Influence of starres, nor imagined powre of idols, is not to be feared: but God only. 6. whose Maiestie is infinite, and idols haue no powre at al. 19. Ierusalem lamenteth, 24. and prayeth God to pardon and protect his owne people.
1Hear ye the word which the Lord hath spoken concerning you, O house of Israel.Udite la parola, che il Signore ha detta sopra di voi, o casa di Israele.HEARE ye the word, which our Lord hath spoken concerning you ô house of Israel.Audite verbum quod locutus est Dominus super vos, domus Israël. 2Thus saith the Lord: Learn not according to the ways of the Gentiles: and be not afraid of the signs of heaven, which the heathens fear:Queste cose dice il Signore: Non andate a imparare i costumi delle nazioni; e non temete i segni celesti, de' quali hanno timore le nazioni:Thus saith our Lord: According to the waies of the Gentils learne not: and of the fignes of heauen, which the heathen feare, be not afraid:Hæc dicit Dominus: / Juxta vias gentium nolite discere, / et a signis cæli nolite metuere, quæ timent gentes, 3For the laws of the people are vain: for the works of the hand of the workman hath cut a tree out of the forest with an axe.Perocché le leggi de' popoli sono vane: conciossiachè l'artefice tronca colla scure una pianta nel bosco, e la lavora,Because the lawes of the people are vaine: because the worke of the hand of the artificer hath cut a tree out of the forest with an axe.quia leges populorum vanæ sunt. / Quia lignum de saltu præcidit opus manus artificis in ascia: 4He hath decked it with silver and gold: he hath put it together with nails and hammers, that it may not fall asunder.La adorna d'oro, e d'argento, unendo il tutto per via di chiovi, e di martello, affinchè non si scompagini.with siluer and gold he hath decked it: with nailes and hammers he hath compacted it, that it fal not asunder.argento et auro decoravit illud: / clavis et malleis compegit, ut non dissolvatur: 5They are framed after the likeness of a palm tree, and shall not speak: they must be carried to be removed, because they cannot go. Therefore fear them not, for they can neither do evil nor good.Ella è fatta come una palma, e non parla: Ella si alza, e si porta, perchè non può dar un passo. Non temete adunque cose tali, che non posson fare né mal, né bene.They are framed after the simulitude of a palme tree, and shal not speake: being caried they shal be remoued, because they are not able to go. Therefore feare them not, because they can neither doe il nor wel.in similitudinem palmæ fabricata sunt, / et non loquentur: / portata tollentur, / quia incedere non valent. / Nolite ergo timere ea, / quia nec male possunt facere, nec bene.
6There is none like to thee, O Lord: thou art great, and great is thy name in might.Non è chi somigli te, o Signore: grande se' tu, e grande il nome tuo in possanza.There is not the like vnto thee ô Lord: thou art great, and great is thy name in strength.Non est similis tui, Domine: / magnus es tu, / et magnum nomen tuum in fortitudine. 7Who shall not fear thee, O king of nations? for thine is the glory: among all the wise men of the nations, and in all their kingdoms there is none like unto thee.Chi non avrà timore di te, o Re delle genti? imperocché tua è la gloria: tra tutti i sapienti delle nazioni, e in tutti i loro regni niuno è simile a te.Who shal not feare thee ô king of Nations? For thine is the glorie: among al the wise of the Gentiles, & in al their kingdoms there is none like vnto thee.Quis non timebit te, o Rex gentium ? / tuum est enim decus: / inter cunctos sapientes gentium, / et in universis regnis eorum, / nullus est similis tui. 8They shall be all proved together to be senseless and foolish: the doctrine of their vanity is wood.Con questo si mostrerà, che ei sono stolti, e insensati: argomento della loro vanità è il legno.They shal be proued altogether vnwise and foolish: the doctrine of their vanitie is wood.Pariter insipientes et fatui probabuntur: / doctrina vanitatis eorum lignum est. 9Silver spread into plates is brought from Tharsis, and gold from Ophaz: the work of the artificer, and of the hand of the coppersmith: violet and purple is their clothing: all these things are the work of artificers.Si porta da Tharsis l'argento ridotto in lamine, e l'oro di Ophaz: si mette in opera dall'artefice, dalla mano dell'argentiere: si veste (la statua) di giacinto, e di porpora. Tutto questo è lavoro d'artefici.Siluer wrapped vp is brought from Tharsis, and gold from Ophaz: the worke of the artificer, and the handes of the coppersmith: hyacinth and purple are their clothing: al these thinges are the worke of artificers.Argentum involutum de Tharsis affertur, / et aurum de Ophaz: / opus artificis et manus ærarii. / Hyacinthus et purpura indumentum eorum: / opus artificum universa hæc. 10But the Lord is the true God: he is the living God, and the everlasting king: at his wrath the earth shall tremble, and the nations shall not be able to abide his threatening.Ma il Signore è il Dio vero; egli è il Dio vivo, e il Rege eterno: dall'ira di lui sarà scommossa la terra, e i popoli non reggeranno alle sue minacce.But our Lord is the true God: he is the liuing God, and the King euerlasting: at his indignation the earth shal be moued: & the Gentils shal not sustaine his threatning.Dominus autem Deus verus est, / ipse Deus vivens, / et rex sempiternus. / Ab indignatione ejus commovebitur terra, / et non sustinebunt gentes comminationem ejus.
11Thus then shall you say to them: The gods that have not made heaven and earth, let them perish from the earth, and from among those places that are under heaven.Voi adunque direte loro così: Gli dei, che non hanno fatto il cielo, e la terra, periscano dalla faccia della terra, e dal numero delle cose, che sono sotto del cielo.Thus then you shal say to them: The goddes that made not heauen and earth, let them perish from of the earth, and from these places, that are vnder heauen.Sic ergo dicetis eis: / Dii qui cælos et terram non fecerunt, / pereant de terra et de his quæ sub cælo sunt ! 12He that maketh the earth by his power, that prepareth the world by his wisdom, and stretcheth out the heavens by his knowledge.Egli con sua possanza fece la terra, regola il mondo colla sua sapienza, e colla intelligenza sua distende i cieli.He that maketh the earth in his strength, prepareth the world in his wisedom, and with his prudence stretcheth out the heauens.Qui facit terram in fortitudine sua, / præparat orbem in sapientia sua, / et prudentia sua extendit cælos: 13At his voice he giveth a multitude of waters in the heaven, and lifteth up the clouds from the ends of the earth: he maketh lightnings for rain, and bringeth forth the wind out of his treasures.A una sua voce aduna nel cielo una gran massa di acque, solleva dalle estremità della terra le nuvole: scioglie i folgori in pioggia, e da' suoi tesori ne tragge il vento.At his voice he geueth a multitude of waters in the heauen, & lifteth vp the cloudes from the endes of the earth: he maketh lightninges into rayne, and bringeth forth the winde out of his treasures.ad vocem suam dat multitudinem aquarum in cælo, / et elevat nebulas ab extremitatibus terræ: / fulgura in pluviam facit, / et educit ventum de thesauris suis. 14Every man is become a fool for knowledge, every artist is confounded in his graven idol: for what he hath cast is false, and there is no spirit in them.Del proprio sapere diventò stolto ogni uomo; la statua stessa confonde ogni artefice: perchè cosa falsa è quella, che egli ha fatto, e spirito in lei non è.Euerie man is become a foole for knowlege, euery craftes man is confounded in the sculptil: because it is false that he hath melted, and there is no spirite in them.Stultus factus est omnis homo a scientia: / confusus est artifex omnis in sculptili, / quoniam falsum est quod conflavit, / et non est spiritus in eis. 15They are vain things, and a ridiculous work: in the time of their visitation they shall perish.Elle son cose vane, e opere degne di riso: al tempo della loro visita, periranno.They are vaine thinges, and a worke worthie to be laughed at: in the time of their visitation they shal perish.Vana sunt, et opus risu dignum: / in tempore visitationis suæ peribunt.
16The portion of Jacob is not like these: for it is he who formed all things: and Israel is the rod of his inheritance: the Lord of hosts is his name.Non è come queste colui, che è la porzione di Giacobbe: imperocché egli è, che ha fatte tutte le cose, e Israele è la sua eredità: il suo nome egli è: Signor degli eserciti.The portion of Iacob is not like to these: for it is he that formed al thinges: and Israel is the rodde of his inheritance: the Lord of hosts is his name.Non est his similis pars Jacob: / qui enim formavit omnia, ipse est, / et Israël virga hæreditatis ejus: / Dominus exercituum nomen illi. 17Gather up thy shame out of the land, thou that dwellest in a siege.Metti insieme da tutta la terra i tuoi obbrobri, o tu, che se' assediata:Gather thy confusion out of the land, thou that dwellest in beseige.Congrega de terra confusionem tuam, / quæ habitas in obsidione: 18For thus saith he Lord: Behold I will cast away far off the inhabitants of the land at this time: and I will afflict them, so that they may be found.Perocché queste cose dice il Signore: Ecco che io questa volta getterò lontano gli abitatori di questa terra, e darò loro tribolazione tale, che li troverà.Because thus saith our Lord: Behold I wil cast forth farre of the inhabitans of the land at this time: & I wil afflict them, so that they may not be found,quia hæc dicit Dominus: / Ecce ego longe projiciam habitatores terræ in hac vice, / et tribulabo eos ita ut inveniantur. 19Woe is me for my destruction, my wound is very grievous. But I said: Truly this is my own evil, and I will bear it.Me infelice nella mia afflizione! la mia piaga è atroce. Ma io ho detto: Questo male veramente è mio, e io dovrò portarlo.Woe is me for my destruction, my plague is very sore. But I said: Truly this is myne infirmitie, and I wil beare it.Væ mihi super contritione mea: / pessima plaga mea. / Ego autem dixi: / Plane hæc infirmitas mea est, et portabo illam. 20My tabernacle is laid waste, all my cords are broken: my children are gone out from me, and they are not: there is none to stretch forth my tent any more, and to set up my curtains.Il mio padiglione è atterrato: tutte le corde sono rotte: i miei figliuoli si sono partiti da me, ed ei più non sono: non v'ha più chi rizzi la mia tenda, e innalzi i miei padiglioni.My tabernacle is wasted, al my cordes are broken in sunder: my children are gone out from me, and are not: there is none to stretch out my tent anie more, & to set vp my courtaines.Tabernaculum meum vastatum est; / omnes funiculi mei dirupti sunt: / filii mei exierunt a me, et non subsistunt. / Non est qui extendat ultra tentorium meum, / et erigat pelles meas.
21Because the pastors have done foolishly, and have not sought the Lord: therefore have they not understood, and all their flock is scattered.Imperocché i pastori si son di portati da stolti, e non han cercato il Signore: per questo non ebber saggezza, e il loro gregge è stato tutto disperso.Because the pastours haue done foolishly, and haue not sought our Lord: therefore haue they not vnderstood, and al their flocke is dispersed.Quia stulte egerunt pastores, / et Dominum non quæsierunt: / propterea non intellexerunt, / et omnis grex eorum dispersus est. 22Behold the sound of a noise cometh, a great commotion out of the land of the north: to make the cities of Juda a desert, and a dwelling for dragons.Voce, che si fa sentire, e tumulto grande ecco che viene dalla parte di settentrione: per cangiare le città di Giuda in deserti, e in abitazione di dragoni.Loe the voice of a bruit cometh, a great commotion from the land of the North: to make the cities of Iuda a desert, & an habitation of dragons.Vox auditionis ecce venit, / et commotio magna de terra aquilonis: / ut ponat civitates Juda solitudinem, / et habitaculum draconum. 23I know, O Lord, that the way of a man is not his: neither is it in a man to walk, and to direct his steps.Io so, o Signore, che non è dell'uomo il seguir la sua strada, e non è dell'uomo il camminare, e il regolare i suoi andamenti.I know Lord, that mans way is not his owne: neither is it in a man to walke, and to direct his steppes.Scio, Domine, / quia non est hominis via ejus, / nec viri est ut ambulet, / et dirigat gressus suos. 24Correct me, O Lord, but yet with judgment: and not in thy fury, lest thou bring me to nothing.Castigami, o Signore, ma con misura, e non nel tuo furore, affinchè tu non mi ritorni nel nulla.Correct me ô Lord, but yet in iudgement: and not in thy furie, lest perhappes thou bring me to nothing.Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, / et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me. 25Pour out thy indignation upon the nations that have not known thee, and upon the provinces that have not called upon thy name: because they have eaten up Jacob, and devoured him, and consumed him, and have destroyed his glory.Versa la tua indegnazione sopra le genti, che non ti conoscono, e sopra le provincie, che non invocano il nome tuo: perocché elle hanno mangiato Giacobbe, e lo han divorato, e l'han consunto, ed han dissipata la sua magnificenza.Power out thine indignation vpon the Gentiles, that haue not knowen thee, and vpon the prouinces, that haue not inuocated thy name: because they haue eaten Iacob, and deuoured him, and consumed him, and haue dissipated his glorie.Effunde indignationem tuam super gentes quæ non cognoverunt te, / et super provincias quæ nomen tuum non invocaverunt: / quia comederunt Jacob, et devoraverunt eum, / et consumpserunt illum, et decus ejus dissipaverunt.
10:2
Ways. Religious rites, ver. 3.
Worthington
Heathens thought that they had a divine power. (Worthington)
10:4
Calmet
Asunder. Isaias 44:8., Baruch 6:3., and Wisdom 13:11. The pagans themselves laughed at such folly. (Calmet)
Worthington
If such things were gods, the makers and tools deserved more adoration: Fabri deorum vel parentes numinum, says Prudentius. The vanity of such idols was more easily discerned than that of the stars. (Worthington)
10:5
Tree. The ancient statues were ill-formed, (Diodorus 4.) before Dedalus brought the art to greater perfection, and gave them a living attitude.
10:6
Haydock
There. Septuagint omit the three following verses; and from ver. 9., all these, etc., to the end of ver. 10., which Grabe inserts in a different character. (Haydock)
10:7
Kennicott
Wise. Manuscript 2 has in the margin "kings," perhaps more correctly. (Kennicott)
10:8
Haydock
Vanity, and shews them clearly to be foolish (Calmet) and wicked. (Haydock)
10:9
Menochius
Ophaz, or Phison, (Genesis 2:11.; Calmet) the coast of Pegu, Faprobana, etc. (Menochius)
10:10
Wrath. God is the true cause of all that terrifies mankind.
10:11
Heaven. This verse is in Chaldean, for the captives to use at Babylon, to defend themselves. It should be in a parenthesis, as it interrupts the discourse. Perhaps it was added during the captivity.
10:13
Voice. Thunder, (Psalm 28:3.) which is usually the forerunner of rain. Lightning is occasioned by the inflamed exhalations of conflicting clouds.
10:14
Calmet
Knowledge. If it were real, he would see the vanity of idols, ver. 8. (Calmet)
10:16
Portion. The Lord. (Haydock) (Psalm 72:6.)
Menochius
Rod, to measure, (Psalm 73:2.) or the sceptre and ruler. (Menochius)
10:17
Shame. Idols. See if they will keep thee. Hebrew, "thy merchandise," or most precious effects.
10:18
Calmet
Found by the enemy. Hebrew also, "find" me, being taught by affliction, Jeremias 29:13. (Calmet)
Haydock
Entering into sentiments of penance, they shall say, Woe, etc. (Haydock)
10:22
North. He has announced this conqueror eight times.
Calmet
Dragons. Tannim means "huge reptiles," whether of sea or land. (Calmet)
10:23
Worthington
The way, etc. Notwithstanding man's free-will, yet he can do no good without God's help, nor evil without his permission. So that, in the present case, all the evils which Nabuchodonosor was about to bring upon Jerusalem, could not have come but by the will of God. (Challoner) (Worthington)
Theodoret
This prince succeeds by thy order. (Theodoret)
Calmet
Yet chastise us as a father, and leave us not to his fury, ver. 24. (Calmet)
Haydock
"Let new preachers blush, who say that each one is governed by his own will," (St. Jerome; Jeremias 9:23.) and able to do good without God's grace. (Haydock)
10:24
10:25
Menochius
Glory. This is repeated from Psalm 78:6. (Menochius)
Calmet
The prophet supposes that these nations will not repent, and that their sins are more enormous. To see God's people treated with greater severity, might scandalize the weak, while infidels would take occasion to abuse their own impunity. (Calmet)
10:23
The way of a man is not his.... The meaning is, that notwithstanding man’s free will, yet he can do no good without God’s help, nor evil without his permission. So that, in the present case, all the evils which Nabuchodonosor was about to bring upon Jerusalem, could not have come but by the will of God.
10:2
Heathnish idolaters thought the•• was diuine powre in the planetes, and other starres. But the faithful know th•• they are the creatures of God, made for the benefite of men, not that men should serue or feare th••.
10:5
Of other idols made of vvood, siluer, gold, and the like, it is more easie to see the vanitie.
10:6
Concordanza Mich. 7.
10:7
Concordanza Apoc. 15.
10:13
Concordanza Psa. 134.
10:23
Man can not do anie good thing without Gods helpe, nor anie euil without his permission neither of which destroyeth freewil. As in the present example Nabuchodonosor could not afflict the Iewes but by Gods permision.
10:24
Concordanza Psal. 6.
10:25
Concordanza Psal. 78.
10:2
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.35
In Jeremiah: “Thus saith the Lord, Walk ye not according to the way of the Gentiles.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.60
… there I will be confounded with fornication. To the wood and to the stone they have said, Thou art my father; and to the stone, Thou hast begotten me: and they turned to me their back, and not their face.”
10:3
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 9
… since we see that these are soulless and dead, and have not the form of God (for we do not consider that God has such a form as some say that they imitate to His honour), but have the names and forms of those wicked demons which have appeared. For why need we tell you who already know, into what forms the craftsmen,
10:11
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.6.3
… even I am witness, saith God.” He removes them from [the category of] gods, but he makes use of the word alone, for this [purpose], that we may know of whom he speaks. Jeremiah also says the same: “The gods that have not made the heavens and earth, let them perish from the earth which is under the heaven.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 189
… Nay, Holy Scripture does not even shrink from using this term in the case of things of a totally opposite character, as when it applies the title god to idols. “Let the gods,” it is written, “who have not made heaven and earth, be taken away, and cast beneath the earth;”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Holy Trinity, and of the Godhead of the Holy Spirit 1
… Further, the Divine Scripture is not sparing in this use of the name even in the case of things incongruous, as when it names idols by the appellation of God. For it says, “Let the gods that have not made the heavens and the earth perish, and be cast down beneath the earth
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.4
48. But if heretics deny that either the heavens or the earth were made by Thee, let them take heed into what a gulf they are by their own madness hurling themselves, seeing that it is written: “Perish the gods, which have not made heaven and earth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 20
Next, he adduces what indeed is the greatest token of divinity; “of Whom are all things.” For this implies also that those others are not gods. For it is said (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 4
… which His Father also everywhere by the Prophets declares to be especially characteristic of His own Essence. And the Prophets are continually busy on this kind of demonstration, not only of itself, but when they contend against the honor shown to idols; “Let the gods perish,” says one “who have not made heaven and earth” (
san Girolamo † 420 d.C. Daniel 1
… this one thing I can affirm—that it differs widely from the original, and is rightly rejected. For we must bear in mind that Daniel and Ezra, the former especially, were written in Hebrew letters, but in the Chaldee language, as was
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 13.7
… He would see the idols of the nations perishing from off the earth, and he would find that this is predicted by the prophets, as in Jeremiah, "Then shall ye say unto them, The gods that have not made the heavens and the earth shall perish from the earth, and from under heaven;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 48.14
… For because they can be called gods, but cannot be so, for a time they are even called so. For what saith the Prophet, or what warneth He to be said to them? This shall ye say to them, “The gods that have not made the heavens and the earth, even they shall perish from the earth, and from those that are under the heavens.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 99.2
… let them be angry, and in their anger let the Martyrs be crowned.…Ye heard when Jeremiah was being read before the reading of the Apostle, if ye listened; ye saw therein the times in which we now live. He said, “The gods that have not made the heavens and the earth, let them perish from the earth, and from under the heaven.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… The dæmons who have deceived mankind have given this title to idols; whence Jeremiah exclaims, “The gods that have not made the heavens and the earth even they shall perish from the earth and from under these heavens;”
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 16.6
… But it is also somewhere else written, ‘Did another god dare to enter and take him a nation from the midst of another nation, as did I the Lord God?’ When He says, ‘Did another God dare?’ He speaks on the supposition that other gods exist. And elsewhere:
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 16.8
… “Do you, Peter, listen to what I have to say. You seem to me to sin in speaking against them, when the Scripture says, ‘Thou shalt not revile the gods , nor curse the rulers of thy people.’” And Peter said: “I am not sinning, Simon, in pointing out their destruction according to the Scriptures; for thus it is written:
10:14
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.15
… it is high, I cannot attain unto it.” And again, “When I thought how I might know this, it was too painful for me; until I went into the sanctuary of God, and considered their latter end.” And in the same place, “I was as a beast before thee: nevertheless I am continually with thee.” And Jeremiah says,
10:16
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 32
… But our faith is not like this, nor is this the portion of Jacob, says my Theologian.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Orth. —The creature is transformed by the Creator as He will, for it is mutable and obeys the nod of Him that fashioned it. But His nature is immutable and invariable, wherefore of the creature the prophet saith “He that maketh and transformeth all things.”
10:21
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.68
68. God speaks to him in reproof of the priests: The priests said not, Where is the Lord, and they that handled the law knew Me not; the pastors also transgressed against Me. Again He says to him: The pastors are become brutish, and have not sought the Lord, and therefore all their flock did not understand, and was scattered.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 21.24
24. For in reality, as the Scripture says, the shepherds became brutish,
10:23
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Mary at Neapolis 4
… And by this time thou hast added a hundred-fold to thy reputation; and may thou, O woman! still further increase it. I greatly desired to come unto you, that I might have rest with you; but “the way of man is not in himself.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 71.7
… When you look upon these trifles call to mind the friend in whom you delight and hasten the voyage which you have for a time deferred. And because “the way of man is not in himself” but it is the Lord that “directeth his steps;”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.7
… “mine eyes are ever toward the Lord: for it is he that shall pluck my feet out of the net.” And so you presume rashly to maintain that each individual is governed by his own choice. But if he is governed by his own choice, what becomes of God’s help? If he does not need Christ to rule him, why does Jeremiah write: “the way of man is not in himself”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.27
27. In another place you maintain that “All are governed by their own free choice.” What Christian can bear to hear this? For if not one, nor a few, nor many, but all of us are governed by our own free choice, what becomes of the help of God? And how do you explain the text, “A man’s goings are ordered by the Lord”? And
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.28
Jer. x. 23 . The way of man not in himself.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.7
… Thus it is that God’s grace not only shows what ought to be done, but also helps to the possibility of doing what it shows. “What indeed have we that we have not received?” Whence also Jeremiah says: “I know, O Lord, that the way of man is not in himself; it is not in man to walk and direct his steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.26
… Accordingly Jeremiah, after saying, “I know, O Lord, that the way of man is not in himself, and that it belongeth not to any man to walk and direct his steps,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 3.13
… “I know, O Lord, that the way of man is not his: neither is it in a man to walk and to direct his steps.”
10:24
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.72
… and that such a view is agreeable to Scripture, is evident from what is said in the sixth Psalm , “O Lord , rebuke me not in Thine anger, neither chasten me in Thy hot displeasure;” and also in Jeremiah. “O Lord , correct me, but with judgment: not in Thine anger, lest Thou bring me to nothing.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.12
… Of whom? Of the nations which know Thee not, and kingdoms which have not been subject to Thy power. But we are Thy people, O Lord, the rod of Thine inheritance; therefore correct us, but in goodness and not in Thine anger, lest Thou bring us to nothingness
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 14
… For he indeed who does otherwise, aims only at reputation, and is annoyed at being disregarded; whereas he who on all occasions aims at the recovery of the patient, has this single object in view, how he may restore the patient, and raise him up again. This then is what Paul is doing. He has said, “Lie not.” Yet if ever lying should produce anger,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.26
… Accordingly Jeremiah, after saying, “I know, O Lord, that the way of man is not in himself, and that it belongeth not to any man to walk and direct his steps,” immediately adds, “Correct me, O Lord, but with judgment, and not in Thine anger;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.11
… but I will chastise thee in judgment, that thou mayest not seem to thyself innocent.” And for this life-giving cleansing David prays when he says: “Prove me, O Lord, and try me; turn my reins and my heart.” Isaiah also, well knowing the value of this trial, says “O Lord, correct us but with judgment: not in Thine anger.”
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 10
… why do ye give yourselves over to death, O house of Israel?” So, too, by Isaiah the prophet: “I will not be angry with you for ever, nor will I abstain from defending you always.” And because Jeremiah the prophet, in the person of the sinful people, prays to the Lord, saying, “Amend us, O Lord, but in judgment, and not in anger, lest Thou make us few;”
10:2
2. JUXTA VIAS GENTIUM NOLITE DISCERE. — Hebraice, vias, id est mores et ritus, gentium ne discatis; maxime in eo quod sequitur: ET A SIGNIS CŒLI NOLITE METUERE. — Nota: Gentiles colebant astra quasi deos, decepti pulchritudine eorum, et quia animata ea censuit Plato in Epinomide, et ex eo Origenes, lib. I Periarchon, cap. vii, et dubitat S. Augustinus, Enchir. lviii, ubi dubitat an sol, luna et alia astra nobiscum sint beanda. Colebant ergo ea et timebant ac reverebantur, quasi quæ regerent orbem sublunarem, omniumque in eo rerum et actionum etiam liberarum essent causa: hinc etiam, ut ait Virgilius: Nigram hiemi pecudem, zephyris felicibus albam, ne scilicet nocerent, sed prodessent, offerebant. Ita S. Hieronymus. Putabant enim omnia stellarum vi, non divina providentia gubernari: unde magis stellas quam Deum metuebant et colebant (nam « primus in orbe deos fecit timor »); præsertim cum a nonnullis physicis audirent hominem esse quasi opus et fabricam siderum: eum enim dum nascitur, a sole sortiri spiritum, a luna corpus, a Marte sanguinem, a Mercurio ingenium, a Jove desiderium, a Venere cupiditatem, a Saturno humorem. Insuper ab astrologis nonnullis audirent astra habere oculos et aures, iisque videre et audire. Ita enim inter alios scribit Julius Firmicus, lib. II Mathes: « Nunc quæ stellæ alias videant, et quæ audiant, breviter explicabo. Aries Leonem non videt, sed audit: Leo autem Arietem videt, sed non audit. Aries Cancrum videt, pariter et audit: Cancer autem Arietem non videt, sed audit. Taurum et videt Leo, pariter et audit. Similiter Leo, Aries, Gemini Virginem vident leviter, sed audiunt: Virgo Geminos leviter videt, sed plene audit. Cancer Libram et videt, pariter et audit. Leo Scorpium nec videt, nec audit; Scorpius vero Leonem videt, pariter et audit. Virgo Sagittarium ex obliquo respicit, sed eum non libenter audit. Sagittarius Virginem et videt et audit. Libra Aquarium videt, sed ipsa ab Aquario non videtur; audiunt tamen se invicem. Pisces et Scorpius non quidem se vident, sed audiunt, » etc. Atque hæc se ex Abrahæ libris excerpsisse. Si viri etiam sapientes hæc deliria crediderunt, quid non credidit vulgus? Alii astra non quidem causas, sed signa certa et fatalia esse dicebant: quasi cœlum sit liber, in quo Deus acta et actus nostros, et omnia quæ toti mundani ævi decursu futura sunt, depinxit. Ita Origenes apud Eusebium, lib. VI Præpar. ix, qui sic inducit Jacob patriarcham filiis loquentem: « Legi in tabulis cœli quæcumque contingent vobis, et filiis vestris. » Idem docet Plotinus Origenis condiscipulus, lib. VI De Fato. Hoc etiam probabile censet Sirenius, lib. IX De Fato, xxxv: « Ægyptii, ait, fatum indicantes, pingebant sidus, eo quod fatum e siderum cursu ac dispensatione modulatur, » inquit Horus Apollo, Hieroglyph. III. Hæc denique sequuntur astrologi judiciarii. Sed astrologiam hanc damnant hic Jeremias et Ecclesiastes; de eam acriter insectantem S. Augustinum, lib. De Doctr. Christ. cap. xxi, xxii, xxiii, et Picum Mirandulanum, lib. XII contra eam, et Pererianum, lib. II in Genes., et Nostrum Alexandrum ab Angelis, qui nuper quinque libris astrologos confutavit. Facta quidem sunt astra in signa, sed explicatur statim quomodo: « Ut sint in dies et annos, » Genes. i, 14. Item in signa pluviæ, diluvii, æstus, frigoris; sed conjecturalia tantum, et quæ sæpe fallunt. Sic cometæ, quia igneæ sunt naturæ, significant et causant æstus, siccitatem, squalorem, ventos et flatus; indeque pestem, famem et bellum, uti docent Aristoteles, lib. I Meteor. cap. vii; Seneca, lib. VII Natur. Quæst.; Damascenus, Quæst. xv, in Genes. et alii. Addunt Damascenus, lib. II De Fide, cap. vii; S. Thomas, II part., Quæst. xxxvi, art. 7, ad 3; Bonaventura in II, dist. 14, III part. Quæst. ultima, ad penultimum, cometas regum ac principum interitum præsignificare, sive id fiat supernaturaliter ex Dei et angelorum ordinatione et intentione, ut volunt Damascenus et Bonaventura; sive naturaliter, ut volunt alii; quia scilicet, ut ait Albertus Magnus, licet cometa notet et causet mortes, tam pauperum quam principum, tamen mortes principum magis notantur quam pauperum: vel quia principes sunt complexionis delicatioris, pluribusque utuntur cibis, ideoque magis illis nocet aer, in cometis rebus infectus: vel denique quia principes prævident regni calamitates, illisque ita commoventur et indolent, ut in languorem et cladem imminentem præ aliis incidant. Ita Christophorus a Castro, lib. I Proæmii in minores Prophet. xvi. Lepidum est exemplum astrologi, qui a principe ituro ad venationem, de aura rogatus, serenam fore asseruit: egredienti vero occurrens rusticus pluviam imminere affirmavit: qua oborta princeps rusticum suum fecit astrologum, astrologum vero rusticum fieri jussit. Audi hac de re epigramma: Dixerat astrologus cœlum sine nube futurum, Principe sylvarum lustra petente suo: Dixerat e contra ruiturum nubibus imbrem Vertere consuetus bobus arator humum. Vix ingressus erat princeps nemus ilice densum, Cum subito pluviæ præcipitantur aquæ. Laudat aratorem princeps, illumque docere Astra, sed astrologum sumere rastra jubet. Sane et hoc sæculo expediret nonnullos astrologos fieri rastrologos. Alfonsus rex Aragoniæ liberalis in omnes doctos, solos astrologos præterlit. Rogatum est cur? unus qui magis scire videbatur: « Sidera, inquit, stultos regunt impelluntque; sapientes astris imperant. Stultos ergo principes honorare astrologos consequens est, non sapientes, inter quos nomen suum Alfonsus obtinet. » Ita Æneas Silvius, lib. IV De ejus Gestis. Accius poeta apud Gellium: « Nihil, inquit, credo auguribus, qui aures verbis divitant alienas, suas ut auro locupletent domos. » Julius Cæsar astronomiæ peritissimus fuit, de qua præclaros libros edidit: et tamen fatum suum cædemque prævidere et cavere non potuit. Bion aiebat, « maxime ridiculos esse astronomos, ut, cum non videant pisces juxta se nantes in littore, illos qui in cœlo sunt, se videre dicant. » Ita Stobæus, serm. 78. Astrologus quidam in foro stellas in tabella quadam depictas cum demonstrasset, atque diceret: En tibi hic stellas errantes; audiens hoc Diogenes: « Ne mentiaris, inquit, bone vir; stellæ enim non errant, sed illi, » ostensis qui assidebant. Ibidem. Thaletem, dum cœlum contemplatur, in fossam illapsum, ancilla ejus jure id eum pati dixit, qui cum juxta pedes posita ignoraret, cœlestia intueretur. Ibidem. Ariston dicebat, « eorum quæ philosophi scrutantur, alia ad nos pertinere, alia nihil, quædam supra nos esse. » Sensit autem disciplinam morum ad nos spectare, sophisticam nihil ad nos pertinere, eo quod ad vitæ emendationem non tantum non prosit, sed rixas etiam et contentiones progeneret; astronomiam autem, astrologiam, etc., supra nos esse omnino. Ibidem. Phavorinus scito dilemmate astrologos judiciarios perstringere solitus est: « Aut adversa, inquit, eventura dicunt, aut prospera. Si dicunt prospera, et fallunt; miser fies, frustra exspectando. Si adversa dicunt, et mentiuntur; miser fies, frustra timendo. Si vera respondent, eaque sunt non prospera; jam inde ex animo miser fies, antequam e fato fias. Si felicia promittunt, eaque eventura sunt, tum plane duo erunt incommoda; et exspectatio te spei suspensum fatigabit, et futurum gaudii fructum spes tibi jam defloraverit. Nullo igitur pacto utendum est istiusmodi hominibus res futuras præsagientibus. » Ita A. Gellius, lib. XIV, cap. 1. Audi et Alciatum, Emblem. 103: Icare, per superos qui raptus et aëra, donec In mare præcipitem cera liquata daret; Nunc te cera eadem, fervensque resuscitat ignis, Exemplo ut doceas dogmata certa tuo: Astrologus caveat quidquam prædicere: præceps Nam cadet impostor, dum super astra volat. Refert Nicetas Choniates, lib. I De Imperio Isacii Imperatoris, astrologum prædixisse victoriam et triumphum Branæ Alexio, si cum Conrado Marchione Montisferrati, qui Isacii partes sustinebat, congrederetur. Iniit ergo cum eo prælium, in quo tam Branas quam astrologus occisus est. Anno Domini 1544, Muleasses, Tunetanorum rex, astrorum maximus observator, cum ex astris divinasset sibi amittendi regni, et diræ mortis cladem imminere, ut eam vitaret, ex Africa discessit; sed eo ipso discessu cladem, quam evitare voluit, in suas cervices accivit. Denique ex astrorum dispositione et concursu potuisse prævideri et prædici generale orbis diluvium tempore Noe: item nativitatem Christi ex concursu Jovis et Saturni, ac ex horoscopo Virginis, qui erat nascente Christo, ac significabat mutationem religionis a Christo faciendam, censuit Albertus Magnus (vel quisquis est auctor) in Speculo, citans Albumasar, et Petrum de Aliaco Archiepiscopum Cameracensem, anno Domini 1400, lib. De Concordia Astrologiæ et Theologiæ. Quæ omnia valide confutat Sixtus Senensis, lib. VI Biblioth. cap. x, et lib. V, cap. lxxxi. QUIA LEGES POPULORUM (de ritu colendi idola, patet ex seq.) VANÆ SUNT, — quia idola vana sunt: id est nihil veri repræsentantia, aut si quid veri ut stellas, Jovem, Martem repræsentent, nihil habent divinitatis; vani ergo sunt dii: duplicia enim sunt idola, et dupliciter vana, uti jam dixi. Jeremias magis hic loquitur de prioribus, quæ scilicet nihil veri repræsentant, ut patet vers. seqq. Syrus vertit: Quia timores gentium nihil sunt. Timores, id est idola, quæ gentes timent, id est reverentur et colunt. Arabicus: Quia religio gentium inutilis est.
10:3
3. QUIA LIGNUM DE SALTU. — Describit idolorum inanitatem a materia et fabrica, quia ipsa nihil sunt nisi lignum a saltu præcisum, et opus manus artificis « in ascia, » id est cum ascia, id est dolabra, supple, dolatum ac politum: hoc enim est artificis, puta fabri lignarii, opus, ac tertio, auro decoratum, et clavis compactum. Idola ergo non aliud sunt quam dii manufacti.
10:5
5. IN SIMILITUDINEM PALMÆ, — hoc est, idolum est æquabile, erectum, procerum, flecti nescium, pulchrum, comatum quasi palma, q. d. Idola exterius pulchra sunt, sed interius inanima, elingua, stupida.
10:6
6. NON EST SIMILIS TUI, DOMINE. — Est apostrophe Jeremiæ ad Deum, qua eum comparat et præfert idolis; unde ait: « Quis non timebit te, o Rex gentium? »
10:7
7. TUUM EST ENIM DECUS, — scilicet regnum, ut sis et colaris quasi rex et Deus gentium, metuendus nimis. Unde Chaldæus vertit, tuum enim est regnum. Allegorice, q. d. O Christe, rex gentium, quæ gens non timebit, non colet te quasi suum decus? Ita Lyranus.
10:8
8. FATUI PROBABUNTUR (q. d. Facile est probare et convincere eos esse fatuos, ex eo quod) DOCTRINA VANITATIS EORUM LIGNUM EST, — quia scilicet docent idola lignea esse deos, esseque adorandos: quod est vanissimum et stultissimum. Aut, ut Sanchez, q. d. Lignum, ex quo formant idola, quibus supplicant, facile illos stuporis et vanitatis incusat. Reipsa enim docet et ostendit eos vanos et stupidos esse, qui lignum et truncum censent esse Deum et numen, ac habere omnium rerum cognitionem et providentiam.
10:9
9. INVOLUTUM. — Hebraice מרקע merucka, id est ductile, quod optimum est, vel extensum in laminas, quod convolvi solet, ut commodius transferri possit: unde Noster vertit, involutum; vel involutum, id est involubile, ductile, quod facile involvi, diduci, flecti potest ab argentario, ut eo incrustetur et imbractetur idolum ligneum. DE THARSIS AFFERTUR. — Tharsis erat urbs Ciliciæ; inde mare vicinum, ac tandem quodvis mare, etiam Indicum, dictum est Tharsis; indeque Africa et Carthago, quæ diu mari dominata est, et in re navali floruit, vocatur Tharsis. Hic Tharsis significat Indiam, aut certe Africam, ut vertit Chaldæus, quam argento abundasse docet Ezechiel, cap. xxvii, 12. ET AURUM DE OPHAZ. — Chaldæus, Sanchez et alii censent Ophaz vel Ophas, vel per aphæresin Pas, idem esse quod Ophir, quasi per dialectum littera r in s versa sit (perinde ac faciunt Parisienses dum pro pere dicunt pese), vocalis vero a versa sit in i: puncta enim facillime commutant Hebræi; sic ergo ex Chaldæi et aliorum sententia Ophas est Ophir. Porro Ophir est regio, dicta ab Ophir filio Jectan, Genes. x, 29. Vatablus et Arias putant Ophir esse Hispaniolam et Peru: favent Hebræus et Septuaginta, II Paral. iii, 6, ubi aurum Salomonis vocant aurum Peruim quasi Peruanorum. Rursum, litteram vau, quæ prima est in Ophir, facias ultimam, ex Ophir facies Peru: vau enim Hebræis non tam vocalem u, quam o, denotat. Ophir ergo videtur esse Peru; sed obstat primo, quod in Peru non sint elephanti, nec pavi, nec simiæ, nec ligna thyina, quæ ex Ophir allata sunt, III Reg. x. Secundo, quod classis Salomonis in Ophir solvebat ex Asiongaber portu maris Rubri, II Paralip. viii, quod vicinum est Goæ et Indiæ Orientali: quod si hæc classis navigasset in Peru et Indiam Occidentalem, solvisset ex Joppe et per mare Mediterraneum, directe navigasset in Peru, alias enim solvens ex Asiongaber, debuisset circuire sinum Arabicum, promontorium Bonæ Spei, et totam Africam, ut perveniret in Peru. Alii ergo Ophir volunt esse Angolam in Æthiopia; unde Josephus docet hanc classem, præter aurum, etiam Æthiopica mancipia advexisse. Alii Ophir volunt esse Sofalam, quæ via est navigantibus Goam; unde Septuaginta vertunt: Sophar (littera enim r facile in l mutatur, ut beliar in belial). Alii, ut Josephus in Genes. x, et S. Hieronymus in Quæst. Hebr., Gaspar Varrerius, lib. De Ophir, putant Ophir esse Auream Chersonesum, aut potius omnem illam oram, quæ Pegusiis, Malaca et Sumatra continetur, idque est probabile: nam circa hæc loca in Oriente, non Occidente, videtur habitasse Hevila, frater Ophir, filius Jectan, nepos Noe, Genes. x, 29. Favent veteres, dum passim censent fluvium Phison, qui Genes. ii, 11, dicitur circuire terram Hevila, esse Gangem: Ganges enim est in India Orientali, non Occidentali; unde Maffeius, lib. XVI Histor. Indicæ, ex litteris Sinicis inferri docet Pegusios stirpem suam referre ad Judæos exsules, qui a Salomone damnati ad aurifodinas Ophirinas, ea loca primi tenuerint. Verum de Ophir plura in lib. Regum. Porro ab Ophir aurum optimum dicitur obrizum, quasi Ophirisum, inquit Isidorus, idemque docent S. Hieronymus et Eucherius. Secundo, obrizum dicitur, quod obradiet splendore suo, ut ait idem Isidorus, XVI Etymolog. xvii. Tertio, Plinius, lib. XXXIII, cap. iii: Auri, ait, experimentum est ignis, ut simili colore rubeat quo ignis, ipsumque obrizum vocant, non a rubendo, sed quia pugatissimum, purum putum est, quasi aurum obrusam, probatum scilicet et purgatum, uti docet Seneca, libro II, epist. 23. Aut certe, ut Hermolaus ex Phocione in dictum locum Plinii, obrizum dicitur quasi exeuzon, quod igne probatum magis nitescat, fulgeat, rubeat ut ignis: idque videtur verius, tum quia vicinius est et aptius; tum quia utrobique est eadem littera b, non p, quæ est in Ophir, non autem in obrizum. Ut ut sit, aurum ophas, pas, ophir, obrizum, est aurum optimum et præstantissimum; unde et Arabes aurum vocant Fes; hinc Joannes Leo in Descript. Africæ, lib. III, urbem Fessam dictam putat, ex eo quod, cum urbis jacerentur fundamenta, fes, id est auri, cumulus ibi inventus sit. Aliter censent Mercerus, Forsterus et alii, scilicet aurum pas, vel ophas, vel uphaz, vel muphas (hæc enim omnia idem sunt) dici non a loco, sed a qualitate, idemque esse, quasi dicas: Aurum forte et solidum, tum quia purificatum, tum quia ex vena optima effossum; dici enim pas vel ophas a radice פזז pazaz, id est roboravit, solidavit, inde פז paz, id est forte, solidum; muphas enim plane videtur esse participium passivum hiphil a radice jam dicta pazaz. Verum obstat quod hic ait Jeremias: « Aurum de Ophas affertur. » Ophas ergo nomen est loci, non qualitatis auri. Rursum pazaz non significat roborare, solidare, uti volunt Rabbini; sed mollescere, ductile esse, solubile, expeditum, facile instar auri: ita enim vertunt Noster et Septuaginta, Genes. xlix, 24; unde et פוץ puts, quod affine est pazaz, significat dispergere, diducere. Ergo ab auro Ophas vel pas deductum est verbum pazaz, id est esse ductile instar auri Ophas: optimum enim aurum, quale erat Ophas, in tenuissimas bracteas flecti, duci et extendi potest, uti recte advertit Pineda, libro IV De Salom. cap. xviii, ubi tamen Ophas ab Ophir distinguit, uti et alii nonnulli probabiliter hæc duo loca distinguunt, censentque aurum ex Ophas allatum, melius fuisse auro allato ex Ophir: licet aliter sentiat Chaldæus, uti dixi initio. Porro muphas non est participium a pazaz, sed per crasin idem est quod מאופז meophaz, id est de Ophas, scilicet allatum. OPUS ARTIFICIS, — id est aurum et argentum elaboratur opere aurificis, vel ærarii, aut argentarii, ut ex eo faciat idolum, aut potius jam factum e ligno, uti præcessit, inauret vel inargentet: atque opere artificis alterius, scilicet sartoris, vestitur purpura et hyacintho, id est veste violacei coloris et purpurei. Nec enim idola facta ex puro auro vestiri solent hyacintho, utpote re viliori; at facta ex ligno, et aureis limbis vel bracteis ornata, eodem vestiri assolent. OPUS ARTIFICUM UNIVERSA HÆC, — q. d. Nihil penitus in idolis est, quod non sit manibus artificum factum, sive eorum materiam et substantiam, sive vestes et ornamenta spectes: ergo idola nihil habent vitæ et rationis; multo minus habent aliquid numinis et divinitatis.
10:10
10. NON SUSTINEBUNT GENTES COMMINATIONEM EJUS. — Hebraice זעמו zaamo, indignationem, puta vindictam ejus. Opponit Deum idolis, quod ille irascatur et puniat, hæc non.
10:11
11. SIC ERGO DICETIS EIS, — id est idolis, et idolorum cultoribus, scilicet Chaldæis: DII QUI CŒLOS ET TERRAM NON FECERUNT, PEREANT DE TERRA. — Nota Jeremiam hic chaldaice loqui: אלהיא די שמיא וארקא לא עבדו יאבדו מארעא ומן תחות שמיא: elahaia di scemaia, vearka la abadu, iebadu meara umin techot scemata, id est, dii qui cœlos et terram non fecerunt, pereant de terra, et de his quæ sub cœlo sunt, quia scilicet injuste ea, quasi aliena occupant: sunt enim illa Dei creaturæ. Sic dicimus de falso possessore domus: Non decet eum habitare in domo aliena, seu quam alius ædificavit. Unde videtur hæc scripsisse Jeremias anno I Sedeciæ ad Joakim et alios in Babylonem abductos, ut scilicet ipsi hæc verba responderent Chaldæis, ad suorum idolorum cultum Hebræos invitantibus. Ita Chaldæus et alii. Addit Maldonatus Jeremiam chaldaice loqui, ut rideat idola et idololatras: solemus enim homines barbaros irridere, cum eorum sermone barbaro utimur. In Chaldæo obiter nota, quod Hebræi dicunt artsa, id est terra, Chaldæi dicunt nunc arka, nunc ara. Ita S. Eustratius (cujus reliquias Romæ in templo Collegii Germanici veneratus sum), militum sub Diocletiano dux in Armenia, cum a Lysia præfecto compelleretur ad idola colendum, respondit intrepide: « Exsecrandos dæmones, et surda simulacra, nullus homo unquam qui compos esset mentis, censuit adoranda. Dictum est enim: Dii, qui cœlum et terram non fecerunt, pereant. » Quare igne adustus, et virgis laniatus, nullam dedit vocem, aut vultus mutationem, quasi in alieno corpore pateretur, irridensque tyrannum, et acerbissima quæque passus, tandem ad rogum quasi ad epulas accedens, inde purus cum flamma quasi ad Deum evolavit. Festum ejus recolit Ecclesia 13 decembris. Similiter S. Perpetua et S. Felicitas, cum cognatis Satyro, Revocato et Secundolo, damnatæ ad bestias, euntes ad amphitheatrum, per plateas alacres et intrepidæ canebant: « Omnes dii gentium dæmonia; Dominus autem fecit cœlum et terram. » Quocirca jussu Præsidis multis alapis cæsæ; majori tamen animi et vocis contentione eumdem versum iterarunt, laudantes et glorificantes Deum. Ac generose ingredientes amphitheatrum, mox S. Perpetua et Satyrus a leonibus, S. Felicitas vero a leopardis dilacerata, in cœlum evolarunt, anno Domini 203, imperante Severo. Quamobrem sæpe hasce duas matronas, earumque fortitudinem et amorem in Deum, celebrat S. Augustinus, uti lib. I De Anima, cap. x, in Psalm. xlvii, serm. De tempore barbarico, et alibi. Similiter S. Publia, mater S. Joannis Chrysostomi, mortuo marito, chorum virginum instituens, factaque abbatissa, transeunte Juliano Apostata, cum suis virginibus contentiore voce occinuit illud Davidicum: « Simulacra gentium argentum et aurum; » et: « Similes illis fiant, qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. » Julianus indignans jussit eas tacere. At Publia jubente, fortius et alacrius cecinerunt: « Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. » Quare Julianus Publiam alapis cædi, genasque cruentari jussit. Illa vero hanc contumeliam pro summo honore ducens, domum reversa, tyrannum, ut solebat, spiritualibus cantilenis perstrinxit. Ita Theodoretus, lib. III Histor. cap. xvii, et Romanum Martyrologium 9 octobris.
10:12
12. QUI FACIT, — supple, q. d. Noster vero Deus est qui præparat, id est, ut Hebræus et Chaldæus habent, qui fundat orbem in sapientia.
10:13
13. AD VOCEM SUAM, — q. d. At His command in the air rain is produced: or at the thunder, which is the voice of God, rain follows, Psalm xxviii, 3: « Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit, Dominus super aquas multas. » ET ELEVAT NEBULAS, — exhalationes. AB EXTREMITATIBUS TERRÆ, — id est a mari, quod quasi est terminus ambiens terram. Ita Theodoretus. Hugo, S. Hieronymus, Lyranus. Vel a superficie extima terræ: ab hac enim vapores ascendunt, alii ex montibus. Optime Sanchez: Extrema, ait, vel finis cœlorum, dicitur pars illa cœli, quæ nobis extrema apparet, quia ibi cœlum finiri putat vulgus: sic et extrema pars terræ dicitur illa, quam vulgus judicat extremam; inde enim eminus vespere videntur vapores elevari, ex quibus generatur pluvia. FULGURA IN PLUVIAM FACIT, — q. d. Deus mire potens est, qui facit ut ex fulguribus igneis, imo, ut vertit Pagninus, inter fulgura, sequatur et misceatur pluvia: nubes enim tonantes, et fulgurantes, sunt quasi leones rugientes, et quasi tormenta bellica terram quatientia. Hæc statim demulcet, resolvit, et quasi mansuefacit pluvia. EDUCIT VENTUM DE THESAURIS SUIS, — quasi ex secretario sive secretis receptaculis omnipotentiæ suæ: nos enim ignoramus unde veniant venti. Vel secundo, « de thesauris, » id est de opibus suis: inter opes enim Dei sunt etiam venti. Nota hic antitheses idolorum et Dei, quæ clare ostendunt Deum esse vere Deum, non idola. Primo, idola sunt res mortuæ, puta saxa aut ligna: Deus vero est « Deus vivens. » Secundo, idola ex tempore cœperunt: Deus vero est « rex sempiternus. » Tertio, idola ab homine ascia et runcina fabricata sunt instar aliorum fabrilium: Deus vero ingenitus creavit cœlos et terram, ac consequenter et materiam ex qua facta sunt idola. Quarto, idola non sentiunt, non cognoscunt, nec bene nec male facere possunt: Deus vero sentit, cognoscit, videt et providet omnia; hinc e thesauris suis apto tempore producit ventos, fulgura, pluvias, etc. Quinto, idola sui contemptores ulcisci nequeunt: Deus vero fortissimus, æque ac zelotes, sui contemptum ulciscitur, ita ut nemo ejus iram et vindictam sustinere possit. Unde concludendum reliquit: Ergo idola ridenda et spernenda sunt; Deus vero metuendus, amandus et colendus. Mystice S. Hieronymus: Nubes, ait, sunt doctores et prædicatores; hos Deus educit ab extremis terræ, id est ab humili sorte, æque ac sui demissione: ob quam facit eos efficaces, ut sint quasi tonitrua et fulmina, quæ mox in auditorum contritionem et lacrymas, ac vitæ mutationem resolvunt et resolvunt.
10:14
14. STULTUS FACTUS EST OMNIS HOMO A SCIENTIA. Vatablus, brutescit homo præ scientia, nimirum dum scilicet plene vult causas indagare pluviæ, fulguris, ventorum, quorum solus Deus habet scientiam et providentiam. Ita S. Hieronymus, Lyranus, Hugo, Dionysius. Sic Psalm. cxxxviii, 6, dicitur: « Mirabilis facta est scientia tua ex me; confortata est, et non potero ad eam. » Certe ventorum generatio, circulatio, motus tam varius et contrarius, torsit et torquet omnium physicorum ingenia: nec hactenus ullus fuit, qui eorum causam ad liquidum assignaret. Hinc Virgilius, Æneid. I, fingit eos ex Æolia ab Æolo emitti. Secundo et aptius: « Stultus factus est homo a scientia, » scilicet sua, qua cum non possit penetrare vim stellarum, ventorum, fulminum, ea admiratus, quasi rectores mundi, et quasi deos coluit, idolaque eis confecit; de idolis enim agit in præsenti. Ita Chaldæus, S. Thomas, Lyranus. Rursum, stultus est homo in scientia sua, qua idola dolat, et aurum conflat, ut ex eis fabricet idolum: stultum enim est putare se posse fabricare Deum, et Deum esse qui a fabro fabricatus est, cum potius faber ipse, ejusque ars et scientia, quam ejus fabrica, habenda foret numen. Unde sequitur: « Confusus est artifex omnis in sculptili; quoniam falsum est quod conflavit, et non est spiritus in eis. » Ita a Castro et Sanchez. Moraliter: « Stultus, inquit D. Thomas, est homo a scientia Dei. Primo, propter cordis elationem, Rom. i: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Secundo, propter inquirendi curiositatem, et nimiam capitis fatigationem; unde ait Agrippa rex Paulo: Multæ te litteræ ad insaniam convertunt, Actor. xxvi. Tertio, propter scientiæ incertitudinem. Isaiæ xlvii: Hæc scientia tua et sapientia tua decepit te. Quarto, propter operis perversitatem. Sap. ii, 21: Excæcavit enim eos malitia eorum. » Hucusque D. Thomas. CONFUSUS, — pudore affectus est artifex sculptilis sive idoli. QUONIAM FALSUM EST QUOD CONFLAVIT, — q. d. Quia sculptile quod fecit, fallit et mentitur se esse Deum.
10:15
15. IN TEMPORE VISITATIONIS (id est punitionis), SUÆ PERIBUNT, — idola, et idololatræ Chaldæi (de his enim loquitur), scilicet vastante Dario et Cyro Babylonem. Aliter Theodoretus: « Peribunt, » ait, cum Apostoli idololatriam exstirpabunt; et plane, ait S. Thomas, « peribunt » in die judicii.
10:16
16. NON EST HIS SIMILIS PARS JACOB, — q. d. Idolis non est similis Deus, qui est pars hæreditaria Israelis: « Pars mea, ait David, Deus in æternum, » Psalm. lxxii, 26; Psalm. xv, 5; Numer. xviii, 20; quia scilicet Israel Deum, Dei cultum, amicitiam, legem et bona omnia possidebat. Vicissim Israel est « virga hæreditatis, » id est hæreditas Dei; quia Deus hunc populum a patribus descendentem, quasi suum hæreditaria successione possidebat, Deuter. xxxii, 8, 9. Quia enim virgis et funibus hæreditates dimetiebantur et dividebant; hinc virga et funes significant portionem hæreditariam, Psalm. lxxiii, 2; Psalm. civ, 11. Secundo, Israel est Deo schebet, id est virga, sive sceptrum hæreditatis Dei, quia Deus in Israele regnum suum constituit. Ita S. Hieronymus, Rabanus, S. Thomas. Tropologice, pars avari est pecunia, obsceni libido, superbi dominatio; sed verus Israelita spretis omnibus solum Deum possidere cupit, aitque: « Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam, » Psalm. cxviii, 57. Unde hic est habitaculum et sedes ac templum Dei; ille draconum, id est dæmonum, vers. 22.
10:17
17. « Congrega, » scilicet, tu o Babylon, ut Vatablus et Kimchi: vel potius, ut Theodoretus, Lyranus, S. Thomas et alii cum S. Hieronymo: Tu, o Jerusalem et Judæa! QUÆ HABITAS IN OBSIDIONE, — quæ brevi es obsidenda. Chaldæus et alii vertunt, quæ habitas in munitione, vel loco munito; Septuaginta, in electis, id est loco electo, congrega confusionem tuam; Chaldæus, mercimonia tua; Maldonatus et Sanchez, idola tua, Isaiæ xlvi, 1. Septuaginta, substantiam, id est, omnes opes et vires tuas ad nihil tibi profuturas, nisi ad confusionem: nam omnia hæc in quibus confidebas, te a Chaldæis non liberabunt, sed tecum ibunt in captivitatem. Ita S. Hieronymus. Est ironia, aut potius sarcasmus, sive hostilis irrisio. Vide cap. xi, vers. 14.
10:18
18. LONGE PROJICIAM (hebraice קולע kolea, id est quasi funda longe ejaculabor), HABITATORES TERRÆ (Judææ): ET TRIBULABO EOS ITA UT INVENIANTUR, — in urbe et tribulatione, ut eam effugere non possint, sed deprehendantur et capiantur a Chaldæis. Ita S. Hieronymus. Alii, ut Chaldæus et Vatablus, legunt ימצאו iimtseu, id est ut inveniant, scilicet angustias et pœnas, quas eis sum comminatus; vel, ut Theodoretus, ut inveniant sese ac Deum, quem negando perdiderunt. Aliqui legunt, ut non inveniantur, id est, ut non supersint, sed moriantur et pereant. Verum Hebræa, Chaldæa et Romana legunt, ut inveniantur.
10:19
19. VÆ MIHI SUPER CONTRITIONE MEA! — q. d. Doleo ob contritionem meam. Est vox Jerusalem, id est populi Hierosolymitani. Unde subdit: EGO DIXI: PLANE HÆC INFIRMITAS (id est afflictio et plaga) MEA EST (id est mea culpa mihi accidit; ideo) PORTABO ILLAM, — patienter excoquam quod mihi intrivi. Ita S. Hieronymus. Potest verti cum Vatablo: Quomodo hanc infirmitatem ferre potero? Nota hic crebram et tacitam enallagen, et mutationem personæ loquentis, instar dialogismi: nunc enim loquitur Deus, nunc populus, nunc Propheta. Moraliter: « Divina percussio, inquit D. Thomas, debet portari patienter: primo, propter affectum percutientis. Proverb. iii: Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias, nec deficias cum ab eo corriperis. Secundo, propter conscientiam criminis. Michæ vii: Iram Domini portabo, quoniam peccavi ei. Tertio, propter exspectationem muneris. Jac. i: Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam repromisit Deus diligentibus se. Quarto, propter inutilitatem murmuris. Thren. iii, 39: Quid murmuravit homo vivens, vir pro peccatis suis? » Hucusque D. Thomas.
10:20
20. TABERNACULUM MEUM VASTATUM EST (locus meus, sedes mea; scilicet ipsa Jerusalem, vastata est, et) FUNICULI, — id est pagi, et oppida vicina quæ eam quasi funes sustinebant et alebant, dirupta sunt, nec est qui ædificet et restauret ea. Olim enim primæ patriarcharum domus fuerunt tentoria; hinc tabernacula vocantur quælibet domus et urbes.
10:21
21. QUIA STULTE EGERUNT PASTORES, — scilicet sacerdotes, item reges et principes. Ita Chaldæus. Culpam captivitatis populi transfert in sacerdotes et principes. NON INTELLEXERUNT, — mala venientia et minas Prophetarum non prospexerunt, non egerunt prudenter ut ea vitarent. Ita S. Hieronymus et Rabanus. VOX AUDITIONIS (id est vox magna et clara, ita ut facile audiatur) ECCE VENIT, ET COMMOTIO MAGNA, — magnus scilicet belli tumultus, q. d. Ecce sonitus et fremitus venientis Babylonii, ejusque equorum, armorum et curruum auditur. Ita S. Hieronymus. Sunt verba Jeremiæ.
10:23
23. SCIO, DOMINE, QUIA NON EST HOMINIS VIA EJUS. — Significat Chaldæos, non tam a se, quam a Deo excitatos ad devastationem Judææ venisse, q. d. ait S. Hieronymus: « Quod a Babyloniis sustinemus, non est eorum fortitudinis, sed nostri meriti et indignationis tuæ. » Unde in Hebræo est, non est laadam, id est illius hominis insignis, scilicet Nabuchodonosoris, via ejus: cum enim cogitaret Nabuchodonosor bellum inferre Ammonitis, Deus illum avertit, et quasi protrusit in Jerusalem ut eam vastaret, Ezech. xxi, 19 et 22. Vide cap. xxxvi et dicta cap. vi, vers. 4. Ac consequenter in potestate Judæorum non erat illi resistere, illumque avertere. Aliter Hugo, Lyranus, Dionysius, q. d. Scio quia homo infirmus est et cæcus inter tot hostes; unde facile labitur et peccat: rogo ergo ut ejus infirmitatem consideres, et quoniam nos punire vis, non graviter, sed leniter et clementer punias. Unde S. Augustinus hoc refert ad correptionem prædesti natorum, non ad reproborum damnationem, lib. II De Peccat. merit. cap. xvii. Unde inquit: « Subjungit Propheta: Corripe me, Domine; verumtamen in judicio, non in furore tuo; tanquam diceret: Scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei; verumtamen hoc ipsum noli mecum sic agere tanquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio, quo doces tuos non superbire. » Hinc et Franciscus Suarez aliique Scholastici sic exponunt: « Non est hominis via ejus, » id est opera gratiæ, quæ sunt ad vitam æternam, non sunt in hominis potestate sine Dei inspiratione et auxilio, quia ad ea Deus hominem excitare debet præveniente sua gratia: si enim in naturalibus egemus directione Dei; ergo multo magis in supernaturalibus. Imperite ergo hæretici hunc locum torquent contra liberum arbitrium. Primo, quia, vel ipsis fatentibus, non loquitur de omni homine, sed tantum de Nabuchodonosore, q. d. Scio Nabuchodonosorem non posse venire, nec expugnare Jerusalem, nisi tu eum juveris: « Equus enim paratur ad diem belli; Dominus autem salutem tribuit, » Prov. xxi, 31. Secundo, esto loqueretur de omni homine, ut Maldonatus et alii volunt, non tamen negat liberum arbitrium, sed tantum significat, illud Dei ope indigere, et a Deo dirigi Deique providentiæ subjacere: ac præsertim Judæos aliosque homines non posse evadere manus Chaldæorum, aliorumque hostium, nisi Dei ductu et provida gubernatione. Moraliter, disce hic in omnibus niti Deo Deique directione; nam, ut dicitur Psalm. xxxvi: « Apud Dominum gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet; » et Proverb. xvi: « Cor hominis disponit viam suam; sed Domini est dirigere gressus ejus. » Unde Theodoretus exponens illud Psal. liv: « Jacta cogitatum tuum in Domino, et ipse te enutriet: Gubernatorem, inquit, habeas Deum, et aurigam, et res tuæ ab illius providentia pendeant. Nam hoc modo inconcussus manebis et immutabilis. » Quare S. Catharina Senensis moriens suis hoc memorabile documentum reliquit: « Oportet Christum magnam fiduciam habere de Dei providentia, scientem omnia quæ sibi vel aliis eveniunt, ex divina providentia provenire; non ex odio illius, sed dilectione eximia. » Et S. Augustinus in fine lib. I Solilog.: « Constanter, ait, Deo crede, eique te totum committe, quantum potes; noli esse velle quasi proprius, et in tua potestate, sed ejus clementissimi et utilissimi Domini te servum esse profitere. Ita enim te ad se sublevare non desinet, nihilque tibi evenire permittet, nisi quod tibi prosit, etiamsi nescias. » Sicut ergo oculi servorum in manibus dominorum suorum, et sicut oculi ancillæ in manibus dominæ suæ: ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum tendant, et ex eo ejusque pia et sedula providentia semper pendeant. Ita Deo se commisit S. Gregorius Magnus, idque in monasterio didicit, ubi se totum Deo ejusque contemplationi dedit. Unde creatus Pontifex, tredecim annis tot et tanta tam feliciter gessit, idque infirma semper valetudine, ut legens ejus acta et vitam apud Joannem Diaconum obstupescat. Rarum quoque exemplum refert Moschus in Prato Spirit. cap. cci, de nobili adolescente Constantinopolitano, cui parens moriens, omniaque sua distribuens in pauperes, Christum curatorem reliquit, nec Christus eum fefellit: nam ei divitem et nobilem sponsam præter omnem spem procuravit. Plura hac de re dixi Exodi cap. xxxiii, vers. 17.
10:24
24. CORRIPE ME, DOMINE, VERUMTAMEN IN JUDICIO, — id est moderate, cum modo et mensura, leniter et discrete: hoc enim est Hebræum mispat, ut scilicet non in ira tua omnino me disperdas, et ad nihilum redigas. Hebraice, ne nos paucifices, id est ad paucitatem redigas. Simile est cap. xxx, vers. 11. Est vox Jerusalem.
10:25
25. EFFUNDE. — Et verba et sententiam transtulit ex Psalm. lxxviii, 6. JACOB — Israelem, puta Judæos. DECUS EJUS (omnem pulchritudinem et magnificentiam templi, domorum ac platearum Hierosolymæ) DISSIPARUNT. — Chaldæi. Septuaginta, pro decus vertunt, pascua, id est fora aliaque loca urbis, in quibus cives, quasi oves in pascuis, omnibus deliciis pascebantur.
10:2
Hic ostendit populi dignitatem, ut ex hoc appareat eorum culpa gravior, et poena justior. Et dividitur in tres partes. In prima ostendit eorum dignitatem ex divina majestate; in secunda ex divino foedere, cap. 11: verbum quod factum est a domino ad Jeremiam; in tertia ex dimissa adhaesione, vel protectione, cap. 13: haec dicit dominus ad me. Circa primum duo. In primo ostendit dignitatem eorum in comparatione ad alios populos, ex hoc ipso quod verbum domini colebant; in secunda comminatur poenam, quia cultum Dei repulerunt per idolatriam, ibi, congrega de terra confusionem tuam. Circa primum duo. Primo ostendit differentiam deorum; secundo ex hoc concludit destructionem cultorum, ibi, stultus factus est omnis homo. Circa primum tria. Primo discernit Deum verum a falsis diis, quantum ad dominii majestatem: secundo quantum ad durationis aeternitatem, ibi, doctrina vanitatis eorum; tertio quantum ad divinitatis veritatem, ibi, sic ergo dicetis eis. Circa primum duo. Primo ostendit idolorum vanitatem, et infirmitatem, secundo divinam majestatem, ibi, non est similis tui, domine. Circa primum duo. Primo proponit praeceptum, ut non flectantur ad idolatriam, neque gentium imitatione, juxta vias; neque caelestium magnitudine, a signis caeli nolite metuere, ita scilicet quod in eis divinitatem credatis; vel quod necessitatem habeant super ea quae dependent ex libero arbitrio. Deut. 4: ne forte elevatis oculis ad caelum, videas solem et lunam et omnia astra caeli, et errore deceptus adores ea, et colas quae creavit dominus Deus ut ministerium cunctis gentibus quae sub caelo sunt.
10:3
Secundo probat propositum, ponens idolorum vanitatem: leges populorum, quibus ad idolatriam se obligant, vanae, quia inutiles, et sine veritate divinae scientiae. Sap. 13: vani sunt omnes homines in quibus non subest scientia Dei. Et hanc vanitatem probat ex substantiae vilitate quantum ad materiam, quia lignum. Isa. 44: succidit cedros, tulit ilicem, et quercum, quae steterat inter ligna saltus. Quantum ad causam efficientem principalem. Opus manus; et instrumentalem, in ascia. Sap. 13: infelices sunt, et inter mortuos spes illorum est qui appellaverunt deos opera manuum hominum, et cetera. Isa. 44: fecit illud in angularibus, et in circino tornavit illud, et fecit imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. Quantum ad formam decoris. Argento. Baruch ult.: ligna eorum polita a fabro, ipsa etiam inaurata, et inargentata, falsa sunt, et non possunt loqui.
10:4
Et compositionis, clavis, et malleis. Isa. 41: confortavit faber aerarius percutiens malleo, eum qui cudebat tunc temporis, dicens: glutino bonum est: et confortavit eum clavis, ut non moveretur. Probat etiam ex operis infirmitate, quia non habent operationem sensitivam, neque intellectivam: in similitudinem palmae quae non intelligit, quamvis decora sit, et non loquentur, quantum ad actum rationis, portata, scilicet ab aliis, quia incedere non valent, quantum ad operationem sensitivae animae. Ps. 113: os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt; aures habent, et non audient; nares habent, et non odorabunt; manus habent, et non palpabunt; pedes habent, et non ambulabunt; non clamabunt in gutture suo.
10:5
Tertio concludit intentum: nolite ergo timere: quaedam enim colebantur, ut bene facerent; quaedam, ne male. Isa. 41: bene quoque, aut male si potestis facite, et loquemur, et videamus simul.
10:6
Hic ostendit divinae dominationis majestatem: et primo ostendit singularem potentiam: magnus, in seipso, et magnum nomen, in hominum opinione.
10:7
Et ex hoc concludit timorem: quis non timebit? Supra 5: me ergo non timebitis, ait dominus, et a facie mea non dolebitis? Secundo ostendit suam singularem scientiam: et primo excludens sapientiae aequalitatem: tuum est enim decus. Apoc. 7: benedictio et claritas et sapientia et gratiarum actio, honor et virtus et fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum. Amen. Secundo ostendens eorum fatuitatem in comparatione ad divinam sapientiam; et in universis regnis eorum nullus est similis tui.
10:8
Pariter insipientes, in divinis, fatui, in humanis. 1 ad Cor. 3: sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum.
Hic ostendit differentiam quantum ad aeternitatem: et primo ostendit idolorum inceptionem quantum ad eorum substantiam, quae de ligno facta sunt: doctrina vanitatis eorum, sapientum in gentibus, lignum, idest idolum de ligno factum. Ab hoc enim sapientia vana ipsorum cernitur. Et quantum ad argentea, argentum; et quantum ad aurea, aurum de Ophir, opus, scilicet haec sunt, artificis, et opus manus; quasi etiam vile opus. Ps. 113: simulacra gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Et quantum ad eorum ornamenta, hyacinthus: constat enim, illud quod factum est, incepisse. Baruch ult. opertis autem illis veste purpurea, extergunt faciem ipsorum propter pulverem domus, qui est plurimus inter eos. Secundo proponit Dei aeternitatem, adjungens veritatem, et majestatem: quia Deus verus et sempiternus. Isa. 40: Deus sempiternus, dominus qui creavit terminos terrae, non deficiet.
10:10
Et ex his concludit timorem: ab indignatione ejus commovebitur terra; quasi dicat: etiam insensibilia ipsius iram sentiunt: non sustinebunt prae timoris magnitudine. Ps. 17: commota est, et contremuit terra, fundamenta montium conturbata sunt.
10:11
Hic ostendit differentiam quantum ad divinitatis veritatem: quam primo excludit ab idolis, ostendens in eis non esse divinam operationem: sic ergo dicetis eis, cultoribus idolorum. Unde in Hebraeo, Chaldaeo sermone scriptum est: pereant, idest cultus eorum cesset Ps. 18: caeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum.
10:12
Secundo ostendit in Deo esse divinam operationem: et primo quantum ad creationem essentialium partium mundi: qui facit terram, quantum ad infima, praeparat orbem, quantum ad summa. Prov. 3: dominus sapientia fundavit terram, stabilivit caelos prudentia. Ps. 103: extendens caelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus. Secundo quantum ad passiones aeris, ut non solum priora a primis esse credantur, sicut quidam philosophi dicunt; sed etiam omnium auctor, quasi operans in omnibus. Et primo quantum ad ea quae fiunt ex materia humida, sicut nubes, et pluviae: ad vocem, ad praeceptum, ab extremitatibus, propter abundantiam aquarum in circuitu terrae. Secundo quantum ad ea quae fiunt ex materia humida et sicca, fulgura: immutat ordinem, quia post fulgura frequenter sequitur pluvia. Tertio quantum ad ea quae fiunt ex sicca materia: et educit de thesauris, de occultis causis, et locus in quibus generantur. Psal. 134: educens nubes ab extremis terrae, fulgura in pluviam fecit.
10:14
Hic concludit destructionem cultorum: et primo ponit idolatrarum ignominiam quantum ad stultitiam: stultus factus est, apparuit, a scientia sua, qua idolum finxit. 1 Cor. 1: stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi. Et quantum ad confusionis poenam, confusus est. Ps. 96: confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis. Et assignat causam ex idolorum falsitate: quoniam falsum est, vanitate, vana, et finitione.
10:15
In tempore visitationis suae peribunt. Sap. 14: quod factum est, cum illo qui fecit, tormenta patietur.
10:16
Secundo excludit Judaeorum gloriam: non est his similis pars Jacob. Psalm. 15: dominus pars hereditatis meae, et calicis mei, tu es qui restitues hereditatem meam mihi: quia felicitas cujuslibet est sua pars. Thren. 3: pars mea dominus, dixit anima mea, propterea expectabo eum. Virga hereditatis, quasi sceptrum ipsius, quia hereditarium regnum ipsius est. Vel virga, quasi sors. Deut. 32: pars autem domini populus ejus, Jacob funiculus hereditatis ejus.
10:18
Hic comminatur eis poenam, quia hanc dignitatem non servaverunt: et primo comminatur poenam; secundo propheta petit misericordiam ibi, scio, domine, quia non est hominis via ejus. Circa primum tria. Primo comminatur poenam; secundo, poenae causam, ibi, quia stulte egerunt pastores; tertio, poenae ordinem, ibi, vox auditionis ecce venit. Circa primum duo. Primo dominus praesignat poenam obsidionis: congrega, in urbe, de terra, de agris, confusionem, idest fructus tuos, qui sunt confusione digni. Supra 8: congregans congregabo eos, ait dominus. Et poenam captivitatis: quia haec dicit dominus: ecce ego longe projiciam habitatores terrae in hac vice, quasi dicat: ulterius non parcam: ita ut non inveniantur, in urbe: vel quia major pars mortua est. Thren. ult.: projiciens repulisti nos. Secundo populus ex hoc territus plangit futuram poenam: et primo in generali, plangens poenam, vae mihi. Infra 30: insanabilis fractura tua, quia pro peccatis.
10:19
Et promittit patientiam: ego autem dixi: plane haec infirmitas mea est, quasi pro peccatis mihi debita, et portabo illam, patienter. Mich. 7: iram domini portabo, quoniam peccavi ei. Secundo in speciali quantum ad destructionem domorum: tabernaculum, quia domus ita facile sicut tentoria destructa sunt, funiculi, quibus tentoria extenduntur. Supra 4: repente vastata sunt tabernacula mea subito pelles meae. Et quantum ad afflictionem habitatorum, filii mei, Baruch. 5: exierunt abs te pedibus ducti ab inimicis. Non est qui extendat, quasi qui reaedificet.
Hic assignat communem poenam per ordinem, quia peccata praelatorum sunt causa caecitatis ipsorum. Sap. 2: excaecavit eos malitia eorum. Et haec causa destructionis populi. Matth. 15: si caecus caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Ezech. 34: dispersae sunt oves meae, eo quod non esset pastor et factae sunt in devorationem omnium bestiarum agri, et dispersae sunt.
Hic determinat ordinem poenae, praesignans hostem ab Aquilone venientem. Supra 1: ab Aquilone pandetur omne malum super omnes cognationes terrae.
10:23
Hic petit misericordiam: et primo ostendit petendi necessitatem: non est hominis via, quantum ad electionem, ut ambulet, quantum ad executionem, dirigat, quantum ad ordinationem in finem; et ita nec in potestate nostra resistere, nec Chaldaei impugnare; sed totum dependet ex tua dispositione. Psal. 36: a domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. Prov. 16: cor hominis disponit viam suam; sed domini est dirigere gressus ejus.
10:24
Secundo ponit petitionem qua petit populus misericordiam: corripe me in judicio, consuetae misericordiae, non condemnationis, de quo in Psalm. 142: non intres in judicium cum servo tuo domine, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens: et non in furore, secundum debitae vindictae mensuram, ne forte ad nihilum redigas me: justum enim esset ut peccans in Deum ab ipso relinqueretur, et sic in nihilum tenderet. Et sic non facit contra praeceptum domini supra 14: tu ergo noli orare pro populo isto quia non petit ut non puniantur, sed ne omnino deleantur. Psalm. 37: domine ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Et petit hostibus iram.
10:25
Effunde indignationem: et assignat causam, quia comederunt. Psalm. 78: effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt: quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Nota, quod stultus est homo a scientia Dei: propter cordis elationem. Rom. 1: dicentes se esse sapientes stulti facti sunt. Propter inquirendi curiositatem. Act. 26: multae litterae ad insaniam te deduxerunt. Propter scientiae incertitudinem. Isa. 47: haec scientia tua, et sapientia tua decepit te. Propter operis perversitatem. Sap. 2: excaecavit enim eos malitia eorum. Item nota, quod debet portari divina percussio patienter: propter affectum percutientis. Prov. 1: disciplinam domini, fili mi, ne abjicias, nec deficias, cum ab eo corriperis. Propter conscientiam criminis. Mich. 7: iram domini portabo, quoniam peccavi ei. Propter expectationem muneris. Jac. 5: beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Propter inutilitatem murmuris. Thren. 3: quid murmuravit homo vivens, vir pro peccatis suis?
10:2
… rivolgete agli stregoni, né consultate gli indovini, per non restare contaminati dal loro contatto : sono io il Signore, il vostro Dio » (Lev. 19, 31). « Non abbiate timore dei segni del cielo, che i gentili temono, perché i riti dei popoli sono vani » (Jer. 10, 2; cf. anche Is. 47, 13).
10:3
… polemizza contro l'idolatria pagana, specialmente nei libri più recenti (Sap. 14, 13 sgg.), ma anche in testi più antichi, particolarmente nella Lettera di Geremia e in frequenti affermazioni molto energiche dei grandi profeti (Is. 40, 19, 20; 44, 13-19; Jer. 10, 3 sgg.; Ez. 6, 4, 5; 14, 6 sgg.; Dan. 3, 12 sgg.). …
10:9
L'ebraico Tartīš è identificato con Ταρτήσσος, il Ταρσήβον di Polibio (III, 24, 2), in Spagna: Tartesso sul Baetis o Guadalquivir (Erodoto, I, 163; IV, 152). Era una ricca colonia di Tiro (Is. 23; Ez. 27, 12), celebre per il commercio (ibid. 38, 13); vi si estrateva l'argento (Ier. 10, 9). Spesso nel Vecchio Testamento si parla di «navi di T.», navi ampie adibite per lunghe navigazioni (I Reg. 10, 22; 22, 49; Is. 2, 16; Ez. 27, 25; Ps. 48, 8). Nella tavola delle …
10:11
di iscrizione sono venuti in luce dagli scavi di Arslan Tāš, che pare rappresentino il più antico documento in a. finora posseduto e che si fa risalire al sec. IX a. C. - b) Alcuni testi biblici: Gen. 31, 47 (due parole); Ier. 10,11; Etd. 4,8-6,18; 7,22-26; Dan. 2,4-7,28. - c) I papiri, le iscrizioni e gli ostraca dell'Egitto (secc. v e IV a. C.), specialmente di Elefantina (v.). - d) Le parole a. della scrittura …
Talvolta la Bibbia si pone in maniera pratica il problema dell'esistenza di Dio e lo risolve con il principio di causalità (Hebr. 11, 3; Rom. 1, 20; Sap. 13, 1-15, 19; Ps. 18, 2; Iob. 12, 7 sgg.; Jer. 10, 11; Is. 37, 16; 40, 7). Di solito la dimostrazione è basata sull'argomento cosmologico. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.