Moyses with others are commanded to ascend, he to the Lord, the rest a farre of 4. They offer Sacrifice. 8. Moyses sprinckleth the bloud of the Testament vpon the people. 15. Then ascending to the mountaine, God couereth it with a firie cloude.
1And he said to Moses: Come up to the Lord, thou, and Aaron, Nadab and Abiu, and seventy of the ancients of Israel, and you shall adore afar off.Mosè poi disse (Dio): Sali verso il Signore tu, e Aronne, e Nadab, e Abiu, e i settanta seniori d'Israele, e adorerete da lungi.TO Moyses also he said: Goe vp to the Lord, thou, and Aaron, Nadab and Abiu, and seuentie Ancientes of Israel, and you shal adore a farre of.Moysi quoque dixit: Ascende ad Dominum tu, et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta senes ex Israël, et adorabitis procul. 2And Moses alone shall come up to the Lord, but they shall not come nigh; neither shall the people come up with him.E Mosè solo salirà al Signore, e quelli non si accosteranno: e non salirà con lui il popolo.And Moyses onlie shalascend to the Lord, and they shal not approach: neither shal the people ascend with him.Solusque Moyses ascendet ad Dominum, et illi non appropinquabunt: nec populus ascendet cum eo. 3So Moses came and told the people all the words of the Lord, and all the judgments: and all the people answered with one voice: We will do all the words of the Lord, which he hath spoken.Andò adunque Mosè, e riferì al popolo tutte le parole del Signore, e le leggi: e rispose a una voce tutto il popolo: Osserveremo tutte le parole dette dal Signore.Moyses therfore came and told the people al the wordes of our Lord, and the iudgementes: and al the people answered with one voice: Al the wordes of our Lord, which he hath spoken we wil doe.Venit ergo Moyses et narravit plebi omnia verba Domini, atque judicia: responditque omnis populus una voce: Omnia verba Domini, quæ locutus est, faciemus. 4And Moses wrote all the words of the Lord: and rising in the morning, he built an altar at the foot of the mount, and twelve titles according to the twelve tribes of Israel.E Mosè scrisse tutte quante le parole del Signore, e levatosi la mattina alzò appiè del monte un altare, e dodici monumenti per le dodici tribù d'Israele.And Moyses wrote al the wordes of our Lord: and rising in the morning he builded an Altar at the foote of the mount, & twelue titles according the twelue tribes of Israel.Scripsit autem Moyses universos sermones Domini: et mane consurgens, ædificavit altare ad radices montis, et duodecim titulos per duodecim tribus Israël. 5And he sent young men of the children of Israel, and they offered holocausts, and sacrificed pacific victims of calves to the Lord.E mandò de' giovani figliuoli d'Israele, i quali offerirono olocausti, e immolarono al Signore vittime pacifiche di vitelli.And he sent young men of the children of Israel, and they offered holocaustes, and sacrificed pacifique victimes to our Lord, calues.Misitque juvenes de filiis Israël, et obtulerunt holocausta, immolaveruntque victimas pacificas Domino, vitulos.
6Then Moses took half of the blood, and put it into bowls; and the rest he poured upon the altar.Prese allora Mosè la metà del sangue, e lo versò nelle tazze: e il rimanente lo versò sull'altare.Moyses therfore tooke the halfe part of the bloud, and put it into bowles: and the residue he powred vpon the Altar.Tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in crateras: partem autem residuam fudit super altare. 7And taking the book of the covenant, he read it in the hearing of the people: and they said: All things that the Lord hath spoken, we will do, we will be obedient.E preso il libro dell'alleanza lo lesse, ascoltandolo il popolo, il quale disse: Faremo tutto quello che è stato detto dal Signore, e saremo obbedienti.And taking the volume of the couenant, he reade the people hearing it: Who said: Al thinges that our Lord hath spoken, we wil doe, and we wil be obedient.Assumensque volumen fœderis, legit audiente populo: qui dixerunt: Omnia quæ locutus est Dominus, faciemus, et erimus obedientes. 8And he took the blood and sprinkled it upon the people, and he said: This is the blood of the covenant, which the Lord hath made with you concerning all these words.Ed egli preso il sangue ne asperse il popolo, e disse: Questo è il sangue dell'alleanza stabilita dal Signore con voi, mediante tutto quello che si è detto.And he tooke the bloud, and sprinkled it vpon the people, and said: This is the bloud of the Couenant which our Lord hath made with you vpon al these wordes.Ille vero sumptum sanguinem respersit in populum, et ait: Hic est sanguis fœderis quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his. 9Then Moses and Aaron, Nadab and Abiu, and seventy of the ancients of Israel went up:E salirono Mosè, ed Aronne, Nadab, e Abiu, e i settanta seniori d'Israele:And there went vp Moyses and Aaron, Nadab and Abiu, and seuentie of the ancientes of Israel:Ascenderuntque Moyses et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta de senioribus Israël: 10And they saw the God of Israel: and under his feet as it were a work of sapphire stone, and as the heaven, when clear.E videro il Dio d'Israele, e sotto i piedi di lui come un lavoro di zaffiri, e qual è il cielo, quando è sereno.and they saw the God of Israel: and vnder his feete as it were a worke of sapphirstone, and as the heauen, when it is clere.et viderunt Deum Israël: et sub pedibus ejus quasi opus lapidis sapphirini, et quasi cælum, cum serenum est. 11Neither did he lay his hand upon those of the children of Israel, that retired afar off, and they saw God, and they did eat and drink.E Dio non istese la sua mano sopra di que' figliuoli d'Israele, che erano andati molto in là: ed ei videro Dio, e mangiarono, e bevvero.Neither did he set his hand vpon those of the children of Israel, that retired farre of, and they saw God, and did eate, and drinke.Nec super eos qui procul recesserant de filiis Israël, misit manum suam, videruntque Deum, et comederunt, ac biberunt.
12And the Lord said to Moses: Come up to me into the mount, and be there; and I will give thee tables of stone, and the law, and the commandments which I have written; that thou mayest teach them.Ma il Signore disse a Mosè: Sali da me sul monte, e quivi trattieniti: e io ti darò le tavole di pietra, e la legge, e i comandamenti, che vi ho scritti, affinché tu ad essi gli insegni.And our Lord said to Moyses: Come vp to me into the mount, and be there: and I wil geue thee tables of stone, and the law, and the commandementes which I haue written: that thou maist teach them.Dixit autem Dominus ad Moysen: Ascende ad me in montem, et esto ibi: daboque tibi tabulas lapideas, et legem, ac mandata quæ scripsi: ut doceas eos. 13Moses rose up, and his minister Josue: and Moses going up into the mount of God,Si mossero Mosè e Giosuè suo ministro: e salendo Mosè sul monte di DioMoyses rose vp, and his minister Iosue: and Moyses ascending into the mount of God,Surrexerunt Moyses et Josue minister ejus: ascendensque Moyses in montem Dei, 14Said to the ancients: Wait ye here till we return to you. You have Aaron and Hur with you: if any question shall arise, you shall refer it to them.Disse a' seniori: Aspettate qui, sino a tanto che torniamo a voi. Avete con voi Aronne ed Hur: se venisse a nascere qualche disputa, ricorrete a loro.said to the Ancientes: Expect here til we returne to you, you haue Aaron and Hur with you: If anie question shal rise, you shal referre it to them.senioribus ait: Expectate hic donec revertamur ad vos. Habetis Aaron et Hur vobiscum: si quid natum fuerit quæstionis, referetis ad eos. 15And when Moses was gone up, a cloud covered the mount.E salendo Mosè, una nuvola ricoperse il monte.And when Moyses was ascended, a cloud couered the mount,Cumque ascendisset Moyses, operuit nubes montem, 16And the glory of the Lord dwelt upon Sinai, covering it with a cloud six days: and the seventh day he called him out of the midst of the cloud.E la gloria del Signore si posò sul Sinai, coprendolo colla nuvola per sei giorni: e il settimo giorno Dio lo chiamò di mezzo alla caligine.and the glorie of our Lord dwelt vpon Sinai, couering it with a cloud six dayes, and the seuenth day he called him out of the middes of the darkenesse.et habitavit gloria Domini super Sinai, tegens illum nube sex diebus: septimo autem die vocavit eum de medio caliginis. 17And the sight of the glory of the Lord, was like a burning fire upon the top of the mount, in the eyes of the children of Israel.La gloria del Signore era al vedersi come fuoco, che ardeva sulla cima del monte a vista de' figliuoli d'Israele.And the forme of the glorie of our Lord, was as it were fire burning vpon the toppe of the mount, in the sight of the children of Israel.Erat autem species gloriæ Domini quasi ignis ardens super verticem montis in conspectu filiorum Israël.
18And Moses entering into the midst of the cloud, went up into the mountain: And he was there forty days and forty nights.Ed entrato Mosè in mezzo alla nuvola salì sul monte: e vi stette quaranta giorni, e quaranta notti.And Moyses entring into the middes of the cloude, ascended into the mount: and he was there fourtie dayes, and fourtie nightes.Ingressusque Moyses medium nebulæ, ascendit in montem: et fuit ibi quadraginta diebus, et quadraginta noctibus.
24:1
24:4
24:5
Challoner
Holocausts: whole burnt-offerings: in which the whole sacrifice was consumed with fire, upon the altar. (Challoner)
It is not said that these young men were to officiate as priests. Moses acted alone in this capacity, pouring the blood.
Haydock
Calves, and he-goats also, Hebrews 9:19. The book was also sprinkled with the blood (Calmet) mixed with water; for which purpose scarlet wool and hyssop were employed, as St. Paul learnt from tradition, or by inspiration. (Haydock)
24:8
Tirinus
Covenant. Thus Christ confirmed the new covenant, by the effusion of his blood. (Tirinus)
Calmet
This is daily renewed upon our altars for ever. (Calmet)
Du Hamel
Our Saviour alludes to this transaction in the consecration of the chalice. (Du Hamel)
Worthington
If wine alone had been substituted instead of blood, the figure would have surpassed the reality. (Isichius.) (Worthington)
24:11
Calmet
Saw God, under the appearance of a burning fire, ver. 17. They beheld some rays of his glory, but no distinct similitude, (Deuteronomy 4:15,) though Cajetan thinks that God appeared in a human form. (Calmet)
Vatable
Drink. They made a feast of thanksgiving for so great a favour, and for the preservation of their lives, after beholding such a glorious apparation. (Vatable)
24:14
Wait ye. They returned soon to the camp; and the people not perceiving Moses with them, and supposing he was dead, made the golden calf.
24:16
Called him, to come up still higher, while Josue remained there.
24:18
Calmet
Forty, including the six mentioned before, ver. 16. The Rabbins pretend that Moses received the written law during the days, and their traditions during the nights. (R. Bechai ap. Buxtorf, syn. 1.) (Calmet)
24:4
Titles.... That is, pillars.
24:5
Holocausts.... Whole burnt offerings, in which the whole sacrifice was consumed with fire upon the altar.
24:4
As when Moyses had brought the Israentes from bondage, and receiued the law for them he built an Altar for Sacrifice: so Christ hauing redemed vs, and geuē vs a Law, for applicatiō of the fruict therof Altares are erected, & Sacrifice offered.
24:8
8. This is the bloud of the couenant.] Our Sauiour in the institution of the A figure of Christs bloud in the B. Sacrament. Eucharist, by vsing the same wordes, applying them to him selfe, This is my Mat. 26. bloud of the new Testament, signifieth that be fulfilled this figure at his last supper VVhich proueth both a Sacrifice of bloud then offered by him, as this bloud of the old Testament was already shed, when Moyses pronounced those wordes; and the real presence of Christs bloud. For els, if it were but wine, it were not better in substance then the figure, which was real bloud. Isychius. li. 1. c 4. in Leuit.
This was donne corporally to the Iewes. In Christians. Christs bloud applied by Sacrifice and Sacraments sanctifieth their soules. Heb. 9.
24:13
The lesson in Masse on Imber wenesday in Lent.
24:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.92
… I hear from Moses himself, when God spake to him, that, although many were bidden to come to the mount, one of whom was even Aaron, with his two sons who were priests, and seventy elders of the senate, the rest were ordered to worship afar off, and Moses alone to draw near, and the people were not to go up with him.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 7.3
3. His father was well grafted out of the wild olive tree into the good one, and so far partook of its fatness as to be entrusted with the engrafting of others, and charged with the culture of souls, presiding in a manner becoming his high office over this people, like a second Aaron or Moses, bidden himself to draw near to God,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
II. Now when I go up eagerly into the Mount
24:2
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 2.55
… For the following is his statement: “Moses alone shall come near the Lord ; but the rest shall not come nigh.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.96
… It is, then, those alone who are truly wise and sincerely religious who are nearer to God’s society; such persons as were our prophets, and Moses, to the latter of whom, on account of his exceeding purity, the Scripture said: “Moses alone shall come near the Lord , but the rest shall not come nigh.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.17
… And in order that it may appear that the knowledge of God has rarely been vouchsafed to men, and has been found in very few individuals, Moses is related to have entered into the darkness where God was. And again, with regard to Moses it is said: “Moses alone shall come near the Lord , but the rest shall not come nigh.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… But He called blessed Moses to it, as being fervent in spirit, and possessing unquenchable grace, saying, ‘Let Moses alone draw near
24:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
… He Himself, through suffering punishment, did away with both the sin and the punishment, and He was punished on the Cross. To the Cross then He affixed it; as having power, He tore it asunder. What bond? He means either that which they said to Moses, namely, “All that God hath said will we do, and be obedient” (
24:4
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.18.4
… For they declare that the twelve sons of Jacob, from whom also sprung twelve tribes,— the breastplate of the high priest, which bore twelve precious stones and twelve little bells, —the twelve stones which were placed by Moses at the foot of the mountain,
24:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
… And they said to Moses, “Yea, Lord, all that thou hast spoken will we do, and be obedient.” (
24:8
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 61
… Death, too, will cease; so there will be no more need of the nutriment of food for the defence of life, nor will mothers’ limbs any longer have to be laden for the replenishment of our race. But even in the present life there may be cessations of their office for our stomachs and our generative organs. For forty days Moses
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.72
… he inscribed laws, which are no longer obscure, but entirely spiritual, on tables which are not broken but are preserved; he entered the Holy of holies,
24:10
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.15
… or if, because it is written of the elders of Israel, that “they saw the place where the God of Israel had stood,” and that “there was under His feet as it were a paved work of a sapphire stone, and as it were the body of heaven in his clearness,”
24:12
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.20
… When in His tabernacle the majesty of the Lord was seen to shine forth in its divine Presence, Joshua alone was in the tabernacle. When Moses spoke with God, Joshua too was covered by the sacred cloud.
24:15
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.92
… But Moses actually went up and entered into the cloud,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.110
110. If, then, any one desires to see this Image of God, he must love God, that he may be loved by God; and be no longer a servant but a friend, because he has kept the commandments of God, that he may enter into the cloud where God is.
24:17
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.1.2
… yet he was no less active than others, for he with his hands at ease was overcoming the enemy, whom they that were in the battle could not conquer. Thus Moses in his silence spoke, and in his ease laboured hard. And were his labours greater than his times of quiet, who, being in the mount for forty days, received the whole law?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.15
… which agrees with Exodus, where it is written, “And Mount Sinai was altogether on a smoke, because the Lord descended upon it in fire;” and a little after, “And the sight of the glory of the Lord,” he says, “was like devouring fire on the top of the mount in the eyes of the children of Israel.”
24:18
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 14
… He did give it; but they were not worthy to receive it, on account of their sins. For the prophet declares, “And Moses was fasting forty days and forty nights on Mount Sinai, that he might receive the testament of the Lord for the people.”
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 6
On the other hand, he whose “heart” was habitually found “lifted up” rather than fattened up, who in forty days and as many nights maintained a fast above the power of human nature, while spiritual faith subministered strength (to his body),
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 44
… There, Moses smote down with the sword those who had set up the calf; and here, the Lord Jesus said, “I came to send a sword upon the earth, and to set a man at variance with his neighbour,” and so on. There, Moses went without fear into the darkness of the clouds that carry water;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 2.16
25. Ignorance of numbers, too, prevents us from understanding things that are set down in Scripture in a figurative and mystical way. A candid mind, if I may so speak, cannot but be anxious, for example, to ascertain what is meant by the fact that Moses and Elijah, and our Lord Himself, all fasted for forty days.
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.23
… For the law is not made for a righteous man but for the unrighteous . Moses, of a truth, was the first to abide fasting with God for forty days and again for another forty
24:1
ASCENDE AD DOMINUM. — Ascenderat jam Moses ad Dominum in Sina, et ab angelo vice Dei mandante praecepta capit. xxi, xxii et xxiii audierat; sed descendere jussus fuit, ut leges has populo proponeret, quod licet hic taceat more Hebraeo Scriptura, innuit tamen vers. 3, unde rursum jubetur hic ascendere, postquam scilicet habuerit responsionem et assensum populi de lege Dei observanda, idque ad hoc, ut in monte Sina legis tabulas, tanquam signum foederis inter Deum et populum, ejusque quasi instrumentum et obsignationem accipiat: multa ergo hic praeterit et silet Scriptura studio brevitatis, quae interpreti aliunde supplenda sunt. TU ET AARON, NADAB ET ABIU. — Hi duo ultimi erant filii seniores Aaronis, qui postea ignem alienum sacris et sacrificiis adhibentes, eo exusti sunt a Deo vindice, Levit. cap. x, vers. 1. ET SEPTUAGINTA SENES EX ISRAEL. — Putant aliqui hos septuaginta esse illos, in quos Moses suum regendi onus et spiritum partitus est, quosque praefecit populo, qui proinde et prophetabant; de quibus Eldad et Medad etiam absentes spiritum eumdem acceperunt. Sed hoc ab historia sacra est alienum: nam illi in sepulcris concupiscentiae diu postea, non vero in Sinai delecti sunt, uti videre est Num. cap. xi, vers. 16. Non etiam hi septuaginta fuerunt decuriones, aut chiliarchae omnes consilio Jethro constituti, de quibus Exodi cap. xviii; sed ex hisce (si tamen illi jam erant constituti), vel ex aliis etiam populi primoribus a Mose evocati sunt, ut eum in Sina comitantes, tabularum legis acceptionem sua praesentia decorarent. ET ADORABITIS PROCUL — Deum in caligine, in cacumine montis Sina, per angelum se ostendentem et loquentem cum Mose.
24:2
SOLUSQUE MOYSES ASCENDET AD DOMINUM, — ad caliginem verticis Sina. Solus, inquam, Moses comitatus uno suo famulo Josue: septuaginta autem seniores cum Aarone, jussi sunt remanere inferne cum populo ad eum gubernandum.
24:3
VENIT ERGO MOYSES, ET NARRAVIT PLEBI OMNIA VERBA DOMINI. — Sane sine miraculo fieri non potuit, ut vox Mosis a tot centenis millibus populi omnibus audiretur et intelligeretur: quod idem certius liquet in iterata promulgatione legis, Deuter. cap. I, et Deuter. cap. xxix, vers. 10 et 11. Voluit autem Deus haec praecepta sigillatim populo, id est Hebraeis omnibus, proponi, antequam cum eis foedus iniret et tabulis firmaret, ut ostenderet quam humaniter cum eis ageret, neque velle se eis legem ferre nisi assentientibus; deinde ut firmius eam retinerent, quam tam libere amplexi essent, neque ullam deinceps detrectandi haberent ansam. JUDICIA, — leges judiciales cap. xxi, xxii, xxiii.
24:4
AEDIFICAVIT ALTARE AD RADICES MONTIS, ET DUODECIM TITULOS PER DUODECIM TRIBUS ISRAEL, — q. d. Moses duodecim rudia saxa in titulos et statuas erexit, ut sacrificia haec, quibus foedus inter Deum et populum sanciebatur, pro duodecim tribubus offerri significaret. Unde et aliqui probabiliter putant ex duodecim hisce lapidibus ipsum altare fuisse constructum. Ita Abulensis et Cajetanus, licet Andreas Masius in Josue cap. viii, num. 31, et alii contrarium sentiant.
24:5
MISITQUE JUVENES DE FILIIS ISRAEL, ET OBTULERUNT HOLOCAUSTA. — Chaldaeus, misit primogenitos filiorum Israel: hi enim in lege naturae erant sacerdotes, necdum enim Aaron ordinatus erat sacerdos. Ergo principum Israelis filii primogeniti haec sacrificia offerebant: licet S. Augustinus, Quaest. XX in Levit., hos putet fuisse filios Aaron, qui postea creati sunt sacerdotes. VITULOS DUODECIM. — Expunge to duodecim cum Romanis, Hebraeo, Chaldaeo et Septuaginta: cum enim plures essent primogeniti, nihil obstat quo minus plures victimas eos obtulisse dicamus. Apostolus, Hebr. cap. ix, vers. 19, addit hircos quoque tum oblatos fuisse.
24:6
TULIT ITAQUE MOYSES DIMIDIAM PARTEM SANGUINIS, ET MISIT IN CRATERAS; PARTEM AUTEM RESIDUAM FUDIT SUPER ALTARE. — Nota: Solebant veteres foedera victimis et sanguine sancire. Unde Livius, lib. I, loquens de foedere inter Romanos et Albanos inito: Positis, inquit, foederis legibus, aiebat fecialis: Populus Romanus prior non deficiet; si prior defecit, publico consilio, dolo malo, tu, illo die, Jupiter, populum Romanum sic ferito, ut ego hunc porcum hodie feriam, tantoque magis ferito, quanto magis potes, pollesque; et Virgilius lib. VIII Aeneid. de Romulo et Tatio: Armati Jovis ante aram, paterasque tenentes / Stabant, et caesa jungebant foedera porca. Unde et putant nonnulli foedus dictum a foedo, scilicet animali, puta porco, qui in foedere mactabatur, indeque phrasim manasse, qua foedus ferire, percutere, icere dicimus. Idem et multo ante inter fideles, et veri Dei cultores usu receptum fuit. Hinc Gen. cap. xv, vers. 9, 10, 17, Dominus in signum et confirmationem foederis cum Abraham initi, jussit immolari bovem, arietem et capram, dividique per medium; quo facto lampas Deum significans per medias divisiones transiit, indicans ita dividendum fore qui foedus rumperet. Vide Jeremiam, cap. xxxiv, vers. 18; unde berit, id est foedus hebraice, plerique a batar, id est dividere, per metathesin deducunt. Hinc Cyrillus, lib. X Contra Julianum, sub finem, ex Sophocle docet apud posteriores id servatum, scilicet ut euntes per medium ignem, et ferrum manibus ferentes facerent juramenta. Idem factum est in hoc foedere Dei cum Mose et Judaeis: sanguis enim victimarum divisus est, ut significaretur eum, qui pactum violaret, simili modo sanguine violatam foederis fidem luiturum: quia vero pactum feriebatur inter Deum et populum, oportebat ut tam Deus, quam Israel sanguinem dividerent, eoque aspergerentur, et cum Deus sit incorporeus, ut sanguine aspergi non possit, hinc altare sacrificiorum ejus vice sanguine tinctum fuit. Simili modo Christus Dominus novum foedus et testamentum sancivit se ipso, et sanguine suo quasi victima, et sanguine victimae foederalis; praesertim quia hac victima et sanguine promeruit nobis redemptionem, gratiam, haereditatem et omnia bona quae in hoc foedere suo nobis promisit, ad Hebraeos cap. ix, vers. 15 et seq.; idque expressit in institutione Eucharistiae, dicens: Hic est sanguis novi Testamenti. Unde contra Sacramentarios validum pro veritate corporis Christi intorqueas argumentum: si enim vero sanguine vetus sancitum est foedus, isque intelligitur cum dicitur hic vers. 8: Hic est sanguis foederis, quod pepigit vobiscum Deus, utique et vero sanguine sancitum est foedus novum; isque intelligitur, cum ergo is revera dicitur: Hic est sanguis novi Testamenti; hic enim vetus, novi et veri erat typus, ad quem certum est Christum in verbis jam dictis respexisse. Dices: Christus vocat sanguinem novi Testamenti, non foederis, uti suum vocat Moses hic; ergo dissimilis est haec sanguinis lustratio. Respondeo: Christus testamentum vocat foedus testamentarium, adeoque foedus et testamentum in Scriptura saepe idem sunt, ut ostendi I Cor. cap. xi, 25. Vide et dicta ad Hebr. cap. ix, 19.
24:7
ASSUMENSQUE VOLUMEN FOEDERIS, LEGIT, AUDIENTE POPULO. — Volumen hoc erat libellus, quem recenter Deo dictante Moses in Sina scripserat, de quo vers. 4, qui continebat jam dicta Dei praecepta, universosque sermones Domini a cap. xx usque ad hoc cap. xxiv. Legit ergo Moses hoc volumen continens praecepta Dei (haec enim erant conditiones foederis ineundi cum Deo) populo; populus deinde promisit se ea servaturum: Moses denique quasi fecialis, foedus inter Deum et populum sanciens et confirmans, sanguine victimarum populum respersit.
24:8
ILLE VERO SUMPTUM SANGUINEM RESPERSIT IN POPULUM. — Sanguis in populum aspersus significabat sanguinem Christi in nos aspersum. Addit Apostolus, Hebr. cap. ix, vers. 19, nonnulla quae hic subticet Moses; sic enim habet: Accipiens sanguinem vitulorum et hircorum cum aqua, et lana coccinea et hyssopo, ipsum quoque librum et omnem populum aspersit. Succincte enim haec narrat Moses, quae Paulus partim instinctu Spiritus Sancti, partim ex consuetudine ritus legalis, quem in lustrationibus ejusmodi usurpari solitum, tum ex S. Scriptura, tum ex ipsa praxi didicerat, haec ipsa supplevit et expressit; nam aquam sanguini misceri solitam in sacris aspersionibus, patet Exodi cap. xii, vers. 22. Idem patet de cocco sive de lana coccinea, atque hyssopo, Num. cap. xix, vers. 6 et 18. Rursum, cum vitulis oblatos quoque fuisse hircos patet, quia hircus, utpote suo foetore apte peccatum repraesentans, offerri solet pro peccato, ut patet Levit. cap. ix, vers. 3 et 15. Unde apte figurabat Christum, qui nostra peccata in se luenda suscepit. Nota: In priscis Hebraeorum lustrationibus aqua sanguini adhibebatur, ne sanguis concresceret, sed fieret liquidior et sparsilis, ideoque aspersioni in tantum populum idoneus. Rursum, allegorice haec aqua et sanguis victimarum figura erant et typus sanguinis et aquae ex latere Christi effluentis, ac consequenter typus erant Baptismi et Eucharistiae; aqua enim Baptismum, sanguis Eucharistiam repraesentat. Secundo, in lustrationibus adhibebatur lana coccinea et hyssopus, ut ex eis fieret aspergillum; ad hoc enim peridonea sunt tum ob suam densitatem, tum ob vim retentivam quam habent: sunt enim humoris bibula aeque ut spongia. Rursum, allegorice lana significabat candorem et innocentiam Christi, sive carnem Christi per se candidam, sed ob peccata nostra coccineam, id est sanguine passionis rubricatam. Hyssopus vero typus erat, primo, charitatis et gratiae Christi, est enim hyssopus natura sua calida: unde servit mysterio, suoque calore et fervore Spiritus Sancti ardentissimos aestus, quibus ignescunt piorum mentes, denotat. Secundo, hyssopus typus erat humilitatis et humanitatis Christi, per quam Deus nostram superbiam aliaque peccata sanavit: est enim hyssopus herba humilis, et, ut docet Dioscorides, lib. III, cap. xxviii, medetur pulmonis tumori, qui superbiae est symbolum, ut annotavit Rupertus.
24:10
ET VIDERUNT DEUM ISRAEL, — non per essentiam, sed per umbram, id est in specie aliqua sensibili, quam Dei voluntas elegit, et humana fragilitas ferre potuit. Unde Chaldaeus vertit, et viderunt gloriam Dei Israel. Longius abeunt Septuaginta, qui nomen aliud remotius subaudiunt, scilicet locum: Et viderunt locum, inquiunt, ubi stetit Deus Israel. Idque ut obvolvant hanc Dei visionem, ne putentur hi seniores Deum in sua essentia et forma divina vidisse. Quaeres, in qua forma hic se videndum Deus, id est Angelus vice Dei, senioribus exhibuerit? Respondet Abulensis, Deum hic apparuisse in forma nubis lucidae, intra quam Dei majestas latere videbatur, ita ut rudes Judaei putarent in hujus nubis infima parte consistere pedes Dei, in parte vero superiori versus coelum caeterum corpus, et hoc respectu dici hic sub pedibus Dei, id est sub infima parte nubis, in qua credebantur esse pedes Dei, fuisse quasi opus lapidis sapphirini; quod enim forma hominis, aut animalis, alteriusve rei hic Deus non apparuerit, patet ex Deuter. cap. iv, vers. 15, ubi dicitur: Non vidistis aliquam similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus de Horeb, in medio ignis; ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem, etc. Alii tamen, ut Lyranus, Cajetanus, Prado in Ezech. cap. i, verius censent Deum hic humana forma, nimirum specie magnifici principis, et regis legislatoris sese ostendisse; unde in Hebraeo pro Deum, non est nomen Dei tetragrammaton, sed est Elohim, quod Deum qua principem et judicem significat; hinc et visus est Deus hic habere pedes, et sub pedibus habere scabellum sapphirinum: voluit enim Deus hac specie et legislatoris majestatem, et timorem senioribus, et per hos populo demonstrare et imprimere. Addit Hieronymus Prado in cap. i Ezech., et alii nonnulli, Deum hic apparuisse tam senioribus, quam Mosi specie humana currui Cherubim, quem quatuor animalia, puta quatuor Cherubim, bovis, aquilae, leonis et hominis speciem habentes, stipabant, insidentem: qua specie Deum vidit Ezechiel, cap. i, et S. Joannes, Apoc. cap. iv: ita ut ad hujus speciei et visionis exemplum ac formam Moses fabricarit arcam, et Cherubim quasi currum gloriae Dei; non est enim dubium quin horum typum Mosi in Sina ostenderit Deus, ut secundum illum illa fabricaretur; hoc enim est quod dicitur cap. xxv, vers. ult.: Fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est. Sed de hoc plenius dicam cap. xxv, vers. 18. Allegorice, species haec humana Dei legislatoris veteris, significabat incarnationem Verbi legislatoris novi. Ita Lyranus et alii. Ad argumentum Abulensis respondet, Deuter. cap. iv, sermonem esse non de hac visione secreta et privata, quae facta est Mosi et senioribus, sed de publica, quae facta est toti populo, cum Deus illi ex Sina promulgaret decalogum, cap. xix, 18, et cap. xx, 18: populus enim pronus erat ad idololatriam; unde noluit illi Deus se exhibere specie aliqua hominis vel animalis, ne illius formaret idolum: hoc autem periculum non erat in Mose et senioribus, utpote viris sapientibus et selectis. Unde constat ex cap. xxv, vers. ult., Deum de facto Mosi exhibuisse ideam arcae, Cherubim totiusque tabernaculi. ET SUB PEDIBUS EJUS. — Deus enim apparebat hic quasi homo et princeps magnificus. Nota: In Scriptura tribuuntur Deo membra hominis, non quod revera Deus habeat corpus, ut voluerunt Anthropomorphitae, sed ut hominum phantasiae et sensibus se accommodet, utque mysticum et spiritale quid, eis apte respondens, significet. Unde S. Augustinus, epist. 111, quae est de videndo Deo, sic ait: Alas cum in Deo audimus, protectionem intelligimus; cum manus, operationem; cum pedes, praesentationem; cum oculos, visionem; cum faciem, notitiam qua innotescit. Et ibidem citat S. Hieronymum in Psalm. xciii dicentem: Deus totus oculus est, quia omnia videt; totus manus est, quia omnia operatur; totus pes est, quia ubique est. Ergo videte quid dicat: Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculos, non considerat? Et non dixit: Qui plantavit aurem; ergo ipse aurem non habet: Qui finxit oculos; ergo ipse oculos non habet. Sed quid dixit: Qui plantavit aurem, non audiet? qui finxit oculos, non considerat? membra tulit, efficientias dedit. De his fuse agit in libro De Essentia divinitatis, et divus Thomas, I part., Quaest. iii, art. 1. ET SUB PEDIBUS EJUS QUASI OPUS LAPIDIS SAPPHIRINI, ET QUASI COELUM CUM SERENUM EST, — q.d. Sub pedibus Dei apparebat quasi pavimentum ex sapphiro constratum. Signabatur hoc symbolo splendidissima et praestantissima Dei majestas, quae omnem coeli et gemmarum fulgorem et splendorem longe transcendit, et pedibus premit. Est enim sapphirus gemma gemmarum, inquit Abulensis; unde apud Gentilium deos in magna fuit sapphirus reverentia, quod sine eo responsa non dabantur. Et Pierius, Hieroglyph. 41: Sapphirus, ait, apud veteres magna semper in veneratione fuit, siquidem per eum imperium et summum sacerdotium significari manifestum est. Unde Aelianus, lib. xiv, cap. xxxiv, docet apud Aegyptios summum sacerdotem (qui et supremus erat judex) gestare solitum collo appensam imaginem e sapphiro, quae appellabatur Veritas. Modo quoque summus Pontifex cuilibet Cardinali recens creato sapphirum mittit. Et Rueus qui asserit: Supremam olim sapphirum apud homines auctoritatem habuisse, et apud divos gratiam, ipsa perhibet antiquitas. Sapphirus enim pulcherrimus est, quia aureis punctis quasi stellis collucet. Unde hebraice vocatur sappir a numero, scilicet stellarum; vel, ut S. Hieronymus, a scaphir, id est pulcher. Rursum, sapphirus valet contra melancholiam, et quartanam, et humores melancholicos, teste Avicenna, Alberto Magno, et Mathiolo, lib. v, cap. lxvi. Denique sapphirus, ait Galenus et Dioscorides, percussis a scorpione haustus prodest, et contra intestinas exulcerationes bibitur, et ruptas membranas cogit, et excrescentia in oculis pustulasque inhibet. Sapphirus ergo vigoris et laetitiae divinae est symbolum. Anagogice, haec regni coelestis, in quo nobis Deus promittitur, soliditatem, puritatem et altitudinem adumbrabant. Ita Rupertus, et S. Augustinus, Quaest. cii. Sapphiri enim color est caeruleus, aureis stellulis conspersus, ita ut coeli ipsius speciem referat. Jam caeruleus color, quem in coelo suspicimus, nihil est aliud, quam altissimae lucis profunditas: hic ergo apte immensum deitatis, quasi lucis incomprehensibilis pelagus, in cujus conspectu et cogitatione humanae mentis acies videtur plane evanescere, significat. Rursum, significat beatitudinis divinae serenitatem et aeternitatem. Allegorice, scabellum hoc Dei sapphirinum significabat claritatem purissimam B. Virginis, in qua quasi in scabello sedere dignatus est Dei Filius, dum in ea conceptus et natus est. Ita R. Moses et R. Haccados apud Galatinum, lib. vii, cap. ultim. In Hebraeo et Septuaginta pro lapidis est lateris; habent enim, et sub pedibus ejus quasi opus lateris sapphirini. Verum later hic pro lapide sumitur; unde Vatablus, Chaldaeus, R. David, et alii hic vertunt, quasi opus lapidis sapphirini. Hic ergo later erat lapis, id est gemma, quoad naturam et splendorem; idem vero erat et later, quoad formam quadratam, vel potius quadrangulam; erat enim hic imago propitiatorii futuri. Adde: lapis hic apparebat esse later, quoad candorem; inde enim later hebr. vocatur lebena, id est albus, eo quod in fornace coctus albescat. Denique per laterem, inquit R. Salomon, significabat Deus se memorem esse afflictionis Hebraeorum in latere et luto Aegyptio, eamque jam in sapphirum commutasse. Denique ex hoc loco tradunt vel conjiciunt Hebraei, tabulas lapideas, quibus Deus legem inscripsit, fuisse ex sapphiro, uti dicam cap. xxxi, vers. ult.
24:11
NEC SUPER EOS QUI PROCUL RECESSERANT DE FILIIS ISRAEL, MISIT MANUM SUAM, VIDERUNTQUE DEUM, ET COMEDERUNT AC BIBERUNT. — Ita legunt Romana omniaque alia exemplaria, praeter Complutensis, quae perperam legunt, necnon super eos, etc. contrario sensu. Sensus est: Super seniores qui a plebe recesserant, et cum Mose ascenderant in montem, non misit Deus manum suam, id est, Deus non percussit, non laesit principes Israel qui illum viderant; biberunt enim et comederunt postea, quasi laeti et exultantes hac augusta et delectabili visione Dei, quod argumentum fuit illos non fuisse a Deo occisos, aut laesos, cum tamen scriptum sit: Non videbit me homo, et vivet. Unde olim communis fuit sensus et timor, eum qui Deum videret, a Deo morte percutiendum esse; cujus rei exemplum est in Manue, Judic. cap. xiii, 22, et in populo audita lege, Deut. cap. v, vers. 24. Recte ergo dicit hic Moses, seniores hos Deum vidisse, et tamen non esse mortuos aut laesos. Unde Chaldaeus vertit: Principibus autem filiorum Israel nullum fuit incommodum; vox enim Hebraea atsile, significans separatos et procul recedentes, significat etiam magnates et principes, qui a plebe honore et gradu separati sunt. Jam mittere manum super aliquem significat percutere, vel laedere aliquem. Chaldaeum sequitur Vatablus et passim recentiores, q. d. Moses: Plebi et iis qui cum plebe erant, non fuit fas videre Deum in effigie aliqua sensibili, ne ejus idolum sibi fabricarent; senioribus vero a plebe separatis, et, ut Septuaginta vertunt, electis filiorum Israel, fas fuit ita Deum videre: hi enim erant viri prudentes, fideles, constantes, et timentes Deum. Aliter haec explicat Abulensis, videlicet sic: Seniores populi viderunt Deum Israel, nec tamen Deus ipse misit manum suam super eos qui longe recesserant, id est, nec a populo longe remoto occultavit se, sed potius ei se manifestavit, uti et senioribus; ponere enim manum subinde apud Hebraeos significat occultare, uti patet Exodi, cap. xxxiii, vers. 22. Verum hic sensus remotior est et obscurior; prior ergo est genuinus.
24:13
ASCENDENS MOYSES IN MONTEM DEI, — puta in altiora montis Sina: unde postea ad ipsum ejus cacumen, tabulas legis accepturus, septimo die evocatus est. Ita Hugo. ET JOSUE MINISTER EJUS. — Vide hic Mosen uno ministro contentum. Igitur Moses populi princeps, dux, legislator et pontifex in principatu pauperem egit vitam, uno ministro utens Josue; noluit ergo famulorum, equorum, rhedarum turbam. Eodem quoque cibo, imo eadem portione cibi qua caeteri Hebraei, puta uno gomor manna, dietim vixit, ut daret posteris et principibus exemplum modestiae, frugalitatis, continentiae, qua populo se aequarent, quoad possent, nec eos gravarent tributis ad proprium luxum; neque inter eos ambitiose se extollere, eisque superbe dominari satagerent.
24:14
SENIORIBUS AIT: EXSPECTATE HIC. — Hic scilicet, cum populo; to enim hic ample accipitur, et forte digito ostendebat Moses ipsa castra populi, q. d. Suffecerit, o senes, vos hucusque me comitatos esse, et adorasse Dominum; hic subsistite, ne ascendatis mecum, sed redite ad castra, ut populo praesitis, eumque in officio contineatis; in castris enim paulo post Aaron vitulum populo conflavit, ideoque a Mose, qui solus cum Josue descendebat de monte, inventus et increpitus est. SI QUID NATUM FUERIT QUAESTIONIS, REFERETIS AD EOS. — Hebr. vir verborum, id est causarum, vel litium, qui videlicet causam aliquam vel litem habet, hic accedet coram eis, puta coram Hur et Aaron ut illi causam decidant: populus ergo e castris ad seniores, hi ad Hur et Aaron, quaestiones exortas Mose absente referre hic jubentur.
24:16
ET HABITAVIT GLORIA DOMINI SUPER SINAI. — Gloria, id est majestas Domini patefaciens se per spectra admiranda, puta caliginem et ignem. TEGENS ILLUM NUBE SEX DIEBUS. — Voluit Deus per hos sex dies Mosen abstrahi et emundari ab omni terrena cogitatione et cura, speque et oratione elevari ad supernorum contemplationem, itaque ad Dei, vel angeli potius, colloquium praeparari.
24:17
ERAT AUTEM SPECIES GLORIAE DOMINI, QUASI IGNIS ARDENS. — To quasi hic non similitudinem, sed rei veritatem significat, uti et Joan. cap. i, vers. 14: Vidimus eum quasi unigenitum. Et I Cor. cap. iii, vers. 15: Salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Et I Petri cap. ii, vers. 13: Sive regi quasi praecellenti; hic ergo erat vera species ignis, verusque ignis. Alia est haec visio ab ea seniorum, vers. 10. Hic enim omnis populus speciem tantum ignis vidit, uti et cap. xx, vers. 18. Nubes ergo totum tegebat montem, sed in ejus cacumine ignis species, quae Dei erat index, eminebat, mansitque haec visio integros 40 dies, quibus in monte fuit Moses, idque ne Israelitae de ejus reditu desperarent.
24:18
INGRESSUSQUE MOSES MEDIUM NEBULAE, ASCENDIT IN MONTEM. — Relicto Josue in monte, Moses altius in cacumen montis ascendit, cum angelo Dei vices gerente collocuturus, et tabulas legis accepturus. Tropologice, qui Deum quaerit, et cum eo colloqui cupit, ad nebulam, id est ad cordis secretum se recipiat, omnia quae videntur contemnat, alta petat, mentem ad invisibilia transferat. Ita Nyssenus et Rupertus. Ita in Vitis Patrum, lib. vi, sub finem, dicunt seniores: Quando intrabat Moses in nube, cum Deo loquebatur; quando autem exibat de nube, cum populo. Sic et monachus, quando in cella sua est, cum Deo loquitur; egrediens autem de cella, cum daemonibus est. Rursum, libro v, cap. vii, num. 38, dicit senex: Cella monachi est caminus ille Babylonius, ubi tres pueri Filium Dei invenerunt; sed et columna nubis est, ex qua locutus est Deus Mosi. Aurea vero est illa B. Nili, qui fuit discipulus S. Chrysostomi, sententia: Imperforabilis manet a sagittis inimici, qui amat quietem; qui autem miscetur multitudini, crebra suscipiet vulnera. ET FUIT IBI QUADRAGINTA DIEBUS. — Additur Deuter. ix, 9, Mosen quadraginta illis diebus nihil comedisse, nihil bibisse; vivebat enim Moses tunc verbo et colloquio Dei, atque Dei virtute cum Josue sustentante. Totidem diebus exspectans reditum Mosis, mansit Josue in suo illo loco (unde ad cacumen evocatus discesserat ab eo Moses), contemplationi, ut par est credere, Mosis exemplo, deditus; sed an Josue, similiter ac Moses, sine cibo et potu quadraginta diebus vixerit, incertum est. Censet Abulensis Josue manna inibi cadente, et torrente, qui Deut. ix, 21, de monte descendere dicitur, alitum fuisse. Putant aliqui Mosen praeter sex dies, de quibus, vers. 16, insuper alios quadraginta dies in monte cum Deo fuisse, ita ut universim ibi fuerit quadraginta sex diebus. Sed verius est eum omnino tantum quadraginta diebus in monte fuisse, idque colligitur ex Deut. ix, 9, 11 et 18. Sex ergo dies, de quibus vers. 16, comprehenduntur inter hos quadraginta. Nota: Quadraginta numerus in Scriptura frequens et sacer est jejunio Mosis, Eliae, Christi. Rursum 42 mansionibus, sive stationibus Hebraeorum in deserto; ad haec 40 annis peregrinationis in eodem, quibus jugiter cibo terreno carentes, coelesti manna sunt aliti, usque dum venerunt ad terram promissionis: sicuti Christiani 40 diebus jejunii ad resurrectionem tendunt; qui jejuniorum dies, ob veterem illam peregrinationis et stationum Hebraeorum in deserto figuram, stationes etiam a Patribus appellatur, uti a Cassiano, Collat. xxi, cap. xxviii et xxix, ubi et Quadragesimam vocat anniversariam decimam, quia scilicet ipsa est decima pars anni, itaque per eam quasi decimas anni Deo dependimus. Ita etiam vocantur ab Herma, qui et Pastor dicitur, lib. iii, cap. v: Quid est, inquit, jejunium? Est statio, quia est quasi status dies ad jejunandum; et ab Ambrosio, serm. 25: Stationes, inquit, vocantur jejunia, quod stantes et commorantes in eis, inimicos insidiantes repellimus; et a Tertulliano, lib. De Orat. in fine, ubi ait: Statio solvenda est accepto corpore Domini (olim enim pene quotidie conveniebant Christiani vespere ad orationem, quasi ad stationem, in eaque jejuni coenam Christi peragebant, ac communicabant; jejunabant enim usque ad vesperam, puta usque ad coenam Eucharistiae). Quod si statio de militari nomen accipit (nam et militia Dei sumus), utique nulla tristitia aut laetitia castris obveniens, stationes militum rescindit; nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrabit disciplinam. Ita Tertullianus; idem, lib. De Jejunio: Quartae, inquit, sextaeque feriae stationes, id est jejunia. Vide notationem Pammelii in librum Tertulliani De Oratione, in fine. Ita Simeon Stylites — qui perdius et pernox octoginta annos in columna stetit, viginti octo Quadragesimas integras sine ullo cibo aut potu transegit, ut merito portentum orbis, nec tam homo quam angelus esse visus sit. Sed plures audi eosque homines: Lucianus in Philopatro testis est, Christianos sic solitos servare jejunium Quadragesimae, ut decem soles sine cibo transigerent. Gregorius Nazianzenus ad Hellenium scribit, plures ex monachis in Ponto fuisse, qui totos viginti dies et noctes cibo abstinerent, dimidium Christi et Mosis jejunium imitantes, ex eisque unum sibi subditum fuisse testatur. S. Augustinus, epistola 86 ad Casulanum, tradit se aliquos novisse, qui ultra hebdomadam perpetuum servarent jejunium; additque: Ad ipsum quadragenarium numerum pervenisse quemdam, a fratribus fide dignis nobis asseveratum est. S. Hieronymus, epist. 7 ad Laetam, de institutione filiae, prohibens in tenella aetate onera abstinentiae: In Quadragesima tamen, inquit, continentiae vela pandenda sunt, et tota aurigae retinacula equis laxanda properantibus. Idem scribens ad Marcellam de Asella: Cum, inquit, per omnem annum jugi pasceretur jejunio, biduo triduoque sic permanens; tum vero in Quadragesima navigii sui vela tendebat, omnes pene hebdomades vultu laetante conjungens, itaque ad quinquagenariam pervenit aetatem, ut non doleret stomachum, non viscerum cruciaretur injuria. Justinianus imperator duram agebat in Quadragesima vitam: Per duos dies cibis abstinebat; cibi appetens, vinum, panem, et id genus alia cibaria abesse voluit; brassicam solum, et agrestes herbas sale et aceto maceratas edebat; in potu aqua erat sola, neque his ad saturitatem utebatur; sed petitum cibum paulisper degustatum mox dimisit, non eo sumpto qui naturae satis erat, inquit Procopius, lib. I De Aedific. Justiniani imperatoris; atque ita jejunio armatus Persas, Gothos, Wandalos, et alios barbaros superavit. Prisci monachi in Quadragesima in eremum secedebant, toti jejuniis et contemplationibus intenti, uti narrat Zozymas in Vita S. Mariae Aegyptiacae. S. Franciscus praeter Quadragesimam paschalem, duplicem aliam jejunabat: unam ante festum Assumptionis, in honorem B. Virginis; alteram post illud festum, in honorem SS. Angelorum: unde in fine hujus jejunii praemii loco, sacra Christi stigmata, per Seraphim sibi impressa, accepit. Ita S. Bonaventura in ejus Vita. Quadragesimam transigebant monachi Tabennesiotae cibis igne non coctis; Paulus Abbas Galata cum sextario lentis et vasculo aquae; Adolius post quinque tantum dies comedens; Macarius Alexandriae nihil comedens praeter pauca cruda crambes folia die dominico, nunquam genu flectens, nunquam accubans, semper stans. Ita habetur in Vitis Patrum. Symbolice Beda: Fuit, inquit, Moses cum Domino quadraginta diebus, ut hoc numero disceret, quod illi tantum Decalogum implere possint, quos Evangelicae gratiae veritatis, quatuor describenda libris (Evangeliis), juvaret; quater enim ducta in decem faciunt quadraginta. Rursum, hoc numero quadraginta significabantur decem praecepta, quae hisce quadraginta diebus Moses a Deo accepit, in quatuor mundi plagas, id est omnes gentes, tempore Evangelii divulganda.
24:1
v. 14 « Moys? quoque dizit : Ascende ad Dominum, tu et Aaron, Nadab et Abtu » , quibus uti 28,1 Sam. adiungit Eleazar et lthamar, omnes se. filios Aaron (6,93), « et septuaginta senes ex Israel, et adorabitis procul ». Affirmat Ps. Ion. hoc effatum factum ad diem septimum. Assumuntur senzores non omnes, sed numero sacro universitatem. designante septuaginta de senibus, nomine totius populi post feritum foedus ascensuri ad Dominum et in eius praesentiam admittendi. Si memineris, quae ad Gen. 46,8 sqq. dicebamus, recenseri ib. nomina non tam eorum, qui actu cum Iacob Acssntuh inegressi sint, sed capita ERN quae ex eius lumbis prodierint, Si MO E insisti 1b. v. 97 numero sedo illorum virorum : probabile iudieabis septuaginta h. l. seniores sumptos esse singulos e singulis familiis Gen. 46 recensitis. Cf. 18,21 et etiam Num. 11,16. 25. Assumuntur Aaron et filii, sacerdotes consecrandi ideoque magis Deo familares ipsis senibus futuri.
24:2
v. 9 « Solusque Moyses ascendet ad Dominum », .— sed reliqui textus appropinquabit, quo verbo tollitur apparens intér v. 1 et 2 contradictio, quasi seniores ascendere simul et non ascendere iubeantur — « ef ?//i non appropinquabunt; nec populus ascendet. cum eo » seu, quod in idem recidit , cumeis (LXX). « Vide disparitatem : populus nec appropinquat nec ascendit; Aaron et septuaginta senes ascendunt quidem, sed non appropinquant ; Moyses autem et ascendit et appropinquat » (Ca:.). Unum, quod hic traditur mandatum, successive postea exsecutioni mandatur ita, ut primum v. 3-11 Moyses cum senioribus ascendat, sed non appropinquet, postea solus rursum et ascendat et appropinquet.
24:3
v. 3 « Venit ergo Moyses et narravit. plebi omnia verba: Domini atque iudicia », cap. 20-23; « responditque omnis populus una voce : omnia verba Domini, quae locutus est, faciemus ». LXX et audiemus i. e. erimus obedientes, uti v. 7; similiter Syr. ; ubi cf. Aug. | « Postquam populus se accipere legem Dei professus est, in tabulas CELU A NE LPOUUNUS CERE RR ERNST RI RR EIE 2 INS Fen tis I " VERUS CAES Car MEER e TIO Mog Rd UNES ; : id redigendum fuit, ut maneret rei gestae memoria; confirmandum etiam foedus illud solemnibus et authenticis ceremoniis » (Calm.).
24:4
v. & « Scripsit autem Moyses untversos sermones Domini ». Cum Tost. communiter censent interpretes, Moysen non totam ab initio Genesis sacram narrationem tum scripsisse, quod sine miraculo tam brevi tempore haud potuit fieri; sed, qui est obvius nostri textus sensus, sermones Dei cap. 20-23. Quod dein v. 7 scriptum vocatur « volumen foederis ». Ab eo scripto eximunt aliqui decalogum , quod eum populus auribus audierit promulgatum , isque mox a Deo tabulis lapideis fuerit inscribendus. Sed merito reponit Ca?., et Moysen tum ignorasse Deum scripturum decalogum in tabulis, eumque « volumini foederis » fuisse inscribendum , quod esset pars foederis omnino praecipua. Porro, cum hoc volumen pars sit Pentateuchi, intelliges Pentateuchum non individue esse scriptum, sed aliis alias partes temporibus. « E/ mane consurgens » — quod mane Cai. censet non necessario idem esse, atque « prostridie mane »; at-1s hie certe est sensus obvius — « aedificavit altare » secundum normam 20,294 a Deo traditam (Cam.)« ad radices montis , et duodecim titulos per duodecim tribus Israel ». E patriarcharum actis novimus, insigniora Dei beneficia erecto altari vel titulo vel utroque celebrari consuevisse. Titulus autem « dicitur lapis insignis, elevatus ad manifestandum aliquid de loco » (Tost.).
24:5
v. 5 « Misttque iuvenes » — particula nw prodit, illos iuvenes ad id muneris adhiberi consuevisse (Dz/Im.) — « [de] filiis Israel, et obtulerunt holocausta , immolaveruntque victimas pacificas Domino , vitulos ». lud fifizs Israel innuit, non ex una solum tribu illos iuvenes esse lectos. ^2 non necessario iuvenem aetate significat. Quos Chad. scribit primogenitos (2) explicatque Ps. Jon. fuisse ipsos sacerdotes antiqui ordinis. Verum id falso asseri, patet cum inde quod ?wvenes vocentur oppositione quadam ad sacerdotes 19,22. 94, tum quod h. 1l. sacrificium solummodo praeparent : victimas immolantes, dum Moyses sanguinem aspergens sacerdotis partes agat.
24:6
24:7
v. 1 « Assumensque volumen foederis, legit audiente populo, qut dixerunt : Omnia, quae locutus est Dominus, faciemus et erimus obedientes ».
24:8
v. 8 « Ille vero sumptum » e crateribus (Cai.) « sanguinem resperstu in populum et ait : Hic est sanguis foederis, quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his ». Idem factum his refertur Hebr. 9,19 sq. : « Lecto enim omni mandato legis a Moyse universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hircorum cum aqua et lana coccinea et hyssopo, ipsum quoque librum et omnem populum aspersit dicens : Hie sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus ». Aspergillum fecit de hyssopo et lana coccinea (Sylv. ; cf. 12,92; Lev. 14); sanguini aquam admiscuit, ne coneresceret (Sy[v.); « liber sicut et altare repraesentabat Deum » (lans.). « Foedera variis ritibus confirmabantur : donum dabatur et aecipiebatur (Gen. 21,27 sqq.); manducabant paciscentes simul (Gen. 26,30; 2 Reg. 3,20), quandoque solum sal et panem (Lev. 2,13; Num. 18,19; 2 Par. 13,5); inter dissectorum animalium partes transibant paciscentes (Gen. 15,9 sqq.); imprimis sacrificabant una et epulo saerifieali communieabant (Gen. 31,55; 1 Reg. 11,15), et ambo sanguine victimae attingebantur » (Kn.). Aspersione in populum faeta sanguis victimae applicatur populo, sicut aspersione altaris idem applicatur Deo. Aspersione igitur Deus et populus fiunt unum, foedus absolvitur, populus foederis obligationes subit, iura acquirit. Dicitur sanguis foederis, quo sc. foedus dedicabatur et confirmabatur (Sy/v.); eratque typus sanguinis Christi (Bonfr.). « Ad haec Moysis, veteris legis latoris, verba allusit Christus novae legis lator, quando 1n calicis consecratione dixit : Hic est sanguis meus novi testamenti ete. Nota igitur, quod, sicut proprio sermone, et non per tropum dictum est a Moyse : Hic est sanguis foederis; ita et a. Christo proprio sermone, et neutiquam figurato, dictum est : Hic est sanguis meus novi testamenti ete. » (Est.).
24:9
v. 9 « Ascenderuntque Moyses et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta de senioribus Israel », obsecuti divino v. 1 mandato (Ca?.). Intendebat autem Deus, post legem cap. 20-23 datam; acceptatam, instrumento consignatam et sanguinis aspersione confirmatam , Moysi tradere tabulas, quae manerent in testimonium a parte Dei foederis in perpetuum confirmati. Tabulae vero decem praeceptorum efficax fu- . turae erant documentum, Moysen reliqua etiam mandata a Deo accepisse (Tost.).
24:10
v. 10 « Et viderunt Deum. Israel ». Verba sunt omnino perspicua : quid prodest cum CAa/d. scribere gloriam Dei, aut cum LXX, vidisse locum, ubi constiterat Deus? Viderunt autem procul, non appropinquantes (v. 9). « Et sub pedibus etus quasi opus lapidis sapphárini, et quasi coelum, cum serenum est ». nz25 non est idem atque 15S (Vulg. Chald.), quae vox voci vzb praefigitur Ez. 1,26 et 10,1 (cf. Knabenbauer ib.). Verte : quas? opus lateritium ex sapphiro. Apparebat ergo pavimentum solidum eius formae, acsi e lateribus esset compactum , eius speciei, quasi sapphirus esset et quasi ?psum coelum claritate. Descriptio prodit, visum esse Deum forma humana (Lyr.), cuius certe pedes conspiciebantur, sedentem in throno. Utrum vero truncus et thronus prae fulgore aut nube videri non potuerint, an testes ob reverentiam ab illis describendis tempéraverint, non liquet. v. 11 « Nec super eos, qui procul recesserant de. filiis Israel, misit manum suam.» Deus, illos non pereussit, punivit pro inobedientia cap. 19; « videruntque Deum » (LXX : $022» £y x xoxo xoà 0so0!), « et comederunt ac biberunt ». Nomen UN legitur secus solum Is. 41,9, ubi de extremis seu remotissimis partibus terrae scribitur (ab OxN im latere collocare , seponere). Vulg. versionem unico, qui comparari potest, textui utique conformavit; item contextui cum cap. 19 sq., qui fere postulat aliquid h. 1l. dici de iis, qui ib. Deo inobedientes fuisse narrabantur. Omnino autem repudianda est conjectura Verc. corrigentlis « qui proceres erant » pro « qui proeul recesserant » , cuius correctionis ipse fatetur nullos reperiri latinos testes. Aliae versiones item coniecturas protulere : LXX £zuéxiov, Chald. principes. Item Syr. senes : pro senibus usus sane esset scriptor eadem voce atque v. 1. 9, non alia eaque perquam obscura. Neque intelligi possent omnes, quiibi praesentes aderant, i. e. senes cum Moyse etc. : primum quia id scriptor unico suffixo clarissime expressurus erat, dein quia lectorum nullus exspectare poterat Deum in Moysen extenturum esse manum, qui continuo nubem intrabat. Ergo expressio primarie designat homines aliquos praeter illos v. 1 enumeratos; quo ad versionem Vulg. revoeamur eos omnes exprimentis , qui 20,18 « steterant procul ». Verborum comederunt et biberunt non is est sensus (Vat.) : viso Deo non tamen sunt exanimati, cuius rei indubium argumentum est, eos postea cibo et potu more solito esse refectos; sed agitur de epulo sacro, quod victimas pacificas v. 5 consequebatur : a visione Dei reduces, eodem die 23,18 sacrificium incoeptum complevere perfuncti epulo sacro.
24:12
v. 19 « Dixit autem Dominus ad Moysen : Ascende ad me in montem , et esto ibi ». Ultima verba produnt diutius Moysen ibi esse mansurum, quem reapse nonnisi septima die v. 16 Deus vocavit de nube ad gloriae suae aspectum (Ma/v.). Quare Moyses v. 1^ definit, quomodo causae graviores se absente sint expediendae (Ca?.). Quaerit autem Tost., quando hoc ascendendi mandatum datum sit Moysi, et merito censet idem esse cum illo v. 2; quodsi enim diversum esse supponatur, non perspicitur, inquit, quid Moyses, uti v. 2 iussus fuerat, ascendens omnino egerit. Igitur post epulum v. 11, quod mandatum v. 1 sq. nondum totum explesset, rursus Moysen, ut ascendat, invitatur; seniores hac vice non accersentur. « Daboque tibi tabulas lapideas, et legem ac mandata, quae scripsi, ut doceas eos ». Hebr. : ad docendum eos : non solus Moyses docebit, sed singuli docebunt suos filios et nepotes (Deut. 4,9 et passim). In tabulis erant sola « decem verba » (Deut. 4,13; 10,4), i. e. decalogus. Et patet ; nam tabulae a Moyse manibus deferebantur (Ex. 32,15; Deut. 10,3) et, licet essent « Scriptae ex utraque parte » (Ex. 32,15), non poterant omnia, quae cap. 20-23 leguntur, inscripta habere. Ridicule Ps. Ion. illis tabulis inscripta fuisse affirmat » reliqua verba legis et sexcenta tredecim praecepta ». Apte Tost. legem ac mandata pronuntiat esse $» óux óvotv, Haec expressio copula iungitur voci praecedenti, neque alius esse potest sensus, quam legem ac mandata inscripta esse tabulis. Ceterum copulam ignorant Sam. LXX, secundum quos expressio illa erit accipienda tamquam epexegesis aliqua, explicans tabulas. Urget Dillm., decalogum non posse adstrui esse illam legem et mandata, quae Israelitae essent docendi, cum ea ipsi brevi ante e Dei ore audivissent. At repetenda eratea doctrina et ad posteros transmittenda, ad quem finem utilissimus sane futurus erat textus authenticus Dei manu exaratus. Praeterea omnia fere, quae cap. 20-25 habentur, unius alteriusve mandati e decem sunt penitior declaratio et applicatio, ut tabulae ad haec quoque inculcanda usui futurae essent.
Arg. — Moyses rursus ascendit cum Iosue. Septimo die solus Moyses ad appropinquandum Deo invitatur, et cum Deo quadraginta diebus perseverat.
24:13
v. 13 « Surrexerunt Moyses et Iosue minister eius ». LXX 6$ xagsevaxoc aócO. Ag. Symm. Theod. $ &svcovgee abxco. Vox certe servum dicit, quandoque in saeris faciendis. Sed Num. 11,98 dicitur Iosue nv:3 n?v3, 111215, ut igitur Iosue fuerit e numero 2*2 Moysis. Quae vox electos, tuvenes sonat, imo bellatores (Is. 9.16 ; 31,8; Ier. 18,21). Adverte etiam 17,9 losue prodire ad proelium tamquam exercitus ducem. Nullius ante Deut. 31 revelationis socius assumitur Iosue, et gratuito cum 7^ost. plures inferunt, semper cum Moyse ascendisse Iosue , licet id h. 1l. tantummodo exprimatur. Rationem, cur hae una vice cum Moyse ascendisse scribatur, vix assignare poterit, qui non perspexerit, quae de antiqui ordinis sacerdotum in Moysen invidiis dicebamus. Decreverat igitur Deus superstitionem vituli aurel1 permittere, quo illi sacerdotes pro meritis perimerentur. At, si fidus magister exercitus 1n castris perduce bellatores, Àmprimis Ephraimitae et, quid agerent nesci, nihil omnino erant acturi. Id ut fieret abductus est in montem Iosue. « Ascendensque Moyses in montem Dei »,
24:14
v. 1& « senzoribus ait : Exspectate hic, donec revertamur ad vos ». Qui v. 19 de eodem atque v. 9 agi ascensu autumant, difficultatem habent in voce Aic. Ubi Calm. putat, manu demonstrantem subiecta castra dixisse A?c (!); aut reapse ea vocula eundem significasse locum, quo ipse v. 9 cum senioribus ascendisset, quod se non ita diu in vertice montis commoraturum putaverit; sed eo longas moras trahente, seniores in castra descendisse. Nos voce ic intelligimus ipsa castra, in quae Moyses v. 11 ad epulum sacrum descenderat, et unde v. 19 a Deo arcessitur. « Habetis Aaron et Hur » (17,10) « vobiscum : si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad eos ». Feliciter Vwg. sensum reddit Hebr. : quicumque dominus verborum, appropinquet ad eos. Porro verba etiam significant causas, rixas : cf. 18,16-19. 26; 22,8. Causae minores, uti antea, ad seniores 18,24 insti- tutos deferebantur; at causae maiores, quae 18,292 Moysi reservabantur, eo absente Aaroni et Hur definiendae conceduntur.
24:15
v. 15 « Cumque ascendisset Moyses, operuit nubes montem »,
24:16
v. 16 « et habitavit gloria Domini super Sinai », « maiestas eius visibiliter se manifestavit » (Ians.), « tegens illum nube sex diebus. Septimo autem die vocavit eum de medio caliginis ». « Cur non primo die ipsum vocaverit, ratio est, ut ad colloquium Dei familiare ac diuturnum sex diebus se disponeret per orationem et contemplationem » (Sylv.). Merito Maílv. Deum vocasse Moysen so/wm infert ex eo, quod. 32,17 Iosue deprehendatur fuisse ignarus eorum, quae Deus Moysi dixerat. Gloriam Domini Bonfr. interpretatur solum ignem v. 17 ; melius Men. caliginem et ignem, cum v. 16 gloria Domini dicatur texisse montem nube.
24:17
v. 17 « Erat autem species gloriae Domni quasi ignis ardens » — Hebr. devorans — « super verticem montis in conspectu filiorum Israel ». Ps Ion. : « Et videbant et admirabantur filii Israel » de castris portentum conspicientes.
24:18
v. 18 « /ngressusque Moyses medium nebulae, ascendit in montem » altius, « et futt ibi quadraginta. diebus et quadraginta noctibus », omnino ieiunus Deut. 9,9. An sex illi dies intra quadraginta connumerentur, otiosa quaestio est. Fortasse quadraginta est numerus rotundus. IIl. DIVINA. DE NOVIS SACRIS PROCURANDIS ALLOQUIA Ex. 25-31. Ordo sequentium universim hic est. 25,1-7 dona a populo conferri iubentur. Dein 25,8-40 describuntur res sacrae : arca, mensa panum propositionis, candelabrum; 26,1-30 sanctuarium, in quo res illae sacrae sint recondendae; 26,31-97,8 sanctuar ornatus, sc. vela et holocaustorum altare; 27,9-19 1d, quod sanctuarium separat a locis non sacris, 1. e. atrum. Interiecto 27,20 sq. mandato de lucernae oleo, cap. 98 describit sacerdotum vestes, cap. 29 eorum consecrationis ritum. Agit porro 30,1-10 de altari thymiamatis, v. 17-21 de labro aeneo. Inter quae v. 11-16 inseritur monitum, unde pecunia pro sanctuario necessaria comparanda sit. v. 22-33 traditur modus conficiendi et adhibendi olei unctionis , v. 34-38 thymiamatis. 31,1-11 designantur faciendorum artifices Beseleel alüque. v. 12-18 inculcatur sabbatum. Verum haec omnia diversis continentur d?vin?s alloquiis : 25,1-30,10 unum est continuum divinum alloquium, cui adnectuntur alloquia minora 30,11-16. 17-21. 22-33. 34-38; 31,1-11. 12-17. panum propositionis, candelabrum, altare thymiamatis, quae omnia sunt aurea vel deaurata; 38,1-20 altare holocaustorum et labrum, quae ambo sunt aenea, et tabernaculi atrium. Sequitur v. 21-31 generalis conspectus. Item post confectas 39,1-30 sacras vestes, habetur v. 31-43 generalis conspectus. Cap. 40 tabernaculum erieitur et, post traditas Lev. 1-7 variorum sacrifieiorum leges, Lev. 8 sq. Aaron et filii sacerdotes consecrantur. Porro prioris ordinis 25,1-30,10 ratio satis perspicua est. Post descriptam arcam, mensam, candelabrum describitur, quo illa continentur, tabernaculum; post altare holocausti atrium illud concludens. Sanetuario his constituto providetur de sacerdotibus, ubi ante consecrationis ritum describi oportebat consecrandorum vestes. At minus planus est cap. 30 ordo. Putaverit quis, de altari thymiamatis et labro. aeneo agendum fuisse statim post altare holocaustorum : includuntur quippe haee omnia atrio. Dein inter altare thymiamatis et labrum aeneum minus commode insertum cernitur monitum illud de pecunia comparanda. Quod monitum utique affine est iis, quae mox de oleo unctionis et thymiamate conficiendis subiieiuntur. Fueritne ordo rerum cap. 30 primitus idem, atque nune est, necne, non satis liquet. 1. Alloqutum matus : de tabernaculo e:usque cultu Ex. 25,1-30,10. Insignis est huius pericopae unitas. Post indicta populo v. 1-7 dona, v. 8 duplicem cui illa impendantur enuntiat finem : « facientque mihi sanctuarium — et habitabo in medio eorum ». Illico sanctuarii construendi canonem tradit v. 9 : « iuxta omnem similitudinem tabernaculi, quod ostendam tibi, et omnium vasorum in cultum eius, sic facietis ». Isque canon, quoties ab uno articulo ad alterum transit plar, quod tibi monstratum est in monte » (25,40; 26,30 ; 27,8). Articulus igitur primus 25,10-40 deseribit res sacras tres, quarum recondendarum ergo totum sanctuarium exstruitur; secundus 26,1-30 describit sanctuarium ; tertius 26,31-27,8 sanctuarii ornatum, vela et holocaustorum altare; quartus 27,9-19 sanctuartt extrema , atrium. 27,90 « Praecipe filiis Israel » resumitur quasi alloquium 25,2 « Loquere filiis Israel ». At non vacuam domum habitat Deus. Quare 27,20 sq. praesentis. numinis symbolum instituit lumen; cap. 28 m?nistrorum vestes describit; clauditurque uterque articulus formula « Lex perpetua etc. ». Cap. 29 descripta münistrorum consecratione procedit ad describendum eorum perpetuum officium vw. 38 sqq., quod est sacrificium quotidianum. Quibus observatis habebitur optatus effectus v. hb : « Et habitabo 1n medio filiorum Israel eroque eis Deus ». Concluditque v. 46 solemni formula : « Ego Iahve Deus eorum ». Pro coronide tandem redit oratio ad lucernas, a quibus ea 27,90 sq. proficiscebatur, commemoratque alterum perpetuum. sacerdotum officium EX. 25,1 soo. 259 30,1-10 thymiamatis, quoties lucernae parentur, in a/tari thymiamatis ineendendi. Ubi item v. 10 commemoratur sanguis eidem altari semel quotannis a pontifice aspergendus. Arg. — Conferri iubentur dona pretiosa, e quibus secundum exemvasis suis, permanens Dei sedes futura, in qua habitet in medio populi sul. : Cap. XXV
24:1
ABIU (EBR. 'ABIHÛ «MIO PADRE È EGLI»; SETTANTA: 'ABIOÛ8)
ABIU (ebr. 'Abihû «mio padre è Egli»; Settanta: 'Abioû8). - Secondogenito di Aronne (Ex. 6, 23), segui Mosè sul Sinai con Aronne e i 70 anziani (Ex. 24, 1-9). A. e i suoi tre fratelli sono i primi sacerdoti israeliti. …
Salì al Sinai con Aronne, Abiu e i 70 anziani (Ex. 24, 1 sg. 9 sgg.). …
1. Scrittura. — Sono sufficienti alcune testimonianze più caratteristiche della Scrittura: nel Vecchio Testamento: la vocazione e le promesse fatte ad Abramo (Gen. 12, 1-3; 15, 1-21; 17, 1-22), la R. del roveto ardente e del Sinai (Ex. 3, 1-17; 19, 1 sgg.; 24, 1), la vocazione e l'insegnamento dei profeti (1 Reg. 3, 1-21; Is. 1, 2; 2, 1; Jer. 1, 4-19). Nel Nuovo Testamento l'esistenza di una R. divina è chiaramente insegnata da Gesù Cristo …
SINEDRIO (ΣΥΝΈΔΡΙΟΝ « ASSEMBLEA »)
… Sebbene i testi più antichi non siano concordi, si ritiene che i membri assommavano a 71, forse con riferimento a Ex. 24, 1, 9; Num. 11, 16. Con il termine « sommi sacerdoti » (οἱ ἀρχιερεῖς) si comprendevano il sommo sacer-
24:4
… 20; Abramo erige a. a Sichem, presso Bethel, a Mambre, sul Moria, Gen. 12, 7 sg.; 13, 18; 22, 9; Isacco a Bersabea, Gen. 26, 25; Giacobbe a Bethel, Gen. 28, 18; 35, 14; Mosè in Raphidim, con dodici masšebāth, alle falde del Sinai (Ex. 17, 15; 24, 4). La forma primitiva sembra fosse un blocco roccioso o un ammasso di pietre non squadrate; poi la Legge mosaica sancì l'uso di adoperare pietre grezze, vietando di apporvi gradini …
… Il Vecchio Testamento pareva contrario tanto all'uso che al culto delle i., come sembra dedursi da Ex. 24, 4: « Non farai i. o figura alcuna né di ciò che si trova nell'alto dei cieli, né di ciò che si trova sulla terra e di ciò che si trova nel profondo degli abissi ». In realtà, tale proibizione …
… Nella Bibbia è commemorativo di un beneficio divino (Gen. 28, 18, 22; 31, 13; 35, 14), o di un patto (tra Giacobbe e Laban: Gen. 31, 45, 51 sg.; del patto del Sinai: Ex. 24, 4); è simbolo del culto del vero Dio (Is. 19, 19). Come stele funeraria (II Sam. 18, 18; Gen. 35, 20), è in uso ancor oggi tra i musulmani. …
Nel libro stesso si trova ogni tanto l'esplicita attribuzione a Mosè di qualche parte: dopo la vittoria sugli Amaleciti Mosè ricevette da Dio l'ordine di «mettere ciò in un libro per ricordanza» (Ex. 17, 14); più tardi «scrisse» (ibid. 24, 4) le leggi del «codice del Patto» e le «condizioni del Patto» (ibid. 34, 27), «registrò» le tappe dell'avanzata in Transgiordania (Num. 33, 2), «scrisse» e «consegnò ai Leviti» una …
… Vestigio dell'antica funzione sacerdotale del capofamiglia rimase l'immolazione dell'agnello (v.) pasquale (Ex. 12, 3-11. 21-27). Sembra esistessero veri sacerdoti in Israele prima della consacrazione di Aronne, poiché compaiono al Sinai (Ex. 19, 22-24; 24, 4-5). L'esistenza di una classe sacerdotale è affermata già dalla più antica raccolta di leggi, il « Libro dell'alleanza » (Ex. 20, 24; 21, 13; 22, 8: accenni a un santuario con sacrifici, …
… Per mezzo del s., Jahweh suggellò il patto d'alleanza con il suo popolo (ibid. 24, 4-8), ed in segno di gradimento fece discendere un fuoco dal cielo sul primo s. di Aronne, consumandolo (Lev. 9, 24).
24:5
LEVITI (EBR. LĒWĪ, PLUR. LĒWĪJĪM; GR. LĒWĪJĪ, PLUR. - AI)
All'olocausto offerto da Mosè nella ratifica del patto sinatico fungevano con lui come rappresentanti del «popolo sacerdotale» dei giovani primogeniti (Ex. 24, 5), forse in aiuto ai sacerdoti, qui non nominati, ma pare già esistenti (Ex. 19, 22-24). A tali funzioni in seguito furono sostituiti (cf. Num. 3, 12-13; onde le prescrizioni relative …
… accompagnato da soluzioni incruente (libazione di vino, offerta di farina intrisa con olio, Num. 15, 4-11). Spesso insieme con l'olocausto veniva offerto un s. pacifico: rito di festosa intimità che seguiva l'atto di pura adorazione a Jahweh (cf. Ex. 18, 12; 24, 5; Ios. 8, 31; Iudc. 20, 26; 21, 4; I Sam. 6, 14 sgg., ecc.).
24:6
… Dopo aver invocato Dio, il vescovo prepara e benedice l'acqua gregoriana, in cui è frammischiato sale, vino e cenere, probabilmente ad imitazione del rito di Mosè (Ex. 24, 6 sgg.). …
24:9
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
… In Raphidim, sostenne con Hur le braccia di Mosè in preghiera, fino alla piena sconfitta degli Amaleciti (Ex. 17, 8-16); ebbe sul Çebel Mûsâ la visione grandiosa di Dio (Ex. 24, 10). Salendo sul Sinai, Mosè lasciò ad A. e a Hur l'incarico di risolvere le difficoltà che fossero sorte nel popolo (Ex. 24, 9-14). Ma, prolungando Mosè la sua assenza, si piegò alla richiesta del popolo e con i gioielli offerti fece un vitello d'oro, dinanzi al quale eresse un altare e immolò olocausti e vittime …
24:10
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
… In Raphidim, sostenne con Hur le braccia di Mosè in preghiera, fino alla piena sconfitta degli Amaleciti (Ex. 17, 8-16); ebbe sul Çebel Mûsâ la visione grandiosa di Dio (Ex. 24, 10). Salendo sul Sinai, Mosè lasciò ad A. e a Hur l'incarico di risolvere le difficoltà che fossero sorte nel popolo (Ex. 24, 9-14). Ma, prolungando Mosè la sua assenza, si piegò alla …
24:12
Documenti antichissimi del tempo di Mosè attestano l'uso d'incidere sulla pietra (per il D.: Ex. 24, 12; Deut. 9, 9) scritti importanti di natura religiosa o politica, ponendoli in luoghi sacri. …
24:13
Già durante la traversata del deserto era stato scelto come suo « ministro » (Ex. 24, 13) da Mosè, che si servì di lui per incarichi di particolare fiducia, come la guerra contro gli Amaleciti, mentre Mosè pregava sul monte (Ex. 17, 9-13), e l'esplorazione di Canaan (Num. …
24:18
VITELLO D'ORO. - Simbolo religioso, che per richiesta degli Israeliti, Aronne (v.) fece costruire presso il Sinai (Ex. 31, 14) durante i 40 giorni in cui Mosè si trattenne sulla vetta (ibid. 24, 18) in comunicazione con Dio. Intorno ad esso il popolo iniziò il culto a carattere naturistico-orgiastico (canti, danze), che era praticato da molti antichi orientali, in particolare i Cananei.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.