Praises of Moyses, 7. Aaron, 16. and his priestlie progenie. 22. Against whom Chore with his complices rebelling, were destroyed.
1Moses was beloved of God, and men: whose memory is in benediction.Mosè amato da Dio, e dagli uomini: la memoria di lui è in benedizione.MOYSES beloued of God, and men: whose memorie is in benediction.Dilectus Deo et hominibus Moyses, / cujus memoria in benedictione est. 2He made him like the saints in glory, and magnified him in the fear of his enemies, and with his words he made prodigies to cease.Il Signore lo fe' simile a' santi nella gloria, e lo fece grande, e terribile ai nemici; ed egli colla sua parola calmò le piaghe prodigiose.He made him like in the glorie of saintes, and magnified him in the feare of his enemies. And with his wordes he appeased monsters.Similem illum fecit in gloria sanctorum, / et magnificavit eum in timore inimicorum, / et in verbis suis monstra placavit. 3He glorified him in the sight of kings, and gave him commandments in the sight of his people, and shewed him his glory.Lo glorificò nel cospetto dei re, e gli diede i comandamenti da portare al suo popolo, e gli fece veder la sua gloria.He glorified him in the sight of kinges, and gaue him commandment before his people, & shewed him his glorie.Glorificavit illum in conspectu regum, / et jussit illi coram populo suo, / et ostendit illi gloriam suam. 4He sanctified him in his faith, and meekness, and chose him out of all flesh.Santificollo mediante la sua fede, e mansuetudine; e lo elesse tra tutti gli uomini.In his faith and meekenes he made him holie, and chose him of al flesh.In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum, / et elegit eum ex omni carne. 5For he heard him, and his voice, and brought him into a cloud.Onde egli udì lui, e la sua voce, e (Dio) lo fece entrar nella nuvola.For he heard him, and his voice, and brought him into a cloude.Audivit enim eum, et vocem ipsius, / et induxit illum in nubem. 6And he gave him commandments before his face, and a law of life and instruction, that he might teach Jacob his covenant, and Israel his judgments.E testa a testa gli diede i precetti, e la legge di vita, e di scienza, affinchè: a Giacobbe notificasse il suo patto, e i suoi giudizj a Israele.And he gaue him precepts face to face, and a law of life and discipline, to teach Iacob his testament, and Israel his iudgements.Et dedit illi coram præcepta, / et legem vitæ et disciplinæ, / docere Jacob testamentum suum, / et judicia sua Israël. 7He exalted Aaron his brother, and like to himself of the tribe of Levi:Dio sublimò Aronne suo fratello simile a lui della tribù di Levi:He exalted Aaron his brother high, and like to himself of the tribe of Leui.Excelsum fecit Aaron fratrem ejus, / et similem sibi, de tribu Levi.
8He made an everlasting covenant with him, and gave him the priesthood of the nation, and made him blessed in glory,E con lui fermò un patto eterno, e a lui diede il sacerdozio della nazione, e lo fece beato, e glorioso:He established vnto him an euerlasting testament, and gaue him the priesthood of the nation, and made him blessed in glorie,Statuit ei testamentum æternum, / et dedit illi sacerdotium gentis, / et beatificavit illum in gloria: 9And he girded him about with a glorious girdle, and clothed him with a robe of glory, and crowned him with majestic attire.E gli messe a' fianchi cingolo di gloria, e lo abbigliò di vestimenti gloriosi, e lo onorò di maestosi ornamenti,and he girded him about with a girdle, and put vpon him a robe of glorie, and crowned him in furniture of power.et circumcinxit eum zona gloriæ, / et induit eum stolam gloriæ, / et coronavit eum in vasis virtutis. 10He put upon him a garment to the feet, and breeches, and an ephod, and he compassed him with many little bells of gold all round about,E gli diede la veste talare, e le brache, e l'ephod, e gli mise attorno i molti sonagli di oro,Garments to the feete, and breches, and an Ephod he put vpon him, and compassed him with litle belles of gold very manie round about,Circumpedes, et femoralia, et humerale posuit ei: / et cinxit illum tintinnabulis aureis plurimis in gyro: 11That as he went there might be a sound, and a noise made that might be heard in the temple, for a memorial to the children of his people.Perché facesser rumore mentr'ei si moveva, e il rumore si sentisse nel tempio per risvegliar la memoria ne' figliuoli del popol suo.to geue a sound in his going, to make sound heard in the temple for a memorie to the children of his nation.dare sonitum in incessu suo, / auditum facere sonitum in templo / in memoriam filiis gentis suæ. 12He gave him a holy robe of gold, and blue, and purple, a woven work of a wise man, endued with judgment and truth:Il razionale santo, lavoro tessuto di oro, e di jacinto, e di porpora da un uomo saggio dotato di vera prudenza:An holie robe, of gold, and hyacinthe, and purple, a wouen worke, of a wiseman, indued with iudgement and truth:Stolam sanctam auro, et hyacintho, et purpura, / opus textile viri sapientis, judicio et veritate præditi: 13Of twisted scarlet the work of an artist, with precious stones cut and set in gold, and graven by the work of a lapidary for a memorial, according to the number of the tribes of Israel.Opera artificiosa fatta di fila torte di cocco con pietre preziose incastrate in oro scolpite da industre incisore tante in numero, quante erano le tribù, di Israele, e per memoria di esse.Of twisted scarlet the worke of an artificer, with precious stones figured in the closure of gold, and grauen by the worke of a lapidarie for a memorial, according to the number of the tribes of Israel.torto cocco opus artificis / gemmis pretiosis figuratis in ligatura auri, / et opere lapidarii sculptis, / in memoriam secundum numerum tribuum Israël.
14And a crown of gold upon his mitre wherein was engraved Holiness, an ornament of honour: a work of power, and delightful to the eyes for its beauty.Una corona di oro sopra la sua mitra, dove era scolpito il sigillo di santità ornamento di onorificenza, di insigne lavoro, che rapiva gli occhi colla sua bellezza.A crowne of gold vpon his miter grauen with a seale of holines, and the glorie of honour: a worke of power, and the adorned desires of the eies.Corona aurea super mitram ejus / expressa signo sanctitatis, et gloria honoris: / opus virtutis, et desideria oculorum ornata. 15Before him there were none so beautiful, even from the beginning.Cose sì belle non si videro prima di lui dalla fondazione del mondo.There were none such so faire before him, euen from the beginning.Sic pulchra ante ipsum non fuerunt talia / usque ad originem. 16No stranger was ever clothed with them, but only his children alone, and his grandchildren for ever.Nissuno straniero se ne vesti, ma solamente i figliuoli di lui, e i soli nipoti di lui in tutti i tempi.No stranger was clothed with them, but only his children alone, and his nephewes for euer.Non est indutus illa alienigena aliquis, / sed tantum filii ipsius soli, / et nepotes ejus per omne tempus. 17His sacrifices were consumed with fire every day.I suoi sagrifizj furono ogni dì consunti sul fuoco;His sacrifices were consumed with fire euerie day.Sacrificia ipsius / consumpta sunt igne quotidie. 18Moses filled his hands and anointed him with holy oil.Mosè empiè le sue mani, e lo unse con olio santo.Moyses filled his handes, & anoynted him with holie oile.Complevit Moyses manus ejus, / et unxit illum oleo sancto. 19This was made to him for an everlasting testament, and to his seed as the days of heaven, to execute the office of the priesthood, and to have praise, and to glorify his people in his name.Fu eterno come i giorni del cielo il patto fermato con lui, e colla sua stirpe, che esercitasser le funzioni sacerdotali, e cantasser le laudi (di Dio); e benedicessero nel nome di lui il popol suo.It was made vnto him for an euerlasting testament, and to his seede as the daies of heauen, to doe the function of priesthood, and to haue praise and to glorifie his people in his name.Factum est illi in testamentum æternum, / et semini ejus, sicut dies cæli, / fungi sacerdotio, et habere laudem, / et glorificare populum suum in nomine ejus. 20He chose him out of all men living, to offer sacrifice to God, incense, and a good savour, for a memorial to make reconciliation for his people:Lo elesse (Dio) tra tutti i viventi ad offerire i sagrifizj, e gli incensi di odor soave per farlo ricordare del popolo, e renderlo a lui placato:He chose him of al that liued, to offer sacrifice to God, incense, and good odour, for a memorial to pacifie for his people:Ipsum elegit ab omni vivente, / offerre sacrificium Deo, incensum, et bonum odorem, / in memoriam placare pro populo suo:
21And he gave him power in his commandments, in the covenants of his judgments, that he should teach Jacob his testimonies, and give light to Israel in his law.E gli diede autorità intorno a' suoi precetti, e leggi, e i giudizj per insegnare a Giacobbe i comandamenti, e per dare a Israele l'intelligenza della sua legge.and he gaue them power in his preceptes, in the testaments of his iudgementes, to teach Iacob his testimonies, and in his law to geue light to Israel.et dedit illi in præceptis suis potestatem, / in testamentis judiciorum: / docere Jacob testimonia, / et in lege sua lucem dare Israël. 22And strangers stood up against him, and through envy the men that were with Dathan and Abiron, compassed him about in the wilderness, and the congregation of Core in their wrath.Ma essendosi mossi contro di lui uomini estranei, e per astio, e per mal talento essendo andati a investirlo nel deserto quelli, che erano con Dathan, e Abiron, e i fazionari di Core,Because strangers stood against him, and for enuie men compassed him about in the desert, they that were with Dathan and Abiron, and the congregation of Core in anger.Quia contra illum steterunt alieni, / et propter invidiam circumdederunt illum homines in deserto, / qui erant cum Dathan et Abiron, / et congregatio Core in iracundia. 23The Lord God saw and it pleased him not, and they were consumed in his wrathful indignation.Il Signore, veduto ciò ne ebbe dispetto, e coll'impetuoso suo sdegno li distrusse.Our Lord God saw, and it pleased him not, and they were consumed in the violence of wrath.Vidit Dominus Deus, et non placuit illi, / et consumpti sunt in impetu iracundiæ. 24He wrought wonders upon them, and consumed them with a flame of fire.Fece orrendi prodigi contro di loro, e nelle ardenti fiamme li annichilò.He did prodigious thinges vnto them, and consumed them in flame of fire.Fecit illis monstra, / et consumpsit illos in flamma ignis. 25And he added glory to Aaron, and gave him an inheritance, and divided unto him the firstfruits of the increase of the earth.E di nuova gloria ornò Aronne; e gli assegnò l'eredità, e gli diede le primizie de' frutti della terra.And he added glorie to Aaron, and gaue him an inheritance, and diuided vnto him the first fruites of the increase of the earth.Et addidit Aaron gloriam, / et dedit illi hæreditatem, / et primitias frugum terræ divisit illi. 26He prepared them bread in the first place unto fulness: for the sacrifices also of the Lord they shall eat, which he gave to him, and to his seed.Preparò ad essi abbondante sostentamento mediante le primizie, e oltre a ciò eglino mangeranno de' sagrifizj del Signore dati a lui, e alla sua stirpe.He prepared them bread in the first vnto satietie: for the sacrifices also of our Lord they shal eate, which he gaue to him, and to his seede.Panem ipsis in primis paravit in satietatem: / nam et sacrificia Domini edent, / quæ dedit illi et semini ejus.
27But he shall not inherit among the people in the land, and he hath no portion among the people: for he himself is his portion and inheritance.Ma egli non ha possessione nella terra delle genti, e non gli fu data porzione tralla sua gente, perché Dio è sua porzione, e sua eredità.But he shal not inherite the nations in the land, and he hath no part in the nation: for himself is his portion & inheritance.Ceterum in terra gentes non hæreditabit, / et pars non est illi in gente: / ipse est enim pars ejus, et hæreditas. 28Phinees the son of Eleazar is the third in glory, by imitating him in the fear of the Lord:Phinees Figliuolo di Eleazaro è il terzo in tanta gloria, imitatore di Aronne nel timore del Signore:Phinees the sonne of Eleazar is the third in glorie, in imitating him in the feare of our Lord:Phinees, filius Eleazari, tertius in gloria est, / imitando eum in timore Domini, 29And he stood up in the shameful fall of the people: in the goodness and readiness of his soul he appeased God for Israel.E collo star costante nella ignominia della nazione: egli colla bontà, e risoluzione del suo cuore rendette placato Dio a Israele.and to stand in the reuerence of the nation: in the goodnes and alacritie of his soule he pacified God for Israel.et stare in reverentia gentis: / in bonitate et alacritate animæ suæ placuit Deo pro Israël. 30Therefore he made to him a covenant of peace, to be the prince of the sanctuary, and of his people, that the dignity of priesthood should be to him and to his seed for ever.Per questo Dio fece con lui un patto di pace, lo fece principe delle cose sante, e del suo popolo, e che egli, e la sua stirpe possedesse la dignità sacerdotale in eterno.Therefore did he establish vnto him a couenant of peace, to be the prince of the holies, and of his nation, that the dignitie of priesthood should be to him and to his seede for euer.Ideo statuit illi testamentum pacis, / principem sanctorum et gentis suæ, / ut sit illi et semini ejus sacerdotii dignitas in æternum. 31And a covenant to David the king, the son of Jesse of the tribe of Juda, an inheritance to him and to his seed, that he might give wisdom into our heart to judge his people in justice, that their good things might not be abolished, and he made their glory in their nation everlasting.Così fu il patto con David re figliuolo di Jesse della tribù di Giuda, facendo erede del regno lui, e il suo seme, affine e di riempiere di sapienza i nostri cuori, e perché il suo popolo sia governato con giustizia, affinché non si perda la sua felicità. Egli ha renduta eterna la loro gloria presso la loro nazione.And the testament to Dauid king, the sonne of Iesse of the tribe of Iuda, and inheritance to him and to his seede, that he might geue wisdom into our hart to iudge his nation in iustice, that their good thinges might not be abolished, & their glorie in their nation he made euerlasting.Et testamentum David regi filio Jesse de tribu Juda, / hæreditas ipsi et semini ejus: / ut daret sapientiam in cor nostrum, / judicare gentem suam in justitia, / ne abolerentur bona ipsorum: / et gloriam ipsorum in gentem eorum æternam fecit.
45:1
Worthington
Men. Pharao, Jethro, and the whole nation of the Hebrews, whom he governed as a father, being the mildest of men, Numbers 12:23.[3.?] His life was a continued miracle, and he was honoured more than any prophet, (ibid. vi.[Numbers 12:7.?], and Acts vii.; Calmet) seeing God's works more clearly, but not his substance, Exodus xxxiii. (Worthington)
45:2
Saints, patriarchs or angels, as he saw God face to face.
Enemies. The Egyptians, Amalecites, and all who rebelled against God.
Cease. Removing the scourges which he had inflicted. His serpent devoured those of the magicians, who were confounded before him.
45:3
Kings. Pharao, Og, etc.
Glory, when he had passed by, Exodus 33:22.
45:4
Meekness, giving him these necessary qualifications to rule a rebellious people, ver. 1.
45:5
Heard. Greek, "made him hear his voice."
45:6
Face, familiarly.
Calmet
Life, by observing which, the Hebrews might live. Thus the trees of life and of knowledge were a sort of remedy against death and ignorance, Genesis 2:9. (Calmet)
45:7
His. Greek, "holy, like to himself his brother of the," etc. (Haydock) (Psalm 105:16.)
Calmet
He was the interpreter of Moses, and honoured with the high priesthood. Aaron and his posterity were bound to be faithful to the law, ver. 19. (Calmet)
Their priesthood was to last till Christ appeared, a priest forever of the order of Melchisedech.
45:9
Robe. Literally, "stole," (Haydock) which was a long robe, used in the East by both sexes.
Calmet
Crowned. Greek, "confirmed" him in his dignity. (Calmet)
45:10
Calmet
To the. Greek, "enclosing his legs, (Haydock; breeches, Calmet) and the robe hanging down to the feet, (podere) and the garment over the shoulders," (Haydock, ephod) which met at the breast, where the rational was fixed. See Exodus xxviii. (Calmet)
Many. Greek, "spheres, (Haydock; or pomegranates, Exodus 28:23.; Calmet) with many little bells," (Haydock) to admonish the people of his coming.
45:12
Calmet
Man. Beseleel, who made the greatest part. (Calmet)
Haydock
Greek, "of an embroiderer, with the rational of judgment, and the signs (manifestation. Calmet) of truth. (Haydock)
Calmet
Thus the Septuagint commonly describe the Urim and Thummim, Exodus 28:6. (Calmet)
45:13
Haydock
Tribes. Greek, "sons." (Haydock)
Their names were engraven on 12 stones.
45:14
Calmet
Holiness, or "holy to the Lord," Exodus xxviii. (Calmet)
Haydock
Work. Greek, "works very rich." (Haydock)
Calmet
This regards all his attire. The high priest only used it in the temple, on grand festivals. (Calmet)
45:17
Haydock
His. Complutensian Greek, "their." (Haydock)
Some of the ordinary priests offered the daily holocausts.
45:18
Filled. Consecrated, Leviticus 8:26.
45:19
Calmet
Testament. It prefigured that of Christ, which lasts for ever, Hebrews vii. (Calmet)
Haydock
Execute. Greek, "serve him, both by executing the priestly office, and by blessing the people," etc. (Haydock)
This was one of the high priest's functions, Numbers 6:23. The rest might offer sacrifice and incense, except on the day of expiation, (Leviticus xvi.) and on solemn festivals, though the Scripture is silent on the latter head.
45:21
Law. The most important causes were to be tried before the high priest, who, with his brethren, were the interpreters of the law, Matthew 2:6.
45:24
Fire. Thus consuming 250 men, Numbers 16:30.
45:26
Eat. The skin of holocausts was alone given to the priests.
45:27
Calmet
People. Having only 2,000 cubits round their cities, Numbers xxxv. The priests were thus interested to keep the people to their duty, as their own subsistence depended on the devotion and gifts of the latter. (Calmet)
Worthington
They had no distinct territory, like the rest of the tribes. (Worthington)
45:28
Imitating. Greek, "by shewing a zeal in the fear of the Lord," Numbers 25:11.
45:31
Calmet
That he. Or so he made a covenant with Aaron, that he, etc. (Calmet)
Greek, "and (Grabe puts according to) the covenant made to David....that the king's son successively should alone inherit, the inheritance of Aaron was for his posterity. May he impart wisdom to your heart," etc.
Haydock
He made. Greek, "glory during their age." (Haydock)
Haydock
The sacred writer pours forth this prayer for God's ministers, (Calmet) that their good things and glory may never end, as long as the Jewish dispensation should last. He is equally solicitous for the priesthood as for the sceptre of David. In both the families of Aaron and of David children succeeded to their father's dignity, and God had made a covenant for that purpose. (Haydock)
Worthington
David assisted the priests, and greatly advanced God's service, 1 Paralipomenon 23. (Worthington)
Haydock
His eulogy is given [in] Ecclesiasticus 47.; and he is here only mentioned (Calmet) as a comparison. (Haydock)
45:1
Concordanza Exo. 3.
45:4
Concordanza Num. 12.
45:6
Moyses saw Gods workes more clerely then other Prophets, yet saw not his substances, as is noted. Exo. 33.
45:8
Aarons priesthood continued so long as Moyses law: that was til Christ. And now the priesthood according to the order of Melchisedech continueth to the end of the world.
Concordanza Exo. 28.
45:17
Concordanza Leuit. 8.
45:22
Concordanza Num. 16.
45:27
The tribe of Leui had not a portion of inheritance separate from the iest, but had tithes, first fruites, and oblations for their temporal prouision
45:28
Concordanza Num. 25.
45:31
King Dauid gaue special assistance to the Priestes, and greatly aduanced Gods seruice 1. Paral 23. •• •.
45:12
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 22.7
… And very truly; for that had communion with devils, but this, with God. Thou hast anointed my head with oil . With oil He anointed thine head upon thy forehead, for the seal which thou hast of God; that thou mayest be made the engraving of the signet, Holiness unto God
45:1
Tropologice, S. Bernardus hanc sententiam adaptat sancto, uti nomine, sic et re, Benedicto, serm. De eo: «Dilectus sane Deo, inquit, et hominibus, cujus non sola præsentia in benedictione fuit, sicut sunt multi dilecti Deo soli, quia soli Deo jam cogniti; sed et memoria ejus etiam nunc in benedictione est. Nam et usque hodie in triplicem amoris Dominici confessionem, triplici hoc fructu pascit Domini gregem. Pascit vita, pascit doctrina, pascit intercessione. Per quem incessanter adjuti fructificate et vos charissimi; quoniam in hoc positi estis, ut eatis et fructum afferatis.»
45:2
capite præcedenti celebratis; græce ὡμοίωσεν αὐτὸν δόξῃ ἁγίων, id est similem fecit gloriæ sanctorum. Ita Complutensia, Romana, Tigurina: Hunc gloriæ sanctorum (Vatablus: hunc gloria sanctis) æquiparavit; alii: Assimilavit eum gloria sanctis. Magna hæc est laus Moysis, quod tanta ejus sit gloria, ut gloriæ et gloriosis factis donisque summorum Patriarcharum, Abrahæ, Isaac et Jacob æquiparetur. Secundo, quod «magnificavit eum in timore inimicorum,» quia per Mosen tot prodigia in Ægypto et in deserto patrantem Deus incussit ingentem timorem et pavorem Pharaoni, Ægyptiis, Amalecitis, cæterisque Chananæis Hebræorum inimicis. Unde Tigurina vertit: Effecit eum magnum terrendis hostibus; alii proprie: Magnum eum fecit terroribus hostium, græce enim est in plurali, ἐν φόβοις, id est in timoribus vel terroribus. Timebant enim Ægyptii et gentes Moysen, quasi fulmen, et quasi Jovem suum tonantem et fulminantem, dum tonitribus, fulminibus, ignibus, grandinibus, cæterisque plagis prece a Deo elicitis verberabat Ægyptum. Unde audiit a Deo: «Constitui te Deum Pharaonis,» Exod. vii, 1. Quæ verba explicans S. Ambrosius, lib. De Paradiso, cap. ii, hanc eorum moralem dat causam: «Etenim, inquit, victor passionum omnium, nec ullis captus sæculi illecebris, qui omnem istam secundum corpus habitationem cœlestis puritate conversationis obduxerat, mentem regens, carnem subjiciens, et regia quadam auctoritate castigans, nomine Dei vocatus est, ad cujus similitudinem se perfectæ virtutis ubertate formaverat. Et ideo non legimus de eo sicut de cæteris; quia deficiens mortuus est, sed, per verbum Dei mortuus est; Deus enim neque defectionem aut diminutionem patitur, neque adjectionem capit. Unde et addit Scriptura: Quia nemo scit sepulturam ejus usque in hodiernum diem, ut translationem magis quam interitum intelligat.» Tertio, quod «in verbis suis» (græce αὐτοῦ, id est ejus, scilicet Mosis) Deus «monstra placavit;» græce σημεῖα κατέπαυσε, id est signa vel portenta quiescere et cessare fecit; quia monstrosas et portentosas plagas ad preces Mosis inflictas, ejusdem prece sedabat et auferebat Deus, uti ranarum plagam sedavit, Exod. viii, 9. Contrarie Tigurina: Per hujus jussa, inquit, designavit miracula, ut to κατέπαυσε, quod alii vertunt cessare fecit, respondeat Hebr. הניח heniach, quod etiam verti potest, demisit, depexit, nisi malis solvit præstigias magorum Pharaonis, inquit Vatablus. Virga enim Mosis conversa ab eo in serpentem, devoravit virgas magorum ab eis pariter conversas in serpentes, Exod. vii, 12. Heniach enim significat quiescere fecit, posuit, demisit, deposuit; ut sensus sit: Moses fecit signa, id est plagas decem, quiescere in Ægypto, id est plagas has demisit in Ægyptum, ut illam occuparent, in eaque quiescerent. Sic enim ranæ, ciniphes, locustæ, grandines, et tenebræ jussu Mosis occuparunt totam Ægyptum. Utrumque verum, utrumque magnificum et gloriosum Moysi; et utrum majus sit, incertum; tam enim gloriosum fuit Moysi plagas cœlestes ad nutum inhibere et sistere, quam easdem evocare et infligere. Quare Moyses fuit «miraculorum epilogus,» uti docet Nazianzenus, orat. 1. Porro Pomponius Lætus: «Monstrum, inquit, a monendo dictum est, velut monestrum, quod monstret futurum, et moneat voluntatem deorum; quod etiam prodigium, velut prædictum; et portentum, quod portendat; et ostentum, quod ostendat» rem novam prænuntiam futuri. Sic et Isidorus, lib. xi Origin. cap. iii, nisi quod «prodigia» interpretetur quod «porro dicant,» id est futura prædicant. Sic Xerxi vulpes ex equa genita, regnum ejus dissolvi portendit. Sic plagæ hæ Moysis erant monstra, quia portendebant et monstrabant, imo efficiebant imminens Ægypto et Pharaoni exitium.
45:4
Numer. xii. Moyses enim fidelissime Dei mandata apud populum exsequebatur. Per lenitatem intellige mansuetudinem, de qua ibidem dicitur: «Erat Moyses vir mitissimus,» etc. Et, id est idcirco, scilicet ob tantam Moysis fidelitatem et mansuetudinem, Deus «elegit eum ex omni carne;» quia ex omnibus hominibus eum unum delegit, qui esset legatus Dei ad Pharaonem, atque dux et moderator Israelis, eumque in manu potenti educeret ex Ægypto in terram promissam. Ad hæc enim fidelitas erga Deum, et lenitas erga proximos, maxime aptum efficiunt hominem; sic enim debemus esse lenes in proximum, ut tamen simus fideles Deo, nec ob nimiam lenitatem ejus offensas et injurias in Deum dissimulemus. Sic vicissim debemus fideles esse Deo, ut tamen non simus nimis rigidi, sed lenes in proximum, ut leniter ejus infirmitatem toleremus, lapsus erigamus, vacillationem solidemus. Unde Tigurina vertit: Sanctum reddidit hunc fide et placabilitate, et ex omnibus elegit mortalibus; alii: Fide et mansuetudine sanctificavit ipsum, et elegit eum ex omnibus hominibus. Igitur sicut Saul a Deo electus fuit in regem, quia non erat eo vir melior in Israel, I Reg. x, et sicut Petrus electus fuit in pontificem, quia maximæ erat charitatis, Joan. ult.; sic et Moyses ex omnibus hominibus electus fuit dux populi, quia non erat eo sanctior nec aptior. nepos, sic definit: «Mansuetudo, ait, est constitutio animæ adversus iræ impetum immobilis, moderata temperies animæ.» Rursum sancta fidelium lenitas est charitas, vel certe charitatis comes, juxta illud Pauli: «Charitas patiens est, benigna est,» I Corinth. xiii. Sanctus Eliæ apparuit, non in tonitru, non in fulgure, non in terræ motu, sed in sibilo auræ tenuis, III Reg. cap. xix, 12. Quocirca Ruffinus, Præfat. in Vitas Patr., agens de priscis anachoretis Sanctisque eximiis, prophetiæ et miraculorum dono illustribus: «Tantæ namque, inquit, in eis est fides, quod etiam montibus ut transferantur, valeant imperare. Sunt ergo ornati moribus, quieti, lenes, tranquilli, et charitatis vinculo velut quadam germanitate constricti.» Ita S. Bernardus, serm. De S. Malachia, docet eum his duabus alis ad sanctitatem evolasse, fide in prosperis, lenitate in adversis tolerandis: «In fide, ait, et lenitate ipsius sanctum fecit illum. Fide calcabat mundum, Joanne attestante, qui ait: Hæc est victoria, quæ vincit mundum, fides nostra, I Joan. v. Nam in spiritu lenitatis dura quælibet et adversa æquo animo tolerabat. Hinc quidem post Christum fide calcabat maria, ne caperetur illecebris; inde in patientia sua possidebat animam suam, ne molestiis frangeretur. De his enim duobus habes in Psalmo xc, casuros a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis, quod multo plures prosperitatis fallaciæ, quam adversitatis flagella dejiciant.» Idem, in Vigilia Nativit. serm. 5: «Sanctificamini hodie, et estote parati: sanctificamini, inquit, magis ac magis de virtute in virtutem proficiendo, et estote parati perseverando. In quibus tamen sanctificabimur? Legi de quodam dicente Scriptura: Quoniam in fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum; neque enim hominibus sine lenitate, non plus quam Deo sine fide placere possibile est.» Præclare S. Chrysostomus, homil. 6 in Acta: Non ita statim, inquit, medicus febricitantem a febribus liberarit sua cura, ut longanimus vir iracundum et præ iræ flagrantem, apprehensum refrigerabit per spiritum propriorum sermonum. Et quid de medicis dico? Neque ferrum ignitum et aquæ intinctum ita statim calorem amittit, sicut si incidat in animam longanimem homo iracundus.» Et mox: «Nam mansuetus quidem sibi ipsi est dulcis et aliis utilis; iracundus vero et sibi insuavis et aliis damnosus.» Idem, serm. De mansuetud. tom. v, docet mansuetum in domo, in Ecclesia, in civitate esse id quod sunt nervi in corpore, eum esse imitatorem Christi et similem Deo. fuit Moyses, quorum quo major est celsitudo, eo admirabilior est animi demissio et mititas. Quocirca Marcus Antoninus Imperator, apud Lampridium, Spartianum et alios clementiam celebrans: «Hæc, inquit, Cæsarem deum fecit, hæc Augustum consecravit, hæc patrem tuum (Faustinam conjugem alloquitur) Pii nomine ornavit.» Et Plinius, in Panegyrico Trajani: «Quoniam armis, inquit, arma irritantur, metusque et terror infirma sunt vincula charitatis.» Et rursus: «Male vim suam potestas aliorum contumeliis experitur, male terrore concussio acquiritur, longeque valentior amor ad obtinendum, quod velis, quam timor; ideoque melius fides quam ferrum tuetur principem, plusque diligi quam timeri Cæsarem deceat.» Hac de causa S. Ambrosius, lib. I Offic. cap. xxii, ita sancit: «Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensa.» Vide eumdem, lib. II Offic. cap. vii, ubi Moysen exemplum mansuetudinis statuit. Verba ejus recitavi, cap. iii, 19; et S. Augustinum, De Sacra Virgin. cap. xxxv: «Mensura, ait, humilitatis cuique ex mensura ipsius magnitudinis data est.» Sic etiam hunc locum interpretatur Origenes, tract. 24, in cap. xxii Matth., probatque exemplo Christi: «Quantum enim, inquit, fuerat magnus, tantum se humiliavit.» Hujus rei similitudinem affert Guilielmus Paradinus, De Instit. princip.: «Sol enim, inquit, cum est altissime provectus in Zodiaco, tum tardissimi motus est: ita quo fortuna te subvexit altius, hoc oportet animo leniori minusve feroci esse.» Quocirca Chilonius, apud Laert., lib. I, cap. iv, potentiæ adjungendam mansuetudinem aiebat: «Ut a suis, inquit, princeps non tam metum extorqueat, quam imperet reverentiam; reverentiæ comes est amor, metus odium: amari autem non solum honestius est, verum etiam tutius.» Idem extende ad viros sapientia et virtute excelsos: hi enim si comites sint et humiles, longe erunt excelsiores, Deo et hominibus gratiores, ac diabolo formidabiliores. Nam, ut ait S. Chrysostomus, in illud Isaiæ, vi: Vidi Dominum, hom. 4: «Sicut nautæ qui vacuam habent navem, non metuunt piratarum insultum, sed qui habent onustam; piratæ enim eo properant, ubi aurum, ubi argentum, ubi lapides pretiosi sunt: sic diabolus non facile persequitur peccatorem, sed justum, ubi multæ sunt opes; quanto major es, tanto magis submitte teipsum.» Moysi in lenitate, æque ac zelo, similis fuit S. Philastrius Episcopus Brixiensis, coævus S. Ambrosio et S. Augustino, qui eum dilaudat, epist. ad Quodvultdeum. Unde S. Gaudentius, S. Philastrii in episcopatu successor, hoc de eo edidit encomium: «Philastrius universum Romani orbis ambitum peragrans, quasi alter Paulus Dominicum seminat verbum, ut eo populorum pectoribus insito, omne martyrii genus pro Christo libentissime tolerare universi pollicerentur. Cumque adversus Gentiles, Judæos et hæreticos prædicasset, pluribus ad orthodoxæ fidei cultum revocatis, quorumdam infidelium verberibus affectus, non multo post ceu Dominica passione stigmatizatus, felicior animam Deo restituit. Quapropter reminiscamur, vehemens ille Philastrii patris nostri ardor quantam possederit in sanctis moribus lenitatem, illa celsitudo scientiæ quanta fuerit humilitate sublimis, illa divinarum rerum peritia quam fuerit ignara terrestrium. Erat enim humanæ gloriæ nescius, acer divini honoris exactor, non quærens quæ sua erant, sed quæ Jesu Christi; amicitias sæculi et officia mundana contemnens, servitio Dei jugiter adhærebat. Erat idem Sanctus ira brevis, indulgentia facilis, superans patientia, humanitate devincens, in corripiendo districtus, in relaxando absolutus, liber in agendo, omni ætati et conditioni et sexui mira benignitate communis, humillimis quibuscumque conjunctus.»
45:5
Si tamen ad eamdem personam hæc omnia præterita referre malis, puta ad Deum; sensus erit, q. d. Deus elegit Moysen ex omni carne, ut liquet ex effectu. Nam ob hanc Moysis electionem et dilectionem Deus audivit eum, id est vocem ipsius, cum ipse orans pro toto populo, jam internecioni ob adoratum vitulum aureum a Deo addicto, eidem suis precibus et meritis veniam impetravit, Exodi xxxii. Prior sensus magis videtur appositus, tum Græcis, tum iis quæ sequentur; quem exprimens Tigurina sic vertit: Vocem suam huic edidit audiendam, induxitque eum in nebulam. viri sanctitate et contemplatione eximii, ut in ea Deum habitantem per umbram cernerent et audirent. De caligine hac vide S. Dionysium, De Divinis nominibus. Hinc disce illud: «Mereberis Deum, si homines fugeris.» Præclare S. Gregorius Nazianzenus, orat. 1: «Nihil, inquit, mihi tam optandum cuiquam esse videbatur, quam ut occlusis sensibus, atque extra mundum carnemque positus, et in seipsum collectus, nec nisi quantum necessitas exigit, quidquam humanarum rerum attingens, atque secum ipse et cum Deo colloquens, superiorem in rebus quæ sub aspectum cadunt, vitam agat, divinasque species puras semper, nec terrenis ullis et errantibus formis admixtas, in seipso circumferat; Deique et rerum divinarum purum omnino speculum sit, in diesque efficiatur, ac lucem per lucem assumat, clariorem videlicet per obscuriorem; jamque futuri ævi bonum percipiat, et cum angelis versetur, ac licet in terris sit, terram deserat, atque a Spiritu sursum collocetur.»
45:6
Tertio, legem vocat «testamentum,» id est pactum; quia lex est conditio pacti inter Deum et homines initi. Pepigerat enim Deus cum Abraham, Isaac, Jacob, Moyse et Hebræis se eis fore Deum, id est patrem, tutorem et provisorem, hac conditione, si ipsi leges suas servarent, eique se servos fideles exhiberent. Quarto, legem vocat «judicia,» quia lex statuit et præscribit id quod æquum et justum est, ac secundum illam judices omnes in judiciis judicare debent; quare cum inter Hebræos erant lites, hæ omnes secundum legem et per legem judicandæ et dirimendæ erant. Unde Tigurina vertit: Huic præcepta coram tradidit, legem vitæ scientiæque ut pactum edoceret Jacob, et jus suum Israelem. Idem ergo est pactum, quod jus sive judicium; sicut idem est Jacob, qui Israel: Hebræi enim a suo Patriarcha, qui dictus est Jacob et Israel, nunc Jacob, nunc Israel vocantur: posterius ergo hemistichium explicat prius more Hebræo. Nonum est hoc encomium Moysis, quod fuit legislator divinus: legem enim, quam dedit Hebræis, ex ore Dei accepit. Præclare S. Gregorius Nazianzenus, orat. 6: «Quis legislatorum, inquit, illustrissimus? Moyses; quis sacerdotum sanctissimus? Aaron: non minus pietate, quam corporibus fratres; vel potius ille quidem Pharaonis Deus, et Israelitarum antistes et legislator, et nubem ingrediens, et divinorum mysteriorum spectator, et præsul, et tabernaculi illius verus fabricator, quod a Deo, non ab homine constructum est: ambo autem æque sacerdotes, Psalm. xcviii: Moyses enim, ait ille, et Aaron inter sacerdotes ejus. Ille principum princeps, et sacerdotum sacerdos, Aarone pro lingua utens, ipsique vicissim in iis rebus operam navans quæ ad Deum pertinebant: hic illi statim secundus, alios autem dignitate et propinquitate ad Deum longe antecedens. Ambo Ægyptum vexantes, mare scindentes, Israelem trajicientes, hostes demergentes, panem superne trahentes, aquam hominum fidem superantem in deserto partim profundentes, partim edulcantes. Ambo per sanctam manuum extensionem, sublimiorisque mysterii figuram Amalecitas opprimentas. Ambo ad promissam terram duces viæ se præbentes, ac properantes. Ecquid hac imagine notius apertiusque cogitari potest?» Fuit ergo Moyses divinarum auctor legum, et divinitatis quasi vicarius; ille sacerdotum princeps, et sacerdos principum; ille maris et ventorum imperator; ille fontium, fluminum, nubis, ignis, cœli temperator; ille naturæ dominus, et miraculorum omnium opifex: ille tyrannorum domitor, et Pharaonis Deus. Plura de Moyse dixi, in Proœmio Pentateuchi.
45:7
In Græco non est ὕψωσε, id est extulit simpliciter, sed composite, ἀνύψωσεν, id est sursum extulit, superexaltavit, in sublime evexit. Syrus: Et exaltavit sicut illum sanctum Aaron de tribu Levi. In republica enim divina, ideoque summa est dignitas sacerdotii: sacerdos enim negotia reipublicæ tractat cum Deo, estque quasi internuntius inter Deum et populum, ut tam Deum populo quam populum Deo conciliet. Quocirca S. Ambrosius, De Dignit. sacerdot. cap. iii, asserit «nihil esse in hoc sæculo excellentius sacerdotibus, nihil sublimius Episcopis reperiri.» Idem, in Levit. cap. x, ad Simplicianum: «In causa prophetiæ, inquit, Moyses præfertur sicut Propheta: ubi autem causa et munus et officium sacerdotii est, præfertur Aaron sicut sacerdos.» Hinc Aaron typum gessit Christi pontificis, uti idem ait, lib. II De Fide ad Gratian. sub initium. Rursum «sanctum,» id est Deo sacratum sanctumque sacerdotem: sic enim omnis sacerdos, quia Deo dicatus et consecratus, vocatur «sanctus,» etsi ob pravam vitam sit sceleratus. Hic tamen titulus eum assidue commonefacit, ut sicut officio, sic et vita sit sanctus. Unde S. Ambrosius, De Dignit. sacerd. cap. iii: «Digne, inquit, noscamus quod sumus: et quod sumus professione, actione potius quam nomine demonstremus: ut nomen congruat actioni, actio respondeat nomini; ne sit nomen inane, et crimen immane; ne sit honor sublimis, et vita deformis; ne sit deifica professio, et illicita actio; ne sit religiosus amictus, et irreligiosus provectus; ne locutionem simulemus columbinam, et mentem habeamus caninam; ne professionem monstremus ovinam, et ferocitatem habeamus lupinam.»
45:8
tractarit: sic et eamdem communicavit fratri ejus Aaroni, quando jussit eum cum Mose ascendere in verticem montis Sina, ubi Deus gloriam suam videndam exhibebat, Exod. cap. xix, vers. 24. Verum pro gloria, græce est εὐκοσμία, id est ornatus et vestitus compositus, mundus et elegans. «Gloriam» ergo vocat ornatum vestium sacerdotalium et pontificalium, qui Aaronem gloriosum et quasi beatum efficiebat. Sensus ergo est, q. d. Deus Aaronem quasi felicem et beatum effecit tam glorioso sacerdotio, ejusque amictu et ornatu ita splendido et magnifico. Unde explicans subdit: ET CORONAVIT EUM IN VASIS VIRTUTIS, — id est instrumentis vestium eximiis, quibus ejus «virtus,» id est potestas, robur et auctoritas pontificalis declaretur, ob quam omnes eum honorabant, colebant et metuchant. Græce est, ἐστερέωσεν αὐτὸν ἐν σκεύεσι δόξης, firmavit eum in vasis fortitudinis; alii: roboravit eum vestibus roboris; Syrus, honoravit eum vestibus roboris. Nota, «Vasa» Hebræi vocant quælibet instrumenta, ac nominatim vestes, apparatus, ornamenta. Sic, Deut. xxii, 5, dicitur: «Non induetur mulier veste virili,» hebraice כלי איש kele isch, id est vasis viri. Xenophon, lib. iv Pædiæ Cyri, τὰ τῶν ἵππων σκεύη vocat ornamenta et stragula equorum. Imo σκεῦος feminine, idem est quod habitus, vestitus, cultus, ornatus, gestamen; et σκευάζω idem est quod apparo, compono, vestio, adorno, concinno, induo, instruo. Rursum to virtutis (hebraice חיל chail) id est roboris, potestatis, majestatis, auctoritatis; item opulentiæ, divitiarum: opes enim efficiunt hominem potentem. Unde Tigurina vertit: Instruxit eum apparatu opulento; Vatablus, eximio: vestes enim pontificis erant intextæ auro et gemmis, ideoque pretiosæ et opulentæ, ac plenæ majestatis et magnificentiæ, quæ omnia significat hebræum chail, id est virtus. Pontifex enim hoc suo magnifico ornatu repræsentabat magnificentiam et majestatem Dei, cujus erat vicarius et vices gerens in terra. Addit tertio Palacius ex Galatino, vestes pontificis vocari «virtutis,» id est roboris, quia pontifex iis indutus dabat oracula, quod est opus magnæ virtutis et potentiæ: quin et in lamina aurea præferens nomen ineffabile Jehova, subinde patrabat miracula. Ita Jaddus pontifex hisce pontificalibus indutus occurrens Alexandro Magno Judæis infenso, eum sacro horrore ita perculit, ut sibi supplicem et Judæis benevolum ef- fecerit, teste Josepho, lib. xii Antiquit. cap. viii, et de vestibus pontificis dicitur, Sap. xviii, 25: «His autem cessit qui exterminabat, et hæc extimuit.» Quarto, «virtus» accipi potest pro valore, arte, industria, ut opus virtutis sit opus affabre factum, et magna arte elaboratum: qua phrasi Itali et Galli insignem artificem vocant un vaillant homme. Mystice, Rabanus: «Vestimenta, inquit, pontificis non alia sunt, quam opera virtutum, et sapientiæ doctrina: quæ vere bonos sacerdotes ornant, cum in his conversari rite inveniuntur. Unde et hic dicitur: Coronavit illum in vasis virtutis: sapientes autem corde, quos ad faciendas easdem vestes, Deus spiritu prudentiæ replevit, ipsi sunt Prophetæ et Apostoli, cæterique doctores veritatis, qui nobis apertissime monstrant, quomodo vivere sacerdotes et ministri altaris, et qualiter docere debeant, sive exemplo suæ actionis, sive verbo exhortationis ostendunt.»
45:9
id est induendo, dicta. Sic Josephus, xv Antiquit. cap. ult., stolam pontificiam vocat pontificis amictum, de cujus custodia inter reges et præsides certatum asserit. Nota: to gloriæ ter hic repetitur, ut significetur trina, id est plena et omnimoda gloria, q. d. Amictus pontificis terque quaterque, hoc est omnimode et quaquaversum, erat gloriosus: pontifex enim non minus dignitatis ab eo mutuabatur quam beati a dotibus gloriosis, imo gloria pontificis gloriæ Beatorum erat specimen et imago, adeo ut qui viderent pontificem in habitu hoc glorioso, non tam hominem quam beatum vel angelum e cœlo lapsum, imo numen aliquod intueri sibi viderentur; uti contigit Alexandro Magno, cum ei occurrit Jaddo pontifex, teste Josepho, lib. xi Antiquit. cap. viii. Græce est, ἐνέδυσεν αὐτὸν συντέλειαν καυχήματος, id est, ut Complutensia: induit eum consummatione gloriationis; Tigurina: Perfecta magnificentia ornavit eum; alii: Vestiit eum consummata gloriatione. Unde explicans subdit:
45:10
Pro «humerale» græce est ἐπωμίς, quo nomine Septuaginta, Exod. xxv, 7, vertunt Hebræum אפוד ephod, quod erat palliolum tegens humeros usque ad renes, contextum ex filis aureis, hyacinthinis, coccineis, purpureis et byssinis, ideoque suo fulgore perstringens oculos instar caracallarum, ait S. Hieronymus, epist. ad Fabiolam. In hujus ephod medio ante pectus erat hiatus, qui implebatur Rationali quadrangulo, mira pulchritudine contexto, in quo erant duodecim lapides pretiosi, insculpti nominibus duodecim tribuum, de quibus fuse egi Exod. xxviii. Tropologice, breviter S. Gregorius, II part. Pastor. cap. iii, singula hæc moribus sacerdotis adaptat: «In sacerdotis, inquit, habitu aurum fulget, ut in eo intellectus sapientiæ principaliter emicet: cui hyacinthus adjungitur, ut per omne quod intelligendo penetrat, non ad favores infimos, sed ad amorem cœlestium surgat. Purpura permiscetur, ut sacerdotale cor in semetipso suggestiones vitiorum reprimat, eisque veluti ex regia potestate contradicat. Bis intinctus coccus adjungitur, ut omnia virtutum bona ex charitate decorentur: quæ quia Deum et proximum diligit, quasi ex duplici tinctura fulgescit. Quid vero per byssum, nisi candens decore munditiæ castitas designatur? Quæ byssus torta pulchritudini superhumeralis innectitur; quia tunc castimonia ad perfectum munditiæ candorem ducitur, cum per abstinentiam caro fatigatur.» Addit tintinnabula, quæ ex fimbria tunicæ hyacinthinæ dependebant numero 72, ait S. Hieronymus ad Fabiolam, erantque ex auro, immixta totidem malis punicis (quæ proinde hic in Græco addita sunt) contextis ex cocco, purpura, hyacintho et bysso, ita ut alternis esset tintinnabulum et malum punicum. Causam subdit: «In memoriam filiis gentis suæ,» id est ut memores essent datæ legis in Sina clangente tuba. Aut potius, q. d. Ut populus hoc pulsu recordaretur divinæ majestatis, eamque revereretur in pontifice templum ingrediente ad sacra Dei obeunda. Vide dicta Exod. xxviii, 35. Minus recte vertit Tigurina: Ad filiorum populi sui commendationem; μνημόσυνον enim memoriale et memoriam significat, non commendationem.
45:12
Stola, licet proprie sit vestis ad talos demissa, præsertim muliebris, tamen absolute quamlibet vestem significat, a στέλλω, id est vestio, induo. Hic ergo significat Rationale. Alludit enim ad Exod. xxviii, 4, ubi Septuaginta recensentes στολάς, id est vestes sanctas pontificis, primam ponunt περιστήθιον, id est pectorale, sive Rationale. Hoc ergo dicitur «stola,» id est vestis sancta, quia inter omnes uti erat pretiosissima, utpote e gemmis duodecim conflata, ita erat et sacratissima. In Rationali enim quasi habitabat Deus: nam in illo consulebatur, et per illud responsa dabat. Unde vocabatur λόγιον, id est oraculum. Sensus ergo est, q. d. Deus induit Aaronem quasi pontificem stolam sanctam, id est Rationale sanctum, quod erat opus textile ex filis aureis, hyacinthinis et purpureis contextum, a viro sapiente «judicio et veritate,» id est vera prudentia et arte ad illud texendum et ornandum prædito, puta a Beseleel, de quo dicit Deus, Exod. xxxi, 3: «Implevi eum spiritu Dei, sapientia, et intelligentia, et scientia in omni opere, ad excogitandum quidquid fabrefieri potest ex auro,» etc. Græca jam aliter habent, nimirum, λογίῳ κρίσεως δηλώσεσιν ἀληθείας, id est, Rationali judicii signis vel manifestationibus veritatis; Tigurina: pectorali judicii (Vatablus: pectorali rituali; quia, inquit, eo ritu Deum consulere jubebatur) cum doctrina et veritate. Per quæ significantur urim et tummim: hæc enim Septuaginta vertunt: δήλωσιν καὶ ἀλήθειαν, id est manifestationem et veritatem, eo quod Deus per ea pontifici se consulenti de re futura vel dubia manifestaret veritatem. Quidnam hæc fuerint fuse disputavi, Exod. xxviii, 30.
45:13
Pergit hic describere Rationalis fabricam, usum et finem, scilicet quod illud confectum erat «torto cocco,» id est ex filis coccineis tortis, duodecim gemmis auro illigatis, et incisis 12 tribuum nominibus insignitum, idque, «in memoriam secundum numerum filiorum Israel,» hoc est, ut pontifex in pectore gestans nomina duodecim tribuum Israel, memor esset se illas sinu et pectore suo debere amantissime complecti, easque omni charitate prosequi, pro eisque Deum assidue precari. Rursum «in memoriam,» scilicet Dei, ut Deus videns pontificem Rationali indutum, memor quasi redderetur filiorum Israel objectu Rationalis, in quo eorum nomina insculpta cernebat, ac eis juxta promissa patribus facta per omnia opitularetur.
45:14
«Expressa signo sanctitatis,» quia scilicet in lamina hac quasi in signo, id est in sigillo, insculptum erat קדש לאדני kodes ladonai, id est sanctitas Domino, ut nimirum sanctissimi Dei pontificem se profiteretur, quem omnes reverentur, inque eo Deum venerarentur; utque hoc titulo moneretur, debere se sanctitatem Dei sui tam eloquio quam vita et moribus exprimere. Perinde ac Seraphini ministrantes et assistentes Deo, jugiter eum adorant inclamando: «Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus exercituum,» Isa. vi. Unde Sapiens, Sap. xviii, 24, ait, quod magnificentia Dei scripta fuit in diademate capitis pontificis. Nam pro Adonai, ut vulgo legitur, insculptum erat laminæ nomen «Jehova» tetragrammaton, quod Judæis adeo erat sanctum, ut esset ἄρρητον, καὶ ἀνεκφώνητον, id est ineffabile: unde quoties illud occurrebat, eo reverentiæ causa suppresso, vice ejus pronuntiabant «Adonai;» quem morem gentis suæ, etiam Christus et Apostoli secuti sunt. Hinc vocatur «opus virtutis,» id est gloriæ et majestatis, ut dixi vers. 9. Addit Palacius dici «opus virtutis,» id est fortitudinis et potentiæ, quia nomen «Jehova» laminæ incisum patrabat miracula. Græce est ἐκτύπωμα σφραγῖδος ἁγιάσματος, quæ Siracides de more mutuatus est a Septuaginta, Exod. xxviii, 36, pro quibus Noster ibidem vertit: Sculpes opere cælatoris, Sanctum Domino (quod Complutensia vertunt sculpturam; Romana, efformationem) signaculi sanctitatis; Tigurina, in modum sigilli sancte sculpturata; alii: expressa figura sigilli sacri. Addit tertio, quod hæc corona, puta lamina, pontifici fuerit «gloria honoris, et opus virtutis,» id est erat ornamentum illi gloriosum et honorificum eximio, augusto et reverendo opere, quod summam ejus virtutem, id est potestatem et auctoritatem demonstraret, fabrefactum; adeo ut ipsum esset «desideria oculorum ornata,» quod scilicet intuentium oculos et desideria ornatu suo et elegantia ad se rapiebat, et mire oblectabat; idque ad hoc, ut hac ratione pontifex omnes ad sui, et multo magis ad Dei amorem, desiderium, cultum et venerationem alliceret. Unde Sapiens, cap. xviii, 24: «In veste poderis, inquit, totus erat orbis terrarum, et parentum magnalia in quatuor ordinibus lapidum erant sculpta, et magnificentia tua in diademate capitis illius sculpta erat.» Porro Græca Complutensia eleganter et nervose totam hanc sententiam sic efferunt: Coronam auream super mitram, sculpturam signaculi sanctitatis, gloriationem honoris, opera (in plurali: græce enim est ἔργα) virtutis, concupiscentias oculorum, ornata, pulchra; Tigurina: Aurea supra mitram corona (vestivit Aaronem) in modum sigilli, sancte sculpturata, ornamento honorifico, et eximio opere, oculorumque decoro ac spectabili oblectamento; alii: Corona aurea imposita cidari, expressa figura sigilli sacri, gloriatione honorifica, opere valido, concupiscentiis oculorum, ornamentis speciosis. Porro hoc ordine et ritu vestes hasce omnes induebat pontifex. Primo, induebat femoralia, super hæc injiciebat tunicam lineam, eamque zona stringebat: huic superinduebat tunicam hyacinthinam, super quam ephod cum Rationali accingebat secunda zona: capiti imponebat tiaram, cui affixa erat lamina aurea cum hac inscriptione: Sanctum Domino. Octo ergo ejus erant vestes, scilicet femoralia, tunica linea, tunica hyacinthina, ephod, Rationale, zona, tiara, lamina aurea; quæ significabant octo dotes et virtutes necessarias sacerdoti et pontifici: «Quia in Rationali, ait Rabanus, plenitudo scientiæ exprimitur; in superhumerali bonorum operum actus; in tunica hyacinthina cœlestis conversatio; in tintinnabulis prædicatio sacri verbi; in tunica linea, quæ et hic circumpedes nominatur, eo quod ad talos pertingebat, consummatio castitatis insinuatur; in balteo continentia; in cidari, quæ caput tegebat, omnium sensuum custodia; in femoralibus vero castimonia corporis contra libidinem; corona autem supra mitram, in qua expressum erat signum sanctitatis (ita habet codex; sed pro sanctitatis puto legendum sanctitatis: sic enim habet Siracides), hoc est nomen omnipotentis Dei, honorificentiam significat divinæ majestatis, quam in arce status nostri, et super omnia statuere debemus. Ita ut in omnibus actibus nostris, sermonibus et conversatione honorificetur Deus per Jesum Christum Dominum nostrum, qui est caput corporis Ecclesiæ, et salvator omnium, maxime fidelium.» Et S. Thomas, I II, Quæst. cii, art. 5, ad 10, in fine: «Sunt, inquit, quatuor omnibus sacerdotibus necessaria, scilicet castitas, quæ significatur per femoralia; puritas vitæ, quæ significatur per lineam tunicam; moderatio discretionis, quæ significatur per cingulum; et rectitudo intentionis, quæ significatur per tiaram protegentem caput. Sed præ his pontifices debent quatuor habere. Primo quidem, jugem Dei memoriam in contemplatione; et hoc significat lamina aurea habens nomen Dei in fronte. Secundo, quod supportent infirmitates populi; quod significat superhumerale. Tertio, quod habeant populum in corde et in visceribus, per sollicitudinem charitatis; quod significatur per Rationale. Quarto, quod habeant conversationem cœlestem per opera perfectionis; quod significatur per tunicam hyacinthinam. Unde et tunicæ hyacinthinæ adjunguntur in extremitate tintinnabula aurea, per quæ significatur doctrina divinorum, quæ debet conjungi cælesti conversationi pontificis. Adjunguntur etiam mala punica, per quæ significatur unitas fidei, et concordia in bonis moribus; quia sic conjuncta debet esse ejus doctrina, ut per eam fidei et pacis unitas non rumpatur.»
45:18
manus» significat consecrare, ob causas jam dictas; et quia «implere manus,» ait Jansenius, est eas perficere, eisque jus dare et potestatem offerendi Deo sacrificia; sic enim perficiuntur manus: quod non est aliud, quam consecrare eas, ut vertit S. Hieronymus, Num. iii, 3, Judic. xvii, 5, et 12, et III Reg. cap. xiii, 33, et alibi sæpe. Unde Tigurina vertit hoc loco: Manus hujus consecravit Moyses, et eum sacro inunxit oleo. Tertium est hoc encomium Aaronis, quod per Moysen sacratus, Deoque consecratus sit Pontifex. Unde Syrus non verbum verbo, sed sensum reddens: Imposuit illi, inquit, Moyses manum suam, et unxit illum unctione sanctitatis.
45:19
Hoc est quartum encomium, æque ac officium sacerdotis, scilicet laudare Deum, et bene precari populo. Hinc disce, quod, sicut angelorum est perpetim laudare Deum in cœlis, sic sacerdotum officium est eumdem jugiter laudare in terris: qua de causa Ecclesia Officium ecclesiasticum sanxit, illudque per horas distribuit, ut illud recitent sacerdotes, eoque singulis horis psallant laudentque Deum. Unde S. Ignatius, Martyr, et Episcopus Antiochenus, videns in raptu Angelos ἀντιφώνως, id est alternis vocibus et choris laudantes Deum, eumdem ritum et chorum psallendi in Ecclesiam induxit. Tigurina vertit: Pacto sempiterno concessum est huic et ejusdem progeniei, volvendis cœlo diebus ministrare Deo, simul et sacrificare, ejusque nomine fausta precari populo ipsius. Ex hoc loco sumptum est Capitulum, quod in Officio ecclesiastico Confessoris Pontificis, ad Nonam legimus: «Fungi sacerdotio, et habere laudem in nomine ipsius (Græcum enim αὐτοῦ, tam verti potest ipsius, scilicet Dei vel populi, quam suo, uti vertit hic Noster), et offerre illi incensum dignum in odorem suavitatis.» Si enim tanta fuit «gloria» Aaronis, longe major est gloria Pontificis et sacerdotum novi Testamenti, uti docet Apostolus, II Corinth. iii. Hi enim non carnes taurorum et hircorum, sed ipsum Christum Dei Filium immolant, Hebr. ix: quanta ergo deberet eorum esse puritas, sanctitas, reverentia, religio? Candide, sed vere et nervose, noster Thomas theologus didactus, De Imitatione Christi, lib. iv, cap. v: «Quando sacerdos, inquit, devote celebrat, Deum honorat, angelos lætificat, Ecclesiam ædificat, vivos adjuvat, defunctis requiem præstat, et sese omnium bonorum participem efficit.» Vide S. Gregorium, part. II Pastor. cap. iii, et lib. I Registri, epist. 24, S. Chrysostomum libris sex eximiis quos scripsit De Sacerdotio, S. Ambrosium, De Dignit. sacerdot.
45:20
Sensus ergo est, q. d. Deus sua singulari gratia non tam gratum faciente quam gratis data, ex tot millibus Hebræorum unum elegit Aaronem in sacerdotem et pontificem qui vel per se, vel per filios suos sacerdotes, offerret Deo sacrificium carneum in altari holocaustorum, et thymiama suaveolens in altari thymiamatis: idque primo, in honorem Dei, ut scilicet homines optima, quæ habent, offerrent Deo: alioqui Deus uti carnibus non pascitur, ita nec bonis odoribus in se delectatur, imo nec odoratum aut nares habet, quibus eos odoretur. Secundo, «in memoriam,» ut scilicet memorem quasi faceret Deum populi sui, «et placare,» id est ad placandum ipsum, ut nimirum Deus iratus reconciliaretur populo, aut non iratus propensior et faventior fieret populo, non quod victimæ legis veteris id facerent per se et ex opere operato, uti facit sacrificium et Sacramentum legis novæ; sed quod id præstarent ex opere operantis, puta ex devotione sacerdotum victimas sacrificantium, et laicorum easdem offerentium.
45:21
Unde potestatem hanc explicans subdit, «docere,» id est ad docendum, «Jacob,» id est Israelitas, «testimonia,» id est mandata Dei: «Et in lege sua lucem dare Israel,» id est legem Dei illustrare et explanare Israeli. Cum enim lex sit lux, utique qui legem docet, hic lucem dat. Unde Tigurina vertit: Eidem mandata sua (nam pro ἐν ἐντολαῖς, id est in præceptis, uti legit Noster, Tigurina cum Complutensibus legit ἐντολάς, id est præcepta, mandata) tradidit, et secundum præscripta jura potestatem, ut quæ testatus esset edoceret Jacob, et Israeli legem suam illustraret. Aliter Palacius: Dedit, inquit, Deus pontifici «potestatem in testamentis judiciorum,» id est, ut per testamenta, id est præcepta, populum suum judicaret, ut revera omnes pontifices, usque ad Samuelem populum judicaverunt; tempore vero Samuelis judicium sæculare translatum est ad Saul cæterosque reges. Nam David et Salomon hæc sæcularia judicabant, ut patet II Reg. xii et III Reg. iii, semper vero mansit in pontifice potestas judicandi causas valde dubias et difficiles, Deut. xvii, 8. Ita ipse. Sed hæc alibi examinanda. Illud verum est, per «testamenta judiciorum» hic proprie accipi mandata non quælibet, sed judicialia et cæremonialia, in quibus sæpe dubium juris in judiciis occurrebat, quod a pontifice erat resolvendum et definiendum. Plane enim alludit ad Deut. xvii, 8: «Si difficile et ambiguum apud te judicium esse perspexeris inter sanguinem et sanguinem, causam et causam, lepram et lepram: et judicum intra portas tuas videris verba variari, etc., venies ad sacerdotes Levitici generis, et ad judicem,» puta pontificem. Vide ibi dicta. Ita Lyranus et Dionysius: «In testamentis judiciorum, inquit, id est in dispositionibus et pactis judicialium mandatorum dedit eis auctoritatem discernendi, quid esset in quibuscumque etiam arduis casibus sentiendum et observandum: quoniam difficiliores causæ et lites referebantur ad pontificis judicium.» Est hoc quintum Aaronis elogium.
45:22
Unde Tigurina: Edidit in eos miracula, cum eos igne flammante suo confecit; alii: Fecit eis portenta, absumendo eos igne flammante. Aliter Palacius: Monstra, inquit, fuere dæmonum spectra. Cum enim terra sese aperuit, dæmones visi fuere, et flamma prorupit, quæ rebelles absumpsit. Sed de his dæmonum spectris nil habet Scriptura, Num. xvi. Huc facit quod scribunt traduntque Rabbini in Pirke Avoth, et alibi dicentes: Decem prodigia patribus nostris ostensa sunt in domo sanctuarii: «Nulla mulier ob odorem sacrificiorum abortivit: nidorem nullum aut maleolentiam efflavit caro holocausti: ne minima quidem musca visa est in loco occisionis hostiarum: in die expiationis nihil pollutionis accidit sacerdoti magno: ignem altaris nulla exstinguere valuit quantalibet imbrium copia, sed nec ventus fumantem ignis recta sursum tendentis columnam suo turbine et impetu dissipavit: nihil defectus notatum est in omer, quæ est hordei mensura, quam se- cundo die Paschæ sacerdos implere consueverat, neque in duobus panibus, sed nec in panibus propositionis, aut in pane facierum, qui mutabatur in singulas septimanas, et super auream sanctuarii mensam collocabatur. Et cum Hebræi, qui ad celebrandum Pascha convenerant, stantes a confluentis populi frequentia comprimerentur; nihilominus cum ad adorationem ventum est, laxe se positos, ac sine ulla irruentis turbæ compressione mirarentur. Serpens autem et scorpius quas, aculei aut veneni expertes nulli nocuerunt in die illa, et nemo proximo suo dixit: Arctor a circumstantibus me in loco in quo habito in Jerusalem.» Verum horum fides sit penes illos; olent enim quid cabalisticum, ne dicam Judaicum et fabulosum.
45:27
Audiant hæc sacerdotes et Prælati novæ legis, multoque magis sibi quam Aaroni et Aaronicis dici putent a Deo: «In terra nihil possidebitis, nec habebitis partem inter eos. Ego pars et hæreditas tua.» Tibi, o sacerdos, Deus est hæreditas opima, cœlestis et divina: ut quid terrenam, vilem et caducam ambis? ut quid terram cœlo, solum soli, aurum Deo præfers? Judaicum te ostendis sacerdotem, non Christianum, imo viliorem et deteriorem: Judaicus enim nil in terra possidebat: tu multa possides, et plura possidere cupis; agros agris, opes opibus, beneficia beneficiis insatiabiliter accumulas, quasi in æternum hic victurus, quasi hic paradisum et beatitudinem habiturus. Ubi est fides tua? ubi est spes tua? ubi cor tuum? ubi anima tua? utique in ære, non in æthere: «O curvæ in terras animæ, et cœlestium inanes!» Vide dicta Num. cap. xviii, vers. 20.
45:28
Nota secundo: Pro in imitando eum, græce est, ἐν τῷ ζηλῶσαι αὐτόν. Quod primo verti potest, in imitando eum, cum scilicet Phinees imitatus est eum, scilicet Aaronem, avum suum in timore Dei, quia scilicet æque ac Aaron timuit, id est reveritus est, coluit et amavit Deum. Aut «eum,» scilicet Moysen, de quo initio capitis fuit sermo, a quo Phinees fuit tertius in gloria. Zelum enim Moysis æmulatus est Phinees, cum principem occidit, sicut Moyses cum Levitis Israelitas vitulum aureum adorantes occidit, Exod. xxxii, 28. Ita Palacius. Secundo, verti potest, in zelando eum, cum scilicet Phinees zelaretur «in timore Domini,» id est pro Dei timore, honore et cultu zelose occideret principem tribus Simeonis cum Madianitide fornicantem et idololatrantem. Ita Arabicus et Syrus. Historia fuse narratur Num. cap. xxv, ubi eam explicui. Unde Tigurina vertit: Porro gloria tertius ab his est Phinees Eleazaro natus, eo quod flagrarit studio religionis; Vatablus, eo quod animose se gesserit pro religione. Timor enim Dei significat Dei cultum et religionem. Hinc S. Gregorius Nazianzenus, orat. 19, Phinees a zelo nuncupatum censet; laudans enim «Phinees zelum,» addit: «A quo etiam nomen obtinet.» Verum Phinees, vel, ut Hebræi dicunt, Pinchas (Septuaginta enim litteram chet, utpote gutturalem et durioris pronuntiationis, mollire solent et vertere per e; unde pro Corach vertunt Core, pro Tharach, Thare, pro Pasach, Phase; sic et pro Pinchas vertunt Phinees) zelum significare nequit, sed os vel aspectum, parcentis vel operientis, confidentis aut protegentis, ex פי pi, id est os, vel פנים panim, id est facies, et חס chas, id est parcere, vel operire, confidere. Ita Pagninus in Nomin. Hebræis. Forte Nazianzenus alludit ad Hebræorum opinionem, qui censuere Phinees esse eumdem cum Elia, ac proinde adhuc vivere. Similis enim fuit utriusque vita et zelus: Eliæ enim cognomen et epithetum fuit zelotes. Vide dicta Num. xxv, 13. Nota tertio, «stare in reverentia gentis,» id est stando, vel cum stetit Phinees fidelis et constans «in reverentia,» id est in pudore, probro et ignominia, qua gens sua, puta Judæi ruebant in amplexus puellarum Madian cum eis fornicando, et colendo Beelphegor sive Priapum, Num. xxv. Legit Interpres per systolen ἐντροπῇ, id est reverentia, pudore; jam per diastolen legunt ἐν τροπῇ, id est in conversione, vel defectione et apostasia, cum scilicet Judæi a Deo apostatarunt colueruntque Beelphegor. Unde Tigurina vertit: Eo quod populo desciscenti obstiterit optima animi sui alacritate; alii: Eo quod steterit in defectione populi, alii: Quod statuerit se in defectione populi, scilicet hyperaspisten Dei, aut statuerit se quasi vallum et murum populi, ne totus rueret in scorta et idola: στῆναι enim tam activum est quam neutrum; tamque statuere quam stare significat. Sensus ergo est, q. d. In tribu Levi sacerdotali post Moysen et Aaronem, tertius in gloria factorum illustris est Phinees, quia ipse imitatus est Moysis zelum in timore, id est cultu veri Dei, tuendo et propugnando, dum «in reverentia,» id est in ignominia publica fornicationis et idololatriæ Hebræorum, ipse fortis et alacriter insiliit in reum sceleris, eumque occidit, itaque turbam reliquam a scelere compescuit; quo facto tam heroico mirifice «placuit Deo pro Israel,» græce ἐξιλάσατο περὶ τοῦ Ἰσραήλ, id est, ut Complutenses et Romani, placavit (Deum) pro Israel; Tigurina, expiavit Israel. Ita enim placuit Deo hic zelus Phinees, ut eum populum idololatrantem perdere volentem placarit et exorarit, ejusque vindictam et plagam stiterit, Num. xxv. Quocirca R. Hillel, in Pirke Avoth: «Estote, inquit, et exhibete vos tanquam filios et discipulos Aaron, qui pacem omni cura quærebat, eratque hominum amator, quos ad observantiam legis adducebat.» Item: «Qui honorem avidius quærit, honoris jacturam facit. Qui quod habet conditionis, non confert ad studium legis, hic tandem misere periturus est. Qui legem negligit, morte dignus est; et qui corona legis abutitur, hic etiam ex tunc succiditur.»
45:31
Porro in laude Phinees fit mentio Davidis, quia «David, ait Rabanus, in distributione ministrorum Domini (qua eos in viginti quatuor sortes divisit, ut vicibus suis ministrarent coram Domino), non minoravit gloriam Phinees, sed etiam auxit. Unde in Paralipomenon, ubi Coritæ super opera ministerii, custodes vestibulorum tabernaculi, et familiæ eorum per vices castrorum Domini custodientes introitum memorantur, ita subjungitur: Phinees autem filius Eleazari erat dux eorum coram Domino; ex hoc Hebræi tradunt, quod idem Phinees adhuc in eo tempore vixerit, et in tabernaculo vices ministrantium ordinaverit.» Verum in hoc falluntur Hebræi; non enim potuit Phinees vivere usque ad tempora Davidis. Quare ille Phinees jam citatus ex I Paralip. ix, 20, alius fuit ab hoc nostro Phinees: ille enim fuit Levita duntaxat, hic noster vero fuit Pontifex, ille fuit post captivitatem Babylonicam, hic paulo post Moysen. Ita Lyranus, in I Paral. ix. Græca hic obscura sunt, ac posteriorem partem optative efferunt hoc modo: Et testamentum Davidi filio (unus vetustus codex addit Jesse) ex tribu Juda, hæreditas regis filii, ex filio solo, hæreditas Aaron et semini ejus. Det vobis sapientiam in corde vestro, judicare populum suum in justitia, ne aboleantur bona ipsorum, et gloria eorum in generationes eorum. Ita legunt codices Romani emendati. Obscura hæc ita illustrat explicatque Vatablus: Porro quod Davidi Isai filio de tribu Juda pactum est, fructus hæreditarius regis filii e filio unici (id est nepotis unici, scilicet Christi, inquit Vatablus), fructus item hæreditarius Aaroni, ejusdemque progeniei pactus, corda nostra sapientia imbuat, qua juste regatur populus ipsius, ne bona ipsius aboleantur, aut sæculis eorum gloria ejus.
45:7
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
A. fu «molto grande e simile a Mosè» (Eccli. 45, 7): meno zelante e energico del fratello, come lui si dedicò al suo popolo, fu paziente e pio; con Mosè fu docile e fedele (eccetto che a Haseroth, ove con la sorella denigrò Mosè a …
45:10
… In Ex. 28, 15-30 si ha una descrizione minuta (cf. Eccli. 45, 10-11), che dà risalto al significato simbolico.
45:18
… La punizione divina fu terribile: D. ed Abiron furono inghiottiti dalla terra con le loro famiglie: Num. 16, 1.12.24-27; cf. 26, 9; Deut. 11, 6; Ps. 105 (cbr. 106), 17; Eccli. 45, 18 sg.
45:22
… 42, 6; 49, 8; Agg. 2, 9). Tale precursore, di cui Elia (v.) è tipo, «ricondurrà il cuore dei padri verso i figlioli» e viceversa (Mal. 4, 5 sg. = Lc. 1, 16 sg.; Mt. 11, 10; 17, 10-13). Non mancano accenni alla speranza messianica in Eccli. 36, 6-22; 45, 22, ecc.; e in Sap. 18, 4; 14, 11-14.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.