Geremia
Prophetia JeremiæIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
La tradizione giudaico-cristiana riconosce G. quale autore del libro che porta il suo nome. L'opera di G. «non è un libro nel senso ordinario della parola... Si chiama oggi «libro» per convenzione pratica, ma esattamente bisognerebbe chiamarlo «raccolta di scritti»» (G. Ricciotti [v. bibl.], p. 39).
Per tale motivo è difficile dare un breve sommario del libro di G. Generalmente, oltre un prologo (cap. 1), si distinguono cinque parti: 1) 2, 1-20, 18: oracoli contro Giuda pronunciati fra l'anno 13° di Iosia (626) e l'anno 4° di Ioakim (605); 2) 21, 1-29, 32: oracoli sulla fine disastrosa di Gerusalemme e di Giuda; 3) 30, 1-33, 26: la restaurazione futura di Israele; l'epoca messianica; 4) 34, 1-45, 5: narrazione storico-biografica dell'assedio di Gerusalemme, della sua caduta, dell'azione svolta da G. in Palestina e quindi in Egitto fra il gruppo dei fuggiuschi dopo l'assassinio di Godolia; 5) 46, 1-51, 64: oracoli contro le nazioni (Egitto, Filistea, Moab, Ammon, Edom, Damasco, Cedar ed altri regni arabi, Elam, Babilonia); infine un epilogo storico (cap. 52) sulla presa di Gerusalemme e le varie deportazioni eseguite dai Babilonesi. …
Haydock
Jeremias was a priest, a native of Anathoth, a priestly city, in the tribe of Benjamin, and was sanctified from his mother's womb to be a prophet of God; which office he began to execute when he was yet a child in age. He was in his whole life, according to the signification of his name, great before the Lord, and a special figure of Jesus Christ, in the persecutions he underwent for discharging his duty, in his charity for his persecutors, and in the violent death he suffered at their hands; it being an ancient tradition of the Hebrews, that he was stoned to death by the remnant of the Jews who had retired into Egypt, (Challoner) at Taphnes. His style is plaintive, (Worthington) like that of Simonides, (Calmet) and not so noble as that of Isaias and Osee. (St. Jerome) --- He was the prophet of the Gentiles, as well as of the Jews, predicting many things which befell both, and particularly the liberation of the latter, the year of the world 3485, after the seventy years' captivity, dating from the year of the world 3415, (Calmet) or 3398, the 4th of Joakim. (Usher) (chap. 25.) (Haydock) --- He began to prophesy when he was very young, the year of the world 3375, in the 13th year of Josias, (Calmet) before that prince had brought his reformation to any great perfection. (Haydock)
Douay 1582/1609
IEREMIE the sonne of Helcias, Priest and Prophete, being sanctified The summe of Ieremies life. in his mothers wombe, begane to prophecie as yet a childe, in Iuda; in the thirtenth yeare of the reigne of king Iosias; continued the rest of his time, which was nintene yeares more; and the eleuen yeares of Ioakim 4. Reg. 23. 24. (wherin are counted the three monethes of Ioachaz, and other three of Iechonias, otherwise called Ioachin) and eleuen yeares of Sedecias; in al fourtie one yeares; before he went into Aegypt. Where he also prophecied, •ha. 44. v. 8. and finally was stoned to death by the people, in the citie of Taphnis. His He wrote two Bookes & one Epistle. The contents of his bookes. whole worke conteyneth two distinct Bookes, besides an Epistle, which foloweth after the Prophecie of Baruch. The former booke is called his Prophecie, the other his Lamentations. S. Ierom comprehendeth the summe of al briefly, saying: Ieremie connecteth a nuttie (or watching) rodde, Epist. ad Paulin. and a potte boyling hote, from the face of the north, the leopard spoyled of his coloures; and the fourefold Alphabet in diuers meeters. Signifiing, that God wil correct his people with a rodde, in his hote furie, from the north, to witte, by the king of Babylon, for their pertinacitie in sundrie kindes of sinnes. Al which the Prophet lamenteth with his doleful verse of diuers meeter. The Prophecie may be diuided into fiue partes. His propheci⸢e⸣ diuided into fiue partes. First he sheweth the conditions and qualities of himselfe, with the maner eb. 1. of his mission: then Gods great clemencie in recalling the people from sinne, denouncing dangers imminent for their obstinacie: in the twelue first chapters. Secondly, in the eight chapters folowing by diuers Metaphorical, and 13. other figuratiue descriptions, he declareth the ingratitude, & other sinnes of the people, threatning punishment, for which they persecute him. Thirdly, 21. in other eight chapters, he reprehendeth the inhabitantes of Ierusalem, especially the King, euil Priestes, and falseprophetes, some being already caried into captiuitie: for which free preaching, he is againe persecuted. Fourtly 29. in the next eleuen chapters, he mixteth consolations & threates, especially the destruction of Ierusalem, captiuitie of king and people, and their release after seuentie yeares. Fiftly in the other thirtene chapters, he prophecieth the destruction 40. of the Iewes, that goe into Aegypt: and of sundrie nations for their idolatrie, and for their crueltie against the Iewes. In euerie part interposeth manie prophecies of Christ, and his Church: besides the mystycal sense included in the historical.
Cornely
CAPUT III. DE IEREMIAE LIBRIS ET DE PROPHETIA BARUCH 54 paragrafi
260. — Versus finem regni Manasse natus est propheta ille, qui continua sua atque fortissima lucta contra regum, sacerdotum, populi impietatem multisque, quas in munere suo obeundo perpessus est, persecutionibus prae reliquis excelluit!, neque tamen interitum regni luda impedire aut retardare, sed plangere tantum potuit: nomine quippe suo Jeremiae (« Deus proiiciet » sc. populum suum?) infelicem contribulium suorum sortem iam praesagivisse creditur ?. Patria ei fuit Anathoth, quae civitas tertio a Ierosolymis milliario in tribu Beniamin sita a Iosue filiis Aaron erat attributa et a posteris Itrhamar habitabatur?. Quare recte sentire arbitramur eos, qui contra Clementis Alex. aliorumque sententiam tenent, prophetae patrem Helciam, unum « de sacerdotibus, qui fuerunt in Anathoth in tribu Beniamin » (Ier. 1,1) alium fuisse atque Helciam summum sacerdotem, qui a. 18. losiae librum Legis a Moyse conscriptum in templo invenit; summi enim sacerdotes ex posteris Eleazari erant et lerosolymis habitabant *. Ante nativitatem suam iam sanctificatus et ad munus propheticum electus (ler. 1,5) viginti circiter annos natus munus suum obire iussus est a. 13. losiae*. Quod non nisi aliquantulum reluctans iuvenis divinae vocationi paruerit, mirum non est, si quae fuerit temporum illorum ratio consideratur.
Ezechiae, Isaiae amico, in throno davidico successerat filius Manasses, qui avi sui Achaz vesligia secutus inter omnes reges luda impiissimus longo regni sui tempore (696. -641.) flagitiis suis, quibus vel Apsos Chanaanitas superavit (& Reg. 21,11), interitum regni acceleravit. Neque enim excelsa tantum ab Ezechia destructa restituit aut aras Baal et idolum Astartae erexit, sicut Achab impius rex Israel , sed etiam « in duobus atriis templi Domini exstruxit altaria omni militiae coeli, in ipso templo idolum posuit, filium suum per ignem Moloch sacrificavit, observavit somnia, auguria sectatus est, maleficis artibus inservivit, magosque et incantatores secum habuit » (& Reg. 21,9 sqq.; 2 Paral. 33,3 sqq.) , uno verbo cultum veri Dei abstulit idololatriamque chanaaniticam invexit. Populus autem, qui sub avo eius Achaz idololatriae iam deditus erat, Ezechiae conatibus, id quod ex Isaiae Michaeaeque vaticiniis satis elucet, ad Dominum Deum suum non erat reductus; quamquam externus cultus a Lege praescriptus tempore Ezechiae floruerat, animi non erant mutati et idolis in occulto sacrificatum erat; quare facile intelligitur, quomodo Manasses Iudam et habitatores lerusalem seducere potuerit, ut eodem modo, quo ipse, facerent malum super omnes gentes, quas subverterat Dominus a facie filiorum Israel (2 Paral. 33,9). Frustra Deus eos tradidit in manus Assyriorum ; Manasses quidem captivus in Babyloniam abductus egit poenitentiam, at lerosolyma reversus, licet templum iterum aperiret cultumque legitimum restitueret, populum tamen ab idololatria plene revocare non potuit. Filium enim et successorem eius Amon (641.- 639.) videmus « cunctis idolis, quae Manasses fabricatus erat, immolare et servire et multo maiora delinquere » (2 Para/. 33,92 sq.; & Reg. 91, 20 sqq.). Quam ob causam minatus est Deus : « Ecce ego inducam mala super lerusalem et Iudam, ut quicunque audierit, tinniant ambae aures eius, et extendam super lerusalem funiculum Samariae et pondus domus Achab, et delebo lerusalem , sicut quis abstergit scutellam, abstergit et invertit eam » (4 Reg. 21,12 sq.). Qui tristis et perversus rerum status etiam primis Josiae (639.-608.) annis perduravit. Octo enim dumtaxat annos natus patri suo successit neque quidquam a puero, qui in idololatria enutritus erat, potuisse mutari evidens est ; sed « 8. regni anno, quum adhuc puer (sedecim annorum) esset, coepit quaerere Deum patris sui David et 19. regni anno mundavit Iudam et lerusalem ab excelsis et statuis Astartae simulacrisque et sculptilibus » (2 Paral. 35,3).
: leremias igitur, qui anno insequente (13. losiae) ad propheticum munus vocatus est, toto adolescentiae suae tempore effrenatam idololatriam, cui integer populus erat deditus, semper prae oculis habuerat; facile ergo iuventutem infirmitatemque excusare potuit, ut gravissimae et difficillimae vocationi sese subtraheret (Jer. 1,6); num iuvenis toti populo resistere eumque ad verum Deum revocare potuit? At quamprimum divini auxilii promissionem accepit, alacer sese subiecit, atque ab eo tempore « constitutus, ut evelleret et destrueret et dispergeret et dissiparet, sed etiam ut aedificaret et plantaret » (1,10), usque ad urbis destructionem nullis periculis perterritus neque persecutionibus tormentisque fractus munus suum fidelissime implevit. Verbum Dei nunc scriptis epistolis aut libris (29,1 sqq.; 36,2 sqq. 32 Bar. 6) nunc exhibitis signis symbolicis (18,1 sqq.; 19,1 sqq.; 27,2) annuntians, plerumque autem viva voce illud praedicans aut in templo (7,2; 26,1), aut in domo regia (22,1; 37,17), aut in portis urbis (17.
9), aut in domibus privatis (18,1; 19,1), aut in carcere (32,2) per quadraginta annos (1,3) fuit « civitas munita et columna ferrea et murus aereus toti terrae : regibus Iuda et principibus eius et sacerdotibus et populo universo » (1,18). Neque post urbis templique destructionem, quam Threnis suis planxití, populum reliquit. Apud pauperes, quos Chaldaei in terra devastata reliquerant, remanens (40,1-6), ut eos consolaretur et confortaret, frustra eos a fuga in Aegyptum avertere conatus est (40,7 -42,92) ; fugientes autem in Aegyptum sequi coactus (&3,1-'7) etiam in terra aliena muneri suo non defuit. Neque enim ipsa clade chaldaica Iudaei ad meliorem frugem erant reducti; sed novo cum ardore antiquae se dederunt idololatriae, quare novis poenis praedictis propheta eos emendare studuit (&43,8-44,30).
Vaticinia haec paucis annis post urbis destructionem pronuntiata prophetici eius muneris.ultima sunt documenta; ubi et quando mortuus sit, non constat. Secundum Tertullianum, S. Hieronymum, Ps. Epiphantum , S. Isidorum Hisp., quos sequuntur multi, Taphnis in Aegypto a contribulibus suis, quia illis totique Aegypto novam cladem per Nabuchodonosor inferendam praedixerat, lapidibus obrutus vitam finivit; secundum iudaicam quandam traditionem una cum Baruch, fideli suo ministro, a Nabuchodonosor, qui 27. regni sui anno Aegyptum expugnavit, in Babyloniam abductus ibique mortuus est ?. Quidquid de his traditionibus est, veri similius esse arbitramur prophetam usque ad medium circiter exsilium, i. e. usque ad regnum Evilmerodach (562. -560.), vitam protraxisse; cur enim ultimum libri caput aut ultimi versus ei abiudicentur, sufficiens non affertur ratio. . Praeter vaticiniorum suorum collectionem nobis reliquit Threnos de templi et urbis excidio epistolamque, qua Iudaeos in Babyloniam abducendos contra idololatriae periculum praemunivit quaeque hodie est caput 6. libri Baruch. Eum duos posteriores Regum libros scripsisse probabilis tenet sententia (99. tom. 1. p. 293 sqq.); demum de morte losiae quoque composuit Threnos (2 Para/. 35, 25), qui interierunt; de psalmis, qui ei attribuuntur, supra (188 p. 105) diximus.
abire « in Anathoth ad agrum suum »; Ieremiae quoque familia ibi possedit agrum (Ier. 32,6 sqq.). De situ civitatis cfr S. Hier. In lerem. 1,1 (M. 21,708), Fl. Ioseph. Antiq. X. 10; hodie vocatur Anáta estque viculus, uti iam S. Hieronymi aetate, qui « simplicitas eloquii, inquit, Ieremiae a loco in quo natus est, accidit. Fuit enim Anathothites, qui est usque hodie viculus » (In Ierem. Pract.)
$. S. Hieron. In Ierem. 1,1 censet « Ieremiam, quum adhuc puer esset, prophetare incepisse »; id autem immerito colligit ex prophetae verbis : Y2iN DR (1,6.); nam Salomon, postquam circiter decem octo annos natus thronum ascendit, sesc vocat Yep "91 (S. Hier. « parvulum puerum » 3 Reg. 3,7) et a Davide vocatur
1 02 (S. Hier. iterum : « puer parvulus » 1 Paral. 22,5); Ioseph quoque paullo antequam toti Aegypto praepositus est, vocatur 123 (Gen. 41,12).
261. — Paullo postquam losias cultum legitimum restituere coepisset, leremiam propheticum munus suscepisse diximus; quo quomodo sit functus, brevi ultimorum regum luda historia narrata accuratius ostendere non est inutile. In ipsa sua vocatione symbolo ollae super igne aestuantis edoctus erat, ab aquilone imminere populo periculum venturasque esse gentes, quae divinum iudicium de idololatria populi Iuda exsecutioni mandarent (1,13 sqq.). Manasse abominationes tantae fuerant, ut poenae averti non amplius possent (15,1-4); pro sua tamen misericordia Deus, ut quam plurimos salvaret, antea populo suo pium regem losiam suscitavit et magnum prophetam Ieremiam; prior restituto cultu, destructis omnibus excelsis idolorumque altaribus deletis peccandi occasionem a populi conspectu removit, alter ferventibus suis concionibus reformationem populi studiose fovit. Num propheta primis annis in sola patria munere sit functus, id quod nonnulli ex Anathothitarum persecutionibus, de quibus conqueritur (11,21 sqq.), non sine probabilitatis specie colligunt, an statim post vocationem Ierosolymis praedicare coeperit, ignoramus; id tamen videtur esse certum, eum ante 18. losiae annum Ierosolymis parem fuisse cognitum. Legatos enim de libro Legis reperto interrogaturos rex non ad Ieremiam misit aut ad Sophoniam, qui eodem circiter tempore vixit, sed ad Holdam. :»prophetidem (& Reg. 22,11-920). Quanta cum diligentia losias foedus, quod Legis repertae occasione una cum toto populo renovavit, et i ipse servaverit et a populo servandum curaverit, fuse narratur a sacris scriptoribus!; quomodo autem Ieremias regem adiuverit, docent vi-' ginti priora capita libri eius, quibus continetur summa eorum, quae ultimis losiae annis praedicavit; docent quoque persecutiones, quas illo iam tempore quum in patria sua (er. 11,91 sqq.) tum ab ipsis suis consanguineis (12,6) perpessus est. Tam altas enim radices egerat idololatria, ut nec regis nec prophetae auctoritate evelli possent. Frustra excelsa et idola erant destructa ; neque enim « cireumcidi Domino nec auferre praeputia cordium suorum » volebant filii Israel (4,4), sed templo Domini confisi omnibus vitiis sese dederunt (7,3 sqq.). Quocirca etiam publica idololatria statim revixit, quando losias in infelici suo bello contra Aegyptios prope Mageddo devictus et occisus est (& Reg. 23,99 sq.; 2 Paral. 35,20 sqq.). Nam secundus eius filius Ioachaz, quem populus sibi ipse regem constituit, « fecit malum coram Domino » avorum suorum exempla secutus (& Reg. 93,32.). Post tres quidem menses a Nechao iam throno privatus et vinctus in Aegyptum abductus est?, sed res in meliorem statum non sunt mutatae. Fratrem enim eius natu maiorem Eliacim, quem populus antea respuerat, Pharao constituit regem vertitque nomen eius Joakim. Undecim annis, quibus regnavit (608.- 597.) « malum fecit coram Domino iuxta omnia quae fecerant patres eius », populo vix minus odiosus quam Deo. Ut tributum a Nechao impositum solveret , subditis magna onera imposuit (& Reg. 23,33. 35), maioraque, ut magnifica sibi palatia exstrueret; « oculi enim eius et cor erant ad avaritiam et ad sanguinem innocentium effundendum et ad violentiam et oppressionem exercendam » (Ier. 22,13). Una cum Ieremia alii prophetae, inter quos Urias filius Semei de Cariathiarim, regem et populum ad sinceram conversionem , nisi interitum regni accelerare vellent, fortiter exhortati sunt; at Ieremias a sacerdotibus et pseudoprophetis et toto populo ad mortem postulatus solo magnatum favore sententiam capitis effugit, Uriam vero Ioakim. ad se adduci iussit « et percussit eum gladio et proiecit cadaver eius in sepulcris vulgi ignobilis » (26,1-24). Maturum igitur interitui fuit regnum, neque longe abfuit flagellum a Deo paratum. Assyria, qua olim usus erat Dominus ad populum suum puniendum et regnum Israel destruendum, propter superbiam suam reiecta interierat, sicut prophetae praedixerant (Is. 10,5 sqq. etc.) ; eius in locum successerat regnum Chaldaeorum. Eo autem tempore, quo Chaldaei in debellanda Assyria occupati erant, Aegyptii Asiam cis Euphratem sitam sibi subiecerant; quare vixdum Ninive capta Nabuchodonosor, quem pater eius Nabopalasar regni sui socium fecerat, exercitum contra Aegyptios duxit regemque Nechao a. 4. regis Ioakim (a. 605.) prope Charcamis devicit (erem. 46,2) rapidoque cursu Syriam et Palaestinam occupavit. lerusalem quoque cepit, Ioakim tributarium fecit, iuvenes nobiles multos, inter quos Daniel, in Babyloniam abduxit asportavitque partem vasorum domus Dei et posuit ea in domo thesauri Dei sui?. Ab hoc anno incipiunt septuaginta captivitatis anni, quos leremias a. &. Iloakim brevi ante Nabuchodonosoris victoriam clare praedixerat : « et erit universa terra haec in solitudinem et in stuporem et servient omnes gentes istae regi Babylonis septuaginta annis » (25,1. 8-11). At prima hac clade non correctus est rex; insequente enim anno (a. 5. loakim), quum Ieremias iussus a Deo valicinia ministro suo Baruch dictasset, rex volumen sibi afferri iussit et combussit, prophetam ad mortem quaesivit, abscondit autem eum Dominus; ad maiores ergo poenas deveniendum erat, quas propheta praedixit (36,9-31). Tribus annis Ioakim mansit servus Chaldaeorum, deinde rebellavit; sed Nabuchodonosor, qui eo tempore in interiore Asia occupatus erat, contra eum misit turbas vicinarum gentium , quae terram devastabant; loakim ipse autem in hoc bello secundum prophetae praedictionem (22,18 sqq.; 36,30) ignobili morte occubuit. Filius eius et successor Joachin (lechonias) patri in omnibus similis tribus tantum mensibus regnavit; praedixerat enim Deus : « dabo tein manu quaerentium animam tuam et in manu quorum tu formidas faciem, et in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. Et mittam te et matrem tuam in terram alienam ibique moriemini, et in terram, ad quam levant animam suam ut revertantur illuc, non revertentur... Scribe istum virum sterilem; nec enim erit de semine eius, qui sedeat super solium David et potestatem habeat ultra in Iuda » (22,94 -30). Revera Nabuchodonosor, quum interioris Asiae res composuisset, duces cum exercitu miserat, qui regnum Iuda propter rebellionem Ioakim punirent ; obsederunt civitatem sanctam , quando Nabuchodonosor advenit et lechonias, ut maiorem cladem ase averteret, cum matre sua et principibus regi sese ipse dedit. Cum omnibus principibus et ducibus et robore populi translatus est in Babyloniam, nihilque relictum est exceptis pauperibus terrae (& Reg. 25,10 sqq.), quibus Nabuchodonosor tamquam novum regem praefecit lechoniae patruum Mathaniam, tertium losiae filium, cui nomen imposuit Sedeciam.
Undecim annis regnavit Sedecias (597.-586.) et fecit malum coram Domino iuxta omnia, quae fecerat Ioakim (& Reg. 25,19). « Sicut ficus pessimae, quae comedi non possunt eo quod sint malae, ita Sedecias rex Iuda et principes eius et reliqui de lerusalem erant, qui remanserant in urbe « (ler. 25,8); « principes sacerdotum et populus praevaricati sunt iuxta abominationes gentium et polluerunt domum Domini », (2 Par. 36,18; cfr Ezech. 8,2-18), atque summa invaluit in iure dicendo negligentia et iniustitia (erem. 91,11 sq.) ; rex vero de iugo Chaldaeorum excutiendo quam de idololatria reprimenda et de moribus populi reformandis cum magnatibus deliberare maluit. Imbecillo enim erat ingenio consiliaque semper mutavit. lam in principio regni, quum Nabuchodonosor, ut videtur, Aelamitis subiiciendis distineretur (49,35 sq.) cum legatis vicinarum gentium de repellendis Chaldaeis consilium inierat a pseudoprophetis seductus, licet Ieremias voluntatem Dei esse asseruisset, ut Iudaei sub Chaldaeorum dominio quieti remanerent (27,1 sqq.)*; nulla autem spe felicis exitus affulgente, Sedecias per legatos iram Nabuchodonosor placare conatus erat(28,1 sqq.). Quin etiam a. 4. regni, quum novi rebellionis conatus per pseudoprophetam Hananiam provocati essent (28,1-17), rex ipse Babylonem proficisci debuit (51,59). At occaecati divinae voluntati acquiescere nolentes aperta tandem rebellione finem regni destructionemque civitatis accelerarunt. Aegyptiorum auxilio fretus a. 8. vel 9. regni sui Sedecias fregit pactum, quod iureiurando confirmaverat (EzecA. 171,15 sqq.; cfr 2 Paral. 36,13) et & Nabuchodonosor defecit. Qui statim profectus in Reblatha ad Orontem consedit (& Reg. 25,6), ut contra regem Iuda eiusque socios bellum administraret. Contra Ierusalem misit praecipuos suos duces, qui reliquis civitatibus occupatis mense 10. a. 9. Sedeciae urbem sanctam obsederunt (Jer. 39,1). Duobus annis duravit obsessio; sollemni legatione rex prophetam rogavit, ut apud Deum pro populo intercederet (21,1), quin etiam ut Dominum sibi propitium redderet, cum toto populo voto sese obstrinxit ad dimittendos omnes servos Hebraeos, quos contra Legem detinebant (34,8 sqq.). leremias vero certam fore urbis expugnationem semper praedixit deditionemque et fugam velut unicum salutis remedium suasit (21,3 sqq.; 32,3 sqq.; 35,9 Sqq. etc.), neque sententiam mutavit, quando Aegyptiorum exercitu Chaldaei a&b urbe obsessa ad tempus recedere sunt coacti (37,5 sqq.). Revera Aegyptii re infecta in terram suam reversi sunt, et Chaldaei interruptam obsessionem receperunt. Interea prophetae inimici eum ad Chaldaeos fugere voluisse praetexuerant durissimumque in carcerem iniecerant; ex quo a Sedecia liberatus in atrio carceris custoditus est (31,10-20), donec iterum a principibus ad mortem postulatus permittente Sedecia in lacum, « in quo non erat aqua sed lutum » demissus ;est, ut fame periret. At etiam ex hoc periculo Deus eum liberavit per Abdemelech Aethiopem, qui precibus suis a rege obtinuit, ut denuo in vestibulo carceris propheta detineretur (38,1- 13). Ibi permansit, 'usque dum post urbis expugnationem iussu Nabuchodonosoris liber abire permissus est. Mense &. a. 11. Sedeciae dirupta est civitas et pars eius occupata; Sedecias fugit, sed in deserto lericho captus et Reblatham ad Nabuchodonosor adductus coram se filios suos occidi vidit; deinde oculis effossis vinctus catenis abductus est in Babyloniam, ubi in carcere mortuus est (52,6- 11 cfr & Reg. 25,5 sqq.). Ultimus fuit rex Iuda; mense enim 5. eiusdem anni Nabuzardan, princeps exercitus chaldaici, « succendit domum Domini et domum regis et domos lerusalem omnemque domum combussit igne; et muros lerusalem in circuitu destruxit exercitus Chaldaeorum » (& Reg. 25,8 sqq.). Soli pauperes relicti sunt in Palaestina, quibus praefectus est Godolias, filius Ahicam; Ieremias autem habitavit cum eo in medio populi, qui relictus fuerat (erem. &0,1 sq.), usque dum Godolia occiso cum reliquiis in Aegyptum transmigrare coactus est (er. &2. &3.).
kim, Sedecias, Sellum; primogenitus Iohanan iuvenis mortuus esse videtur, nam in Scriptura non amplius commeinoratur; Ioakim et Sedecias, filii Iosiae, regnaverunt postquam Ioachaz in Aegyptum abductus est; Sellum igitur, quum a populo rex eleotus esset, nomen suum mutasse videtur (Ioachaz), sicuti etiam Ioakim vocatus est prius Eliacim et Sedecias Mathania (4 Reg. 23,34; 24,17). Cur 1 Par. 3,15 Sellum quarto loco ponatur, quum Sedecia esset maior natu (cfr 4 Reg. 23,31. 36; 24,18), non liquet. i ficiscebatur in Tharsis ». Gen. 37,30 etc.). Ea, quae scriptores profani et monumenta de Nabuchodonosore tradunt, collegerunt Vigourour La Bible et les découvertes modernes IV. p. 293 sqq., Brunengo L'impero di Babilonia e di Ninive II. p. 260 sqq. eto.
Praeter duos posteriores Regum libros, de quibus iam egimus, leremias duo opera prophetica (collectionem vaticiniorum et epistolam de idololatriae absurditate) unumque poeticum (Threnos de excidio urbis et templi) nobis reliquit. De quibus totidem paragraphis disseremus epistolam cum libro Baruch coniungentes, quippe cui in editionibus nostris adnexa sit. A vaticiniorum autem collectione initium capiemus, quoniam Prophetia Ieremiae, uti a Vulgata inscribitur, praecipuum eius est opus atque vere insigne documentum fidelitatis, qua quinquaginta circiter annis munere prophetico est functus.
262. — Antequam vero consuetas nostras quaestiones de operis argumento, ordine, origine, authentia aggrediamur, pauca sunt praemittenda de duplici recensione, qua nobis est conservatum. Origenes iam monuit, in alexandrina versione alio modo, quam in primigenio textu vaticinia esse disposita atque satis magnam inter graeca et hebraica exemplaria inveniri lectionum discrepantiam. Vehementius pro more suo conqueritur S. Hieronymus, in exemplaribus suo tempore usitatis ordinem librariorum errore esse confusum et multa deesse, promittitque sese iis quae desint ex hebraeo fonte digestis et completis novum ex veteri verumque pro corrupto et falsato prophetam lectoribus esse daturum!, Reapse longius, quam in plerisque aliis libris, versio alexandrina cum omnibus suis filiis a massorethico textu recedit. Ad ordinem quod attinet, "vaticinia omnia contra exteras gentes, quae textus hebraeus eumque secutus S. Hieronymus in fine libri exhibent (46. -51.), Alexandrini medio libro (post 25,13) inserunt alioque ordine ea disponunt?. In textu ipso versio graeca interdum paucula vocabula vel etiam minora membra addit, vix tamen plura, quam in aliis libris; sed multo frequentius omittit singula vocabula vel minora phrasium membra, immo aliquas phrases integras atque adeo pericopas duas, ut octava circiter parte graecus liber brevior sit hebraico et nostro latino?. Unde duplex quaestio ab interpretibus agitatur, quomodo scilicet magna illa differentia sit exorta, atque uter textus sit praeferendus*.
Omittere licet illorum sententiam, qui variis admissis vaticiniorum collectionibus vel editionibus, quas propheta ipse aut iuniores redactores adornaverint, priorem quaestionem, solvere volunt. Neque enim tantum fundamento historico caret, nec ad discrepantiarum originem explicandam requiritur, sed etiam hodiernorum textuum conditione refellitur. Profecto si duae collectiones veleditiones, quaea diversis redactoribus adornatae inter se non dependent, alexandrinae versionis et massorethicae recensionis essent fontes, multo maiorem quum in numero et ordine vaticiniorum , tum in lectionibus deprehenderemus diversitaltem; substantialis autem differentia inter utrumque textum non adest. Altera vero ex parte ab eorum quoque discedimus sententia, qui sive librariorum sive interpretis negligentiae dumtaxat vel inscitiae vel festinationi omnes discrepantias attribuendas putant. Nam licet longe plerasque, praesertim minores, ex illis fontibus iure derivari concedamus5, aliae tamen sunt eaeque graviores, quae apte non explicantur, nisi primitivum libri textum consulto et deliberate mutatum esse dicamus. Huc praesertim spectat diversus vaticiniorum contra gentes ordo, huc quoque iure trahitur omissio pericopae 39,5- 13, quae, sicut modernis nonnullis interpretibus, quia contextum perturbet, parum probatur, etiam antiquo diasceuastae, quoniam difficultatem quandan creat, displicuisse videtur; huc etiam pertinere arbitramur omissionem nonnullarum sententiarum, quae quoniam alio in contextu iisdem fere verbis a propheta iam erant enuntiatae, abundare videbantur etc 5. Num vero deliberatae hae mutationes graeco interpreti debeantur, an &b eoiam in suo exemplari hebraico sint repertae , controvertitur; rectius tamen illos iudicare censemus, qui illas versione graeca dicunt antiquiores. Nam Ieremiae interpres servili quodam modo saltem plerumque totidem fere verbis et eodem vocabulorum ordine, quantum fieri potest, retento hebraicum textum reddidit; suspicari igitur non licet eum arbitrario prorsus modo integras phrases aut sententias aut pericopas omisisse ordinemque vaticiniorum mutasse. Probabilior igitur est sententia, antiquitus duas recensiones hebraicas libri nostri exstitisse, quarum una fons est textus, quem transtulerunt Alexandrini, altera vero fons textus massorethici.
Interroganti, utra sit praeferenda, respondemus, neutram omni ex parte primitivo Ieremiae libro esse conformem, utramque suis ornari virtutibus suisque deformari naevis, utramque autem vera gaudere auctoritate atque genuino textui inveniendo inservire. Revera utraque usi sunt sacri scriptores N. T.; nam si MattA. 2,18 massorethicam recensionem, ubi a graeca aliquantum discedit, secutus est (erem. 31, 15), S. Paulus (Hebr. 8,9) graecam recensionem allegat, licet a massorethica dissentiat (lerem. 31,32)7. Utraque approbata est ab Ecclesia ; &lexandrina enim recensione usi sunt tantum non omnes Christiani sex primis saeculis et hodie utuntur pleraeque ecclesiae orientales; massorethicam recensionem, quam S. Hieronymus transtulit, inde a 6. saec. adhibuit et adhibet integer Occidens. Auctoritatem igitur utraque , ut S. Hieronymi argumento utamur, « vetustate et usu meruit ». Plenior est textus massorethicus, neque prudenti, opinor, potest esse dubium, quin maiores saltem pericopae, quibus alexandrinus textus caret (atque praesertim 33,14-26), authenticae sint et canonicae. Etenim ut taceamus, decreto tridentino, quo omnes libros sacros cum omnibus suis partibus, prout in ecclesia catholica legi consueverunt et in Vulgata habentur, pro sacris et canonicis recipere iubemur, etiam pericopas Ieremiae maiores illas comprehendi$, critica quoque argumenta illis favent, praesertim quum satis perspicuae sint rationes, quibus permotus alexandrinae recensionis diasceuastes eas omittere maluit?. De minoribus autem discrepantiis diiudicare criticorum est, qui interdum recensionem massorethicam , interdum alexandrinam praeferendam esse invenient. Ordine demum alexandrinam massorethicae praestare censemus. Parum aptum enim locum in nostris editionibus vaticinia contra gentes occupant, quum nec cum praecedentibus nec cum sequentibus ullum habeant nexum; neque quisquam nobis dixerit, cur auctor vel redactor vaticiniis contra gentes historicam relationem de excidio sanctae civitatis et templi et de sorte lechoniae adnexuerit. In alexandrina autem recensione, quae vaticinia post 25,13 inserit, omnia optime cohaerent, immo massorethicus textus ipse innuit, illa olim ibidem suam sedem habuisse. Haec enim legimus (25,13) : « Et adducam super terram illam (Chaldaeorum) omnia verba mea, quae locutus sum contra eam, omnia scripta in. libro hoc, quae prophetavit Ieremias contra gentes ». Nonne mirum videtur, quod Deus se adducturum dicat, « quae Ieremias prophetavit contra gentes »? Num similis loquendi modus alibi reperitur? Nonne magis mirum, quod ea, quae scripta dicuntur in libro hoc, necdum scripta erant « in libro hoc » nec statim erant scribenda, sed post viginti demum capita, quae de aliis agunt, velut appendix terminato libro addenda ? Supponamus autem, olim immediate secuta esse vaticinia contra gentes, atque omnis difficultas evanescit. Verba enim « quae prophetavit Ieremias contra gentes » inscriptio sunt sequentium vaticiniorum, similis aliis novarum par- tium inscriptionibus, nec ullo modo cum praecedentibus connectenda ; ipsa autem massorethica recensio verba ita intelligenda esse docet, quum eadem 46,1 repetat. Accedit, quod singulorum quoque vaticiniorum contra gentes ordo mutationem in massorethica potius quam in alexandrina recensione factam esse suadent. Massorethica enim populos illo ordine exhibet, quo leremias (25,19 sqq.) illis calicem furoris divini propinare iubetur; iam vero Alexandrinos aptum hunc ordinem reliquisse, utei alium substituerent, cuius quae sit ratio non satis apparet, parum est probabile; optime vero intelligitur, massorethicae recensionis redactorem eodem tempore, quo vaticinia e loco suo in finem libri transposuit, eorum ordinem priori vaticinio (25,19 sqq.) adaptasse, ut externum saltem aliquem nexum inter cp. 25. et vaticinia illa indicaret. Confirmationis demum gratia addere liceat, Isaiam quoque et Ezechielem vaticinia sua contra gentes non velut appendicem libris suis addidisse, sed velut partem integrantem inseruisse!ó. Cum massorethica igitur recensione maiores pericopas ab alexandrina omissas recipimus; cum alexandrina ordinem a massorethica perturbatum restituimus; minores discrepantias secundum regulas sanae criticae diiudicandas arbitramur, eandem autem auctoritatem duobus illis testibus competere. Quorum testimonium , si est consentiens, non videmus quo cum iure respui possit!!; immo vero, quoniam alexandrina et massorethica recensio in omnium vaticiniorum substantia consentiunt, egregium nobis praebent argumentum authentiae eorum demonstrandae.
2. Duplici hac tabula, quam diversus sit ordo alexandrinus & massorethico, quocum censentit Vulgata, colligitur.
3. Maiores pericopae, quae in Alex. desiderantur, sunt 33,14-26 (vaticinium de
Vulg.) in textu hebr. plus centies et septuagies legitur, in alex. viz centies est expressa; appositiones ad nomen divinum (Dominus ezercituum, Deus Dominus exercituum, Deus Israei, Dominus Deus etc.), ab alex. fere relinquuntur; nomini personarum hebr. s&epe addit nomen patris, alex. illud omittit, uti etiam omittit titulum nominibus additum (Ieremias propheta, Hananias propheta eto.). Circiter duo millia septingenta vocabula textus hebraicl in alex. versione non esse expressa vulgo dicuntur; recte autem monet Ant. Scholz (Commentar zum Buche des Proph. Jeremias. Würzburg 1880. p. XXXIII) istam assertionem caute esse recipiendam, quoniam tam diversa git lioguarum hebraicae et graecae indoles, ut eiusmodi numeratio vix ac ne vix quidem institui possit.
Protestantes : De Wette Schrader (Einl. p. 431 sqq., Schrader p. 435 ad massorethicam magis inclinat) , Davidson (Introd. I1I. p. 111 sqq., qui ordinem alexandrinum improbat, omissiones alexandrinas approbat), Hitzíg (Der Proph. Jeremia p. XV et passim omissiones longe plerasque approbat). Alii mediam viam ineunt, uti Knabenbauer (Comm. in Ierem..p. 6 sqq.), qui utriusque recensionis lectiones accurate perpendendas censet, ut genuina inveniatur, in ordine tamen Massorethas praefert, et ex acatholicis Naegelsbach (1. c. p. XIX.) ac Smith (The Speaker's Comm. V. p. 323), quorum prior omnes discrepentias arbitrio, alter easdem festinationi graeci interpretis attribuunt, ambo alexandrinum ordinem praeferunt.
5. Negligentiae vel festinationi librariorum (sive hebraicorum sive graecorum) probabiliter adscribi oportet omissionem frequentcm formulae « *! DN23 (ét 6 x5ptoq), appositionum ad nomina Dei vel aliarum personarum, vocabulorum, quae videbantur pleonastice posita (ex. g. 1,31 Tí cv 6c3c; Ral «Ina: As6rjta. Uroxatóutvov, ubi secundum massor. addendum erat : iyó 6g». 2,13 « et foderunt sibi císternas, cisternas dissipatas » pro quibus Alex. x«l óputav Íxvtotq A xxovuc GuvttrQiuiévow), nonnullorum versuum ógotovtieótov (ex. gr. 27,13. 14). Librariorum aut interpretis culpae debetur satis frequens commutatio personarum (ex. gr. 2,25 $ 9b «lxtv. hebr. dixisti; 2,30 ltac0e hebr. sumserunt) aut numcri (ex. gr. 2,18 zorapów hebr. fluminis; 2,19 drootacía hebr. rebelliones; 2,34 atpata hebr. sanguis) aut synonymorum (ex. gr. 2,26 ol vol hebr. domus; 2,31 dxoócats hebr. videtc). Interpreti soli debentur discrepantiae, quae exortae sunt, quia vocabula debitis vocalibus non instruxit (ex. gr. 2,23 nop.
uv, abtzs pro np, velox ; 2,34 nbN, $eX; pro nbus, haec), aut quia sensum non percipiens nec recte vocabula coniungens coniecit potius quam vertit (ex. gr. 3,2 « sedcs Sicuti cornix in deserto »; 31,8 « Iudaei in festo paschatis revertentur », 16,15 « Apis fugit, taurus electus tuus non mansit »). Aliae variae lectiones exortae sunt quia aut librarii aut interpres literas inter se similes permutarunt ( ox. 2,16 TY
Éqvo0dv ct ac si legisset ? DAE ; 2,19 vna, tímor met, 105óxnaa, mmnaj. Ceterum Y similes discrepantiae in omnibus libris leguntur, in nostro tamen sunt longe frequentiores.
Illa in significatione secus inusitatam adhibet ($copióxrc, quod ubique est captivus, in Ier. 24,1 et Bar. 1,9 est claustrarius, 33025), sed etiam de abduclis Suvaxotg loquitur, sicut Ier. de abductis xXovalot;, licet in massorethica recensione de iis non sit sermo, nam on, quod est in Mass., ab Alex. et a Bar. etiam iam est redditum dpyovtt«.
— Item Bar. 2,23 ad verbum fere consonat cum alez. Ierem. 25,10. 11. — Ad 2 Paral. 36,20 quod attinet, auctor testimonio Ieremiae maxime videtur demonstrare durationem exsilii, quae fuerit septuaginta annorum; iam vero massorethicus lerem. 27,7 nihil habet do septuaginta annorum duratione, sed captivitas eiusque septuaginta anni praedicuntur Ier. 25,11. 12 et 29,10, qui versus in utroque textu leguntur.
8. Idque eo magis, quia pericopae ab Alexandrino omissae a Syris semper sint agnitae, a Graecis autem, id quod mulli codices docent, ex Theodotionis versione studiose receptae.
11. Quare non intelligimus, quaenam critica praecepta sequatur Ant. Scholz (Comment. p. XXXIII), qui non tantum omnes omnino pericopas textusque sive breves sive longos, si in alterutra recensione desiderentur, spurios declarat, donec argumentis c.iticis (quibus?) genuini demonstrentur, sed ctiam circiter centum versus, licet utriusque recensionis confirmentur testimonio, pro iunioribus glossis habet, quas utique inspiratas esse admittit.
263. — Quemadmodum Isaiae liber, noster quoque mul'is constat concionibus prophetiisque, quae quadraginta annorum spatio, a 13. anro scilicet Iosiae usque ad 5. mensem anni 11. Sedeciae (626. - 586.) sunt editae, nonnullisque pericopis historicis, quae vaticiniis illustrandis inserviunt; velut appendix autem ei sunt addita historica nonnulla et prophetica, quae quum expugnatione sanctae civitatis sunt recentiora titulo libri non comprehenduntur!. Neque tamen, licet tam variis partibus constet, ei deest uxirAS ARGUMENTI. Integram Ieremiae Prophetiam esse « vastationem », uti integrum Isaiae librum « consolattonem », olim tradiderunt Thalmudistae. Quae quidem non sine aliqua exagge-. ratione sunt asserta, siquidem Ieremias quoque, ne populum suum ad desperationem adduceret, spem melioris sortis futurae ei non ademit, ged continuis poenarum minis accurate definito captivitatis tempore promissiones liberationis et reditus non semel inseruit atque salutem messianicam praeclare descripsit?. Recte tamen Ieremias, praeserüm si cum Isaia veteris oeconomiae evangelista et divinarum misericordiarum praecone comparatur, propheta iustitiae divinae appellatur. Etenim ut « iudicia divina loqueretur cum populo suo super omnem eius malitiam » (1,1&) est missus et « constitutus super gentes et regna, ut evelleret et destrueret et dissiparet et disperderet, et aedificare et plantaret » (1,10) ; qua in muneris descriptione iustitia Dei vindicativa quum quatuor vocabulis, divina misericordia duobus tantum designatur, mirum non est, quod priorem in eius libro longe praevalere videmus. Revera zustitia divina omnium vaticiniorum eius est quasi À et Q., principium et finis. Illo enim in tempore positus, quo regnum Iuda mensuram peccatorum suorum impleverat neque amplius sincera conversione ad Deum suum revertere voluit, totus in eo est, ut populum electum atque tot tantisque beneficiis à Deo cumulatum summa sua et inaudita ingratitudine , continuo suo longanimitatis divinae abusu, pervicacissima sua, quae minoribus frangi non potuerat, contumacia ultimam cladem, regni urbis templi excidium, sibi ipsum altraxisse demonstret. Sicut igitur Isaiae multiplicia vaticinia idea divinae misericordiae, ita divinae iustitiae idea Ieremiae conciones et vaticinia et narrationes regit atque ad unitatem redigit.
Quam unitatem argumenti confirmat integri LiBRI ORDO aptaque partium eius dispositio. Secundum enim rationem temporis, quo singuli sunt habiti, prophetam sermones suos non disposuisse , eorum inscriptiones chronologicae celare docent?, sed pro eorum argumento ita eos connexuit, ut iusta fuisse ultima Domini iudicia contra regnum foedifragum clarius demonstraret. Ad chronologicum, ut videtur, ordinem maxime attendentes non pauci interpretes ullum ordinem sive in alexandrina sive in massorethica recensione reperiri negarunt*. At si ad finem, quem sibi proposuerat propheta, attentionem nostram converterimus, in alexandrina recensione, cuius ordinem praeferendum
DE ARGUMENTO ET ORDINE PROPHETIAE IEREMIAE. 318 esse diximus (262)*, aptam vaticiniorum omnium distributionem satis facile, opinor, deprehendemus*. Namque si appendicem, quae titulo non comprehenditur (40.-45. 52.), seposuerimus, integer liber in tres partes, quae ad eundem finem collineant, sua quasi sponte dispertitur. Post exordium enim, quo prophetae vocatio et missio describitur summumque operis argumentum indicatur (1,1-3,5) primae partis conciones (3,6-24,10), quae pleraeque losiae tempore videntur esse habitae, omnes eo tendunt, ut iudicium, quo Deus regnum Iuda destruendum decreverat, iustissimum esse doceant atque ineluctabile, quoniam po- ;pulus emendari nolit. Alterius partis (25,1-13;56-51;25,15-38) vaticinia, quae pleraque a. 4. loakim edita esse recte dicuntur, quum exteris gentibus eandem, immo maiorem, quam regno luda, poenam annuntient, iterum Dei iustitiae demonstrandae inserviunt; quem eorum finem non obscure indicatum videmus in Dei ipsius interrogatione : « Ecce in civitate, in qua invocatum est nomen meum, ego incipiam affligere, et vos quasi innocentes et immunes eritis » (25,29)? Ne quis vero putet, adveniente poena et primis cladibus regnum Iuda ad poenitentiam conversam iustam iram divinam placare et avertere voluisse, terttae partis (2&,1-38,28) conciones et narrationes ostendunt, usque &d ultimum obsidionis momentum Iudaeos in sua contumacia perseverasse atque tantum abfuisse, ut divinis monitis ad poenitentiam adduci se sivissent, ut prophetam ipsum persequerentur, ad mortem quaererent, in carcerem iniicerent. « Mansit Ieremias in vestibulo carceris usque ad diem, quo capta est lerusalem » ; his verbis tertiam partem terminans diserte ostendit propheta, divinam iustitiam populum, qui omnia salutis media pertinaci et offirmato animo respuit, non punire non potuisse. Ep?/ogus historicus (39,1-18) urbis expugnatione et Ieremiae liberatione breviter narrata confirmat praecedentia vaticinia?. Eidem autem fini appendiz quoque, quam terminato libro Ieremias adiecit (40.-45. 52.), inservire videtur; Iudaeorum enim, quos Chaldaei in Palaestina reliquerant, continuatam inobedientiam erga Dei mandata renovatamque idololatriam narrans /ongum exsilium omnino necessarium fuisse demonstrat, ut populus emendaretur et ad magnificas illas, quas propheta non celaverat, benedictiones messianicas accipiendas praepararetur. Ex analysi, quam subiicimus, argumenti haec unitas clarius elucebit.
1. Titulus libri promittit vaticinia, quae Ieremias aecepit « in diebus Iosiae, a 13. anno regni eius, et in diebus Ioakim usque ad finem anni 11. Sedeciae », qui annus completus quidem non fuit, sed terminabatur destructione regni et « transmigratione lerusalem in mense quinto ». Hinc omnia, quae habentur in cpp. 40.-44. atque ultima parte cp. 52., quum post mensem quintum a. 11. Sedeciae sint gesta, pro appendice sunt habenda. Ioachaz et Iechonias, quia ternis tantum mensibus regnabant, in inscriptione sunt praetermissi; Iechoniae tamen tempori attribuendum est 22,24 sqq.
3.6 « In diebus Iosiae »; 344 Tempore Sedeciae; obsidionis initio;
91,1 Tempore Sedeciae (uno ex ultimis annis); 354 « In diebus Joukim »; 29,1 « Post translationem Iechoniae »; 36,1 « Anno 4. loakim »; 95,4 « Anno 4. Joakém »; . 1 31,1 Sedeciae ct obsidionis tempore ; 96, « In principio regni Joakim »; 384 Eodem tempore; 91, « In priacipio regni Ioakim » (lege Sedeciae | 39,4 Anno 11. Sedeciae, cfr 361 n. 4 p. 367); 40,4 Post translationem popull in Chaldaean; 28,1 « Anno 4, Sedeciae »; 45,1 « Anno 4. Joakim »; 29,2 Post translationem Zechoniae; 463 Anno &. loakim; 32,4 « Anno 10. Sedeciae; 49,35 « In principio regni Sedeciae »;
33,1 Tempore Sedeciae, versus obsidionis ünem; | 53,34 « Anno31. tranamigrationis Iechoniae ».
6. Alexandrinam recensionem secutus Amt. Scholz (Comm. z. B. d. Proph. Jeremias p. XXVI sqq.) divisionem libri proponit in sex partes, quae denis concionibus vel narrationibus constent (I. cpp. 1.-10.; II. cpp. 21.-20.; III. cpp. 21.-24.; IV. 25,1.-.14 et cpp. 46.-51.; V. 25,15-33,26; VI. cpp. 34.-44.; Appendices duae cp. 45. et cp. 52.). Quae distributio parum nobis probatur, quoniam non apparet, quonam interno vinculo denae singularum partium sectiones colligentur, et conciones non paucae, ut denarius numerus officiatur, in particulas discerpuntur; factitia igitur videtur esse divisio neque ex argumento aut fine operis nata sed extrinsecus ingesta. — Artificiosior quoque est divisio, quam proposuit B. Neteler (Gliederung des B. Jeremias. Münster 1870.). Opus enim distribuit in quatuor partes (1.-24.;-25,1-14; 46.-51.; 25,15-38;, -26.-34.; - 35.-44.), quibus velut quinta pars accedunt 45. 52., Baruch, Threni, epistola Ieremiae. Singulas deinde partes in quatuor sectiones distribui statuit, singulas vero sectiones tribus membris constare. Internum tamen etiam invenire vult nexum, ita ut tría iudicia in prima sectione partis primae annuntiata fusius ex ordine explicentur quum in tribus reliquis sectionibus partis primae tum in tribus aliis partibus; secunda igitur sectio partis primae (7.-12.) respondeat secundae parti (25. et 46.-51.), tertia sectio (13.-17.) terliae parti (26.-34.) etc. Num iste nexus, quem equidem non deprehendo, revera adsit, diiudicent doctiores.
T. Ieremias, qui praedecessorum suorum opera frequenter adhibuit, Isaiae priorem partem imítatus esse videtur. Nam sicut Isaias vaticinia sua de duabus Assyriorum expeditionibus ab invicem separavit vaticiniis suls contra gentes insertis prioremque partem historica narratione confirmavit, ita Ieremias quoque vaticinia 8ua imminente periculo pronuntiata vaticiniis contra gentes insertis ab aliis separavit, quae praesente periculo protulit, eaque etiam addita narratione confirmavit. Quoniam vero pauciora habet vaticinia messianica, in exordio leviter tantum illa indicat, dum Isaias in secunda exordii sui parte fusius, uti decuit, de regno messianico agit, quippe quod in libro eius longe maiorem locum occupet.
Exonbiux (1,4 -3,5) praeter libri inscriptionem (1,1-3) exhibet — — 1. vocationem et missionem prophetae, qua muneris eius indoles adumbratur (1,4- 19).
8.) Prophetam, quem ab utero sibi praeparavit, Deus vocat reluctantemque confortat, ut munus suscipiat (1,4- 8), quod maxime quidem est ad denuntiandam populi stragem , sed etiam ad eum consolandum (4,9. 10).
b.) Duobus symbolis missionis indolem ei manifestat. Amygdala (« virga vigilans ») significat Dominum cito sententiam suam exsecutioni esse mandaturum (1,11. 12); olla ebulliens ab aquilone explicat, quae sit sententia exsecutioni mandanda : sc. punitio populi per gentes septeintrionales (1,13-16).
c.) Demum prophetam edocet, quae, ad quos, quomodo debeat concionari (1,17- 19).
2. Argumentum libri : populum poena dignum esse et Deum eum esse puniturum (2,1 -3,5).
a.) Dei amore beneficiisque spretis populus Dominum suum reliquit et idola secutus est (2,1-9).
b.) Quod crimen apud gentes inauditum, quae deos suos non relinc.) Profecto inde ab antiquis temporibus semper et ubique populus secutus est idola (2,20- 25), quamvis ei auxilio non essent (2, 26 - 29).
d.) Quare contra Deum, qui omni ratione eum ad se attrahere studuit, populus conqueri non potest, si nunc punietur (2,30-37). Sicut mulier a viro dimissa, si cum altero fuerit, a priore resumi nequit, ita populus, quum sincere converti nolit, a Deo relinquetur (3,1-5).
Pans PnnxA (3,6-24,10) docet regni Juda reprobationem esse iustam et ineluctabilem propter eius crimina et contumaciam. 1. Prima concio (3,6-6,30) ineluctabilem esse poenam denuntiat, quia populus converti nolit".
a.) Comparat propheta sortem Israelis cum sorte luda, ut Iuda ad pocnitentiam sinceram incitet (3,6- 4,9).
a.) [sraelis a Deo reiecti sorte Iuda non est eruditus, sed eadem peccata committens et simulate tantum se convertens peior est, quam Israel (3,6 -11);
B.) Israel enim a Deo ad poenitentiam invitatus et futurae felicitatis messianicae recordatus (3,12-920) aliquando sincere ad Deum revertetur et ab eo recipietur (4,1. 2).
b.) Imminentem poenam proponit, ut luda ad sinceram conversionem invitet (4,3- 31).
«.) Quoniam Iuda sincere converti non vult, exardescit ira Dei (4, 3. 4); advenit ab aquilone poena tam terribilis, ut omnes perterreat : reges, principes, sacerdotes, prophetas, ipsum Ieremiam (4,8 -10);
B.) Sicut ventus urens advenit propter peccata Ierusalem; omnes civitates obsidentur (4,11-18); quae videns propheta in gemitus prorumpit (4,19 - 22);
1-) tola terra devastabitur, nec poterit artibus suis urbs meretrix calamitatem avertere (4,93-31).
c.) At quia vanae sunt hae invitationes, Deus populum punire debet (8,1-31).
«.) Frustra Deus quaerit iustos, ut lIerosolymis parcere possit; a maximo ad minimum perverterunt vias suas (3,1 -9);
B.) sicut Israel, ita Iuda despexit verba Dei, quae per prophetas locutus est, ideo factis debet Dominus confirmare verba prophetarum (5,10-19);
Cornelio a Lapide
Argumentum 129 paragrafi
Jeremias, ait S. Hieronymus in cap. 1, hic, imminente captivitate, Dei clementia mittitur ad populum, ut eum ad poenitentiam excitet, itaque ipse captivitatem Babylonicam jam instantem evadat. Sub idem tempus prophetavit Ezechiel: sed Jeremias, quasi columna labentis urbis et regni, ut patet cap. 1, vers. 18, ante in Juda, Ezechiel post Jeremiam, anno 35, in Babylone captus, vaticinatus est.
Quaestio I: Quo anno coeperit prophetare, quo desierit Jeremias?
Quaestio I. Quaeres primo, quo anno coeperit prophetare, quo desierit Jeremias? Respondeo primo, ex cap. 1, 2, patet eum coepisse anno 13 Josiae regis, cum esset adhuc puer, ait S. Hieronymus et alii, idque patet cap. 1, 7. Coepit ergo prophetare existens annorum 14, aut 15, cum Medis, teste Eusebio, imperaret Phraortes, Romanis Ancus Martius, Aegyptiis Psammetichus Senior, Olympiade 36, anno mundi 3318; in hunc enim annum mundi incidit annus 13 Josiae, qui fuit ante Christi nativitatem annus 632. Hinc sequitur Jeremiam coepisse prophetare, post Isaiam anno 165; ante Ezechielem (qui coepit anno 5 transmigrationis Joachin, Ezech. 1, 2), anno 34; ante Danielem (qui coepit anno 5 ab excisa Jerusalem), anno 54.
Secundo, prophetavit Jeremias sub quinque regibus, scilicet sub Josia annos 19, sub Joachaz filio Josiae tres menses: sub Joakim fratre Joachaz, et filio Josiae, annos 11, sub Joachin filio Joakim tres menses: sub Sedecia fratre Joachaz et filio Josiae annos 11, usque ad mensem 5 anni illius undecimi, quo capta est a Chaldaeis Jerusalem, in qua et Jeremias captus est, sed liberaliter habitus a Nabuchodonosore; quia ejus victoriam contra Judaeos praedixerat, eisque suaserat ut ei se dederent, cap. xxxix, 11. Prophetavit ergo annis 41 in Judaea: in qua per Chaldaeos eversa remansit, ut reliquiis populi esset solatio.
Tertio, ex Judaea Judaeis fugientibus Chaldaeos contra jussum Domini in Aegyptum abductus est ab eis Jeremias, ibique in Taphnis (urbe regia, ubi Moses coram Pharaone fecit miracula) prophetavit, ut patet cap. XLIII et XLIV, per annos 4, scilicet usque ad annum 4 captivitatis et excidii Jerusalem, qui erat Nabuchodonosoris 23, quo praedixit Jeremias Pharaonem, qui dictus est Ephree, vel Vaphre, regem Aegypti, a Nabuchodonosore vincendum et occidendum, quod contigit anno sequenti, teste Josepho, X Antiq. xi. Quare universim prophetavit Jeremias annis 45, cumque coeperit puer 15 circiter annorum, sequitur eum occisum esse sexagenarium, anno mundi 3363.
Quarto, cum in Taphnis Jeremias suis Hebraeis et toti Aegypto cladem minaretur, quae mox per Nabuchodonosorem evenit, a suis concivibus lapidibus obrutus, martyr occubuit. Ita S. Hieronymus, Tertullianus, Dorotheus, Epiphanius, De Vita Prophetarum; Isidorus, De Vita et morte Sanctorum. Perperam ergo R. Salomon, ex cap. xxiv, 28, opinatur Jeremiam cum Baruch ex Aegypto in Judaeam rediisse.
Addunt Dorotheus, Epiphanius et Isidorus, penes quos sit fides, Jeremiam in Taphnis sepultum, et in magno honore ejus sepulcrum ab Aegyptiis habitum fuisse: eo quod ipse suis precibus inde aspides, crocodilos et immanes feras profligasset, et in dies pulvere e sepulcro suo accepto profligaret. Porro Joannes Moschus in Prato spirituali, tradit, cap. LXXVII, ossa Jeremiae inde ab Alexandro Magno translata esse Alexandriam, urbem ab eo conditam, ibique coli in Tetrapylo.
Addit Chronicum Alexandrinum vetustum, sed nuper editum a Nostro Radero, Alexandrum illustre monumentum Jeremiae cineribus excitasse: sicut Nicephorus, lib. VIII, cap. xxx, narrat sepulcrum illi erectum a S. Helena matre Constantini.
Denique adjiciunt Dorotheus et Epiphanius quod Jeremias in Aegypto sacerdotibus Aegyptiis praedixerit futurum, ut omnia eorum simulacra conciderent, cum Virgo mater in Aegyptum cum suo ascenderet infante, idque ita accidisse, cum Deipara ducens puerum Jesum Aegyptum intravit; de quo plura cap. XLIV, in fine. Jeremias catalogo Sanctorum in Martyrologio adscriptus est
4 maii. Sic enim eo die legimus in Romano Martyrologio: « In Aegypto S. Jeremiae Prophetae, qui a populo lapidibus obrutus, apud Taphnas occubuit, ibique sepultus est: ad cujus sepulcrum fideles (ut refert S. Epiphanius) supplicare consueverunt, indeque sumpto pulvere, aspidum morsibus medentur. »
Quaestio II: Quis et qualis fuerit Jeremias?
Respondeo primo, fuit filius Helciae: an Pontificis illius celebris sub Josia, dicam cap. 1, 1. Oriundus fuit ex Anathoth, quae erat urbs in tribu Benjamin, tribus milliaribus distans a Jerusalem, eratque sacerdotibus attributa, ut patet Josue XXI, 18.
Secundo, Jeremias in utero matris fuit sanctificatus et consecratus Propheta, ut patet cap. 1, 5; hinc tota vita mansit virgo, teste S. Ignatio, epist. ad Philadelph., et Isidoro, De Vita et morte Prophetarum, cap. xxxviii, idque satis liquet ex cap. xvi, 2, quamvis Chaldaeus Interpres, cap. xxxvii, 12, eum filios habuisse putet. Quocirca S. Hieronymus, prologo in Jeremiam, de eo sic ait: « Virginitate sua Evangelicum virum Christi Ecclesiae dedicans. » Idem, lib. I Contra Jovinian., virginitatis merito tribuit, quod omnibus in Babylonem ductis, non caeteris omnibus, etiam templo, solo aequatis, solus Jeremias non modo servatus, sed victorum dono stipendiatus sit. Et « cum Nabuchodonosor, ait, Nabuzardano de Sanctis sanctorum non praeceperit, praecepit tamen de Jeremia servando. » Rursum Jeremias omnis criminis per totam vitam expers fuit, ait S. Athanasius, serm. 4 Contra Arianos. Crimen est peccatum lethale, non veniale.
Tertio, Jeremias fuit sacerdos, doctor, propheta et apostolus immediate a Deo missus, qui humanitate et condolentia in proximos, Prophetas omnes superavit, atque, ut ait Nazianzenus, orat. 17 ad Cives Nazianzi, initio, « Prophetarum omnium ad commiserationem fuit propensissimus. » Ipse enim solus solo Deo nixus, in summa reipublicae perturbatione, urbis obsidione et excidio, fratrum salutem ardentissime, quasi alter Paulus, procurabat, idemque fecit post mortem, II Mach. XV, 14, ubi Onias Judae Machabaeo dixit: « Hic est, qui multum orat pro populo, et universa sancta civitate, Jeremias propheta Dei.
Fuit etiam illustris scriptor hagiographus: multa enim scripsit vel dictavit, scilicet hanc prophetiam, item Threnos, librum Baruch, librum III et IV Regum. Hos enim usque ad Hierosolymae excidium, ex publicis diariis et chronicis collegisse Jeremiam docent Procopius Gazensis, Isidorus et Moses Kimchi, quos refert Sixtus Senensis, lib. I. Idipsum confirmat, quod caput ultimum Jeremiae ultimum quoque est lib. IV Regum. Audit Abulensis in lib. Judicum, cap. xvii, vers. 4, Jeremiam etiam duos primos Regum libros composuisse.
Addunt alii, Psalm. LXIV: « Te decet hymnus, » et Psalm. cxxxvi: « Super flumina Babylonis, » a Jeremia esse conscriptos, aliaque plura, quae congerit Sixtus Senensis, lib. II. Biblioth., verbo Jeremias, et a Castro hic. In bibliotheca Vaticana, vidi Paralipomena Jeremiae graeco sermone, in quibus erant litterae Baruch et Abdemelech Aethiopis ad Jeremiam, et vicissim Jeremiae ad istos responsoriae. Verum cum harum veteres non meminerint, nec codex Vaticanus Epiphanium, Dorotheum, aut aliquem veterum citet, qui haec Paralipomena posteritati consignarit aut probarit; hinc ea omittere malui, quam incerta cum certis commiscere.
Denique plura scripsisse Jeremiam quae temporum injuria interciderunt, patet ex Descriptionibus Jeremiae, quae citantur II Machab. cap. ii, 1, et nunc nusquam inveniuntur.
Quarto, Jeremias Judaeis rebellibus minabatur excidium urbis, ideoque dirissima ab eis passus est, scilicet probra, alapas, verbera, famem, carcerem; saepe a toto populo reus mortis proclamatus fuit, constanter ac tandem occisus; itaque Christi a Judaeis afflicti et crucifixi, expressissimus fuit typus; unde et de eo aeque ac de Christo dicunt Judaei, cap. xi, 19: « Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium. » Hinc Jeremias apte hebraice vocatur ירמיהו Iirmiahu, id est excelsus, vel sublimitas Domini, ait Hieronymus, aut extollens Dominum, a radice רום rum, id est altus fuit. Rursum Jeremias idem est quod projectio Domini, si nomen hoc deducas a radice רמה rama, id est projecit, et מ'יה mi'ia, quod est abbreviatum Iehova, id est Dominus: fuit enim Jeremias (ut ait Isidorus Pelusiota discipulus S. Chrysostomi, libr. I, epist. 298), πολυπαθέστατος, id est calamitossimus, atque in summa et longa calamitate ingentem ostendit animi constantiam et celsitudinem, suoque exemplo docuit nos illud Antonii in Melissa, part. II, serm. 89: Dum caederis, firmiter quasi incus stato; generosi est athletae caedi et vincere, maxime vero propter Deum omnia nobis patienda sunt, ut et ipse nos patiatur. » Addit Ecclesiasticus cap. xlix, vers. 8, Jerusalem esse excisam a Chaldaeis, ob male tractatum Jeremiam: « Incenderunt, inquit, electam sanctitatis civitatem et desertas fecerunt vias ipsius in manu Jeremiae. Nam male tractaverunt illum, qui a ventre matris consecratus est Propheta, evertere, et eruere,
et perdere, et iterum aedificare, et renovare. »
Quinto, Jeremias, ut dixi, fuit martyr. Unde Tertullianus in Scorpiaco, cap. viii: « Jeremias, inquit, lapidatur, Isaias serratur, Zacharias inter templum et altare occiditur, perennes cruoris sui maculas silicibus assignans, et utique qui spiritu agebantur, ab ipso in martyria dirigebantur, dum patiendo quae et praedixissent. » Unde illud Hebr. xi, 37: « Lapidati sunt, » multi Interpretes referunt ad Jeremiam. Merito ergo Jeremias defunctus et in limbo existens, apparuit Judae Machabaeo, « aetate et gloria mirabilis, et magni decoris habitudine » vallatus, II Machab. xv, 13.
Sexto, Victorinus Martyr censuit Jeremiam in paradiso vivere, atque venturum cum Elia, ut prophetet et opponat se Antichristo: cujus sententiae meminit quoque S. Hilarius, Canon. XX in Matth. Probant id ex cap. 1, 15. Sed alius illius loci est sensus, ut ibi dicam; ex dictis enim liquet Jeremiam non vivere, sed occisum esse in Taphnis.
Quaestio III: Quod sit Jeremiae argumentum?
Respondeo primo, partim praedicit futura, maxime Nabuchodonosoris adventum, urbis excidium et aliarum gentium; partim hortatur ad poenitentiam vitaeque emendationem; partim increpat peccata, maxime idololatriam; minatur, et saepe lamentatur, totusque est patheticus. Secundo, consolatur suos, praedicitque post 70 annos liberationem e captivitate. Tertio, gesta sui temporis, tum regum, tum populi, tum sua dicta et facta seriatim enarrat. Quarto, vaticinatur de Christi Ecclesia, vocatione Gentium, gratia et felicitate Novi Testamenti. Idem argumentum tractant Ezechiel et Abdias. Unde magna pars Abdiae in Jeremia continetur, ait S. Hieronymus in Abdiam, sub finem.
Secundo, dictavit haec Jeremias afflatu Spiritus Sancti; scripsit vero ea, dictante, Baruch ejus scriba, ut patet cap. xxxvi, vers. 4, qui et prophetias Jeremiae diverso tempore editas, in hoc volumen collegit, neglecto tamen ordine, unde priores saepe postponit: qua de causa hic in Jeremia saepe praeposterous et perturbatus est ordo, vide Can. II.
Adde etiam ultimum caput additum est a Baruch ex cap. ult. lib. IV Regum. Haec etiam est causa, cur Septuaginta subinde ordinem capitum qui est in Hebraeo et Latino, commutarint, ut cap. xxiii, nostrum est xxxvi: apud Septuaginta cap. xxx, nostrum est xxxvii; apud Septuaginta cap. xxviii, nostrum est xxxi, apud Septuaginta, etc.
Tertio, quod ad stylum, Jeremias « quantum in verbis simplex videtur et facilis, tantum in majestate sensuum profundissimus est, » ait S. Hieronymus in Prooemio in lib. VI Commentar. in Jeremiam: ac more Hebraeo, per varias similitudines et parabolas res ob oculos ponit, uti et Christus. Hebraeum ejus idioma purum est, nec Chaldaismo permixtum. Scripsit enim Jeremias ante captivitatem Babylonicam, ac consequenter ante corruptionem linguae Hebraicae, quae facta est in Babylone: ibi enim cum Chaldaeis chaldaizare coeperunt Judaei captivi.
Ego more meo in Jeremiae explicatione, duo maxime prae oculis habui, veritatem et brevitatem: illam secutum me scio, hanc assecutum.
Tradunt Hebraei Jeremiam prophetasse cum Sophonia et Olda: sed Jeremiam in vicis et plateis, Sophoniam in synagogis, Oldam in coetu mulierum. Ridet hoc Ribera. Sonat enim fabellam Rabbinicam: talia enim tamque lepida
solent esse Rabbinorum acumina et commenta.
S. Ambrosius, et ex eo S. Augustinus, lib. II De Doctrina Christiana, cap. xxviii, asserunt Platonem tempore Jeremiae in Aegypto fuisse, et ab eo didicisse quae scripsit: « Nonne, inquit, memoratus Episcopus (Ambrosius) considerata historia gentium, cum Platonem reperisset Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi tum ille Propheta erat, probabilius esse ostendit, quod Plato potius nostris litteris per Jeremiam imbutus sit, ut illa posset docere vel scribere, quae jure laudantur? » Quocirca Genebrardus in Chronolog., et ex eo Antonius Fernandius, lib. De Vision. S. Script. visione 11, in Prooemio: « Jeremias, inquiunt, in Taphnis philosophiae incunabula posuit, secretiore sapientia Hierophantas imbuens. Ejus fama excitati Graeci, peregrinationes in Aegyptum susceperunt, et post septuaginta fere annos philosophiam in Graeciam derivarunt. » Quae cum grano salis accipienda sunt: nam, ut de Thalete, qui floruit sub Cyro, concedamus eum juvenem potuisse videre et audire Jeremiam in Aegypto; certe Plato, qui ducentis annis Jeremiae fuit posterior (vixit enim sub tempora Alexandri Magni), eum videre et audire non potuit: profectus tamen fuit in Aegyptum, ut sapientiam quam Aegyptii a Jeremia et Hebraeis hauserant, perdisceret. Quocirca S. Augustinus suum dictum ita candide retractat, lib. I Retract. cap. iv: « In eo, inquit, quod dixi de temporum historia, tanquam coaetanei fuerint Plato et Jeremias, fefellit memoria. »
Scripsit in Jeremiam S. Hieronymus usque ad cap. xxxii. Dubitarunt nonnulli an hic Commentarius sit S. Hieronymi, eo quod ejus vigorem et ingenium non referat. Verum Rabanus, Cassiodorus, Marianus, Trithemius, Sixtus Senensis, Censores Lovanienses et alii passim tribuunt eum S. Hieronymo. Quinimo Rabanus fatetur se suum Commentarium in Jeremiam usque ad cap. xxxii, deprompsisse ex hoc Commentario S. Hieronymi, pluribus additis ex suo, et ex Origene et S. Gregorio. Quare Commentarius Rabani non est idem cum Commentario S. Hieronymi, sed ex eo desumptus, eoque auctior, ut patet utrumque conferenti. Porro minus acrem hic esse S. Hieronymum non mirum; erat enim ipse hac scribens,
morbis, laboribus et aetate confectus; fuit enim hoc ejus ultimum opus in Prophetas, ut ipse fatetur in Prooemio, dum sic orditur: « Post explanationem duodecim Prophetarum, et Isaiae, Danielis et Ezechielis, ad extremum in Jeremiam manum mittimus. » Adde, brevior caeteris est hic ejus Commentarius, et imperfectus: finitur enim cap. xxxii.
Scripserunt insuper in totum Jeremiam Theodoretus, Rupertus, S. Thomas, Hugo, Lyranus, Dionysius, Vatablus, Andreas Capella; atque novissime exactissimeque Christophorus a Castro, Joannes Maldonatus et Gaspardus Sanchez, omnes e Societate nostra.
Scripsit in Jeremiam sententias Origenes homilias 14, quae exstant tom. I Origenis, quas in Latinum vertit S. Hieronymus. Scripsit quoque
Chronotaxis Oraculorum, sive Ordo Capitum et Gestorum Jeremiae
Quia ordo capitum et oraculorum in Jeremia valde perturbatus est, uti dixi, hinc ea suo ordine digeram, eaque seriatim in quatuor partes distribuam. Sequar Abulensem in fine lib. IV Regum, Torniellum, et maxime Christophorum a Castro, qui in Prooemio exactam habet chronotaxin.
Prima ergo pars complectitur ea quae Jeremias prophetavit sub Josia rege, quibus carpit idololatriam et vitia populi, minaturque excidium per Chaldaeos. Incipit haec a cap. I, et protenditur usque ad cap. XVII, exclusive, excepto cap. X, quod ad Sedeciae, et cap. XIII, quod ad Joakim, et a vers. 18, ad Sedeciae, tempora pertinet, uti mox dicam.
Secunda pars est eorum quae prophetavit sub Joakim filio Josiae, et Joachin, sive Jechonia filio Joakim: mortuo Josia, et amoto Joachaz filio ejus, adhuc funebri planctu durante, mittitur Jeremias ad Joakim, monetque ne fleat Josiam, sed potius Joachaz non rediturum ex Aegypto, et seipsum, eo quod sepultura asini sit sepeliendus. Huc ergo pertinet cap. XXII, a vers. 1 ad vers. 24, ut patet ex vers. 10 ibid.
Sub idem tempus, prophetans in atrio templi excidium urbis et templi capitur, et reus mortis agitur; sed ab Ahicam liberatur, ut narratur cap. XXVI: hic ergo collocandum est cap. XXVI.
Sub idem tempus, jubetur sumere catenas, postea sub Sedecia mittendas vicinis gentibus, ut patet cap. XXVII, a vers. 1 ad 4.
Sub idem tempus, prophetat ea quae habentur cap. XVII, scilicet peccatum Juda esse indelebile, quod suppetiis Aegypti confisus, nollet se subjicere Babylonio jam se ad bellum paranti.
Anno 4 Joakim prophetat ea quae habentur cap. XXV, de calice, id est clade activa Chaldaeorum, quodque eis servient gentes 70 annis.
Eodem anno contigerunt ea quae dicuntur cap. XLVI, a vers. 2 ad 12, de Pharaone Nechao caedendo, et paulo post caeso a Nabuchodonosore juxta Charcamos, eaque occasione mox pergit prophetare, Aegyptum subjugandam a Nabuchodonosore, ibidem, vers. 3 usque ad finem capitis.
Eodem anno contigerunt quae dicuntur cap. XXXVI, de oraculis et minis Jeremiae scribendis, et a Baruch legendis populo ex libro quem combussit Joakim, sed restauravit Jeremias, et quae cap. XLV dicuntur de Baruch timente et confortato a Deo.
Anno circiter 7 Joakim contigerunt ea quae narrantur cap. XXXV, de Rechabitis, et quae dicuntur cap. XIII, a vers. 1 ad 18, de lumbari linco, quod tulit ad Euphratem, deque laguncula contrita in signum cladis futurae.
Mox secuta sunt dicta sub Joachin sive Jechonia filio Joakim. Nimirum cap. XXII, a vers. 24 ad finem, prophetat Jechoniam ducendum esse in Babylonem, et inde nunquam rediturum.
Cap. XXIII, invehitur in regum negligentiam, quod illa fuerit causa excidii et captivitatis populi, atque novam reipublicae formam per Christum et Apostolos pollicetur.
Tertia pars continet oracula dicta sub Sedecia, qui Jechoniae successit, usque ad excidium urbis inclusive:
Anno I Sedeciae dicta sunt quae habentur cap. XXIV, de duobus calathis ficuum, qui significabant bonam Jechoniae et aliorum transmigrantium sortem; miseram vero Sedeciae et aliorum Hierosolymae manentium, et Chaldaeis rebellantium.
Et quae cap. XXIX scribuntur ad Jechoniam et alios in Babylone, quod ibi mansuri sint 70 annis.
Et quae cap. XXX et XXXI praedicit de solvenda captivitate, tum temporali per Cyrum, tum spirituali per Christum.
Et quae cap. XVIII habentur de figulo, cujus ad instar Deus potest populum fingere et refingere, eumque libertati restituere.
Et epistola quae habetur cap. X qua monet transmigratos, ne colant signa coeli et idola Chaldaeorum.
quae habentur cap. XXVII, 3, usque ad finem, de catenis missis ad vicinos reges; quaeque habentur cap. XXVIII de earum confractione per Hananiam, et commutatione in ferreas.
Sub idem tempus, videntur dicta ea quae cap. XLVIII et XLIX prophetat contra vicinos reges et gentes, scilicet contra Moab, Ammon, Idumaeam, Damascum, Cedar et Aelam.
Cap. XIX, confregit lagunculam in atrio templi, ut ostenderet populum sic esse confringendum.
Cap. XX, incarceratus a Phassur, minatur ei excidium; atque ex taedio vitae, et aerumnarum acerbitate, maledicit diei nativitatis suae.
Mox cap. L et LI, prophetat excidium Babylonis per Cyrum et Darium: quod enim id factum anno 4 Sedeciae, patet Jeremiae LI, 59.
Cap. XIII, 18, mittitur Jeremias ad Sedeciam regem regnanti Nabuchodonosori, et ad reginam, ut praedicet eis regni eversionem. Patet id IV Reg. XXIV, 20, et cap. XV, 1, et ex Josepho, lib. X Antiq. cap. X.
Cap. XXXIV, obsessa jam Jerusalem, cum Judaei foedus cum Deo renovassent (ideoque Chaldaei recessissent pugnaturi contra Aegyptios), sed mox violassent, praedicit Chaldaeorum reditum.
Cap. XXXVII, idem significat Sedeciae; cumque exire videretur in Anathoth a Jeria captus, detrusus in carcerem.
Cap. XLVII, prophetat Palaestinos vastandos per Chaldaeos: hoc enim factum esse anno nono Sedeciae, patebit cap. XLVII, 1.
Nabuchodonosor invasit et occupavit Coelesyriam, Ammonitas, Moabitas, et alias gentes, uti praedixerat Jeremias. Ita Josephus, lib. X Antiq. XI.
Cap. XXI, cum rediisset Nabuchodonosor ad obsidionem Jerusalem, Sedeciae mittenti, ut pro recessu hostis oraret, respondit Jeremias eum non recessurum, sed si salvus esse velit, ei se dedat.
Cap. XXXII, Jeremias in carcere jubetur emere agrum sui patruelis, ut per hoc significet, captivos e Babylone redituros ad suos agros.
Cap. XXXIII, promittit felicitatem post tempus captivitatis.
Cap. XXXVIII, conjicitur in lacum, cum praediceret transfugientibus ad Chaldaeos salutem, et interitum remanentibus, sed eductus ab Abdemelech et collocutus cum rege, mansit in vestibulo carceris.
Cap. XXXIX, a vers. 15 usque ad finem, promittit Abdemelech incolumitatem in excidio urbis.
Mox cap. XXXIX, a vers. 1 usque ad vers. 15, capitur Jerusalem, Sedecias excaecatur, filii et principes occiduntur.
Quarta Pars: Post Excidium Hierosolymae
Cap. XL, Nabuzardan commendat Jeremiam Godoliae, quem Nabuchodonosor constituerat praesidem Judaeae.
Liber jam Jeremias videtur scripsisse epistolam de non colendis idolis, quae habetur cap. VI Baruch.
Urbe eversa, videtur composuisse Threnos.
Cap. XLI, Ismael mense septimo occidit Godoliam; et Johanan reducit et colligit reliquias populi, cogitatque fugam in Aegyptum.
Cap. XLII, principes consulunt Jeremiam, ille vetat fugam, aitque si fugiant in Aegyptum, eos ibi vastandos a Nabuchodonosore.
Cap. XLIII, principes non credentes Jeremiae, et cogentes Jeremiam omnesque Judaeos secum fugere in Aegyptum, perveniunt in Taphnis, ubi Jeremias prophetat excidium Aegypti per Chaldaeos.
Cap. XLIV, Judaeis in Aegypto, et Pharaoni Ephree minatur captivitatem: unde hac de causa videtur a Judaeis paulo post fuisse lapidatus ante excidium Aegypti: hic enim finitur ejus prophetia, nec deinceps Jeremiae fit mentio.
Eodem anno occupavit Aegyptum, Pharaonem Ephree occidit, Amasim regem constituit, Judaeosque 743 captivos duxit Babylonem, ut patet Jeremiae LII, 30, et ex Josepho. Inter eos ductus est Baruch; nam Jeremias jam erat occisus. Ita a Castro et alii. Sed verius videtur Aegyptum subactam esse a Nabuchodonosore post 12 annos, scilicet anno regni ejus 35, uti dicam Ezech. XXIX, 17.
Anno 6, qui erat quintus eversionis Jerusalem, et Nabuchodonosoris 26, die 17 mensis quinti, librum a se scriptum legit Baruch Babylone coram Jechonia, et toto populo, Baruch 1.
I. Jeremiae dicit Deus, cap. I, 5: «Priusquam te formarem in utero, novi te: et antequam exires de vulva, sanctificavi te.»
Quot et Quibus in Rebus Jeremias Fuerit Typus aut Propheta Christi
Ita de Christo ait S. Matthaeus, cap. I, 18: «Inventa est (B. Maria mater Jesu) in utero habens de Spiritu Sancto.» Et Angelus, vers. 20: «Quod enim in ea natum est, de Spiritu Sancto est.» Item Angelus, Lucae cap. I, 35: «Ideoque et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei.» Denique Isaias, cap. XLIX, 1, de Christo ait: «Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei.»
II. Jeremiae dicit Deus, cap. I, 5: «Prophetam in gentibus dedi te;» et vers. 9: «Ecce dedi verba mea in ore tuo: ecce constitui te hodie super gentes, et super regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes.»
Sic de Christo ait Isaias, cap. LI, 16: «Posui verba mea in ore tuo... ut plantes coelos, et fundes terram, et dicas ad Sion: Populus meus es tu;» et David, Psalm. II, 6: «Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus;» et vers. 8: «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae.» Isaias, cap. XLIX, 6: «Ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae.»
III. Jeremiae dicit Deus, cap. I, 18: «Ne formides: ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aereum super omnem terram.»
Sic Christus dicit de se: «Posuit (Dominus) os meum quasi gladium acutum: in umbra manus suae protexit me, et posuit me sicut sagittam electam,» Isaiae XLIX, 2.
IV. Jeremias ait, cap. I, 11: «Virgam vigilantem ego video.»
De Christo dicitur, Psal. II, 9: «Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringes eos.» Et Psal. XLIV, 7: «Virga directionis virga regni tui.»
V. Jeremias ait, cap. I, 13: «Ollam succensam ego video.»
De Christo judice dicitur, Psal. XCVI, 3: «Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus;» et Luc. III, 17: «Paleas comburet igni inexstinguibili.»
VI. Jeremiae, cap. I, 16, ait Deus: «Loquar judicia mea cum eis (gentibus) super omnem malitiam eorum.»
Christus constitutus est judex vivorum et mortuorum, atque in die judicii Sanctis dicet: «Venite, benedicti Patris mei,» impiis vero: «Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum,» Matth. cap. XXV, 34 et 41.
VII. Cap. II, 21, Deus per Jeremiam ait Synagogae: «Ego plantavi te vineam electam, omne semen verum: quomodo ergo conversa es mihi in pravum, vinea aliena?»
Sic Christus eidem ait: «Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, etc., et locavit eam agricolis:» illi autem servos, quin et filium heri occiderunt; ipse ergo «malos male perdet,» Matth. XXI, 33, 41.
VIII. Cap. III, clamat Deus per Jeremiam: «Aversatrix Israel, et praevaricatrix Juda, revertere ad me, sanabo aversiones tuas.»
Christus clamat, Matth. XI, 28: «Venite ad me omnes, qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos.»
IX. Cap. VI, 6, Jeremias dicit Hierosolymae: «Haec est civitas visitationis;» id est punitionis et excidii, «omnis calumnia in medio ejus.»
Christus, videns Jerusalem, flevit super eam, dicens: «Quia si cognovisses et tu, etc., quia venient dies in te: et circumdabunt te inimici, etc., et ad terram prosternent te, etc., eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae,» Luc. XIX.
X. Cap. VII, 11, Jeremias ait: «Numquid spelunca latronum facta est domus ista, in qua invocatum est nomen meum?»
Christus ait, Matth. XXI, 13: «Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronum.»
(1) Quae fuerint similitudinis relationes inter Jeremiam et Christum luculenter et pie exponit Bossuet in opere aureo cui titulus: Méditations sur l'Évangile, in ultima Christi hebdomada a die 98 ad 109.
XI. Cap. IX, 23, ait Dominus per Jeremiam: «Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, scire et nosse me, quia ego sum Dominus, qui facio misericordiam et judicium, et justitiam in terra.»
Christus ait per Paulum, I Cor. I, 27: «Quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes: et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia: et ignobilia mundi, et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret; ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus. Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur.»
XII. Cap. XI, 19, ait Jeremias: «Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam: et non cognovi.»
De Christo ait Isaias, cap. LIII, 7: «Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se, obmutescet, et non aperiet os suum.»
XIII. Ibidem ait Jeremias: «Cogitaverunt super me consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium.»
Judaei cogitaverunt Christum crucifigere, et acclamarunt Pilato: «Crucifige, crucifige eum,» Joan. XIX, 6.
XIV. Cap. XIV, 8, Jeremias ait Deo: «Exspectatio Israel, salvator ejus in tempore tribulationis; quare quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum?»
Talis viator fuit Christus, qui per omnem Judaeam discurrit evangelizando, et post tres annos praedicationis, relicta terra quasi hospitio, ad suum rediit coelum.
XV. Cap. XV, 10, ait Jeremias: «Vae mihi, mater mea! quare genuisti me virum rixae, virum discordiae in universa terra? omnes maledicunt mihi.»
De Christo ait Simeon: «Positus est hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur,» Luc. cap. II, vers. 34.
XVI. Cap. XVI, 16, ait Deus Jeremiae: «Ecce, ego mittam piscatores multos; et piscabuntur eos.»
Christus vocavit Petrum et Andream piscatores dicens: «Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum,» Matth. IV, 19.
XVII. Cap. XVIII, 6 et 11, ait Deus: «Sicut lutum in manu figuli, sic vos in manu mea, domus Israel. Ecce, ego fingo contra vos malum.»
Sic Christus ex eodem luto et massa generis humani, facit «aliud vas in honorem, aliud in contumeliam,» Rom. IX, 21 et 22.
XVIII. Cap. XVIII, 18, dixerant Judaei: «Venite, et cogitemus contra Jeremiam cogitationes: et percutiamus eum lingua.»
Sic Judaei contra Jesum consilium inierunt, ut eum in sermone caperent, utque eum dolo tenerent; imo falsos testes contra eum quaesiverunt et subornarunt, Matth. cap. XXII, 15, et Matth. cap. XXVI, 59.
XIX. Cap. XX, 2, Phassur percussit Jeremiam prophetam.
Sic «unus ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic respondes Pontifici?» Joan. cap. XVIII, vers. 22.
XX. Cap. XX, 7, ait Jeremias: «Factus sum in derisum tota die, omnes subsannant me.»
Sic Christus ait, Psalm. XXI, 7: «Ego autem sum vermis, et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis; omnes videntes me, deriserunt me: locuti sunt labiis, et moverunt caput.»
XXI. Cap. XXVI, 11, Jeremias, quia prophetat excidium urbis et templi, audit: «Judicium mortis est viro huic.»
Christus, quia dixisse ferebatur: «Possum destruere templum Dei,» etc., audit a Caipha totoque concilio: «Reus est mortis,» Matth. XXVI, 61 et 66.
XXII. Cap. XXVI, 15, Jeremias ait: «Si occideritis me, sanguinem innocentem tradetis contra vosmetipsos et contra civitatem istam.»
Judaei clamantes contra Christum: «Crucifige eum,» dicunt Pilato Christum innocentem liberare volenti: «Sanguis ejus super nos, et super filios nostros,» Matth. XXVII, 25.
XXIII. Cap. XXXI, 15, Jeremias ait: «Vox in excelso audita est lamentationis, luctus et fletus Rachel plorantis filios suos et nolentis consolari super eis, quia non sunt.»
Matth. II, 17, in infanticidio Herodis ait: «Tunc adimpletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam dicentem: Vox in Rama audita est, ploratus et ululatus multus, Rachel plorans filios suos, et noluit consolari, quia non sunt.»
XXIV. Cap. XXXI, 22, ait Jeremias: «Creavit Dominus novum super terram: FEMINA CIRCUMDA-
Isaias, cap. VII, 14, et ex eo Matth. I, 23, de Christo et virgine matre dicunt: «Ecce Virgo conci-
BIT VIRUM.» 32 paragrafi
piet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, id est Nobiscum Deus.»
XXV. Cap. XXXI, 31, ait Dominus Jeremiae: «Ecce dies venient, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum.»
Christus hoc foedus et testamentum instituit, Hebr. VIII; Matth. XXVI, 28.
XXVI. Cap. XXXVI, 26: «Praecepit rex Joakim, ut comprehenderent Baruch scribam, et Jeremiam Prophetam; abscondit autem eos Dominus.»
Sic Judaei quaesiverunt saepe comprehendere Jesum: «Ipse autem abscondit se, et transiens per medium illorum ibat,» atque sub finem vitae, secessit in civitatem Ephrem, Joan. XI, 54.
XXVII. Cap. XXXVII, 14, Principes Jeremiam ceciderunt, et miserunt in carcerem.
Sic Judaei Christum ceperunt, colaphizarunt et flagellarunt.
XXVIII. Cap. XXXIX, Jeremias, a suis neci destinatus, a Nabuchodonosore et Chaldaeis honorifice susceptus est.
Ita Christus «in propria venit, et sui eum non receperunt:» scilicet Judaei eum occiderunt, sed Gentes eum susceperunt et coluerunt.
XXIX. Cap. XLIII, 5, Johanan timens Nabuchodonosorem fugit, duxitque Jeremiam secum in Aegyptum.
Sic Joseph, timens Herodem infanticidam, puerum Jesum duxit in Aegyptum, Matth. II, 14.
Denique audi Esdram, vel quisquis est auctor, lib. IV Esdrae, cap. II, 18: «Mittam tibi adjutorium pueros meos: Isaiam et Jeremiam, ad quorum consilium sanctificavi et paravi tibi arbores duodecim, gravatas variis fructibus, et totidem fontes fluentes lac et mel, et montes immensos septem, habentes rosam et lilium, in quibus gaudio implebo filios tuos.» Per arbores et fontes duodecim, duodecim Apostoli, et duodecim Symboli eorum articuli; per septem montes, septem Ecclesiae Sacramenta significari videntur, quibus novam Christi Ecclesiam ornandam praedixerunt Isaias et Jeremias. Esto enim hic Esdrae liber non sit in canone sacrae Scripturae; habet tamen suum auctoritatis pondus, idque majus quam aliorum Doctorum libri: unde et Ecclesia illum libris canonicis proxime subnectit.
Pagina Tituli
Ex Libris Hemetherii Valverde Tellez, Episcopi Leonensis
Commentaria in Scripturam Sacram R. P. Cornelii a Lapide
Commentaria in Scripturam Sacram
R. P. Cornelii a Lapide, e Societate Jesu, Sanctae Scripturae olim Lovanii, postea Romae Professoris, accurate recognovit ac notis illustravit Jos. Max. Peronne, Canon. Honor. ut Paroch. Decanus Dioecesis Suessionensis, olim Scripturae Sacrae Professor.
Editio nova, accurate expurgata mendis quae in priorem irrepserant.
Tomus Duodecimus: In Jeremiam, Threnos, Baruch et Ezechielem.
Parisiis, apud Ludovicum Vives, Bibliopolam Editorem, 13, Via vulgo dicta Delambre, 13. MDCCCXCI.
Prolegomena in Jeremiam Prophetam
XXV. Cap. xxxi, 31, ait Dominus Jeremiae: « Ecce dies venient, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum. »
Christus hoc foedus et testamentum instituit, Hebr. viii; Matth. xxvi, 28.
XXVI. Cap. xxxvi, 26: « Praecepit rex Joakim, ut comprehenderent Baruch scribam, et Jeremiam Prophetam; abscondit autem eos Dominus. »
Sic Judaei quaesiverunt saepe comprehendere Jesum: « Ipse autem abscondit se, et transiens per medium illorum ibat, » atque sub finem vitae, secessit in civitatem Ephrem, Joan. xi, 54.
XXVII. Cap. xxxvii, 14, Principes Jeremiam ceperunt, et miserunt in carcerem.
Sic Judaei Christum ceperunt, colaphizarunt et flagellarunt.
XXVIII. Cap. xxxix, Jeremias, a suis neci destinatus, a Nabuchodonosore et Chaldaeis honorifice susceptus est.
Ita Christus « in propria venit, et sui eum non receperunt: » scilicet Judaei eum occiderunt, sed Gentes eum susceperunt et coluerunt.
XXIX. Cap. xliii, 5, Johanan timens Nabuchodonosorem fugit, duxitque Jeremiam secum in Aegyptum.
Sic Joseph, timens Herodem infanticidam, puerum duxit in Aegyptum, Matth. ii, 14.
Denique audi Esdram, vel quisquis est auctor, lib. IV Esdrae, cap. ii, 18: « Mittam tibi adjutorium pueros meos: Isaiam et Jeremiam, ad quorum consilium sanctificavi et paravi tibi arbores duodecim, gravatas variis fructibus, et totidem fontes fluentes lac et mel, et montes immensos septem, habentes rosam et lilium, in quibus gaudio implebo filios tuos. » Per arbores et fontes duodecim, duodecim Apostoli, et duodecim Symboli eorum articuli; per septem montes, septem Ecclesiae Sacramenta significari videntur, quibus novam Christi Ecclesiam ornandam praedixerunt Isaias et Jeremias. Esto enim hic Esdrae liber non sit in canone sacrae Scripturae; habet tamen suum auctoritatis pondus, idque majus quam aliorum Doctorum libri: unde et Ecclesia illum libris canonicis proxime subnectit.
Synopsis et Gemmae Gemituum, Concionis Gestorumque Jeremiae 76 paragrafi
I. Audi Jeremia, audi sacerdos, audi propheta Domini. Priusquam te formarem in utero, novi te: et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus dedi te. A, a, a, Domine Deus: ecce nescio loqui, quia puer ego sum. Ego dedi te in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aereum, super omnem terram. Quid tu vides, Jeremia? Virgam vigilantem ego video. Bene vidisti, quia vigilabo ego super verbo meo ut faciam illud. Quid tu vides? Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis. Ab Aquilone pandetur malum super omnes habitatores terrae.
II. Sanctus Israel Domino, primitiae frugum ejus. Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt? Obstupescite, coeli, super hoc: et portae ejus, desolamini vehementer. Duo enim mala fecit populus meus: me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas. Scito, et vide, quia malum et amarum est reliquisse te Dominum Deum tuum. A saeculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea, et dixisti: Non serviam.
III. Fornicata es cum amatoribus multis: tamen revertere ad me, dicit Dominus: saltem amodo voca me: Pater meus, dux virginitatis meae tu es. Praevaricatrix Juda, et aversatrix Israel, moechata es cum lapide et ligno. Revertere, et dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domini, et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini. Quomodo ponam te in filios, et tribuam tibi terram desiderabilem, haereditatem praeclaram exercituum gentium? Convertimini filii revertentes, et sanabo aversiones vestras.
IV. Si abstuleris offendicula tua a facie mea, non commoveberis. Et jurabis: Vivit Dominus in veritate, et in judicio, et in justitia. Novate vobis novale: circumcidimini Domino, et auferte praeputia cordium vestrorum. Clama: Ascendit leo de cubili suo, et praedo gentium se levavit. Ecce quasi nubes ascendet, et quasi tempestas currus ejus: velociores aquilis equi illius: vae nobis, quoniam vastati sumus. Ventrem meum doleo, ventrem meum doleo, sensus cordis mei turbati sunt in me: contritio super contritionem vocata est: vastata est omnis terra. Omnes sapientes sunt ut faciant mala; bene autem facere nescierunt. Vocem quasi parturientis audivi, angustias ut puerperae. Vox filiae Sion intermorientis, expandentisque manus suas: vae mihi, quia defecit anima mea propter interfectos.
V. Circuite vias Jerusalem, et quaerite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, et propitius ero ei. Idcirco percussit eos leo de sylva: lupus ad vesperam vastavit eos: pardus vigilans super civitates eorum. Stupor et mirabilia facta sunt in terra: prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis, et populus meus dilexit talia.
VI. Haec est civitas visitationis et vindictae, quia omnis calumnia inventa est in medio ejus. Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens. A minore usque ad majorem omnes avaritiae student: Propheta et sacerdos faciunt dolum, dicentes: Pax, pax, et non erat pax. Probatorem dedi te in populo meo robustum: et probabis viam eorum. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos.
VII. Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes: Templum Domini, templum Domini, templum Domini est.
I. Audi Jeremia, audi sacerdos, audi propheta Domini. Priusquam te formarem in utero, novi te: et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus dedi te.
A, a, a, Domine Deus: ecce nescio loqui, quia puer ego sum.
Ego dedi te in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aereum, super omnem terram.
Quid tu vides, Jeremia? Virgam vigilantem ego video. Bene vidisti, quia vigilabo ego super verbo meo ut faciam illud.
Quid tu vides? Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis.
Ab Aquilone pandetur malum super omnes habitatores terrae.
II. Sanctus Israel Domino, primitiae frugum ejus.
Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt?
Obstupescite, coeli, super hoc: et portae ejus, desolamini vehementer.
Duo enim mala fecit populus meus: me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas.
Scito, et vide, quia malum et amarum est reliquisse te Dominum Deum tuum.
A saeculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea, et dixisti: Non serviam.
III. Fornicata es cum amatoribus multis: tamen revertere ad me, dicit Dominus: saltem amodo voca me: Pater meus, dux virginitatis meae tu es.
Praevaricatrix Juda, et aversatrix Israel, moechata es cum lapide et ligno.
Revertere, et dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina.
In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domini, et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini.
Quomodo ponam te in filios, et tribuam tibi terram desiderabilem, haereditatem praeclaram exercituum gentium?
Convertimini filii revertentes, et sanabo aversiones vestras.
IV. Si abstuleris offendicula tua a facie mea, non commoveberis.
Et jurabis: Vivit Dominus in veritate, et in judicio, et in justitia.
Novate vobis novale: circumcidimini Domino, et auferte praeputia cordium vestrorum.
Clama: Ascendit leo de cubili suo, et praedo gentium se levavit.
Ecce quasi nubes ascendet, et quasi tempestas currus ejus: velociores aquilis equi illius: vae nobis, quoniam vastati sumus.
Ventrem meum doleo, ventrem meum doleo, sensus cordis mei turbati sunt in me: contritio super contritionem vocata est: vastata est omnis terra.
Omnes sapientes sunt ut faciant mala; bene autem facere nescierunt.
Vocem quasi parturientis audivi, angustias ut puerperae.
Vox filiae Sion intermorientis, expandentisque manus suas: vae mihi, quia defecit anima mea propter interfectos.
V. Circuite vias Jerusalem, et quaerite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, et propitius ero ei.
Idcirco percussit eos leo de sylva: lupus ad vesperam vastavit eos: pardus vigilans super civitates eorum.
Stupor et mirabilia facta sunt in terra: prophetae prophetabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis, et populus meus dilexit talia.
VI. Haec est civitas visitationis et vindictae, quia omnis calumnia inventa est in medio ejus.
Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens.
A minore usque ad majorem omnes avaritiae student: Propheta et sacerdos faciunt dolum, dicentes: Pax, pax, et non erat pax.
Probatorem dedi te in populo meo robustum: et probabis viam eorum. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos.
VII. Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes: Templum Domini, templum Domini, templum Domini est.
Gemituum Jeremiae Synopsis
Tu ergo noli orare pro populo hoc, et non obsistas mihi: quia non exaudiam te.
VIII. Ossa principum, sacerdotum et civium expandent ad solem et lunam quibus servierunt, et quae adoraverunt.
Et eligent magis mortem quam vitam omnes qui residui fuerint.
Milvus in coelo cognovit tempus suum: turtur, et hirundo, et ciconia, custodierunt tempus adventus sui: populus autem meus non cognovit judicium Domini.
IX. Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? et plorabo die ac nocte interfectos filiae populi mei.
Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre suo non habeat fiduciam.
Deducant oculi nostri lacrymas, et palpebrae nostrae defluant aquis.
Quia ascendit mors per fenestras, ingressa est domos nostras, disperdere parvulos deforis, juvenes de plateis.
X. A signis coeli nolite metuere, quae timent gentes: quia nec male possunt facere, nec bene.
Quis non timebit te, o Rex gentium? tuum est enim decus: in universis regnis nullus est similis tui.
Dii, qui coelos et terram non fecerunt, pereant de terra, et de his quae sub coelo sunt.
Deus noster est qui facit terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua, et prudentia sua extendit coelos.
Qui fulgura in pluviam facit, et educit ventum de thesauris suis.
XI. Maledictus vir, qui non audierit verba pacti hujus.
Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa?
Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam, vocavit Dominus nomen tuum.
Ad vocem loquelae, grandis exarsit ignis in ea, et combusta sunt fruteta ejus.
Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam: et non cognovi.
Omnes cogitaverunt super me consilia, dicentes: mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium.
Tu autem, Domine sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda, videam ultionem tuam ex eis: tibi enim revelavi causam meam.
XII. Justus quidem tu es, Domine, si disputem tecum: verumtamen justa loquar ad te.
Quare via impiorum prosperatur: bene est omnibus qui praevaricantur et inique agunt?
Congrega eos quasi gregem ad victimam, et sanctifica eos in die occisionis: quoniam dixerunt: Non videbit novissima nostra.
Si cum peditibus currens laborasti: quomodo contendere poteris cum equis?
Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam: dedi dilectam animam meam in manu inimicorum ejus.
XIII. Jussu Domini abscondi lumbare in Euphrate: et post dies plurimos tuli illud, et ecce computruerat. Sic, ait Dominus, putrescere faciam superbiam Juda.
Sicut enim adhaeret lumbare ad lumbos viri, sic agglutinavi mihi omnem domum Israel.
Plorans plorabit, et deducet oculus meus lacrymam, quia captus est grex Domini.
Dic regi, et dominatrici: Humiliamini, sedete: quoniam descendit de capite vestro corona gloriae vestrae.
Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas: et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum.
XIV. Exspectatio Israel, salvator ejus in tempore tribulationis: quare quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum?
XV. Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum: ejice illos a facie mea, et egrediantur.
Quo egrediemur? Qui ad mortem, ad mortem: et qui ad gladium, ad gladium: et qui ad famem, ad famem: et qui ad captivitatem, ad captivitatem.
San Tommaso d'Aquino
Hic est fratrum amator, et populi Israel; hic est qui multum orat pro populo et universa sancta civitate, Jeremias propheta Dei. 2 Mach. ult. Verba ista sunt Oniae summi sacerdotis ad Judam Machabaeum, in visione Jeremiam commendantis. Ex quibus quatuor possunt accipi circa praesens opus quod prae manibus habetur; scilicet auctor, materia, modus, et utilitas. Circa auctorem tria designat praesens auctoritas; scilicet officium, affectum et actum. In officio ostenditur prophetalis dignitas: unde dicit: Jeremias propheta domini. In affectu fraterna caritas: unde dicit: hic est fratrum amator. In actu compassionis pietas: unde dicit: hic est qui multum orat pro populo, et universa sancta civitate. Dicitur autem propheta Dei ad differentiam aliorum qui non sunt prophetae Dei. Sunt enim quidam prophetae caeli, quidam prophetae Diaboli, quidam prophetae Dei. Prophetae caeli sunt qui ex figuris caeli in motibus siderum futura conjicere student; et de istis dicitur Isa. 47: stent, et salvent te augures caeli, qui contemplabantur sidera, et supputabant menses, ut ex eis annuntiarent ventura tibi. Et ad hunc modum prophetiae reducitur omnis divinatio, quae fit per aliquas causas vel signa in rebus naturalibus inventa. Prophetae Diaboli sunt qui ex revelatione Daemonum aliqua futura cognoscunt, quae quidem, ut dicit Augustinus, ipsi Daemones cognoscunt experientia longi temporis, vel perspicacitate naturae, vel revelatione supernorum spirituum. Et de istis dicitur infra 2: prophetae prophetaverunt in Baal, et idola secuti sunt. Prophetae autem Dei sunt qui mediantibus Angelis, ut dicit Dionysius, de futuris a Deo illuminationem accipiunt. Unde Cassiodorus dicit, quod prophetia est divina inspiratio rerum eventus immobili veritate denuntians. Et ideo dicitur Luc. 1: tu puer propheta altissimi vocaberis, et cetera. Prima prophetia contemnenda est, quia vana: non enim habet immobilem veritatem. Effectus enim recipiunt contingentiam a causis proximis, non necessitatem a causis primis. Et ideo dicitur infra 10: a signis caeli nolite metuere. Secunda est fugienda omnino, quia deceptoria et perniciosa. Zach. 13: pseudoprophetas, et spiritum immundum auferam de terra. Tertia est sequenda et tenenda, quia illuminativa. 2 Petr. 1: habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco. Dicuntur autem isti sancti prophetae, prophetae Dei propter tria. Primo quia a Deo inspirati. Joel. 2: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae. E contrario de falsis prophetis, qui per spiritum suum loquuntur, dicitur Ezech. 13: vae prophetis insipientibus qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident. Secundo quia a Deo missi. Matth. 23: ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et Scribas. Isa. 29: et nunc misit me dominus, et spiritus ejus. E contrario de falsis prophetis infra 23: non mittebam eos, et ipsi currebant; non loquebar ad eos, et ipsi prophetabant. Tertio quia Deum testificati (Act. 10): huic omnes prophetae testimonium perhibent, et cetera. Isa. 44: vos estis testes mei. Affectus autem ostenditur fervens fraterna caritate: unde dicit: hic est fratrum amator. Affectus autem prophetarum tripliciter variatur. Quidam enim sunt amatores lucri. Isa. 56: dormientes, et amantes somnia: et canes impudentissimi nescierunt saturitatem, et cetera. Quidam amatores favoris humani, de quibus Matth. 23: amant primos recubitus in caenis. Sed tertii sunt amatores populi, implentes illud apostoli ad Heb. ult.: caritas fraternitatis maneat in vobis, et hospitalitatem nolite oblivisci. Primi spoliabant divitiis. Michaeae 3: haec dicit dominus super prophetas qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus, et praedicant pacem. Ezech. 13: violabant me ad populum meum propter pugillum hordei et fragmen panis, ut interficerent animas quae non moriuntur, et vivificarent animas quae non vivunt, mentientes populo meo credenti mendaciis. Secundi decipiebant blanditiis. Ezech. 22: prophetae ejus liniebant eos absque temperamento, videntes vana et divinantes eis mendacium. Sed tertii instruebant veris doctrinis. Infra 3: dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. In actu autem ipsius, ostenditur pia compassio ejus ad populum suum, ibi, hic est qui multum orat. Est oratio ejus multa, sive magna tripliciter. Primo altitudine contemplationis. Infra 18: recordare quod steterim in conspectu tuo, ut loquerer pro eis bonum, et averterem indignationem tuam ab eis. In conspectu ejus astare est per contemplationem praesto esse. Secundo fuit magna ex magnitudine compassionis. Thren. 2: conturbata sunt viscera mea, effusum est in terra jecur meum. Tertio fuit magna assiduitate temporis, quia ante captionem, et post. Unde Jacobi ult.: multum valet deprecatio justi assidua. Et haec tria, scilicet prophetalis dignitas, fraternalis caritas, et compassionis pietas, necessaria sunt prophetae. Cum ergo propheta constituatur quasi medius inter Deum et populum, sicut dicitur Deut. 5: ego sequester et medius fui inter Deum et vos: oportet quod per donum prophetiae conjungatur Deo, sicut dicitur Sapien. 7: per nationes in animas sanctas se transfert; et per caritatis vinculum jungatur populo. Ephes. 4: soliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Et sic orando causam populi referant ad Deum, et praedicando causam Dei ad populum. Ex his autem tribus statim apparent alia tria. Ex officio enim patet modus: procedit enim per similitudines et figuras, qui proprius modus prophetarum est. Num. 12: si quis fuerit inter vos propheta domini, in visione apparebo ei, et per somnium loquar ad illum. Ex affectu patet utilitas: sicut enim dicitur Eccli. 6: amicus fidelis medicamentum vitae et immortalitatis. Est enim finis bene vivere, et ad immortalitatis gloriam pervenire. Sed materia apparet ex actu: est enim materia secundum sensum historicum captivitas populi, quae compassionis orationem excitabat. Unde dicitur Baruch 3: anima in angustiis et spiritus anxius clamant ad te. Hic autem libro Jeremiae, qui librum de Hebraeo in Latinum transtulit, praemittit prooemium in quo more theorico tria facit. Primo reddit attentos; secundo dociles facit, ibi, hic vaticinari exorsus est puer; tertio benevolos, ibi, quod nos mensurae metri versibusque reddidimus. Reddit autem attentos dupliciter. Primo ex Scripturae profunditate; secundo ex scribentis auctoritate, ibi, sacerdos ex sacerdotibus. Circa primum duo facit. Primo commendat profunditatem mysterii, in quo aequat ipsum aliis prophetis, ibi, sed sensibus par. Et causam ostendit, unitatem spiritus inspirantis, ibi, quippe qui eodem spiritu prophetaverit. 1 Corinth. 14: spiritus est qui loquitur mysteria. Job 32: inspiratio omnipotentis dat intelligentiam. Secundo excusat rusticitatem eloquii, ibi, porro simplicitas eloquii, de loco ei in quo natus est, accidit. Et ideo ipse dicit infra 1: nescio loqui, quia puer ego sum. Auctoritatem autem scribentis ostendit ex tribus. Primo ex genere simul et dignitate, ibi, sacerdos ex sacerdotibus: unde suum erat docere legem. Malach. 2: labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus. Secundo ex privilegiata sanctitate: et in matris utero sanctificatus. Unde dicitur cap. 1: antequam exires de vulva, sanctificavi te. Tertio ex carnis integritate, virginitate, quae probatur ex hoc quod dicitur infra 16: non accipies uxorem in loco isto, et non erunt tibi filii. Hic vaticinari exorsus est puer. Hic reddit dociles, determinans tempus: captivitatem urbis non solum spiritu, futuram, sed et oculis carnis intuitus est, praesentem: et determinans materiam, quia scilicet non decem tribubus, sed tantum duabus prophetavit. Jam decem tribus Israel, Assyrii in Medos transtulerant. 4 enim Reg. 17, patet, quod decem tribus captivatae sunt a rege Assyriorum tempore Achaz regis Juda. Coloniae, idest alienigenae ad incolendam terram adducti. Planxit, in threnis. Quod nos mensurae metri, versibusque reddidimus. Hic reddit benevolos ex persona sua, tribus locis. Primo de bonis a se factis sine arrogantia, dicens: quod nos mensurae, singulis scilicet versibus litteras ordinatim praescribentes, quantum ad threnos; per ordinem, quantum ad ipsum librum Jeremiae. Secundo crimen illatum diluit, excusans se de Baruch, quam praetermisit. Librum autem Baruch notarii ejus, qui apud Hebraeos nec legitur nec habetur, praetermisimus. Tertio ostendit quae sibi difficultates instent ex contradictione aemulorum: unde primo ponit eorum invidiam, pro his omnibus: secundo ponit assumpti laboris causam, et haec patior, quia vos cogitis. Ceterum; quasi dicat: nisi essent preces vestrae, poteram eorum rabiem nihil transferendo evadere.