Oblations of first fruictes, and freegiftes for making the Tabernacle, and things perteyning therto 10. The Arck. 17. The Propitiatorie, and Cherubims. 23. A table, and theron the Loaues ef proposition. 31. A candlestick, 37. and seuen lampes, with snuffers of gold.
1And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:AND our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 2Speak to the children of Israel, that they bring firstfruits to me: of every man that offereth of his own accord, you shall take them.Di' a' figliuoli d'Israele, che mettano a parte per me le primizie: le riceverete da tutti quelli che spontaneamente le offeriranno.Speake to the children of Israel, that they take first fruites for me of euerie man that offereth of his owne accord, you shal take them.Loquere filiis Israël, ut tollant mihi primitias: ab omni homine qui offeret ultroneus, accipietis eas. 3And these are the things you must take: Gold, and silver, and brass,Ed ecco quali cose dovete accettare: oro, e argento, e rame,And these are the thinges which you must take: Gold, and siluer, and brasse,Hæc sunt autem quæ accipere debeatis: aurum, et argentum, et æs, 4Violet and purple, and scarlet twice dyed, and fine linen, and goats’ hair,Iacinto, e porpora, e cocco tinto due volte, e bisso, e pelo di capra,hyacinth and purple, and scarlet twise died, and silke, and the haire of goates,hyacinthum et purpuram, coccumque bis tinctum, et byssum, pilos caprarum, 5And rams’ skins dyed red, and violet skins, and setim wood:E pelli di montoni di color rosso, e pelli di color violetto, e legni di setim,and rammes skinnes died redde, and ianthin skinnes, and the wood setim:et pelles arietum rubricatas, pellesque janthinas, et ligna setim: 6Oil to make lights: spices for ointment, and for sweetsmelling incense:Olio per accendere le lampane, aromi per fare gli unguenti, e profumi di grato odore,oyle to make lightes: spices for oyntement, and for incense of good sauour:oleum ad luminaria concinnanda: aromata in unguentum, et thymiamata boni odoris: 7Onyx stones, and precious stones to adorn the ephod and the rational.Pietre di oniche, e gemme per ornamento dell'Ephod, e del Razionale.Onyx stones, and pretious stones to adorne the ephod, and rationale.lapides onychinos, et gemmas ad ornandum ephod, ac rationale. 8And they shall make me a sanctuary, and I will dwell in the midst of them:E mi fabbricheranno un santuario, ed io abiterò in mezzo ad essi.And they shal make me a sanctuarie, and I wil dwel in the middes of them:Facientque mihi sanctuarium, et habitabo in medio eorum: 9According to all the likeness of the tabernacle which I will shew thee, and of all the vessels for the service thereof: and thus you shall make it:(Lo fabbricherai) secondo l'intero disegno del tabernacolo, che io farotti vedere, e di tutti i vasi pel culto di esso: e lo farete in questo modo.according to al the similitude of the tabernacle which I wil shew thee, & of al the vessel to the seruice therof: & thus you shal make it:juxta omnem similitudinem tabernaculi quod ostendam tibi, et omnium vasorum in cultum ejus. Sicque facietis illud:
10Frame an ark of setim wood, the length whereof shall be of two cubits and a half; the breadth, a cubit and a half; the height, likewise, a cubit and a half.Fate un'arca di legno di setim, che abbia due cubiti e mezzo di lunghezza, un cubito e mezzo di larghezza, e parimente un cubito e mezzo di altezza.frame an arke of the wood setim, the length wherof shal haue two cubites & an halfe: the bredth, a cubite and an halfe: the height, likewise a cubite and an halfe.arcam de lignis setim compingite, cujus longitudo habeat duos et semis cubitos: latitudo, cubitum et dimidium: altitudo, cubitum similiter ac semissem. 11And thou shalt overlay it with the purest gold, within and without; and over it thou shalt make a golden crown round about:E la vestirai di lame d'oro purissimo di dentro e di fuori: e farai al di sopra una corona d'oro, che giri intorno,And thou shalt plate it with most pure gold within and without: and ouer it thou shalt make a golden crowne round about:Et deaurabis eam auro mundissimo intus et foris: faciesque supra, coronam auream per circuitum: 12And four golden rings, which thou shalt put at the four corners of the ark: let two rings be on the one side, and two on the other.E porrai a' quattro angoli dell'arca quattro cerchi d'oro, due da una parte, e due dall'altra.and foure golden ringes, which thou shalt put at the foure corners of the arke: let two ringes be on the one side, and two on the other.et quatuor circulos aureos, quos pones per quatuor arcæ angulos: duo circuli sint in latere uno, et duo in altero. 13Thou shalt make bars also of setim wood, and shalt overlay them with gold.E farai ancora le stanghe di legni di setim, e le coprirai di lame d'oro.Thou shalt make barres also of the wood setim, and shalt couer them with gold.Facies quoque vectes de lignis setim, et operies eos auro. 14And thou shalt put them in through the rings that are in the sides of the ark, that it may be carried on them:E le farai passare pei cerchi, che sono ai lati dell'arca, perché servano a trasportarla:And thou shalt put them in through the ringes that are in the sides of the arke, that it may be caried on them:Inducesque per circulos qui sunt in arcæ lateribus, ut portetur in eis: 15And they shall be always in the rings, neither shall they at any time be drawn out of them.E staranno sempre inserte ne' cerchi, e mai da essi si trarran fuora.the which shal be alwayes in the ringes, neither shal they at anie time be drawen out of them.qui semper erunt in circulis, nec umquam extrahentur ab eis.
16And thou shalt put in the ark the testimony which I will give thee.E nell'arca riporrai la legge, ch'io ti darò.And thou shalt put in the arke the testification which I wil geue thee.Ponesque in arca testificationem quam dabo tibi. 17Thou shalt make also a propitiatory of the purest gold: the length thereof shall be two cubits and a half, and the breadth a cubit and a half.Farai ancora il propiziatorio di oro purissimo: la sua lunghezza sarà di due cubiti e mezzo, e la larghezza di un cubito e mezzo.Thou shalt make a Propitiatorie of most pure gold: the length therof shal hold two cubites and an halfe, and the bredth a cubite & an halfe.Facies et propitiatorium de auro mundissimo: duos cubitos et dimidium tenebit longitudo ejus, et cubitum ac semissem latitudo. 18Thou shalt make also two cherubims of beaten gold, on the two sides of the oracle.Farai anche due cherubini d'oro lavorati al martello dall'una e dall'altra parte del propiziatorio.Two Cherubims also thou shalt make of beaten gold, on both sides of the oracle.Duos quoque cherubim aureos et productiles facies, ex utraque parte oraculi. 19Let one cherub be on the one side, and the other on the other.Un cherubino da un lato, e uno dall'altro.Let one Cherub be on the one side, and the other on the other.Cherub unus sit in latere uno, et alter in altero. 20Let them cover both sides of the propitiatory, spreading their wings, and covering the oracle, and let them look one towards the other, their faces being turned towards the propitiatory wherewith the ark is to be covered.Ei copriranno l'uno e l'altro lato del propiziatorio stendendo le ali, e adombreranno il propiziatorio, e si guarderanno l'un l'altro, avendo le facce rivolte al propiziatorio, il quale debb'essere il coperchio dell'arca:Let them couer both sides of the Propitiatorie spreading their winges, and couering the oracle, and let them looke one towards the other, their faces turned vnto the Propitiatorie wherwith the arke is to be couered,Utrumque latus propitiatorii tegant expandentes alas, et operientes oraculum, respiciantque se mutuo versis vultibus in propitiatorium quo operienda est arca, 21In which thou shalt put the testimony that I will give thee.Nella quale porrai la legge che io ti darò.wherin thou shalt put the testimony that I wil geue thee.in qua pones testimonium quod dabo tibi. 22Thence will I give orders, and will speak to thee over the propitiatory, and from the midst of the two cherubims, which shall be upon the ark of the testimony, all things which I will command the children of Israel by thee.Di lì io t'intimerò i miei comandamenti di sopra al propiziatorio, e di mezzo ai due cherubini, che saranno sopra l'arca della testimonianza, dirò a te tutte quelle cose, le quali io ordinerò per mezzo di te a' figliuoli d'Israele.Thence wil I command, and wil speake to thee ouer the propitiatorie & •o• the middes of the two Cherubims which shal be vpon the arke of testimonie, al thinges which I wil command the children of Israel by thee.Inde præcipiam, et loquar ad te supra propitiatorium, ac de medio duorum cherubim, qui erunt super arcam testimonii, cuncta quæ mandabo per te filiis Israël.
23Thou shalt make a table also of setim wood, of two cubits in length, and a cubit in breadth, and a cubit and a half in height.Farai anche una mensa di legni di setim, la quale sarà lunga due cubiti, e larga un cubito, e alta un cubito e mezzo.Thou shalt make a table also of the wood setim, hauing two cubites in length, and in bredth a cubite, and in height a cubite and an halfe.Facies et mensam de lignis setim, habentem duos cubitos longitudinis, et in latitudine cubitum, et in altitudine cubitum et semissem. 24And thou shalt overlay it with the purest gold: and thou shalt make to it a golden ledge round about.E la coprirai di lamine d'oro purissimo: e le farai una cornice d'oro all'intorno:And thou shalt plate it with most pure gold. & thou shalt make to it a golden ledge round about,Et inaurabis eam auro purissimo: faciesque illi labium aureum per circuitum, 25And to the ledge itself a polished crown, four inches high; and over the same another little golden crown.E alla cornice una corona parte piana, parte scolpita, alta quattro dita: e sopra di questa un'altra corona piccola d'oro.and to the ledge it self a crowne enterpolished, foure fingers high: and vpon the same, an other golden crowne.et ipsi labio coronam interrasilem altam quatuor digitis: et super illam, alteram coronam aureolam. 26Thou shalt prepare also four golden rings, and shalt put them in the four corners of the same table, over each foot.E preparerai ancora quattro cerchi d'oro, e li porrai a' quattro lati della mensa stessa uno per ognuno de' piedi.Thou shalt prepare also foure golden ringes, and shalt put them in the foure corners of the same table at euerie foote.Quatuor quoque circulos aureos præparabis, et pones eis in quatuor angulis ejusdem mensæ per singulos pedes. 27Under the crown shall the golden rings be, that the bars may be put through them, and the table may be carried.Sotto la corona saranno i cerchi d'oro per far passare per essi le stanghe, onde possa portarsi la mensa.Vnder the crowne shal the golden ringes be, that the barres may be put through them, and the table may be carried.Subter coronam erunt circuli aurei, ut mittantur vectes per eos, et possit mensa portari. 28The bars also themselves thou shalt make of setim wood, and shalt overlay them with gold, to bear up the table.Le stanghe stesse le farai di legni di setim, e le coprirai di lame d'oro, e serviranno a portarsi la mensa.The barres also them selues thou shalt make of the wood setim, and shalt compasse them with gold to beare vp the table.Ipsos quoque vectes facies de lignis setim, et circumdabis auro ad subvehendam mensam.
29Thou shalt prepare also dishes, and bowls, censers, and cups, wherein the libations are to be offered, of the purest gold.E formerai ancora d'oro purissimo le scodelle, e le caraffe, i turiboli, e le coppe, onde offerire le libagioni.Thou shalt prepare also sawcers, and phials, censers, and goblettes, wherein the libamentes are to be offered, of most pure gold.Parabis et acetabula, ac phialas, thuribula, et cyathos, in quibus offerenda sunt libamina, ex auro purissimo. 30And thou shalt set upon the table loaves of proposition in my sight always.E sulla mensa terrai sempre esposti davanti a me i pani della proposizione.And thou shalt sette vpon the table loaues of proposition in my sight alwaies.Et pones super mensam panes propositionis in conspectu meo semper. 31Thou shalt make also a candlestick of beaten work, of the finest gold, the shaft thereof, and the branches, the cups, and the bowls, and the lilies going forth from it.Farai anche un candelliere d'oro purissimo battuto, il suo tronco, le braccia, le coppe, e le sferette, e i gigli, che di esso usciranno.Thou shalt make also a candlesticke beaten of most pure gold, the shaft therof, and branches, cuppes, and boules, and lilies proceding from the same.Facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile ejus, et calamos, scyphos, et sphærulas, ac lilia ex ipso procedentia. 32Six branches shall come out of the sides, three out of one side, and three out of the other.Sei braccia usciranno da' due lati, tre dall'uno, e tre dall'altro.Six branches shal goe forth of the sides, three out of one side, and three out of the other.Sex calami egredientur de lateribus, tres ex uno latere, et tres ex altero. 33Three cups as it were nuts to every branch, and a bowl withal, and a lily: and three cups likewise of the fashion of nuts in the other branch, and a bowl withal, and a lily. Such shall be the work of the six branches, that are to come out from the shaft:Tre coppe quasi a forma di una noce ad ogni braccio, e una sferetta, e un giglio: e parimente tre coppe di figura di una noce all'altro braccio, e la sferetta, e il giglio: così saran formate le sei braccia che usciranno dal tronco.Three cuppes as it were in maner of a nutte on euerie branch, and a boule withal, and a lilie: and three cuppes likewise of the fashion of a nutte in an other branch, and a boule withal, and a lilie. This shal be the worke of the six branches, that are to be drawen forth from the shaft:Tres scyphi quasi in nucis modum per calamos singulos, sphærulaque simul, et lilium: et tres similiter scyphi instar nucis in calamo altero, sphærulaque simul et lilium. Hoc erit opus sex calamorum, qui producendi sunt de hastili:
34And in the candlestick itself shall be four cups in the manner of a nut, and at every one bowls and lilies.Nel tronco poi del candeliere saran quattro coppe di figura di una noce, e ad ogni coppa la sua sferetta, e i gigli.and in the candlesticke it selfe shal be foure cuppes in maner of a nutte, and at euerie one boules and lilies.in ipso autem candelabro erunt quatuor scyphi in nucis modum, sphærulæque per singulos, et lilia. 35Bowls under two branches in three places, which together make six, coming forth out of one shaft.Dalle palle che saranno in tre luoghi del tronco, usciranno da ognuna due bracci, e saranno in tutto sei bracci.Boules vnder two branches in three places, which together make six comnig forth out of one shaft.Sphærulæ sub duobus calamis per tria loca, qui simul sex fiunt procedentes de hastili uno. 36And both the bowls and the branches shall be of the same beaten work of the purest gold.Le palle adunque, e le braccia saranno d'una stessa massa: il tutto d'oro finissimo lavorato a martello.Both the boules therfore and the branches shal be out of it, al the whole beaten of most pure gold.Et sphærulæ igitur et calami ex ipso erunt, universa ductilia de auro purissimo. 37Thou shalt make also seven lamps, and shalt set them upon the candlestick, to give light over against.Farai ancora sette lucerne, e le porrai sul candelliere, affinché illuminino quello che sta loro dirimpetto.Thou thalt make also seuen lampes, and shalt sette them vpon the candlesticke, for to geue light ouer against.Facies et lucernas septem, et pones eas super candelabrum, ut luceant ex adverso. 38The snuffers also, and where the snuffings shall be put out, shall be made of the purest gold.Parimente le smoccolatoie, e i vasi dove smorzare quello che è smoccolato, saran fatti d'oro purissimo.The snuffers also and where the snuffinges shal be put out, let them be made of most pure gold.Emunctoria quoque, et ubi quæ emuncta sunt extinguantur, fiant de auro purissimo. 39The whole weight of the candlestick, with all the furniture thereof, shall be a talent of the purest gold.Tutto il peso del candelliere con tutti i suoi vasi sarà un talento d'oro finissimo.The whole weight of the candlesticke with al the furniture therof shal haue a talent of most pure gold.Omne pondus candelabri cum universis vasis suis habebit talentum auri purissimi. 40Look, and make it according to the pattern that was shewn thee in the mount.Mira, e fa' secondo il modello fatto vedere a te sul monte.Looke, and make it according to the paterne, that was shewed thee in the mount.Inspice, et fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est.
25:2
Challoner
First-fruits: offerings, of some of the best and choicest of their goods. (Challoner)
Menochius
This was the first time such a voluntary offering was made by the Hebrews. (Menochius)
Worthington
It is a lesson for Christians to be liberal for God's service. (Worthington)
25:4
25:5
Setim-wood. The wood of a tree that grows in the wilderness, which is said to be incorruptible, (Challoner) as the Septuagint intimate. It is perhaps the Acacia, which is very black and hard. St. Jerome in Joel 3:18, says it resembles our white thorn.
25:7
Calmet
Onyx, emeralds. (Calmet)
Challoner
The ephod and the rational. The ephod was the high priests upper vestment; and the rational his breast-plate, in which were twelve gems, etc. (Challoner)
Calmet
Ephod means a kind of girdle or stole, peculiar to priests, or used by others only of the highest distinction, (Calmet) and in religious solemnities. (St. Jerome, ad Marcel.) Josephus (Antiquities 2:8,) describes it as different from what it was in the days of Moses. Many other alterations had then taken place; the Urim and Thummim were disused, etc. The Pallium is in imitation of the high priest's ephod. The rational is so called, because by it the high priest was enabled to give his oracles, Exodus 28:15. (Calmet)
Haydock
The precise import of the Hebrew cheshen, which Protestants render breast plate, is not known. It was certainly fastened on the ephod over the breast, and consisted of 12 stones, on which the names of the 12 patriarchs were engraven. (Haydock)
25:8
Calmet
Sanctuary, or tabernacle, to serve as a portable temple. Such alone were probably used at that time. The high priest entered into this holy place once a year. (Calmet)
25:10
Calmet
Ark, to contain the tables of the law, as a constant memorial of the alliance made between God and his people, ver. 16. In, or on the side of it, were also placed the rod of Aaron, (Numbers 17:10.) and the golden urn, containing manna, Hebrews 9:3. Hence the pagans perhaps took occasion to keep their secret mysteries in an ark, cista secretorum. (Apuleius, Met. 2.) (Calmet)
Haydock
The ark was three feet nine inches long, two feet three inches high, and as much in breadth. (Haydock)
25:11
Gold (deaurabis). Our method of gilding was not yet discovered.
Crown, or border, resembling "waves," (kumatia) Septuagint.
25:14
Calmet
Carried on them, when exposed in solemn processions. These were covered along with the ark: and other bars were used to remove the ark during the journeys in the desert, Numbers 4:6. (Calmet)
25:16
Menochius
Testimony, the law which testifies the will of God to us. (Menochius)
Calmet
An authentic record. Jeremias (xxxii. 11,) uses praeceptum in the same sense. (Calmet)
25:17
Challoner
A propitiatory: a covering for the ark; called a propitiatory, or mercy-seat, because the Lord, who was supposed to sit there upon the wings of the cherubims, with the ark for his footstool, from thence shewed mercy. It is also called the oracle, ver. 18 and 20, because, from thence, God gave his orders and his answers. (Challoner)
Calmet
It was the lid or covering of the ark, from kapha, "to cover, efface," etc. (Calmet)
25:18
Calmet
Cherubims, symbolic figures, which Moses does not perfectly describe, and therefore we cannot pretend to know their exact form. Some represent them as young men, with their wings joined over the propitiatory, in a contrary direction to those of birds, in order to form a throne for God, and bending towards Him, with profound respect. Others only admit their heads, with six wings: while many suppose, that they resembled those compounded figures mentioned, Ezechiel 1:5.; Ezechiel 10:20. They denote some extraordinary figure not found in nature, 3 Kings 7:29. An order of angels is known by this name. Yet the four animals, or cherubims, represent the saints, Apocalypse 5:8, 10. The different forms under which they appear, set before us their various perfections. Their wings denote agility, etc. The Egyptians adored Anubis, under the form of a man, with a dog's head. Isis had the head of a cow, Apis that of a bull. They placed a sphinx at the entrance of their temples, to shew that their theology was enigmatical. God condescended perhaps to satisfy the inclinations of his people, by representing the mysteries of religion under similar forms, Wisdom 18:24. (Calmet)
Haydock
Would he have allowed such things, if they were so dangerous, as to be inseparable from idolatry! (Haydock)
25:23
Worthington
A table: on which were to be placed the twelve loaves of proposition; or, as they are called in the Hebrew, the face bread; because they were always to stand before the face of the Lord in his temple: as a figure of the eucharistic sacrifice and sacrament, in the church of Christ; (Challoner) which shews that Christ must be present in the eucharist. (Worthington)
Tirinus
By this bread, renewed at the public expense every sabbath-day, the Israelites made profession that they were indebted for their food to God's providence; and in gratitude, offered him this sacrifice, with incense and wine, ver. 29. The priests alone were to eat these loaves (1 Kings xxi.) at the expiration of the week. (Tirinus)
25:25
Haydock
Polished, (interrasilem, sculptured and plain, at equal distances). Hebrew, "Thou shalt make all round at the top, a ledge (border) of a hand's breadth," etc. The tabernacle was the tent of God, the king of Israel: and food and lights were on that account placed before him, (Calmet) though he stood not in need of them. The idolatrous priests set all sorts of meats before Bel, Daniel 14. (Haydock)
25:29
Dishes. (acetabulum.) Properly a vessel to hold vinegar, but used for various purposes.
Tostat
Bowls, or vials full of wine. (Tostat)
Censers, to contain incense, etc., Exodus 37:16. The first term, karuth, might also mean vessels to contain the flour and oil of which these loaves were made, Numbers 7:13. The Levites made the bread themselves, (1 Paralipomenon 22:29,) and even sowed the corn, and did every thing about it. (St. Jerome in Malachias 1:7.) The second term, coputh, may denote vessels to keep incense; the third, monkiuth, instruments to clean either the floor or the table, etc. All these vessels seem mended to accompany the table of shew-bread.
Cups, used for libations (chap. 37:16; Numbers 4:7) of wine, on the sabbath. Kossuth signifies a porringer or dish, like the ancient patera. Whether wine was placed on this table, we cannot determine. But we read of salt, (Calmet) which was to accompany all God's sacrifices, Leviticus 2:13.
25:30
Loaves. There were 12, containing each six pints of flour, made up in a square form, without leaven. They were placed in two rows, one above the other, and were kept separate by plates of gold. (Calmet) See Leviticus 24:5.
25:31
Challoner
A candlestick. This candlestick, with its seven lamps, which was always to give light in the house of God, was a figure of the light of the Holy Ghost, and his seven-fold grace, in the sanctuary of the church of Christ. (Challoner)
It contained a talent of gold, or above 113 lb.; worth £5475 sterling, including the snuffers, etc., (ver. 39,) and had seven branches, adorned alternately with cups, bowls, or knobs, and lilies; (Haydock) or with cups, pomegranates, and lilies. The shaft was adorned with 15, the branches with only 12 of these ornaments. All was of massive gold, moksse.
Calmet
Bowls, sphaerulas, globes, apples, etc. (Calmet)
25:33
Cups. Hebrew, "cups which produce almonds or nuts;" that is three buds of flowers, out of which comes the stalk, as fruit does from the flower. The Hebrew, Greek, and Latin languages use the word chalice, or cup, for a flower full-blown. The height of this candlestick is undetermined; but it would not exceed five feet.
25:37
Tirinus
Against. The table of proposition on the north, and that of perfumes in the middle, before the veil. (Tirinus)
Bonfrere
The lamps might be detached from the rest, (Calmet) and were trimmed every evening to burn all night; but, in the day, four were extinguished. (Bonfrere)
25:38
Haydock
Put out, with the oil, etc. Nothing was to be treated with disrespect that had been dedicated to God's service. (Haydock)
Calmet
Alexander adorned the temple of Apollo with a grand candlestick, resembling a tree laden with fruit; (Pliny, [Natural History?] 34:3,) and Dionysius the younger made a present of one to the prytaneum of Athens, which had 365 lamps upon it. They stood on the ground, and burnt oil, being the more necessary, as the ancient temples had generally no windows. The Egyptians, according to St. Clement of Alexandria (strom. 1,) were the first who introduced them into their temples. (Calmet)
Solomon set up ten candlesticks, five on the north, and five on the south of the holy place, 3 Kings 7:49.
25:2
Firstfruits.... Offerings of some of the best and choicest of their goods.
25:5
Setim wood.... The wood of a tree that grows in the wilderness, which is said to be incorruptible.
25:7
The ephod and the rational.... The ephod was the high priest’s upper vestment; and the rational his breastplate, in which were twelve gems, etc.
25:17
A propitiatory.... a covering for the ark: called a propitiatory, or mercy seat, because the Lord, who was supposed to sit there upon the wings of the cherubims, with the ark for his footstool, from thence shewed mercy. It is also called the oracle, ver. 18 and 20; because from thence God gave his orders and his answers.
25:23
A table.... On which were to be placed the twelve loaves of proposition: or, as they are called in the Hebrew, the face bread, because they were always to stand before the face of the Lord in his temple: as a figure of the eucharistic sacrifice and sacrament, in the church of Christ.
25:29
Libations.... That is, drink offerings.
25:31
A candlestick.... This candlestick, with its seven lamps, which was always to give light in the house of God, was a figure of the light of the Holy Ghost, and his sevenfold grace, in the sanctuary of the church of Christ.
25:3
As the Israelites were prompt to offer these external things in the old law, so Christians must offer the like for Gods seruice: but specially al sortes of vertues, Faith, hope, charitie, penance, deuotion, prayer almes, fasting. &c.
25:18
If Images were vnlawful God would not haue commanded to make Cherubims. 〈◊〉. 〈◊〉. 2.
25:30
For the perpetual v•e and sanctitie of these loaues, which none might eate but such as were pure (1. Reg. 21.) they prefigured •he holie Eucharist S. •ur in T••. 1. S Damna ••n de oxtho. li. 4 c. 14. S. Cyril. ••the• 4. And consequently Christ is really present in the •. Sacrament. For if there were bread in substance, it should not excel the figure; which is required it, euerie thing prefigured. Colless. 2.
25:8
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… Yea, moreover, the rod of the priest which, without culture, blossomed forth in fruit, the pledge and earnest of a perpetual priesthood, furnished no contemptible symbol of thy supernatural child-bearing. What, moreover? Hath not the mighty Moses expressly declared, that on account of these types of thee, hard to be understood,
25:9
san Giustino † 165 d.C. Hortatory Address to the Greeks 29
… For Moses wrote that God had spoken to him regarding the tabernacle in the following words: “And thou shalt make for me according to all that I show thee in the mount, the pattern of the tabernacle.” And again: “And thou shalt erect the tabernacle according to the pattern of all the instruments thereof, even so shalt thou make it.”
25:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.24.3
… and, above all, in the case of the Ark of the Covenant, on account of which the whole tabernacle of witness was formed. Now it was constructed thus: its length
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 4
Gold-clad; and all between of wood. Here are so
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 2.5
… For He says to him, “And thou shalt make the ark of imperishable wood, and shalt overlay it with pure gold within and without; and thou shalt make the length of it two cubits and a half, and the breadth thereof one cubit and a half, and a cubit and a half the height;”
25:11
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.24
Like the ark of the covenant Christ’s spouse should be overlaid with gold within and without;
25:12
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.11
… Thou shalt make four rings of gold, which thou shalt put in the four corners of the ark, and thou shalt make staves of shittim-wood, and overlay them with gold, and shalt put them through the rings which are by the sides of the ark, that it may be borne with them, and they shall always be in the rings, nor shall they ever be drawn out from them (
25:17
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.24.3
… Now it was constructed thus: its length was two cubits and a half, its breadth one cubit and a half, its height one cubit and a half; but such a number of cubits in no respect corresponds with their system, yet by it the type ought to have been, beyond everything else, clearly set forth. The mercy-seat
25:18
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.16
… Why was it that the Mosaic people honoured on all hands the tabernacle which bore an image and type of heavenly things, or rather of the whole creation? God indeed said to Moses, Look that thou make them after their pattern which was shewed thee in the mount . The Cherubim, too, which o’ershadow the mercy seat, are they not the work of men’s hands
25:21
san Basilio † 379 d.C. The Letters 235.3
… All this they thrust on one side and force knowledge into one single meaning, the contemplation of God’s essence. Thou shalt put them, it is said, before the testimony and I shall be known of thee thence.
25:22
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… As to the first of these: “In the midst of two living creatures thou shalt be known,” he refers to that overshadowing of the divine glory which, in the time of the law, rested in the Holy of holies upon the covering of the ark, between the typical cherubim, as He says to Moses, “There will I be known to thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 17
… that they should have God for Witness: this was all. “According to the fashion,” it says, “that was shown thee on the mount:” so that on the mount was the Original. And this Tabernacle, moreover, “in the wilderness,” was carried about, and not locally fixed. And he calls it, “Tabernacle of witness:” i.e. (for witness) of the miracles, of the statutes.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.24
… she should be the guardian of the law of the Lord. Just as the ark contained nothing but the tables of the covenant, so in you there should be no thought of anything that is outside. For it pleases the Lord to sit in your mind as He once sat on the mercy-seat and the cherubims.
25:23
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.24.3
… but such a number of cubits in no respect corresponds with their system, yet by it the type ought to have been, beyond everything else, clearly set forth. The mercy-seat also does in like manner not at all harmonize with their expositions. Moreover, the table of shew-bread
25:31
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.24.3
… Moreover, the table of shew-bread was two cubits in length, while its height was a cubit and a half. These stood before the holy of holies, and yet in them not a single number is of such an amount as contains an indication of the Tetrad, or the Ogdoad, or of the rest of their Pleroma. What of the candlestick,
25:32
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.24.3
… Moreover, the table of shew-bread was two cubits in length, while its height was a cubit and a half. These stood before the holy of holies, and yet in them not a single number is of such an amount as contains an indication of the Tetrad, or the Ogdoad, or of the rest of their Pleroma. What of the candlestick, too, which had seven
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 41
… And the sevenfold looking for the cloud imposed upon the young servant; and Elissæus stretching himself that number of times upon the child of the Shunammite, by which stretching the breath of life was restored. To the same doctrine belongs, I think (if I may omit the seven-stemmed and seven-lamped candlestick of the Temple
25:39
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.10
… For “man is a great thing, and a pitiful man is precious,” precious so as to be worthy of a talent, whether of gold like as the lamp which was equal to a talent of gold,
25:40
san Giustino † 165 d.C. Hortatory Address to the Greeks 29
… “And thou shalt erect the tabernacle according to the pattern of all the instruments thereof, even so shalt thou make it.” And again, a little afterwards: “Thus then thou shalt make it according to the pattern which was showed to thee in the mount.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.14.3
… that is, to things that are real, by means of those that are typical; and by things temporal, to eternal; and by the carnal to the spiritual; and by the earthly to the heavenly; as was also said to Moses, “Thou shalt make all things after the pattern of those things which thou sawest in the mount.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.35
… and that this is the tabernacle of God, in which God will dwell with men. Of this Jerusalem the former one is an image—that Jerusalem of the former earth in which the righteous are disciplined beforehand for incorruption and prepared for salvation. And of this tabernacle Moses received the pattern in the mount;
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.6.8
… of which it is said, that “they serve unto the example and shadow of heavenly things” —those, viz., who were in subjection in the law. To Moses himself also was the injunction given, “Look that thou make them after the form and pattern which were showed thee on the mount.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.13
… “And they drank of that spiritual Rock which followed them, and that Rock was Christ.” In another Epistle also, when referring to the tabernacle, he mentions the direction which was given to Moses: “Thou shalt make (all things) according to the pattern which was showed thee in the mount.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1-2.13
… “For they drank of the spiritual Rock that followed them, and that Rock was Christ.” And in another Epistle, when sketching the various matters relating to the tabernacle, he used the words: “Thou shalt make everything according to the pattern showed thee in the mount.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 5.7
… The Hebrews were commanded to ornament the Tabernacle as a type of the Church, that they might be able, by means of sensible things, to announce beforehand the image of divine things. For the pattern which was shown to Moses
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.3.2
2. Moses was the first to make known the name of Christ as a name especially august and glorious. When he delivered types and symbols of heavenly things, and mysterious images, in accordance with the oracle which said to him, “Look that thou make all things according to the pattern which was shown thee in the mount,”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
XI. But before our time the Holy Apostle declared that the Law was but a shadow of things to come, which are conceived by thought. And God too, who in still older times gave oracles to Moses, said when giving laws concerning these things, See thou make all things according to the pattern shewed thee in the Mount,
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.16
… Now a prototype is that which is imaged, from which the derivative is obtained. Why was it that the Mosaic people honoured on all hands the tabernacle which bore an image and type of heavenly things, or rather of the whole creation? God indeed said to Moses, Look that thou make them after their pattern which was shewed thee in the mount
25:2
2. TOLLANT MIHI PRIMITIAS. — Quia prima fuit haec communis Hebraeorum oblatio, quae facta est pro fabrica tabernaculi. Aliter Theodoretus, Quaest. LXX, et Abulensis: «Primitias,» inquiunt, id est prima et praestantissima; haec enim Deo offerenda sunt. QUI OFFERET ULTRONEUS. — Hebraice, quem spontaneum et liberalem fecerit cor suum.
25:4
4. HYACINTHUM. — Proprie hyacinthus est genus violae; inde gemmam significat violae colore similem: haec enim hyacinthus dicitur. Tertio, significat lanam hyacinthini, id est violacei et coelestis coloris, quae lana veteribus in deliciis fuit. Unde Homerus in Odyssaea, IV, loquens de Helena ait: At super ipsum colus extensa est ioeidei; id est violaceam lanam habens. Hic passim hyacinthus lanam hanc violaceam significat. Tropologice, hyacinthus coelestem mentem et conversationem repraesentat. Hinc Ecclesia, et sancta quaelibet anima, calceatur calceo violaceo, id est coelesti. Ezech. cap. XVI, 9: «Calceavi te ianthino,» vel ut Septuaginta, hyacinthino, id est violacei et coelestis coloris, calceo; ut hoc symbolo significaret Deus, Sanctorum, qui in Ecclesia sunt, conversationem esse coelestem. Ita calceatus ianthino S. Paulus, ac mentis pedibus coelos et sidera calcans, dicebat: «Nostra conversatio in coelis est.» Ita calceatus S. Hieronymus dicebat illud Socraticum: «Aethera conscendo, et solum hoc coelumque despicio.» Nam, ut ait Apostolus: «Jam non estis hospites et advenae, sed estis cives Sanctorum, et domestici Dei.» Et iterum: «Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Ecclesiam primitivorum, qui conscripti sunt in coelis, et judicem omnium Deum, et spiritus justorum perfectorum, et Testamenti novi mediatorem Jesum,» Hebr. XII, 22. Quare S. Martinus, uti in vita, ita et in morte coelum assidue suspiciens, cum in ardenti febri supinus vultu in coelum erecto jaceret, rogarentque discipuli, ut converso corpore tantisper, dum vis morbi remitteret, pronus conquiesceret: «Sinite, inquit, me coelum potius quam terram aspicere, ut suo jam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur.» Oculis ergo ac manibus in coelum semper intentus, invictum ab oratione spiritum non relaxabat. Quare merito de eo canit Ecclesia: «Martinus Abrahae sinu laetus excipitur; Martinus hic pauper et modicus, coelum dives ingreditur, hymnis coelestibus honoratur.» Pari modo S. Stephanus inter crepitantium saxorum turbines interritus: «Video, inquit, coelos apertos, et Jesum stantem a dextris virtutis Dei;» et mox exclamans: «Domine Jesu, suscipe spiritum meum,» ad eum in coelum coronandus evolavit.
ET PURPURAM. — Purpura piscis est, vel potius concha, cujus sanguine tingunt lanam, quae hoc rubeo colore nigricante infecta, inde pariter purpura dicitur: ex qua olim fiebant, et etiamnum fiunt regiae vestes; unde et ejus usus fuit hic in tabernaculo. Cabalistice, ut refert Valverdius in alphabeto Salomonis, notant argaman, id est purpura, ex quatuor primis litteris esse compositum, a quibus quatuor angelorum nomina initium sumunt, nempe Raphael, Gabriel, Michael, Nuriel; quae asserunt eorum animalium esse nomina, quae vidit Ezechiel, cap. 1. Eo enim splendore, veluti regali purpura amiciebatur Deus, juxta illud: «Amictus lumine sicut vestimento.» Vide quam facile angelos suos hi nugarum textores ex purpura contexant, facilius utique quam aranea suam telam pertexat!
COCCUMQUE BIS TINCTUM. — Coccus est granum tinctorium (unde et granum subinde vocatur), nascens ex frutice fullonia, quae ilici similis est: hoc granum intra se progignit vermiculum rubei coloris, ejus sanguine rubricantur lanae, quae idcirco coccus, et hebraice vermis, vel vermiculus vocantur. De hoc vermiculo, sive cocco, dicitur Isaiae 1, 18: «Si fuerint peccata vestra rubra quasi vermiculus.» Solebat autem lana, ut magis ruberet, bis hoc sanguine vermiculi imbui, scilicet primo, cum adhuc tantum esset lana; et secundo, cum nendo in fila esset deducta: unde dicebatur bis tincta, et hebraice tolaat scani, id est coccus vel vermiculus iteratus. Hinc etiam to scani, nude positum, coccum bis tinctum seu dibaptum significat, quem Septuaginta diploun, id est duplum vocant.
ET BYSSUM. — Byssus, inquit Hieronymus Prado in Ezech. xvi, 10, pag. 186, est linum candidissimum et mollissimum, sive est lanugo arboris, quae medium quid est inter lanam et linum; nam origine est linum, mollitie vero est lana, et texta linum refert, ait Pollux: est, inquam, lanugo arboris nuci inclusa, quam vulgo gossypium vel xylon, Flandri et Galli coton vocant, ex qua fiebat tela gossypina sive byssina in Aegypto et Palaestina, et etiamnum fit in Creta, Sicilia et Hispania. Ita ex Polluce et Plinio, lib. X, cap. 1, Prado loco jam citato. Unde notat secundo, Prado ibidem, hanc lanuginem, puta gossypium, sive byssum, tinctam fuisse colore aliquando purpureo, illamque vocari hic purpuram, aliquando ianthino, eamque vocari hic hyacinthum, aliquando coccineo, eamque vocari hic coccum; byssum vero esse et vocari, cum nullo colore tingitur, sed nativo suo candidissima aeque ac mollissima est. Probat id ipse ex Deut. xxii, 11, ubi vetatur, ne tela fiat ex lana et lino; ergo hic in cortinis et vestibus tabernaculi, non potuit lana lino intexi, ac consequenter byssus haec tabernaculi non fuit linum, sed lana sive gossypium jam dictum. Secundo, si byssus fuit linum, lana inde confecta non fuisset tersa et pura; nec enim fila ex lino ita bibunt succum hyacinthi, vel purpurae, ut luceant; ita autem bibit lana sive gossypium, quod colore saturatum splendescit. Verum byssum a gossypio distinguit Plinius, lib. XIX, cap. 1, ubi cum primum egisset de lino gossypino, postea agit de lino byssino, tanquam de re diversa; ergo byssus haec non fuit lanugo gossypii. Rursum, byssus hic vocatur linum, ut patet cap. xxxix, vers. 28, in Hebraeo: coccus autem, hyacinthus et purpura fuerunt lana, uti omnes interpretes docent; imo Scriptura ipsa plane byssum ab hyacintho, cocco et purpura distinguit; ergo alia byssi, alia trium reliquorum fuit materia: puta byssi materia fuit linum, aliorum vero materia fuit lana. Dico ergo byssum hic non esse bombycinum, quod a vermibus, puta bombycibus, netur, quod vulgus jam byssum et sericum vocat; non etiam esse gossypium, uti jam ostendi; sed esse genus candidissimi et subtilissimi lini, adeoque optimum linum esse byssum; optimum autem linum est, ait Plinius, in quo est primo, eximius candor et splendor; secundo, mira tenuitas; tertio, aequalis fili densa nervositas et constantia. Hujusmodi linum, quacumque ex provincia sit, byssus erit, inquit Alcazar in Apoc. 1, 43, notat. 11, hoc enim pretiosum est: unde Achaica byssus auri pondere vendebatur; et Judaica byssus Achaica fuit praestantior, inquit Pausanias. Byssus ergo haec erat linum nascens in Aegypto et Palaestina, in plantae cujusdam folliculis (qui similes sunt folliculis papaverum), indeque ferunt fieri telam, quae instar amianti igne non consumitur, sed purgatur (unde et Plinius byssum hanc comparat asbesto lapidi, qui ardet et non comburitur), quae etiamnum hodie Venetis nota est, similisque est candore et subtilitate telae nostrae Cameracensi. Ita Delrio in Genes. XLIII, 42, et alii. Hinc hebraice byssus haec vocatur shesh, id est candidissima: unde et marmor vocatur shesh, Esther, 1, 6, quia est candidissimum; latine vero et graece vocatur byssus ab Hebraeo buts. Hinc etiam byssus haec, quia erat subtilissima, fuit retorta et duplicata, ut habent Septuaginta hic et Hebraea, et noster Interpres in sequentibus. Ad argumenta Prado respondeo, Deuter. XXII, tantum privatis vetari, ne faciant vestem ex lana et lino, non autem sacerdotibus ad publicum Dei cultum. Rursum vetari, ne in tela vel panno misceantur fila lanea et linea in subtegmine; hic autem illa non miscebantur in subtegmine: nam stamen erat byssinum, subtegmen vero erat laneum, puta hyacinthinum, coccineum et purpureum.
Quaeres, quid haec quatuor, puta byssus, coccus, purpura et hyacinthus, ex quibus factum est tabernaculum, symbolice et mystice significant? Respondeo, significant quatuor elementa totumque mundum; hujus enim typus erat tabernaculum. Nam byssus significat terram, quia ex ea gignitur; purpura significat mare, quia maris cochleolis tingitur; hyacinthus significat aerem, quia aerii est coloris; eadem de causa coccus significat ignem et aetherem: omnia enim haec majestatem Dei repraesentant, et monent qua reverentia et puritate tabernaculum et templum sit adeundum. Secundo, haec omnia significant sacerdotem Creatoris esse ministrum, eumque in tabernaculo pro universa creatura totoque mundo supplicare. Ita S. Hieronymus ad Fabiolam, de vestibus sacerdotum, Philo, Josephus, Theodoretus et Beda. Tropologice, in nostro tabernaculo, id est Ecclesia, alii afferunt coccum bis tinctum, id est geminam charitatem; alii purpuram, id est mortificationem corporis; alii byssum, id est castitatem; alii hyacinthum, id est contemplationem coelestium; alii pilos caprarum, id est habitum poenitentiae et patientiae; alii pelles ianthinas, id est spem supernorum; alii pelles arietum rubricatas, id est fortitudinem et martyrium, uti fecerunt Apostoli et Martyres; alii ligna setim, id est munditiem cordis; alii oleum misericordiae; alii thymiama boni et pii exempli. Vide Bedam in Origenis cap. XXVII. Audi et Origenem hic, hom. 9: Fides, inquit, auro conferri potest, sermo praedicationis argento, patientia aeri, lignis imputribilibus scientia, bysso virginitas, cocco confessionis gloria, purpurae charitatis vigor, hyacintho spes regni coelorum.
PILOS CAPRARUM, — e quibus fiunt telae, camelotae dictae, imbribus ferendis accommodae: neque enim cito aquam imbibunt. Ita Arias, tract. De Arca Noe. Hae telae, quia e pilis erant, hinc cilicineae dicebantur; erant tamen pulchrae et concinnae exterius: unde et mulieres peritae nendi hos pilos nevisse dicuntur, cap. xxxv, vers. 23. Ita Cajetanus.
25:5
5. ET PELLES ARIETUM RUBRICATAS PELLESQUE IANTHINAS. — Pro ianthinas hebraice est tachas, quod quid sit, incertum est; Judaei putant esse melim. Melis, qui et taxus dicitur, animal est asperum, mordax, mellis avidum, magnitudine vulpis, alvearibus infestum. Sed quis non videt eos Hebraeam vocem tachas Latinam facere, et ex litteris tantum divinare esse taxum, cum pelles taxorum sive melium sint colore felino, non hyacinthino? Quare magis credendum est Septuaginta, qui tachas vertunt hyacinthinas; et S. Hieronymo, qui vertit ianthinas, id est violaceas; et Josepho, qui ait tam has pelles, quam praecedentes, non melium, sed arietum et ovium fuisse, partim hyacinthino, partim rubro colore tinctas: sicut enim eadem lana tingebatur hyacinthino colore, et dicebatur hyacinthus vel purpureo, et dicebatur purpura, ut dixi vers. 4: ita pelles arietum aliae erant rubricatae, aliae hyacinthinae, quae hebraice dicebantur tachasim.
ET LIGNA SETIM. — Kimchi aliique Rabbini per setim intelligunt cedrum; sed errant. Nam S. Hieronymus in cap. LIX Isaiae: «Setim, inquit, est genus arboris nascentis in eremo (in deserto Arabiae, et forte in loco qui dictus est Setim, ubi filii Israel fornicati sunt cum Beelphegor, Numer. xxv, 1), spinae albae habens similitudinem, ex qua omnia ligna arcae et tabernaculi facta sunt instrumenta;» estque lignum imputribile, ut vertunt Septuaginta, et levissimum, omniaque ligna tam in fortitudine et soliditate, quam in nitore et pulchritudine superat. Dixi lignum setim esse spinae albae simile, puta quoad folia et colorem; unde et factum est ut setim a Latinis et Graecis vocetur spina. Hinc et Theodotion, et S. Hieronymus, Isaiae XLI, 19, et Joelis III, vers. 18, setim spinam transtulit: nam alioqui setim differre a spina magnitudine, patet ex eo quod setim sint grandes arbores, ex quibus tabulae latae caeduntur, ut patet hic in fabrica tabernaculi; spina vero alba pollicari tantum est crassitudine, altitudine vero bicubitali, uti experientia patet, et docet Dioscorides, lib. III, cap. XII. Fabulatur R. Salomon, dum ait apud Lyranum: «Jacob vidit in Spiritu Sancto quod filii sui erant facturi tabernaculum in deserto, et secum portavit semina in Aegyptum, et radices arborum setim, et ibi plantavit, et nutrivit, praecipiens filiis suis, ut exeuntes de Aegypto secum portarent.» Nam, ut dixi ex S. Hieronymo, setim sponte nascitur in deserto. Allegorice et anagogice, tabernaculum factum ex lignis setim imputribilibus significat Ecclesiam, tum militantem, tum magis triumphantem, quae omni sui parte incorruptibilis est, et aeterna: ita Beda. Augustus Caesar, Pisone domum a fundamentis usque ad tectum accurate exaedificante: «Animum, inquit, meum exhilaras, ita aedificans, ac si Roma sit futura sempiterna.» Ita verissime Deus Ecclesiam aedificavit, quae futura esset aeterna. Septuaginta addunt vel potius anticipant, lapides sardios. Verum de iis audiemus inferius.
25:7
7. GEMMAS AD ORNANDUM EPHOD. — Hebraice, lapides milluim, id est plenitudinum, qui scilicet, ut ait Chaldaeus, caelaturas ephod et rationalis impleant, uti gemma palam annuli implere solet.
25:8
8. FACIENTQUE MIHI SANCTUARIUM, — puta tabernaculum, quod sit quasi templum sanctum, in quo mihi sacra et sacrificia peraguntur; quod sit quasi domus mea, in qua solemni et publico omnium cultu colar, quaerar et inveniar.
25:9
9. JUXTA OMNEM SIMILITUDINEM TABERNACULI QUOD OSTENDAM TIBI. — Hinc et ex vers. ult. patet Deum Mosi in monte Sina ostendisse ideam tabernaculi, ut secundum illam tabernaculum construeret. Disce hic quanta reverentia debeatur templis, locisque Deo dicatis. Primo, ex eo quod Deus jusserit Mosi et Salomoni templum sibi erigi et dicari; cumque a Babyloniis esset incensum, jusserit per Aggaeum et alios illud reaedificari: perinde ut B. Virgo a Joanne Patricio, tempore Liberii Pontificis, voluit institui haeres, aedificato templo in loco, quem illa quinta augusti, cum Romae magni sunt calores, per miraculum nive contexerat, quae modo ecclesia S. Mariae Majoris dicitur. Secundo, quod templum sit domus Dei habitantis inter homines, sicut coelum est domus Dei habitantis inter Angelos et Beatos. Sicut ergo Deum, ita et templum ejus revereri oportet, et dicere: «In conspectu angelorum psallam tibi.» Unde Psaltes ait Psalm. LXIV, 5: «Sanctum est templum tuum: mirabile in aequitate.» Et hoc loco dicit Deus: «Facient mihi sanctuarium, et habitabo in medio eorum.» In templo ergo coram Deo simus quasi angeli. Tertio, quod templum sit domus orationis, ibique orationes exaudiat Deus. Illud enim Salomoni oranti, templumque dedicanti promisit, III Regum VIII. Quarto, quod in templis reis et sontibus constitutum sit asylum. Unde Joiada Pontifex vetuit Athaliam in templo occidi; sed jussit eam foras educi, IV Reg. XI, 15. Sic et Banaias occisurus Joab, jussit illum e tabernaculo Domini egredi, III Reg. cap. II, 30. Sic et S. Chrysostomus Eutropium confugientem ad templum a morte tutatus est. Quinto, quod templum vocetur sanctuarium: «Sanctuarium meum metuite, ego Dominus,» Lev. XIX, vers. 30. Rursum hebraice vocatur hechal, id est basilica, palatium augustum, potens, splendidum, in quo habitat Omnipotens. Sexto, quia Deus polluti et violati templi acer est vindex. Hinc ipse ait Isaiae XXXI, 9: «Dixit Dominus, cujus ignis est in Sion, et caminus ejus in Jerusalem;» ut scilicet e templo ab hostibus violato, in eos quasi ignis insiliat, eosque comburat. Sic Christus e templo vendentes et ementes columbas flagello ejecit, mensasque evertit, nec alias tantum zelum ostendit, dicens: «Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam speluncam latronum,» Matth. XXI, 14; et Paulus: «Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus,» I Cor. III, 17. Septimo, quod in templo constituit oraculum et propitiatorium, ex eoque consultus a Mose et Pontifice dabat responsa, ut patet hic vers. 22. Unde admirans Salomon aiebat: «Ergone credibile est, ut habitet Deus cum hominibus super terram? Si coelum et coeli coelorum non te capiunt, quanto magis domus ista quam aedificavi?» II Paralip. VI, 18. Octavo, quod Gentiles magna religione sua fana et templa coluerint. Templum enim eis erat locus notatus ab augure vel in coelo, vel in terra. Unde templum dicitur a tuendo, id est conspiciendo, quod ex omni parte, vel quod ex eo omnis pars aspici possit, ut ait Donatus. Primo autem coelum ipsum dixerunt templum, quia ipsum primo aspectu intuemur. In terris templum dictus est quilibet locus inauguratus religiosi cultus gratia. Rursum templum vocarunt fanum, a fando, quod in eo Apollo, aliusve eorum deus consultus faretur, daretque responsa. Nono, id patet exemplis Sanctorum et Regum. Primo, David ait: «Introibo in domum tuam, adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo,» Psalm. V, 8. Et «Introibimus in tabernaculum ejus, adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus,» Psalm. CXXXI, 7. Secundo, Jacob de Bethel, Genes. XXVIII, 17, ait: «Quam terribilis est locus iste! vere non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli.» Tertio, Isaias cap. II, vers. 3, ait: «Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob; et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.» Quarto, Constantinus Magnus, et S. Helena tam Romae quam Hierosolymis et alibi, plurima magnificentissima aedificarunt templa: ipseque Constantinus deposito diademate, et humi jacens, vimque lacrymarum profundens, accepto ligone terram eruit, indeque duodecim terrae cophinis in honorem duodecim Apostolorum ablatis, loco basilicae Principis Apostolorum designato, ecclesiam miri operis aedificavit, quam S. Sylvester dedicavit, cujus memoria nunc agitur in Ecclesia 18 novembris. Quinto, Constantinum hac in re imitati sunt Theodosius, Carolus Magnus, Pulcheria, aliique Christianissimi Imperatores et Principes. Ut alios omittam, audi Crantzium, lib. III Metropol. cap. VIII: Erat, inquit, in Mindensi Episcopatu nobilis matrona, nomine Hilburgis, quae dum maritum ex voto in Palaestinam profectum, inde rediturum desperaret, totam substantiam uni coenobio et novem ecclesiis aedificandis insumpsit. Revertitur non ita diu post maritus, eumque placatura, obviam procedit, ac salute praevia: «Novem, ait, filias tibi absenti peperi; at nondum in Christo renatae sunt.» Intellexit vir pius novem ecclesias exstructas, necdum tamen consecratas, factumque uxoris gratum et ratum habuit. Sexto, S. Ambrosius pro templo Dei stetit usque ad mortem et martyrium. Cum enim Ariani per Justinam Imperatricem Arianam illud sibi dari deposcerent, idque Justina persuasisset Valentiniano Imperatori filio suo, in faciem ei restitit Ambrosius dicens: «Ad Imperatorem palatia pertinent et moenia; ad Episcopum ecclesiae.» Vide eum fuse hac de re scribentem ad Marcellinam sororem. Septimo, S. Chrysostomus, cum Imperator ab eo postularet, ut Gainae duci ariano unum e Catholicis templis concederet, respondit: «Ne, Imperator, hoc ei polliceare, neque sanctum dari canibus mandes. Nunquam enim patiar eos qui Deum nocturnis diurnisque hymnis laudant, templo expelli, illudque eis tribui, qui contra eum loquuntur blasphemias.»
25:10
10. ARCAM DE LIGNIS SETIM COMPINGITE. — Nota primo: Arca erat instar parvae cistae quadratae, vel potius quadrangulae. Erat enim arca alta cubito cum dimidio, et lata cubitum cum dimidio, longa vero duos cubitos cum dimidio. Secundo, arca erat facta ex lignis setim auro obtectis, ad hoc ut in ea reponerentur tabulae Decalogi, a Deo datae Mosi. Has enim solas in arca fuisse repositas patet III Regum VIII, 9, ideoque summa erat religio et veneratio arcae, indeque dicta est arca foederis, vel testamenti, ut dicam vers. 16. Ideoque reposita fuit arca in Sancto sanctorum. Erat enim arca gloria Israel: unde uxor Phinees ait I Regum IV, 21: «Translata est gloria de Israel, quia capta est arca Dei.» Rursum arca vocatur virtus et pulchritudo Israel, Psal. LXXVII, 61: «Et tradidit in captivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem in manus inimici,» scilicet arcam in manus Philistinorum tradidit. Tertio, arca superne patebat; sed supra se habebat propitiatorium, quasi operculum, factum non ex lignis setim, sed ex solido auro. Quarto, duo Cherubini erant supra propitiatorium, ita ut per alas suas expansas et conjunctas exhiberent quasi sedem Deo, propitiatorium vero cum arca esset quasi scabellum pedum ejus. Quinto, arca superne cingebatur corona circumcirca, de qua dicam vers. 11; ad latera vero utrimque habebat duos circulos aureos, per quos inserebantur duo vectes aurati, quibus portabatur arca a sacerdotibus in humeris, cum movenda essent castra. Sexto, arca posita erat in pavimento Sancti sanctorum; verisimile tamen est pavimentum hoc fuisse instratum peristromate aliquo: vel potius arca haec habuit suos pedes, puta quatuor globulos, sive sphaerulas in quatuor angulis, quibus quasi quatuor rotis incumbebat. Ita enim verti potest ex Hebraeo vers. 12. Unde arca erat quasi biga Dei, sive currus regalis et triumphalis Dei de debellatis Aegyptiis, et hunc currum vidit Ezechiel cap. 1. Ita Hieronymus Prado ibid., de quo plura vers. 18. Atque hac de causa arca vocatur gloria Domini, quia in ea Deus Hebraeis suam praesentiam, opem et triumphum gloriosum exhibebat; atque hoc est quod dicitur Deut. IV, 7: «Non est alia natio tam grandis, quae habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris;» et Psalm. XXV: «Dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae.» Hinc et Heli non gemina filiorum morte, non tanta populi clade, sed arcae captae nuntio perculsus corruit, nurusque ejus parturiit dicens: «Translata est gloria de Israel.» Septimo, haec arca postea, aedificato a Salomone templo, in eo reposita est in Sancto sanctorum, in eoque mansit quamdiu illud stetit, scilicet usque ad captivitatem Babylonicam. Tunc enim Jeremias arcam et tabernaculum extulit in montem Nebo, e quo Moses vidit terram promissionis, et abscondit eam cum altari thymiamatis in spelunca quadam, ut dicitur II Machab. II, vers. 4 et seq., dicens: «Quod ignotus erit locus, donec congreget Deus congregationem populi.» Unde Epiphanius in Vita Mosis, Dorotheus in Synopsi, cap. De Jeremia, et alii tradunt, arcam non fuisse in secundo templo, quod aedificarunt Judaei post reditum e Babylone, sed eam occultandam fore usque ad finem mundi, tumque manifestandam esse ad conversionem Judaeorum. Certe Josephus suo tempore, cum templum eversum est a Romanis, diserte asserit lib. VI De Bello, cap. VI, in Sancto sanctorum nihil omnino fuisse; verba Josephi sunt: «Intima templi pars viginti cubitorum erat. Discernebatur autem similiter velo ab exteriore, nihilque prorsus in ea erat positum;» ergo nec arca, nec Cherubim; «inaccessa vero et inviolata, et invisibilis omnibus habebatur, Sanctumque sanctorum vocabatur.» Errant ergo, qui arcam a Tito in triumphum ductam, et Romae etiamnum in templo Lateranensi servari putant ex eo, quod Romae in arcu Titi triumphali depicta videatur arca in pompa triumphi; illa enim non est arca, sed mensa panum propositionis, uti asserit Josephus, qui triumphi Titi fuit spectator. Denique Epiphanius in Vita Jeremiae haec habet de arca: In resurrectione, inquit, primo resurget arca, et prodibit a saxo, atque in Sina monte locabitur: reserabit eam Moses; et omnes Sancti ad eam confluent, ut illic suscipiant Dominum, et fugent inimicum. Saxum hoc est in solitudine, ubi primitus fabricata est arca in medio montium, in quibus jacent Moses et Aaron sepulti, ibique in noctibus nubecula nitet instar ignis. Horum fides sit penes S. Epiphanium.
Quaeres, quid allegorice significarit arca? Respondet Rupertus, arcam significare Christi humanitatem; et S. Gregorius, homil. ult. in Ezech.: «Arca, inquit, intra velum est redemptor noster.» Verum dico: Proprie et genuine arca, quae erat in Sancto sanctorum, quod coelum repraesentabat, significabat Beatos in coelo, inter quos maxime eminet B. Virgo: hinc non incongrue ipsa a S. Bernardo, serm. De B. Maria, et ab aliis vocatur arca testamenti. Audi eumdem in Sentent.: «Auctor, inquit, mirabilium Deus tria quaedam mirabilia operatus est in Maria. Primum, integritatem munditiae mirabiliter suscitavit, ut arca testamenti auro purissimo tegeretur. Secundum, puritatem virgineam potentialiter fecundavit, ut rubus ardens non combureretur. Tertium, ima supernis ineffabiliter copulavit, ut scala Jacob mediante terrena coelestibus unirentur.» Longitudo arcae est longanimitas et sapientia Sanctorum; latitudo, charitas; altitudo, contemplatio et desiderium aeternorum bonorum. Haec habent mensuram cubiti quae perfecta est, quia in Beatis omnia quaquaversum integra et perfecta sunt. Secundo, arca facta erat ex lignis setim, quia Beati post resurrectionem habebunt corpora immortalia; auro erat obtecta, quia et animae Sanctorum ineffabili divinae visionis claritate, et corpora admirabili splendore fulgebunt. In ea sunt tabulae legis, quia Sancti olim meditati sunt in lege Dei die et nocte, in eaque nunc jugiter delectantur. Audi S. Hieronymum, ad Eustochium, de Virgine: «Sponsa Christi, inquit, est arca testamenti, intrinsecus et extrinsecus deaurata, custos legis Domini. Sicut in illa nihil aliud fuit, nisi tabulae testamenti, ita in te nullus sit extrinsecus cogitatus. Super hoc propitiatorium, quasi super Cherubim, sedere vult Dominus.» Et S. Gregorium, lib. VII Regist. epist. 30: «Quid est, inquit, sacerdotale cor, nisi arca testamenti? in qua quia spiritalis doctrina viget, procul dubio tabulae legis jacent.» Tertio, arca supra se habebat propitiatorium, quia Sancti supra se habent Christum redemptorem, Rom. III, 21. Quarto, arca vallatur Cherubinis, quia Beati cinguntur sanctis angelis. Quinto, corona arcae significabat coronas Sanctorum, quasi qui victores sint, triumphatores, reges et sacerdotes Dei: item aureolas Virginum, Martyrum et Doctorum. Annuli et vectes arcae significabant dona Spiritus Sancti, quibus anima sancta fit mobilis et agilis ad omne bonum: quatuor ergo annuli aurei sunt quatuor dona, quae ad intellectum pertinent, puta sapientia, intellectus, scientia et consilium; duo vectes sunt reliqua tria, puta pietas, timor et fortitudo, quae ad voluntatem pertinent. Vectes annulis debent inseri, quia nisi voluntas moveatur, parum juvat motus et illuminatio intellectus. Denique coram arca erat urna cum manna, quia Beati semper meminerunt coelestis panis Eucharistiae, quo aliti sunt in deserto hujus vitae. Ante arcam erat virga Aaron, quae frondens Aaroni consignavit sacerdotium; meminerunt sacerdotii Christi, qui sui corporis sacrificio sustulit peccata mundi, pro eoque jugiter Christum et Deum laudant: haec et plura Ribera, lib. II De Templo, cap. III. Quin ergo ad hanc arcam, ad hasce coronas anhelamus? «Patriam nostram, inquit S. Cyprianus, tract. De Mortal., paradisum computamus; parentes patriarchas habere jam coepimus. Magnus illic nos charorum numerus exspectat; parentum, fratrum, filiorum frequens nos turba desiderat, jam de sua immortalitate secura, et adhuc de nostra salute sollicita. Illic Apostolorum gloriosus chorus, illic Prophetarum exultantium numerus, illic Martyrum innumerabilis populus ob certaminis et passionis victoriam coronatus; triumphantes illic virgines, quae concupiscentiam carnis continentiae robore subegerunt.» Et S. Bernardus, De praemio coelest. patr.: «Videbit Beatus Deum ad voluntatem, habebit ad voluptatem, fruetur ad jucunditatem. In aeternitate vigebit, in veritate fulgebit, in bonitate gaudebit. Sicut habebit permanendi aeternitatem, sic cognoscendi facilitatem, requiescendi felicitatem. Civis siquidem erit sanctae illius civitatis, cujus angeli cives sunt, Deus Pater templum est, Filius ejus splendor, Spiritus Sanctus charitas est.» Idem in serm.: «O beata regio paradisi, o beata regio deliciarum, ad quam suspiro de valle lacrymarum! ubi sapientia sine ignorantia, ubi memoria sine oblivione, ubi intellectus sine errore, ubi ratio sine obscuritate fulgebit. Beati qui habitant ibi! laudabunt Deum in saecula saeculorum, amen. Regnum Dei conceditur, promittitur, ostenditur, percipitur: conceditur in praedestinatione, promittitur in vocatione, ostenditur in justificatione, percipitur in glorificatione.» Et S. Augustinus: «Ibi, inquit, hymnidici angelorum chori, ibi societas civium supernorum, ibi dulcis solemnitas a peregrinationis hujus tristi labore redeuntium, ibi festivitas sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube.» Symbolice, S. Thomas, III, Quaest. CII, artic. 4, ad 6: Tria, inquit, quae erant in arca, vel juxta arcam, significabant tria Dei attributa, scilicet tabulae legis sapientiam, virga potentiam, manna bonitatem Dei. Rursum arca, id est Ecclesia et respublica ejusque praeses habeat tabulas legis, virgam disciplinae et correctionis, manna dulcedinis in gubernatione: ita S. Gregorius, epist. 25, lib. I. Hinc Samaritanus, inquit, vulnerato infundit oleum et vinum, «ut per vinum scilicet mordeantur vulnera, per oleum foveantur. Sit ergo amor, sed non emolliens; sit vigor, sed non exasperans.» Vide eumdem II part. Past. cap. vi, et lib. XX Moral. viii. Habent apes mel, habent et aculeum, quo defendant alvearia. Sic qui regit rempublicam, habeat mel, id est clementiae dulcedinem; habeat et aculeum justitiae, quo adversus sceleratos rempublicam tueatur. Hoc prudentissimus ille rex indicavit, qui insigne sibi esse voluit gubernationis punicum malum, quod dulcedinem habet acori permixtam. «In regimine, ait S. Gregorius, miscenda est lenitas severitati, quatenus arridens timeri debeat, et iratus amari, ut eum nimia laetitia vilem non reddat, aut immoderata severitas odiosum.» Nunc ad textum redeamus.
25:11
Vers. 11. ET DEAURABIS EAM AURO, — laminis aureis, non vero foliis aureis; id satis patet ex eo quod in Hebraeo pro deaurabis, est abscondes, coopries et vesties eam auro: idque intus et foris, ut tropologice significet animam justi tam interius, quam exterius debere esse sanctam, et undequaque auro charitatis circumdari. Ruffino objicit S. Hieronymus quod «intus sit Nero, foris Cato,» quod privatim vivat in deliciis, publice vero severitatem in habitu et incessu ostentet: haec est hypocrisis Deo et hominibus displicens. Sanctus tam intus, quam foris, sit non Cato, sed Paulus, sed Joannes, sed angelus. FACIESQUE SUPRA CORONAM AUREAM PER CIRCUITUM. — Corona haec arcae non erat rotunda, sed quadrata; quadrata enim erat ipsa arca, quam haec corona circumcirca instar limbi ambiebat. Ita Hugo. Hic ergo limbus exterior erat, surgebatque et attollebatur supra arcam. Septuaginta vertunt: facies et cymatia aurea versatilia, vel potius tortilia; quod miror interpretem Complutensem vertere, facies et undulas aureas: nam cymatia non tantum parvas undas et fluctus, sed et, metaphora ab undis ducta, significant apud Vitruvium supremam in columnis epistilii, sive capitelli partem; quod significatum apposite hic imitati Septuaginta limbum arcae eminentem vocaverunt cymatia, eaque tortilia, id est fixa quidem, sed tortili opere, veluti tortiles torques elaborata. Ita S. Augustinus, Quaest. CIV.
25:12
12. Et quatuor circulos aureos. — Erant hi circuli ad quatuor angulos arcae, iisque inserebantur vectes, ut iis arca humeris quatuor sacerdotum ad magnificentiam gestari posset: non enim decebat arcam plaustro trahi aut vectari. Porro vectes secundum longitudinem arcae extensos fuisse, non vero secundum latitudinem; arcamque in longum gestatam et portatam fuisse, non vero in latum sive transversum, ut Cajetanus vult, significat Josephus, cum ait: «Ex utroque longiori latere intrant annuli,» per quos scilicet vectes immittebantur ad gestandam arcam. Cavit autem Deus vers. 15, ne vectes unquam his circulis extraherentur, ne unquam sacerdotes se arcae ferendae cura et onere liberatos esse putarent, inquit Arias. QUOS PONES PER QUATUOR ARCAE ANGULOS. — Pro angulos hebr. est pa'amotav, quod proprie gressus et pedes significat; unde videtur quod arca non fuerit humi, sed habuerit quatuor pedes, id est globos et sphaerulas, quibus insisteret, quaeque haberent speciem rotularum: erat enim arca currus gloriae Dei, uti dicam vers. 18. Cubitus hic accipi debet, non major, sive regius, qui 27 digitos continet, teste Herodoto, lib. I; multo minus maximus, id est geometricus, qui sex communes cubitos continet, uti docet ex Origene S. Augustinus, lib. XV De Civit. xxvii; sed vulgaris, qui est ea longitudo quae a flexu brachii porrigitur usque ad extremum digiti qui index vocatur, continetque quatuor et viginti transversos digitos, sive duas spithamas; spithama autem est spatium, quod distenta manu inter pollicem et indicem interjacet, continetque duodecim digitos transversos. Patet hoc ex Josepho, lib. III Antiq. vi, et Beda, lib. I De Tabern. cap. iv. «Longitudo arcae, ait Josephus, erat quinque palmorum, altitudo vero et latitudo trium palmorum;» pro palmo Graece est spithama, quam dixi duodecim continere digitos. Ita ut duo cubiti cum dimidio quinque palmos, vel spithamas efficiant.
25:16
16. PONESQUE IN ARCA TESTIFICATIONEM, — id est legem, sive tabulas legis: lex enim saepe dicitur testimonium, aut testificatio, quia attestationem continet voluntatis divinae, eaque Deus testatum reliquit quid velit ab hominibus fieri. Hinc dicta fuit «arca testimonii,» id est legis, et «arca testamenti,» id est foederis: continebat enim legem, quae erat conditio foederis inter Deum et Hebraeos initi; consequenter tabernaculum ab arca quam continebat, vocatum est «tabernaculum foederis» et «tabernaculum testimonii;» imo hinc et ipsa arca vocatur «testimonium,» cap. XXX, 6; Num. XVII, 4; Levit. XXIV, 3, idque metonymice, quia scilicet arca in se continebat testimonium, id est tabulas legis. Porro solas legis tabulas in arca illa, cujus tanta apud Hebraeos erat religio, fuisse, non autem urnam cum manna, aut virgam Aaronis, expresse docet Scriptura, III Reg. VIII, 9, et II Paralip. V, 10, et Josephus, lib. VIII Antiq. II. Hinc tam urna cum manna, quam virga Aaron, in Pentateucho non in arcam, sed in tabernaculum coram Domino, id est ante arcam, deposita narrantur, ut patet Exodi XVI, 33; Num. XVII, 4. Vide dicta ad Hebr. IX, 4.
25:17
17. FACIES ET PROPITIATORIUM DE AURO MUNDISSIMO. — Nota primo: Propitiatorium erat arcae operculum, sive tabula operiens et tegens arcam, ut patet vers. 20; unde paris cum arca erat longitudinis et latitudinis: hinc et a Septuaginta vocatur epithema, id est superpositum, puta supra arcam, hoc est arcae operculum, quod arcae per cardines aureos jungebatur, uti docet Josephus, lib. III Antiq. vi: «Habebat, inquit, arca tegmen aureis cardinibus coaptatum, nulla ex parte prominens.» Secundo, propitiatorium erat tabula facta, non ex lignis setim auro obductis, uti erat arca, sed ex puro auro. Tertio, propitiatorium hebr. dicitur capporet, quod tam propitiatorium, quam operculum arcae significat. Unde Septuaginta vertunt id hilasterion epithema, id est placatorium, sive propitiatorium operculum. Quarto, dictum est propitiatorium, quasi locus placationis, eo quod ibi Deus Mosi apparens, et cum eo loquens, placabatur et propitiabatur populo; in propitiatorio ergo erat oraculum Dei, ut patet vers. 18, et cap. XXXVII, 6, et Num. VII, vers. ult.: «Cumque, inquit, ingrederetur Moses tabernaculum foederis, ut consuleret oraculum, audiebat vocem loquentis ad se de propitiatorio, quod erat super arcam testimonii inter duos Cherubim;» atque ideo Deus dicebatur sedere super Cherubim: nam hi tegebant propitiatorium. Hinc illa pars templi, sive Sancti sanctorum, in qua erat propitiatorium, dicta est oraculum, quia inde Deus dabat oracula. Quinto, propitiatorium cum duobus Cherubim erat quasi sedes et thronus Dei; arca vero erat scabellum pedum ejus, id patet Psal. XCVIII, ubi dicitur: «Adorate scabellum pedum ejus,» id est, adorate arcam, procidite coram arca. Unde probabiliter censent aliqui, ut D. Thomas, Cajetanus, Delrio, et a Castro in Thren. II, 1, propitiatorium fuisse elevatum, et in altum a Cherubinis sublatum supra arcam: alioqui enim non potuisset esse sedes Dei; ita ut arca esset scabellum pedum ejus. Verius tamen censent Abulensis, Alcazar, Ribera et alii propitiatorium immediate et proxime impositum fuisse, tetigisse et texisse ipsam arcam. Allegorice, propitiatorium significat Christum, «quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius,» Rom. III, 21. Primo ergo propitiatorium erat supra arcam, quia Christus omnes Beatos gratia et gloria transcendit; illi tamen jungitur arca per cardines, quia omnis Sanctorum gratia et gloria a Christo, Christique meritis descendit. Secundo, totum erat ex auro, quia Christi humanitas non per se, sed in deitate, puta in Verbo, subsistit; ideoque in ea «inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter.» Et, ut ait S. Joannes: «Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis.» Tertio, Christus est operculum arcae, quia gloria et coronis Sanctorum cingitur, inquit Origenes, ipsique Sancti coronas subjiciunt et offerunt Christo. Quarto, Christus est oraculum Patris, enarrans ea quae vidit in sinu Patris abscondita a constitutione mundi. Quinto, humanitas Christi fuit quasi sedes et thronus, imo scabellum divinitatis Verbi. «Christus, inquit S. Bernardus, serm. 22, factus est nobis sapientia in praedicatione, justitia in peccatorum absolutione, sanctificatio in conversatione, redemptio in passione.» Et S. Gregorius, hom. 4 in Ezech.: «Redemptor, ait, noster factus est homo nascendo, vitulus moriendo, leo resurgendo, aquila ad coelos ascendendo.» Quare S. Ambrosius: «Omnia, ait, habemus in Christo, et omnia in nobis Christus. Si a vulnere curari desideras, medicus est: si febribus aestuas, fons est: si gravaris iniquitate, justitia est: si indiges auxilio, virtus est: si mortem times, vita est: si tenebras fugis, lux est: si coelum desideras, via est: si cibum quaeris, alimentum est.» Christus enim fuit verus Noe, qui nos requiescere fecit a laboribus et oneribus nostris. Propitiatorium ergo nostrum, ad quod in omni difficultate confugere debemus, est Christus patiens et crucifixus. «Passio Christi coelum sustentat, mundum regit, tartarum perfodit; in ea confirmantur angeli, redimuntur populi, conteruntur inimici, stabiliuntur subsistentia, animantur viventia, consentiunt sentientia, illustrantur intelligentia,» ait Rabanus, De Laude crucis. Itaque spes nostra, amor noster, refugium nostrum semper et ubique sit Christus. Ita Theodorus Martyr Publio roganti: «Mavisne esse cum tuo Christo, an vero nobiscum?» respondit: «Cum Christo meo et sum, et fui, et ero: ideoque non timeo tormenta tua.» Ita Carolus Quintus illud Julii Caesaris: «Veni, vidi, vici,» invertit dicens: «Veni et vidi, sed vicit Christus.» Ita Paulus: «Mihi, inquit, vivere Christus est, et mori lucrum.»
25:18
Vers. 18. DUOS QUOQUE CHERUBIM AUREOS ET PRODUCTILES FACIES EX UTRAQUE PARTE ORACULI. Quaeritur hic primo, quidnam fuerint hi duo Cherubini? Nota: Moses vix exprimit, vel significat speciem horum Cherubim, idque ne Judaei in idola proni illorum idolum facerent et colerent. Primo ergo Philo, lib. De Cherubim, ait, Cherubim esse symbola vel signa quae extimam universi coeli circumferentiam significant et repraesentant. Secundo, Josephus, lib. III Antiq. cap. vi: «Cherubim, ait, animantia sunt volucria, nova specie, nec unquam cuiquam hominum visa, quae Moses in Dei solio viderat figurata.» Verum dico primo, duos hosce Cherubim habuisse humanam speciem et formam. Ita docent communiter Hebraei et Christiani; idque patet lib. II Paral. III, 13, ubi de Cherubim dicitur: «Ipsi autem stabant erectis pedibus.» Dico secundo: Verisimile est hosce Cherubim praeter speciem hominis, etiam aliam aliorum animalium habuisse. Probatur, quia diserte Ezechiel, cap. 1, docet Cherubim habuisse speciem quatuor animalium, scilicet hominis, aquilae, leonis et vituli. Erant ergo Cherubini effigies aureae, specie alati et imberbis juvenis, ut scilicet hac specie repraesentarent vigorem, vivacitatem et aeternitatem angelorum, qui sunt quasi principes semper stipantes et astantes Deo.
Hic erat eorum situs, ut partim alis, partim corpore suo totum propitiatorium tegerent. Nam unus Cherub erat ad Meridiem propitiatorio, alter ad Septentrionem, ita ut crassitudine corporum suorum tegerent latera illa latitudinis propitiatorii: latus vero Orientale et Occidentale, quae erant latera longitudinis propitiatorii, tegebant et velabant alis suis expansis ad invicem; sicuti si duo homines sese invicem aspiciant, et manibus teneant. Hi duo Cherubini non fuerunt affixi propitiatorio, sed ex ipso propitiatorio per malleationem fuerunt producti; hoc enim significat to productiles, et clarius Hebraea quae habent, ex propitiatorio facies eos. Unde sequitur Cherubim fuisse factos ex solido auro. Dico ergo: verius videtur Cherubinos non sustentasse propitiatorium, sed illi pedibus institisse, ita ut alis suis expansis partim tegerent propitiatorium, instar tecti vel umbraculi, unde ab Apostolo vocantur «umbrantia propitiatorium,» Hebr. IX, 5; partim ut iisdem alis sedem praeberent Deo, qui inde dicitur sedere super Cherubim: ita ut arca cum suo operculo, puta propitiatorio, esset scabellum pedum Dei. Id ita esse probatur primo, ex Josepho, qui diserte hoc asserit, lib. III Antiq. vi: «Erant, inquit, operculo (arcae, id est propitiatorio) impositae effigies duae, quas Hebraei Cherubos vocant.» Ubi nota, hos Cherubinos non tantum habuisse speciem stantium, sed volantium: habebant enim alas expansas, quia hisce significabant angelos, qui celerrime volant, de quibus ait Psaltes, et S. Paulus: «Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis.» Hinc etiam dicitur Deus volare super Cherubim, Psalm. XVII, 11.
Cherubim sunt quasi stipatores Dei. Hinc gestant quatuor stemmata et insignia Domini Dei sui: species enim aquilae significat Dei sapientiam; species hominis significat Dei bonitatem, mansuetudinem et clementiam; bos significat Dei justitiam, religionem et cultum illi debitum; leo significat Dei fortitudinem et potentiam. Haec attributa a Deo ipsi Cherubini, id est angeli, in se participant et repraesentant. Illi enim sunt aquilae per celeritatem et contemplationem; sunt leones per fortitudinem; sunt homines per mansuetudinem; sunt boves per patientiam et labores. Ita S. Dionysius, Coelest. Hierarch. cap. xv. Allegorice, hic currus Cherubim significat currum triumphantem Christi redemptoris hominum; qui currus est Ecclesia, de qua dicitur Cantic. I, vers. 4: «Equitatui meo assimilavi te.» Quatuor rotae sunt Apostoli, Pastores et Doctores, qui currum Evangelii et Ecclesiae fortiter et velociter, instar fulguris, agunt et propagant per totum orbem. Hinc Cherubini gestant quatuor insignia Christi: species enim hominis significat Christi incarnationem; species vituli significat Christi mortem et immolationem in cruce; species leonis significat Christi fortitudinem in resurrectione; species aquilae significat Christi ascensionem in coelum. Allegorice S. Gregorius, homil. 26 in Evang.: Duo, ait, angeli quos vidit Magdalena in sepulcro Christi, et duo Cherubim arcae sunt duo testamenta: propitiatorium est Christus incarnatus. «Et dum Testamentum vetus hoc faciendum denuntiat, quod Testamentum novum de Domino factum clamat, quasi utraque Cherubim se invicem aspiciunt, dum vultus in propitiatorium vertunt: quia dum inter se positum incarnatum Dominum vident, a suo aspectu non discrepant, quae dispensationis ejus mysterium concorditer narrant.»
Quaeris, unde dicantur Cherubim, et quid hebraice significet Cherubim? Dicuntur Cherubim a multitudine roboris, gloriae, scientiae et sapientiae, uti docet S. Dionysius, cap. vii Coelest. Hierarch. Porro Cherub significat multitudinem scientiae, a radice nachar, id est scivit vel cognovit, et rab, id est multum. Vel potius et simplicius a ke et rab, id est sicut rabbi, hoc est sicut sapiens, potens, honoratus et gloriosus. Alludit quoque nomen Cherub per metathesin, ad recheb, id est currus: Cherubim enim stipabant et decorabant currum gloriae Dei; et ad rocheb, id est equitans, hoc est princeps, moderator et gubernator. Tales sunt angeli, qui mundum regunt, eumque quasi currum divinae providentiae moderantur, movent et agunt. Alludit quoque nomen Cherub per metathesin ad cabbir, id est multiplex. Denique, per anagrammatismum Hebraicum ethbash, kerub idem est quod kannescer, id est sicut aquila. Sic ergo Cherub, uti sua forma, ita et suo nomine, quatuor animalium species in se includit et exprimit.
Moraliter, Cherubim sunt symbolum sapientiae, quae caeteris rebus praestat, et sola apta est ad regimen. Sapientia enim Dei, in gubernando hoc universo, «attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter.» Haec est forma optimi regiminis. Vis optime regere? rege ut Deus fortiter et suaviter. Beatas fore respublicas dixit Plato, si vel sapientes eas regerent, vel earum rectores sapientiae studerent. Et Aristoteles ait: «Sapere principantis est.» Apuleius: «Sapiens, inquit, nec in secundis rebus effertur, nec contrahitur in adversis.» Et Seneca, epist. 60: «Sapiens, ait, ad omnem incursum munitus et intentus est: non si paupertas, non si luctus, non si ignominia, non si dolor impetum faciat, pedem referet. Interritus contra illa ibit, et inter illa. Sapiens plenus est gaudio, hilaris, placidus et inconcussus, cum diis ex pari vivit.» Cicero, lib. III Tusculan.: «Sapienti, ait, nihil potest videri magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis, totiusque mundi nota sit magnitudo.» Vis ergo esse sapiens? tempus et temporalia despice, aeterna et aeternitatem cogita. S. Gregorius, lib. X Moral. cap. xxvii: «Justorum, ait, sapientia est, nihil per ostentationem fingere, sensum verbis aperire, vera ut sunt diligere, falsa devitare, bona gratis exhibere, mala libentius tolerare quam facere, nullam injuriae ultionem quaerere, pro veritate contumeliam lucrum putare.» Lactantius, lib. III, cap. xxx: «Qui vult, inquit, sapiens et beatus esse, audiat Dei vocem, discat justitiam, sacramentum nativitatis suae noscat, humana contemnat, divina suspiciat, ut summum illud bonum, ad quod natus est, possit adipisci. Summa ergo sapientia est in hoc uno, ut homo Deum cognoscat et colat.»
25:21
Vers. 21. IN QUA PONES TESTIMONIUM. — Hoc est legem, puta tabulas legis. Vide dicta vers. 16.
25:22
Vers. 22. INDE PRAECIPIAM ET LOQUAR AD TE SUPRA PROPITIATORIUM. — Hinc patet Mosen ducem et legislatorem populi saepius intrasse in Sancta sanctorum, ut Deum de dubiis consuleret, vel inibi audiret Deum monentem et praecipientem, ut hic dicitur. Quare quod Levit. cap. xvi, praecipit Deus, ut pontifex semel tantum in anno ingrediatur in Sanctum sanctorum, hoc Mosen non tangit, qui non erat pontifex, sed legatus et internuntius Dei.
25:23
Vers. 23. FACIES ET MENSAM DE LIGNIS SETIM. — Nota: Haec mensa facta erat, ut exciperet 12 panes Deo proponendos; hinc haec mensa erat ante Sancta sanctorum, in Sancto, juxta altare thymiamatis: nam Sanctum haec tria habebat, scilicet altare thymiamatis, quod ad latus septentrionale sive sinistrum habebat hanc mensam, ad latus vero meridionale sive dextrum habebat candelabrum. Unde et mensa hebraice dicitur schulchan, quasi missio vel emissio, quod in ea panes hi immitterentur Deo. Mensa erat facta ex lignis setim auro obductis. Longa erat duos cubitos, lata unum cubitum, alta cubitum et dimidium: hinc patet mensam fuisse non rotundam, sed quadrangulam. Mensa haec habebat labium, id est limbum aureum per circuitum; in ipso labio erat corona interrasilis quatuor digitorum, cui alia corona minor imponebatur ad ornatum, et ut altior esset corona, utque melius panes contineret ne deciderent. Mensa haec habebat quatuor pedes, et in summitate pedis cujusque habebat circulum aureum, ita ut per quatuor circulos positos in lateribus, non longitudinis, sed latitudinis, duo immitterentur vectes, quibus portaretur mensa humeris quatuor sacerdotum. Ita ex Josepho Ribera. Allegorice, Sanctum est Ecclesia in terris militans, tendensque ad Sanctum sanctorum, id est, ad coelum: in qua alii se dedunt eleemosynis et operibus charitatis: hos significat haec mensa panum; alii se dedunt doctrinae et vitae sanctae: hos significat candelabrum; alii se dedunt orationi, laudi Dei et contemplationi: hos significat altare thymiamatis. Sicut mensa haec erat in Sancto juxta Sanctum sanctorum, in quo erat thronus Dei, sic «eleemosyna, inquit S. Chrysostomus, homil. 9 in Matth., amica Deo consistit, et semper ei propinqua est: pro quibuscumque voluerit, facile munus impetrat, vincula peccatorum ipsa dissolvit, fugat tenebras, extinguit ignem: huic cum multa fiducia portae coeli aperiuntur, et veluti regina intrante nullus janitorum, nullus custodum qui assistant, audent dicere: Quae tu es, vel unde? sed omnes eam e regione suscipiunt. Virgo est habens alas aureas, circumscripta per omnia venustate, sed succincta, vultum habens candidum atque mansuetum, pennata est et levis, et semper ante solium regale consistit.» Rursum mensa haec significat mensam corporis et sanguinis Christi in Eucharistia. Ita Rupertus et S. Hieronymus in I Malach., et Damascenus, lib. IV, cap. xiv, et Cyrillus, Catech. 4, mystagog. De hac mensa canit Psaltes Psalm. cxv, vers. 4: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» Et Psal. xxii, vers. 5: «Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et calix meus inebrians quam praeclarus est!»
25:24
Vers. 24. FACIESQUE ILLI LABIUM AUREUM: — «labium,» id est limbum circumcirca.
25:25
Vers. 25. ET IPSI LABIO CORONAM INTERRASILEM ALTAM QUATUOR DIGITIS. — Hebraice ipsi labio, sive limbo facies clausuram, id est limbum alium qui claudat limites mensae, ne ex ea panes decidant. Vilalpando opus hoc interrasile ita describit: Si ponas, inquit, tabulam crassam quatuor digitos, ex quibus duo medii ad interiora retrahantur, et variis caelaturis asperiores reddantur, est opus interrasile; reliqui vero duo digiti, scilicet unus inferne, alter superne cymatium erit ipsi tabulae. ET SUPER ILLAM, ALTERAM CORONAM AUREOLAM. — Tertius erat hic mensae limbus, secundo impositus. Noster Interpres hanc coronam vocat aureolam, non quasi non esset ex puro auro, sed quia parva erat, ideoque minus auri quam caeterae continebat. Hinc Scholasticos sumpsisse nomen aureolae, ut per illud dotes quasdam accidentales beatitudinis significarent, quae propriae erunt Virginum, Martyrum et Doctorum, censet Ribera et alii.
25:27
Vers. 27. UT MITTANTUR VECTES PER EOS. — Verisimile est vectes hosce fuisse annulis insertos et protensos, non secundum longitudinem, sed secundum latitudinem mensae, ut scilicet ferri posset mensa gravis a quatuor viris in humeris. Ita Abulensis.
25:29
Vers. 29. PARABIS ET ACETABULA, AC PHIALAS, THURIBULA ET CYATHOS, IN QUIBUS OFFERENDA SUNT LIBAMINA, EX AURO PURISSIMO. — «Acetabula,» hebraice scutellas; Septuaginta, paropsides, patellas, vel catinos, puta ad excipiendam et continendam similam, quando illa offerri debebat; item ad excipienda sacrificia sartaginis et clibani, de quibus Levit. cap. ii. PHIALAS. — Vasa sunt parva et concava, in conviviis nobilioribus nota; hebraice vocantur cappoth, a curvitate volae manus, quam imitantur. Hae phialae paratae erant ad vinum aliaque libamina in sacrificiis fundenda. Vasa haec allegorice mensuram praedicationis significant, ut scilicet singulis juxta capacitatem indolis et ingenii illa attemperetur et conferatur. Rursum S. Gregorius, homil. 6 in Evangelia, per phialas, doctiores; per cyathos, minus doctos et sapientes accipit. «In tabernaculo, inquit, non solum phialae, praecipiente Domino, sed et cyathi facti sunt. Per phialas quippe doctrina exuberans, per cyathos vero parva atque angusta designatur scientia. In Dei ergo tabernaculo, id est in Ecclesia, positi, si per doctrinam sapientiae ministrare phialas minime potestis, in quantum pro divina largitate sufficitis, proximis vestris boni verbi cyathos date. Etiam vobiscum alios trahite, in via Domini socios habere desiderate: si ad Deum tenditis, curate ne ad eum soli perveniatis.» THURIBULA, — scilicet ad asservandum tum thymiama quod adolendum erat, tum thus quod panibus propositionis imponendum erat, ut dicitur Levit. cap. xxiv, vers. 7.
25:30
30. ET PONES SUPER MENSAM PANES PROPOSITIONIS IN CONSPECTU MEO SEMPER. — Nota «panes propositionis,» qui scilicet proponantur, sive ponantur, ante Dominum, vel coram arca et propitiatorio, in quo se praesentem exhibet Deus: hinc hebr. vocantur lechem panim, id est panes faciei. De his panibus plura dicam Levit. xxiv, 5. Nota: Sicut candelabro Mosaico in templis Christianorum respondent candelabra et lumina, ac praesertim lampas accensa ante Vener. Sacramentum (hoc est enim nostrum Sanctum sanctorum); et sicuti altari thymiamatis respondent nostra thuribula, et thurificatio in sacrificio Missae: ita mensae panum propositionis respondet mensa Spiritus Sancti, quam vocant, quae in templis diebus Dominicis, multis in locis proponitur plena panibus, ut ii in pauperes distribuantur, idque ex prisco Ecclesiae ritu. Nam S. Paulus, I Corinth. cap. xvi, vers. 2, jubet in ecclesia die Dominica collectam fieri eleemosynarum, quae in pauperes erogentur.
25:31
31. FACIES ET CANDELABRUM DUCTILE DE AURO MUNDISSIMO. — Nota primo: Candelabrum hoc erat unum ex tribus quae erant in Sancto, eratque ad dexteram altaris thymiamatis. Hoc candelabrum ductile erat, id est, malleatione productum et effigiatione formatum ex uno auri talento: erat enim concavum et parvum. Secundo, hastile medium candelabri utrimque habebat tres calamos, sive ramos, id est, universim sex, qui omnes cum hastili aequaliter in altum assurgebant: hinc septifidum erat candelabrum; et in summitate tam hastilis, quam cujusque calami habebat lucernam; habebat ergo septem lucernas. Haec autem omnia non erant inserta vel affixa, sed ductilia, puta ex una auri massa et talento malleatione producta. Tertio, calami ornati erant triplici, hastile vero quadruplici ordine scyphorum, sphaerularum sive globorum, et liliorum vicissim sibi succedentium. Quarto, lucernae hae tabernaculum sive Sanctum, altare thymiamatis et mensam panum propositionis illuminabant, sed noctu tantum, uti pluribus dicam cap. xxvii, vers. 21. Quinto, candelabrum habebat sua emunctoria, item thuribula sive vasa, in quibus ea quae emuncta erant, exstinguebantur. Sexto, candelabrum in Sancto positum erat oblique, ita ut lucernae ad Meridiem et Orientem respicerent. Ita Josephus. Septimo, in tabernaculo unum tantum erat candelabrum; in templo vero Salomonis fuerunt decem candelabra, quinque ad dexteram et quinque ad sinistram, ut patet III Regum vii, 49. Symbolice, candelabrum hoc imago erat coelestis sphaerae septilustris, sive septem planetarum. Tabernaculum enim typum gerebat mundi, Sanctum sanctorum vero coeli empyrei Beatorum. Ita Philo et Josephus. Allegorice, candelabrum est Christus, vel potius Ecclesia, Apocal. cap. 1, vers. ult., quae lux est doctrixque veritatis. Primo et aptissime, candelabrum est fides, et doctrina Ecclesiae toti mundo praelucens, eumque illuminans. Secundo, septem ejus lucernae sunt omnes doctores, qui tota nocte praesentis saeculi lucent vita et doctrina. Tertio, scyphi significant sitim ad Deum et res divinas, sphaerulae contemptum terrenorum (sphaera enim sive globus terram tantum tangit in puncto), lilia pulchritudinem virtutum et odorem bonae vitae. Haec omnia facta sunt ex auro, quia virtutes jam dictae ex charitate manare debent. Rursum candelabrum ductile est, non fusile, quia doctores multis tentationibus et persecutionibus tundi et poliri debent, antequam ad culmen virtutis perveniant. Quarto, hoc candelabrum illuminabat mensam, altare totumque Sanctum noctu, quia fides et doctrina Ecclesiae debet illuminare et dirigere orationes, opera misericordiae, omniaque sancta opera fidelium in hac vita. Quinto, emunctoria sunt disputationes et explicationes, quibus errores auferuntur, et sua veritati lux redditur. Sexto, in tabernaculo erat unum candelabrum, in templo decem, quia major est lux doctrinae et cognitio mysteriorum divinorum in Ecclesia quam fuerit in Synagoga. Moraliter ergo doctores et doctrina sunt lux et candelabra Ecclesiae. Eorum haec sit prima lex: «Doctor, ait S. Bernardus, sit concha, non canalis,» hoc est, prius scientiam recipiat, eaque se impleat, ut plenus eam deinde in alios effundat; prius se doceat quam alios. Tertia, non tantum intellectum, sed et affectum imbuat, «nam doctrina spiritus non curiositatem acuit, sed charitatem accendit,» inquit S. Bernardus. Quarta, prius doceat facto quam verbo. Sic enim Jesus prius coepit facere, deinde docere. «Doctrina, inquit S. Gregorius, cum omni imperio docetur, quando prius agitur quam dicatur.»
25:33
33. Tres scyphi quasi in nucis modum per calamos singulos. — «Scyphos» vocat partes candelabri prominentes instar nucum, vel, ut hebraice est, amygdalorum (amygdalus enim est nucis species), quoad flexum laterum. SPHAERULAQUE SIMUL ET LILIUM. — Pro sphaerula, hebraice est caphtorim, id est poma, globuli vel sphaerulae instar pomorum. Unde videtur, quod in hoc candelabro fuerit aliqua arboris similitudo, utpote quod brachia et ramos utrimque expandebat, et floribus ac pomis erat onustum. ET LILIUM. — Lilia haec in summitate calamorum fuisse, liliisque hisce impositam fuisse lucernam tradit Philo. Denique, ut dicitur vers. 31, haec omnia erant «ex ipso procedentia;» nam ex trunco seu hastili candelabri malleo cuncta ducebantur et fingebantur; nullae vero partes aliunde factae incrustabantur.
25:34
34. In ipso autem candelabro, — in ipso hastili sive trunco candelabri, unde calami prodeunt, erunt quatuor ordines scyphorum, sphaerularum et liliorum.
25:35
35. SPHAERULAE SUB DUOBUS CALAMIS PER TRIA LOCA, QUI SIMUL SEX FIUNT, PROCEDENTES DE HASTILI UNO, — q. d. In hastili erunt tria loca, ex quibus tres ordines duorum calamorum orientur, et sub quolibet loco et ordine duorum calamorum erit sphaerula. Quod ut clare cernas, ecce hic erat ordo in ipso hastili: inferne in pede hastilis erat primus scyphus, et deinde prima sphaerula; post hanc duo utrimque ascendebant calami longissimi. Post primos hos duos calamos infimos, ascendendo in hastili, sequebatur primum lilium, post hoc secundus scyphus, et secunda sphaerula; post hanc sphaerulam sequebantur duo calami medii. Post hos erat secundum lilium, post hoc tertius scyphus cum tertia sphaerula, post quae duo ultimi calami brevissimi. Post hos tertium lilium, ac denique quartus scyphus, quarta sphaerula, et quartum lilium, cum lucerna in summitate. Tropologice, post sphaerulas sequitur calamus, quia sanctus doctor est sphaerula, id est, rotundo et aequali semper statu et vultu in laetis et tristibus; unde quasi calamus in altum erigitur, ut aliis praeluceat.
25:37
37. UT LUCEANT EX ADVERSO, — Versus mensam panum propositionis, quae in adversa, puta in Aquilonari, erat parte tabernaculi: haec enim mensa erat mensa Dei, in qua Deus quasi coenabat; in coena autem nocturna ponitur candela, vel lucerna illuminans mensam, ut comedentes videant quid comedant.
25:38
38. UT QUAE EMUNCTA SUNT, EXTINGUANTUR, — puta vasa quae favillas elychniorum emunctas recipiant, ut ibi exstinguantur, ne sparsae per tabernaculum illud foedent, et pravo odore inficiant. Chaldaeus vasa haec vocat thuribula.
25:39
39. OMNE PONDUS CANDELABRI, etc., HABEBIT TALENTUM AURI. — Talentum, inquit Josephus, lib. III, cap. VII, erat pondo minarum 100; quod Ribera intelligit de mina hebraea, quae sexaginta continebat siclos, id est drachmas 240. Verum cap. xxxviii, vers. 23, demonstrabo hebraeum talentum tantum continuisse tria millia siclorum; cumque siclus contineret 4 drachmas atticas, id est 4 aureos, sequitur talentum hebraeum continens tria millia siclorum, appendisse et valuisse duodecim millia aureorum. Loquor de talento auri; nam talentum argenti paris erat ponderis, sed imparis pretii, ut patet. Ex talento fieri poterat candelabrum, quia ipsum parvum erat et cavum, ut significaret internum Dei Spiritum, qui se Ecclesiae ejusque Doctoribus intime insinuat.
25:40
40. INSPICE, ET FAC SECUNDUM EXEMPLAR QUOD TIBI IN MONTE MONSTRATUM EST. — «Fac secundum exemplar,» hebraice additur eorum, scilicet candelabri et tabernaculi cum suis vasis, quod tibi hisce 40 diebus in monte Sina viva voce a Deo describitur, et simul idea aliqua sensibili intuendum proponitur. De illo enim tabernaculi veteris typo haec verba ad litteram esse accipienda, docet S. Stephanus, Actor. VII, 44. Secundo, ex Apostolo, Hebr. VIII, 5, liquere videtur hic etiam a Deo ostensum fuisse exemplar anagogicum, res videlicet coelestes et tabernaculum spirituale, quod hoc materiali significabatur, quasi secundum hoc jubeatur hic Moses fabricare suum materiale tabernaculum, videlicet ut illi spirituali quasi suo antitypo respondeat, illudque apte significet et repraesentet. Ita sentit Beda hic. Hinc S. Justinus, Orat. paraenet. ad Gentes, ante finem, censet Platonem ex hoc loco Mosis accepisse suam opinionem de ideis. Tropologice, S. Gregorius in lib. I Reg. cap. x: Haec est, inquit, forma electae obedientiae, ut in omni quod foris agimus, ad potentiam Creatoris ejusque sapientiam, quasi ideam ubique praesentem aspiciamus. Rursum, inspice exemplar obedientiae, patientiae, fortitudinis, charitatis, humilitatis, contemptus mundi, omniumque virtutum, quod tibi in monte Calvariae a Christo ostensum est, quodque Moses per suum altare holocaustorum et thymiamatis, perque tabernaculum, sacras vestes et victimas adumbravit, illudque exprime et imitare; ita tabernaculum virtutibus omnibus adornatum et perfectum Deo in anima tua construes. Nam, ut ait S. Augustinus, libro De Vera Religione, capite xvi: «Tota vita Christi morum disciplina fuit. Satellites voluptatum divitias perniciose appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales suos filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant: morte mulctatus est. Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, carendo vilia fecit; omnia quae vitare cupientes a studio deviabamus veritatis, perpetiendo dejecit.» Hoc Christi crucifixi exemplar assidue inspexit S. Franciscus, ut illud in se exprimeret, ideoque non tantum in mente, sed et in corpore sacra ejus stigmata divinitus impressa accepit. Audi S. Bonaventuram in ejus Vita, lib. I, cap. XIII: «Excreverat, inquit, in eo insuperabile amoris incendium boni Jesu in lampades ignis atque flammarum. Cum igitur seraphicis desideriorum ardoribus sursum ageretur in Deum, quodam mane circa festum exaltationis sanctae Crucis, dum oraret in latere montis, vidit Seraph unum sex alas habentem tam ignitas quam splendidas de coelis descendere. Cumque volatu celerrimo pervenisset in aeris locum viro Dei propinquum, apparuit inter alas effigies hominis crucifixi. Hoc videns vehementer obstupuit, mixtumque moerore gaudium cor ejus incurrit. Intellexit tandem ex hoc, Domino revelante, se non per martyrium carnis, sed per incendium mentis, totum in Christi crucifixi similitudinem transformandum. Disparens igitur visio mirabilem in corde ejus reliquit ardorem; sed et in carne non minus mirabilem expressit signorum effigiem. Statim namque in manibus ejus et pedibus apparere coeperunt signa clavorum; dextrum quoque latus quasi lancea transfixum, rubra cicatrice obductum erat, quod saepe sanguinem sacrum effundens, tunicam et femoralia respergebat.» Denique S. Bernardus, tractatu De Vita solitaria: «Domus, inquit, decoris Dei cuilibet aedificanda est, quae ei in altitudine mentis et pia meditatione, quasi in idea, ostenditur, ut aedificet secundum formam paupertatis, non domos ad habitandum, sed tabernacula ad deserendum, ut sic in se excitet contemptum omnium exteriorum, et amorem interiorum atque coelestium.»
25:1
v. 14 « Locutus est Dominus ad. Moysen. dicens » :
25:2
v. 8 « Loquere filiis Israel, ut tollant mihi primitias » ; — omnes concedunt minus apte sic à LXX Vulg. verti iómn, quod donum sonat, Chald. Syr. separatio, 1d quod pro aliquo seponitur — « ab omn homine, qui offeret ultroneus , accipietis eas ». Cf. 35,5 sqq. Agitur de donis spontaneis cogendis ad exstruendum sanctuarium.
25:3
v. 3 « Haee sunt autem, quae accipere debetis : Aurum et argentum et aes ». — Aeris cudendi peritissimi erant Aegyptii. Ferri habebatur mentio Gen. 5,22; non habetur h. l., uti neque stanni et plumbi (Sy/v.); Aegyptii antiquitus ferrum utique norant, sed longe communius utebantur aere (Ermanp. 611) —
25:4
v. 4 « hyacinthum et purpuram ». —Haec duoin textu etiam assyriaco (Schrader), qui elenchum tradit rerum coloratarum, reperiuntur : takiltu — argamannu. 0520, 04x002;, nomen graecum petitum non a flore sed à gemma coloris caerulei seu violacel, est succus profectus ex helice ianthina (Linn.), genus purpurae, quod Ez. 91,1 dicitur provenire « de insulis Elisa », i. e. de Graecia, non tamen de illis insulis solis. y23?N, quod 2 Par. 2,7 (6) legitur forma aramaica va (ef. Chald. Syr.), est purpura iq etiam vergens ad nigredinem, quare Cant. 1,5 (6) sponsae coma ei purpurae comparatur; LXX xopgüpa — « coccumque bis tinctum » — zv ny»n i. e. vermis (Deut. 28,39) cocci, sc. cocci ilicis (Linn. ; ga//. cochenille); Lev. 14, *zc ny? sed Vitae simpliciter *3v (Gen. 38,27. 30); 2 Par. 2,7 (6) et 3,1* voeatur5"»275, unde germ. Kermes, gall. cramoisi. Targ. utramque vocem una reddunt voce v2 color, ob coloris fulgorem Ag. exóXvxcc ivágopov. Falsam illam secundae vocis versionem is £inctum etiam aliqui codices graeci habent : 36xo£g; — « et byssum », — (ósco» vsxosbombyce conficiebant. Ez. 297,1. 16 byssus uu vocatur vv, Syriaca y"2 ( Kn.), quam vocem b. l. habent Targ. Syr. — « pilos caprarum » : ita etiam LXX Syr. vertunt amv; Targ. »Y'2, 1. e. res a capris proveniens. Cf. 1 Reg. 19,13. Etiam pili eaprarum texebantur. Ergo uti v. 3 metalla, ita v. ^ textilia recenset; sequuntur
25:5
v. 5 pelles : « et pelles arietum rubricatas , pellesque ianthinas ». Si solum spectes cum priore expressione parallelismum, n'Vnn poterit exprimere vel animal (Bot) vel colorem (D»23N'2). Hoc alterum expressere LXX óa«a(v0tva, Aq. Symm. iáV0twa, ergo violaceus; dum Targ. Syr. adstruunt animal NA3w3bD. E cuius pelle tentoria et calcei conficiebantur (cf. Ez. 16,10). At quodnam animal est Sasguna? Varii varias in medium proferunt coniecturas, quas vide apud Dillm. Appellat Del. (Prolegomena eines neuen hebr.-aram. Woerterbuches, p. 77 sq.) vocem assyram tachschw, quam censet exprimere vervecem : hoc esset satis affine iis, quae ante recensentur, pellibus arietum. Alii ex lingua arab. petunt significationem delphini seu alicuius animalis delphini affinis, suggeruntque trichechum manatum (Duiong, Halicore), qui in Mari Rubro abundat, et e cuius pelle calcei et scuta conficiuntur. Intelligitur sane genus corii, quod etiam Aegyptii norunt, quos in eo praeparando fuisse peritissimos disce ex Erman p. 598. Post metalla, textilia et pelles sequitur lignum : « e£ /igna setim ». nov, aeg. schonti, schonte est mimosa nilotica (Linn.), arbor procera, ramosa, in Aegypto et Arabia frequens. Est unica Sinaitidis arbor, quae constructionibus est apta. Lignum est durissimum, levissimum, fere incorruptibile (LXX £»Ax 4eqzza): erat igitur aptissimum conficlendis iis, quae ad arcam spectabant, quae et longo tempore erant duratura et continuo circumferenda. Hoc lignum tandem nigrescit
25:6
« Oleum ad luminaria [concinnanda| , aromata in. unguentum, et feras ad 35,8. 1^4. 19. 98. Sequuntur tandem gemmae, quas secundum 35,97 principes daturi erant :
25:7
v. 7 « /apides onychinos, et gemmas ad ornandwum ephod ac rationale ». 3EN (cf. quae diximus ad 1 Reg. 2, tes sacras viderant Hebraei apud Aegyptios, sacerdotes Hebraei fortasse iam ante Moysen gesserant. 39r; depictum vide apud W. Sm De nmnv diximus ad Gen. 2,12 : quae ea gemma fuerit, nondum certo constat. tur. Hae gemmae circumcludendae erant auro DnhNY 2, in impletione sua. Ergo haec impletio non est idem atque illa cireumclusio : sed illae gemmae replebant rationale circa et inter duos maiores lapides QW. Cf. 28,17. 20; 31,5; 35,33; 39,10.
25:8
v. 8 « Facientque mihi sanctuarium, et habitabo in medio eorum ». "^w ^95: 0/500. | 261
25:9
v. 9 « Juxta omnem similitudinem. tabernaculi , quod ostendam tibi, et omnium vasorum [in cultum eius] : sicque facietis illud ». Copula ante 32 non est versione exprimenda. Hebr. : Secundum omne, quod ego tibi ostendam , exemplar tabernaculi et exemplar omnium instrumentorum etus, sic facietis vel facies (Sam.). Cf. v. 40; 26,30; 27,8; Arg. — Deseribitur v. 10-16 arca ipsa cum annulis et vectibus, v. 17-91 propitiatorium cum Cherubim. Quae duo membra in eandem - v. 16. 21 clausulam desinunt. v. 22 describit, quomodo Deus ex area populum suum sit recturus.
25:10
v. 10 « Arcam de lignis setim compingite, cuius longitudo habeat duos et semis cubitos.» (fere 1: 3125m.), « latitudo cubitum et. dimidium » (071815), « altitudo cubitum [stmiliter| ac semissem. ». Ratio igitur erat 5 : 3: 3.
25:11
v. 14 « Et deaurabis eam » — Hebr. : superinduces ei, ergo laminae aureae superinducebantur (os. Ant. III. 6. 5 : cf. n. 3) — « auro mundissimo », quod nihil omnino argenti aliusve metalli admixtum haberet, « intus et foris; faciesque supra coronam auream per circuitum » (un rebord, eine Leiste, a ledge). An e verbis colligatur totus ille limbus fuisse ex auro (Ca?.), neque solum e ligno auri laminis operto, non liquet. Cingebatis quatuor arcae latera (Men.). Bàhr (ap. Dillm.) censet, "5v non edicere eum limbum affixum esse summis lignis sed fortasse cirea medium ; ita etiam craticulam 27,5 non ad summum sed ad medium tantummodo altare pertigisse. Verum ibi non scribitur 5v, sed "xn 7». Limbus hic sane idem est, atque aurei illi cardines (exeoqvy&) , quibus teste Jos. tegmen coaptabatur arcae. Limbo « tegebatur propitiatorii cum arca commissura » (Ma/v.). « Operculum arcae seu propitiatorium intra coronam illam conclusum fuisse videtur » (Jans.). Ita profecto perspicitur, quis eius coronae fuerit usus; quae si mediam arcam circumplectebatur, inutilis erat. Porro censet Cai., arcam aliud praeter propitiatorium habuisse operculum, quo claudebatur; dum Jos., qui rem scire poterat, dicit ipsum propitiatorium fuisse etiam operculum, et LXX v. 17 propitiatorium simpliciter vocant ix(0sua, 1..e. operculum. | v. 12 « Et » fundes ei « quatuor circulos », 1. e. annulos, « aureos , quos pones per quatuor arcae anqulos ». 372 ictus, hine passus, quia passus ictu pedis perficitur. 4 passu ad. pedem facilis transitio : Ps. 56 (57); 1; 57 (58), 11 ; Cant. 7,1 (2); Is. 26,6. Tamen, necum Aóen Ezra h.]. vertamus pedes, illud prohibet, quod, cum omnes reliquae sanctuarii partes aecurate describantur, eorum arcae pedum nulla iam fiat men- Vulg. angulos : quae reapse videtur esse probabilis derivata significatio vocis BY2. « Duo circuli sint 2n latere uno, et duo in altero » ; i. e. per quos unus vectis traducatur, et duo item in latere sinistro pro altero vecte.
25:13
v. 13 « Facies quoque vectes de lignis setim , et opertes eos auro ». v. A& « Inducesque per circulos » (annulos) , « quz sunt tn arcae lateribus, wt portetur in eis » ;
25:15
v. 15 « qui semper erunt in circulis, nec unquam extrahentur ab eis ». Annulos Ios. attribuit longioribus arcae lateribus, Tos/. brevioribus ob rationes satis infirmas. Cum arca omnino imitetur Aegyptiorum arcas sacras tot monumentis depietas, coniicere licebit eam ita portari consuevisse vectibus, ut eorum, qui in propitiatorio essent, duorum Cherubim unus itineri dorvisse a quatuor gestatoribus, suggerit Aug. - putaverim, Aegyptiorum instar, plures esse adhibitos, quo illa et levius et dignius portaretur.
25:16
v. 16 « Ponesque in arca testificationem , quam dabo tibi » , sc. kabulas legis (Ca?.), nam illas daturus erat Dominus. Neque obest, serius vocem de quibusvis Dei mandatis adhiberi; in sing. tamen solummodo Ps. 118 (119), 88. n7, quod in Pentateucho semper articulum habet, est testificatio, i. e. solemnis affirmatio sive facti sive voluntatis, testamentum. Tabulae legis testantur divinam voluntatem decalogo expressam (Vai.) et, quia tabulae datae sunt documentum acceptatae a populo 24,3 divinae legis, etiam testantur factum sanciti foederis et concessarum divinarum promissionum (Tost.). Sunt autem tabulae testificatio, cum quatenus Dei verbum sunt testificans, tum quatenus scriptura sunt digito Dei exarata. Hinc natae sunt expressiones n7Yn nn» (91,185,.32,155 24,20) 5 H3 TON (25,225. 20,98. (80.: 190,0. :265$99,95; 40,3..5. 215 Num; 459; 258952108 04 45) 1009 nT7yn (Lev. 24,3), nvyn 3125 (Ex. 30,36; Num. 17,19: 25), mnn [Due (Ex: 38,215 Num. 1,50::535:10, 11) T9393 OnN (Num.9.155 17,92 sq75 18,2): "CL. Dillm:
25:17
v. 1* « Facies et propitiatorium de auro mundissimo », aureum totum. n?22 a "22 tegere, ergo operculum : haec significatio certe prima occurrebat ei, qui inde a v. 10 tot audierat de arca et nihil de eius operculo conficiendo. Praeterea 322 etiam edicit legere peccatum, ergo propitiari : hine propitiatorium (Vulg.; cf. Lev. 16,1h. 16), tAxoviotov (LXX), wen (Syr.). Nota, in n»22 Deum non solam propitiationem largitum esse, sed alia etiam, imprimis oracula. Versio operculum utique est praeferenda. « Duos cubitos et dimidium [tenebit | longitudo eius , et cubitum ac semissem latitudo », prorsus uti ipsa area. v. 18
25:18
« Duos quoque Cherubim aureos et productiles facies », — ergo non e ligno superpositis laminis aureis, sed totos aureos (Ca?.), uti ipsum propitiatorium. Cherubim tamquam res nota non describuntur aspice Aegyptiorum depictas templorum muris pompas, videbisque, quas Hebraei viderant, Cherubim figuras in genua procumbentium coram sacris in arcis imaginibus. Alas habent brachia ; singuli Cherubim unum brachium alatum extendunt super sacram imaginem, illam tegentes vel protegentes, alterum demissum habent — « ez utraque parte oraculi » , propitiatorit. Hoc innitebantur pro basi ( Bonfr.). Faciendi erant a duabus extremitatibus propitiatorii, interstitium. linquentes in medio.
25:19
v. 19 « Cherub unus sit in latere uno, et alter in altero » opposito. Additamentum habent Hebr. Sam. Chald. : de propitiatorwo facies (Sam. LXX Syr.) Cherubim in duabus extremitatibus eius. Sensus videtur esse : facies eos quasi partem propitiatorli, adhaerentes illi. Sed aliter iungunt Syr. LXX. Hi, n»225 v2 ad priora trahentes, sequentia vertunt : faciesque duos Cherubim super duas extremitates eius. v. « Utrumque latus propitiatorii tegant, expandenles alas » sursum « et opertentes oraculum |» (propitiatorium), « respiciantque se mutuo versis vultibus in propitiatorium, [guo operienda est arca| ». Cf. Hebr.; cf. etiam, quae ad Gen. 3,25 de Cherubim diximus. Sensus clarus est : Cherubim, in oppositis propitiatorii lateribus constituti, facies ad invicem habebant conversas, simulque ad medium dob Baton quod vacuum erat. Dum enim in Aegyptiorum areis medium inter Cherubim locum occupabat numinis effigies, apud Hebraeos (cf. 20,4) nulla erat numinis repraesentatio, sed invisibilis praesentia. Cherubim formis docemur simul, non ab omnibus seulptis imaginibus interdictos fuisse Hebraeos (Sy/v.).
25:21
v. 21 « In qua pones testimonium , quod dabo tibi » (cf. v. 16).
25:22
v. 22 « Inde praecipiam » — Hebr. : conveniam tecum — « et loquar ad te » de « supra propitiatorium ac de medio duorum Cherubim, qui erunt super arcam testimonn, cuncta quae mandabo per te filiis [srael ». Sensus est planus : Deus invisibiliter residet super opereulum arcae et inter Cherubidh. similiter atque effigies numinum Aegyptiorum UR D DAN inter eosdem. Hine dicitur « sedere super Cherubim » 2 Reg. 6,2; Is. 31,16 etc. Arg. — Describitur v. 23-98 mensa cum annulis et vectibus, v. 29 recensentur mensae vasa , v. 30 mensae usus (cf. v. 16,21).
25:23
v. 93 « Facies et mensam de lignis setim, habentem duos cubitos longitudinis, etin latitudine cubitum, et in altitudine cubitum ac semis- - sem ». Mensas etiam aliae gentes cultui divino adhibuere; imprimis penes Aegyptios cernis mensas donis onustas, ante deos vel reges constitutas. Haec mensa, uti patet, habebat formam rectanguli oblongi.
25:24
v. 94 « Et inaurabis eam auro purissimo, faciesque illi labium », i. e. limbum (cf. v. 11), « aureum per circuitum », quem nonnihil supra mensam eminulsse, non absurde coniicit Sy/v. Hucusque textus sat planus est, sed v. 25 mire torsit interpretes. Nos variorum argutias non recensebimus, esset enim labor gravis nec satis utilis. Quid ipsi senliamus, succincte proponemus.
25:25
v. 95 « Et ?psi [labio] » facies « coronam interrasilem altam. quatuor digitis; et super illam alteram coronam aureolam ». Hebr. : Et facies ei nba nen in circuitu, et facies uli non limbum aureum in circuitu. Pronomen ei retulit Vulg. ad labium v. 24, sed commodius refertur ad mensam. Porro e 3 Reg. 1,98-36 effici videtur, n»ib5 esse lacunam , aream , gall. un panneau, germ. ein Feld. nzw etiam significat palmam (quatuor digitos): sed nemo perspicit, quo loco fuerit illa lacuna vel corona quatuor digitos alta. Sume potius ut participium verbi : planus. Verte igitur : Et facles ei lacunas planas in circuitu, et facies lacunis limbum aureum in circuitu. Singulae lacunae (erant autem quatuor numero pro numero laterum mensae) earumque limbi suis cingebantur limbis. Mensa erat situ horizontalis, lacunae cum suis limbis verticales; limbus limbum gebat. An lacunae cum suis limbis essent e ligno atque auro superinductae, non liquet; non erantsane totae aureae.
25:26
v. 96 « Quatuor quoque circulos aureos », i. e. annulos (cf. v. 19), ei, sc. mensae « praeparabis, et pones eos in quatuor anqulis |etusdem mensae] per singulos pedes ». Quatuor pedes habebat mensa subter lacunas eorumque limbos, uti v. 27 innuit Vu/g.; singuli pedes habebant annulum ; annuli ita erant dispositi bini ad dexteram et bini ad sinistram (cf. v. 12), ut duo vectes per illos transmitterentur. 5N2 latus, margo, extremum; sed Vulg. Chald. Syr., uti v. 12, videntur legisse ni2v5.
25:27
v. 27 « Subter coronam erunt circuli aurei, ut mittantur vectes per eos, et possit mensa por-.- tari ». Hebr. : Prope lacunas erunt annuli, in loca pro vectibus ad portandam mensam. Ct. Chald. Syr.
25:28
v. 28 « Ipsos quoque vectes facies de lignis setim, et circumdabis auro ad subvehendam mensam ». mensam panum propositionis pertinere.
25:29
v. 99 « Parabis et acetabula ac phialas, thuribula et cyathos, in quibus offerenda sunt libamma, ez auro purissimo ». Cum ex Num. 5,7 etiam nvp inserviant libationibus, sententia relativa h. l. ad haec etiam et non ad sola nvpz2 refe- WU IgE N90 sog, 5.7 265 renda est. n322 Num. 7,1^ describuntur « plena incensi »; sunt naviculae, in quibus offerebatur et asservabatur incensum. np Num. 1,13 describuntur fuisse « plena simila conspersa oleo ». Porro versiones haec vocabula exprimunt nominibus vasorum iis, quae in sua quisque lingua proxime accedere putabant ad formam vasis hebraici; quae tamen h. l. supervacaneum est recensere. Acetabulum est vas acetum habens ad intingendum panem.
25:30
v. 30 « Et pones super mensam panes propositionis in conspectu meo semper ». Loquitur de his panibus quasi de re nota. Arg. — E basi nascitur hastile, quod summum in quatuor calices superpositos effloresecit. E tribus in hastili nodis nascuntur rami latebus singulis e calice nascitur sphaerula seu nodus, e nodo lilium. Lampas supremo lilio imponitur, ut sint lampades omnino septem. Omnia ex auro conficiuntur.
25:31
v. 91 « Facies et candelabrum ductile de auro mundissimo », quod ideo 31,8; 39,36 (37); Lev. 95,4 vocatur « candelabrum mundum » (Kn.); « Ahastile eius et calamos, scyphos et sphaerulas ac lilia ex 1pso [procedentia] » erunt. na (fem.) Vulg. LXX commode referunt ad n"35, ergo: procedent e candelabro. Sensu fere eodem Di/[;m. : erunt ex eo, erunt unum cum illo, provocans ad v. 19, ubi tamen lectio est incerta. Vat. suffixum fem. refert ad masc. 275 : erunt ex auro. 1" femur, ea est pars corporis, unde crura separantur, et in candelabro opponitur calamo seu trunco nzp : ergo illud non est Aastile, «aox5c, xv (Chald.),sed 202 basis (Syr.) ; etsequens n2p (sing.) est ipse candelabri truncus, hastile. At praeter illum unum nzp habentur sex mp calami , rami, óracA?ia ex illo uno trunco procedentia :
25:32
v. 32 « Sez ca- Ex unoquoque calamo egrediuntur tres scypAi seu potius calices (7*22; cfr. Gen. 44,9 sqq.), florum calices imitantes. Singuli caliees habent "22, quod in eolumnis corollam seu capitulum designat, ergo in candelabro sphaerulas , eooxotxziosz , Chald. Syr. malum punicum; et nz florem seu , uti belle Vulg. Chald. Syr. habent, li/ium : quo lilio continetur lampadis oleum. Calix efflorescit in sphaerulam, sphaerula in lilium.
25:33
v. 33 « Tres scyphi [quasi] in nucis » , seu potius /loris amygdalae « modum, per calamos singulos, sphaerulaque [simul] et lilium ; et tres [szmiliter| scypAi instar nucis in calamo altero, sphaerulague |simut| et lilium : hoc erit opus sex calamorum , qui producendi sunt de haslili » seutrunco. Singuli esex calamis producunt calices trinos, fortasse unum supra alterum. At non soli calami seu rami suos producent calices, sed 1psum etiam hastile seu truncus :
25:34
v. 3 « In ?ipso autem candelabro erunt quatuor scyphi » seu calices, « 2n nucis modum, sphaerulaeque per singulos et lilia ». Ipsum tandem hastile in quatuor calices supersub duobus calamis per tria loca, qui simul sex fiunt, procedentes de hastili uno ». Pluribus verbis sed clarius Hebr. rem explicat : et sphaerula infra duos (infimos) calamos ex eo, sc. candelabro progerminans; et sphaerula znfra duos (medios) calamos ez eo; et sphaerula infra duos (summos) calamos ex eo; quoad ser calamos egredientes de candelabro. Tres in ipso candelabri hastili erant sphaerulae, e quibus egrediebantur non lilia, uti adstruit Kn., sed duo calami, simulque ipsum hastile altius assurgens.
25:36
v. 36 « Et sphaerulae igttur et calami ez ipso erunt » candelabro, ex ipso veluti nascentur; quod illico explicatur : « universa ductilia de auro purissimo », seu clarius Hebr. - toti erunt unum (opus) ductile ex auro purissimo. Non variae partes separatae parabuntur, sed totum opus ex uno fiet. Hebr. : sphaerulae eorum et calami eorum , sc. illorum sex calamorum (v. 35), ergo sex calami et sphaerulae tres; sed idipsum sane etiam valet de reliquis sphaerulis (v. 33).
25:37
v. 31 « Facies et lucernas septem, et pones eas super candelabrum, ut luceant ex adverso », ex adverso faciet eius, sc. candelabri, seu secundum Num. 8,2 ut respiciant ad boream et ad mensam panum propositionis. Quare perspicitur (Ca?.), lucernas illas non fuisse omnino planas et lumen aequaliter in omnes plagas diffundentes, sed habuisse veluti rostra in una parte.
25:38
v. 38 « Emunctoria quoque et , ubi quae emuncta sunt ezstinguantur, fiant de auro purissimo ». E Num. 16,6 collige, »nm2 non esse palam seu batillum pro carbonibus, neque forcipem, sed thuribulum, non illud quidem quod circumagitur, sed in quo ignis asservatur ad incensum adolendum et ad alias lampades accendendas.
25:39
v. 39 « [Omne pondus] candelabri cum. universis vasis suis habebit talentum auri purissimi ». LXX omittunt nns, et /Teóbr. Chald. post eam vocem. ignorant copulam : assignant igitur pondus emunctoriorum et thuribulorum, non vero rel omnino praecipuae, candelabri. Omnino post nnw scribenda copula cum Sam. Vulg. Syro. Descriptionem claudit generale (cf. v. 9) monitum.
25:40
v. 40 « Inspice, et fac secundum exemplar, quod. tibi in monte monstratum est ». Quo supplentur ea, quae verbis in prioribus non exprimebantur, v. g. quae futura esset candelabri altitudo (Ca?.). Rem de se non ita facilem intellectu difficiliorem reddidit Vulg., quibusdam vocibus non sat accurate translatis. Dum Hebr. v. 1-6 (cf. v. 19. 15. 18. 20. 92. 96. 30) agit de habitaculo vow, et v. 1-1& de tabernaculo 5nw, Vulg. plerumque scribit /abernaculum, quandoque lectum vel operimentum. Kadem quos 25,* dixerat pilos caprarum, ea v. 1 vocat cilicina. Quae 26,1-6 dixerat cortinas et circulos , ea iam scribit sagum. et fibulam. Quae vocabulorum mutationes, ubi de rebus agitur iisdem , sermonem confundunt. — Igitur cap. 26 primum agit de habitaculi M byssinis, de tabernaculo cilicino et jue illud operientibus; dein de ligneis habitaculi parietibus. Arg. — Decem cortinae byssinae in quinarum cortinarum duo tapeta coniunguntur. Haec quinquaginta aureis uncinulis, bis quinquaginta ansulis insertis ita iunguntur, ut uncinulorum series simul sancti sanctorum a sancto limen describat. Cap. XXVI
25:5
suppellettile del culto (26 volte in Ex. 25, 5-30, 5 e 35, 7-38, 6; Deut. 10, 3).
25:7
… Si tratta di una gemma rossa incastonata nell'ephod e nel pettorale del sommo sacerdote (cfr. Ex. 25, 7; 28, 9 ecc.). …
25:10
ARCA (DELL'ALLEANZA), ARCA DELLA TESTIMONIANZA
… Consisteva (Ex. 25, 10-22; 37, 1-9) in una cassa (significato ordinario dell'ebraico 'āron) di legno di acacia di cubiti 2½ per 1½ per 1½ (se si tratta, come pare, del cubito minore [m. 0,45]: ca. m. 1,12 per …
25:16
ARCA (DELL'ALLEANZA), ARCA DELLA TESTIMONIANZA
… Dentro era collocata «la testimonianza», cioè le due tavole della Legge (I Reg. 8, 9; cf. Ex. 25, 16); secondo Hebr. 9, 4, anche un vasetto d'oro con un po' di manna e la verga di Aronne (ma cf. Ex. 16, 33-34); vicino ad essa si collocò il libro della Legge di Mosè (Deut. 31, 26).
25:17
PROPIZIATORIO (EBR. HAPPŌRETH, SETTANTA ἘΝΑΣΤΉΡΩΝ)
… Di spessore imprecisato, misurava due cubiti e mezzo (= ca. m. 1,31) di lunghezza e uno e mezzo (= m. 0,78) di larghezza (Ex. 25, 17; cf. 26, 34; 30, 6; 31, 7; 37, 6).
25:18
CHERUBINO (EBR. PLUR. HĒRUBHÎM)
… Di lì, dal luogo «tra i c.», Dio dava i suoi oracoli (Ex. 25, 18-22; 37, 7-9; Num. 7, 89) ed era perciò chiamato «Colui che siede sopra i c.» (I Sam. 4, 4; II Sam. 6, 2; Is. 37, 16; Ps. 80, 2; 99, 1). Quando si manifesta nella tempesta «viaggia …
… di ciò che si trova sulla terra e di ciò che si trova nel profondo degli abissi ». In realtà, tale proibizione non fu mai assoluta, per lo meno in un determinato periodo; si pensi, p. es., ai cherubini dell'arca dell'alleanza e al serpente di bronzo (Ex. 25, 18; 37, 7-9; Num. 21, 8-9; Reg. 7, 25). È nel tempo successivo all'esilio, soprattutto nell'epoca dei Maccabei, che il giudaismo comincia a proscrivere qualsiasi i. per timore dell'idolatria.
25:22
ARCA (DELL'ALLEANZA), ARCA DELLA TESTIMONIANZA
… Mosè avrebbe agito similmente nei riguardi di Dio. Jahweh era «assiso sui cherubi» (I Sam. 4, 4, ecc.) del propiziatorio, e più esattamente sullo spazio tra le loro ali, ove appariva «nella nube» (Lev. 16, 2), e parlava a Mosè (Ex. 25, 22) e ad altri. …
25:25
… Si disponevano sulla mensa (Ex. 25, 25-30) in due pile di sei, sollevati l'uno dall'altro mediante una specie di gabbia di fili d'oro. …
25:30
Sono chiamati lēhem pāniem «pane della faccia» o della presenza (Ex. 25, 30; I Sam. 21, 7 ecc.), perché posti davanti a Dio; lēhem tāmīdh «pane perpetuo» (Num. 4, 7); lēhem gādheh «pane santo» (I Sam. 21, 5, 7); dopo l'esilio, anche lēhem ham-ma'ārehheth «pane …
25:31
… Sui sette bracci erano collocate sette lampade (Ex. 25, 31-39; 37, 17-24), che secondo Zach. 4, 2.10 significano « sette occhi del Signore che scorrono sopra la terra ».
25:39
La sua altezza, giusta la Mišnah (Mēṇāḥāth, III, 7; IV, 8; IX, 3) era di 3 cubiti, cioè ca. m. 1,35. Per esso e per i suoi arredi fu impiegato un talento d'oro puro (Ex. 25, 39), cioè kg. 49, 11. Un piede reggeva lo stelo principale, dal quale partivano lateralmente tre ramificazioni, tutte terminanti allo stesso livello, cioè all'altezza della estremità …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.