For the sinnes especially of chiefe officers, Sion and the temple shal be destroyed. 15. Sobna a wicked ruler shal be remoued, 20. and Eliacim put in his place.
1The burden of the valley of vision. What aileth thee also, that thou too art wholly gone up to the housetops?Annunzio pesante contro la valle di visione: Che hai anche tu, che ascende la gente tua sui solai tutta quanta?THE burden of the vale of vision. What aileth thee, that thou art also wholly gone vp into the house toppes?Onus vallis Visionis. Quidnam quoque tibi est, quia ascendisti / et tu omnis in tecta ? 2Full of clamour, a populous city, a joyous city: thy slain are not slain by the sword, nor dead in battle.Città piena di tumulto, piena di popolo, città esultante: i tuoi morti non sono stati uccisi di spada, né morti in battaglia.ful of clamour, a populous citie, reioycing: thy slaine are not slaine by the sword, nor dead in battel.Clamoris plena, urbs frequens, / civitas exsultans; / interfecti tui, non interfecti gladio, / nec mortui in bello. 3All the princes are fled together, and are bound hard: all that were found, are bound together, they are fled far off.Tutti i tuoi magnati d'accordo sono fuggiti, e sono stati crudelmente legati: tutti que', che sono stati trovati, sono stati insieme messi in catene, benché fuggiti lontano.Al thy princes are fled together, and are bound hard: al that were found, are bound together, they are fled far of.Cuncti principes tui fugerunt simul / dureque ligati sunt; / omnes qui inventi sunt vincti sunt pariter; / procul fugerunt. 4Therefore have I said: Depart from me, I will weep bitterly: labour not to comfort me, for the devastation of the daughter of my people.Per questo ho io detto: Ritiratevi da me; io piangerò amaramente: non vi studiate di consolarmi nella desolazione della figlia del popol mio;Therfore haue I sayd: Depart from me, I wil weepe bitterly: labour not to comforte me, for the destruction of the daughter of my people.Propterea dixi: Recedite a me: / amare flebo; / nolite incumbere ut consolemini me / super vastitate filiæ populi mei; 5For it is a day of slaughter and of treading down, and of weeping to the Lord the God of hosts in the valley of vision, searching the wall, and magnificent upon the mountain.Perocché giorno di strage, e di devastamento, e di gemiti fissato dal Signore Dio degli eserciti per la valle di visione. Egli va cercando le fondamenta della muraglia, e sta glorioso sul monte.For it is a day of slaughter, and conculcation, and weepings to our Lord the God of hostes in the vale of visitation, searching the wal, and magnifical vpon the mountaine.dies enim interfectionis, / et conculcationis, et fletuum, / Domino Deo exercituum, / in valle Visionis, / scrutans murum, / et magnificus super montem. 6And Elam took the quiver, the chariot of the horseman, and the shield was taken down from the wall.Ed Elam ha preso il turcasso, e il cocchio pel cavaliere, e si stacca dalla muraglia lo scudo.And Aelam tooke quiuer, chariote of the horsman, and the shilde hath made the wal naked.Et Ælam sumpsit pharetram, / currum hominis equitis, / et parietem nudavit clypeus.
7And thy choice valleys shall be full of chariots, and the horsemen shall place themselves in the gate.E le tue belle valli saranno piene di cocchi da guerra, e i cavalieri alloggeranno alla porta.And thy principal valleis shal be ful of chariots, and the horsmen shal place them selues in the gate.Et erunt electæ valles tuæ plenæ quadrigarum, / et equites ponent sedes suas in porta. 8And the covering of Juda shall be discovered, and thou shalt see in that day the armoury of the house of the forest.E sarà scoperto il velo di Giuda, e in quel giorno visiterai l'armeria del palazzo, che è nella selva.And the couering of Iuda shal be discouered, and thou shalt see in that day the armourie of the house of the forest.Et revelabitur operimentum Judæ, / et videbis in die illa / armamentarium domus saltus. 9And you shall see the breaches of the city of David, that they are many: and you have gathered together the waters of the lower pool,E osserverete le aperture della città di Davidde, che sono molte: e avete raunate le acque della pescaia inferiore,And you shal see the breaches of the citie of Dauid, because they are multiplied; and you haue gathered together the waters of the lower poole,Et scissuras civitatis David videbitis, / quia multiplicatæ sunt; / et congregastis aquas piscinæ inferioris, 10And have numbered the houses of Jerusalem, and broken down houses to fortify the wall.E avete contato il numero delle case di Gerusalemme, e avete distrutte delle case, per fortificare le mura,and haue numbred the houses of Ierusalem, and destroyed houses to fortifie the wal.et domos Jerusalem numerastis, / et destruxistis domos ad muniendum murum. 11And you made a ditch between the two walls for the water of the old pool: and you have not looked up to the maker thereof, nor regarded him even at a distance, that wrought it long ago.E avete fatto un lago tralle due mura presso la vecchia piscina, e non avete alzati gli occhi a colui, che la avea fatta; non avete neppur da lungi veduto il suo autore.And you haue made a lake betwen the two walles to the water of old poole: and you looked not vp to him, that made it, and the worker therof long before you saw not.Et lacum fecistis inter duos muros / ad aquam piscinæ veteris; / et non suspexistis ad eum qui fecerat eam, / et operatorem ejus de longe non vidistis. 12And the Lord, the God of hosts, in that day shall call to weeping, and to mourning, to baldness, and to girding with sackcloth:E il Signore Dio degli eserciti vi chiamerà in quel dì al pianto, e ai gemiti, e a rader la testa, e cingervi di sacco.And our Lord the God of hostes shal cal in that day to weeping, and to moorning, to baldnes, and to girdle of sackcloth:Et vocabit Dominus Deus exercituum / in die illa / ad fletum, et ad planctum, / ad calvitium, et ad cingulum sacci;
13And behold joy and gladness, killing calves, and slaying rams, eating flesh, and drinking wine: Let us eat and drink; for to morrow we shall die.Ed ecco tripudj, e allegrie, un ammazzar di vitelli, scannar capretti, mangiar le carni, e bere il vino. Mangiamo, e beviamo, che domane morremo.and behold ioy and gladnes, to kil calues, and to slea rammes, to eate flesh, and to drinke wine: Let vs eate, and drinke: for tomorow we shal die.et ecce gaudium et lætitia, / occidere vitulos et jugulare arietes, / comedere carnes, et bibere vinum: / comedamus et bibamus, / cras enim moriemur. 14And the voice of the Lord of hosts was revealed in my ears: Surely this iniquity shall not be forgiven you till you die, saith the Lord God of hosts.Ed è stata rivelata alle mie orecchie la voce del Signor degli eserciti: Non sarà perdonata a voi questa iniquità, fino che muoiate, dice il Signore Dio degli eserciti.And the voice of the Lord of hostes was reuealed in mine eares: If this iniquitie shal be forgeuen you vntil you die, sayth our Lord the God of hosles.Et revelata est in auribus meis vox Domini exercituum: / Si dimittetur iniquitas hæc vobis donec moriamini, / dicit Dominus Deus exercituum. 15Thus saith the Lord God of hosts: Go, get thee in to him that dwelleth in the tabernacle, to Sobna who is over the temple: and thou shalt say to him:Il Signore Dio degli eserciti dice: Va da colui, che abita nel tabernacolo, da Sobna preposto del tempio, e gli dirai:Thus sayth our Lord the God of hostes: Goe, get thee in to him, that dwelleth in the tabernacle, to Sobna the prouost of the temple, and thou shalt say to him:Hæc dicit Dominus Deus exercituum: / Vade, ingredere ad eum qui habitat in tabernaculo, / ad Sobnam, præpositum templi, et dices ad eum: 16What dost thou here, or as if thou wert somebody here? for thou hast hewed thee out a sepulchre here, thou hast hewed out a monument carefully in a high place, a dwelling for thyself in a rock.Che fai tu qui? O come tu qui, che ti se' preparata qui una sepoltura, hai fatto intagliare con gran diligenza in luogo elevato un monumento, un tabernacolo nel sasso.What doest thou here, or as if thou were some bodie here? because thou hast cut thee out a sepulchre here, thou hast cut out a memorial diligently in an high place, a tabernacle for thee in a rocke.Quid tu hic, aut quasi quis hic ? / quia excidisti tibi hic sepulchrum, / excidisti in excelso memoriale diligenter, / in petra tabernaculum tibi. 17Behold the Lord will cause thee to be carried away, as a cock is carried away, and he will lift thee up as a garment.Ecco che il Signore, ti farà portar via come si porta un gallo, e ti alzeranno come uomo imbacuccato.Behold our Lord wil cause thee to be caried away, as a cocke is caried, and he wil lift thee vp as a garment.Ecce Dominus asportari te faciet, / sicut asportatur gallus gallinaceus; / et quasi amictum, sic sublevabit te.
18He will crown thee with a crown of tribulation, he will toss thee like a ball into a large and spacious country: there shalt thou die, and there shall the chariot of thy glory be, the shame of the house of thy Lord.Darà a te corona di tribolazione, ti sbalzerà come palla in piazza larga, e spaziosa: quivi tu morirai, e quivi starà il cocchio della tua gloria, o vitupero della casa del tuo Signore.Crowning he wil crowne thee with tribulation, he wil cast thee as a bal into a brode and large countrie: there shalt thou die, and there shal the chariot of thy glorie be, the ignominie of the house of thy Lord.Coronas cornonabit te tribulatione; / quasi pilam mittet te in terram latam et spatiosam; / ibi morieris, et ibi erit currus gloriæ tuæ, / ignominia domus domini tui. 19And I will drive thee out from thy station, and depose thee from thy ministry.E ti caccerò dal tuo posto, e ti deporrò dal tuo ministero.And I wil expel thee from thy standing, and depose thee from thy ministerie.Et expellam te de statione tua, / et de ministerio tuo deponam te. 20And it shall come to pass in that day, that I will call my servant Eliacim the son of Helcias,E in quel giorno chiamerò il mio servo Eliacim figliuolo di Helcia,And it shal be in that day: I wil cal my seruant Eliacim the sonne of Helcias,Et erit in die illa: / vocabo servum meum Eliacim, filium Helciæ, 21And I will clothe him with thy robe, and will strengthen him with thy girdle, and will give thy power into his hand: and he shall be as a father to the inhabitants of Jerusalem, and to the house of Juda.E lo rivestirò della tua tonaca, e lo illustrerò col tuo cingolo, e la tua potestà porrò nelle mani di lui, ed ei sarà come padre agli abitatori di Gerusalemme, e alla casa di Giuda.and wil cloth him with thy coate, and wil strengthen him with thy girdle, and wil geue thy powre into his hand: and he shal be as a father to the inhabitants of Ierusalem, and to the house of Iuda.et induam illum tunica tua, / et cingulo tuo confortabo eum, / et potestatem tuam dabo in manu ejus; / et erit quasi pater habitantibus Jerusalem / et domui Juda. 22And I will lay the key of the house of David upon his shoulder: and he shall open, and none shall shut: and he shall shut, and none shall open.E porrò sull'omero di lui la chiave della casa di David, e aprirà, né altri potrà chiudere, e chiuderà, né altri potrà aprire.And I wil geue the key of the house of Dauid vpon his shoulder: & he shal open, and there shal be none to shut: and he shal shut, and there shal be none to open.Et dabo clavem domus David / super humerum ejus; / et aperiet, et non erit qui claudat; / et claudet, et non erit qui aperiat.
23And I will fasten him as a peg in a sure place, and he shall be for a throne of glory to the house of his father.E lo porrò come un chiovo fitto in luogo stabile, ed ei sarà quasi trono di gloria alla casa del padre suo.And I wil fasten him as a pinne in a sure place, & he shal be for a throne of glorie to the house of his father.Et figam illum paxillum in loco fideli, / et erit in solium gloriæ domui patris ejus. 24And they shall hang upon him all the glory of his father’s house, divers kinds of vessels, every little vessel, from the vessels of cups even to every instrument of music.E da lui penderà tutta la gloria della casa del padre di lui, arnesi di varie sorti, vasi piccoli d'ogni maniera dai crateri fino ad ogni strumento da musica.And they shal hang vpon him al the glorie of his fathers house, diuerse kindes of vessels, euerie litle vessel from vessels of cuppes euen to euerie instrument of musike.Et suspendent super eum omnem gloriam domus patris ejus; / vasorum diversa genera, / omne vas parvulum, / a vasis craterarum usque ad omne vas musicorum. 25In that day, saith the Lord of hosts, shall the peg be removed, that was fastened in the sure place: and it shall be broken and shall fall: and that which hung thereon, shall perish, because the Lord hath spoken it.In quel giorno, dice il Signore degli eserciti, sarà levato il chiodo fitto in luogo sicuro, e sarà rotto, e andrà per terra, e perirà tutto quello, che era ad esso attaccato; perocché il Signore ha parlato.In that day saith the Lord of hostes, shal the pinne be taken away, that was fastened in the sure place: and that which hong theron, shal be broken, and fal, and perish, because our Lord hath spoken.In die illa, dicit Dominus exercituum, / auferetur paxillus qui fixus fuerat in loco fideli, / et frangetur, et cadet, / et peribit quod pependerat in eo, / quia Dominus locutus est.
22:1
Worthington
The valley of vision: Jerusalem. The temple of Jerusalem was built upon Mount Moria, or the mountain of vision. But the city is here called, the valley of vision, either because it was lower than the temple, or because of the low condition to which it was to be reduced, (Challoner) during the captivity. (Worthington)
Haydock
Vision. Septuagint, "Sion." (Haydock)
This prophecy regards the devastation caused by Sennacherib, (St. Jerome) Nabuchodonosor, (Sanctius) the Romans, (Eusebius) or by Assaradon, when he took Manasses, 2 Paralipomenon 33:11., and 4 Kings 21:10.
Tops, to weep.
22:2
Battle. He taxes the king with cowardice.
22:4
Calmet
People. He saw this in spirit, though he might not live to witness it. (Calmet)
22:5
Haydock
Searching. That day beheld the Assyrians (Haydock) undermining the wall, and behaving with haughtiness (Calmet) on Mount Sion. (Haydock)
22:6
Calmet
Wall. Arms were frequently hung thereon, Canticle of Canticles 9:4. (Calmet)
22:8
Covering. Hebrew masac, (Haydock) "shade," for the convenience of the people, 4 Kings 16:18.
22:9
Haydock
Many, but you have neglected them, (Calmet) till it be too late. (Haydock)
Pool, communicating with Gehon on the west.
22:11
Walls. Manasses enclosed the pool within walls, forming a second town, 4 Kings 22:29.
Ago. You have not imitated the piety of Ezechias.
22:13
Calmet
Die. Thus the pagans encouraged themselves to feast. (Calmet)
Petronius
Ergo vivamus dum licet esse bene. (Petronius)
Calmet
This conduct betrayed an entire want of faith. (Calmet)
St. Jerome
"Nothing offends God so much....as contempt proceeding from despair." (St. Jerome)
22:14
Die. The repentance of Manasses, and the piety of Josias, could not avert the storm. Discite justitiam moniti et non temnere divos.
22:15
Worthington
Temple, in the place of Eliacim. He had been secretary before, (Calmet) and had intruded himself into some office in the temple, which he abused. (Worthington)
22:17
Haydock
Cock. St. Jerome's master assured him that the word which is usually rendered a warrior, has this meaning. (Haydock)
Calmet
The comparison agrees well with a proud man reduced to misery. (Calmet)
Haydock
Hebrew, "With the captivity of a man, and he will cover thee." Septuagint, "he will cast out and bruise the man, and will take away thy comely robe, and throw thee into," etc. (Haydock)
22:18
Calmet
Lord; Manasses, who hath exalted thee. (Calmet)
22:20
Eliacim, who had been displaced, ver. 15. He acted as regent after the departure of Manasses, who always followed his counsels at his return, Judith 4:5. The priesthood was not then incompatible with civil and military functions.
22:21
Girdle, the badge of power, Job 12:18.
22:22
Calmet
Shoulder. Here the marks of dignity were worn. Eliacim was appointed master of the palace, over all the other servants. (Calmet)
Haydock
Thus we may gather what power Christ conferred on St. Peter, when he gave him the keys of heaven, Matthew 16:19., and Apocalypse 3:7. (Haydock)
22:23
Peg, on which whatever is placed shall be secure, 1 Esdras 9:8.
22:24
House. He shall be the ornament of the priesthood.
Music. All affairs in church and state shall be at his disposal.
22:25
Calmet
Fall. Sobna shall lose all his employments, and ruin others. (Calmet)
22:1
The valley of vision.... Jerusalem. The temple of Jerusalem was built upon mount Moria, or the mountain of vision. But the city is here called the valley of vision; either because it was lower than the temple, or because of the low condition to which it was to be reduced.
22:1
The ninth against the cheefe rulers of Ierusalem.
Sion situated on a hil, and often called a montaine is here called a vale, for the afflicted state wherin it was in the captiuitie.
22:15
This Sobna had some of fi•e about the Temple, but by craftie intrusion and vniust vsurpation, rather then by lawful induction, was very couetous. & ambicious. & so by Gods iudgement fel into miserie.
22:2
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.1
… If, to Jeremiah, it seemed that those whose bodies had been wounded in war, were worthy of innumerable lamentations, what shall be said of such a disaster of souls? “My slain men,” it is said, “are not slain with the sword, nor dead in battle.”
22:4
san Basilio † 379 d.C. The Letters 44
… Beware lest, from your wish to keep certain obligations, you break the obligations to God which you professed before many witnesses. Pray do not hesitate to come to me for any earthly considerations. When I have recovered my dead I shall lament, I shall tend him, I will weep “because of the spoiling of the daughter of my people.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
3. Now if any should attempt to divert me from mourning, I shall reply to them in the words of the prophet, saying “Let me alone, I will weep bitterly; labour not to comfort me.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 18.8
… And what wonder that this should be the case with women, when you may even see a prophet affected in a similar manner? Therefore he was continually saying, “Suffer me—I will weep bitterly—labour not to comfort me, because of the spoiling of the daughter of my people.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… hence too they said, “In a contrite heart and an humble spirit let us be accepted.” ( Song. ver. 16 .) For them Joshua also rent his garments. ( Josh. vii. 6 .) For them Ezekiel too wailed and lamented when he saw them cut down. ( Ez. ix. 8 .) And Jeremy said, “Let me alone, I will weep bitterly.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
Remember we then these tears of his, and we shall laugh to scorn all present things. These tears did Christ pronounce blessed, saying, “Blessed are they that mourn, and blessed are they that weep, for they shall laugh.” ( Matt. v. 4; Luke vi. 21 .) Such tears did Isaiah too, and Jeremiah weep; and the former said, “Leave me alone, I will weep bitterly” (
22:12
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… “in that day did the Lord God of hosts call to weeping and to mourning and to baldness and to girding with sackcloth: and behold joy and gladness, slaying oxen; and killing sheep, eating flesh” and saying, “let us eat and drink, for tomorrow we die.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 147.3
… and behold joy and gladness, slaying oxen, and killing sheep, eating flesh, and drinking wine; let us eat and drink, for to-morrow we shall die.” After these words filled with the recklessness of despair the Scripture goes on to say: “And it was revealed in my ears by the Lord of Hosts, Surely this iniquity shall not be purged from you till ye die.”
22:13
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 17
… Men of soul and flesh alone as you are, justly do you reject things spiritual. If the prophets were pleasing to such , my (prophets) they were not. Why, then, do not you constantly preach, “Let us eat and drink, for to-morrow we shall die?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.61
In Isaiah: “Let us eat and drink, for to-morrow we shall die. This sin shall not be remitted to you even until ye die.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… for the saints are the ministers of the truth, preaching the kingdom of heaven, but those who are borne in the opposite direction have nothing better than to eat, and think their end is that they shall cease to be, and they say, ‘Let us eat and drink, for to-morrow we die
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… But these kill the soul with lusts, and say nothing but, ‘let us eat and drink, for to morrow we die
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 40
… who say, Let us eat and drink, for to-morrow we die. These things are revealed to the ears of the Lord of Hosts, and this iniquity shall not be forgiven you, till ye die.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 24.3
… Suppose him to speak from his heart; he acquits his friend, and punishes his enemy. Suppose him to speak from the judge’s chair; he punishes his friend, and acquits his enemy. So with the Scribes; suppose them to speak out of their own heart; thou wilt hear, “Let us eat and drink, for to-morrow we shall die.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.27
For if there is no resurrection, let us eat and drink
22:14
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… But these kill the soul with lusts, and say nothing but, ‘let us eat and drink, for to morrow we die .’ And the kind of fruit those have who thus love pleasures, he immediately describes, adding, ‘And these things are revealed in the ears of the Lord of Hosts, that this sin shall not be forgiven you until ye die
22:22
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 5.4
… This is true of every writing, for every written work needs the reason (Logos) which closed it to open it. “He shall shut, and none shall open,”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. The Oration and Panegyric Addressed to Origen 15
… and no one can rightly hear a prophet, unless the same Spirit who prophesies bestows on him the capacity of apprehending His words. And this principle is expressed indeed in the Holy Scriptures themselves, when it is said that only He who shutteth openeth, and no other one whatever;
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
And so the Lord was handed over to their savage wishes, and in mockery of His kingly state, ordered to be the bearer of His own instrument of death, that what Isaiah the prophet foresaw might be fulfilled, saying, “Behold a Child is born, and a Son is given to us whose government is upon His shoulders
22:1
Mystice S. Bernardus, tract. De Undecim oneribus Isaiæ, serm. 9, sic ait: «Subditur onus vallis Visionis: visio refertur ad contemplationem, vallis ad humilitatem vel dejectionem. Est enim quorumdam contemplatio humilis, quorumdam dejecta. Humilis sanctorum, abjecta peccatorum. Sancti autem quo magis proficiunt, eo majori QUIDNAM QUOQUE TIBI EST (O Jerusalem!), QUIA ASCENDISTI ET TU OMNIS (omnes tui cives, filii et filiæ) IN TECTA? — ut ibi spectetis, et communi ejulatu comploretis commune urbis incendium, gentisque excidium: erant enim tecta in Judæa plana instar tabulatorum, ut in iis ambulare, et spectare plateas urbemque possent. Sic ait Virgilius de excidio Trojæ: Non tibi Tyndaridis facies invisa Lacænæ, Culpatusve Paris, verum inclementia Divum Has evertit opes. Sic Titus Imperator ad quem hæc ad litteram refert Eusebius, et ex eo Leo Castrius, Hierosolymam captam ingressus, ejusque et turrium munitiones admirans: «Deus, ait, Judæos ab istis munitionibus detraxit; nam quæ manus hominum, aut quæ machinæ ad ista valerent?» Testis est Josephus, lib. VII Belli, cap. xvi. Malim tamen cum S. Hieronymo et aliis hæc ad litteram accipere de excidio Hierosolymæ per Chaldæos, idque satis innuit vers. 15 et seq.; typice, de excidio ejusdem per Titum et Romanos. Quod enim aliqui hæc referunt ad vastationem Sennacherib, id plane rejicit S. Hieronymus, nec habet probabilitatem, ut patet verba Prophetæ expendenti.
22:5
SCRUTANS MURUM, ET MAGNIFICUS SUPER MONTEM. — Subaudi qui, scilicet Deus vindex, et dux belli Chaldæorum scrutatur murum Jerusalem, ut videat qua parte eum commode evertere et diruere possit. Pro scrutans hebraice est מקרקר mekarker, quod verti potest cum Vatablo, Dominus exparietavit, vel suffodit et disjecit, murum; ipse enim est magnificus super montem, q. d. Ipse est qui montem Sion ejusque gloriam suis pedibus subjectum habet, ut eum dejiciat, et in imam quasi vallem deprimat.
22:6
6. ET ÆLAM. — Ælam hæc, civitas fuit Assyriorum, inquit S. Hieronymus. Secundo, Forerius: Elam, ait, hic metaphorice sumitur pro quovis peritissimo sagittario: tales enim erant Ælamitæ sive Persæ, sicut Arabs sumitur pro quovis latrone. Tertio et proprie, Elam, est urbs Persidis, ex qua tunc equites sunt missi Babyloniis adhuc monarchis in auxilium contra Jerusalem. Ita Cyrillus. Secondly, Forerius: Elam, he says, is taken here metaphorically for any most skilled archer: for such were the Elamites or Persians, just as 'Arab' is taken for any robber.
22:8
Secundo, Forerius explicat, q. d. Judæi obsessi, ut suæ urbisque necessitati consulant, ac solvant militi suo, revelabunt thesauros opertos et absconditos: hi enim erant operimentum Judæ. Tertio, alii per operimentum accipiunt antemurale, aliasque munitiones urbis, q. d. Hæc a Chaldæis revelabuntur et capientur. Unde Septuaginta pro operimentum vertunt, portæ. Hic sensus præ cæteris planus est et appositus. Quarto, Vatablus sic explicat, q. d. Juda videbatur antea sperare in Deo, et esse sub ejus protectione, cui Deus erat vice tegminis: tunc autem hostis manifestabit Judam esse destitutum Dei auxilio, quia peccavit, nec resipuit. ET VIDEBIS IN DIE ILLA ARMAMENTARIUM DOMUS SALTUS. — Hebraice est, respicies ad armamentarium domus saltus. Ita Vatablus, Forerius et alii, q. d. Ut resistas Chaldæis, non recurres ad Deum, ut dicitur vers. 11, sed ad arma quæ Salomon reposuit in palatio, quod appellavit domus saltus Libani, eo quod columnarum multitudine, arboribus et viridariis saltum vel sylvam Libani referret, III Reg. vii, 2. Ita Procopius et alii. Aliter S. Hieronymus, q. d. Videbitis, o Judæi! armamentarium ab hoste dissipatum, et scissis ac dissipatis muris hostes in urbem ingressos. Unde Septuaginta referunt hæc ad Chaldæos, qui visuri sunt et occupaturi hoc armamentarium, æque ac scissuras murorum urbis. Verum prior sensus conformior est Hebræo et iis quæ sequuntur.
22:9
9. ET SCISSURAS CIVITATIS DAVID VIDEBITIS. — Primo, Adamus explicat, q. d. Arx Sion, quæ videbatur esse inexpugnabilis, scindetur a Chaldæis et evertetur. Secundo, Septuaginta pro scissuras vertunt κρυπτά id est speluncas, quasi dicant: Intrante hoste, respicietis ad speluncas et latibula, in quæ vos abdatis; id enim fecisse eos in obsidione Chaldæorum, patet cap. ii, vers. 10; Romanorum, patet ex Josepho, lib. III Belli, cap. xiv. Tertio, et aptius ad sequentia, q. d. Inspicietis scissuras murorum Sionis, ut eas instauretis ac sarciatis. ET CONGREGASTIS AQUAS PISCINÆ INFERIORIS, — ad temperandam scilicet et diluendam terram, qua reficeretis muros scissos et ruptos, inquit Vatablus, vel potius ad levandam civium sitim in obsidione: Jerusalem enim laborabat penuria aquarum; unde Ezechias, IV Regum, xx, 20, fecit piscinam aquarum, ex eaque aquas in urbem per canales induxit. Judæi ergo obsessi puteos et lacunas fecerunt in urbe, ut patet vers. 11, in easque aquas ex Siloe ejusque piscina derivarunt, ut haberent aquam quam biberent, quaque ad coquendum cibos, lavandum, etc., uterentur.
22:10
10. ET DOMOS JERUSALEM NUMERASTIS; — vel ad excubandum vicissim, vel ad dimetiendum aquam et annonam.
22:11
11. AD AQUAM PISCINÆ VETERIS, — scilicet hisce lacunis, ex piscina veteri excipiendam. ET NON SUSPEXISTIS AD EUM, QUI FECERAT EAM, — scilicet piscinam, q. d. Toti intenti fuistis ad conquirenda humana præsidia, unde potissimum neglexistis: nam ad Deum non suspexistis, qui piscinam, aquam aliaque vitæ subsidia vobis per pios reges David et Ezechiam contulit, et sine quo illa sunt evanida. Ita homines mundani, quasi talpæ terræ et obviis vitæ commodis inhiant, non suspiciunt ad divina et cœlestia, quæ potiora sunt; ideoque evanida et frustranea sunt eorum consilia et conatus.
22:12
Similis vesania est voluptariorum et Epicureorum, qui putant animam cum corpore interire, unde præsentes tantum captant voluptates, quas graphice describit Sapiens, cap. ii, vers. 6, nimirum: Sic vivunt homines tanquam mors nulla sequatur, Et velut infernus fabula vana foret. Citat hunc locum Apostolus, I Cor. xv, 32, indeque probat resurrectionem mortuorum, ut ibi dixi. Vide hic quo gula hominem deducat: ut enim libere voluptatibus indulgeat, tollatque metum futuræ vindictæ et gehennæ, persuadet ei ipsum habere animam mortalem, instar bruti et porci. Inde persuadet ei Deum hominis non habere curam, aut certe non magis quam porci, nec magis gulosum puniturum quam porcum. Tollit ergo homini numen numinisque metum; tollit Dei providentiam, judicium et vindictam; tollit denique Deum et divinitatem e mundo. Nam, ut ait Cicero, si tollis e mundo numen et providentiam, tollis et Deum. Quis enim sit Deus homini metuendus aut colendus, qui res ejus non curat, qui nullam ejus habet providentiam? Ita gula ducit in atheismum omniaque scelera. Idem fuit sensus, eadem vox Sardanapali, qui moriens hoc condidit epitaphium: «Ede, bibe, lude: post mortem nulla voluptas.» De quo Cicero, Tusculan. V: «Quomodo,» inquit, «jucunda vita potest esse, a qua absit prudentia, absit moderatio? ex quo Sardanapali opulentissimi Syriæ regis error agnoscitur, qui incidi jussit in busto: Hæc habeo quæ edi, quæque exsaturata libido Hausit: at illa jacent multa et præclara relicta.» «Quid aliud (inquit Aristoteles) in bovis, non in regis sepulcro inscriberes? Hæc habere se mortuum dicit, quæ ne vivus quidem diutius habebat quam fruebatur.» Vide hic quam Deus odiat et puniat Epicureos, gulæ et vino deditos. Ita epulantes Philistæos et lætantes capto Samsone, per eum elisis columnis, ruina domus obruit, Judic. xvi. Ita Benadad regem Syriæ temulentum maximo licet exercitu stipatum, per pueros principum oppressit, III Reg. xx. Ita Holofernem ebrium per Judith capite truncavit, Judith xiii. Ita diviti Epuloni in flammis sitienti, ne guttulam aquæ concessit, Lucæ xvi. Cum Michael III, Imperator, se vino ingurgitare consuevisset, quo tempore ebrius erat absurda multa fieri imperabat; aliis enim aures amputari, aliis nares, aliis caput, quæ fieri Basilius vetabat, non tam aliis quam sibi ipsi metuens. Ut igitur sibi ipsum obstare Michael vidit, contra ipsum tales molitur insidias: cuidam præcepit, ut hastam jaciat verbo contra feram, sed re contra Basilium, idque plane factum est: nam moriturus qui jussus fuerat id facere, rem confessus fuit. Jecit igitur hic hastam, sed aberravit, atque Basilius servatus est: qui de inferenda nece Michaeli consilio cum aliis communicato, cum denuo Michael vino in cœna obrutus torperet, manuque ductus in cubiculum regiæ, quæ est ad Divi Mamantis, somno profundissimo oppressus in eo jaceret; egressus primum claustra cubiculi Imperatorii confregit, ne fores a cubiculariis claudi possent, deinde cum conjuratis advenit. Iis autem qui ante cubiculum excubabant (qui pauci erant) percussores aditu prohibere conantibus, orto tumultu Imperator experrectus, quidam stricto gladio ambas illi manus resecuit, eoque facto ad cæteros rediit. At Michael cum ex vino titubans, ebrietate impediente fugere non posset, miserabiliter ejulans jacebat: in quem alius quidam ex Basilianis adhuc eum vivere conspicatus insiliit, ensemque in ejus pectus adegit, ut ventre etiam trajecto intestina Zeno, Imperator Orientis, gulæ et ebrietati deditus, errore mentis sic affici solebat, ut prolapsus a mortuo nihil differret. Cum vero ipse conjugi Ariadnæ invisus esset, sic inebriatus, pro mortuo in monumentum Imperatorium ab illa conjectus est lapide maximo, qui pro operculo esset, imposito: factusque sobrius inter lamentationes et ejulatus, misera et horrenda morte ibi exstinctus est, cum Ariadne prohiberet ne quis monumentum aperiret, aut illum extraheret. Ita Zonaras, tom. III Annal. Phocas Imperator cum, eo die quo ludi equestres peragebantur, in edendo et bibendo modum excessisset, a plebe per ignominiam verbis hujusmodi notatus est: «Rursus e caneo (poculi genus est, a sono quem edit effluente vino simul et aere) bibisti, rursus mentem amisisti.» Ob id convitium complures morte mulctavit. Itaque cum viderent proceres ac magistratus reipublicæ magnam hominum multitudinem multis malis affici, bona per publicationem adimi, capita præcidi, ad Africæ prætorem Heraclium litteras mittunt: qui precibus eorum motus continuo classem parat, et contra Phocam proficiscitur, adferens secum illam imaginem Christi quæ manibus facta non erat. Hoc modo Phoca superato Photinus quidam unus ex magnatum numero, cujus uxoris pudicitiæ Phocas antea struxerat insidias; subito in palatium irrupit, et Phocam Imperatorem nulla veste indutum, mox ad Heraclium deducit, qui cum Phocam verbis hisce compelleret: «Itane, miser, rempublicam administrasti?» respondit Phocas: «Tibi vero per me licet, ut rectius eam geras.» Hinc ei recta manus et pedes amputati, cutis dorso detracta, exsecta verenda et hastæ affixa, caput denique gladio præcisum: reliquus vero corporis truncus in foro quod boarium nuncupant, per contumeliam hinc inde tractus, tandem igni traditur. Ita Michael Glycas, IV part. Annal. Byzant. Anno Domini 912, Alexander Imperator 6 die mensis junii moritur infami exitu; de eo enim ita Joannes Curopalates: Alexander autem sexta mensis lotus, et pransus vinoque ebrius, post meridiem pila lusurus descendit, exortoque labore quodam in ipsius intestinis, præ cibis quibus se ingurgitaverat atque ebrietate, reversus in palatium, multo e naribus ac pudendis effuso sanguine, postridie mortuus est. Ita Baronius, tom. X, anno 912. Audi aliud memorabile narrantem S. Hieronymum, epist. 3 ad Vitalem: «Quædam,» inquit, «muliercula, cum expositum nutriret infantem, et instillaret cibos, ac nutricis officio fungeretur, cubaretque cum ea parvulus, qui usque ad decimum jam pervenerat annum; accidit ut, plusquam pudicitia patitur, se mero ingurgitaret, accensaque libidine, obscænis motibus ad coitum duceret in- Vis recentia nostri ævi? Horribile est quod refert noster Delrio, tom. II Disquis. Magic. lib. III, part. I, Quæst. VII, de Monacho quodam in Flandria crapulæ dedito, qui cum finito symposio cæteri Deo gratias agere vellent, dicens dæmoni potius agendas esse gratias, a dæmone arreptus, vivus assatus, et in cineres redactus est. Simile est quod refert Gabriel Prateolus in Chron. anno Domini 1580, de quodam bibone Nekerkovii in Germania, qui murmurans contra Deum, illique præbibens, dicensque: «Tibi, Deus, si melius hoc anno fecisses vinum, melius bibisses,» obriguit, ac immobilis permansit: nec funibus aut equis a magistratu adhibitis extrahi aut loco moveri potuit. Tertium recenset Michael ab Isselt anno Domini 1595, quod contigit in Baccharach, inter Confluentiam et Moguntiam. Ebriosus quidam uxori gravidæ dæmonem in ventre imprecatus est: peperit illa subito monstrum. Ebriosus domum redit: mox monstrum instar falconis in eum insiliens et sibilans, caudæ suæ implicatum hominem venenosis ictibus pupugit, et occidit.
22:14
14. ET REVELATA EST IN AURIBUS MEIS VOX DOMINI. — Chaldæus, Haymo et Forerius censent aures esse Prophetæ; vocem, Domini: illudque exigit nostra Versio. Septuaginta tamen, Hugo, Vatablus et Sanchez putant, aures esse Dei, vocem populi peccantis, q. d. Vox Judæorum plena impudentiæ pervenit ad aures meas, qui sum Dominus exercituum. SI DIMITTETUR. — Id est, juro quod non dimittetur vobis hæc iniquitas; nam, ut ait S. Hieronymus, «Nihil sic offendit Deum, quam post peccatum erecta cervix, et ex desperatione contemptus.»
22:15
15. INGREDERE AD EUM QUI HABITAT IN TABERNACULO. — Hebraice est, ingredere ad סכן sochen, quod alii, apothecarium; alii, thesaurarium vertunt. Noster optime vertit: «Habitantem in tabernaculo;» nam inde urbes מסכנות miskenoth, vocantur urbes tabernaculorum, Exodi i, 11; et Septuaginta vertunt, vade in pastophorium, id est in exedram sive cubiculum prope templum in quo morabantur sacerdotes, qui inde pastophori sunt dicti: πάστος enim vel thalamum, vel pallium sacerdotale significat, ut ex S. Hieronymo et aliis dixi III Reg. vi, in fine; erat enim hic Sobna præpositus templi; habitabat ergo in tabernaculo, id est in pastophorio templi. Quare nimis licenter et audacter Adamus hic, uti et alibi carpit interpretem nostrum S. Hieronymum, dicens: «S. Hieronymus non consulit litteram, sed sensum adduxit quem præsumpsit.» Expresse enim S. Hieronymus in Comment. ait: «Sochen vel tabernaculum interpretantur, vel pastophorion, hoc est thalamus in quo habitat præpositus templi.» Ipse autem, æque ut Septuaginta, Hebrææ linguæ fuit peritissimus. AD SOBNAM. — Tradunt Hebræi, inquit S. Hieronymus, hunc Sobnam fuisse Pontificem, qui Assyriis et Sennacherib prodiderit Hierosolymam. Sed quia hoc traditionis est Judaicæ, nec ejus Scriptura meminit, imo potius contrarium insinuat, cum dicit Sennacherib adeo Jerusalem non con- PRÆPOSITUM TEMPLI. — Hebraice, præpositum domus, id est templi; hoc enim antonomastice vocatur domus, quia est domus Dei. Ita Forerius et alii; unde et habitabat juxta templum in pastophorio. Quare non recte R. Abraham et Vatablus pro præpositum templi vertunt, præpositum domus regiæ, sive aulæ Ezechiæ. Hunc Sobnam fuisse Pontificem patet ex hoc loco, et ex vers. 18 et seq., vel summum, ut volunt S. Hieronymus et Sanchez, quibus favet vers. 21, ubi dicitur: «Induam illum tunica tua, etc., et erit quasi pater habitantibus Jerusalem,» vel certe unum ex dignioribus sacerdotibus, cui cura templi et ærarii sacri erat commissa. Unde Septuaginta et S. Cyrillus hunc Sobnam vocant quæstorem, et alii thesaurarium; nam non fuisse eum summum Pontificem suaderi videtur ex eo quod vocetur non Pontifex, sed præpositus templi, et quia Josephus, X Antiq. cap. xi, ubi recenset catalogum summorum Pontificum, non nominat hunc Sobnam. Rursum, quod sub hoc tempus alius fuerit Pontifex, scilicet Azarias, ut patet II Paral. xxxi, 13. Adde quod pontificatus a tempore Aaron et Sadoc non sit translatus ad aliam familiam, usque ad tempora Machabæorum. Hic autem officium Sobnæ dicitur translatum ad Eliakim. An sit hic idem Sobna cum Sobna scriba, qui fuit præfectus aulæ et æconomus Ezechiæ regis, de quo IV Reg. cap. xviii, vers. 18, ut idem fuerit præfectus templi et aulæ, incertum est. Asserit Arias Montanus; nam Eliakim idem videtur hic esse qui et ibi; utrobique enim dicitur filius Helciæ. Negant alii ex eo quod inconveniens fuisset, æque ac difficile unum eumdemque hominem præesse templo et aulæ: nisi dicas cum Sanchez Sobnam hunc, ab Ezechia audiente hoc oraculum Dei, privatum fuisse præpositura templi, quæ ei ab impio Achaz fuerat tradita. Ezechiam vero, ne eum omnino abjicere videretur, eum a templo transtulisse ad aulam, suumque scribam constituisse. Porro Josephus, lib. X Antiq. cap. i, Abulensis in lib. IV Regum, cap. xviii, Quæst. xxxiii, et ex iis Torniellus anno mundi 3322, censent tam Eliakim, quam Sobnam Isaiæ, diversos esse ab Eliakim et Sobna, de quibus IV Reg. xviii, 18, et xix, 1, quia, inquiunt, hi Isaiæ erant sacerdotes; illi in libris Regum, laici. Sobna enim erat scriba; Eliakim erat præpositus domus, nimirum regiæ, puta procurator regius, ut ait Josephus.
22:16
AUT QUASI QUIS HIC? — q. d. Qui se putat esse aliquem et magnum, cum nullus sit, putat se esse pastorem et præpositum, ideoque sibi magnificum excidit sepulcrum quasi æternum sui monumentum, cum sit tantum larva et umbra pastoris, juxta illud Zachar. xi, 17: «O pastor et idolum!» ubi est hendyadis, q. d. O pastor! non pastor, sed idolum et simulacrum pastoris, es fictus et pictus pastor!
22:17
17. ECCE DOMINUS ASPORTARI TE FACIET. — Tradunt Hebræi Sobnam, cum videret Sennacherib, expugnata Judæa, imminere Hierosolymæ, transfugisse ad eum cum aliis Judæis; Sennacherib vero, accepta clade ab Angelo, indignatum sæviisse in Judæos, et maxime in eorum principem Sobnam, tuncque eum asportatum esse in Niniven, eaque passum quæ hic prædicit Isaias. Ita ipsi. SICUT ASPORTATUR GALLUS GALLINACEUS, — Præsertim castratus, puta capo, ligatis alis et pedibus, ut vendatur in foro; hic enim satis repræsentat miseram sortem Sobnæ et captivorum, qui abducendi erant in Assyriam. Hebraice est גבר gaber, id est vir; Vatablus vertit, heros, quasi ita vocetur Sobna gloriosus, qui se in magnificentia sepulcri et aliarum rerum heroibus et principibus æquabat. Verum metaphorice gaber, id est vir, vocatur Apte Sobnam superbum comparat gallo, qui in suo fimeto inter gallinas superbit et cristas attollit; at victus et captus cristas et alas demittit, præsertim cum ligatus in forum vendendus ducitur. Talis enim fuit Sobna; forte etiam notat luxuriam Sobnæ, quod inter pellices quasi gallus inter gallinas versaretur. ET QUASI AMICTUM SIC SUBLEVABIT TE. — Amictus, primo, potest capi adjective, ut idem sit quod vestitus, coopertus, velatus, q. d. Et, velato capite, de terra tua levabit te, et abducet te, sicut abduci solent sontes, qui ad mortem damnati velatam habent frontem et oculos: sic enim et captivis facies velabantur, ut patet de Sedecia, Ezech. cap. xii, vers. 6 et 12. Secondly, amictus can be taken as a noun, meaning the same as a garment or cloak. Whence St. Jerome, Haymo, Adam, Lyranus, and others explain it thus, as if to say: As easily, O Shebna, God will expel and carry you from your homeland, as easily as someone lifts up and carries away a folded cloak from the ground. Tertio, Sanchez vertit, vagando vagari te faciet; quarto, Syrus vertit, obliviscens obliviscetur tui; et Arabicus, delendo delebitur nomen tuum, et memoria tui, qui voluisti eam æternare.
22:18
18. CORONANS CORONABIT TE TRIBULATIONE. — Chaldæus, auferet a te tiaram, et circumdabunt te inimici quasi murum; Septuaginta, auferet stolam et coronam tuam gloriosam, q. d. Pro corona et tiara pontificali coronabit, id est undique te cinget, tribulatione et ignominia. Secundo, Vatablus et Forerius vertunt, circumligando circumligabit te fascia, velut trochum in terram spatiosam projiciet te, q. d. O Sobna! qui vestiebaris diademate, id est fascia byssina, nunc te quasi fasciam gyrabit, ut quasi globus aut pila facile ab Assyriis gyrari, et in quamvis partem aut regionem versari et rotari possit, nec ullo loco certus fixusque consistas; unde sequitur: QUASI PILAM MITTET TE IN TERRAM LATAM, — q. d. Dabit tibi formam pilæ, quæ facile volvitur per agrum latum, et longius jacitur; instar enim pilæ te conjiciam in longinquam Assyriam in exilium. Pro pila Vatablus, trochum; alii, globum vertunt. Hebræum enim דור dur significat omne rotundum et revolubile. Notat Lyranus pilam a ludentibus de manu in manum mitti; alii, solere etiam longissime et facillime projici. Addit Arias pilam non retineri, sed repercuti, et id maxime conari ludentes ne uspiam conquiescat: sic indicatur Sobnæ magna peregrinatio, facilis expulsio, longinquum exsilium, jugis vagatio, et perpetua quædam instabilitas atque vexatio. Moraliter, pila significat vitam hominum volubitem, et jugibus mutationibus obnoxiam. Rursum hominem quasi pilam a Deo huc illucque jactari. Vere Satyricus: «Etenim dii nos quasi pilas habent,» imo totus mundus est quasi pila in manu Dei, qua «ludit in humanis divina potentia rebus.» Nonne pila ludit, quando coronas, sceptra, tiaras, imperia modo in hanc, modo in illam partem jacit? quando tyrannos potentissimos de solio deturbat, et agasones ac subulcos de pulvere suscitans evehit ad monarchias? Quid pilam dico? transire facit Deus regna «quasi spumam super faciem terræ,» Osee, cap. x, 7; et, ut ait Philo, lib. De Immutabilitate Dei, res humanæ, adeoque florentissima imperia tantum sunt umbra, auraque levissima, et ultro citroque tanquam maris æstuaria commeant. Ita Zeno Imperator, imperio dejectus, dixit: «Ludibrium Dei est homo.» Vide Delrio, adagio 732. IBI (in terra lata, puta in Assyria, non in tuo sepulcro, quod tibi splendidum excidisti) MORIERIS, ET IBI ERIT CURRUS GLORIÆ TUÆ, IGNOMINIA DOMUS DOMINI TUI, — subaudi ibi erit, et omnibus patebit; vel repete morietur, q. d. Ignominia templi, ei per te inducta, te abducto morietur, et gloria ejus pristina resurget. Pontifices enim probi sunt decus, improbi sunt dedecus templi. Quocirca Episcopus sibi dictum existimet illud Pii, Pontificis, qui martyr occubuit anno Christi 167, epist. ad Justum Episcopum Viennensem: «Plebs universa tua sanctitate protegatur.» Vatablus et alii vertunt, ibi erit currus gloriæ tuæ, o (Sobna, qui es), ignominia, dedecus et probrum domus Domini tui.
22:20
20. ET ERIT IN DIE ILLA: VOCABO SERVUM MEUM ELIAKIM, — q. d. In præpositura templi arroganti Sobnæ substituam humilem et pium Eliakim. Quando id factum, incertum est. Probabile est quod ait Sanchez, hoc factum esse ante adventum Sennacherib; nam, eo adveniente, misit ad eum Ezechias Eliakim præpositum domus (templi) et Sobnam scribam. Erat ergo jam tunc Eliakim præpositus templi loco Sobnæ. Probabiliter quoque Bellarminus, lib. I De Verbo Dei, cap. xii, censet hunc Eliakim esse illum qui tempore Judith obivit Judæam, omnesque excitavit ad pugnandum contra Holofernem; ipse enim ab omnibus, etiam a Manasse rege jam e captivitate reduce, ideoque pœnitente et pio, colebatur quasi pater. Favet ratio temporis; nam Manasses successit in regno patri Ezechiæ, sub quo gesta sunt ea quæ hic de Eliakim habet Isaias. Unde sequitur victoriam Judith de Holoferne contigisse sub Manasse, post ejus captivitatem et pœnitentiam. Sic et Serarius in Judith, cap. iv, Quæst. I. Hinc rursum aliqui censent hoc capite agi de clade et captivitate Judæa tempore Manassis, quando ipse cum aliis vinctus ductus est in Babylonem. Tunc enim pariter cum eo abductus est Sobna pontifex, et suffectus ei Eliakim. Allegorice, veteri sacerdotio et pontificatu labente successit novum per Christum, qui est Eliakim, id est Deus resurgens. Ita S. Hieronymus et S. Cyrillus.
22:22
Allegorice, Eliakim est Christus, cui hisce Isaiæ verbis pontificiam simul et regalem dignitatem a Patre dari censent Cyrillus et Theodoretus. Imo Castrius dicit ad litteram hæc accipi de Christo, sed non recte. Quocirca huc allegorice alludens S. Joannes, Apocalypsis III, 7, de Christo ait: «Qui habet clavem David..., aperit, et nemo claudit.» Has Pontificis claves Christus Petro se resignaturum promisit, Matth. xvi, 19: «Tibi dabo claves regni cœlorum.» Origo ergo clavium Ecclesiæ, Christi Domini et S. Petri est in hisce clavibus Synagogæ et Eliakim: sic passim alia novi Testamenti alludunt et petita sunt ex veteri. SUPER HUMERUM EJUS. — Transit de more Scripturæ a metaphora clavis ad metaphoram sceptri seu virgæ; clavis enim non humeris, sed manu gestatur; sceptrum vero humeris, q. d. Eliakim dabo sceptrum et virgam sive pedum pastorale, quod humero gestat pastor, dum oves pabulatum educit. Ita aliqui. Verum huic expositioni obstant præcedentia et sequentia. Sic enim dicitur: «Dabo clavem (non sceptrum) domus David super humerum ejus; et aperiet, et non erit qui claudat,» etc. Secundo ergo aptius, Forerius: Claves, inquit, magnas, quales sunt urbium, solent clavicularii super humerum ferre, perinde ac virgas lictores in humero præferunt judicibus, et sceptra regibus. Allegorice Procopius: Clavis, inquit, hæc Christi est crux, quam ipse humero gestavit. Unde de eo dictum est, cap. ix, vers. 6: «Et factus est principatus super humerum ejus.» Christus enim sua cruce et passione promeruit, ut hæc universalis imperii Ecclesiæ potestas ei daretur; unde crux fuit ei quasi clavis, qua ille cœlum aperuit, et velut instrumentum omnipotentiæ Christi, quod est clavis ejus regia, qua omnes res ab eo claudi et aperiri possunt: qua in re alluditur ad claves optimas ferreas, quæ in crucis figuram ferratæ conspiciuntur, inquit Alcazar in Apocal. III, 7. ET APERIET, — q. d. Quidquid faciet, statuet et sanciet Eliakim, et allegorice Christus; hoc ratum erit, et nemo erit qui infringat. Notat hanc clavem, id est summam potestatem unam esse; ubi enim plures sunt, jam clavis esse desinit; siquidem non certus est is qui clausit ostium, neminem id mox reseraturum: ut ergo de eo certus et securus sit, solus habeat clavem necesse est. Hic ergo est origo pontificatus et monarchiæ Ecclesiasticæ.
22:23
23. ET FIGAM ILLUM PAXILLUM IN LOCO FIDELI. — Potestatem pontificiam significavit per claves; nunc eam significat per paxillum, hebraice יתד jathed, id est clavum, sive ferreum, sive ligneum, ex quo crateres et vasa quælibet, et instrumenta musica ac culinaria, omnisque supellex suspenditur, Ezechiel. xv, 3, q. d. Ita ego efficiam, ut ex Eliakim pendeant summi, medii, infimi, ac præsertim cantores et musici templi, totaque Ecclesia et Respublica. Quare non recte aliqui putant comparari hic Pontificem paxillo, id est ligno præalto ac firmo, quod totum papilionis pondus per vela et funes, quasi columen et statumen sustinet. IN LOCO FIDELI, — id est in pariete forti et firmo, ex quo excidere aut evelli nequeat. Hebraice enim נאמן neeman significat fidelem, stabilem, firmum. Notat Eliakim non excisurum pontificatu sicut excidit Sobna, sed sortem et gradum ejus fore stabilem. ET ERIT IN SOLIUM GLORIÆ DOMUI PATRIS EJUS. — q. d. Eliakim paternam familiam reddet nobilissimam et splendidissimam suo solio et dignitate pontificali.
22:24
24. VASORUM DIVERSA GENERA. — Persistit inter- Mystice, Hieronymus Prado in Ezechielem, p. 227: A paxillo, inquit, id est ab Eliakim, id est a Deo sustentante pendent omnia vasa musicorum, id est omnes justi, qui laudibus assiduis Deo ipsi solatio sunt: et crateres, id est ii qui temporalibus ministeriis et curis impenduntur. Vel vasa musica sunt Angeli, quorum proprium munus est laudes Deo canere, crateres sunt homines sancti, qui corporis necessitatibus inviti serviunt.
22:25
25. AUFERETUR PAXILLUS (Sobna), QUI FIXUS FUERAT IN LOCO FIDELI, — scilicet in loco qui fidelis et firmus Sobnæ videbatur, revera autem erat infidelis et infirmus; nam eo excidit. Ita Vatablus. Unde, eo cadente, ceciderunt et vasa, id est filii, amici, et quotquot ex eo pendebant. Aliter S. Hieronymus, S. Thomas, et Haymo: Auferetur, inquit, paxillus, id est pontificatus Judæorum in captivitate Babylonica. Verum paxillum hic passim vocat non pontificatum, sed Sobnam, qui eo excidit; vel Eliakim, qui in Babylonem non est ductus, sed ante eam cladem mortuus; unde firmus fuit ad mortem usque pontifex. Moraliter, discant hic Pontifices exemplo Dei Sobnæ indigno surrogantis dignum Eliakim, scandalosis Clericis et Pastoribus substituere pios et probos, qui plebem verbo et exemplo ædificent. Ita fecit S. Dunstanus: audi auctorem Vitæ ejus: Tempore Ottonis Imperatoris hoc nomine secundi sub annum regni ejus octavum, circa annum Redemptoris 970, ordo clericalis plurimum erat corruptus, et carnis voluptatibus plus æquo deditus. Quod malum S. Dunstanus Cantuariensis Episcopus corrigere cupiens, auctoritate Joannis Apostolicæ Sedis Antistitis apud regem obtinuit, quatenus Canonici qui caste vivere nollent, Ecclesiis quas tenebant depellerentur; et monachi loco eorum intromitterentur. Cum vero Clerici adversus S. Dunstanum reclamarent, calme Synodus constituitur: ubi cum in cœnaculo, absente rege propter imbecillem ætatem, considentibus totius Eadem tempestate præsidebat Wentanæ Ecclesiæ Ethelwoldus, vir eximiæ sanctitatis, et educatione Patris Dunstani insignis. Hic, re cognita de Canonicis Ecclesiæ suæ, quod nimium sæculares existebant, voluntate Dunstani monuit eos semel et sæpius mores et actus mutare, correctioris vitæ semitas, relictis feminis, arripere. Hi ipsi in præsentiarum quidem id sibi possibile esse negantes, voce corvina, semper in crastinum correctionem sui pollicebantur. Quod ipse gnarus non diu sustinuit. Paratis itaque quam plurimis monachorum cucullis, die quo Communio: «Servite Domino in timore,» cantabatur; chorum intravit, vestes quas paraverat secum deferri faciens; et projectis illis in medium, Canonicis ait: «Animadvertistis quid modo cantaveritis?» Animadvertimus, inquiunt: «atqui,» inquit, «si servire Domino in timore, et ei vultis exsultare cum tremore, apprehendite disciplinam, vestem scilicet monachalem, ne pereatis (sicut cantastis) de via justa.» Ad quod illi obstupefacti, more solito, inducias petunt, id se facturos in futuro promittunt. Tunc ille: «Mihi credite, amplius non credam huic vestræ responsioni corvinæ; sed aut disciplinam in præsenti apprehendetis, aut loci istius beneficiis et conversationi hinc eliminati jamjam cedetis.» Itaque nonnulli ex istis statim abjecto clericali habitu, monachi facti sunt, ceteris in verbo Pontificis de Ecclesia eliminatis, Cæ-
Cæterum, quia isti qui noviter fuere conversi, regulares disciplinæ normam sine aliorum magisterio docente servare nequibant; monachi de Aberdonia illuc ab eodem Pontifice adducti sunt, qui monasticæ institutionis tramitem ibi docerent.
22:2
Hic comminatur contra illos qui populo Dei jugebantur praeclationis jure, et ipsum tamen rebus spoliabant: et primo quantum ad illos ad quos pertinebat praclatio in temporalibus; secundo contra illos ad quos pertinebat in spiritualibus: Haec dicit Dominus. Praclatio autem in temporalibus pertinebat ad reges: et ideo comminatur in prima parte contra Jerusalem, quae erat sedes regni: et circa hoc duo facit. Primo ponitur inscriptio, Vallis, idest Jerusalem, non propter situm loci, cum si: in monte; sed propter vilitatem, quia ad ipsam sicut ad vallem confluébant sordeo unidique, dum vicinarum gentium actum sequerentur. Ezech. 5: «Haec est • Jerusalem: in medio gentium posui eam.» Vel dicitur vallis propter infimam partem civitatis, quae a Sobna tradita fuit Senacherib. Visionis, propter sanctitatem templi: nam in ipso visiones prophetis fiebant a Domino; vel propter eminentiam loci, quia a remotis videri poterat; vel propter nomen quod loco illi imposuit Abraham, sicut dicitur Gen. 22: «Appellavitque nomen loci illius, In monte • Dominus videbit.» Secundo ponitur ipsa comminatio; et circa hoc tria facit. Primo arguit culpam; secundo comminatur poenam, ibi, Interfecti tui non interfeci gladio: tertio ostendit in ipsa poena, obstinationis pertinaciam, ibi, Et congregastis aquas piscinae inferioris. Circa primum duo facit. Primo arguit peccatum duplex. Idolatriae; Quidnam tibi, quia ascendisti in lecta, ad sacrificandum idolis, et tu, quae speciali actu sancti privilegii gaudebas? Oseae 4: «Si fornicaris, Israel, • non delinquat saltem Juda.» Et peccatum rixae, Clamoris plena. Supra 5: «Expectavi ut faceret uvas, • et fecit labruscas.» Secundo ad gravandam peccatum ponitur Dei beneficium duplex: scilicet multitudinis hominum, Urbis frequens: Thren. 1: «Quo- • modo sedet sola civitas plena populo?» et plenitudinis gaudiorum, Civitas exultans, quondam tempore Salomonis prae nimia prosperitate Psalm. 47: «Fundator exultatione universae terrae mons • Sion.» Interfecti tui non interfeci gladio. Hic ponitur poena: et primo et comminatur hominum destructionem quantum ad obssessos qui mortui sunt fame: Non interfeci gladio, sed fame et siti.
22:3
Thren. 4: «Melius fuit occisis gladio quam interfecis • fame.» Quantum ad fugitivos principes, scilicet qui comprehensi et ligati, sicut legitur Jer. ult.: Cuncti principes. Thren. 1: «Facti sunt principes • ejus velut arietes non invenientes pascea.» Quantum ad comprehensos in captivitate, qui similiter captivati sunt: Omnes qui inventi sunt, procul fugerunt, in longinquam terram, in captivitatem ducti.
22:4
Deut. 28: «Deductus Dominus in gentem • longinquam.» Secundo ponit prophetæ inconsolabilem compassionem: Recedite, vos prophetae consolantes, nolite incumbere, more conso-
lantium. Jer. 9: «Quis dabit capiti meo aquam, • et oculis meis fontem lacrymarum, ut possim • flere interfectos populi mei?» Tertio ponit poenae modum et ordinem: et circa hoc tria ponit. Primo Dei indignationem, Dies intersectionis, imminet. Scrutans, faciens scrutari ab hostibus, magnificus, faciens hostes magnificos: in montibus enim et muris confidebant. Soph. 4: «In tempore • re illo scrutator Jerusalem in lucernis, et visi- • tabo super viros defixos in faciebus suis.» Secundo ponit hostium superstitionem, Et Aelam, civitas Persidis, ex qua venerunt pugnatores cum Nabuchodonosor, qui et monarchiam orientis tenebat. Clypeus, portatus contra Jerusalem, nutavit parietem, ad quam suspensus erat ad ornatum domus. Jer. 46: «Praeparate scutum et clypeum.» Vel aliter. Clypeus, potentia Chaldaei, nudavit parietem templi auro quo vescebatur. Tertio ponit damni illationem quantum 3 quatuor. Primo quantum ad possessionum vastationem.
22:7
Erunt electae valles tuae plenae quadrigarum. Babylonis, Jer. 49: «Quid gloriaris in vallibus? Defluxit vallis tua, filia • dilecta.» Secundo quantum ad civitatum captione, Equites in porta, ne quis effugiat. Jer. 59: «Ingressi sunt omnes principes Babylonis, et sedere- • runt in porta media.» Tertio quantum ad sanctorum profanationem: Et revelabitur, idest nudabitur, operimentum, idest sancta prius operta, quae nulli nisi sacerdoti licebat videre. Thren. 1: «Vi- • derunt gentes ignominiam tuam.» Quarto quantum ad armentarii destructionem, Videbis armamentarium, idest domus saltus, in quo arma reconddebantur, eversum; de cujus aedificia 5 Regum 7.
22:9
Civitatis David, fortissimae; vel ipsa Jerusalem cum forti muro in pluribus locis. Cant. 4: «Tur- • ris David aedificata est cum propugnaculis.» Et congregastis aquas piscinae inferioris. Hic ponit obstinationis pertinaciam: et primo arguit obstinationis culpam; secundo ponit contra eos divinam sententiam, Et revelata est. Redarguit autem eorum pertinaciam quantum ad duo. Primo quantum ad divinum auxilium quod non invocabant, de suis viribus et ingeniis confidentes: Congregastis; in unum locum intra civitatem per occultos meatus, aquas piscinae inferioris, quae habebat aquas de terra fluentes, quae tamen ab hostibus prohiberi poterant.
22:11
Numerastis, ut numero et mensura dispensaretur aqua; destruxistis domos, quae erant juxta murum, ut non impedirent defensores; lacum, piscinae inferioris, fecistis, fluere, inter duos muros, quibus eingebatur civitas, et aquam instaurastis, eum, scilicet Deum, eam, aquam. Ps. 15: «Deum • non invocaverunt.» Secundo quantum ad divinum consilium, quod contemnebant, Et vocabit. Et circa hoc tria ponit. Primo ipsum consilium: Ad flumen oculorum, ad planetum, manuum, ad calviliun, secundum morem antiquorum, qui in tristitia opera haec faciebant.
22:13
Joel. 2: «Convertimini ad me in • toto corde vestro, in jejunio, fletu, et planctu.» Secundo ponit consilii contemptum, Et ecce gaudium. Supra 6: «Cythara et lyra in conviviis vestris.» Tertio contemnendi animum, Comedamus. 1 Corinth. 15. Sapien. 2: «Umbrae transitus est tempus nostrum.» Et revelata est in auribus meis vox Domini exercituum. Hic ponitur sententia; et potest legi ex persona Domini: Haec blasphemiam vestra revelata, i. dest ego audiui. Si dimittetur: quasi dicat, Non credatis Supra 2: «Ne ergo dimittas.» Vel ex persona prophetae: Haec vox domini revelata est. Et haec omnia quae dicta sunt pertinent ad captivitatem per Nabuchodonosor imperantem facta.
22:14
Haec dicit Dominus Deus exercituum. Hic ponitur comminatio contra illos ad quos pertinebat praelatio in spiritualibus: et primo contra sacerdotem qui tunc erat; secundo contra totum sacerdotalem ordinem, ibi, In die illa dicit Dominus exercituum. Circa primum duo facit. Primo praedicit illius depositionem, quia civitatem terrore concussus tradidit Senacherib, idest inferiorem partem; secundo alterius substitutionem, ibi, Et erit in die illa, vocabo servum meum Eliacim filium Heliciae. Circa primum tria facit.
22:15
Primo describit personam ex officio, Qui habitat in tabernaculo. Sacerdotum erat excubare in tabernaculo, ut habetur Num. 1. Praepositum, summum super decem. Secundo arguit culpam triplicem: indignae habitationis: Quid tu hic facis in domo mea, indignus tali habitatione?
22:16
Jerem. 11: «Quid est quod dilectus meus in domo mea «facit scelera multa?» De se superbæ præsumptionis: Aut quasi quis hic? quasi dicat: Aestimas te ac si esses alicujus valoris, cum nihil sis. Zach. 11: «O pastor, et idolum.» Curiosi sepulcri ædificationis: Excidisti, hic in Jerusalem juxta templum, memoriale, idest epitaphium, in excelso, idest in supremo situ sepuleri; vel ad litteram, in alto sepulcrum suum collocaverat ad memoriam suam, sicut habetur 1 Mach. 13. Tertio comminator poenam triplicem, ibi, Ecce Dominus asportari te faciet.
22:17
Primo captivationem, Sicut asportatur, ligatus, et sine labore, gallus gallinaceus, qui pullos ad modum gallinae nutrit, castratus existens, qui capones dicuntur; et quasi amictum, leviter super humerum levatus. Jerem. 20: «Tu Phassur, et «omnes habitatores domus tuae, ibitis in captivitatem et in Babylonem venies, et ibi morieris, «ibique sepelieris tu et omnes amici tui.» Secundo confusionis: Coronans, idest, loco coronae qua utebaris cultu pontificali, habebis tribulationem, quasi pilam, quae non invenit altam stationem.
22:18
Currus gloriae tuae, qua ferebaris gloriosus, in confusionem tuam conversus est. Et ignominia domus Domini; idest, gloriam quam habuisti in domo Domini, vertetur tibi in ignominiam. Oseae 4: «Gloriam eorum in ignominiam commutabo.» Tertio poenam depositionis, Et expellam. 5 Regum 2: «Ejecit ergo Salomon Abiathar, ut non esset «sacerdos Domini.» Et erit in die illa. Hic ponit alterius substitutionem; et circa hoc tria ponit. Electionem, Invocabo, anum de vigintiquatuor, ut legitur 1 Par. 25, 1 Reg. 2: «Suscitabo mihi sa-
«cerdotem fidelem, qui justa cor meum sit.» Secundo ipsius consecrationem, Et induam eum; quia cum vestibus pontificalibus consecrabantur, sicut patet Levit. 18 de vestibus istis, et Exod. 28. Tertio confert jurisdictionem. Et potestatem. Et primo quantum ad potestatem quam habebat in populo, ponens potestatem, Et potestatem, scilicet dubo. Psalm. 108: «Fiant dies ejus pauci. et episcope «patum ejus accipiat alter.» Et erit quasi pater.
22:22
Jerem. 5: «Dabo vobis pastores juxta cor meum, «et pascient vos scientia et doctrina.» Secundo quantum ad potestatem quam habebat ad templum: Et clavem, quae aurea erat, domus David, idest templi, ad quod aedificandum David impensas praeparavit, sicut patet 1 Paralip. in fine, super humerum, idest suam gubernationem: vel quia ea utebatur quasi quodam ornamento. Aperiet, quia sibi licitum erat intrare semel per annum in sancta sanctorum, ut dicitur Heb. 9.
22:23
Tertio quantum ad potestatem quam habebat supra totum ordinem ministrantium: Et figam illum paxillum, diminitivum de palo: sicut enim super palum aliquando suspenduntur diversa vasa; ita ad curam ipsius pertinentibus diversa officia, quae habent usum diversorum vasorum in ministeriis domus Domini: in loco fidelium, scilicet templo. De hac potestate dicitur Numer. 3 et 4.
22:25
In die illa dicit Dominus exercituum. Hic contra sacerdotium totum, quod destructum est tempore Sedeciae captivante Nabuchodonosor. Quae enim dicta sunt de Sobna pertinent ad tempus Senacherib. Auferetur paxillus. Et vocatur hic paxillus ipsum sacerdotium, quod cessavit tempore captivitatis. Oseae 5: «Dies mul-«tos sedebunt filii Israel sine rege et sine principe, et sine sacrificio et sine altari, sine ephod, «et sine teraphim.»
Nota super illo verbo, Qui habitat in tabernaculo, quia est multiplex tabernaculum. Primum carnalis concupiscentiae, quod est porcorum. Heb. ult.: «Habemus altare de quo edere non habent «potestatem qui tabernaculo deserviunt.» Secundo est temporalis et naturalis vitae, quod est hominis. 2 Pet. 1: «Certus sum enim quod velox «est depositio tabernaculi mei.» Tertium est militantis Ecclesiae, quod est pugnantium. Supra 4: «Tabernaculum erit in umbraculum diei ab aestu.» Quartum est contemplativae sapientiae, quod est quiescentium. Ps. 15: «Introibimus in taberna-«culum ejus.» Quintum est caelestis patriae, visionis aeternae, qua est omnium beatorum. Infra 53: «Oculi tui videbunt Jerusalem civitatem opulentam, tabernaculum quod nunquam transferri «poterit.»
22:1
v. 4 « Quidnam quoque tibi est, quia ascendisti et. tu omnis. in tecta » ? — gentes perturbari non adeo est admirationi; at subito eandem cerni perturbationem et anxietatem ea in urbe quae sit sedes Domini et tot ac tantis firmata promissis, certe habet admirationem. Quare rem accidere quam a populo Dei perpetuo alienam fore iure quis exspectaverit, ipsa interrogatione vates declarat. In tecta autem ascendunt metu exanimati (Osor.) hostium adventum prospicientes et extrema mala timentes et si qua ratione mala possint propulsari timide inquirentes. Atque omnino adesse, cur expavescant et hostium adventu in summas coniiciantur angustias, praeclare ex calamitatibus quibus iam obruti sint exponitur
Anc. — Urbem Ierusalem nobis describit vates perturbatione et anxietate plenam ; nam magna militum pars morte ignobili est interfecta ; ipsi primores vel fuga dilapsi sunt vel vinculis iacent constricti. De tali miseria vates maximo dolore corripitur cernens diem ultionis Domini in urbem devolutum (22, 1-5). Postquam talem ruinae descriptionem proposuit, iam per quos et quomodo ruina ista effecta sit, accuratius enarrat. Et primo quidem ostendit Aelamitas urbem obsidentes eamque summa ignominia tractantes ; deinde cives hierosolymitanos nobis exhibet humana subsidia conquirentes et procurantes — arma scil. et munimenta urbis et copiam aquae — at Domini monita et praecepta contemnentes et sua lascivia Dominum ad iram provocantes ; quare ruinae traditum eos iri affirmat (22, 6-14). Contumaciae eius et contemptus rerum divinarum et minarum vatis exemplum proponitur in Sobna, qui ut minas de exsilio se spernere demonstraret sepulcrum sibi in rupe exscindendum curabat; huic denuntiatur captivitas et mors in aliena regione futura, postquam iam in patria dignitate sua sit spoliatus (22, 18-19). In locum et dignitatem eius succedet Eliacim, qui fidelis administrationem domus davidicae geret et civibus suis subsidio et gloriae erit priore illo remoto (22, 20-25). Urbs sancta in hac oraculorum serie media inter alienigenas collocatur, qua re illam in alienigenarum censu et ordine reponi (Euseb.) satis innuitur. Et merito quidem. Nam ut S. Cyr. advertit, quia urbs sancta moribus ac vitiis sese reddidit similem gentibus, a Deo quasi aliena urbs et peregrina ducitur, quae nulla secum necessitudine iuncta sit ; unde inter gentes enumerari ei magnae censetur esse reprehensioni et ignominiae. Quae igitur gentium mores aemulata est foedere Dei neglecto, etiam punitionem eandem quam gentes in se experiatur « et reputatur una de pluribus; aliis verbis hoc ipsum Ieremias loquitur, - quando accepit calicem plenum vini et dat universis gentibus ac novissime porrigit lerusalem, ut bibat et vomat et ruat et insaniat... ex quo intelligimus omnium creatorem aequaliter esse Deum et eodem cuncta dispensare iudicio iuxta illud quod ipse loquitur per Amos (9, 7) » (S. Hier.). Duabus igitur ex causis oraculum hoc loco apte insertum est : reprehenditur indoles gentilis quam Ierusalem induit et iudicium Dei unzversale quo omnia Deo inimica ubicumque demum reperiantur esse deiicienda demonstrari oportet, hoc oraculo addito praeclare illustratur.
Uti 91, 4. 41. (13?), ita hoc quoque loco titulus effertur symbolicus : « Onus vallis visionis » ; —eonomine designari Ierusalem, ex subiuncto vaticinio et praecipue ex v. 4. S. 9. 10 seq. 15 seq. certum est et maninutrix prophetarum vel ut S. Hier. loquitur, seminarium prophetarum, in qua visiones Domini multiplicatae sunt, pariter in aperto est positum et ab omnibus agnitum. Cum igitur ipso nomine mentio ingeratur, ibi esse visiones et revelationes Dei repositas et quasi in centro collocatas et ad eam urbem vaticinia pleraque referri, ad eius emolumentum et eruditionem dari, eo maior est reprehensio et ignominia, si urbs visionis iam quasi caeca inter gentes caecas recensetur, si ut caeca agit et manifestissima documenta divina se non intelligere ipsis operibus ostendit. Quod autem vallis visionis appellatur, id inde commode explicari videtur, quod vates tamquam custos et speculator in alta Dei specula constitutus (cf. 91, 6. Ez. 33, 2 seq.) terrena omnia et ipsam quoque urbem de qua visiones percipit quasi infra se collocata et in imum depressa cernit. Est igitur appellatio haec ab ipsa ratione visionis propheticae deprompta. Atque id eo facilius explicaveris, si quantopere descriptio subsequens ex modo visionis propheticae pendeat visionemque referat, tecum perpenderis. Rationem nominis vallis varie explicare tentarunt. Multis placet ratio ab ipsa regione situque pelita. Advertunt seil. urbem undique montibus cinetam esse instar vallis, uti dicitur Ps. 1294, 2 : « montes in circuitu eius et Dominus in circuitu populi sui », indeque apud Ieremiam quoque vocari habitatricem vallis (ler. 21, 13) ; vel ita appellari ex parte ratione habita montis Sion, cui fuerit subiecta, et ratione civitatis inferioris, quae etiam Soph. 1, 41 nomen mortarii sit sortita, quia ea pars urbis montibus Moriae, Sionis, olivarum fuerit circumdata (cf. Mald. Est. Men. Tir. Net. Rohl. Troch. Del.), immo quia in ea urbis parte domus vatis fuerit (Del.). Verum haec ratio mihi hoc loco minime probatur. Nam eum antea 21, 4. 11 nomina seligantur symbolica, et cum ratione visionis propheticae aliquid altius et sublimius expostulari videatur, aegre mihi persuadeo prophetam nihil aliud quam situm et conditionem loci spectasse; id respici in historia narrandà intelligo ; id autem tanti esse momenti, ut in ipsam visionem ingrediatur et nomen efformetur propheticum, nullus existimo. Alii nominis rationem inde petunt, quia urbs ab antiqua religione et sanctitate corruptis moribus, sive ab antiquo splendore et celsitudine hostilibus armis exciderit et iam humilis faeta sit et abiecta ct redacta ad contemptum, ae si esset humilis et abiectus loeus (cf. Osor. Sanct. Men. Gord.). Alii nomen exponentes prophetieum in eo futuram sortem urbis delineari volunt, urbem scil. esse coneuleandam et in vallem quodammodo redigendam (Mald. Pint.). Ad oracula divina appellationem refert For., quod in eam urbem veluti in vallem visiones prophetarum confluerent. Sed hae explicationes subtiliores sunt neque unde denominatio sit transsumpta facile cernitur. Neque enim vallis metaphora esse solet pro conditione abiecta et humili, neque oracula prophetarum aquarum instar in locum humiliorem confluere ullibi dicuntur ; quare eiusmodi tropus ut est plane inusitatus, ita nequit intelligi. Denique Iaeg. appellationem Is. 22, 1-3 419 vallis visionis connectendam esse censet cum valle Iosaphat et valle concisionis, de qua Ioel 3, 19. 14, indeque Isaiam designationem hausisse, potissimum ex 22, 5 concludit. Sed eum apud Ioel sermo fiat de iudicio in gentes devolvendo neque vallis illa sit vel ipsi urbs vel urbi vieina, quomodo inde vallis visionis explicetur, haud intelligitur. — Pluribus quoque visum est visionem e re olim gesta, ex historia Abraham et monte visionis i. e. Moria esse petendam (cf. Gen. 22, 14). At id longius esse quaesilum neque satis obvium ad appellationem illam statim declarandam, nemo non videt. Statim a limine propheta nobis ostendit furorem Domini in urbem effusum. Unde maximam perturbationem et miseriam ob oculos ponit. In medias res nos rapit, urbem describens multis calamitatibus transactis ultimum iam exitium praestolantem. Atque cum inter medias ,gentes ei tale spectaculum offeratur urbis sanctae, merito admirabundus exclamat
22:2
v. 9 « clamoris plena, wrbs frequens, civitas exsultans! interfecti tui non interfecti gladio mec mortui in bello ;
22:3
v. 8 cuncti principes tui fugerunt simul dureque ligati sunt; omnes qui inventi sunt, vincti sunt pariter, procul. fugerunt » ; — hebr. urbs strepitu plena, tumultuosa, lasciviens civitas scil. quae antea lascivae exsultationi et tripudiis indulgebat, veletiam ratione habita v. 43 quae mediis in calamitatibus desperantis in modum se lasciviae dedat et de Dei auxilio quaerendo parum sollicita vel potius nihil curans ineptam laetitiam affectare studeat. In rebus enim extremis facile fit ut summae aliorum desperationi fera quaedam et effrenata lascivia apud alios coniungatur. Sed cum appellatio haec in universum fiat, forte melius aptiusque ad conditionem pristinam ex qua nune quoque, urbi iuremerito reprehensio fit et macula inhaeret, effrena illa exsultatio refertur ; id quod plerique explicant. Iam qualis adest oppositio inter pristinum tripudium et conditionem praesentem ? Iam urbs est cadaveribus plena neque isti mortem obierunt gloriosam, non gladio hostium, non bello interempti sunt, sed fame, peste et si quod est aliud turpe mortis genus. Ita quidem vulgus occubuit. Neque minore opprobrio primores obstricti iacent. Vel enim turpiter fugiebant vel vinculis ligati servitenentur et captivi ; hostis eos persequebatur; partim capti in vincula coniiciebantur, partim fuga dilapsi in omnem late regionem dispersi latitant. Ad talem igitur ignominiam sunt redacti! Unde adest, cur contremiscant, cur strepitu et tumultu omnia impleantur et hoste ad ipsam urbem appropinquante, ut ultimum exitium et, excidium inferat, quotquot adhuc superstites sunt, extremo LXX et S. Hier. praebent cx»»póz dure ligati sunt ; reliqui testes (Syrus, Chald.) exprimunt textum hebr. rWjp'2 ab arcu ; ad LXX et 5. Ilier. versionem. compara nop durus. Textum hebr. explica cum recentioribus plerisque sine arcu li. e. capti et ligati sunt ita ut armis ad eos devincendos uli non oportuerit, tanta scil. ignominia et ignavia hostibus subiiciebantur, tanta facilitate superabantur, id quo.l ad augendam divinam ultionem confert ; cf. Deut. 28, 25. — Alii explieant : ab arcu i. e. a sagittariis capiuntur, iam primae hostium irruentium turmae, velites, illos capiunt et vinciunt (cf. Vat. Mald. Mar. Malv. Ges. Kn. Field). At ab arcu vinciri durius videtur diei et valde dubito, num arcus adeo simpliciler induat notionem sagittariorum, uli in ea explicatione supponitur; neque enim quae adducuntur exempla alia eam nolionem voci inesse certo efficiunt. Afferunt praeter locum nostrum 21, 17 et Ps. 78,- 51; ulimum exemplum sane non est ad rem ; eius loci sensum satis exprimit vulg. : conversi sunt in areum pravum i. e. idem quod Os. 7, 16 dicit : faeti sunt ut arcus dolosus, arcus fallax qui vitio quodam sagittas alio deflectit atque a sagittario intenditur (cf. ad Os. 7, 16). Et Is. 21, 17 commode vertitur : et reliquiae numeri arcuum lieroum filiorum Cedar erunt paucae ; unde si pauci areus heroum inveniuntur, utique colligitur paucos fore heroas, neque lamen stalim sequitur arcum idem significare Propheta autem cum talem stragem et ignominiam mentis acie cernat, intimis visceribus commovetur
22:4
v. 4 « propterea dixi : recedile a me, amare ftebo , nolite incumbere ut. consolemini me super vastitate filiae populi mei »! — omnes recedere iubet, ne quis erumpentem doloris vehementissimi significationem prohibeat; vehementer enim dolentium levamen quoddam est libere indulgere dolori. Magnitudinem doloris vates declarat, quae tanta sit, ut ab aliis non rite possit aestimari; quare testes adesse doloris vetat. Insuper prohibet ne aliquod. doloris levamentum sibi admovere frustra tentent, « quia cur dolor mitigari debeat nihil videtur » (Sanct.). Verus hoc loco et intimus amor considerandus est, quo propheta patriam suam et populum suum prosequitur ; haec enim sunt, ut. For. notat, sanctorum viscera etiam in punitionibus peccatorum. Et certe qui miserias Moabitis infligendas lamentatus est (18, 9; 16, 9. 11) et qui in vastitate Babylonis lacrimatur, quanto magis nunc in urbis suae ruina dolore corripi censendus est (cf. S. Hier.) ? Semel hic apud Isaiam, frequentius apud Ieremiam (v. g. 4, 115; 6, 14; 8, 11. 19. 21. 22. 23; 9, 6; 14, 1'1. Lament. 2, 11 ; 3, 48 etc.) legitur filia populi mei ; figura enim personificationis vel populus vel etiam urbs Ierusalem tamquam filia vel virgo exhibetur; proinde explica genitivum appositionis : filia quae est populus meus ; filiae appellatio amorem spirat, virginis nomen urbem nondum ab hostibus captam et subiectam indicat. Quod populus tamquam filia consideratur, inde quoque enatum videtur quia populus foedere cum Deo inito ut uxor Domini exhiberi solet (cf. Os. 2, 2. Ez. 16, 8 etc. 23, 4 seq.). In ea miseriae contemplatione animum fixum habet vates, quare denuo eam describit rationem reddens doloris et Dominum iudicem et ultorem demonstrans
22:5
v. 5 « dies enim | interfectionis et conculcationis et fletuum Domino Deo exercituum in valle visionis, scrutans murum et magnificus super montem » ; — de valle visionis cf. supra ; a Domino cui omnes exercitus in coelo et in terra ad ultionem capiendam parati adstant, dies cladis, iudicium severum in lerusalem devolvitur, ita ut qui superstites sint et testes stragis, multis lacrimis calamitates inflictas defleant ; dies iste (ex textu lat.) moenia urbis scrutatur, pertentat, eorum firmitatem in periculum vocat et quam nihil valeant manifestat et tamquam ultor terribilis imminet monti arcis regiae Sion. Alii supplent serutans Dominus (cf. Sanct. Mald. Men. Lap. Tir. Schegg), sed id longius a verbis recedit neque ullo modo necessarium est, cum bene et poetice ipse. dies Domini dicatur perscrutari et subruere moenia et terrifica quadam maiestate monti Sion illucescere. — Hebr. verte in ultimo membro : demoliens murum et clamor ad. montes (cf. Vat. Mald. Mar. Malv. Calm. et recentiores) ; clamores et lamentationes ex urbe ad montes vicinos feruntur.
22:6
v. 6 « Et Aelam sumpsit pharetram, curvum hominis equitis, et parietem mudavit clypeus » ; —i. e. « ascendent Aelamitae arcu insignes et pharetra; assument quadrigas quibus viri bellatores inequitent et nudato pariete clypeos arripient, qui ex paxillis inde fixis ante pendebant ; tempore enim pacis arma bellica e paxillis in pariete defixis suspenduntur ; unde parietes nudari signum est parati et iamiam impendentis belli » (Sanct.). Aelamitae in inscriptionibus cuneiformibus socii Babyloniorum, nunquam vero Assyriorum, recensentur saepe; vide quae adnotat Delitzsch, Wo lag das Paradies? p. 231. Hebr. explica et Aelam. sumpsit pharetram (et venit) cum agmane virorum, equitum (cf. 291, 1. 9) et Kir. nudavit. clypeum ; de. Kir (Qir) nihil certi constat; vide quae notata sunt ad Am. 4, 5. Cum Kir h. lI. simul cum Aelam efferatur, forte regio quaedam Mediae vel Babyloniae intelligenda erit. Vocem p ut nomen proprium explicant Vat. Mald. Malv. For. et communiter recentiores idque ex parallelismo et colloealione vocis commendatur. Át veteres versiones, uti Syrus, S. Hier. Chald., nomen explicarunt appellativum murum ; LXX praebent xxi cuvzye «xoxvázsoc. Aliis in locis, uti Am. 1, 5; 9, 7. 4 Reg. 16,9 eliam veteres versiones nomen proprium exhibent. Clypeos nudare illi dieuntur qui, ut se ad cerlamen parent, sculis tegumenta detrahunt vel generatim scuta depromunt, expediunt (cf. Caesar, de bell. gall. 2, 21. Malv.) Forte inde h. 1. nata est explicatio de muro, quia v. 5 immediate procedit ?p "p^r diruens murum. — Dillicultate non caret media pars v. 6 aów^2 OTN 223; 10 eodd. et aliquae editiones inserunt 1 et equitum ; textum hebr. iam exprimit Ag. àv Zogazt àv0pózo» ixzíov; LXX. veriunt ac si legerunt 2z3| xxi &va6ácut &yüpwmot £o! Ixxow; Theod. oj» àwxfáia &vÜpcoxcv ixzíov. Sed quid sibi vult im curru hominum equitum (vel equorum) ? et quomodo hoc ad antecedentia apte adnecüitur ? Expliceant : sumpsit Aelam pharetram cum curribus plenis hominibus ; vel supplent: cum curribus veniunt plenis hominibus, vel cum curribus adsunt homines et sim. ; vcrum ea omnia non satis expedita sunt, quamvis eundem textum hebr. iam. Syrus, Aq. S. Hier. Chald. legerint. Sed valde dubito, num currus hominum apte diei possit, ut designetur currus bellieus eui milites insidegt; quare illam dedi notionem quae etiam 21, 7 exigi omnino videlur, nisi quis camelos ad eurrus trahendos adhibitos esse sibi persuaserit. — Alii textui mutandum esse censent ; iia floubig. legit Q?N pro Q"N et verlit et. Aramaeus conscendil equos, pro qua mutatione eliam provocat ad Am. 9, 7 .[ramaeum de Kir, censelque liomo nomen commune vix habere posse locum inter duo nomina propria Aelam et Kir. — Alii aliter quos vide v. g. apud ftos. Ges. Agmina haee hostium iam valles pulcherrimas prope Ierusalem occupant et ad ipsas urbis portas consistunt
Imaginem perturbationis et ruinae urbis nobis vates exhibuit talem qualem in visione percepisse censendus est. lam ad huius ruinae auctores et causas sermonem deflectit nobis exhibens quomodo illam quam viderat ruinam effectam esse oporteat nos considerare. Et primo quidem hostes nobis ob oculos ponit
22:7
v. 1 « et erunt electae valles tuac plenae quadrigarum et equites ponent sedes suas in porta »; — in allocutione urbis vide affectum prophetae expressum; nominat delectum vallium (hebr.) i. e. valles amoenas, olim hominum cultura fertiles, Speciosas, quae iam quadrigis et equis conculcantur; ita v. g. urbi aderat orientem versus vallis Kidron, occidentem versus vallis Gihon, inter meridiem et occidentem vallis Raphaim (cf. 17, 5). etc. Equites ponendo ponunt portam versus (hebr.) i. e. habent stationem suam ibi, cingunt urbem ad expugnationem portarum accincti et parati ad fugitivos persequendos. Cum equites ad urbis expugnationem sane non sint valde apti, neque in regione circa lerusalem equitibus sit locus adeo consentaneus, per se intelligitur in visione id praesertim efferri ac repraesentari quo impetus hostilis, fuga interclusa, conculcatio ac vastatio regionis quam maxime designetur; ea autem per equites etc. optime exhiberi et quasi depingi certum est. Postquam igitur tale pondus bellieum incubuit urbi, ultimum exitium iam necessario ingruit
22:8
v. 8 « et revelabitur operimentum Iudae »; .— hebr. et aufert velamen Iudae i. e. Iudae | summum opprobrium, ignominia summa infertur; filia populi irrisioni et illusioni hostium exponitur; de qua locutione vide Is. 47, 9. Ier. 13, 22 ; 49, 10. Ez. 23, 29. Nah. 3, 5 etc. Expugnatio urbis et excidium saepe comparari solet cum violatione et ignominia virgini illata. Ita vates ostendit ad quem tandem terminum apparatus ille bellicus a v. 6 seq. assumatur et alio modo, metaphora frequenter obvia, diem vastitatis, interfectionis; conculcationis, fletuum depingit. Interpretatio proposita ad sermonis progressum quam maxime congrua est; postquam enim urbs cincta est, valles repletae sunt quadrigis, equites praesidia collocaverunt ad portas, ultimus demum exitus iuremerito exspectatur i. e. urbis expugnatio et humiliatio. Neque minus ad verba apta est explicatio ; velamen auferri virgini summa est ignominia et eiusmodi comparationibus urbis alicuius vel populi cladem exprimi frequenter obvium est (cf. ad Os. 2, 10. Nah. 3, 5) neque desunt locutiones similes apud gentes cognatas, quas v. g. afferunt h. 1. Bauer, Ros. Ges. et quibus velum removere idem est quod miseria et ignomi-' nia extrema. Aliorum explicationes vel contortae sunt vel non satis ad rem. Ita v. g. sancta in templo esse aperta et gentibus pervia (S. Hier. Sanct. Men.), vel thesauros prodi inimicis (For. Mald.) vel munitiones ae propugnacula destrui (Sasb. Tir.). Recentioribus compluribus haec arrisit explanatio : velamen illud quod Iudaeos caecos reddiderit ne periculum adverterent esse nunc amotum (Kn. Del. Naeg. Rohl.) ; sed Iudaeos hostibus undique urbem cingentibus periculum advertere certe res estadeo obvia, adeo necessaria, ut quomodo in visione prophetica peculiari modo efferri vel debeat vel possit, non perspiciatur. Neque ullo pacto dici potest verba declarare caecitatem animorum esse ablatam ; nam hane non esse ablatam ea quae subsequuntur quam apertissime docent. Proinde ilia. quam supra dedi interpretatio cum Dauer, Ros. Ges. Drechsl. Net. est retinenda. Quod Troch. habet, velo retecto miseriam quae antea-latuerit iam omnibus apparere, non adeo in sensu ipso quam in modo explicationis ab exemplis allatis et reliquorum locorum analogia recedit. Excidio extremo commemorato et causa allata, quae in exercitu hostili reposita est vates exponit ruinae causas quas in ipso populo Dei reperit. Quem in finem manifestat, qua mente et quo modo periculo ingruenti obviam ierint. Ifumana quidem subsidia adhibent et anxie conquirunt v. 8-11, at Domini admonitiones quibus servatis unice salus iis esse potuerit spernunt atque contemnunt. Inter humana subsidia primum solliciti sant de armis et de moenium firmitate : « et videbis ín die illa armentarium domus saltus
22:9
v. 9 et scissuras civitatis David videbitis quia. multiplicatae sunt » ; — domus saltus Libani vocabatur quia ligna cedrina ad aedificium adhibebantur (cf. 3 Reg. 71, 2-7); ibi arma servabantur (3 Reg. 10, 17. 21). Quare obsidione imminente non omittunt dispicere qua in conditione armorum apparatus sit, in eoque fiduciam suam et spem collocant (cf. Sanct. Osor. Lap. Men. Tir. Troch. Rohl.). Simili studio vident et reparare festinant quae in moenibus manca sunt. Civitas David appellatur arx Sion quae per Davidem Iebusaeis est bello erepta (cf. 2 Reg. 5, 1. 9) et quae in alto colle posita facile arte et natura ita muniri poterat, ut expugnari non posset nisi summa difficultate. Haec vident, repetito monet vates, forte ut innuat veras malorum impendentium causas illos nec vidisse nec videre et advertere voluisse. Praeterea quod pro obsidione maximi momenti est de aquae copia solerter prospiciunt et arce davidica firmata etiam reliqua urbis munimenta firmiora reddere et augere satagunt : « ef congregastis aquas piscinae inferioris,
22:10
v. 10 et domos lerusalem mumerastis et destruzistis domos ad. muniendum murum; v. A1 et lacum fecistis inter. duos muros ad aquam. piscinae veleris »; — congregantur aquae in piscina, i omnes meatus et ductus quibus aquae effluunt obturantur. Si autem piscina haec inferior erat extra urbem, aquae in urbem erant ducendae, quia alias hostes non latuissent (cf. 2 Par. 93, 4). Piscinam inferiorem esse lacum illum qui hodie appellatar Birket es-Sultán multi censent (cf. Winer s. v. Teich; Riehm, Mandwoerterb. I p. 691. Del. Naeg. Troch.), qui lacus est in valle Hinnom inter meridiem et occidentem spectans (cf. Socin, Palaestina und Syrien p. 241). Domus vero numerantur; quare? vix ut videant si quae sint supervacaneae, ut eas ad muros reficiendos destruant (For. Mald. Kn. Del. Naeg. Troch.), id enim altero membro satis clare dicitur; sed potius, ut scirent quot essent domus, quot civium capita, ut indé cognoscerent quantum aquae foret obsessis necessarium, quantum annonae, qua ratione excubiae per vices essent curandae et sim. (cf. S. Hier. Sanct. Sasb. Lap. Tir. Men. Drechsl.). Aliae domus destruuntur, ut earum materia scissuras murorum et ruinas implerent (S. Hier. Sanct. Osor. Calm.) vel quod aliis praeplacet, « demolimini. domos quasdam ineptas videlicet et incommodas ad defensionem muri, quae stantes fuissent impediturae, quibus deiectis facilior redditur muri propugnatio ac munitio » (Malv. Mar. Drechsl.). Quae solerter. ac prudenter faciunt, longiore enumeratione recensentur, ut negligentia auxilii superni magis innotescat. Immo domicilia cara. destruunt; igitur norunt se etiam rebus caris privare — sed ad Deum oculos mentesque dirigere plane omittunt. Praeterea novis quoque adminiculis et aedificiis student : lacum faciunt inter duos muros ad aquas colligendas piscinae veteris. Piscinam veterem multi eundem censent lacum quem alias Isaias vocet lacum superiorem (1, 3; 36, 2), et qui sit superior Gihon (2 Par. 32, 30) hodieque vocetur Birket el-Mamilla in parte occidentali ab urbe eo fere loco, ubi vallis Hinnom finitur. Lacus inter duos muros ab iisdem censetur esse is qui vocatur Birket el-Batrak, lacus patriarcharum vel etiam lacus Ezechiae et apud Josephum Amygdalon ; lacus situs est inter duos muros i. e. a septemtrione murum habet Sionis, inter septemtrionem vero ét orientem muro cingitur qui Acram circumit (cf. Kn. Del. Naeg. Winer l. c.). Haie sedulitati et prudentiae hamanae negligentia opponitur et animorum caecitas qua verum adiutorem seponunt, negligunt, ignorant : « et non suspezxistis ad. eun qui fecerat. eam. et operatorem eius de longe non vidislis »; — non respicitis ad eum qui facit illud (hebr.) ! ; i. e. non consideratis Deum esse effectorem illius vexationis (apud Malv.), Dei decreto iusto haec omnia fieri. Lege enim fundamentali ita res israeliticae ab initio administrabantur, ut incursus hostiles et ceterae calamitates consequerentur vitia et peccata populi, dum fidelis mandatorum Dei observatio etiam prosperitatis praemio afficeretur. Verum alieni a spiritu theocratico hanc legem theocraticam iam non intelligunt et quia hostes solos malorum auctores et effectores putant, humanis remediis se omnibus obviam ire posse confidunt. Vocatur Deus formans e longinquo (hebr.), quia non subito calamitatem adducit et inexspectato, sed postquam diu per prophetas monuit et ruinam variis modis praedicendam curavit. Quae omnia cum a ludaeis negligantur quasi penitus ignorarentur, iure merito vallis visionis non sine sarcasmo mediis in gentibus collocatur: mentes enim et animos gentilium induisse videntur, quia in rerum cursu illam non vident providentiam quae tamen tantis ac tot luminibus in rebus anteactis Israelitarum fulget. Accedit quod ita impietate obcaecati sunt, ut etiamsi Dominus eos vocaturus sit per prophetas ad poenitentiam eosque de vera ruinae causa edocturus, tamen surdis auribus obedientiam detrectent, immo licentius se gerant et divina monita impudentissime irrideant
22:12
v. 12 « et vocabit Dominus Deus exercituum in. die illa ad. fletum et ad. planctum, ad calvitium et ad. cingulum sacci ;
22:13
v. 43 et ecce gaudium et laetitia, occidere vitulos et iugulare arietes, comedere carnes et bibere vinum : comedamus et bibamus, eras enim moriemur » | — vocat Dominus ad poenitentiam qua animi ita scindantur dolore scelerum et offensionum contra maiestatem divinam admissarum, ut externis quoque signis mentis habitus prodatur; tanta doloris magnitudine quam postulat et scelerum enormitatem declarat et admonitionis propheticae quam praecipit severitatem. Verum monita prophetica eum afferunt fructum quem vates iam in visione inaugurali fore viderat (cf. 6, 10; 5, 19). « Verum est, sicut scriptum est, impium cum in profundum malorum venerit contemnere» (S. Cyr.). Immo usque ad blasphemiam et irrisionem Dei procedunt; «cras moriemur» ita verbis ac minis Dei se fidem adhibere fingunt ; at acerrima irrisione aliam prorsus inde inferunt conclusionem : comedamus et bibamus! Istis verbis impii prophetas qui mortem denuntiabant irridentes optime depinguntur. Propter admonitionem in v. 12 expressam hisce in verbis non tam desperatio (S. Hier.) quam irrisio et sannae impudentissimae agnoscendae erunt. Longiore enumeratione lascivia eorum perstringitur; quattuor modis invitantur ad poenitentiam ; at octo modis contemptum suum et insolentiam explicant. Quare protervis illis ac contumacibus nuntius perfertur durus
22:14
v. 14 «et revelata est in auribus meis vox Domini exercituum : si dimittetur iniquitas haec vobis donec moriamini! dicit Dominus Deus exercituum »; — hebr. et revelavit se in. auribus meis Iahve exercituum : profecto (iuro) non expiabitur ... BN sí adhiberi solet in imprecationibus et iurisiurandi formulis cf. Is. 5, 9. Ob tantam scelerum impudentiam indignatione commotus ids loquitur minisque ex minitantis omnipotentia et maiestate pondus additur. Irriserunt minas mortis (v 13), morte punientur; nihil enim, inquit S. Hier., sic offendit Deum quam post peccata erecta cervix et ex desperatione contemptus. Hac autem interminatione mortis vates rationem aperit, cur ab initio visionis tanta scena mortis et calamitatis fuerit ostensa; nunc animis incolarum sensibusque eorum patefactis (v. 8-13), quare tanta strage et clade urbs sit visitanda, explicatur. Ita ergo haec oraculi pars optime in se concluditur et quae a Minis sunt proposita, in ipso oraculo per suas causas declarantur. Consideratis oraculi verbis ut inquiramus restat, de qua clade propheta loqui censendus sit. Statim ab initio v. 2. 3. 5 exitium proponitur maximum : plurimos esse velinteremptos vel captos vel fuga dispersos; diem vates deflet interfectionis et conculcationis, diem quo mocnia urbis deiiciuntur'et destruuntur, tantoque dolore vates corripitur, ut nullam admittat consolationem v. 4; demum Iudae summa infertur ignominia v. 8. Iam ea omnia ita sunt conformata, ut ad cladem a Chaldaeis illatam unice pertineant : cogita obsidionem eiusque miserias, famem, mortes multiplices (cf. v. 2), cogita inter alia fugam Sedeciae regis et principum (cf. v. 3); lamentationes quas urbe capta Ieremias fudit iam habes praeformatas v. 4. 8; Aelamitae, ut Delitzsch asserit (Wo lag das Paradies? p. 231) nunquam socii recensentur Assyriorum, sed solum Babyloniorum ; animorum obcaecatio et obduratio satis describitur apud Ieremiam et cernitur iis ipsis quibus Ieremias ea rerum conditione a principibus et civibus est afflictatus et ad mortem quaesitus (cf. ler. 11, 19; 32, 2; 37, 14; 38, 4 etc.). Quare excidium per Babylonios futurum hoc oraeulo delineari, cum S. Hier. Sanct. Sasb. Pint. Mald. Lap. Men. Tir. Gord. Loch, Net. omnino assumendum est et illud quidem excidiuin quod Nabuchodonosor urbe expugnata intulit ; quae facta sunt sub Iechonia (S. Cyr.) minora sunt neque verbis accommodata. Simul eum clade a Chaldaeis illata coniungit Euseb. stragem ultimam ludaeorum tempore Vespasiani et Titi; excidium a Romanis illatum cernit h. l. Theod. descriptum. Sed ex 6, 10 et verbis ipsisoraculi etex serie oraculorum, in quibus omnibus de clade ab Assyriis et Babyloniis (cf. cp. 23) sermo texitur, in aetate Babyloniorum erit sistendum. Alii vaticinium hoc de clade ab Assyriis sub Sennacherib infligenda concipiunt (Ges. Del. Kn. Troch.). Sed perperam. Nam talis destructio et extrema miseria eo tempore non est illata; Aelamitae non erant socii Assyriorum ; animorum obcaecatio et insolentia tanta eo tempore non aderat, sed e contra rex et populus monitis Isaiae aures praebebant dociles. Praeterea omittendum non est, prophelam quotiescumque de invasione assyriaca mentionem faciat ruinam quoque Assyriorum subitam et praeclaram Dei victoriam magnifice celebrare ; cf. 8, 6- 10 ; 10, 5-34 ; 14, 24-971 ; 41, 19-14; 18, 5. 6. Verum hoc loco scenam proponi ab illa quam maxime alienam quis non viderit ? — Alii eam cladem describi existimant, qua Iudaea sub Manasse est afflicta ab Assyriis (Calm. Schegg, Rohl.). In quantum eo tempore Iudaea belli pondere fuerit devastata quamvis nesciamus, id tamen certo affirmari potest, talem cladem et destructionem (v. 5 hebr.) eo tempore non fuisse illatam. Ex mentione Aelamitarum ftoAl. de Assyriis esse sermonem infert ; illationem non consistere, iam dictum est. Sensus illos truces et insolentes quos modo descripserat vates iam tempore Isaiae multorum animis inhaesisse ac proinde urbem Ierusalem iuremerito in serie oraculorum contra gentes collocari, tum ex iis patet quae in visione inaugurali cap. 6, dein cap. 3 et 7 aliisque in locis describuntur ac reprehenduntur, tum ex exemplo quod vates h. 1. subiungit. Illustratur ergo ex una parte mentis habitudo quam modo depinxerat propheta, ex altera autem parte praesenti poenae denuntiatione malevolis falsa quaedam confidentia et securitas eripitur, ne dum videant excidium illud v. 2-14 propositum non statim devolvi se impunitos abire existiment. Uti ergo eventus post multum temporis futuros aliis iamiam imminentibus confirmare solet propheta (cf. 44, 94; 16, 14; 20, 1), ita quae modo minatus est. castigatione praesenti corroborat, ut ex eventu quem accidere ipsi mox videbunt discant ea quoque certissime fore quae pro tempore futuro ab eodem vate praenuntiata sunt. Quare ea pars pluribus nominibus apte hoc loco inseritur :
22:15
v. 13 « Haec dicit Dominus Deus exercituum : vade, ingredere ad. eum qui habitat ?n tabernaculo, ad, Sobnam praepositum templi et dices ad eum : v. 46 quid in excelso memoriale diligenter, in petra tabernaculum tibi »; — ex textu hebr. Sobna non erat praepositus templi, sed praepositus domus regiae; verte hebr. ingredere ad, ministrum istum (regis, ad procuratorem hunc), ad Sobnam, praefectum palatio; quale sit munus eius qui est super domum, ex 2 Par. 26, 21 fere discitur; cum enim Ozias leprosus habitaret in domo separata, filius eius Ioatham dicitur fuisse super domum regis; eius igitur erat domum regiam administrare et regni quoque negotia gerere, uti v. 21. 22 quoque satis declaratur. Qui ergo in tali officio erat constitutus (cf. 3 Reg. 4, 6; 18, 3), regi quam maxime erat familiaris et apud eum consilio et auctoritate valebat. Unde eius contumacia et contemptus rerum divinarum maiori erat perniciel et exemplo peiori simulque argumento sensus vere theocraticos defuisse apud primores. Ad eius superbiam et arrogantiam deprimendam vates iubetur eum alloqui verbis indignatione plenis, quibus quanto cum contemptu fastus humanus apud Deum infimo loco reputetur statim innote- Scat. Invehitur itaque in eum : quid tibi negotii est bic, aut quem te esse hic putas, quia hic tibi sepulerum excidendum curas? Cum emphasi ter repetitur Aic; unde concluseris Sobnam ut ostenderet quam nihili duceret minas prophetae de clade et captivitate, sibi magnificum sepulcrum excidisse quo palam profiteretur nihil perturbationis sibi vel civitati esse obventurum ; atque quo magis arrogantiam suam publice ostentaret, in loco excelso, conspicuo sepulcrum sibi paranduni curat et efformandum in rupe, quod opus est magni laboris multique sumptus. Quo contemptu vates in eum invehatur, etiam personae enallage in hebr. ostenditur : excidens sepulcrum suum, incidens in rupe domicilium sibi. Theod. vocem hebr. retinuit coxív, Chald. recte explicat D2*5 gubernatorem, dispensatorem, ductorem. De voce 12D vide quae notavi ad Iob 15, 2 p. 900. Sunt qui thesaurarium intelligant (cf. Osor. Sasb. Mar.). Sobnam non templi praepositum fuisse, sed regiae domus, iam Sasb. Osor. Malv. Mald. Mar. Vat. Laude et admiratione digna est animi fortitudo atque libertas, qua propheta virum dignitate et auctoritate adeo valentem increpat eique intrepide sententiam a Deo latam denuntiat
22:17
v. 11 « ecce Dominus asporlari (e faciet sicut asportatur. gallus gallinaceus et quasi amictum sic sublevabit te »; — comparatio in textu lat. proposita ita declarari potest : « ferox galli ingenium superbam Sobnae naturam affabre pingit et probrum galli victi et ligati vivam exhibet imaginem superbi hominis deiecü » (Calm.); ea facilitate qua gallus asportatur neque aliter quam ille solet venum proponi, ligatis scil. alis et vinctis pedibus et pendulus in caput vel cratibus vimineis inclusus, te exturbabit et deiiciet cum ignominia (cf. Sanct. Malv.) et « quomodo singuli hominum levant in scapula pallium suum, sic tua facilis erit in captivitatem translatio » (S. Hier.). — Paulo aliter in hebr. ecce Jahve proiiciet te protectione viri i. e. forti ac velrementi, uti vir validus solet proiicere et exturbare (cf. apud Malv. Sanct. et sim. recentiores) vel quod aliis praeplacet : proiiciet le, o vir (vel virum, LXX et reliqui) qui modo fidis viribus tuis et putas te magnum esse (apud Malv. Calm. Hitz. Ewald, Rohl. et iam apud Syrum) ; quae viri appellatio si cum sarcasmo et ironia legitur certe non est, ut Kn. vult, inepta et otiosa, verum ad irrisionem viri et reprehensionem facta (Cheyne, Diestel). Alterum membrum explica prehendendo te prehendet (ita ex arabico Kn. Del. Net. Rohl.) vel forte melius ex usu verbi hebr. operiet te operiendo i. e. obruet te ignominia, uti Chald. explicat (cf. For. Malv. Drechsl.) vel « sicut sarcinula operitur et obvolvitur, ut ab uno loco in alium transportetur » (Mald.). S. liier. notat ad versionem suam : « geber (333) omnes virum interpretati sunt. Hebraeus autem qui nos in veleris insirumenli lectione erudivit gallum gallinaceum iranstulit ». Sed in hebr. haec significalio non adest, adest vero in lingua. rabbinica (vide Geiger, Lesestücke aus der Miscbnah p. 24. 106; Levy, Chald. Woerterb. I. p. 124). LXX ita vertunt : &82Ast xxt &olet &v6ox xxi Aoshsi vv oxolá) coo. Syrus in uHimo membro : obliviscendo obliviscetur tai. Quomodo sit proiiciendus et operiendus clarius determinatur
22:18
v. 18 « coronans coronabit te tribulatione, quasi pilam mittet te in terram latam et spatiosam ; ibi morieris et ibi erit currus gloriae tuae, ignominia domus domini tui »! — i. e. « habebis coronam tribulationis et angustiae ; sicut enim pila si mittatur in proclive stare non potest, sed veloci cursu volvitur, ita et tu ad terram latissimam deduceris » (S. Hier.). Hebr. verte convolvendo convolvet te convolutione tamquam pilam (cf. apud Malv. Mald. Vat. Sanct. Lap. et recentiores) : en quam facile est Deo virum potentissimum exturbare e statione, sicut globus vel pila a puero proiicitur! Simul perpende quanto contemptu habeatur apud Deum eiusque prophetam fastus ille atque insolentia Sobnae. Terra spatiosa intelligitur Mesopotamia. Cum Sennacherib invasione in Iudaeam facta se expugnasse glorietur quadraginta sex urbes munitas et oppida innumerabilia et captivos abduxisse hominum ducenta millia centum et quinquaginta (cf. Vigourouz l. c. IV p. 196), si non jam antea, eo saltem tempore etiam Sobna dignam superbia poenam luisse et in Assyriam migrasse censendus erit. Additur magna cum ironia; ibi, in captivitate, in morte ignominiosa, erunt currus tui superbi, ibi ostentet pompam suam et magnificentiam. Ignominia est domus regiae, quia regnum institutione ac destinatione est theocraticum ; unde praepositus domus adeo a sensu theocratico alienus non potest non esse illi domui dedecori, idque eo magis, quia Ezechias rex indole pia regnum administrabat. Ultimam sortem ei declaraverat. Iam quid proxime futurum sit aperit
22:19
v. 19 « et expellam te de statione tua et de ministerio tuo deponam te »; — hebr. in ultimo membro et de loco tuo. deturbabit te; verba adhibentur quibus violentia, ignominia, indignatio vehemens declaratur. Facile patet Ezechiam regem postquam vates ita Sobnam a Domino esse abiectum ostenderat dedecus illud domus regiae e gradu et dignitate deiecisse. ' lem reprehensionem et abiectionem Sobnam munere alio honorifico ab Ezechia fuisse insignitum et tamquam nuntium ad [saiam missum.
22:20
v. 20 « Et erit in die $lla, vocabo servum meum | Eliacim, filiwum Helciae,
'In locum superbi et impii eligitur Eliacim servus Domini, quo titulo iam mens eius theocratica et vera pietas declaratur et simul cur eligatur clare edicitur. Et reiectione prioris et electione huius teneram quam - gerit Deus de regia domo et populo curam mauifesto argumento comprobat hocque documentum eo est insignius, quia ponitur post oraculum, quo ruina urbis et populi praedicitur et quod terrore et minis plenum remedium salutis excludere videbatur: si dimittetur iniquitas haec vobis, donec moriamini (v. 14). Cernitur itaque in hac. quoque re Deus fidelis ac misericors, qui nunquam suo populo deest, sed qui continuo et punitione malorum et adhortationibus prophetarum et etiam per ministros mente theocratica imbutos populum suum regit, ducit, edocet. Quare post cladem v. 1-14 depictam promissio haec magnae est consolationis
22:21
v. 91. et Ànduam illum tunica tua et cingulo tuo confortabo eum et potestatem tuam dabo 4n manu eius et erit quasi. pater habitantibus Ierusalem et domui Iuda » ; — servus Domini appellatio est honorifica, prophetis indita, Davidi regi frequenter addita ; talis. utique aptus est et dignus qui sit in domo David primus rerum administrator, Vocatione facta ad eum quoque insignia muneris et ornamenta transferuntur, quae in eo magistratu tunica et balteo continebantur. Huius magistratus potestatem amplissimam fuisse et regiae fere proximam, elucet ex nomine ipso qnowon dominationem tuam qua voce regia potestas et principatus haud raro designatur, et elucet ex cura illa quam habiturus praedicitur de civibus lerusalem, de omni populo luda. Qua mente munus illud obeundum sit, appellatione patris et amplissime et brevissime statuitur. Indicatur vera potestas et amplum dominium, sed principatus clementia, providentia, cura, amore exercendus, « qui habeat populum non subiectum sibi quasi servum, sed amatorem sui quasi filium » (S. Hier.). De Eliacim vide 4 Reg. 18, 18 seq. Is. 36, 3 seq. 31, 2. Eum fuisse ex genere sacerdotali, ex eo concludunt, quia fere omnes qui Helciae nomine in s. literis recensentur, ex stirpe sacerdotali vel levitica originem ducunt (cf. 4 Reg. 22, 4. 4 Par. 6, 13. 45; 9, 41 ; 26, 11. 2 Par. 34, 9. Ier. 1, 1. Esdr. 7, 1. Neh.8, 4; 41, 11; 19, 1—. at nihil constat de genere aliorum qui Helciae nomine vocantur Ier. 99, 3. Baruch 1, 1. Dan. 13, 2). Praepositum super domum plenam habuisse administrationem regni secundo loco a rege sibi commissam, symbolo clavis declaratur ; vel si eam potestatis amplitudinem non ad omnes pertinere censueris sed peculiarem dignitatem in Eliacim hoc symbolo conferri existimaveris, haud improbabiliter dicere poteris, oraculo hoc illud prospici tempus quo Manasse rege in Babyloniam abducto rerum summa potestas atque administratio fuerit penes Eliacim (cf. Calm.) ;
22:22
v. 22 « et dabo clavem domus David super humerum eius, et aperiet et non erit qui claudat, et claudet et non erit:qui aperiat » ; — clavis symbolum est potestatis traditae quae quia tamquam onus et officium humeris incumbere concipitur, clavis super humerum dari dicitur ; vide similem locutionem ad 9, 6. Clavis autem traditione potestas declaratur etaperiendi domum et admittendi ad familiam vel excludendi domo clausa, designatur potestas et aditus ad ea quae in. domo sunt administranda et dispensanda et ita quidem ut is tamquam supremus oeconomus et domini vicem gerens statuat atque definiat neque quisquam contra eius administrationem et imperium quidquam valeat, sed quae ille vel dederit vel negaverit firma habeantur ac rata apud dominum. Haec est vis metaphorae : si ille aperit, nemo claudet etc. Hanc autem administrationem domus David esse et esse debere in bonum et utilitatem populi, ex nexu cum v. 24 elucet. Unde institutione Eliacim servi Dei facta aperte designatur fieri posse, ut quae bona pro populo Dei: reposita sunt ex promissione divina in domo David, ea et conserventur et populo distribuantur per eum qui non adipsam stirpem David pertineat. Quare reges e stirpe David admonentur cet edocentur, Deum quidem promissa maxima in domo David quasi in thesauro reposuisse, verum ea ita ad emolumentum reipublicae theocraticae derivari posse, ut reges ipsi davidici abiiciantur neque partem habeant in benedictione illa cum aliis communicanda. Ne igitur praerogativae generationis carnalis nimium - fidant ! Caveant sibi, ne impietate sua ipsi a theocratia excidant ; memores sint minarum quas olim Deus dederit : qui si inique aliquid gesserit, arguam eum in virga virorum (2 Reg. 7, 14), et in tanta potestatis amplitudine in Eliacim delata id cernant praeformari, posse Deum salvis promissis regnum et regiae potestatis administrationem ab iis qui sunt ex stirpe davidica auferre atque per alios populum regere theocraticum. Unde hoc quoque oraculo et dignitate in Eliacim collata ratio providentiae divinae illustratur, qua res disponi cernimus, ut quemadmodum divina promissa opere certissime complentur, ita tamen singuli sibj summopere cavere debeant, ne ipsi sua culpa ab illis excidant et abiiciantur. Ergo norma statuitur divina, qua gloriatio illa : filii Abraham sumus, funditus destruitur et illud potius exemplo praeformatur posse Deum ex lapidibus suscitare filios Abraham (cf. Matth. 3, 9). Sobna deiectus est propter insolentiam et superbiam, ruina urbis et est (v. 14) ; quae ut ex opposito illustrentur, in sola pietate esse conditionem firmam ac stabilem et divinae benedictionis abundantiam Deus praeclare effert ad servum suum Eliacim loquens
22:23
v. 93 « et figam illum paxillum in loco fideli et erit in solium gloriae domui patris eius » ; — ]oco firmo ac tuto infigitur paxillus, ut et ipse firmus consistat inconcussusque et ut quae inde pendeant vel suspendantur vel sustineantur (sive de paxillo intellexeris tabernaculum fulciente, sive de clavo parieti infixo !), aequali firmitate ac securitate donentur. Ad hanc stabilitatem imperturbatam quae iam est maxima pars felicitatis accedit. eximia quaedam gloria, qua ipse Eliacim insignis erit et quae in eius domum ac familiam pariter redundabit. Uti thronus arte praeclara factus et ornatus in domo regia inter supellectilem praecipuum locum occupat et admirationem habet, ita Eliacim in familia regia honore eximio fulgebit et per ipsum et propter ipsum tota eius familia. En quid Deus pietati promittat! Conciliatar splendor ipsi pio eiusque domui. Comparatio quidem « humilis pro nostris moribus est, familiari veterum Hebraeorum stilo nobilis, qua non raro sacri scriptores utuntur, ubi phrases nobiles res ipsa postulat : Esdr. 9, 8. Ez. 13. Zach. 10, 4 » (Calm.). Eum suis fulero esse futurum imagine paxilli firmi latius exposita declaratur
22:24
v. 24 « et suspendent super eum omnem gloriam domus patris eius, vasorum diversa genera, omne vas parvulum, a vasis craterarum usque ad. omne vas musicorum » ; — hebr. et suspendent ab eo omnem gloriam (omne pondus ?) domus patris eius, propagines ac posteritatem, omne vas parvum a vasis craterum usque ad vasa urceorum i. e. nobiliores atque ignobiliores eius familiae propagines, reliqui quoque ex populo sive sint plebeii sive primores, sed praesertim pauperes et infimo loco constituti apad ipsum invenient quo iuventur et firma felicitate constituantur. Omnium ordinum homines apud eum protectionem quaerent eique innitentur et ab eo habebunt gloriae ac pacis subsidia (cf. Sanct.). Notat ad hebr. Sanct. : « in voce hebr. aliquid est quod maiorem in modum commendat in subiectum populum sedulitatem, curam, amorem. Significat enim progeniem a parente propagatam aut propaginem e vite pullulantem aut quod alteri adhaeret tamquam ipsi cognatum, accommodate ad patris nomen quod a propheta datur Eliacim ; nam ut vitis propaginem et pater liberos, sic Eliacim sustentabit amplecteturque quos habebit subditos ». Ita ergo pro sua pietate omni populo Eliacim erit subsidio, fortitudini, gloriae ; non igitur in nobilitate stirpis, sed in mente vere pia et theocratica salutem esse repositam pro republica propheta . docet ; qui perituri sint, v. 9. 13. 14 declaratur; hic exhibetur, unde conditio firma sit petenda. A Pietati esse sua praemia, arrogantiam autem e loco et dignitate excidere quo magis et illustrius utriusque viri sorte et exemplo doceatur, vates concludit
22:25
v. 23 « in die illa, dicit Dominus exercituum, auferetur pazillus qui fixus fuerat in loco fideli et l'rangetur et cadet et peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est » ; —— ruinam Sobnae denuo commemorat ; nam ille demum, non Eliacim, auferetur quia Dominus locutus est i. e. ex decreto et iudicio Dei iam antea edito et promulgato. Vatem autem eandem imaginem quo modo usus erat ad Sobnae conditionem accommodare eo facilius explicatur, quia Sobna in eadem dignitate est constitutus ; magistratum gerebat Zn loco firmo (hebr.) scil. in domo David, cui thronus perpetuus est promissus, cui igitur servire non solum honorem affert, verum etiam firmam ac stabilem felicitatem. Unde Sobna potuit esse paxillus eadem ratione eodemque pro se aliisque emolumento, quo Eliacim fore dicitur. Sed illius paxilli prorsus alia sors eveniet ; quae diversitas cum in eiusdem rei metaphora depingatur quam maxime apta est qua mentes sensusque percellantur. Et haec ratio esse videtur, cur vates in eadem imagine sistens casum et ruinam Sobnae denuo explicite proferat. Cum vates paxilli imaginem, quam de Eliacim adhibuerat retineat, aliqui ctiam v. 95 ita interpretantur, ut eiusdem Eliacim ruinam futuram praedici affirment. [ta iam Euseb. Chald. et ex recentioribus Drechsl. Hitz. Del. Naeg. Loch, Schegg, ltohl. Troch. Immo aliqui iam in v. 24 contineri volunt vituperium Eliacim, qui suis cognatis modo indebito faverit eosque quamvis indignos ad honores et dignitates promoverit (cf. Dei.). Verum hoc difficillime cum laude Eliacim tributa conciliari potest. Cum enim in v. 20 pietas eius commendetur et in v. 21 eius in omnes benignitas ac cura sedula et paterna, non intelligitur, quomodo subito ea in illo reprehendi censenda sint quae sine laesione pietatis et iustitiae a nullo fieri possunt. Pietas cius ratio est, cur vocetur a Deo; eum ab ea deficere non indicatur, ergo non licet supponere. Deus dicitur eum figere, eum stabili modo collocare ; ergo prorsus improbabile est eodem loco a propheta dici eum iri fractum. Sobna reiicitur propter arrogantiam, propter pietatem eligitur Eliacim ; cur.idem Eliacim etiam statim reiiciendus sit, nulla affertur ratio; nam quod munere paxilli fungatur, non potest ei vituperio verti, quia a Deo fixus est tamquam paxillus ; ergo id praestat, propter quod assumptus est ; quomodo autem id exhibiturus sit, in v. 91 dictum est nec licet supponere, eum contrarium esse factarum. Neque scio an unquam unus idemque interitus et impio praedicatur et ei qui eodem loco ut pius commendatus sit. Id certe a more prophetarum longissime abest. Unde alii rem ita temperant, ut solum minas proferri velint in Eliaeim, ne suis nimium favens ruinam sibi attrahat (cf. Naeg.). Sed haec explicatio cum a verbis nimis recedat arbitraria est; planum est enim in v. 19. 90. 95 eodem prorsus modo praedictionem enuntiari; immo cum in v. 25 duplici assertione praedietio referatur ad verbum Domini quod nunc fiat et quod iam factum sit, oraculum non potest concipi eo modo quo vult JVaeg. Adde quod supra iam monui, aperte dici Dominum iam antea illam ruinam annuntiasse, id quod ad Eliacim nullo modo referri potest, optime autem et unice ad Sobnam aecommodatur, cuius ruina revera iam praedicta est. Is enim v. 25 dicitur cadere, cuius ruina iam annuntiata est et quia iam annuntiata est; igitur quaero : quis est ille ? et ex oraculi verbis aliter respondere non poteris nisi unius Sobnae ruinam esse in antecedentibus declaratam. S. Hier. Thom. Osor. Net. incommoda huius interpretationis partim evitant, cum non de ruina Eliacim ipsius, verum de muneris cessatione quae tempore captivitatis futura sit ullimum versum explicent. Sed ne haec quidem expositio verbis oraculi commendatur. Nam non munus, sed is qui munus gerit, paxillo comparatur v. 23; quare arbitrarium est, in v. 25 paxillum de munere solo explicare; neque intelligitur, ubi hoc loco apud Isaiam illa cessatio iam sit praedicta, ità ut vates subito ad illam possit provocare. ; Quare cum plerisque interpretibus versus 25 de Sobna explicari debet. [ta v. acceperunt S. Ephr. Cyr. Theod. Lyranus, Vat. Sanct. For. Sasb. Mald. Sa, Malv. Lap. Men. Tir. Gord. Calm. Chardin, Martini ; ita Iarchi, Kimchi quos refert et sequitur Ros., Dauer, Ges. Lowth, Umbreit, Doederlein. Isaiam autem in fine oraculi rei summam iterato paucis complexam referre saepius adverti potest ; vide 19, 22; 91, 16. Nostro autem loco id fieri eo probabilius est, quia eadem formula in illa die et electio Eliacim indicatur et v. 95 reiectio illius de quo in v. 25 sermo fit; sed cum eadem formula unius Eliacim et electio et reiectio enuntiari censenda non sit, de illius reiectione sermo erit de quo in antecedentibus iam dictum est; insuper adverte ipsi Sobnae annuntiari electionem Eliacim v. 21; unde ad minarum pondus prorsus aptum est, ut eidem postquam ei ostensum est Eliacim mente theocratica officio suo esse functurum, oraculi summa et minae denuo in modum quasi sieilli appositi repetantur et inculcentur. Ita scil. oraculum ad id revertitur, unde initium est captum, et uti prior pars in v. 14 redit ad argumentum in v. 1 propositum, ita altera haec pars ad suum quoque initium reflectitur. Anc. — Calamitatem Tyri ita ad vivum describit vates, ut et iis qui procul absunt et iis qui ipsa in urbe incolunt lamentationem praecipiat commemorata antiqua gloria et divitiarum copia ; verum cum hisce omnibus urbs iam ignominiose sit spoliata, et extranei et indigenae iuremerito in lamenta prorumpunt et Tyrii sedibus pulsi in peregrinas regiones abire coguntur (23, 1-7). Tantam autem rerum secundarum eversionem et ruinam adeo pro pristina gloria et pompa inex- spectatam effecit rerum omnium moderator Dominus ; ille suis mandavit exercitibus, ut potentiam et pompam Tyri deiicerent et longe eos abigerent, ille mittit Chaldaeos qui ruinam et castigationem Tyriis afferant (23, 8-14). Verum post annos septuaginta Tyrus ad conditionem commercio florentem redibit in eaque prospere aget, si tamen negotiationes opesque Domino sacraverit (23, 15-18). Ut iudicium Dei universale ad vivum proponatur, postquam vates iis qui sunt procul positi ad septemtrionem et meridiem versus, iis quoque qui in vicinitate incolunt punitionem Dei denuntiavit, iam nihil aliud restat, nisi ut Tyriis qui ad occidentem late in mare et insulas dominantur eadem qua reliquis norma divinum in omnem superbiam et fastum decretum | innotescat. Phoenices autem eo potiore iure inter eos connumerandi sunt qui ut Dei regnum consistat deiiciantur oporteat, quia luxuria, idololatria impudentissima, immensa divitiarum et voluptatum cupiditate et studiis suis atque negotiis in una opum acquisitione haerentibus non minus exstiterunt inimici regni Dei quam armis bellicis Assyrii, Aegyptii, Babylonii ; immo eo magis perniciosos sese praestiterunt, quo maiore vl et fallacia voluptates blandae et rerum terrenarum illecebrae sese animis insinuant captosque servitute turpi simul ac dulci constringunt atque a rebus divinis omnino ac perpetuo avertunt. Unde ne quid desit in hac prostratione omnium inimicorum Dei, Phoenices nécessario erant commemorandi, qui artium ac voluptatum et divitiarum illecebris genus humanum eximio modo corrumpere satagebant. Id sacer vates iam innuit et praeformavit 9, 16, cum postquam apparatui bellico interitum denuntiavit, etiam diem Domini futurum esse praediceret « super omnes naves Tharsis et super omne quod visu pulchrum est ».
22:6
… Isaia, Geremia, Ezechiele, fanno sentire la loro voce contro l'E., come contro tutte le altre regioni allora in auge (cf. Is. 11, 11; 21, 2; 22, 6; Ier. 25, 25; 49, 34 agg.; Ex. 32, 24). Qualche anno prima dell'annientamento di E. il profeta Geremia lo annunzia (Ier. 49, 34-39); predice infine il ritorno dei prigionieri elamiti …
22:8
… in 3 file di 15 colonne ciascuna (I Reg. 7, 2-5). Nella parte superiore sulle navate laterali, vi erano delle camere destinate forse al deposito di armi mentre nelle pareti più alte della navata centrale vi erano forse le finestre (I Reg. 10, 17; Is. 22, 8).
ISAIA (EBR. JĒŠA-JĀH[Ā] «SALUTE [È] JAHWEH», SETTANTA 'HOZĪZ)
Gerusalemme era a quest'epoca una bella città, con servizi pubblici perfezionati (Is. 7, 3; 22, 8-11; ecc.), grandi palazzi e molto traffico, sempre oggetto di preoccupazione da parte dei re per la sua difesa (Is. 22, 8; ecc.). …
22:12
SOBNA (EBR. ŠEBHNĀ', SETTANTA ΣΌΦΥΖΕ)
… Perciò Isaia ca. l'a. 701 l'affrontò predicendogli la rimozione dal posto e che « ruzzolerà come una palla fino ad una vasta pianura (Egitto, Assiria?), dove morrà inonorato ». Gli succederà Eliacim (Is. 22, 12-25).
22:13
… Theol., 1ᵃ-2ᵃᵉ, q. 34, a. 4; e qq. 31-35). Anche la S. Scrittura condanna apertamente questa teoria (Sap. 2, 1-9; Is. 22, 13; 56, 10 sgg.; I Cor. 15, 32; Lc. 12, 15-21; 16, 19 sgg.).
22:14
… 1, 1; 3, 5; 6, 1; Nah. 1, 12; Soph. 1, 1; Agg. 1, 1; 2, 1, 11, 21; Zach. 1, 1; 7, 1 sgg.) ciò che ha scritto; riferisce visioni, rivelazioni o sogni soprannaturali (Num. 12, 6 sgg.; Is. 6, 20; Ier. 1, 11-16; Ez. 4, 1-5, 4; Ier. 4, 20 sgg.; Is. 5, 9; 22, 14; Ez. 9, 1; Ier. 20, 7-12; 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; …
22:15
ISAIA (EBR. JĒŠA-JĀH[Ā] «SALUTE [È] JAHWEH», SETTANTA 'HOZĪZ)
… Figlio di Amos (da non confondere con il profeta omonimo), nacque con tutta probabilità a Gerusalemme, che fu il teatro della sua attività (Is. 7, 3 sgg.; 8, 2; 22, 15 sgg.; 37, 2 sgg.). …
SOBNA (EBR. ŠEBHNĀ', SETTANTA ΣΌΦΥΖΕ)
… Molti identificano i due S. Nella retrocessione a segretario si sarebbe adempiuto Is. 22, 15-25. Però sembra più probabile distinguerli per l'ufficio diverso e perché Ezechia non avrebbe mantenuto ad un posto sì alto chi era l'onta della sua casa. …
22:20
ELIACIM. - Figlio di Helcia, eletto da Dio al posto dell'empio e superbo Sobna, secondo Is. 22, 20-25. Servo fedele di Jahweh, è degno di fungere da maggiordomo o primo ministro nella casa di David, sotto il re Ezechia. …
22:21
… (Gen. 10, 21; 17, 5; 19, 37; 36, 9, 43), iniziatore d'un mestiere o arte (Gen. 4, 20 sg.). 3) Crestore (Iob 38, 28; cf. Jer. 2, 27), quindi Dio (Deut. 32, 6; Is. 63, 16; Eccli. 51, 10). 4) Benefattore (Iob 29, 16), chi prende cura di altri (Is. 9, 5; 22, 21). 5) Maestro ('a. è titolo onorifico, dato ai sacerdoti e ai profeti anche dai re: II Reg. 6, 21; 8, 9; 13, 14; Iudc. 17, 10; 18, 19), come nel titolo del trattato Aboth (v.); onde …
22:22
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
… Chiave infatti nella S. Scrittura è sinonimo d'autorità (cf. Is. 22, 22: «et dabo clavem domus David super humerum eius»; Apoc. 1, 7 sgg.; 3, 7; 9, 1; 20, 1; la eccezione solo Lc. 11, 52: «clavis scientiae»). …
22:23
… Con immagine rispondente ai costumi d'Oriente, Dio dice di lui: «lo conficherò qual cavicchio in luogo saldo, ch'ei sia trono di gloria alla casa del padre suo» (Is. 22, 23). II Reg., 18, 18 lo presenta qual primo ministro del re Ezechia.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.