et renovatum (19, 1-50, 38) narrat. Summum partium argumentum exhibet haec Exon ANALYSIS.
Exoubitx— F,1-7; enumeratis. duodeciii filiis lacob, qui in Aegyptum immigrarunt, et inorte loseph iterum coinmerorata librum cum Genesi connectit atque tempore commorationis in Aegypto posteros facobi in magnum
I. Pans PRIMA (1,8- 13,6) de exitu populi israelitici ex Aegypto.
1. Postquam multiplicati sunt filii Israel, novus rex surrexit, qui loseph ignoravit eosque opprimere coepit. Quapropter a Dco auxilium flagitarunt, qui illis in Moyse mirabiliter conservato et in regia aula educato, at ob oppressoris alicuius occisionem in desertum fugere coacto liberatorem iam praeparaverat (1,8 - 2,25*.
2. Moyses in deserto greges soceri sui pascens a Deo ad populum suum liberandum vocatur et instruitur, fratremque suum maiorem Aaron in hac missione socium obtinet (3,1 - 4,31).
3. Qui a rege liberationem populi frustra expetunt, atque frustra quoque novem prioribus plagis, quas Deus Aegypto immisit, eum ad populum dimittendum adigere conantur (5,1 - 10,29);
4. decima autem, primogenitorum sc. morte, tandem commotus est rex, ut filios Israel proficisci permitteret (11,4 -12,36); qui in perpetuam miraculosae huius liberationis memoriam quotannis Pascha celebrare iubentur (12,37 - 13,16). .
]l. PAns ALTERA (13,17 - 18,27) de itinere filiorum Israel ad montem Sinai. Magnis miraculis Deus in hoc itinere cos disponit et praeparat, ut legem dandam libenter in se suscipiant.
1. Israelitas per viam deserti profectos, quos Deus columna nubium et ignis ducebat et protegebat, persecuti sunt Aegyptii; apertum autem mare rubrum Israelitis viam salutis praebuit insecutosque Aegyptios deglutivit (13,17 - 13,21).
2. Israelitis in deserto murmurantibus Deus aquam amaram in dulcem convertit, coturnices misit, manna de coelo aquamque e rupe dedit; utque certius cognoscerent nihil sibi ab hostibus esse timendum, Amalecitae orante Moyse fugati sunt (15,22- 17,16^.
3. Iethronis consilium secutus Moyses principes ducesque constituit, qui populi lites dirimerent (18,1 - 27).
Ill. Pans TERTIA (19,1 - 40,38) de foedere in monte Sinai inito et renovato.
1. Populus, postquam ad legem, quam Deus daturus erat, observandam promptum sese declaravit, ad eam accipiendam se praeparare iube-
Die tertia Dominus in fulgure et tonitru apparens decalogum promulgat; terrore autern perculsi Israelitae rogant, ut deinceps per Moysen leges suas Deus tradat (19,16 - 20,21).
. Itaque Moyses praecepta quaedam de cultu soli Deo praestando, de officiis erga proximos observandis deque celebrandis festis (20,22- 23,19) una cum continuae protectionis divinac proinissione (23,20 - 33) sollemniter populo promulgat, atque sacrificio oblato foedus cum Deo initum confirmat (24,1 - 8).
4. Solus deinde in montem ascendere iussus, ut Leris tabulas acciperet, quadraginta dies cum Deo commoratus est; quo tempore mandatum accepit, ut ex voluntariis populi donis tabernaculum foederis exstrueret, in quo Deus in medio populo suo esset habitaturus (24,9- 95,9). Porro forma tabernaculi totiusque suppellectilis sacri (25,40- 21,21) et vestium sacerdotalium (28,1-43), uti ritus consecrationis sacerdotalis (29,1-37) ei describuntur; nonuullisque additis de iugi sacrificio ac de altari thymiamatis (29,38-30,38) artifices operis ei indicantur (31,1-8) ac sabbathi lex denuo inculcatur (31,9-18).
9. Diuturna Moysis in monte commoratione fatigati Israelitae vitulum aureum sibi adornaverant, quem adorarent; quod quum reversus vidisset Moyses, tabulas Legis a Deo acceptas confregit, idololatras occidi iussit, atque superstitibus venia impetrata foedus cum Deo renovavit novasque tabulas accepit (32,1-34,35).
0. Ultimis capitibus exstructio tabernaculi vasorumque sacrorum confectio describitur. Gloria vero Domini replevit tabernaculum ostenditque Deum populum hunc sibi proprium fecisse (45,1-40,38).
5. — Tertius liber, qui & S. Hieronymo Alexandrinos secuto Leviricus (liber; Atuizwóv sc. fi6Xíov) inscribitur, a rabbinis, uti diximus, e'ii»n nin (lex sacerdotum) vel min 'n (lex sacrificiorum) haud raro appellatur. Quae nomina omnia satis sunt apta, « quia proprie et peculiariter, inquit S. CArysostomus (Synops. S. S.), totam levitici ministerii formam continet, quo pacto Aaron eiusque filii sint ex filiis Levi electi et sacerdotes consecrati, et quae sit sacrificiorum multifaria varietas, et qualis sit universus sacrorum cultus, qualeque sacerdotale ministerium ». Quam arcto nexu liber noster cum praecedente coniungatur, vix opus est dicere. Postquam enim de tabernaculi foederis exstructione actum est, iu quo Deus continuo habitans populo electo semper praesens adfuit, quid convenientius, quam ut de illis iam ageretur, quae ex sua parte populus Deo praesenti praestare et quibus sese con- Gnua eius praesentia dignum reddere debuit? Magna quidem est praeceptorum varietas, neque secundum certum ordinem logicum, sed secundum temporis, quo data sunt, rationem multa videntur esse disposita ; nihilominus secundum duplex illud officium, quod populo incubuit, duae partes libri non inepte distinguuntur, quarum prior (1, 1-10, 20) de sacrificiis sacerdotibusque agens ea enumerat, quae populus Deo praesenti praestare debet, altera ( 11, 1-27, 35) accuratius describit, quae mundities et puritas in populo ob Dei praesentiam requiratur. Ex brevi hac Leviricr ANALYs! unitas libri non obstante praeceptorum varietate et multitudine elucebit.
Pans ruiph (1,17 10,20) de iis, quae Deo praesenti praestanda sunt, i. e. do sacrificiis et de personis agit, per quas sacrificia Deo sunt offerenda. I. De sacrificiis eoruinque praecipuis speciebus (1,1-7,38).
1. Atque primum quidem de tribus sacrificiorum speciebus, de holocaustis (1,1-17), de fertis (2,1- 16), de pacificis (3,1 -17) ila agitur, ut quaenam afferri possint et qui ritus sint observandi explicetur.
. Accuratius deinde de sacrificiis pro peccato agitur, quae duplicis sunt speciei; alia enim sunt offerenda, si ex ignorantia (levitate) sacerdos (41-12), aut integer populus (4,13-21), aut princeps (4,92- 26), aut privatus (4,27- 5,19) peccaverit , alia vero, si contemto Domino peccatum commissum sit (6,1 - 7).
. Tertio demum loco sacerdotum in sacrificiis ofTerendis munera et iura describuntur, quid scilicet illis competat in holocaustis (6,8-13), in fertis sive a populo sive ab ipsis sacerdotibus oblatis (6,14- 93), in sacrificiis pro peccato et delicto (6,24- 7,10), et in pacificis (7,11-36).
Hl. De sacerdotum consecratione et institutione (8,1 - 10,90).
. Aaron in summum pontificem et filii eius in sacerdotes sollemni modo a Moyse secundum Dei praeceptum consecrati sunt (8,1 - 36),
. atque finito consecrationis octiduo pro se ipsis et pro populo prima sacrificia obtulerunt; Deus autem igne coelitus in holocaustum immisso se consecrationem ratam habere manifestavit (9,1 - 24).
. At filii primogeniti Aaronis, Nadab et Abiu, quum profano igne thurificare voluissent, igne coelesti consumti sunt (10,1 - 7), qua occasione praecepta nonnulla specialia sacerdotibus traduntur, ut munere suo accuratius fungi possint (10,8- 20).
ALTERA PARS (11,1-27, 34) de munditie in populo et sacerdotibus requisita agit.
I. In íntegro populo requiritur mundities exlerna et interna (11,1 -20,27).
1. Atque praeprimis varia praecepla de munditie externa sive legali traa.) Animalia enim munda ab immundis distinguuntur et immundorum esus prohibetur (11,1 - A7); b.) variae species immundiliei legalis enumerantur et mundationis ritus praescribuntur (12,4 - 15,33).
c.) Quia vero ab omni piaculo liberi manere non possunt sacerdotes et populus, non tantum sacerdotibus speciale sacrificium praescribiiur, antequam in tabernaculum foederis ingrediantur, sed dies quoque expiationis quotannis celebrandus instituitur, cuius ritus describitur (16,1 -34).
d.) Adduntur alia praecepta : animalia ad ostium tabernaculi mactata sola in cibum esse adhibenda, ab omni autem sanguinis esu abstinendum (17,1-16); coniugia in gradibus illicitis vitanda (18,4 - 18), qua occasione simul alia nonnulla impudicitiae peccata prohibentur (18,19-23), atque gravi exhortatione particula haec terminatur (48,24 - 30).
2. Ad externam autem munditiem accedat oportet interna (19,1 - 20,27); quare omnibus iniungitur, ut sancti sint, quia ipse Dominus sanctus sit (19,1-2). Quod ut assequantur, a.) eis inculcatur pietas erga parentes et maxime erga Deum (19,3- 8), b.) amor quoque proximi atque praecipue egeni commendatur (19,9 - 18), quibus gravissimis praeceptis alia, inter quae nonnulla caeremonialia, adduntur (19,19- 37). c.) Mortis poena statuitur contra eos, qui filios suos Moloch offerre, hariolos et magos consulere, parentibus maledicere, gravia impudicitiae peccata committere ausi fuerint (20,1 - 27). VW. /n sacerdotibus autem maior requiritur mundities externa et interna, quapropter specialia nonnulla praecepta, quae ad alterutram spectant, eis proponuntur, occasionesque indicantur, in quibus cavere debent, ne contaminentur (21,1-22,17), atque demum eis iniungitur, ut victimas dumtaxat omni defectu carentes offerendas curent (22,18 - 33). Hil. Populum et sacerdotes spectant ultima praecepta (23,1-27,34), scilicet 1. ut sabbatha et festa praescripta fideliter observentur (23,1 - A4), 2. ut continuo in tabernaculo foederis lucernae ardeant et panes propositionis adsint (in signum munditiei populi) (24,1 - 9),
3. ut morte puniantur blasphemi, qua occasione simul lex talionis statuitur (24,10-23),
4. ut anni sabbathi et iubilaei fideliter observentur (25,1 - 53).
$. Praecepta haec servantibus multa bona promittuntur, non servantibus autem intimantur poenae (26,1 - 45), .
6. atque demum praecepta de votis libere susceptis et de decimis persolvendis adduntur (27,1 - 34).
5. — Quartus Pentateuchi liber Numen: ('Apiipot) vocatur (*) « quia in eo totius populi numerus continetur tribu unaquaque ludaeorum ex iussu Domini recensita » (Ps. A(han. l. c.); aptus vero a rabbinis 3702 « in deserto » appellatur, quia integrum illud tempus complectitur, quo Israelitae in deserto peregrinati sunt. Leges enim, quas Leviticus continet, prope montem Sinai primo peregrinationis anno datae sunt (Lev. 1, 1; 26, 45; 27, 31); legislatione autem sinaitica itineris narratio interrupta erat, quam nunc continuat auctor atque a primo mense auni secundi usque ad undecimum mensem anni quadragesimi perducit. Neque tamen serie continua eam narrat, sed eadem ratione, qua longum illud tempus a losephi morte usque ad Moysis mortem silentio praetermisit , triginta septem peregrinationum annos paucissimis absolvit. Neque enim ornnia Israelitarum fata, sed
(a) A nonnullis dubium molum est, num libri nomen latinum Nunmeri sit genitivus sing. an nominativus plur. In Sixtina enim editione semper nominatur liber Numeri, eodem modo inscribitur in Clementina editione, at eadein in paginarum margine superiore habet liber Numer, i. e. Nuiuerorum., Sixtus V. quoque in sua editione ultimum i auferri iusseral, ut vocabulum abbreviatum legeretur Numerorum. Nec dubium est, quin Numeri sit. nominativus pur. , sí ad graecam libri nomen animus advertitur (ol àpi6uoi); cui explicationi inscriptio non obstat , siquidem eadem ratione alii libri inscribuntur : liber Genesis, liber Exodus, li- 5er Leviticus.
illa sola narrare voluit, quae proxime et directe ad salutem per filios Israel omnibus gentibus conservandam pertinent. Omnes autem illi, qui viri ex Aegypto egressi erant, ob murmurationes suas iusto Dei iudicio condemnati erant, ut in deserto morerentur; indigni enim erant, qui salutem conservarent. Quapropter Moyses, postquam sententiam latam retulit, eius exsecutionem praetermittit neque quidquam de tota illa generatione tradit praeter paucissima facta, quibus etiam tunc Deum Legis observantiae invigilasse apparet. Generatione autem illa mortua Moyses narrationem suam resumit atque satis fuse tradit, quae ultimo peregrinationis anno a primo usque ad undecimum mensem gesta sunt. Ad hanc temporis rationem attendentes tres partes distinguimus, sicut ex hac NUMERORUM ANALYSI apparet.
PniMA Pans (1,1-14,45) ea enarrat, quae gesta sunt ante generationis illius repudiationem , atque praeprimis, quae duobus primis mensibus anni secundi acciderunt, ordine tamen inverso (*). Nam
I. illa afferuntur quae secundo mense anni secundi statuta sunt (1,4 - 6,27).
a.) Omnes tribus Israel levitis exceptis censentur (1,1-54) certumque suum locum in itineribus et in castris occupare iubentur (2,1 - 34).
b.) Levitae quoque, qui in primogenitorum loco Deo consecrantur et in tabernaculi ministerium assumuntur, secundum familias suas numerantur officiaque sua determinata accipiunt (3,1 - 51); quae offlcia deinde accuratius describuntur (4,4 - 49).
9. Adduntur variae leges eodem tempore, ut videtur, latae de omni immundo a cáàstris arcendo, de peccatis ignorantiae expiandis, de primitiis reddendis, de adulteris mulieribus convincendis (5,1-31), de Nazaraeis consecrandis, de benedictione sacerdotali impertienda (6,4 - 27).
Il. Secundo autem loco traduntur illa, quae primo mense acciderunt (1, -
1. Tabernaculo et altari iam terminatis principes tribuum lsrael munera sua coram Domino obtulerunt (7,4 - 89).
2. Nonnullis de candelabro accuratius determinatis (8,1- 4), quomodo et qua aelate consecrandi sint levitae, praescribitur (8,5 - 26).
3. Celebratur pascha atque simul statuitur, quando ab aliis, qui impediti sint die stabilito, sit celebrandum (9,1 - 14).
(2) Interroganti, cur auctor chronologicam rerum gestarum seriem neglexerit, respondebimus sapiente consilio id videri factum esse. Moyses enim. quum ín hoc libro peregrinationes in deserto maxime narrare vellet, ordinem non potuit omittere, quo tribus singulae sive in itinere sive in castris erant dispositae, neque officia, quae in tabernaculo foederis el vasis sacris transportandis a leviticis familiis erant adimplenda. Quae omnia, quoniam & censu partim dependisse videntur, secundo mense definita sunt. Ne igitur ordine tribuum et officiis levitarum descriptis narrationem ipsam cogeretur interrumpere, Moyses ordine inverso prius descripsit omnia illa, quae semper toto peregrinationis tempore observala sunt, atque deinde narrationem inchoat rerum gestarum a primo mense anni secundi.
IiI. Ad chronologicum ordinem reversus Moyses ea narrat , quae usque ad g^nerationis illius reiectionem gesta sunt (9,15 - 14,435).
1. Quum in eo iam essent Israelitae, ut nube praeeunte (9,15-26) proficiscerentur, a Deo per Moysen signa definiuntur, ad quae totum iter ordinari debuit (10,1 - 10).
2. Profecti autem a monte Sinai ordine praescripto (10,11-36) iter perrexerunt usque Cades in deserto Pharan vel Sin, i. e. ad fines meridionales terrae promissae. Quo in itinere conquesti sunt de defatigalione et de carnium defectu; atque Deus Moysi septuaginta senes adiutores in populo regendo dedit, coturnicesque quidem misit, quibus vescerentur, populum autem murmurantem simul magna plaga percussit (11,1-34). Ipsi quoque Aaron frater et Maria soror Moysis contra eum insurrexerunt et a Deo puniti sunt (19,1-15).
3. Ex deserto Pharan missi sunt duodecim exploratores ad terram promissam considerandam (13,1-26), qui reduces omnes, exceptis losue et Caleb, narratione sua novas murmurationes populi excitarunt (13, 9; - 14,9) : quapropter iratus Deus decretum tulit, ut omnes, qui vigintí annis maiores erant nati, exceptis losue et Caleb in deserto morerentur. (14,10-39). Quum autem invito Deo Israelitae terram promissam ingredi vellent, caesi sunt ab Amalecitis (14,40- 45).
ALTERA lAns (15,18 -19,22) pauca dumtaccat ex diuturna generationis reiectae
1. Atque primum quidem locum tenent leges nonnullae de libamentis faciendis, de primitiis Deo separandis, de peccatis per ignorantiam aut per superbiam commissis, de poena mortis in eos, qui sabbathum violant (15,1 - Ab.
2. Sequitur narratio rebellionis Core, Dathan et Abiron, qui sacerdotium ambierunt, interitusque eorum (16,1-50); miraculo ostendit Dominus se Aaronem elegisse sacerdotem (17,1 - 13).
3. Adduntur leges aliae de officiis sacerdotum et levitarum et de eorum parte in sacrificiis et primitiis (18,1 -32), sicut etiam de praeparanda et adhibenda aqua lustrali (19,1 - 22).
'"'ERTIA PARS (20,1- 36,13) Aistoriam itineris a mense primo ad undecimum
1. Primo mense anni quadragesimi congregatis iterum in Cades Israelitis moritur Maria, soror Moysis; murmuranti populo aqua de rupe datur, Moysi autem et Aaroni dubitantibus ingressus in terram promissam negatur (20,4 - 13).
2. Quum Edornitae transitum per terram suam negarent, Israelitae longo itinere montes idumacos circumire coguntur, usque dum prope fines Amorrhaeorum et Moabitarum perveniant. Quo in itinere moritur Aaron, et populus ob defatigationem murmurans serpentibus immissis punitur (20,14 - 21,20).
3. Amorrhaeorum terra occupatur; Moabitae Israelitas Balaami maledictionibus perdere frustra conantur, quum Balaam iis benedicere a Deo cogatur; Madianitae autem eos ad idololatriam" seducunt (21,21 - 23,18).
4. Iterum numerantur tribus atque iuxta hunc censum terra promissa inter illas distribui iubetur; simul losue Moysi successor a Deo eligitur (26,1 - 27,93).
6. Caesis Madianitis terra trans Iordanem occupata tribubus Ruben et Gad ac dimidiae tribui Manasse attribuitur (31,1- 32,42).
7. Mansiones flliorum Israel in deserto ab eorum exitu ex Aegypto usque ad eorum adventum in planitiem Moab enumerantur (33,1 - 49).
8. Chanaanitae exterminari iubentur (33,50-56) et regulae de terra inter tribus et familias distribuenda praescribuntur (34,1-36,13).
6. — D&vrERONOMIUM a nobis, nYinn ndo a rabbinis quintus Pentateuchi liber vocatur, « quia post acceptam in tabulis scriptam legem Moyses veluti secundam legem (Sevsgov vóuov) sermones huius libri ex divino praecepto lsraelitis promulgavit »!, vel rectius quia legum in superioribus libris iam promulgatarum est repetitio, explanatio, inculcatio. Sicuti enim Genesis totius Pentateuchi est prologus eum in finem praecipue conscriptus, ut Israelitis magnam Bei caritatem, qua illos ex mera gratia prae omnibus reliquis gentibus ad conservandam genuinam revelationem elegit, vividius ob oculos poneret atque hac ratione eos efficacius ad leges divinitus traditas observandas incitaret, it& Deuteronomium eiusdem operis est epilogus, qui quidem « summariam quandam repetitionem continet eorum, quae in libris Exodi Levitici Numerorum sive gesta sive praecepta referuntur »?, ea vero ita disponit atque digerit, ut efficacissimam ad Legem observandam exhortationem efforment. Namque si ultima eius capita (Deut. 31-34), quae, quum postrema Moysis fata eiusque mortem narrent, haud dubie saltem ex parte ab altero scriptore operi iam terminato addita sunt, seponimus, Deuteronomium tribus concionibus constat, quas legislator primo die ultimi mensis anno quadragesimo post exitum ex Aegypto coram filiis Israel congregatis habuit. In quibus et argumenta proponit, quae populum, ut Legem toto corde amplectatur, permovere potuerunt, beneficia nimirum innumera a Deo, malignitate eorum non altenta, eis iam tributa et non minora fidelibus Dei servis promissa ?, et Legem ipsam iam promulgatam, paucis novis praeceptis additis, paraenetica forma repetit. Summum argumentum haec DeUTERONOMMH ANALYSIS exhibet.
In brevi rnoroco (1,14 -5) concionum argumentum innuitur (1,4 -2) tempusque et locus, quo habitae sunt, definiuntur (1,3-5).
Corcio. pPriMA. (1,6-5,40) totius exhortationis prooemium quoddam est ; integra enim ín Dei beneficiis commemorandis versatur.
1. Longae ac diuturnae peregrinationis praecipuos eventus in menioriam auditoribus revocans luce clarius ostendit, quam bonum , misericordem, longanimem sese Deus erga populum exhibuerit, sed simul quoque quam iustum et severum iudicem contra obstinatos peccatores (1,6- 3,29);
2. Unde sua sponte deducitur conclusio, foedus cum Deo initum fideliter esse servandum neque eius Legi quidquam esse addendum nec ab ea quidquam detrahendum (4,1 - 40.
Interiectis paucis versibus de oppidis refugii in terra trans lordanein
Coxcto. skcuxpA. (5,1-26,10) toten. foederis oeconomiam duabus. partibus,
4. decalogus repetitur et rationes indicantur, quibus permoti Israelitae a Deo petierunt, ut per Moysen mediatorem ad ipsos loqueretur legesque suas promulgaret (8,1 -33).
2. Primum deinde mandatum explicatur et inculcatur : verum scilicet Deum solum colendum esse, atque ut idololatriae periculum avertatur, nullam cuin gentibus societatem contrahendam, sed earum aras delendas. esse (6,1 - 7,26).
3. Ut primum et maximum mandatum mentibus profundius inculcet, beneficia ct poenas, quibus in desertum atfecli sunt, iterum commemorat ct futuras de Chanaanitis victorias praedicit simul monens, ne eas sibi ipsis suaeque virtuti sed soli Deo attribuant (8,1-11,12).
4. Demum Legem observantibus benediclio, eam transgredientibus maledictio indicitur (41,13 - 32).
II. 1n parte speciali (12,1 - 96.19) praecipua populi officia commendantur.
a.) cui cullus exhibendus est in loco ab ipso electo et modo praescripto (12,1 -32); b.) cui tam tiriniter adhaevere debent, ut nec per pseudoprophetam vera praedicentem nec per proximos et parentes averti ab eo se sinant, sed omnes polius seductores arceant et idololatras anathemate puniant (13,1-18);
€.) cuius praecepta de ciborum distinctione et de decimis persolvendis, de remissione septimi anni, de consecrandis primogenitis accurale sunt observanda (14.4 - 15.235, d.) in enins henoremi tria. maiora festa. statis diebus sunt. celebranda
9. Ab officiis erga Deum implendis descendit ad o/fieía erga publicos Pci vícarios implenda (16,18- 18,22), id est a.) in vita civili erga iudices (16,18-17,13) ef reges futuro tempore constituendos (17,14-20); b.) in vita religiosa erga sacerdotes (18,1 - 8) et erga prophetas (18,9- 22^.
3. Tertio loco veniunt officia erga proximos (19,1- 22,30) et quidem
8.) relate ad eorum vitam, qua occasione ea commeinorantur, quae in bellis observanda sunt (19,1 - 21,23), b.) relate ad eorum bona externa variasque relationes, quae virum inter et mulierem interccdunt (22,1 - 30).
4. Demum varia praecepta inculcantur, quae sanctitatem et munditiem totius populi attingunt : de non admittendis indignis in populum sanctum, de munditie servanda, de usura vitanda, de votís solvendis, de libello repudii, de misericordia erga debitores, operarios, pauperes exercenda, de iustitia in iudiciis servanda, de primitiis et decimis persolvendis (23,1-95,15) atque brevi exhorlatione concioni fluis imponitur (2616-19).
Coxcio TERTIA (27,1 - 30,20), quae totius exbortationis epilogus quidam est, iterum tota in argumentis afferendis versatur, quibus Israelitae ad Legem observandam incttentur.
1. Incipit igitur & praecopto, ut Iordanem transgressi Legem lapidibus inscribant atque in montibus Garizim et Hebal collocati benedictiones erga Legis observatores et maledictiones contra cius trausgressores pronuntient (27,4 - 26^.
2. llinc occasionem arripit Moyses, ut multiplicia bona, quae Legis observationem sequantur, et graves poenas, quas ob eius transgressionem Deus populo sit immissurus, iterum satis fuse exponat (28,1 - 68).
3. Demum bonitatem divinam erga populum exaltans magna cum vi omnes adbortatur, ut Deo suo fideles adhaereant (29,1 - 30,20).
1. Moysen sibi suffecisse Iosuen (31,1-8), Legem scripsisse eamque in tabernaculo foederis reponi iussisse, ut sit ibi in testimonium contra Israel (31,9 -30);
2. addunt ultimum canticum, quo Moyses beneficia divina denuo celebrat
|^. populique ingratitudinem castigat (32,1 - 52),
3. benedictionem duodecim tribuum (33,4 - 20),
4. atque brevem relationem de Moysis morte, qui terram proinissam vidit quidem, sed in eam non intravit (34,1 - 19).
8 2. — Vartae sententrae de Pentateuchi orig9ne.
7. — Pentateuchum totum, solis ultimis Denteronomii capitibus ct nonnullis glossis interpretamenlisque exceptis, uni Moysi auctori attribuendum esse, usque ad saeculi elapsi finem unanimis erat ludacorum et Christianorum persuasio; atque in tota retro antiquitate paucissimos invenimus, qui de hac sententia. dubitaverint.
Merito enim primorum saeculorum haereticos omittimus, qui cum Nazaraeis, Ptolemaeo Valentini discipulo, Manichaeis aliisque ob suam ab Antiquo Foedere aversionem non tam mosaicam Pentateuchi, quam divinam Legis israeliticae originem ncgabant!, ac multo magis Bogomilos, mediae aetatis haereticos, qui Pentateuchum « ad diaboli mentem conscriptum » (xas' izwoíav «oU cavavá cvr[pzoévta ) dicebant ?. Praeter Ce/sum igitur, quem complures Pentateuchi auctores admisisse suspicatur Origenes ?, primis Ecclesiae saeculis solum Ps. Clementinarum auctorem reperimus, qui Legem Dei per Moysen septuaginta senibus ore traditam, post Moysis autem mortem literis mandatam esse ex eo demonstrare voluit, quod in libri fine mors legislatoris ipsius iam sit relata *.
Media aetate Iudaei quidam, R. Isaac b. Salomon (saec. 9.), Abenesra (saec. 12) nonnullas pericopas (Gen. 12,6; 22,15; 36,31 sqq.; Deuteron. 3*4) Moysi abiudicarunt et ub iuniore manu operi mosaico insertas vel additas censuerunt. Quos secutus Car/ostadius thesin statuit « defendi posse Moysen non fuisse scriptorem quinque, librorum , quoniam sepulto Moyse filum orationis idem videmus, non eundem Moysen ; ridiculum sane fuerit, defunctum Moysen haec verba locutum esse : Mortuus est Moyses iubente Deo et sepelivit eum in terra Moab et non cognovit homo sepulcrum eius. Isthaec et cetera, quae sequuntur, nemo nisi plane dementissimus Moysi velut auctori tribuat »?. Atque simili modo Andreas Masius, optimus libri Iosue interpres catholicus, « Moysis opus, quod vocant mtvrrtvyov, longo post Moysen tempore interiectis saltem hic illic verborum et sententiarum clausulis veluti sarcitum atque omnino explicatius redditum esse » bonis coniecturis demonstrari asseruit ; scilicet a librariis iunioribus pro vetustis et obsoletis locorum nominibus alia recentiora, quibus rerum geslarum memoria melius conservaretur, inserta atque glossas nonnullas explicationis causa additas esse opinatus est ". Quae sententiae cum communi antiquorum traditione satis facile componuntur; neque enim pauci sunt catholici interpretes saec. 16. et 1'7., qui minores glossas vel pericopas Pentateucho insertas esse concedunt, totius tamen operis mosaicam originem eum Patribus defendunt.
Verum longius saec. 147. a veritatis (ramite aberrari coeptum est. Thomas Hobbes enim Pentateuchum « potius de Moyse quam a Moyse seviptum » esse censet, quia nonnulla ( Deut. 3&; Gen. 12,6; Num. 21,15) post Moysis aetatem conscripta esse constet; ipsi tamen Moysi « librum legis » i. e. Deuteron. 11-27 attribuit?. Isaac Peyrerius quoque quum propter aliquos versieulos, qui aetatem Moyse iuniorem proderent, atque ordinis defectum, tum propter facta nonnulla, quae cum historia vera pugnare putavit, Moysi opus abiudicavit; eum Annales quidem edidisse de exitu ex Aegypto et peregrinatione in deserto illisque etiain priorum temporum (immo ipsius, quam somniavit, praeadamiticae aetatis) historiam praemisisse, at magnum illud mosaicum opus hodie esse deperditum et Pentateuchum ieiunum authenticorum Annalium esse compendium 3. Baruch Spinoza textibus ab Abenesra Moysi abiudicalis alios addidit; monuit quoque in toto opere de Moyse semper tertia persona fieri sermonem ; unde Pentateuchi, uti reliquorum librorum historicorum, formam hodiernam Esdrae deberi contendit, quem tamen morte, quominus operi ultimam manum imponeret, impeditum esse coniecit". Joan. Clericus non tantum Pentateuchum (ob Gen. 12,6; 15,14 ; 35,21 similesque textus, ob scientiam geographicam, quae Gen. 2,11; 10,1 sqq. sese prodat aliasque rationes eiusdem generis) Moysi abiudicavit, sed (mirabile dictu) eum sacerdoti illi auctori attribuit, quem destructo regno Israel Asarhaddon Samariam misit, ut colonos assyriacos doceret legitima Dei terrae (5 Reg. 11, 21 sqq.) 9. Demum Antonius van Dale recentissimis rationalistis praelusit; etenim Pentateuchum « ab Esra ceterisque prophetis tum ex ipsa Lege Moysi tum ex reliquis libris propheticis in ista memoralis, forsan et ex aliis tunc adhuc exstantibus divino instinctu adornatum » esse definivit !!. Quibus acatholicis saec. 17. scriptoribus unus adnumerandus est eiusdem aetatis catholicus auctor, RzcA. Simon Congr. Orat,, qui leges inter, quae a Moyse seriptae sint, et historias, quas scribae publici literis mandare soliti sint, distinguens fuse ostendere conatur Moysen integri Pentateuchi auctorem non fuisse ^.
Cornelio a Lapide
Magnus Dominus, et laudabilis nimis: in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus.
Quam pulchra tabernacula tua, Jacob, et tentoria tua, Israel! ut valles nemorosae, ut horti juxta fluvios irrigui, ut tabernacula quae fixit Dominus, ut cedri prope aquas.
Castra Dei sunt haec: hae sunt multitudines Juda, haec millia Israel et Levi.
Deus eduxit eos de Aegypto: cujus fortitudo similis est rhinocerotis.
In ipsis ventilabit gentes, usque ad terminos terrae: ossaque eorum confringet.
Accubans dormivit ut leo, et quasi leaena: quis suscitabit eum?
Dominus dux ejus fuit: et clangor victoriae regis in eo.
Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit, et deficit anima mea in atria Domini.
Ubi numerati et signati sunt duodecim millia, ex qualibet tribu Israel, qui amicti sunt stolis albis, et palmae in manibus eorum.
Qui laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine agni.
Ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus: et agnus deducet eos ad vitae fontes aquarum.
Quam pulchri Nazaraei ejus! candidiores nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores.
Deduxisti, Domine, populum tuum: sicut oves, in manu Moysi et Aaron.
Fuisti ei in velamento nubis per diem: et in luce stellarum per noctem.
Confiteantur Domino misericordiae ejus: et mirabilia ejus filiis hominum.
Qui traduxit populum suum per desertum quadraginta annis: quoniam in aeternum misericordia ejus.
Vestimenta eorum non sunt attrita: non erat in tribubus eorum infirmus.
Profecti sunt de Sina instructa acie, clangentibus tubis, per mansiones suas.
Surge, Domine, et dissipentur inimici tui: et fugiant qui oderunt te a facie tua.
Panem de coelo praestitisti eis: omne delectamentum in se habentem, et omnem saporis suavitatem.
Concupierunt concupiscentiam in deserto: ascendit illis de mari ortygometra.
Adhuc escae erant in ore ipsorum: et ira Dei descendit super eos.
Ignis devoravit partem castrorum: sepulti sunt in sepulcris concupiscentiae.
Septuaginta senes implevit Dominus spiritu suo: ut cum Mose regerent populum.
Exploratores ad murmur concitarunt plebem: juravit Dominus, quod omnes murmurantes prosterneret in deserto.
Josue et Caleb secuti sunt a tergo potentis: prohibere gentem a peccatis, et perfringere murum malitiae.
Ideo hi soli ingressi sunt terram fluentem lac et mel: et dedit Dominus ipsi Caleb fortitudinem; ut viderent omnes filii Israel, quia bonum est obsequi sancto Deo.
Addidit Aaron gloriam, dedit illi suas victimas et primitias: ipse est enim ejus pars et haereditas.
O Domine, tu es pars haereditatis meae, et calicis mei: tu es qui restitues haereditatem meam mihi.
Quid enim mihi est in coelo: et a te quid volui super terram?
Deus cordis mei: et pars mea Deus in aeternum.
Core, Dathan et Abiron, invidentes irritaverunt Mosen in castra et Aaron sanctum Domini.
Aperta est terra, et deglutivit Dathan: et operuit super congregationem Abiron.
Et exarsit ignis in synagoga eorum: flamma combussit peccatores.
Virga Aaron floruit, et produxit amygdalas: ut electus a Deo ostenderetur Aaron, in sacerdotem aeternum.
Jussit Dominus castra esse sancta, et immunda abjici et purgari.