By the damnatiō to come vpon the vnmerciful riche, he exhorteth the persecuted to patience and by their ovvne revvard, and by examples. 12 Not to svveare at all 〈◊◊〉 talke. talke. • In affliction, to pray: in prosperitie, to sing: in sicknes, to call for the Priests, and that they pray ouer them and anoile them vvith oile: and 〈◊◊〉 the sicke persons confesse their sinnes. 19 Finally, hovv meritorious it is, to conuert the erring vnto the Catholike faith, or the sinner to amendment of life.
1Go to now, ye rich men: weep and howl in your miseries, which shall come upon you.Su via, o ricchi, piangete, alzate le strida a motivo delle miserie, che verranno sopra di voi.GOE to novv ye riche men, vveepe, hovvling in your miseries vvhich shal come to you.Agite nunc divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quæ advenient vobis. 2Your riches are corrupted: and your garments are motheaten.Le vostre ricchezze si sono imputridite: e le vostre vestimenta sono state rose dalle tignuole.Your riches are corrupt: and your garmentes are eaten of mothes.Divitiæ vestræ putrefactæ sunt, et vestimenta vestra a tineis comesta sunt. 3Your gold and silver is cankered: and the rust of them shall be for a testimony against you and shall eat your flesh like fire. You have stored up to yourselves wrath against the last days.L'oro, e l'argento vostro si è irrugginito: e la loro ruggine sarà una testimonianza contro di voi, e quasi fuoco divorerà le vostre, carni. Vi avete adunato tesoro d'ira negli ultimi giorni.Your gold and siluer is rusted: and their iust shal be for a testimonie to you, and shal eate your flesh as fire. You haue stored to your selues vvrath in the last daies.Aurum et argentum vestrum æruginavit: et ærugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit carnes vestras sicut ignis. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus. 4Behold the hire of the labourers who have reaped down your fields, which by fraud has been kept back by you, crieth: and the cry of them hath entered into the ears of the Lord of Sabaoth.Ecco, che la mercede degli operaj, i quali han mietuto le vostre possessioni, frodata da voi alza le grida: e il clamore di essi è penetrato nelle orecchie del Signor degli eserciti.Behold the hire of the vvorkemen that haue reaped your fields, vvhich is defrauded of you, crieth: and their crie hath entred into the eares of the Lord of Sabboth.Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, quæ fraudata est a vobis, clamat: et clamor eorum in aures Domini sabbaoth introivit. 5You have feasted upon earth: and in riotousness you have nourished your hearts, in the day of slaughter.Siete vissuti banchettando sopra la terra, e nelle delizie avete nudriti i vostri cuori pel di della immolazione.You haue made merie vpon the earth: and in riotousnes you haue nourished your hartes in the day of slaughter.Epulati estis super terram, et in luxuriis enutristis corda vestra in die occisionis. 6You have condemned and put to death the Just One: and he resisted you not.Avete condannato, e ucciso il giusto, ed egli non vi fe' resistenza.You haue presented, and slaine the iust one: and he resisted you not.Addixistis, et occidistis justum, et non resistit vobis.
7Be patient therefore, brethren, until the coming of the Lord. Behold, the husbandman waiteth for the precious fruit of the earth: patiently bearing till he receive the early and latter rain.Siate adunque pazienti, o fratelli, fino alla venuta del Signore. Mirate, come l'agricoltore aspetta il prezioso frutto della terra, soffrendo con pazienza, fino a tanto che riceva (il frutto) primaticcio, e il serotino.Be patient therfore brethren, vntil the comming of our Lord. Behold, the husband man expecteth the pretious fruite of the earth: patiently bearing til he receiue the timely and the latevvard.Patientes igitur estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terræ, patienter ferens donec accipiat temporaneum et serotinum. 8Be you therefore also patient and strengthen your hearts: for the coming of the Lord is at hand.Siate adunque pazienti anche voi, e rinfrancate i vostri cuori: perché la venuta del Signore è vicina.Be you also patient, and confirme your hartes: because the comming of our Lord vvil approche'.Patientes igitur estote et vos, et confirmate corda vestra: quoniam adventus Domini appropinquavit. 9Grudge not, brethren, one against another, that you may not be judged. Behold the judge standeth before the door.Non vogliate, o fratelli, borbottare gli uni contro gli altri, affin di non essere condannati. Ecco, che il giudice sta alla porta.Grudge not brethren one against an other: that you be not iudged. Behold, the iudge standeth before the gate.Nolite ingemiscere, fratres, in alterutrum, ut non judicemini. Ecce judex ante januam assistit. 10Take, my brethren, for an example of suffering evil, of labour and patience, the prophets who spoke in the name of the Lord.Prendete, o fratelli, per modello a sopportare i mali, e i disastri, e alla pazienza, i profeti, che hanno parlato nel nome del Signore.Take an example, brethren, of labour and patience, the prophetes: vvhich spake in the name of our Lord.Exemplum accipite, fratres, exitus mali, laboris, et patientiæ, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. 11Behold, we account them blessed who have endured. You have heard of the patience of Job and you have seen the end of the Lord, that the Lord is merciful and compassionate.Ecco, che beati chiamiamo lor, che patirono. Avete udito la sofferenza di Giobbe, e avete veduta la fine del Signore, dappoiché misericordioso egli il Signore, e usa misericordia.Behold vve accoūt them blessed that haue suffered. The sufferance of Iob you haue heard, and the end of our Lord you haue seen, because our Lord is merciful and pitieful.Ecce beatificamus eos qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis, quoniam misericors Dominus est, et miserator.
12But above all things, my brethren, swear not, neither by heaven, nor by the earth, nor by any other oath. But let your speech be: Yea, Yea: No, No: that you fall not under judgment.Sopra tutto, fratelli miei, non vogliate giurare né pel cielo, né per la terra, né qualsivoglia altro giuramento. Ma sia il vostro parlare: così è, così è: non è così, non è così: affinchè non cadiate in condannazione.But before al things my brethren, svveare not, neither by heauen, nor by earth, nor other othe whatsoeuer. But let your talke be, yea, yea: no, no: that you fall not vnder iudgement.Ante omnia autem, fratres mei, nolite jurare, neque per cælum, neque per terram, neque aliud quodcumque juramentum. Sit autem sermo vester: Est, est: Non, non: ut non sub judicio decidatis. 13Is any of you sad? Let him pray: Is he cheerful in mind? Let him sing.Havvi tra di voi chi sia in tristezza? Faccia orazione: è tranquillo? Salmeggi.Is any of you in heauinesse? let him pray. Is he of a cheereful hart? let him sing.Tristatur aliquis vestrum ? oret. Æquo animo est ? psallat. 14Is any man sick among you? Let him bring in the priests of the church and let them pray over him, anointing him with oil in the name of the Lord.Havvi egli tra voi chi sia ammalato? Chiami i preti della Chiesa, e facciano orazione sopra di lui, ungendolo coll'olio nel nome del Signore:Is any man sicke amōg you? let him bring in the priestes of the Churche, and let them pray ouer him, anoiling him vvith oile in the name of our Lord.Infirmatur quis in vobis ? inducat presbyteros ecclesiæ, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini: 15And the prayer of faith shall save the sick man. And the Lord shall raise him up: and if he be in sins, they shall be forgiven him.E l'orazione della fede salverà l'infermo, e il Signore lo solleverà: e se trovisi con de' peccati, gli saranno rimessi.and the praier of faith shal saue the sicke: and our Lord shal lift him vp: and if he be in sinnes, they shal be remitted him.et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus: et si in peccatis sit, remittentur ei. 16Confess therefore your sins one to another: and pray one for another, that you may be saved. For the continual prayer of a just man availeth much.Confessate adunque l'uno all'altro i vostri peccati, e orate l'un per l'altro, per esser salvati, imperocché molto può l'assidua preghiera del giusto.Confesse therfore your sinnes one to an other: & pray one for an other that you may be saued. for the continual praier of a iust man auaileth much.Confitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini: multum enim valet deprecatio justi assidua.
17Elias was a man passible like unto us: and with prayer he prayed that it might not rain upon the earth. And it rained not for three years and six months.Elia era un uomo, come noi, passibile: e ardentemente pregò, che non cadesse pioggia sopra la terra, e non piovve per tre anni, e sei mesi.Elias vvas a man like vnto vs passible: and vvith praier he praied that it might not raine vpon the earth, and it rained not for three yeres and sixe monethes.Elias homo erat similis nobis passibilis: et oratione oravit ut non pluret super terram, et non pluit annos tres, et menses sex. 18And he prayed again. And the heaven gave rain: and the earth brought forth her fruit.E nuovamente orò: e il cielo diede la pioggia, e la terra diede il suo frutto.And he praied againe: and the heauen gaue raine, and the earth yelded her fruite.Et rursum oravit: et cælum dedit pluviam, et terra dedit fructum suum. 19My brethren, if any of you err from the truth and one convert him:Fratelli miei, se alcun di voi devia dalla verità, e uno lo converte:My brethren, if any of you shal erre from the truth, & a man conuert him:Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, et converterit quis eum: 20He must know that he who causeth a sinner to be converted from the error of his way shall save his soul from death and shall cover a multitude of sins.Dee sapere, come chi farà, che un peccator si converta dal suo traviamento, salverà l'anima di lui dalla morte, e coprirà la moltitudine de' peccati.he must know that he vvhich maketh a sinner to be conuerted from the errour of his vvay, shal saue his soule from death, and couereth a multitude of sinnes.scire debet quoniam qui converti fecerit peccatorem ab errore viæ suæ, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum.
5:1
Witham
Go now rich men, etc. In the first six verses, he gives admonitions to those among the Christians who were rich, not to rely on riches, nor value themselves on this account. You must look upon your riches and treasures as if they were already putrefied and corrupted, your gold and silver eaten and consumed with rust: and their rust shall rise in testimony and judgment against you, for not making better use of them. As your coin is eaten with rust, so shall your bodies be hereafter as it were eaten and consumed by fire. You heap up to yourselves a treasure in the day of wrath, while through covetousness, and hard heartedness, you defraud labourers of their hire, living at the same time in feasting and luxury, as in the day of slaughter. That is, feasting as men are accustomed to do, on the days when victims are slaughtered, offered, and eaten with great rejoicing. Others expound it, as if you were feeding, and making yourselves fit sacrifices and victims for God's anger and indignation. (Witham)
Calmet
You have feasted, etc. The Greek is, "you have lived in delicacies and debaucheries, and have feasted upon your hearts as for the day of sacrifice:" Etruphesate, kai espatalesate ethrepsate tas kardias umon os en emera sphages. That is, you have fattened yourselves with good cheer and sensual pleasures, like victims prepared for a solemn sacrifice. (Calmet)
Witham
Others among you have unjustly oppressed, accused, and brought to condemnation the just one, by which seems to be understood just and innocent men, who are divers times deprived of their fortunes, and even of their lives, by the unjust contrivances of powerful wicked men. (Witham)
5:7
Witham
Be patient, etc. He now in these five following verses turns his discourse from the rich to the poor, exhorting them to patience till the coming of the Lord to judgment, which draweth near; his coming to judge every one is at his death. Imitate the patience of the husbandman, waiting for fruit after that the earth hath received the timely and early[Ver. 7. Temporaneum et Serotinum. In most Greek manuscripts ueton proimon kai opsimon, pluviam priorem et posteriorem.] rain soon after the corn is sown, and again more rain, that comes later to fill the grain before it comes to be ripe. This seems to be the sense by the Greek: others expound it, till he receive the early and latter fruits. (Witham)
Calmet
Behold the judge standeth before the door. This expression is synonymous with that in the foregoing verse. "The coming of the Lord is at hand." This way of speaking is not uncommon in Scripture. Thus God said to Cain: "If thou hast done evil, shall not sin forthwith be present at the door?" St. James is here speaking of the approaching ruin of Jerusalem, the destruction of the temple, and the dispersion of the Jews by the Romans. (Calmet)
Witham
Call to mind for your encouragement the trials and constancy[Ver. 10. Exemplum accipite, exitus mali, et laboris, et patientiae, kakopatheias kai makrothumias. There is nothing in the Greek for laboris, which the Latin interpreter may have added to express the full sense.] of the prophets: the patience of Job, after which God rewarded him with great blessings and property, and you have seen the end of the Lord; that is, what end the Lord was pleased to give to Job's sufferings. But St. Augustine, Ven. Bede, etc. would have these words, the end of the Lord, to be understood of the death of our Lord Jesus Christ, on the cross, for which God exalted him, etc. (Witham)
5:12
Witham
But above all things....swear not, etc. This earnest admonition is against all kind of oaths in common conversation, (not against oaths made on just and necessary occasions) and in the very same words, as our blessed Saviour warned all people against this sin of swearing. (Matthew 5.) How unaccountably is this commandment of God contemned? And what a dreadful account will some day be exacted for so many oaths, curses, and blasphemies, which are now so common, that we may rather wonder at the patience of God and that already exemplary punishments have not fallen upon whole cities and kingdoms for this continued profanation of the holy name of God? (Witham)
St. James here repeats the injunctions of our Saviour, not to swear al all. (Matthew 5:34.) See the annotations in that place.
5:14
Witham
Is any man sick among you?[Ver. 14-15. Infirmatur, asthenei tis; infirmum, kamnonta, laborantem; alleviabit, egerei, suscitabit.] or in danger of death by sickness, let him call, or bring in the priests of the Church, etc. The apostle here enjoins the constant use of the sacrament, called extreme unction, or the last anointing with oil, instituted, (as were all the sacraments of the Church) by our Saviour Christ, and which is here fully and clearly delivered in plain words, expressing, 1. the persons to whom this sacrament is to be administered; 2. the minister; 3. the form; 4. the matter; 5. the effects. As to the first, is any man sick among you? This sacrament then is to be given to every believing Christian, who is in danger of death by sickness. 2. Bring in the priests, one or more, they are the ministers of this sacrament. The Protestant translation has the elders; yet in their book of common prayer, he who is called in to assist and pray with the sick, is called either the minister, the curate, or the priest, never the elder. Dr. Wells has not changed the word elders in his translation; but in his paraphrase he expounds it of those ministers of the church who are above deacons. 3. And let them pray over him. Besides other prayers, the form of this sacrament is by way of prayer, let the Lord forgive thee, etc. 4. Anointing him with oil. The oil with which he is anointed by the priest, is the outward visible sign, and the matter of this sacrament, as water is the matter of baptism. 5. And the prayer of faith shall save the sick man, etc. All the sacraments of the new law have their virtue from the merits of our Saviour, Christ, and therefore must be ministered and received with faith in our Redeemer. (Witham)
St. Augustine
Is any man sick? etc. The Greek expression in this place is equivalent to, "Is any one dangerously ill amongst you?" Asthenei tis en umin. The primary intention of this sacrament of extreme unction, is to confer a special grace upon the dying Christian, to strengthen him in his last and dreadful conflict, when the prince of darkness will exert his utmost to ruin his poor soul. But besides this, it was also intended to free man from venial sin, and likewise from mortal, if guilty of any, provided he were contrite and not able to have recourse to the sacrament of penance. But the sacrament of penance being the only regular means of obtaining pardon for mortal sin committed after baptism, a person must first have recourse to this sacrament, if he be able, as a necessary preparation for the sacrament of extreme unction. Other effects of this sacrament are, that it lessens the temporal punishment due to sin, and restores health to the worthy receiver, if it be expedient for the good of his soul. (St. Augustine, serm. 215. C. Theol. Petav. Habert. Bailly, etc. de Extrem. Unct.)
Haydock
How great then is the folly of such persons as are afraid to receive this sacrament, imagining it to be the irrevocable sentence of impending dissolution? whereas one of the very effects of this sacrament is to restore health, if it be expedient for the soul; and who would wish for health upon any other conditions? (Haydock)
Haydock
The anathemas pronounced by the council of Trent against those who deny the existence of this sacrament, are sufficient to establish the belief of it in the minds of Catholics. See session 14, canon 1, 2 and 3, of the council of Trent. It may be proper, however, to observe, in confirmation of our belief of this sacrament, that whenever the ancient Fathers have had occasion to speak of extreme unction, they have always attributed to it all the qualities of a sacrament, as St. Chrysostom who proves from this text of St. James the power which the priest has to forgive sins; (lib. 3. de Sacerdotio.; St. Augustine, ser. 215) not to mention Origen, who wrote at the beginning of the third century, (hom. 2:in Levit.) enumerating the different ways by which sins are forgiven in the new law, says, "That they are remitted when the priests anoint the sick with oil, as is mentioned in St. James." When Decentius, bishop of Eugenium in Italy, in 416[A.D. 416], wrote to Innocent I upon this sacrament, he makes no question whether it was a sacrament, but only consults him concerning the manner of administering; whether a bishop could give it, or whether priests were the only administerers of this sacrament, as St. James says, "Let them call in the priests of the Church;" and whether it could be given to penitents before they had been reconciled by absolution. To the former question, the pope replied there could be no doubt, as St. James could never mean that bishops were excluded as being higher than priests; but that he supposed them to be taken up with other things. We might add to this, the word presbyter was then used indiscriminately for both bishops and priests. (Haydock)
Innocent I in epist. ad Decent. ch. VIII
As to the next question, whether penitents could receive this sacrament before absolution, he answered in the negative. "For," says he, "can it be thought that this one sacrament can be given to those who are declared unworthy of receiving the rest?" (Innocent I in epist. ad Decent. ch. VIII.; Habert. de Extre. Unct.)
Theol. Petav. de Extre. Unc
If it be objected that mention is not more frequently made of this sacrament in the writings of the ancients, we will answer with Bellarmine, that the most evident things were not always written, but only as occasion offered, that many of the mysteries were kept secret, to preserve them from the ridicule of the infidels. That in the times of persecution it was more difficult to administer this sacrament and less necessary, as the greatest part of Christians died not by sickness but by martyrdom. (Theol. Petav. de Extre. Unc.)
Ven. Bede in Luke ix. speaketh thus: "It is clear that this custom was delivered to the holy Church by the apostles themselves, that the sick should be anointed with oil consecrated by the bishop's blessing."
Challoner
Let him bring in, etc. See here a plain warrant of Scripture for the sacrament of extreme unction, that any controversy against its institution would be against the express words of the sacred text in the plainest terms. (Challoner)
And the Lord, by virtue of this sacrament, or if you will, sacramental prayer, shall raise him up, shall give him spiritual strength and vigour to resist the temptations which at that hour are most dangerous. He shall also raise him up, by restoring him his corporal health, when God sees it more expedient for the sick man.
Witham
And if he be in sins, they shall be forgiven him, not merely by prayer, but by this sacrament. (Witham)
5:16
Witham
Confess, therefore, your sins, etc. Divers interpreters expound this of sacramental confession, though, as the authors of the annotations on the Rheims Testament observe, this is not certain. The words one to another, may signify that it is not enough to confess to God, but that we must also confess to men, and not to every man, but to those whom God appointed, and to whom he hath given the power of remitting sins in his name. I cannot but observe that no mention at all is made, "in the visitation and communion of the sick," in the Protestant common prayer book, of this comfortable passage out of St. James, of calling in the priests of the Church, of their anointing him with oil....and that his sins shall be forgiven him. Perhaps having laid aside that sacrament, it seemed to them better to say nothing of those words. But such a confession as is practised by all Catholics, is at least there advised. "The sick person," saith the book of common prayer, "here shall be moved to make a special confession of his sins....After which confession, the priest shall absolve him after this sort. Our Lord Jesus Christ, who hath left power to his Church to absolve all sinners, who truly repent, forgive thee....and by his authority committed to me, I absolve thee from all thy sins, in the name of the Father, " etc. Here is a special confession, or a confession of particular sins; here is a power of forgiving sins in God's name, acknowledged to be given to the Church, and to priests; here are the very same words used by every Catholic priest in the sacrament of penance. This is clearly ordained in their liturgy: how far it is complied with, I know not. (Witham)
Challoner
One to another. That is, to the priests of the Church, whom (ver. 14.) he had ordered to be called for, and brought in to the sick: moreover, to confess to persons who had no power to forgive sins, would be useless. Hence the precept here means that we must confess to men whom God hath appointed, and who, by their ordination and jurisdiction, have received the power of remitting sins in his name. (Challoner)
5:20
Witham
He who causeth a sinner to be converted, etc. St. James concludes his epistle with a work of charity, one of the most acceptable to Almighty God, and most beneficial to our neighbour, when any one becomes instrumental in converting others from their errors, or from a wicked life; for it is only God that can convert the heart. But he who with a true and charitable zeal, animated with the love of God and of his neighbour, makes this the chief business of his life, has this comfort here given him, that this will cover in the sight of God a multitude of sins, which he may have contracted through human frailty. The Church of England, when they modelled the articles of their reformation, received this epistle of James as canonical. They profess to follow the holy Scriptures as the only rule of their belief: they find in the 14th and 15th verses of this chapter these words: "Is any man sick among you? Let him bring in the priests of the Church, and let them pray over him, anointing him with oil....and if he be in sins, they shall be forgiven him." In these words they find all that they themselves require, to be a sacrament of the new law; to wit, a precept or injunction, clear and unlimited as to time, a visible sign, with a promise of invisible grace, in remitting of sins, the minister of it, and the persons specified who are to receive it. They also found this practised at the time of the reformation by the Universal Church, by all Catholics, both in the east and west, both by the Latin and by the Greek Churches; and that all Christian Churches received it as a sacrament; and yet they thought fit to lay it quite aside, as if it was neither a sacrament nor a holy ceremony, nor a pious custom fit to be retained. They must have judged that they had convincing proofs both to contradict in other things the judgment and belief of the Catholic Church, and also in this particular; as to which latter case, I shall examine the reasons which they bring. I presume it may be needless to insist upon the groundless imagination of Wycliff, and some heretics about that time, who denied this to be a sacrament, fancying it was prescribed by St. James, because the oil of Palestine was a sovereign remedy to cure diseases. If so, any physician, any old woman or nurse to the sick, might have applied oil full as well, if not better than the priests. Calvin, and the reformation writers, give us the following reasons or conjectures, that this anointing, as well as that, (Mark 6:13.) was only to be used for a time, by those who had the gift of curing diseases miraculously; so that like other miraculous gifts, (as the speaking of tongues, prophesying, etc.) it was but to last during the first planting of the Christian faith. Dr. Fulk, against the Rheims Testament, and Mr. Baxter, etc. affirm boldly, that Christ "appointed his apostles to anoint those with oil whom they cured." And Dr. Hammond says, "that the anointing with oil, was a ceremony used by Christ and his apostles in their miraculous cures." They assert this, as if it was taught by Scripture itself. They are no less positive that this anointing soon ceased, and was laid aside with the gift of miraculous cures, given sometimes to the first Christians at their baptism, or when they received the Holy Ghost in the sacrament of confirmation. Dr. Fulk, besides this, is positive that "the Greek Church, never to this day received this anointing and praying over the sick as a sacrament." These are their arbitrary, groundless, and false expositions, which they bring against a clear text of the holy Scriptures. It might be sufficient to oppose the judgment and authority of the Church to their private judgment. But to answer in short each particular: we find by the evangelists, (Matthew 10:8.; Mark 6:13.; Luke 10:9.) that Christ gave to his twelve apostles, and afterwards to his seventy-two disciples, in their first mission before his death, (which was only into the cities of Israel) a power of casting out devils, of raising the dead, or curing diseases in his name. And St. Mark tells us, that they cast out many devils, and anointed many sick with oil, and cured them. But when Dr. Fulk and others add, that our Saviour appointed, ordered, or commanded them to anoint with oil those whom they cured, no such thing is said, nor insinuated, neither by St. Mark nor by any of the evangelists, nor any where in the holy Scriptures. And how Dr. Hammond could tell us that this "anointing with oil was a ceremony used by Christ himself," I cannot imagine. As for the apostles and disciples, they might cure many, making use of oil, and many without it by laying hands upon them, by a prayer, or by calling upon the name of Jesus, as the seventy-two disciples returned to him with joy, (Luke 10:17.) saying, Lord, even the devils are subject to us in thy name. Neither is it judge probable by the interpreters that the apostles, in their miraculous cures, were tied up or confined to the use of oil: especially since we find that after Christ's resurrection, in their second mission to all nations, Christ foretells (Matthew 16:18.) that they who believe in him, shall have this miraculous gift of healing the sick, but mentions only the laying of hands upon them: they shall lay hands on the sick, and they shall be well. Besides had Christ appointed or given orders to his disciples to make use of oil in such miraculous cures, it would scarce have happened but we should have some examples of it in the Acts of the Apostles, where so many miraculous cures are related to have been done by St. Peter, by St. Paul, and others, but no mention of this ceremony of oil. We agree with our adversaries that this gift of miraculous cures, of which St. Paul speaks, (1 Corinthians xii.) was common only for a short time, like the other gifts of the Holy Ghost, which were only necessary, as St. Augustine takes notice, at the first planting of the Christian faith; and so that anointing with oil, merely as it was made use of in miraculous cures of the body, soon ceased, perhaps even before our Saviour's death; but we believe as our Saviour appointed water to be the matter of the sacrament of baptism, so he would have oil to be the matter of the sacrament of the sacrament of extreme unction, which he instituted to strengthen the souls of the sick, against the dangers and temptations at the approach of death, and of which St. James here speaks near upon thirty years after Christ's ascension. And the anointing in St. Mark, used in corporal diseases, may be looked upon as a figure of the sacrament of extreme unction in St. James, as the frequent washings or baptisms, as they are called, of the Jews, and especially the baptism of St. John the Baptist, was a figure of the baptism of Christ. The miraculous gift of healing, as well as other gifts of the Holy Ghost, was often given with the sacraments, which were to be always continued, and not to cease, with those gifts. We may also take notice, that neither they who had this gift of healing, had any command or advice to make use of it to all that were sick, nor were all that were sick ordered to seek for a cure of those who had this gift; whereas here St. James orders every one to send for the priests of the Church to anoint him, and pray over him for spiritual relief. St. Timothy had frequent infirmities, as we read in 1 Timothy 5:23., nor yet did St. Paul, who had that gift, cure him. The same St. Paul left Trophimus sick at Miletum. (2 Timothy 4:20.) Epaphroditus, St. Paul's companion in his labours, was sick, when he had St. Paul with him, even unto death; that is, so as to be at the point of death (Philippians 2:27.); nor yet did St. Paul, but God, restore him to his health. And if St. James had spoken of a miraculous restoring of corporal health by that anointing, he should rather have said: bring in those who have the gift of healing; for we may reasonably suppose that many had this gift who were not priests, and we have no reason to suppose that all priests had this gift. Our adversaries tell us with great assurance, that this anointing mentioned by St. James was soon laid aside; which, say they, we may gather from the silence of the writers in the three following ages[centuries]. To this merely negative argument the Catholics answer: 1. That it is enough we have the tradition and practise of the Church, witnessed by the writers in the ages[centuries] immediately succeeding. 2. That the greatest part of the writings in those ages[centuries] are not extant. 3. The writers of those times seldom mentioned those things which were sufficiently known among the Christians by daily use, especially what related to the sacraments and mysteries of the Christian religion, which (as it appears by the writings that they were able to preserve) they made it their particular endeavour to conceal from the heathens, who turned them to derision and contempt. In the mean time, had not this anointing been always retained and continued, the ages[centuries] immediately following would not have conspired every where to practise it, and to look upon it as a sacrament. Not to insist on the authority of Origen,[Ver. 20. Origen, in hom. ii, in Levit. (p. 68. Ed. Par. in the year 1574) where he numbers the different ways by which sins are remitted in the new law, and speaking of penance, says, In quo impletur et illud quod Apostolus dicit, Si quis autem infirmatur, vocet presbyteros ecclesiae.] in the beginning of the third age[century], (hom. 2:in Levit.) who numbering up the different ways by which sins are forgiven in the new law, says, that they were remitted when priests anoint the sick with oil, as in the epistle of St. James; St. Chrysostom[Ver. 20. St. Chrysostom, iereis....echousin exousian, habent potestatem.] in the end of the fourth age[century], (in his third book de Sacerdotio, tom. 1:p. 384. Nov. Ed. Ben., written before the end of the fourth age, about the year 375) says, that priests (and his word expresseth sacrificing priests, not elders) have now a power to remit sins, which he proves from those words in St. James, Is any man sick among you? etc. This shews, as do also Origen's words, that this custom was then continued in the East, in the Greek Church, and that it was believed a sacrament, of which the priests only were the ministers. Innocent I[Ver. 20. Innocent I. Poenitentibus istud infundi non potest, quia genus est Sacramenti, nam quibus reliqua Sacramenta negantur, quomodo unum genus putatur concedi? By charisma, Innocent I understands, oleum ad ungendum.] in his answers to Decentius, bishop of Eugenium, in Italy, at the beginning of the fifth age[century], in the year 416, calls this anointing and prayer over the sick, set down in St. James' epistle, a sacrament in the same sense as other sacraments in the new law. See Labbe's Councils, tom. ii, p. 1248. And as to what Innocent I and Ven. Bede relate of a custom by which lay persons, when a priest could not be had, anointed and prayed over a person in danger, it was only to testify their desire of having the sacrament: as it was likewise a pious custom in some places for sinners to make a confession to a layman, not that they them looked upon it as a sacrament, but only that they hoped God would accept of their private devotions and humiliation, when they could not have a priest to administer the sacraments to them. It is needless to mention authors in the following ages[centuries]. St. Gregory (Sacramentarium. fer. 5. in Coena Dni.) describes the ceremony of blessing oil to be used in the anointing of the sick. Theodore, made archbishop of Canterbury, in the year 668, among other decrees, ordains that sick persons receive the holy unction, set down by St. James. The Capitularia of Charles the great, say that no one, when about to depart out of this world, ought to want the anointing of the sacrament of oil. The same is ordained in a council of Chalons, the year 813, canon 48; by a council at Aix la Chapelle, the year 830, canon 5; by the council of Mayence, in the year 847, canon 26, etc. Now since we find this anointing made use of as a sacrament at least from the fourth age[century], let our adversaries tell us when this anointing prescribed by St. James was left off, and when and how it came to be taken up again. They have no manner of proofs for either; and yet we have a right, as the authors of the annotations on the Rheims Testament observe, to demand clear and convincing proofs in this case, when the Scripture seems so clear for us and against them. Dr. Fulk affirms boldly, that this anointing was never to this day received in the Greek Church as a sacrament. This only shews how little credit is to be given to him. He might have found great reason to doubt of his bold assertion, since neither Photius, in the ninth age[century], nor Michael Cerularius, in the eleventh, ever objected this difference betwixt their Greek and the Latin Church, at a time when they reckoned up even the most minute differences either in doctrine or discipline, so as to find fault with the Latins for shaving their beards. He might have found it by what happened at the time of the council of Lyons, in the thirteenth age[century], when the pope, in his letter to the emperor of Constantinople, wrote that the Latin Church, and all in communion with him, acknowledged seven sacraments, which the Greeks never blamed. He might have observed the same when the Greeks and Armenians came to an union in the council of Florence, in the fifteenth age[century]. The same Dr. Fulk, who wrote about the year 1600, could scarce be ignorant of the ill success the Augsbourg confession met with among the Greeks, to whom, when the Lutherans had sent copies of their faith and of their reformation, Jeremy, the patriarch of Constantinople, with a synod of the Greeks, condemned their articles, and among other points, declared that they held "in the orthodox Catholic Church seven divine sacraments," the same as in the Latin Church, baptism....and the holy oil. Had Dr. Fulk lived a little longer, he must have been more and more ashamed to find other Greek synods condemning him and all the said reformers. For when Cyrillus Lucaris, advanced to the see of Constantinople by the interest of the French Calvinists, began to favour and support the doctrine of the Calvinists, the Greeks in several synods under their patriarchs, (in the years 1639, 1642, 1671, and 1672) condemned Cyril and the new doctrine of the said reformers, and expressly declared that they held seven sacraments. See M. Arnauld, tom. iii. Perpetuitè de la Foy; and the dissertations of M. Le Brun, tom. 3:p. 34, and 572, disert. 12, where he shews that all the churches of the East, and all the Christian churches of the world, though separated from the communion and subordination to the Pope, agree with the Latin Church, as to the sacrifice of the Mass, as to the real presence of Christ in the Eucharist, and as to the seven sacraments. (Witham)
If, with holy Scripture, we must allow that charitable persons on earth may prove instrumental, under God, to their neighbour's salvation, why are we to deny this to the saints in heaven, whose charity for man is much greater?
5:14
Let him bring in, etc.... See here a plain warrant of scripture for the sacrament of extreme unction, that any controversy against its institution would be against the express words of the sacred text in the plainest terms.
5:16
Confess your sins one to another.... That is, to the priests of the church, whom (ver.14) he had ordered to be called for, and brought in to the sick; moreover, to confess to persons who had no power to forgive sins, would be useless. Hence the precept here means, that we must confess to men whom God hath appointed, and who, by their ordination and jurisdiction, have received the power of remitting sins in his name.
5:20
THE FIRST EPISTLE OF ST. PETER THE APOSTLE
The first Epistle of St. Peter, though brief, contains much doctrine concerning Faith, Hope, and Charity, with divers instructions to all persons of what state or condition soever. The Apostle commands submission to rulers and superiors and exhorts all to the practice of a virtuous life in imitation, of Christ. This Epistle is written with such apostolical dignity as to manifest the supreme authority with which its writer, the Prince of the Apostles, had been vested by his Lord and Master, Jesus Christ. He wrote it at Rome, which figuratively he calls Babylon, about fifteen years after our Lord’s Ascension.
5:1
A feareful description of the miseries that shal befall in the next life to the vnmerciful couetous men.
5:4
4. The hire.] The sinnes crying to heauen. To vvithhold from the poore or labourer the hire or vvages that is due or promised to him for his seruice or vvorke done, is a great iniquitie, and one of those fiue sinnes vvhich in holy Vvrite be said to call for vengeance at Gods hand, as vve see here, They be called in the Catechisme, Sinnes crying to heauen. The other foure be, Murder. Gen. 18 v. 20. Vsurie, Exod. 22. v. 27. The sinne against nature, Gen. 18. v. 20. The oppression and vexation of vvidovves, pupilles, strangers, and such like, Ib. & Exod. 3. v. 9.
5:6
condemned
5:7
He meaneth either fruite or raine.
5:8
is as hand.
5:11
Concordanza Mt. 5, 34
5:12
12. Svveare not.] Vvhat othes are lawful, vvhat are not. He forbiddeth not al othes, as the Anabaptists falsely say. for in iustice and iudgement vve may be by our lavvful Magistrate put to svveare, and may lavvfully take an othe, as also for the aduantaging of any necessarie truth vvhen time and place require, but the custom of svvearing, and al vaine, light, and vnnecessarie othes in our daily speache do displease God highly, and are here forbidden by the Apostle, as also by our Sauiour. Mat. 5.
Liturgia The Epistle in a votiue Masse for the sicke.
5:14
14. Let him bring in the Priests.] Heretical trā slation against Priesthod. The Protestants for their special hatred of the holy order of Priesthod, as els vvhere often, so here they corrupt the text euidently, translating Presbyteros, elders. As though the Apostle had meant men of age, and not such as vvere by holy office, Priests. S. Chrysostom vvho knevv the sense and signification of the Greeke vvord according to the Ecclesiastical vse and the vvhole Churches iudgement, better then any Protestant aliue, taketh it plainely for Sacerdotes, Neither their Elders (so called) nor their Ministers, can be those vvhō the Apostle here calleth, Presbyteros. that is, Priests li. 3 de Sacerdotio prope initium. And if they confesse that it is a vvord of office vvith them also, though they call them Elders, and not Priests: then vve demaund vvhether the Apostle meane here men of that function vvhich they in their nevv Churches call Elders. If they say no, as they must needes (for Elders vvith their are not deputed specially to publike praying or administration of the Sacraments, such as the Apostle here requireth to be sent for) then they must needes graunt, that their Elders ansvver not to the function of those vvhich in the nevv Testament are called Presbyteri in Greeke and Latin, and therfore both their translation to be false and fraudulent, and also their naming of their nevv degrees or orders to be fond and incongruous.
If they say their Ministers be correspondent to such as vvere called Presbyteri in holy vvrite and in the Primitiue Church, and that they are the men vvhom the Apostle vvi••eth to be called for to anoile the sicke & to pray for him. vvhy do they not then translate Presbyteros. Ministers? which they might doe vvith as good reason, They haue no reason to call their Ministers by that name. as call such as they haue taken in steede of our Catholike Priests, Ministers. Vvhich vvord being in large acception common to all that haue to doe about the celebration of diuine things, vvas neuer appropriated by the vse either of Scripture or of the holy Church, to that higher function of publike administration of the Sacraments and Seruice, vvhich is Priesthod: Their Deacōs should rather be called Ministers. but to the order next vnder it, vvhich is Deaconship. And therfore if any should be called Ministers, their Deacons properly should be so termed. And the Protestants haue no more reason to keepe the ancient Greeke vvord of Deacon. appropriated to that office by the vse of antiquity, then to keepe the vvord Priest, being made no lesse peculiar to the state of such onely as minister the holy Sacraments, & offer the Sacrifice of the Altar. But these fellovves folovv neither Gods vvord nor Ecclesiastical vse, nor any reason, but me•e phantasie, noueltie, and hatred of Gods Church. They should keepe the name Priest, as vvel as deacon. And hovv litle they folovv any good rule or reason in these things may appeare by this, that here they auoid to translate Priests, and yet in their Cōmunion booke, in their order of visiting the sicke, they commonly name the Minister, Priest.
14. Anoiling vvith oils.] Here is the Sacrament of extreme Vnction so plainely promulgated (for it vvas instituted, as al other Sacraments of the nevv Testament, by our Sauiour Christ him self, and, as Venerable Bede thinketh and other auncient vvriters, the anoiling of the sicke vvith oile Marc. 6. pertaineth therevnto) that some Heretikes, for the euidence of this place also (as of the other for good vvorkes) deny the Epistle. The Sacramēt of EXTREME VNCTION. Other (as the Caluinists) through their confidence of cunning shiftes and gloses, confessing that S. Iames is the author, yet condemne the Church of God for vsing and taking it for a Sacrament. But vvhat dishonour to God is it (vve pray them) that a Sacrament should be instituted in the matter of oile, more then in the element of vvater? Vvhy may not grace & remission of sinnes be annexed to the one as vvel as to the other, vvithout derogation to God?
But they say, The heretikes ob⸢i⸣ections against the said Sacrament, ansvvered: and vvithal it is proued to be a Sacrament. Sacraments endure for euer in the Church, this but for a season in the Primitiue Church. Vvhat Scripture telleth them that this general and absolute prescription of the Apostle in this case, should endure but for a season? vvhen vvas it taken avvay, abrogated, or altered? They see the Church of God hath alvvaies vsed it vpon this vvarrant of the Apostle, vvho knevve Christs meaning and institution of it better then these deceiued men, vvho make more of their ovvne fond ghesses and cōiectures, grounded neither on Scripture nor vpon any circumstance of the text, no• any one authentical author that euer vvrote, then of the expresse vvord of God. It vvas (say they) a miraculous practise of healing the sicke, during onely in the Apostles time, and not long after. Vve aske them vvhether Christ appointed any certaine creature or external element vnto the Apostles generally to vvorke miracles by. Him self vsed sometimes clay and spittle, sometimes he sent them that vvere diseased, to vvash them selues in vvaters. but that he appointed any of those or the like things for a general medicine or miraculous healing onely, that vve reade not for in the beginning, for the better inducing of the people to faith and deuotion. Christ vvould haue miracles to be vvrought by sundry of the Sacraments also. Vvhich miraculous vvorkes ceasing, yet the Sacraments remaine still vnto the vvorldes end.
Againe vve demaund, vvhether euer they read or heard that men vvere generally commaunded to seeke for their health by miraculous mea•es. Thirdly, vvhether al Priests, or (as they call them) Elders, had the gift of miracles in the primitiue Church? No, it can not be, for though some had, yet al these indifferently of vvhom the Apostle speaketh, had not the gift: and many that vvere no Priests, had it, both men and vvomen, vvhich yet could not be called for, as Priests vvere in this case. And though the Apostle and others could both cure men and reuiue them againe, yet there vvas no such general precept for sicke or dead men, as this, to call for the Apostles to heale or restore them to life againe. Lastly, had any external element or miraculous practise, vnles it vvere a Sacrament, Remission of sinnes annexed to creatures. the promisse of remission of al kinde of actual sinnes ioyned vnto it? or could S. Iames institute such a ceremonie him self, that could saue both body and soule, by giuing health to the one, and grace and remission to the other? At other times these contentious vvranglers raile at Gods Church, for annexing only the remission of venial sinnes to the element of vvater, made holy by the Priests blessing thereof in the name of Christ, Holy vvater. and his vvord: and loe here they are driuen to hold that S. Iames prescribed a miraculous oile or creature vvhich had much more povver and efficacie. Into these straites are such miscreants brought that vvil not beleeue the expresse vvord of God, interpreted by the practise of Gods vniuersal Church.
Venerable Bede in 9 Luc. saith thus. It is cleere that this custome was deliuered to the holy Church by the Apostles them selues, Holy oile blessed by the Bishop. that the sicke should be anointed vvith oile consecrated by the Bishops blessing. See for this, and for the assertion & vse of this Sacrament, S. Innocentius ep. 1 ad Decentium Eugubinum cap. 8. to. 1. Conc & Lib. 2. de visitatione infirmorum in S. Augustine cap. 4. Concil. Cabilonense 2. cap. 48. Conc. Wormati•nse cap. 72. to. 3. Conc. Aquisgra. c. 8. Flcrentinum, and other later Councels. The peoples deuotion tovvard such hallowed creatures. S. Bernard in the life of Malachie in fine. This holy oile because the faithful savv to haue such vertue in the primitiue Church, diuers caried it home and occupied it in their infirmities, not vsing it in the Sacramental sort vvhich the Apostle prescribeth, as the Aduersaries vnlearnedly obiect vnto vs: but as Christians novv do (and then also did) concerning the vvater of Baptisme, vvhich they vsed to take home vvith them after it vvas hallovved, The sacramē tal vvordes. and to giue it their diseased to drinke
Concordanza Mr. 6, 13
5:15
15. The praier of faith.] He meaneth the forme of the Sacrament, that is, the vvordes spoken at the same time vvhen the partie is anoiled, vvhich no doubt are most auncient and Apostolike. Not that the vvord or praier alone should haue that great effect here mentioned, but ioyned vvith the foresaid vnction, as is plaine.
15. Shal saue.] The three effects of this Sacrament. The first effect of this Sacrament is, to saue the soule, by giuing grace and comfort to vvithstand the terrours and tentations of the enemie, going about (specially in that extremitie of death) to driue men to desperation or distresse of minde and other damnable inconueniences. the vvhich effect is signified in the matter of this Sacrament specially.
15. Shal lift him vp.] Vvhen it shal be good for the saluation of the partie, or agreable to Gods honour, this Sacramēt restoreth also a man to bodily health againe, as experience oftē teacheth vs. Vvhich yet is not done by vvay of miracle, to make the partie sodenly vvhole, but by Gods ordinarie prouidence and vse of second causes, vvhich othervvise should not haue had that effect, but for the said Sacrament. This is the second effect.
15. They shal be remitted him.] Vvhat sinnes soeuer remaine vnremitted, they shal in this Sacrament and by the grace thereof be remitted, if the persons vvorthely receiue it. this is the third effect. S. Chrysostom of this effect saith thus: They (speaking of Priests) do not onely remit sinnes in baptisme, Priests (and not Elders) are the ministers of this sacrament. but aftervvard also, according to the saying of S. Iames. If any be sicke, let him bring in the Priests &c. Li. 3 de Sacerd. prope initiū. Let the Protestāts marke that he calleth Presbyteros, sacerdotes: that is, Priests, and maketh them the onely ministers of this Sacrament, and not elders or other lay men. By al vvhich you see this Sacrament of al other to be maruelous plainely set forth by the Apostle. Onely sicke men and (as 〈Greek〉 the Greeke vvord giueth) men very vveake must receiue it: onely Priests must be the ministers of it: the matter of it is holy oile: the forme is praier, in such sort as vve see novv vsed: the effects be as is aforesaid. Yet this so plaine a matter and so profitable a Sacrament, the enemie by Heretikes vvould vvholy abolish.
5:16
16. Confesse therfore.] It is not certaine that he speaketh here of sacramental Confession: yet the circumstance of the letter vvel beareth it, and very probable it is that he meaneth of it: and Origen doth so expound it ho. 2 in Leuit. & Venerable Bede vvriteth thus, In this sentence (saith he) there must be this discretion, In hunc locum. that our daily and litle sinnes vve confesse one to an other, Confession vnto our equals, and beleeue to be saued by their daily praier. but the vncleannes of the greater leprosie let vs according to the lavv open to the Priest, and at his pleasure in vvhat maner and hovv long time he shal commaund, let vs be careful to be purified. But the Protestants fleing from the very vvord confession in despite of the Sacrament, translate thus, Acknovvledge your faultes one to an other. They do not vvel like to haue in one sentence, Priests, praying ouer the sicke, anoiling them, forgiuing them their sinnes, confession, and the like.
Liturgia The Epistle in Maioribus Litanijs on S. Markes day, and in the Rogation daies.
the heretikes translate, Acknovvledge your sinnes. &c. So litle they can abide the very vvord of confession.
5:17
17. He praied.] Truthes vnvvritten and knovven by tradition. The Scriptures to vvhich the Apostle alludeth, make no mētion of Elias praier. therfore he knevv it by tradition or reuelation. Vvhereby vve see that many things vnvvritten be of equal truth vvith the things vvritten.
3 reg. 17.
Concordanza Eccl. 48.
Concordanza Lu. 4, 25
5:18
3. reg. 18, 41.
5:20
20. Maketh to be conuerted.] Conuerting of soules Here vve see the great revvard of such as seeke to conuert Heretikes or other sinners from errour and vvickednes: and hovv necessarie an office it is, specially for a Priest.
20. Shal saue.] Our saluation attributed to men, vvithout derogation to Christ. Vve see, it derogateth not from God, to attribute our saluation to any man or Angel in heauen or earth, as to the vvorkers thereof vnder God, by their praiers, preaching, correction, counsel, or othervvise. Yet the Heretikes are so folish and captious in this kinde, that they can not heare patiently, that our B. Lady or others should be counted meanes or vvorkers of our saluation.
He that hath the zeale of conuerting sinners, procureth thereby mercie and remission to him self: vvhich is a singular grace.
5:6
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 49.1.11
… He died for a time, that He might live again for ever: they lived for a time, that they might die for ever. But because they saw Him dying, they saw not death, that is to say, they understood not what was very death. What say they even in Wisdom? “Let us condemn Him with a most shameful death, for by His own sayings He shall be respected;”
5:8
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.1
… The Christian ought in all things to become superior to the righteousness existing under the law, and neither swear nor lie. He ought not to speak evil; to do violence; to fight; to avenge himself; to return evil for evil; to be angry. The Christian ought to be patient,
5:11
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Creed 10
10. Scripture saith, “Ye have heard of the patience of Job, and have seen the end of the Lord.”
5:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 17
“But let your yea, be yea; and your nay, nay: for that which exceedeth these cometh of the evil one.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.21
… I beseech you, consider that the man who thinks this may lie whenever he thinks fit, because this involves the whole important question whether to say what is false be at any time the duty of a good man, especially of a Christian man, to whom it has been said, “Let your yea be yea, and your nay, nay, lest ye fall into condemnation,”
5:13
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… so we, my beloved brethren, though hindered from speaking the word of the Lord, will the more proclaim it, and being afflicted, we will sing Psalms
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 4
… Do we not glorify God, and give thanks that at last He has crowned the departed one, that He has freed him from his labors, that taking away uncertainty, He has him with Himself? Are not the Hymns for this? Is not Psalmody for this? All these are the acts of those rejoicing. “For,” it is said, “is any merry? let him sing psalms.” (
5:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.6
… “Is any sick among you?” it is said, “let him call for the elders of the Church and let them pray over him, anointing him with oil in the name of the Lord. And the prayer of faith shall save the sick, and the Lord will raise him up: and if he have committed sins they shall be forgiven him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 32
… our great possessions being verily laid up here, here all the hopes we have. For what is here, that is not great and awful? Thus both this table is far more precious and delightful than the other, and this candlestick than the candlestick there. And this they know, as many as have put away diseases by anointing themselves with oil
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… not come to thy aid? not done things even without number for thy salvation’s sake? Gave He thee not the laver of Regeneration, and forgave He not all thy former sins? Hath He not after this forgiveness, and the laver, also given thee the succor of repentance if thou sin? Hath He not made the way to forgiveness of sins, even after all this, easy
5:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 55
… For what kind of gladness is it to be beside one’s self, and to have innumerable vexations, and to see all things whirling round, and to be oppressed with giddiness, and like those that have a fever, to require some who may drench their heads with oil?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 9
Also, the converting our brethren from their wandering. For, it is said, “Go thou, and convert thy brethren, that thy sins may be forgiven thee.” And from one’s being in close relations with the priests, “and if,” it is said, “a man hath committed sins it shall be forgiven him.” (
5:16
Tertulliano † 220 d.C. On Repentance 9
… moreover, to know no food and drink but such as is plain,—not for the stomach’s sake, to wit, but the soul’s; for the most part, however, to feed prayers on fastings, to groan, to weep and make outcries unto the Lord your God; to bow before the feet of the presbyters, and kneel to God’s dear ones; to enjoin on all the brethren to be ambassadors to bear his
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.5
5. But since God, Who maketh poor and maketh rich, Who killeth and maketh alive; Who maketh and transformeth all things; Who turneth night into day, winter into spring, storm into calm, drought into abundance of rain; and often for the sake of the prayers of one righteous man
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 2.21
21. Wherefore let us not consider riches to be a great good; for the great good is, not to possess money, but to possess the fear of God and all manner of piety. Behold, now if there were any righteous man here, having great boldness toward God,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 58.5
… Let us listen to the Apostle James, who states this precept with the greatest clearness when he says, “Confess your faults one to another, and pray one for another.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 1.25
… But, being mindful of what is written, Pray for one another, that ye may be healed (
5:17
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 6
… Deservedly, therefore, even while in the flesh, did the Lord show Himself to him, the colleague of His own fasts, no less than to Elijah. For Elijah withal had, by this fact primarily, that he had imprecated a famine,
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 3
Double in length, the rains; cleansed leprosies;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.21
21. And that other reason too I will endeavor to bring forward from the Scriptures. But what was it? It was, that we might not say, when exhorted to the same virtue, that they were partakers of another nature, or were not men. On this account, a certain one speaking of the great Elias, says, “Elias was a man of like passions with us.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 36
… Be not thou therefore shameless, but let us think over that night, the stocks, and the hymns of praise. This let us also do, and we shall open for ourselves—not a prison, but—heaven. If we pray, we shall be able even to open heaven. Elias both shut and opened heaven by prayer. (
5:19
papa san Clemente I † 99 d.C. The Second Epistle of Clement 15
I think not that I counted trivial counsel concerning continence; following it, a man will not repent thereof, but will save both himself and me who counselled. For it is no small reward to turn back a wandering and perishing soul for its salvation.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 9
Also, the converting our brethren from their wandering. For, it is said,
5:20
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 49
Let him who has love in Christ keep the commandments of Christ. Who can describe the [blessed] bond of the love of God? What man is able to tell the excellence of its beauty, as it ought to be told? The height to which love exalts is unspeakable. Love unites us to God. Love covers a multitude of sins.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 19.15
… for that the men who dwell there would sooner have their tongues cut out, than suffer an oath to proceed from their mouths! This will be your ornament and defence, and not only so, but it will bring an abundant reward. For others also will certainly emulate, and imitate you. But if, when a person has gained but one or two,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 20.8
… “By compassion and faith sins are purged away.” And often by the conversion and salvation of those who are saved by our warnings and preaching: “For he who converts a sinner from the error of his way, shall save his soul from death, and cover a multitude of sins.”
5:1
1. Agite nunc, divites; plorate. — S. Iacobus, in fine cap. praeced., taxavit divitum culpam, puta avaritiam et insolentem exultationem: hic eamdem reprimit assignando poenam, puta miserias eis obventuras: unde quod cap. praeced., vers. 3, hortatus est eos ad luctum et ploratum, hic perurget. Sicut enim faber insistit tonsioni ferri, donec illud ad arbitrium suum flectat et formet: ita et concionator diu multumque tundere debet dura et vitiosa hominum corda, ut ea ad poenitentiam novamque vitam inflectat. Per «divites» accipe philodivites, id est, divitiarum cupidos et tenaces; sicut per «sophos» intelliguntur philosophi, id est, amatores sapientiae. Qui enim cor non habent divitiis affixum, sed coelo, ii divites licet sint censu, pauperes tamen sunt spiritu. Vocat tamen divites, quia divites solent esse philodivites: divitiae enim sunt viscosae, sibique cor possidentis illigant, ut saepe eas cupiat per fas et nefas. Unde illud: «Dives, aut iniquus, aut iniqui haeres.» Hinc Thomas Anglicus «divites» explicat, in pecunia aeque ac in peccatis. Nam, ut ait Eccli. xi, 11: «Si dives fueris, non eris immundus a peccato.» Et Christus, Luc. vi, 24: «Vae,» ait, «vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram.» Ubi ponderanda est particula causalis «quia,» iuxta illud Epuloni dictum: «Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala: nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris.» Nam, ut ait S. Hieronymus, epist. 34, «difficile, imo impossibile est, ut praesentibus quis et futuris fruatur bonis; et hic ventrem, et ibi mentem expleat, ut de deliciis transeat ad delicias.» Porro vae illud ploratum ciens, a Christo et Scriptura divitibus intentatum, non tantum est futurae, sed et praesentis vitae; quod explicans S. Cyprianus, lib. II, epist. 2, ait: «Hos inter divitias suas trepidos cogitationis incertae sollicitudo discruciat: non cibus securo, somnusve contingit: suspirat ille in convivio, bibat licet gemma, et cum epulis marcidum corpus torus mollior alto sinu condiderit, vigilat in pluma: nec intelligit miser speciosa sibi esse supplicia, auro se alligatum teneri, et possideri magis quam possidere divitias.» Consentanee Ambrosius, lib. De Nabuthe, cap. xiv: «Bene,» inquit, «viros divitiarum appellavit David, Psal. lxxv, vers. 6, non divitias virorum, ut ostendat eos non possessores divitiarum esse, sed a suis divitiis possideri.» Recte item omnino Seneca, epist. 119: «Sic divitias habent quomodo habere dicimur febrim, cum illa nos habeat. E contrario dicere debemus: Febris illum tenet. Eodem modo dicendum est: Divitiae illum tenent, imo et torquent.» Acute observat S. Gregorius, expendens verba illius divitis, Lucae XII, 17: «Quid faciam, quia non habeo quo congregem fructus meos?» «O angustia,» inquit Gregorius, lib. XV Moralium, XI, «ex satietate nata! de ubertate agri angustiatur animus avari.» Concludat S. Augustinus, tract. 9 in Ioan.: «O homo, qui laboras, amando avaritiam, cum labore amatur quod amas: sine labore amatur Deus. Avaritia iussura est labores, pericula, tristitias, tribulationes; et obtemperaturus es. Quo fine? ut habeas quo impleas arcam et perdas securitatem. Securior forte eras antequam haberes, quam cum habere coepisti. Ecce quid tibi iussit avaritia. Implesti domum, timentur latrones: acquisivisti aurum, perdidisti somnum. Deus sine labore cum amatur, acquiritur et tenetur.» Legendus omnino etiam eiusdem sermo vigesimus secundus de verbis Apostoli, ubi et de somno, quem capere tales nequeunt, plura ingerit. Plorate ululantes. — Syrus: «plorate et ululate.» Ululare proprie est luporum et canum cum rabida fame cruciantur: inde transfertur ad summas in extrema clade complorationes et eiulatus, quales solent esse feminarum cum hostis urbem capit, omniaque ferro et flamma vastat, q. d. O divites crudeles, more luporum fame rabidorum ululate; quia cum Titus vastabit Iudaeam, et magis cum Deus detrudet vos in tartara, extrema inopia, dolore et quasi lupina ac canina fame et siti cruciabimini, adeo ut in ardentissimis flammis cum divite Epulone postulantes vel guttam aquae ad refrigerandam linguam, non sitis obtenturi, eo quod pauperibus fame et siti afflictis, panem et potum postulantibus negaveritis, imo mercedem operae et labori ipsorum promissam debitamque fraudaveritis. Ita Hugo. Ita poetae fingunt Tantalum quasi schema avari et avaritiae, apud inferos siti torqueri et fame. «Mento summam aquam attingens siti enectus Tantalus,» ait Cicero, IV Tuscul.; et Virgilius, VI Aeneid., de Tantalo: Epulaeque ante ora paratae Regifico luxu; furiarum maxima iuxta Accubat, et manibus prohibet contingere mensas. Hinc Plato, in Cratylo, Tantalum dictum censet quasi ταλάντατον, id est infelicissimum. Secundo, «ululate, o divites,» in tanta clade, sicut pueri et mulieres ululant in communi domus urbisve ruina, quia vixistis ut mulieres habentes cor affixum rebus vilissimis, puta terrae et luto. Unde S. Chrysostomus, hom. 25 in Matth.: «Nihil,» ait, «mulierosius quam vinci ab avaritia.» Quocirca Beda censet hic moneri divites, ut fletibus et eleemosynis inferorum supplicia redimant: «Divites enim qui pietatis et misericordiae opera neglexerint,» inquit, «non modo visibilis gehennae ignis cruciabit; sed etiam memoria inanium divitiarum, quibus suas culpas redimere potuerunt, et ante iudicium animas eorum, et post resurrectionem etiam carnes exuret, cum sibi irasci coeperint, quare culpas eleemosynis non redemerint; unde dicitur diviti: Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua.» In miseriis (ἐπί, id est super, propter miserias) quae advenient vobis — a vindice Deo, tum in hoc saeculo, tum in futuro. «Miser» dicitur qui omnem felicitatem amiserit, ait Isidorus, lib. X Etymol. Unde Œcumenius censet hic praedici excidium Hierosolymae et Iudaeae, quo divites omnes tam Christiani quam Iudaei bonis, libertate et vita spoliati sunt. Sic Prophetae divitibus insolentibus sui aevi intentant cladem et captivitatem Babylonicam; ut Amos, vi, 1: «Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimates, capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel.» Et Isaias v, 8: «Vae qui coniungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis, etc. Numquid habitabitis vos soli in medio terrae?» Et Christus, Lucae cap. vi, vers. 24: «Vae vobis divitibus qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis.» Pathetice auctor serm. ad Fratres in eremo, tom. X. S. Augustinus, serm. 62: «Cogitate,» ait, «fratres charissimi, ubi sint reges, ubi potentes, ubi amici, ubi parentes. Ecce quomodo de tanta potentia vel laetitia tanta provenit miseria et angustia: de tantis divitiis tot inopiae; de tantis satietatibus tanta fames; de tam levi delectatione tam longa infirmitas; de tam brevi luce tam longae tenebrae; de tam parva suavitate odoris vel luxuriae, tanti dolores, ac foetores damnationis perpetuae; et de vestimentorum abundantia tanta nuditas.» Istas catastrophas saepe Deus iustus scelerum vindex facit in hac vita, uti oculis cernimus, et semper faciet in futura. Symbolice Hugo: Recte, ait, dicitur, «quae advenient»; quia miseria poenae veniet ad miseriam culpae, ut simul coniungantur, et quamdiu durat culpa, duret et poena; quia vero in inferno culpa perennis erit, sic etiam poena.
5:2
2. Divitiae vestrae putrefactae sunt. — Haec est iusta causa luctus et ploratus. Syrus: «opes vestrae corruptae sunt, et foetuerunt»; ex corruptione enim oritur putredo, ex putredine foetor. Divites avari malunt sua frumenta, vina, panes, carnes, pisces, ova, etc., in arcis putrescere, quam ea dare pauperibus, iisque emere coelestes et aeternas opes, quae sane ingens est stoliditas, aeque ac crudelitas. S. Augustinus (vel quisquis est auctor), lib. De Duodecim abusionibus, tom. IX, inter duodecim hanc ponit quartam. Prima abusio, inquit, est sapiens, et praedicator sine bonis operibus; secunda, senex sine religione; tertia, adolescens sine obedientia; quarta, dives sine eleemosyna; quinta, femina sine pudicitia; sexta, dominus sine virtute; septima, Christianus contentiosus; octava, pauper superbus; nona, Rex iniquus; decima, Episcopus negligens; undecima, plebs sine disciplina; duodecima, populus sine lege. Hinc Seneca avaros vocat opum arcas, lib. De Remed. fortuit.: «Magnam,» inquit, «pecuniam habet, hominem illum iudicas? arca est. Quis aerario, quis plenis loculis invidet? Et iste, quem dominum pecuniae aestimas, pecuniae loculus est. Multum habet: utrum avarus, an prodigus est? Si avarus, non habet; si prodigus, non habebit. Iste quem beatum credis, saepe dolet, saepe suspirat; multi illum comitantur: mel muscae sequuntur, cadavera lupi, frumenta formicae: praedam sequitur ista turba, non hominem.» Nam, ut ait Isocrates in Eginetico: «Multi pecuniae, non hominis cognati sunt.» Notat S. Chrysostomus, orat. De Divit. et Pauper., pecunias graece dici χρήματα a χρῆσθαι, id est uti, quod iis utendum sit, illaeque expendendae in nostram et aliorum utilitatem: servi esse, asservare eas quasi in custodia; domini, eas expendere. Avaris ergo quasi servis χρήματα non sunt χρήματα, sed κτήματα ἀχρήσιμα, id est possessiones inutiles; imo χρεία, id est formicarum domicilium. Quocirca idem Chrysostomus, hom. 45 in Ioannem, prudenter monet, ut opes fugaces per manus pauperum in coelum, quasi in asylum transmittamus, eas ibi post mortem reperturi. Et S. Augustinus, serm. 50 De Tempore: «Quid,» ait, «sunt pauperes, nisi laturarii nostri, id est baiuli? Das laturario tuo, ad coelum portat quod das.» Et mox: «Perdes quod dedisti, sed sequeris quo misisti. Non sine thesauro remanebis, sed quos habebas in terra sollicitus, habebis in coelo securus.» Et S. Ambrosius, lib. De Nabuthe, cap. xiv, inquit: «Custos es, non dominus facultatum, qui aurum terrae infodis: minister utique eius, non arbiter. Vende potius aurum, et eme salutem; vende lapidem, et eme regnum Dei; vende agrum, et eme tibi vitam aeternam.» Et mox: «Nescis, o homo, struere divitias: si vis dives esse, esto pauper saeculo, ut sis dives Deo. Dives fidei, dives est Deo. Qui dives est in misericordia, hic dives est Deo. Dives in simplicitate, dives est Deo. Dives sapientiae et scientiae, dives est Deo.» Et cap. xv: «Quicumque igitur patrimonio suo tanquam possessione non utitur, qui largiri pauperi, et dispensare non novit, is suarum servulus est, non dominus facultatum: quia aliena custodit ut famulus, non tanquam dominus suis utitur. In huiusmodi ergo affectu dicimus, quod vir divitiarum sit, non divitiae viri.» Et vestimenta vestra a tineis comesta sunt, — σητόβρωτα γέγονεν, id est, facta sunt tineosa, sive tineis obnoxia, puta talia ut a tineis rodantur, quibus pauperes nudos vestire debebatis, qui proinde in die iudicii sceleratam vestram avaritiam accusabunt et damnabunt. Unde Œcumenius haec referens ad sequentia: «Divitiae,» ait, «vestrae, quas sicut ignem thesaurizastis, comedent carnes vestras: putredo autem divitiarum, et corrosio indumentorum a tineis, et aerugo auri et argenti contra vos testificabuntur, et avaritiam vestram arguent, quod nemini eas distribuere volueritis. Idcirco,» inquit, «in extremis diebus, adventus scilicet Domini, divitias vestras sicut ignem, in perniciem vestram reconditas et thesaurizatas reperietis.» Hinc avaris istis et tineosis Deus minatur se fore tineam eos corrodentem: «Et ego,» inquit, «quasi tinea Ephraim, et quasi putredo domui Iuda,» Oseae v, 12. Nota physice ex Plinio, lib. XI, cap. liii: «Pulvis,» inquit, «in lanis et veste tineas creat, praecipue si araneus una includatur: sitit enim, ut omnem humorem absorbens, ariditatem ampliat.» Hinc Horatius, lib. II, satyra 3: Cui stragula vestis, Blattarum ac tinearum epulae, putrescat in arca. Quae stultitia, quae saevitia, dare vestes comedendas tineis, quibus in pauperes distributis, emisses coelum? in quibus conciliasses tibi gratiam non tantum pauperum, sed et Dei coelitumque omnium? Vere enim dicat fidelis illud M. Antonii: «Hoc habeo, quodcumque dedi,» teste Seneca, lib. VI De Benef., cap. iii. Porro tineas a vestibus arcent herbae odoriferae iis oppositae, ut lavandula, rosmarinus, mentha; aut amarae, ut absinthium, teste Plinio, lib. XXVII, cap. vii; aut si olei amurca decocta cistam perlinas, teste Catone, lib. De Re rustica, cap. xcviii. Ita mysticam tineam et cariem, id est, corruptionem animae, quae fit per otium et avaritiam, arcent odorata virtutum opera, et amara carnis mortificatio, et oleata charitatis et misericordiae exercitia. Moraliter nota: Sicut eleemosyna eleemosynarios efficit divites, uti patet ex Vita S. Ioannis Eleemosynarii, et ex S. Chrysostomo, hom. 33 ad Populum, cuius hic est titulus: «Quod eleemosyna sit ars omnium quaestuosissima»; ita ex adverso immisericordia et avaritia avarum, licet divitem, depauperat, adeo ut opes eius seipsas instar tineae consumant: sicut feruntur pennae aquilae, si pennis aliarum avium misceantur, eas vorare et consumere. Solet enim Deus segetes, fruges et opes avarorum immissis locustis, tineis, aurugine, hostibus disperdere, iuxta illud Prov. cap. xi, vers. 26: «Qui abscondit frumenta, maledicetur; benedictio autem super caput vendentium.» Ita Ioannes Moschus in Prato Spir., cap. lxxxv, narrat in monasterio abbatis Theodosii triticum omne fuisse corruptum, eo quod monachi consuetam et statutam a Theodosio eleemosynam, ob annonae caritatem pauperibus subtraxissent, ac pro quingentis modiis, quos de more daturi erant pauperibus, quinque millia modiorum perdidisse. Unde abbas eos arguens: «Quantum,» inquit, «nobis ipsis nocuimus? Duo profecto mala egimus, unum, quia mandatum Patris nostri praeterivimus; alterum, quia spem in Deum non habuimus, sed in horreo nostro. Vel ex hoc discamus, fratres, quia Deus est qui disponit omne genus humanum; quodque S. Theodosius invisibiliter pro nobis filiis suis curam sollicite gerit.» Noster Delrio, tom. II Magic., lib. III, part. 1, Quaest. VII, ex Petro Bisaio narrat Suevum quemdam opulentum, instante annonae caritate, coemisse omne frumentum, ut caro venderet: cumque pauperi illud solito pretio nollet vendere, pauperem ei diras imprecatum, atque illico visos fuisse nigros boves (utique daemones erant specie boum) in horreo, qui omne frumentum absumpserunt. Idem de multis monasteriis legimus, imo vidimus, scilicet ea fuisse opulenta quamdiu liberales dederunt eleemosynas; at ubi eas restrinxerunt, Deum pariter restrinxisse suam manum, ac proventus annuos minuisse. Festive quidam cuidam huius depauperationis causam perquirenti, hanc dedit: «Date, et dabitur vobis,» sunt sorores iugiter sibi associatae a Christo, Lucae vi, 38: vos unam expulistis, nimirum «date»; sororem ergo expulsam secuta est soror altera, nimirum «dabitur vobis.» S. Paulinus, Nolae Episcopus, integram in mari perdidit navim frumento onustam, eo quod uxor eius iussa dare pauperi panem qui unus domi erat reliquus, eum non dedisset; uti habet eius Vita. Memorabilius est quod scribit Sigebertus, et ex eo Baronius, anno Domini 605, omnia edulia navis cuiusdam fuisse conversa in saxa, eo quod nauclerus pauperi petenti eleemosynam dixisset se in navi nil nisi lapides habere, ac pauper diras ei imprecatus, optasset omnia verti in lapides. Aliis prodigiis idipsum saepe declaravit Deus, quibus opes et bona a se huic illive provinciae data subtraxit, eo quod aliqui sibi solis tyrannice ea vindicarent, aut tributis ea onerarent. Audi tria talia recensentem Athenaeum, lib. III. Primum: «Philarchus,» inquit, «scribit cum antea et nunquam et nusquam Aegyptia faba sereretur, aut sata cresceret, praeterquam in Aegypto, Alexandro tamen, Pyrrhi filio regnante, in Epiri palude quadam enatam casu fuisse, ac toto biennio abunde fructus peperisse. Cum vero praesidium Alexander ibi collocasset, quo arcerentur, non ii tantum qui decerpere vellent, sed illi etiam qui eo commearent videndi gratia, exsiccatam fuisse paludem, et in posterum non solum eius fabae non genuisse plantas, sed nec iam inde aquam in ea fuisse conspectam.» Secundum accidit et in Epiro per miraculum. Nam procul a ceteris aquis rivulus, mari vicinus, gelidam aquam fundens emicuit, cuius potus aegris plurimum auxiliabatur, ideo confluentibus illo multis etiam e locis remotioribus, ut aquam biberent; Antigoni vero duces cum res principis administrare diligentius cuperent, et bibituros vectigalis nomine pendere quippiam iussissent, evanuit illa scatebra. Tertium: «In Troade cum antea cuivis permitteretur salem Tragasaeum auferre gratis, mox ut Lysimachus inde salarium tributum exigi mandavit, illic postea nihil salis visum est. Admiratus id Lysimachus tributum remisit, continuoque sal rursum exstitit.» Haec Athenaeus. Similia plura exstant in historiis. Avaritia ergo dona Dei aufert, et fontem divinae liberalitatis exsiccat: quia non patitur Deus ut quae ipse omnibus liberaliter erogat, a paucis usurpentur, onerentur aut restringantur.
5:3
3. Aurum et argentum vestrum aeruginavit, — custoditum in arca situm, et aeruginem vel potius auruginem contraxit. Sicut enim aeris vitium et corruptio dicitur aerugo, ac ferri ferrugo, sic auri dicitur aurugo. Verum sicut aes significat quamvis pecuniam, etiam auream et argenteam, quia prima veterum pecunia fuit aerea, teste Plinio, lib. XXXIII, cap. iii, unde et aerarium vocatur gazophylacium; sic pariter eius vitium vocatur aerugo. «Ferrum et aes,» ait Philo, lib. De Mundi opificio, «aliasque huiuscemodi naturas compertum habemus sua ipsa sponte exolescere, cum videlicet rubigo gliscens eas absumit instar morbi serpentis.» Sensus est, q. d. Vos, avari, aurum et argentum in arcis asservatis ut corrumpatur et aeruginet; quare illud quasi idolum vestrum colitis, ac Deum verum spernitis, quia non vultis communicare ea quae ipse voluit esse communia; sed pecuniam quasi numen quoddam custoditis et conditis in arca, adeo ut illam tangere et expendere non audeatis. Unde Apostolus avaritiam vocat «idolorum servitutem,» Gal. v, 20, et Ephes. v, 7: vide ibi dicta. Hinc veteres pecuniam fecere deam, ac deos fecere Aesculanum et Argentinum, teste S. Augustino, lib. IV De Civit., xxi. Unde Propertius, lib. III, eleg. 13: Aurum omnes victa iam pietate colunt. Hinc S. Basilius, hom. 7 Contra divites avaros, eos comparat gryphis et draconibus, qui generantur in locis ubi gignitur aurum, ut illud custodiant; uti narrant, vel potius fabulantur Poetae. Nota aurum et argentum vere aeruginem contrahere. Id enim docet S. Iacobus hic, et Baruch, cap. vi, vers. 3 et 23, ac Sapiens, Prov. xxv, 4. Item experientia et ratio: quia sicut alia metalla, sic et aurum vetustate vitiatur, minuitur, consumitur: quod vitium vocat Iacobus aeruginem; proprie tamen aeruginem et rubiginem, id est, situm coloris icterici, sive viridis et humidi, contrahit aes et ferrum, non aurum et argentum, uti docet Plato apud Rhodiginum, lib. XIII, cap. xxi, et Sappho ita de auro canit: «Quia Iove prognatum aurum, ipsum neque tinea, neque cossus rodit»; et Plinius, lib. XXXIII, cap. iii: «Super cetera,» inquit, «non rubigo ulla, non aerugo, non aliud ex ipso, quod consumat bonitatem, minuatve pondus,» scilicet tam facile et cito, ac fit in aliis metallis: aegre tamen et tarde consumitur quoque bonitas auri, et pondus minuitur. Rursum nota ipso, quia cetera metalla sensim ex se eiciunt sordes et quasi faeces, uti oleum eicit amurcam, quae causant aeruginem; aurum vero si purum sit, nihil sordium eicit; aliunde tamen, puta ex terra locoque humido, viscoso, mucido, situm et mucorem aeque ac quaevis alia res contrahit; atque ex calce, vitriolo, aqua forti corrosionem et vitium quasi aeruginem patitur, ut experientia constat. Denique aurum saepe non est purum, sed aurichalco, aliaque re mistum, et tunc aeruginem contrahere omnes consentiunt: imo qui cudunt monetam auream, auro miscent aes, ut illud colliget; idque ea proportione, ut undecim partes sint auri, duodecima sit aeris. Hinc Festus censet aurum dici a custodiendo, quod scilicet se custodiat, aut custodiatur ab avaris: graece enim ὡρεῖν, custodire dicitur; unde et thesauri nomen. Alii aurum dici censent, quod mentes hominum avertat. Hippocrates ab inventore, quem vocatum dicit Auryon, putat dici aurum. Alii ab aurora, quod illi colore sit simile. Praeclare Isidorus Pelusiota, lib. II, epist. 146 et 233, ostendit divitem dies noctesque tam dire cruciari, ut inferorum supplicium iam perpeti videatur. Iugi enim terrore agitatur dum latrones timet, potentiores veretur, famulis non credit; et aliquando a filiis non solum mortuus, sed et vivus spoliantur. Et aerugo eorum in testimonium vobis (Syrus: «contra vos») erit, — q. d. Aerugo in Dei tribunali testis erit vestrae crudelitatis et avaritiae, taciteque vos accusabit et damnationis reos peraget, quod aurum vestrum malueritis corrumpi et perire potius, quam in pauperes expendere. Ita Caesarius Arelatensis, homil. 2, agens de eleemosyna, ait se terreri hac Iacobi sententia: «Quia forte aliquoties,» inquit, «evenit, ut per negligentiam vestimenta mea, quae debuerunt accipere pauperes, devorarentur a tineis: et timeo ne mihi ipsi panni ad testimonium proferantur in die iudicii, secundum illud quod Iacobus Apostolus terribiliter increpat, dicens: Agite nunc, divites, plorate et ululate,» etc. Praeclare Seneca, lib. III De Ira, cap. xxxiii: «Avaritia,» inquit, «iterum sub terras refert qua male egesserat.» Praeclarius S. Basilius, hom. 7 in divites avaros: «Grandis profecto insania est,» inquit, «primum, in metallis aurum latitans omni diligentia in lucem proferre, ac ex humo recludere, ut ardeatis per omnem aeternitatem.» Thesaurus notat tria: primo, ingentem copiam irae et ignis; secundo, quod ea impiis reservetur in locis reconditis, puta in inferno, aeque ac in mente et decreto Dei; tertio, quod ab olim tempore, puta ab aeterno, illa ipsis reservata et praeparata sit: nam, ut ait Paulus Iurisconsultus, de acquirendo rerum dominio, L. nunquam: Thesaurus vocatur «vetus quaedam depositio pecuniae, cuius non extat memoria, ut iam dominum non habeat»; thesaurus enim vox est Graeca; dicitur enim quasi θέμενος εἰς αὔριον, id est, repositus in crastinum, id est, in futurum. Verum S. Bernardus, serm. De Tripl. miseric.: «Tibi,» inquit (peccatorem alloquitur), «thesauros irae thesaurizas pro prorogatis thesauris misericordiae, quos contemnis, et evacuas in misericordiam Dei»; imo vero pro denegatis thesauris misericordiae, et exhibitis immisericordiae, quibus pauperes vacuos a te abegisti. Denique vox thesauri significat avaros quotidie eum, contento et indefesso studio, per modicas additiones accumulare et augere, ita ut tandem in ingentem cumulum accrescat. «Tu minutatim imponis, sed postea cumulum invenies; attende minuta peccata quotidiana; de minutissimis enim guttis flumina implentur,» ait S. Augustinus, Contra Advers. legis et Prophet., 1. Idem, in Psalm. XLIX, docet iustos omnia sua misericordiae opera mittere in thesaurum coelestem; impium vero opera mala, ut immisericordiae, mittere in thesaurum gehennalem, qui eum post mortem exspectat. Ita ex adverso Tiberius Imperator effusus erat in pauperes, ac Sophiae Augustae obicienti hac profusione minui fiscum, respondit: «Hic est magnus thesaurus, dicente Domino: Thesaurizate vobis thesauros in coelo. Ergo de quo Deus dedit, congregemus per pauperes in coelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo.» Ita factum: nam mox ingentem sub cruce defossum reperit thesaurum, uti narrat Gregorius Turonensis, lib. V Histor., XIX. Alludit Iacobus partim ad illud, Deuter. XXXII: «De vinea Sodomorum vinea eorum, et de suburbanis Gomorrhae, etc.; fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile. Nonne haec condita sunt apud me et signata in thesauris meis?» Partim ad illud, Rom. II, 5: «Secundum duritiam tuam et impoenitens cor thesaurizas tibi iram, in die irae et revelationis iusti iudicii Dei.» Illa enim Epistola ante hanc scripta est, imo huius scribendae fuit occasio, uti dixi in Proemio. Sapientior fuit Iob, qui libens pro Deo omnia sua perdidit, dixitque: «Nudus egressus sum de utero matris meae, et nudus revertar illuc.» Quae verba profunde expendens Origenes, lib. I in Iob: «Non ridebit,» inquit, «de me diabolus. Nudus exivi de utero matris meae, nudus ibo sub terram. Nihil habui cum venissem, nihil requiro cum iero. Nihil attuli natus, nihil hinc auferam sublatus. Nudus ibo, nudus peculio, sed et peccato; nudus divitiis, sed et impietatibus; nudus substantia, sed et iniustitia: haec enim substantiam consequitur. Non comitantur mecum neque malignitas, neque iracundia, neque superbia, neque cupiditas: nudus ero. Non sum ut illi de quibus dicitur: Quia non habuerunt tegumentum, inferno vestiti sunt: nudus malis omnibus ibo, bonis vero omnibus indutus, iustitia vestitus, sanctitate circumdatus, charitate ornatus, misericordia et bonis operibus coronatus. Beati sunt, et beati erunt, o gloriose Iob, qui te imitati fuerint, omnes qui post te cum fiducia potuerint dicere: Nudus exivi de utero, nudus et ibo in terram. Vae autem illis qui nudi venerunt, innumeris autem iniustitiis et impietatibus praegravati ibunt in terram: tales vestientur calamitate et miseria, in die iusti et personam non accipientis iudicii Dei.»
5:4
4. Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, quae fraudata est a vobis, clamat — in coelum, poscens vindictam a Deo tam atrocis iniuriae: operarii enim pauperes sunt, et laborando per aestus et frigora exhauriunt suum succum et sanguinem, nec habent unde ea restaurent. Victitant enim ex mercede diurna: quare si ea illis negetur, fame, siti et nuditate perire debent tam ipsi, quam eorum coniuges et filii. Unde hoc peccatum comparatur homicidio Eccli. XXXIV, 27: «Qui effundit sanguinem,» inquit, «et qui fraudem facit mercenario, fratres sunt.» Et VII, 22: «Ne laedas servum in veritate operantem, neque mercenarium dantem animam suam.» Quocirca Deus Iudaeis praeceperat, ut ante vesperam operariis egentibus debitam mercedem solverent: «Non negabis,» inquit, «mercedem indigentis et pauperis fratris tui, sive advenae qui tecum moratur in terra, et intra portas tuas est; sed eadem die reddes ei pretium laboris sui ante solis occasum; quia pauper est, et ex eo sustentat animam suam, ne clamet contra te ad Dominum, et reputetur tibi in peccatum.» Idem refricat iubetque filio suo Tobias, cap. IV, 15; quin et Christus in parabola operariorum Matthaei XX, 8, iubet singulis vespere dari denarium diurnum. Porro in voce «clamat» est catachresis et prosopopoeia. Fingitur enim fraudatio mercedis esse persona tam crudelis, adeoque crudeliter in pauperes saeviens, ut eius tyrannis et saevitia non tantum hominibus sit exosa, sed et Deo, atque fraudantes apud eum accuset, et contra illos ab eo postulet vindictam. Clamor ergo hic non est aliud quam enormitas et atrocitas sceleris, ut excusari vel occultari nequeat, quae Dei aures et oculos verberat, eumque ad iram et vindictam impellit, adeo ut vincatur pietas Dei, ac punire cogatur, nec possit poenam differre, ait Salvianus, lib. I De Provid., cap. I et II. Sic terra oppressa dicitur clamare, Iob XXXI, 38: «Si adversum me terra mea clamat (petens vindictam pro iusto suo domino, quasi inique a me possessa, aut quasi non solverim operas mercenariis, iustamque mercedem colonis), et cum ipsa sulci eius deflent» hanc meam tyrannidem, qua colonis lacrymas fletumque excivi; «si fructus eius comedi absque pecunia, et animam agricolarum eius afflixi: pro frumento oriatur mihi tribulus, et pro hordeo spina.» Notent hoc principes, qui suos colonos vel subditos cogunt laborare gratis; item ministri principum, qui militibus non solvunt stipendia, itaque eos cogunt vel fame et aerumnis mori, vel furari et opprimere agricolas, vel rebellare; unde oritur periculum, et exitium reipublicae, uti in Belgio saepius oculis meis ingenti dolore conspexi. Porro quatuor sunt enormia peccata, quae in Scriptura dicuntur clamare in coelum. Primum est homicidium voluntarium, Genes. IV, 10: «Vox sanguinis fratris tui (Abel, quem occidisti, o Cain) clamat ad me de terra.» Secundum, peccatum Sodomiticum, Gen. XVIII, 20: «Clamor Sodomorum et Gomorrhae multiplicatus est,» etc. Tertium, merces operariorum defraudata, ut patet hoc loco. Quartum, oppressio pauperum, Exodi II, 23: «Ingemiscentes filii Israel propter opera vociferati sunt, ascenditque clamor eorum ad Deum ab operibus.» Et Eccli. XXXV, 18: «Nonne lacrymae viduae ad maxillam descendunt, et exclamatio eius super deducentem eas? A maxilla enim ascendunt usque ad coelum.» Sic Ieremias minatur Iudaeis captivitatem Babylonicam, eo quod servos suos oppresserint, cap. XXXIV, vers. 11; et Amos, cap. VI, vers. 6. Quae fraudata est a vobis, — ἀπεστερημένος, id est, quae ablata et erepta est a vobis sive per fraudem, sive per vim, sive per calumniam: quicumque enim damnum alteri iniuste infert, quomodocumque id faciat, dicitur eum sua re defraudare. Syrus: «quam perverse denegastis.» Et clamor (graece αἱ βοαί, id est clamores) eorum (qui messuerunt: hoc enim est Graecum θερισάντων) in aures Domini Sabaoth introivit, — q. d. Clamor eorum exauditus est a Deo, qui etiam eorum faciet vindictam. «Ingressio orationis acceptatio eius est,» ait S. Augustinus in Psal. LXXXVII. Ex adverso: «Excommunicatur ab Ecclesia coeli oratio eius qui ad pauperis clamorem obturat aurem,» ait Hugo Card. ibid. Porro «sabaoth» habet emphasim: Deus enim dicitur sabaoth, id est exercituum, puta angelorum, fulminum, grandinum, leonum, luporum, febrium, pestilentiarum omniumque creaturarum: hae enim militant Deo, ut ad eius nutum insiliant in eius hostes, puta peccatores, eosque quasi carnifices plectant. Ita Deus sideravit Pharaonem et Aegyptios fulminibus et tonitruis in mari Rubro, eorumque opes et spolia dedit Hebraeis, ut rependeret mercedem operum et laborum eis debitam, et iniuste ab Aegyptiis negatam, iuxta illud Sapient. X, 17: «Reddidit Deus iustis mercedem laborum suorum, etc.; inimicos autem illorum demersit in mare, et ab altitudine inferorum eduxit eos. Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, et decantaverunt: Domine, nomen sanctum tuum, et victricem manum tuam laudaverunt pariter.» Vide dicta Exodi XI, 2, et cap. XII, vers. 35.
5:5
5. Epulati estis, — ἐτρυφήσατε, id est, deliciati estis. «Epulae» significant tum delicias et copiam ciborum, vinorum, odorum, florum, unguentorum; tum splendorem mensarum, lancium, scyphorum aureorum, argenteorum, etc., quibus irritatur gula, libido, ira, rixa omnisque cupiditas: unde «epulas» dictas volunt quasi edipulas, ab edendo; vel epulas quasi epulentias vel opulentias, quod non nisi opulentorum sint, ut patet in divite Epulone, Lucae XVI, 19. Ita Isidorus, lib. II Etymol., cap. I. Idipsum significat Graecum τρυφή, scilicet luxum et delicias. Unde Sapient. XIX, vers. 11: «Postulaverunt,» ait, «escas epulationis,» graece τρυφῆς, id est cibos lautos, delicatos et exquisitos, quales habebat ille dives, Lucae XII, 19, dicens animae suae: «Requiesce, comede, bibe, epulare.» In quae verba scribens S. Basilius exclamat: «O verba stultissima! o dementiam singularem! Nam si porcinam habuisses animam, quid aliud enuntiare potuisses? Itane porcinus es, ita bonorum animae ignarus, ut eam exsaties carnalibus epulis?» Porro epulones sibi lauti et liberales, aliis parci et crudeles sunt, iisque non tantum eleemosynas, sed et mercedem labori debitam negant, ut corrogent opes quibus epulas instruant: unde apposite mercedi operariis negatae Iacobus subiicit epulas, quasi causam et finem: comites ergo individuae sunt epulatio et immisericordia, crapula et crudelitas. Audi Ezechielem, cap. XVI, 49: «Ecce haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae: superbia, saturitas panis, et abundantia, et otium ipsius et filiarum eius; et manum egeno et pauperi non porrigebant.» Et Ieremiam, cap. XXII, vers. 13, de Ioakim rege Iuda: «Vae,» ait, «qui aedificat domum suam in iniustitia, et coenacula sua non in iudicio: amicum suum opprimet frustra, et mercedem eius non reddet ei.» Et Amos, VI, 6: «Bibentes vinum in phialis, et optimo unguento delibuti, et nihil patiebantur super contritione Ioseph.» Porro damna epularum sunt: Primum, hebetudo mentis: mens enim in epulis et ventre quasi sepelitur, unde eius virtus et vigor enervatur. Quocirca Christus, Lucae XXI, 34: «Attendite,» ait, «vobis, ne forte graventur corda vestra in crapula et ebrietate.» Et Osee, cap. IV, vers. 11: «Fornicatio, et vinum, et ebrietas auferunt cor.» Vide ibi dicta. Secundum, quod capitis stomachique dolores, febres, paralyses, apoplexias et innumeros morbos concilient vitamque abbrevient. Unde illud vulgo tritum: «Plures occidit crapula, quam gladius.» Quocirca Antisthenes quodam praedicante lautitias: «Hostium,» inquit, «filiis contingat in deliciis vivere.» Ita Laertius, lib. VI, cap. I. Crates videns quemdam epulis impinguari: «O miser,» inquit, «desine adversus temetipsum carcerem munire.» Ita Maximus, serm. 27. Rursum deliciae gulam longa irritatione cruciant. Unde Cyrus Persa avo suo Astyagi lautam coenam instruenti rogantique «annon coena ista Medica melior esset Persica,» respondit: «Nequaquam, ave; sed est multo simplicior et directior apud nos via ad satietatem, quam apud vos. Nam ad hanc nos deducit panis et caro: at vos eodem quidem quo nos, tenditis, sed per multas ambages sursum deorsum vagantes, vix tandem eo pertingitis, quo nos iamdudum perveneramus.» Ita Xenophon, lib. I. Huc spectat illud Dionysii, Siciliae tyranni, apud Eusebium, lib. VIII Praepar., cap. V: «Illis animalibus similes sumus, quibus comedendi bibendique non ad aliud, quam ad perniciem suam copia solet offerri.» Ardenter vero intonat S. Chrysostomus, hom. 54 ad Populum Antiochen.: «Tempus est belli, tempus certaminis; tu vero sedes in deliciis? Stat stridens dentibus adversarius, tu autem mensis vacas? Christus fame tabescit, et tu voracitate temetipsum distendis? Numquid mactandi sumus, quoniam nos ipsos saginamus?» et Clemens Alexandrinus, lib. II Paedagogi, cap. I, circa medium: «Est autem valde a ratione alienum et inutile, et nequaquam humanum, pecudum more pinguefactum morti nutriri.» Tertium, quod epulonem ad paupertatem redigat. Hinc monet Sapiens, Prov. XXIII, 20: «Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt: quia vacantes potibus, et dantes symbola, consumentur, et vestietur pannis dormitatio.» Heliogabalus, postea Imperator, cum deliciose viveret, reprehensus a quodam qui dicebat: «An non times ne post delicias pauper fias?» respondit: «Quid melius, quam ut ipse mihi haeres sim, et uxori meae?» Ex epulis ergo oritur paupertas, ex paupertate furta, proditiones et eversiones urbium et rerum publicarum. Quocirca Lycurgus ex Sparta sustulit delicias omnemque luxum, teste Plutarcho in Lacon. Quartum, quod animi harmoniam dissolvat, faciatque protervum, procacem, litigiosum, rixosum, pugnacem. «Cui vae? cuius patri vae? cui rixae? cui foveae? cui sine causa vulnera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino et student calicibus epotandis? Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color eius: ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet,» Proverb. XXIII, 29. Quocirca vere S. Basilius, hom. De Paradiso: «Corpus,» inquit, «abunde saginatum, et anima illi immersa, et ad peccandum proclivis facta, compendium quoddam est ad lasciviam et procacitatem, ac simul omnia ea quae vetita sunt.» Ita Diogenes cognomento Cynicus, id est canis, vel caninus, roganti «qualis ipse esset canis,» respondit: «Esuriens, sum Melitaeus; satur, sum Molossus»: eo quod esuriens blandiretur, satur morderet, omnesque carperet. Ita Laertius, lib. VI. Quintum, quod hominem faciat ineptum ad vigilandum, laborandum, pugnandum, studendum, orandum, eumque reddat quasi bestiam et porcum, imo cadaver vivum, ut ait Sophocles in Antigono; unde epulones et ebriosi incapaces sunt disciplinae, monitionis, gratiae divinae, Sacramentorum et rerum salutis aeternae; ut pene eorum salus sit desperata. Tota enim eorum mens, totus sensus est in palato et ore, non in corde. Deliciae ergo non sunt aliud quam perditio sanitatis, temporis, honoris, castitatis, corporis et mentis. Deliciosi enim plus sapiunt palato quam cerebro, iuxta illud: Sunt quibus in solo est sapientia tota palato. Quocirca Clemens Alexandrinus, lib. II Stromat., cap. I: «Iis,» inquit, «qui ad luxum mensarum propensi sunt, et suos sibi morbos enutriunt, praeest daemon helluo maximus, quem ego non verebor appellare ventridaemonem, daemonum autem pessimum et perniciosissimum.» Et inferius citat Platonem dicentem: «Mihi autem cum venissem, quae illic beata vita dicitur, Italicis et Syracusanis mensis plena, nullo modo placuit, bis die saturum vivere, etc. Ex iis enim nullus homo, ex iis qui sunt sub coelo, potest esse prudens, utpote qui mentem in ventre infoderit, similis pisci qui ὄνος, id est asinus, dicitur, quem dicit Aristoteles solum ex animalibus habere cor in ventre. Tales sunt ii qui in ventrem crediderunt, quorum Deus venter est, finis interitus,» ut ait Apostolus, Philip. III. Et in luxuriis enutristis corda vestra. — «Luxuria» hic significat luxum epularum, vestium omniumque deliciarum: hisce enim enutriuntur et saginantur corda et corpora epulonum; atque incitantur ad libidinem. Hoc enim significat vox Graeca ἐσπαταλήσατε; Syrus vertit: «sannas egistis,» per metalepsin, quia scilicet epulones ubi mero incaluerunt, solent lascivire, protervire, et in dicteria, scommata et sannas erumpere. In die occisionis. — Graeca addunt ὡς, id est sicut, q. d. Continue epulati estis adeo splendide, quasi quotidie ageretis epulum solemne et diem festum, in quo solent Deo offerri et occidi victimae, ex iisque convivium instrui, perinde ac si omnes dies essent festi et epulis destinati. Secundo, tollendo τὸ ὡς, id est sicut, uti tollit Noster, sensus est, q. d. Crebro instruxistis splendidissima convivia, in iisque vacastis ventri et veneri: ut taxet non tantum frequentiam, sed et nimium luxum conviviorum: dies enim occisionis est dies solemnis sacrificii et epuli, quo multae mactantur pecudes, aves et pisces ad instruendum magnificum convivium. Tales dies apud Gentiles erant Calendae, Hilaria, Saturnalia, Charistia, Sponsalia, Repotia, Natalitia, ludi, triumphi aliique laeti et celebres, quibus instruebant epulas sumptuosissimas. Sic hodie nonnullis in locis ii qui de Magistratu sunt, perpetua quasi agitant convivia, eaque splendida, idque ex aerario non suo, sed communi populi, quod taxat hic Iacobus, tum quia excedunt in frequentia et splendore ferculorum; tum quia extruuntur ex labore et sudore pauperum; tum quia eos faciunt ineptos ad agitanda consilia et iudicia, quae illis ex officio incumbunt ad recte administrandam rempublicam; tum quia dant scandalum subditis, quibus praelucere debent exemplo modestiae et sobrietatis. Sic alii privati festa Paschae, Pentecostes, Nativitatis Christi celebrant pompa vestium et conviviorum, ad eaque se praeparant multis diebus; ita ut negligant sacram confessionem, communionem et devotionem, etc., quia caro suffocat spiritum, in quos invehitur S. Bernardus, serm. 3 De Adventu. Mystice, q. d. Epulamini et saginatis corpora vestra quasi hostias ad mortem, ut paretis epulum lumbricis et bufonibus, aeque ac daemonibus et gehennae. Similes ergo estis porcis, qui saginantur ad mactationem, ait Theodorus Studita, serm. 37. Unde Syrus vertit: «In deliciis vixistis super terram, et sannas egistis, ac nutrivistis corpora vestra tanquam ad diem mactationis.» Sic ait Ieremias, cap. XII, 3: «Sanctifica eos in die occisionis,» id est, destina et praepara eos ad occisionem, ut scilicet impii Iudaei mactentur a Chaldaeis: unde vers. 9, invitans bestias ad cadavera eorum devoranda quasi ad epulum solemne: «Venite,» inquit, «congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad devorandum.» Et Psal. XLIII, 22: «Aestimati sumus sicut oves occisionis.» Et Ezech. XXXII, 4, de Pharaone: «Proiciam,» inquit, «te in terram, super faciem agri abiciam te, et habitare faciam super te omnia volatilia coeli, et saturabo de te bestias universae terrae.» Et cap. XXXIX, 3, de Gog et Magog: «Super montes Israel cades tu, et omnia agmina tua, et populi qui sunt tecum: feris, avibus, omnique volatili et bestiis terrae dedi te ad devorandum.» Alii permulti, τὸ «in die occisionis» referentes ad sequentia, explicant de Christo et Christianis, q. d. «In die occisionis,» id est Paschatis, quo occidere soletis agnum Paschalem, «addixistis et occidistis iustum,» puta Christum verum agnum qui tollit peccata mundi. Ita Œcumenius, Beda, Hugo, Dionysius, Gagneius, Catharinus, Serarius, Salmeron et alii. Rursum simplicius: «Iustum,» id est iustos Christianos, occidistis in die publico et solemni, quem occisioni eorum destinastis, inquit Lyranus, ac denique me Iacobum cognomento Iustum simili die mox occidetis.
5:6
6. Addixistis — morti: graece enim est κατεδικάσατε, id est condemnastis. Ita Syrus, unde sequitur «et occidistis.» Sic S. Gregorius, hom. 17 in Evangel.: «Ne apud iustum iudicem,» ait, «nostra nos taciturnitas addicat,» id est condemnet. Quin et Cicero in Pisonem: «Huius ipsius domum evertisti,» ait, «cuius sanguinem addixeras,» effusioni scilicet, et morti. Perperam ergo Beda, Lyranus, Hugo, Dionysius et alii pro «addixistis» legunt «adduxistis.» Iudaei enim ad Christum conversi (quibus directe haec scribit Iacobus, ut patet cap. II et seq.) per orbem sparsi multis in locis erant potentes, ut pecuniis testes et iudices corrumpere possent ad condemnandos innocentes et iustos, quin et ipsi in nonnullis urbibus suos habebant iudices et magistratus. Et occidistis iustum, — tum Christum, ut paulo ante dixi: unde graece est τὸν δίκαιον, q. d. illum iustum, eximium scilicet, et antonomastice, qui est princeps et parens iustorum omnium. Ita Œcumenius, Hugo et alii. Vel «iustum,» scilicet S. Stephanum, qui fuit plenus fide et Spiritu Sancto, ac diaconus S. Iacobi; vel potius iustum quemlibet. Est climax sive gradatio: crescit enim oratio, q. d. Vos, o divites, non tantum mercedem operariis negastis, sed et occidistis innocentes et iustos per calumnias, falsos testes, corruptos iudices, ut eorum bona invaderetis. Loquitur enim directe Christianis divitibus et avaris, ut patet ex praecedentibus, non Iudaeis Christicidis; nisi quis cum Beda dicat ad eos quoque indirecte extendi sermonem. Iacobus enim ita fideles instruit, ut infideles non negligat, sed eos satagat ad Christum convertere. Esto enim pontifices Hierosolymis agentes proprie occiderint Christum, tamen id fecerunt per plebem coram Pilato clamantem: «Crucifige, crucifige eum»; plebs autem haec collecta erat ex Iudaeis toto orbe dispersis, ad quos scribit: hi enim convenerant Hierosolymam, ut ibi de more celebrarent Pascha. Denique nonnulli pro «occidistis,» exponunt «expoliastis, depraedati estis,» ut ex eius opibus et praeda epulas vestras (de his enim egit paulo ante) instrueretis. Tam dira enim bonorum depraedatio, quae pauperes saepe fame et miseriis emori cogit, in Scriptura vocatur occisio, ut Eccli. XXXIV, 25: «Panis egentium vita pauperum est: qui defraudat illum, homo sanguinis est; qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum.» Et Ierem. II, 34: «In alis tuis inventus est sanguis animarum pauperum,» ubi de pauperum praedonibus loquitur. Similis locus est Prov. XXII, 22. Et non restitit vobis, — exemplo Christi, de quo ait Isaias, cap. LIII: «Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum.» Ita fecere Sancti patientes et Martyres. Unde Tertullianus, lib. De Patientia, cap. XIV, patientis os in adversis tacens, ait taciturnitatis honore signatum. Alludit Iacobus ad illud Isaiae LVII, 1: «Iustus perit, et non est qui recogitet in corde suo.» Ita olim Iezabel per falsos testes occidit Naboth, ut eius vineam occuparet, III Regum, XXI. Graece est ἀντιτάσσεται, in praesenti, q. d. Christus adhuc tacet, et non resistit vobis, o Iudaei; sed post paucos annos resistet, rugietque ut leo, quando per Titum Hierosolymam et Iudaeam exscindet. Christum ergo secuti sunt patientes et Martyres, qui tyrannis non restiterunt, etiam cum possent; imo ad rationem et lauream martyrii requiritur, ut non resistat, sed mortem pro Christo sponte acceptet, itaque voluntaria morte testimonium perhibeat fidei, eamque suo sanguine quasi obsignet, uti docet noster Lessius, lib. III De Iustitia, cap. I, dub. 3. Hinc Theologorum est axioma: Martyr non pugnat. Milites ergo qui pro fide pugnantes occumbunt, agunt ut milites, et militum locum et coronam sortiuntur, non Martyrum. Hoc est quod de Martyribus canit Ecclesia: Caeduntur gladiis more bidentium: Non murmur resonat, non querimonia; Sed corde tacito mens bene conscia Conservat patientiam. Quocirca Thebaea legio duce Mauritio, cum posset resistere Maximiano Imperatori, noluit, sed depositis armis, ac positis genibus, iugulum ei praebuit. Idem fecerunt decem millia militum duce Zenone, ab eodem mactati Romae ad Aquas Salvias: hi enim militibus non resistendo facti sunt Martyres.
5:7
7. Patientes igitur estote, — Graece μακροθυμήσατε, id est, longanimes estote. Convertit sermonem a divitibus affligentibus ad pauperes afflictos, q. d. Tolerate, o Christiani, cum videtis vos a divitibus avaris et superbis, etiam Christianis, opprimi, ac tam iniusta et dira pati: licet enim diu videatur persistere eorum tyrannis et gloria, aeque ac vestra oppressio et aerumna, durate tamen, quia brevi adveniet Christus iustus iudex, qui illorum tyrannidem acriter puniet, et vestram patientiam large remunerabitur. Usque ad adventum Domini. — q. d. Patientes estote per totam vitam usque ad mortem et iudicium, tum particulare, tum universale: hoc enim alibi passim vocatur «adventus Domini.» Quare minus recte Œcumenius «adventum Domini» dici censet, quo Christus venit ad excidium Hierosolymae per Titum et Vespasianum. Graece ἕως τῆς παρουσίας, id est, usque ad praesentiam Domini, q. d. Adveniet Dominus, seque praesentem vobis sistet, ac sua praesentia vos plane consolabitur. Ecce agricola. — Exemplo agricolae docet, quam debeant esse longanimes, simulque docet eos hac in re debere imitari agricolas, eorumque spe se solari, q. d. Sicut agricolae multos magnosque subeunt labores arandi, serendi, sarriendi, secandi, etc., ob spem messis et fructuum, licet remotam et distantem, quam patienter et longanimiter exspectant, ideoque durant in continuis laboribus: ita et vos, o fideles, sustinete fortiter et longanimiter omnia adversa, praesertim quae a divitibus et potentibus tot tantaque iniuste patimini, spe mercedis et coronae caelestis quam dabit vobis Christus iudex, ac licet ea differatur aliquantum, durate tamen in vestra tolerantia, quia veniens veniet, et non tardabit multum, Habacuc II, 3; iuxta illud Christi promissum: «Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique iuxta opera sua,» Apocal. XXII, 12. Vere Euripides apud Stobaeum, serm. 55: Agricolarum vita voluptatem capit, Dum tristitiam spe futurorum solatur. Et Tibullus, eleg. 6, lib. II: Spes fovet agricolas, spes sulcis credit aratris Semina, quae magno fenore reddat ager. Praeclare S. Ambrosius in Ps. LXXII, quem inscribit: «De interpellatione David,» ad illud vers. 1, «Quam bonus Israel Deus,» etc.: «Bonus,» ait, «huic semper est Deus, qui novit, quo tempore metat: et ideo quasi bonus agricola, hic arat agrum suum quasi quodam rigidiore abstinentiae vomere; hic stirpat quadam falce virtutum amputatrice vitiorum; hic stercorat humiliando se usque ad terram, sciens quia Deus de terra suscitat inopem, et de stercore erigit pauperem; hic custodit fructus suos, ut illic securius recondat.» Nec minus eleganter Chrysologus, serm. 103: «Credamus quod crux nostri corporis sit aratrum; fides, semen; sulcus, sepulcrum; resolutio, germen; exspectatio, tempus: ut cum ver Dominici adventus arriserit, corporum nostrorum matura tunc viriditas vitalem resurgat in messem, nescituram iam finem.» Quanta erit tunc et quam beata horum spiritualium agricolarum laetitia? O felices, inquient, labores, qui tam uberes nobis fructus protulerunt! Isaiae IX, 3: «Laetabuntur coram te sicut qui laetantur in messe.» Psalm. CXXV, 5: «Qui seminant in lacrymis, in exultatione metent,» etc. Stat nimirum fixa Apostoli sententia ad Galat. VI, 8: «Quae enim seminaverit homo, haec et metet.» Et II Cor. IX, 6: «Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet.» Pretiosum fructum terrae. — «Pretiosum,» primo, quia fructus hic agricolis magni laboris et operarum stat pretio. Secundo, quia in se pretiosus est, utpote vitam hominis sustentans, roborans et recreans. Tertio, quia magno pretio venditur. Notat Clemens Romanus, II Const. cap. ult., S. Iacobum et fratrem eius Iudam fuisse agricolas, ideoque saepius exempla et similitudines mutuari ab agricultura. Sed huius rei penes auctorem sit fides. Patienter ferens, — μακροθυμῶν, id est longanimiter agens, longanimiter laborans, longanimiter exspectans. Ita Tigurina, Pagninus et alii; unde codices Graeci addunt αὐτοῦ, id est in ipso, id est, ipsum scilicet fructum exspectans; Syrus: «super ipsos,» scilicet fructus. Donec accipiat temporaneum et serotinum. — Graeca addunt ὑετόν, id est imbrem et pluviam. Ita Syrus. Imber temporaneus, id est praeproperus, est qui tempestive, puta in octobri, depluit iacta semente, ut eam faciat germinare; serotinus, qui sero, puta in aprili vel maio, ad maturandas fruges. Vide dicta Ierem. v, 24, et Osea vi, 4. Segetes enim suum habent diem, cuius quasi aurora et mane sunt germina, serum et vespera est messis. Porro omnis spes frugum omneque bonum agricolae consistit in pluvia, sementi et messi opportuna, ut, cum hanc habet, videatur messem habere in manu. Unde Moses: «Aperiet,» inquit, «Dominus thesaurum suum optimum, coelum, ut tribuat pluviam terrae in tempore suo,» Deuter. xxviii, 12. Quocirca nonnulli per temporaneum et serotinum accipiunt fructum de quo praecessit; ac per fructum temporaneum accipiunt praecocem et primum, per serotinum tardum et posteriorem. Sic sunt ficus praecoces in iulio, et serae in septembri. Sic in eadem arbore alia poma, pira, cerasa et pruna primo maturescunt, alia sero et tarde. Idem est in agris et segetibus. Ita Hugo, Thomas Anglicus, Salmeron, Fevardentius et alii. Unde mystice Beda haec applicans patienti: Fructus, inquit, iusti et patientis temporaneus est gloria animae: haec enim statim datur post mortem; fructus vero serotinus est gloria corporis: haec enim dabitur sero, puta in fine mundi in die iudicii. Rursus, temporaneus est augmentum gratiae et iustitiae, quod illico datur in hac vita; serotinus, est corona coelestis, quae datur post vitam. Denique apposite ad priorem sensum de imbre: Imber temporaneus est gratia praeveniens, serotinus est gratia subsequens, ait Hugo. Unde orat Ecclesia: «Tua nos, quaesumus, Domine, gratia praeveniat et sequatur, ac bonis operibus iugiter faciat esse intentos.» Idem in tentatione, ariditate et desolatione orandum insinuat hic S. Iacobus. Rursum, imber temporaneus est initium fidei et virtutis, puta inchoatio vitae sanctae; serotinus est eiusdem profectus et perfectio. Allegorice S. Hieronymus in Ierem. v, et Cyrillus in Zachar. cap. x, per «temporaneum» imbrem accipiunt vetus Testamentum, quia prius datum; per «serotinum,» novum Testamentum, quia serius datum, et quia nos ad perfectionem gratiae et gloriae perducit.
5:8
8. Patientes igitur estote et vos, — μακροθυμήσατε, id est, longanimes estote in patiendo iniurias divitum et potentum, q. d. «Si agricolae haec patienter ferunt pro temporalibus fructibus, quanto magis vos pro aeternis patientes esse debetis! Estote ergo patientes, et confirmate corda vestra, ut adveniente iudice Christo laeti et probati esse valeatis,» ait Anacletus Papa, epist. I. Simili comparatione athletae, pugilis et stadiodromi Paulus incitat fideles ad constantiam in patiendo et certando: «Omnis,» inquit, «qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet; et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam,» I Corinth. ix, 25. Sane si quis attente consideret dolores et labores quos subeunt agricolae, athletae, milites, opifices pro modico lucro, erubescet quod pro Deo et coelo tam modica, tam frigide et aegre patiatur et agat. Et confirmate corda vestra, — ut firmiter duretis in vestra tolerantia. Sic ait Apostolus: «Confortamini in Domino, et in potentia virtutis Dei. Induite armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli,» Ephes. vi, 10. Vide ibi dicta. Et David: «Exspecta Dominum, viriliter age; et confortetur cor tuum, et sustine Dominum,» Psalm. xxvi, 14. Antistropha huic Iacobi sententiae est illa eodem aevo, iisdem fidelibus a S. Petro scripta epist. I, cap. v, 10: «Deus autem omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam suam gloriam in Christo Iesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit solidabitque.» Quae sane mirae est consolationis; simulque docet primo, hanc confirmationem magis esse gratiae Dei, quam nostrarum virium gratiae Dei cooperantium; secundo, Deum post modicam tolerantiam, copiosam immittere consolationem et robur, quo nos in patientia et virtute perficit, confirmat et solidat, ut proinde in qualibet tribulatione et tentatione debeamus esse patientes et generosi, certo scientes, si id fecerimus, Deum illico affore, et omnem vim tribulationis elisurum, uti quilibet in seipso experitur. Quoniam adventus (παρουσία, id est praesentia) Domini appropinquavit, — ut post brevem hanc vitam iudicet et praemiet nostram patientiam. Sic Apostolus: «Ego,» inquit, «iam delibor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex; non solum autem mihi, sed et iis qui diligunt adventum eius,» II Timoth. iv, 6.
5:9
9. Nolite ingemiscere, fratres, in alterutrum, ut non iudicemini. — q. d. In iniuriis et pressuris nolite nimis dolere et flere, impatientiam ostendere, murmurare et irasci vobis mutuo, ne propter impatientiam a Domino condemnemini: hoc enim significat graecum κατακριθῆτε, licet aliqui legant κριθῆτε id est «iudicemini,» et ita legit Noster; sed «iudicare» in Script. saepe idem est quod «condemnare» per metalepsin. Nota τὸ «in alterutrum.» Solent enim pauperes et afflicti, cum cor plenum habent dolore, erumpere in gemitus, ac queri nunc de divitum et fortunatorum nimia felicitate, potentia et tyrannide, nunc de sua iniuria et afflictione, nunc de proximorum meliori sorte et conditione. Ingemiscendo ergo divitibus obmurmurant, sibi sunt impatientes, proximis invident, itaque tandem de Deo queruntur, eiusque providentiam accusant, quod alios fortunet, se vero miseros efficiat et iniuste opprimi sinat: quin et subinde iniuriam passi ab uno, alteri innocenti similem inferunt iniqua talione, ut vel iniuriam suam sarciant, aut socium in poena sibi asciscant, itaque suum dolorem leviget; solatium enim est miseris in poena habere socium, sed hoc manifesta est iniustitia. Denique afflicti utrimque stimulante dolore subinde ingemiscunt, suasque iniurias exponunt Deo, et apud eum se invicem accusant, postulantque vindictam: Deus autem non raro utrosque exaudit et punit. Hic ergo gemitus oritur ex impatientia: eius auctor et choragus est diabolus. Nam, ut ait Tertullianus, lib. de Patientia, cap. v: «Natales impatientiae in ipso diabolo deprehendo iam tunc, cum Dominum Deum universa opera sua homini subiecisse impatienter tulit. Decepit homines, quia inviderat; inviderat autem, quia doluerat; doluerat, quia patienter utique non tulerat.» Eius remedium assignat Apostolus, Galat. vi, 2: «Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi.» Porro gemitus signum est et effectus animi debilis, infirmi et feminei: «Omne enim invalidum natura est querulum,» ait Seneca. Veri enim fortes et generosi, quales fuere Martyres, in adversis et tormentis quibusque non gemunt, sed stant quasi incudes, imo exultant, triumphant, et tyrannos irrident, uti fecerunt Machabaei, II Machab. vii. Praeclare S. Chrysostomus, hom. 5 ad Popul., docet gemitum et tristitiam omnem esse inutilem, excepta ea quae suscipitur propter peccatum: huius enim ipsa proprium est remedium: «Pecunia, quis mulctatus est; doluit, non emendavit. Filium amisit; doluit, non resuscitavit mortuum. Contumeliis affectus est; doluit, non revocavit contumeliam. Infirmatur; dolet, morbum non aufert, imo auget. At peccavit quis; tristatus est, peccata delevit: nam quae secundum Deum tristitia est, paenitentiam in salutem stabilem operatur. Ergo tristitia tantum facta est propter peccatum, a quo nata est; ideo ut tinea ipsum corrodit et absumit.» Ecce iudex ante ianuam assistit, — q. d. Christus iudex e coelo omnia vestra cominus intuetur, perinde ac si ante ianuam vestram apertam consistens, intueretur omnia quae in domo vestra geruntur; nolite ergo ingemiscere in alterutrum, quia ipse uti videt vestras afflictiones et iniurias, ut eas ulciscatur, ita pariter videt vestros gemitus et impatientiam, ut eam castiget. Sic dicimus litigantibus et pugnantibus: «Quiescite; nam praetor est ante ostium, qui vos comprehendet et in carcerem coniciet.» Hoc est quod ait Psaltes, Psalm. ci, 20: «Dominus de coelo in terram prospexit, ut audiret gemitus compeditorum, ut solveret filios interemptorum.» Secundo, Christus «ante ianuam assistit,» id est imminet, brevique veniet ad iudicium tum particulare, tum universale, quo vestram patientiam laudabit et coronabit, persequentium vero tyrannidem damnabit et puniet. Nam ex iudicio particulari, quod cito adveniet, pendet sententia cuiusque in iudicio universali. Quidquid enim de me statuetur in morte, idipsum publice confirmabit Christus in die iudicii, ut ratum et fixum sit per omnem aeternitatem. Atque hac ratione verissimum est iudicii diem prope esse respectu singulorum, adeoque illum cuilibet imminere. Ita S. Augustinus, epist. 85 ad Hesichium: «In quo,» ait, «quemque invenerit suus novissimus dies, in hoc eum comprehendet mundi novissimus dies: quoniam qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo iudicabitur.» Unde concludit: «Vigilare debet omnis Christianus, ne imparatum inveniat eum Domini adventus: imparatum autem inveniet ille dies, quem imparatum invenerit suae vitae huius ultimus dies.» Moraliter: Cum tentamur a concupiscentia ad peccatum, cogitemus: «Ecce iudex ante ianuam assistit»: iudex, inquam, qui acerrimus peccati est vindex. «Nobis magna est indita necessitas iuste recteque vivendi, qui cuncta facimus ante oculos iudicis, cuncta cernentis,» ait S. Augustinus in Soliloq., cap. xiv, et Boëtius, De Consolat., lib. V, prosa 6. Addit S. Augustinus: «Sic gressus meos semitasque consideras, et die noctuque super custodiam meam vigilas, omnes semitas meas diligenter notans speculator perpetuus, velut si totius creaturae tuae caeli et terrae oblitus, tantum me solum consideres, et nihil sit tibi curae de aliis: quia sicut unum totum simul perfecte consideras, sic singula quaelibet; sic igitur super custodiam meam stas, sicut si omnium oblitus sis, et mihi soli intendere velis.»
5:10
10. Exemplum accipite, fratres, exitus mali laboris et patientiae. — «Exitum malum» vocat asperam Sanctorum mortem, ait Gagneius. Sic Sapient. iii, 2, dicitur de Sanctis patientibus et Martyribus: «Visi sunt oculis insipientium mori, et aestimata est afflictio exitus illorum, et quod a nobis est iter exterminium, illi autem sunt in pace.» Sic Gentiles olim Christianos et Martyres vocabant βιοθανάτους, biothanatos, id est violenta morte morientes. Graece est κακοπάθεια, id est malorum passio, afflictio, dolorum perpessio, quae summa est in violenta morte et martyrio, quod in veteri Testamento fortiter subierunt Abel, Isaias, Ieremias, Ezechiel, Zacharias, etc.; in novo Ioannes Baptista, S. Stephanus, S. Iacobus Zebedaei, etc. Hortatur fideles ad patientiam et constantiam exemplo Martyrum tum veteris, tum novi Testamenti, ut illud velut speculum intueantur, et ad illud vitam suam conforment. Ita Alexander Magnus ad magna se incitabat legendo et considerando heroica facta Achillis, Alexandri Scipio, Scipionis et Alexandri Iulius Caesar teste Plutarcho in Apophth. Rom., et lib. De Profectu virtut. Hoc est quod ait Paulus, Hebr. xiii, 7: «Mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem.» Et cap. xii, vers. 1: «Ideoque et nos tantam habentes impositam nubem testium, deponentes omne pondus et circumstans nos peccatum, curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei et consummatorem Iesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem confusione contempta.» Quocirca recte ait S. Augustinus, serm. 47 De Sanctis: «Solemnitates Martyrum exhortationes martyriorum sunt, ut imitari non pigeat quod celebrare delectat.» Ita S. Iustinus, Apolog. 1 et 2, testatur se fortitudine Martyrum conversum esse ad Christum. Vita enim et mors Sanctorum est quasi lex viva, quae suis factis et moribus edicit quid facto opus, quid lex, quid Deus, quid religio velit. «In Sanctorum vita cognoscimus quid in Scriptura legere debeamus,» ait S. Gregorius, hom. 40 in Ezech. Hinc Philo, lib. De Abraham, ait leges scriptas esse commentarios vitae Sanctorum. Vice versa S. Augustinus, lib. De Mendacio, cap. xv, docet vitam Sanctorum esse interpretationem Scripturarum. Rursum S. Gregorius, lib. XXV Mor., vii, ait ignem olim iussum in altari ali lignis, ut significetur ignem charitatis nobis alendum per exempla Sanctorum. «Ignis enim iste,» ait, «in altari Domini, id est, in corde nostro citius extinguitur, nisi solerter adhibitis exemplis patrum et Dominicis testimoniis roboretur.» Et lib. XXVII, cap. v, vel VI, explicans illud Psalm. lxxv, 5, «Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis»: «Ex aeternis,» ait, «montibus Deus nos illuminat, quia per admirandam vitam Patrum praecedentium radio nos suae claritatis illustrat.» Viderunt idipsum Gentiles: unde Aeneas ad Ascanium filium, XII Aeneid.: Te pater Aeneas, et avunculus excitet Hector. Et alius: Tunc bene fortis equus reserato carcere currit, Cum quos praetereat quosque sequatur, habet. Nunquam Theseus nec Saronem, nec Procustem, nec Creontem tyrannum, nec bicorporem Minotaurum interfecisset, nisi sibi Herculis exemplum proposuisset, eiusque facinora factis exprimere decrevisset. Laboris. — Iam haec vox non est in Graeco, sed comprehenditur in praecedenti κακοπάθεια, id est, malorum passione. Et patientiae, — μακροθυμίας, id est longanimitatis. Qui locuti sunt in nomine Domini, — dicentes: «Haec dicit Dominus.» «Nomen» ergo significat personam, auctoritatem, iussum, voluntatem, instinctum Domini. Prophetae enim inspirati a Deo promebant oracula et mandata Dei, non sua.
5:11
11. Ecce. — Haec vox primo est nota admirationis, aeque ac laetitiae ingentis, quod per tantam miseriam perventum sit ad tantam gloriam, ait Thomas Anglicus. Secundo, est adhortantis ad imitandam Sanctorum patientiam, ut per eam eandem cum illis coronam adipisci mereamur. Beatificamus (beatos praedicamus; Syrus, dat illis טובא tuba, id est bonum, puta summum, hoc est beatitudinem) eos qui sustinuerunt — exemplo Christi, qui ait: «Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum,» Matth. v. Pro «qui sustinuerunt» graece est ὑπομένοντας, id est, qui sustinent. Ita Pagninus, Tigurina et alii; sed Interpres legit ὑπομείναντας, in aoristo, id est, qui sustinuerunt: non enim quis in vita, sed duntaxat post mortem dicendus est beatus, uti aiebat Solon ad Croesum. Hinc Ecclesia in Canone Missae nullos Sanctos recolit et celebrat, nisi eos qui multa sustinuerunt martyresque obierunt, ut S. Petrum, Paulum, Iacobum, Andream, Laurentium, Caeciliam, etc. Iam enim patefacto per Christum coelo, illico Martyres omnes e terra evolant in coelum, ibique visione et gloria Dei beantur; uti contra Calvinum, qui ait eos usque ad diem iudicii dormire sub altari, docet Ecclesia catholica. Martyres ergo fuere «feliciter infelices,» ait S. Augustinus in Psalm. cxxvii, quibus in passione martyrii tanquam vasculis fractis (ad instar militum Gedeonis, Iudic. vii, 20) maior eorum gloriae fulgor emicuit, quae «impios Evangelicae praedicationis inimicos, inopinata illis Christi claritate superavit,» ait idem Augustinus, Quaest. in lib. Iudicum, cap. xx. Idem, lib. XIII De Civit., vi: «Mors,» inquit, «cum sit poena nascentis, si pro iustitia pietateque pendatur, fit gloria renascentis.» Idem, serm. 26 De Sanctis: «Reddere,» ait, «debemus Martyribus honorificentiam, qui nobis salutem effusione sui sanguinis pepererunt, qui tam sacratam hostiam pro nostra propitiatione Domino se obtulerunt, praesertim cum dicat ad Sanctos suos omnipotens Deus: Qui vos honorat, me honorat; et qui vos spernit, me spernit. Quisquis ergo honorat Martyres, honorat Christum; et qui spernit Sanctos, spernit Christum Dominum nostrum.» Sufferentiam Iob audistis, — ὑπομονήν, id est tolerantiam, sustinentiam, patientiam. Producit e multis patientibus unum Iob, quia ipse fuit speculum et exemplar singulare patientiae, ut ait S. Hieronymus, epist. 103, quod Deus toti mundo omnibusque saeculis speculandum et imitandum proponere voluit. Unde Suidas, verbo «Iob,» eum vocat «firmissimam columnam et incudem»; S. Cyprianus, tract. De Bono patientiae, «ad summum fastigium laudis patientiae virtute provectum»; S. Basilius, hom. 4 De Gratiarum actione, «adamantini cordis hominem, et ut scopulum in mari eminentem, et exemplum fortitudinis»; S. Hilarius, in Psalm. lxviii et cxviii, «universarum passionum humanarum gloriosum et beatum victorem»; Tertullianus, lib. De Patient., cap. xiv, «qui omnem patientiae speciem adversus omnem diaboli vim expunxerit — id est expresserit — in quo Deus feretrum de diabolo extruxerit, vexillum de inimico gloriae suae extulerit»; S. Chrysostomus, homil. 25 ad Popul.: «Martyrem, imo multis Martyribus maiorem.» Merito ergo beatificamus Iob, qui tam multa generose et invicte sustinuit. S. Ambrosius, lib. II De Interpell. Iob, II, 5: «Iob,» ait, «quasi athleta fortis in stercore sedens, in tantis vibicibus et saevis doloribus vulneris, totum corpus diris perfusus ulceribus, mysteria loquebatur: nec acquirendis propriae remediis aegritudinis, sed sacris vacabat sermonibus. Fortiores itaque sermones aegri hominis, quam illorum qui non aegrotabant.» Et mox: «Et quid dicam fortiorem inventum ceteris? fortior seipso inventus est. Fortior aeger, quam cum sanus fuerat, secundum quod scriptum est: Virtus in infirmitate consummatur. Ergo et Iob cum infirmaretur, tunc validior erat. Non enim aegrotabat animo, etsi doleret corpore: quia non erat in carne eius anima, cuius passionibus non adhaerebat; sed in spiritu, cuius virtute se texerat. Ideo ergo non carnis gemitus et corporis infirmitates, sed voces spiritus loquebatur, quibus urgeret, non quibus cederet.» Quocirca exclamat S. Augustinus, serm. 103 De Temp.: «O virum putrem et integrum! o foedum et pulchrum! o vulneratum et sanum! o in stercore sedentem et in coelo regnantem!» Et S. Fulgentius, epist. II, cap. ix: «Beatus,» inquit, «fuit Iob, cum in divitiis iuste viveret; sed beatior, cum in paupertate iustior extitisset. Beatus fuit, cum decem circumdaretur filiis; sed beatior, cum una cunctorum simul orbitate percussus, in Dei dilectione permansit immobilis. Beatus fuit in corporis sospitate, sed beatior factus est in vulnere: beatior etiam in acervo squaloribus pleno, quam in palatio marmoribus adornato.» Allegorice: Iob fuit expressus typus Christi patientis. Sicut enim Christus passus fuit in omnibus bonis corporis et animi, et a quovis hominum genere, ita et Iob. Primo enim Iob perdidit oves, boves, domum omnemque substantiam: Christus in passione bonis omnibus, quin et vestibus spoliatus nudus pependit in cruce. Secundo, Iob septem filios perdidit: Christus omnes Apostolos et discipulos: hi enim, eo comprehenso, fugerunt. Tertio, Iob percussus fuit ulcere a capite ad talos: Christus toto corpore, et in singulis membris acerbissimos dolores sustinuit. Quarto, Iob ab amicis gravia probra sustinuit, vocatusque est impius, hypocrita, tyrannus, leo, tigris: Christus in cruce irrisus est quasi blasphemus, seditiosus, percussus a Deo. Quinto, Iob ab uxore passus est maledicta: Christus passus est a matre non maledicta, sed compassionis tormenta. Sexto, Iob passus est in animo maerores, timores, scrupulos, anxietates: Christus in horto coepit pavere, taedere, contristari et maestus esse, adeoque in cruce exclamavit: «Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?» Matth. xxvii, 46. Septimo, in Iob vexando et affligendo daemon omnes suas vires exseruit: multo magis eas exseruit in Christum. Octavo, Iob ab omnibus fuit derelictus, ita et Christus. Nono, Iob haec omnia sustinuit mira humilitate et constantia, cum esset princeps, imo rex Idumaeae, uti docent Isidorus, Philippus, Beda et alii passim, Praefat. in Iob, et satis colligitur ex eo, quod amici eius fuerint reges, ut patet Tobiae ii, 15. Christus tanta passus est cum esset Rex regum, et Dominus dominantium. Decimo, Iob omnes pene morborum et dolorum species sustinuit: ita et Christus vir fuit dolorum, quia vir amorum. Iob enim laborasse plusquam triginta morbis, puta podagra, chiragra, ischiade, arthritide, dysenteria, incubo, marasmo, angina, fame canina, igne sacro, cancro, erysipelate, asthmate, phthiriasi, febri hectica, lepra, apostemate, tonsillis, pleuritide, gonorrhaea, satyriasmo, vigilia, dolore renum, vermibus, plagis Aegyptiacis, dolore costarum, visceribus putidis, ulcere pulmonum, scabie, lue venerea, animi deliquio, etc. (ex quibus nonnulli fuerunt desperati et mortiferi), ex ipsis Iobi verbis toto libro sparsis colligit noster Pineda in cap. ii Iob, vers. 7; sed de his ibidem tractandum erit. Quocirca apposite vocatus est איוב Iiob, latine et graece Iob, id est dolens, gemens, ululans, eiulans, a rad. iabab, quod Noster Iudic. v, 27, vertit «eiulare,» ut prima littera aleph non sit radicalis, sed heemantica, id est ascititia et formativa nominis, uti solet esse in nominibus Hebraicis, Syris et Arabicis (de quo vide nostrum Serarium in Tobiae cap. ii). Ita S. Gregorius, Chrysostomus, Hieronymus, Philippus Presbyter et alii in Iob cap. i, vers. 1. Rursum Iob, id est exosus, inimicitias patiens, a radice אהב ahab, id est inimicatus est, hostis fuit, adversatus est, quia scilicet tela omnia inimici, puta diaboli, in se excepit. Ita Origenes, hom. 14 in cap. xi Iosue, et ex eo Pineda. Tertio, S. Cyprianus contra Iudaeos ait Iob esse nomen Cyprium, et significare «charissimum Dei»: quia eius amore constanter tanta sustinuit. Sic et hebraice אהב ahab, quo cludit איוב Iiob, significat amare, diligere. Quarto, alii deducunt a radice אוב ob, id est pytho, divinus: quia scilicet Iob erat Propheta et oraculum Dei, ut littera iod sit inserta ex nomine tetragrammato Iehova, significans ipsius prophetiam esse ex Deo, non diabolo. Sic Abrahae a Deo addita est littera he ex nomine tetragrammato, ac pro Abram vocatus est Abraham, ut significaretur Abrahae cum Deo singularis coniunctio et amor, teste S. Hieronymo in Quaest. Heb. Quinto, איוב Iob, per metathesin dicitur quasi ab, id est pater, prior, antiquus, doctor, inventor; יונה iona, id est oppressionis, passionis et patientiae. Rursum alludit ad אביון ebion, id est pauper, a radice aba, id est voluit, concupivit, desideravit; quia pauper, cum omnibus careat, omnia desiderat: a culmine enim opum et felicitatis Iob deiectus est ad imam paupertatem et miseriam. Porro tacite innuit hic S. Iacobus, afflictis et patientibus legendum esse librum Iob, ut ex eo discant patientiam. Similis Iobo fuit Tobias, caecitate percussus, «ut posteris daretur exemplum patientiae eius,» sicut et S. Iob, Tob. ii, 12. Praeclare Prosper, I parte Praed., cap. xxii: «Ex semine,» ait, «Esau Idumaea gens, in qua inter ceteros duces Iob ille fortissimus athleta Dei enituit, in exemplum omnis patientiae productus, ut agonistico certamine principem totius malitiae diabolum superaret, fultus auxilio Dei.» Finem Domini vidistis. — Syrus: «finem quem praestitit ei Dominus, vidistis.» «Finis» ergo hic est merces patientiae, puta felicitas in quam desiit afflictio Iobi, dum paupertas transiit in opulentiam, infirmitas in sanitatem, ignominia in gloriam: reddidit enim Deus ei omnia duplicia, ac celebrem et gloriosum effecit toto orbe saeculisque omnibus, ut fontes suae misericordiae et liberalitatis in eum effudisse videatur. Ita Dionysius, Caietanus, Catharinus, Salmeron, Serarius, Stevartius, Fevardentius et passim recentiores. Id significavit Iob nominibus filiarum trium, quas ibi suisque restitutus genuit. Primam enim vocavit Iemima, id est «diem»; secundam, Ketsia, id est «casiam»; tertiam, Kerenhapuch, id est «cornu stibii.» q. d. Haec omnia iis indidi in monumentum utriusque fortunae meae, prosperae et adversae: quasi iam ex nocte et tenebris infelicitatis ad diem et lucem felicitatis, ex foetore sterquilinii ad fragrantiam casiae, ex sordibus ad nitorem et elegantiam quasi stibio depictus rediisset. Ita Olympiodorus, Vatablus et alii in Iob cap. xxxxii. Unde pro «cornu stibii,» R. Abraham vertit, «cornu vel robur immutatum» (hoc enim Hebraeis significat Kerenhapuch), scilicet ex infirmitate et adversitate commutatum in hanc fortitudinem et prosperitatem, pristina maiorem. Septuaginta vero vertunt «cornu Amaltheae,» id est «cornu copiae»; fingunt enim Poetae Amaltheam capram fuisse nutricem Iovis, e cuius proinde cornu Iupiter omnia bona in homines effunderet. Quare vere Prosper, I part. De Promiss., cap. xxii: «Iob,» inquit, «dupla praemia victor accepit. Pugnantibus vero suis et sua gratia iuvante vincentibus, centupla hic se daturum Dominus pollicetur, et vitam aeternam in futuro saeculo largiturum. Quod in Valentiniano, Valentis fratre, vidimus impletum: qui dum pro Christo militiam tribunatus sprevit, huius mundi regnum adeptus est, et verus Christi confessor vitam acquisivit aeternam.» Secundo, alii per «finem Domini» accipiunt mortem Christi in cruce, sive patientiam Christi usque ad mortem, et in morte perfectam consummatamque: quasi Iacobus iungat typum cum antitypo, puta Iob cum Christo, duoque fidelibus afflictis contemplanda et imitanda proponat exemplaria patientiae, Iobum et Christum; Christi enim patientia longe superavit patientiam Iobi: ut enim alia omittam, duravit usque ad finem vitae ipsamque mortem, cum Iobi afflicti duraverit tantum septem annos, si credimus Olympiodoro et auctori Catenae Graecorum in Iob cap. xlii, vers. 19 (nam noster Pineda valde probabiliter censet, longe brevius fuisse calamitatis Iobi tempus: vide eum cap. ii, vers. 7 et 8, sect. 12, num. 4); post eam enim successit felicitas usque ad mortem per annos 140, quibus fuit superstes, Iob xlii, 16. Unde Guerricus abbas, serm. 3 De Dominica Palmar.: «Sufferentia namque Iob,» inquit, «fuit usque ad reditum substantiae; sufferentia Domini usque ad exitum vitae.» Ita S. Augustinus, lib. De Symbolo ad Catechum., cap. iii, et epist. 120, cap. x: «Ut,» ait, «non talem remunerationem (qualem accepit Iob) speraremus, quando mala temporalia pateremur, non ait: Sustinentiam et finem Iob vidistis; sed ait: Sustinentiam Iob audistis, et finem Domini vidistis; tanquam diceret: Mala temporalia sicut Iob sustinete, sed pro hac sustinentia non temporalia bona sperate, quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius quae in Domino praecesserunt.» Probat S. Augustinus hanc expositionem ex verbo «vidistis»; finem enim Christi multi illo aevo viderant; finem vero Iobi nemo. Sed ad hoc responderi potest, «videre» in Scriptura saepe sumi pro «cognoscere,» sive id fiat visu, sive auditu, sive quo alio sensu, ut alibi ostendi. S. Augustinum de more sequitur Beda, Glossa, Hugo et alii. Hic sensus sublimis est, sed symbolicus: prior ergo litteralis videtur et genuinus, quem confirmat id quod sequitur: «Quoniam Dominus misericors est et miserator,» scilicet in Iobum, dum illi finem felicem tribulationum dedit. Idem enim est dum dicitur: «Finem Domini vidistis,» cum eo quod quasi causam reddens sui dicti, illico subdit: «Quoniam Dominus misericors est et miserator.» Anagogice «finis Domini» est Christi resurrectio, ascensio, missio Spiritus Sancti, nominis exaltatio, gloria et cultus apud omnes gentes. Ita S. Augustinus verbis iam citatis, Serarius et alii. Rursum «finis Domini» est merces et corona gloriae aeternae, quam Deus post mortem dedit Iobo, datque omnibus patientibus, de qua S. Cyprianus, lib. De Mortalitate: «Ad immortalitatem,» ait, «morte transgredimur, nec potest vita aeterna succedere, nisi hinc contigerit emigrare: non est exitus iste, sed transitus.» Quoniam misericors Dominus est et miserator. — «Misericors» per habitum, «miserator» per actum quo continuo miseretur, adeo ut viscera misericordiae suae in Iobum et afflictos ad eos consolandos effundere videatur: unde pro «misericors» graece est πολύσπλαγχνος, id est multum visceralis, ex intimis visceribus commiserans, quem Hebraice vocant רחום rachum: σπλάγχνα enim sunt viscera. Haec verba significant de Iobo ad litteram hic agi, non de Christo, uti dixi, praesertim quia Christo homini ratione unionis hypostaticae, et merito passionis, debita fuit resurrectio et gloria; licet misericorditer illi data dici possit hactenus, quod naturae humanae in Christo praecise spectatae (seclusa scilicet unione cum Verbo) debita non esset, sed gratuito collata a Deo, aeque ac ipsa unio hypostatica.
5:12
12. Ante omnia autem, fratres mei, nolite iurare, — q. d. Prae omnibus curate, ne temere iuretis. Videntur enim multi fideles tunc aeque ac nunc proclives fuisse ad iuramenta, ac sibi induxisse habitum iurandi. Quare ut hanc proclivitatem et lapsum linguae, ex vitiosa consuetudine contractum, emendet et corrigat Iacobus, monet ut maiorem curam et custodiam adhibeant linguae ne iurent, quam ulli alteri vitio: qui enim uni vitio valde addictus est, illi prae ceteris invigilare debet, si illud corrigere velit, ac circa illud facere examen particulare. Minus ergo genuine explicat Lyranus, q. d. Ante omnia nolite iurare, hoc est, omnibus dictis vestris nolite, ut soletis, praeponere iuramentum; sunt enim nonnulli ita faciles ad iurandum, ut ante tertium quodlibet verbum iurent. Alludit Iacobus, imo citat illud Christi Matth. cap. v, vers. 34: «Ego autem dico vobis, non iurare omnino, neque per coelum,» etc. Ex quibus verbis perperam colligunt et docent Anabaptistae, Wiclef (cuius hac de re error damnatus est in Concilio Constantiensi, sess. VIII), et olim Waldenses, ac Pelagiani, teste S. Augustino, epist. 8, Quaest. V (ubi ridet eos, quod putarent se tantum iurare, si dicerent: «Per Deum,» non autem dicendo: «Testis est mihi Deus»), nullum iuramentum Christianis esse licitum. Favere videtur S. Chrysostomus et Theophylactus in Matth. v, et Œcumenius hic, qui dicunt iuramentum omne Christianis vetari a Christo; Iudaeis vero ut imperfectis fuisse permissum, aeque ac libellum repudii. Sed hi Patres benigne exponendi sunt, ut tantum velint dicere, Christianis a Christo severius prohiberi iuramentum quam Iudaeis: illos enim ob consuetudinem iurandi non tam acriter fuisse castigatos et punitos a Deo, ut castigantur Christiani a Christo. De fide ergo est, licere quandoque Christianis iurare. Sic enim iuravit Paulus, II Corinth. i, 23: «Testem Deum invoco in animam meam.» Philip. i, 8: «Testis est mihi Deus.» Ac angelus Apoc. x, 6, iurat per viventem in saecula saeculorum. Quin et Deus, iuxta illud Psalm. cix, 4: «Iuravit Dominus, et non poenitebit eum.» Ratio est, quia iuramento honoratur Deus tanquam prima et infallibilis veritas, quae in testem vocatur. Est ergo iuramentum actus religionis et latriae, si, ut docet Ieremias, cap. iv, vers. 2, fiat «in veritate,» scilicet ne iuretur falsum; «in iustitia,» ne iuretur iniustum et malum; «in iudicio,» ne iuretur temere et sine magna utilitate, aut necessitate: «iudicio enim caret iuramentum incautum, veritate iuramentum mendax, iustitia iuramentum iniquum,» ait S. Thomas, II II, Quaest. lxxxix, art. 3. Dices: Quomodo ergo Christus sancit: «Ego autem dico vobis non iurare omnino?» Respondet S. Bernardus, serm. 65 in Cantic., «non iurare omnino» esse consilium, non praeceptum. Alii fatentur esse praeceptum, sed vetans tantum ne iuretur per creaturas, idque ne decus primae veritatis iis detur, et Deo adimatur: id innuit S. Hieronymus in cap. v S. Matth. Alii per «iurare» intelligunt «peierare.» Verum haec omnia aliena, aut contorta videntur, et refelluntur ex verbis quae subdit Christus, Matth. v. Pro responsione ergo nota duplicem a Christo perstringi errorem Pharisaeorum. Prior erat Exod. cap. xx, vers. 7, ubi dicitur: «Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum,» tantum prohiberi periurium, non iuramentum leve et vanum: Hebraea enim vox שוא scau, quam Noster vertit «vanum,» significat etiam «mendacium»: mendacium autem in iuramento est periurium. Imo Rabbini censent ibi tantum vetari, ne quis pronuntiet nomen Iehova, praeter summum pontificem; quod sane ridiculum est. Posterior, licitum esse per creaturas temere iurare et peierare. Id enim Pharisaeos sensisse patet, Matth. xxiii, 17. Christus utrique errori opponit vocem «omnino,» q. d. Ego autem dico vetoque non tantum iurari falsum, sed et verum, sive id fiat dicendo per Deum, sive per templum, sive per aliam creaturam: intellige ad mentem Pharisaeorum, «leviter et temere,» uti fit in communi hominum sermone. Vult enim Christus docere, teste S. Augustino et Chrysostomo, malam esse propensionem ad iurandum; et iuramentum, licet in se bonum sit, oriri tamen a malo (puta ex incredulitate hominum, qui non credunt nisi iuretur), nec esse per se appetendum; itaque non iurandum omnino, nisi malum hoc cogat, idque primo, ne ex assuetudine iurandi labamur in periurium, uti monet Ecclesiasticus, cap. xxiii, vers. 9 et 12. Ita S. Augustinus, epist. 154: «Nolite iurare omnino, propterea mihi dictum videtur, non quia verum iurare peccatum est, sed quia peierare immane peccatum est, a quo nos longe esse voluit, qui omnino ne iuremus admonuit.» Secundo, quia reverentia nominis divini hoc postulat. Tertio, quia ea deberet esse fides et veritas Christianorum, ut iniuratis credi posset, et de facto crederetur, inquit Clemens Alexandrinus, lib. VII Strom. Sic apud Romanos flamini Diali iurare non licebat, quod indignum videretur ei non credi quasi credita essent divina, ait Plutarchus in Problem. Roman. in xliii, ubi addit: «Iuramentum homini libero pro tormento est.» Romani enim a servis veritatem per tormenta extorquebant, a cive per iuramentum, a sacerdote per solum verbum. S. Iacobus ergo exemplo Christi vetat «quodcumque iuramentum.» Primo, quia, ut ait S. Augustinus, serm. 28 De Verb. Apost.: «Falsa iuratio exitiosa est, vera iuratio periculosa est, nulla iuratio secura est.» Secundo, quia vult ut, quantum in te est, non affectes, non ames, nec quasi bonum cum aliqua delectatione appetas iusiurandum, ait S. Augustinus, cap. xv De Mendacio. Tertio, quia iurare in se est quasi malum morale ad irreverentiam erga Deum spectans, sed necessarium in hoc statu naturae lapsae et corruptae, uti malum in se est hominem occidere; sed sicut hoc (occidere) subinde ubi adsunt debitae circumstantiae licet, imo est laudabile, sic et iurare, si fiat cum veritate, iustitia et iudicio, nimirum ut non fiat libenter et leviter, sed tantum quia illud extorquet alterius incredula diffidentia. Unde S. Thomas, Opusc. IV, ait «iuramentum non aliter ac medicamentum, non nisi cogente necessitate usurpandum.» In paradiso ergo non licebat iurare, uti nec licet in coelo. Tanta enim est maiestas nominis Dei, ut illud in testem vocandum non sit, nisi cogat necessitas. Quare id facere ultro ob res parvas et viles, vile est, irreverens et iniurium Deo, perinde ac iniurium esset regi, si quis eum pro uno aureo citaret et vocaret in testem. Unde Aristoteles, I Metaph., cap. III, ait «iuramentum esse summo honore dignum.» Neque per coelum. — Nam, ut iam dixi, Scribae, Pharisaei et similes censebant iuramentum per creaturas non esse iuramentum, nec obligare. Audi Christum, Matth. xxiii, 16, increpantem Pharisaeos: «Vae vobis, duces caeci, qui dicitis: Quicumque iuraverit per templum, nihil est.» Sed iidem, avaritia excaecati, excipiebant ea quae oblata Deo, ipsorum loculos implebant, quasi haec sola sanctissima haberentur; ideoque si quis per ea iurasset, iuramento suo obligaretur. Unde subdit Christus: «Qui autem iuraverit in auro templi, debet. Stulti et caeci, quid enim maius est, aurum, an templum quod sanctificat aurum? Et quicumque iuraverit in altari, nihil est; quicumque autem iuraverit in dono quod est super illud, debet. Caeci, quid enim maius est, donum, an altare quod sanctificat donum?» Rationem deinde dat a priori, quod nimirum qui iurat per creaturam, tacite ex communi hominum sensu iuret per Creatorem, qui est auctor et conservator creaturae: «Qui ergo,» ait, «iurat in altari, iurat in eo et in omnibus quae super illud sunt? Et quicumque iuraverit in templo, iurat in illo et in eo qui habitat in ipso. Et qui iurat in coelo, iurat in throno Dei et in eo qui sedet super eum,» ac proinde vere et proprie iurat Deumque in testem vocat, atque iuramento suo obligatur, perinde ac si per Deum immediate iurasset. Et Matth. v, 34: «Ego autem dico vobis non iurare omnino, neque per coelum, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum est pedum eius; neque per Hierosolymam, quia civitas est regis magni; neque per caput tuum iuraveris, quia non potes unum capillum album facere, aut nigrum,» q. d. Ne putes licere iurare per caput tuum quasi illud sit tuum, tibique pleno dominio ad quemvis usum subditum; quia tuum non est, sed Dei: si ergo per caput tuum iuras, iuras per Deum qui illud tibi dedit. Alioqui enim qui per se caputque suum proprie iuraret, nec intenderet iurare per Deum, sed per se solum, esset idololatra; quia seipsum faceret primam atque infallibilem veritatem, et consequenter Deum. Sit autem sermo vester: Est, est (graece ναί ναί, id est, certe, certe; Pagninus, etiam, etiam), Non, non. — q. d. Sermo vester sit simplex affirmatio aut negatio sine iuramento, ut quod est, dicatis simpliciter esse; quod non est, non esse. Ita Œcumenius. Aut, q. d. Pro iuramento utimini constanti et gemina asseveratione dicendo: «Est, est»; aut constanti et gemina negatione dicendo: «Non, non.» Vide de hac phrasi dicta II Cor. cap. 1, vers. 17. Sane ea deberet esse hominum, praesertim fidelium sinceritas, probitas et fides, ut eorum simplici assertioni aut negationi crederetur. Ita Isocrates ad Daemonicum: «Decet,» ait, «bonos viros fideliores exhibere se iuramento, tantumque iurandum est ut te crimine, vel amicum gravi periculo liberes, non autem ob pecuniam.» Solon tantam aiebat hominibus inesse debere probitatem, ut non opus esset ligare eos iuramento, teste Maximo, serm. 33. Socrates dicebat «bonos viros decere eos mores ostendere, qui essent iuramento firmiores,» teste Antonio in Melissa, part. II, serm. 63. Ita Clinias, familiaris Pythagorae, maluit tria talenta pro mulcta solvere, quam iurando mulctam evadere, uti refert S. Basilius, serm. De Utilit. ex lib. Gentil. capienda. «Esseni (qui fuere primi e Iudaeis Christiani) omne quod dicunt, iuramento fortius habent,» ait Iosephus, lib. II Belli, cap. vii. Ita S. Gregorius Nazianzenus legem sibi indixit nunquam iurare, idque usque ad mortem servavit, uti ipse refert in Carm. de Vita sua. Vere Clemens Alexandrinus, lib. VII Strom.: «Ubinam,» ait, «ergo est amplius opus iuramento ei, qui ita vivit, ut qui pervenerit ad summam veritatis?» Et S. Augustinus, lib. I De Serm. Domini in monte: «Christianus,» ait, «verum loquatur, neque iurationibus crebris, sed morum probitate commendet veritatem.» Quin et Philo, lib. I De Speciali Lege: «Quidquid,» ait, «vir bonus asseverat, perinde ac iurato credi debet, cum verbum eius firmum sit ac rigidum, nullo mendacio flexibile, veritate in qua fundatur subnixum.» S. Chrysostomus vero, hom. 26 ad Popul.: «Hoc,» ait, «interdum a nonnullis audivi: Nisi iuravero, non credit. Tu es horum causa, qui facile iuras: quia si id non faceres, sed omnibus constaret quod non iures, mihi crede dicenti, quod iis qui mille devorant iuramenta, maiorem ipse fidem solo nutu invenires.» Vide eumdem, hom. 17, ubi varia media assignat quibus facile corrigi potest iurandi consuetudo. Ita Carbone pollicente quippiam et iurante, populus Romanus vicissim iuravit se illi non credere, nimirum probis viris etiam iniuratis habenda est fides: levibus, ne iuratis quidem. Nam, ut ait Menander, «suadet loquentis vita, non oratio.» Ut non sub iudicio decidatis. — Sic et Syrus, q. d. Ut non incidatis in condemnationem, dum ex frequentia iurandi inciditis in periurium iurando falsum. Graeca iam habent ὑπὸ κρίσιν, hoc est, ut non incidatis in simulationem, uti vertit Pagninus, Tigurina, Caietanus, Clarius, q. d. Ne ficte et simulate iuretis, ore iurantes, non corde, ac dicentes: «Iuravi lingua, mentem iniuratam gero»: qua ratione Lysander tyrannus dicebat pueros tesseris, viros iuramentis oportere circumvenire, teste Plutarcho in Lacon. Idem dicunt, imo faciunt, politici et athei, quibus cum nullum sit numen, nulla conscientia, nulla etiam est religio et fides iuramenti, quod sane plusquam ethnicum est, fraudulentum, sacrilegum et barbarum. Verum alii codices habent κατὰ κρίσιν, id est iudicium et condemnationem: quin et Œcumenius legens ὑπὸ κρίσιν, exponit κατὰ κρίσιν.
5:13
13. Tristatur (κακοπαθεῖ, id est patitur, vexatur, affligitur) aliquis vestrum? Oret. — Ita Christus, in horto tristis usque ad mortem, oravit: quia oratio impetrat a Deo auxilium, laetitiam et robur ad vincendam tristitiam: adeoque ipsum orare et colloqui cum Deo, orantem exhilarat et laetificat. Patet haec disparata esse praecepta vel monita. Quid enim tristitia cum iuramento, de quo praecessit? Porro fructus orationis patet in Anna, matre Samuelis, quae cum esset amaro animo, et orasset, «vultus eius non sunt amplius in diversa mutati,» I Reg. 1, 18; et in Christo, qui agoniam oratione superavit, ac post eam intrepide procedens obviam Iudaeis, tradidit se in mortem. Dum ergo tristaris, noli captare solatia ab amicis, ab epulis, a musicis, a fabulis; sed ab oratione et colloquio cum Deo. Porro omni diabolica actione potentior ad nocendum est maeroris spiritus; daemon enim quoscumque fere superat, per maerorem superat: eum si auferas, nemo a daemone laedi poterit, ait S. Chrysostomus, serm. 2 et 3 De Provid. Aequo animo est? Psallat. — Syrus: «si laetatus, psallat.» Aliqui contrarie legunt ἀθυμεῖ, id est, aegro est animo, ut idem dicatur et inculcetur id quod praecessit, q. d. Dum tristis es, ora et psalle, ut tristitiam discutias. Verum legendum est εὐθυμεῖ, uti passim alii legunt, id est aequo, pacato, tranquillo, securo, laeto, alacri est animo: licet enim utile sit tristi psallere, tamen id difficile est, iuxta illud: «Musica in luctu importuna narratio,» Eccli. xxii, 6. Laetus vero et alacer gestit ad canendum et psallendum. Psalmodia ergo conservat augetque laetitiam, excitatque iubilum Deo. Hac de causa inducta est in Ecclesiam psalmodia. Primo, ut ea fideles ad Dei amorem excitentur. Secundo, ut, sicut variae voces in unam harmoniam consentiunt, ita in unum fidelium animi conspirent, ait S. Athanasius, De Interpret. Psal. Tertio, ut suavitate cantus demulceantur animi, ut divinorum oraculorum vim et efficacitatem avidius excipiant, ait S. Basilius, Praefat. in Psal. Quarto, ut angelos aemulemur et Seraphinos, qui perpetuo Deo laudes canunt concinuntque: «Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus sabaoth,» Isaiae vi, 3. Ita Cyrillus, Catechesi 13. Vide dicta Ephes. v, 19. «Psalmus,» ait S. Augustinus, Praef. in Psalmos, «est signifer pacis, spirituale thymiama, exercitium coelestium: luxum reprimit, sobrietatem suggerit, lacrymas movet.» Et S. Basilius, Procemio in Psalmos: «Psalmus,» ait, «est animarum tranquillitas, pacis arbiter, turbas et fluctus cogitationum compescens, iracundiam mollit. Psalmus amicitiae conciliator, dissidentium coniunctio, inimicorum reconciliatio. Quis enim inimicum existimabit eum, cum quo unam ad Deum vocem emittit?» Et inferius: «Psalmus daemones fugat, auxiliares angelos advocat, in nocturnis terroribus securitas, in diurnis laboribus requies est: infantibus tutela, iunioribus decor, senioribus solatium, mulieribus honestissimus ornatus, solitudines celebres facit: elementum incipientibus, incrementum proficientibus, consummatio perfectorum. Psalmus est vox Ecclesiae, ac dies festos agit. Psalmus est angelorum opus, coelestis reipublicae spirituale ornamentum.» S. Chrysostomus in Psalm. xiv: «Psalmus,» ait, «est animae sanctificatio, est pulcher animi concentus, acutissimum telum contra daemones; nec cervi ita tela fugiunt, ut psalmos David daemones. Sumpsit David citharam et pulsavit, et a Saule recessit malus spiritus, et recedens daemon cecidit, ut cervus sagitta percussus et in iecore sauciatus.» Unde in Vitis Patrum legimus daemonem nullam orationem aeque horrere ac psalmodiam. Causam dat Sophronius in Prato Spirit., cap. clii, quod «in Psalmis partim nobis ipsis Deum laudando oramus et invocamus, partim maledictis insectamur daemones.» Rursum S. Chrysostomus in Psalm. cxxxiv: «Psalmus,» ait, «habet voluptatem cum utilitate. Principale eius lucrum est ad Deum hymnos dicere, animam expurgare, cogitationem in altum extollere, vera et accurata dogmata discere, de praesentibus et futuris philosophari.» Et mox: «Nam licet millies petulans sit is qui canit, dum psalmum reveretur, sopit tyrannidem suae petulantiae; licet oppressus sit malis innumeris et ab aegritudine animi occupetur, dum demulcetur a voluptate, levat animum, extollit cogitationem et mentem in sublime evehit.»
5:14
14. Infirmatur quis in vobis? — Catholici hunc locum accipiunt de sacramento Extremae Unctionis. Hoc Sacramentum negarunt olim Armeni, Waldenses, Albigenses, Wiclef, et hoc saeculo Lutherus et Calvinus. Caietanus vero licet Sacramentum esse concedat, negat tamen de eo hic agi, sed de unctione miraculosa ad sanandum aegrotos, ad quam Christus discipulos, qui tum necdum erant sacerdotes, ac proinde ministri Sacramenti esse non poterant, misit, Marci vi, 13. Verum de fide est tam Extremam Unctionem esse sacramentum, quam de ea hic agere Iacobum. Ita sentit Ecclesia, quae in administratione huius sacramenti, ita precatur: «Deus, qui per Apostolum tuum Iacobum locutus es, dicens: Infirmatur quis in vobis,» etc. Idem definivit Concilium Florentinum in Decreto unionis, et diserte Tridentinum, sess. XIV, ubi hunc Iacobi locum fuse explicat. Ait ergo, can. 1 De Extrem. Unct.: «Si quis dixerit Extremam Unctionem non esse vere et proprie Sacramentum, a Christo Domino nostro institutum, et a B. Iacobo Apostolo promulgatum, sed ritum tantum acceptum a Patribus, aut figmentum humanum, anathema sit.» Et Can. 2: «Si quis dixerit sacram infirmorum unctionem non conferre gratiam, nec remittere peccata, nec alleviare infirmos, sed iam cessasse quasi olim tantum fuerit gratia curationum, anathema sit.» Explicatius vero, cap. 1: «Instituta est,» ait, «sacra haec unctio infirmorum, tanquam vere et proprie Sacramentum novi Testamenti, a Christo Domino nostro, apud Marcum quidem insinuatum, per Iacobum autem Apostolum ac Domini fratrem fidelibus commendatum ac promulgatum. Infirmatur, ait, quis in vobis, inducat Presbyteros Ecclesiae, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini, et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus; et, si in peccatis sit, dimittentur ei. Quibus verbis, ut ex Apostolica traditione per manus accepta Ecclesia didicit, docet materiam, formam, proprium ministrum et effectum huius salutaris Sacramenti. Intellexit enim Ecclesia materiam esse oleum ab Episcopo benedictum; nam unctio aptissime Spiritus Sancti gratiam, qua invisibiliter anima aegrotantis ungitur, repraesentat; formam deinde esse illa verba: Per istam unctionem,» etc. Errat ergo Calvinus, dum ait Innocentium I instituisse sacramentum Extremae Unctionis, idque asserere Sigebertum in Chronico. Magis errat Kemnitius, dum id tribuit Felici IV, sub annum Domini 528, qui Innocentio centum annis fuit posterior; nil enim tale habet Sigebertus, vel quis alius Historicus. Idem docent et definiunt Pontifices Fabianus et Innocentius I et III, Calistus I, ac Concilia Meldense, Gangrense, Senonense, Cabilonense, Moguntinum, Wormatiense, Coloniense, Aquisgranense. Vide Bellarminum, tom. IV de Extrem. Unct. Ratio est prima, quia gratia curationum non fuit res permanens, sed tantum ad tempus a Christo data et demandata discipulis: Iacobus autem loquitur de hac unctione tanquam de re permanente, ordinaria et habente effectum infallibilem. Haec enim epistola scripta est diu post mortem Christi, quando gratia curationum cessabat. Secundo, gratiam curationum habebant Apostoli et discipuli Christi, non autem omnes Presbyteri. Ergo cum Presbyteros induci iubet, significat eos esse ministros sacramenti Extremae Unctionis. Tertio, quia ait: «Et si in peccatis fuerit, remittentur ei.» Unde liquet hanc non fuisse gratiam curationum; illa enim sanabat corpus a morbis, non animam a peccatis. Rursum, hanc unctionem esse Sacramentum, quia Sacramentum non est aliud quam signum visibile, conferens gratiam invisibilem, talis autem est Extrema Unctio; remissio enim peccatorum non fit nisi per infusionem gratiae. Quarto, quia Iacobus hic omnia recenset ad Sacramentum necessaria, scilicet pro materia assignat oleum, pro forma orationem fidei, pro ministro Presbyterum, pro effectu remissionem peccatorum. Nota: Quod ait «infirmatur,» intellige graviter et periculose ad mortem: hic enim ἀσθενεῖ, id est, viribus et robore plane destituitur, quem proinde mox vocat τὸν κάμνοντα, id est, «periculose laborantem.» Rursum talem, ait, ἐγερεῖ, id est, «excitabit» quasi a morte ad vitam Dominus: alioqui enim in levibus morbis advocari iussisset non Presbyteros, sed medicos, qui per pharmaca aegrum sanassent. Ita explicat Concilium Trident., sess. XIV, cap. III De Extrem. Unct.: «Declaratur etiam,» ait, «esse hanc unctionem infirmis adhibendam, illis vero praesertim qui tam periculose decumbunt, ut in exitu vitae constituti videantur: unde et sacramentum exeuntium nuncupatur, aeque ac Extrema Unctio.» Extrema enim est earum quae homini fideli in vita adhibentur: fidelis enim primo ungitur in Baptismo, sed in vertice; secundo, in Confirmatione, sed in fronte; tertio, in Ordine, sed in manibus: extreme vero ungitur hac unctione aeger extreme laborans, ad extremam luctam cum daemone, mundo et carne fortiter ineundam et superandam. Unde Concilium Tridentinum, sess. XIV, ait eam esse poenitentiae et totius vitae consummatricem, ac Christum voluisse ea finem vitae quasi firmissimo praesidio munire contra diabolum, qui tunc omnes nervos suae versutiae intendit ad nos perdendos et a fiducia divinae misericordiae deturbandos. Quare quod legimus in Vita S. Hedwigis, eam imminente morbo, cum adhuc sana esset, petiisse inungi, ut devotius Sacramentum susciperet, ac fuisse inunctam, instinctu divino dispensatorie factum est, nec imitandum, ut monet Auctor Vitae. Nota secundo: Tὸ «infirmatur» significat hanc unctionem non esse adhibendam sanis vitae discrimen adeuntibus in praelio, naufragio, extremo capitis supplicio, etc., sed tantum iis qui ex morbo ita infirmantur, ut periclitentur de vita. Nota tertio: Tὸ «infirmatur» significat hanc unctionem non esse adhibendam mortuis, uti fecerunt olim Valentiniani et Archontici haeretici, invocando nomina Principatuum, ut mortui fierent incomprehensibiles et redimerentur a potestate principatuum. Vide Theodoretum, lib. I Haeretic. fabul.; Irenaeum, lib. I, cap. xviii; S. Augustinum, haeresi 16. Inducat. — Hoc verbum significat hanc unctionem non esse adhibendam, nisi ei qui compos est rationis et mentis, vel certe aliquando fuit: hic enim solus potest «inducere,» id est, evocare et iubere ut inducantur Presbyteri: graece enim est προσκαλεσάσθαι, id est advocet. Quare eius incapaces sunt amentes perpetuo, et pueri, etiamsi desperate aegrotent. Perperam ergo Nicolaus Cusanus, epist. 3, scribit infantibus olim datam fuisse Extremam Unctionem. Rursum τὸ «inducat» non tantum consilium, sed et praeceptum significat, scilicet eum qui commode potest, debere hoc Sacramentum suscipere, ut suae saluti aeternae in tanto periculo, et ultimo vitae articulo securius consulat; quia non raro fit ut per Extremam Unctionem salvetur, qui sine ea periisset, fuissetque damnatus, v. g. si aeger confiteri et absolvi nequeat, et tamen sit in peccato mortali, ungendus est, ac unctio delebit peccatum, et primam gratiam ac iustitiam illi conferet. Quocirca legimus in Vita S. Malachiae apud S. Bernardum eum cum evocatus esset ad inungendam quamdam mulierem, et nonnihil tardans, invenisset eam mortuam sine hoc Sacramento, ita indoluisse, ut diu cum suis orans mortuam suscitarit et inunxerit. Quare ubi alia Sacramenta adhiberi aegro non possunt, adhiberi debet Extrema Unctio, idque videtur esse praecepti; nemo enim tuto in tali articulo confidere potest suae contritioni: ita docet Magister in IV, dist. xxiii, Bonaventura et Maior ibidem, ac Caietanus in Summula. Si vero alia Sacramenta adhiberi possint, non videtur Extrema Unctio esse praecepti, sed consilii, quod tamen imprudenter negligitur, uti docet D. Thomas in IV, dist. XXIII, Quaest. 1, art. 1, cap. III, quaestiunc. 3; Paludanus et Soto, ibidem; Sylvester, verbo Extrema Unctio, dub. IX; Navarus, Ench. cap. xxii, num. 46. Presbyteros, — non seniores laicos, praesertim medicos, uti fingit Aretius, Calvinus, Lutherus; sed sacerdotes, uti habet sensus et praxis totius Ecclesiae. Audi Concilium Tridentinum, sess. XIV, can. 4: «Si quis dixerit Presbyteros Ecclesiae, quos B. Iacobus adducendos esse ad infirmum inungendum hortatur, non esse Sacerdotes ab Episcopo ordinatos, sed aetate seniores in quavis communitate, ob idque proprium Extremae Unctionis ministrum non esse solum sacerdotem, anathema sit.» Perperam ergo Thomas Waldensis, part. II De Sacram., cap. cxxxvi, censet in extrema necessitate a laico posse conferri Extremam Unctionem: nimirum deceptus fuit verbis Innocentii, quae mox citabo. Porro «Presbyteros,» id est, unum e Presbyteris Ecclesiae; sed olim solebant eum comitari alii Presbyteri, ut orarent pro infirmo. Addit ex Ruardo Suarez, III part., tom. IV, disp. xliii, sect. 1, a pluribus valide confici hoc Sacramentum, si unus ungat aures, alius oculos, alius pedes, etc.; sed tamen id fieri non debere. Denique fuit olim nonnullis in locis consuetudo, ut infirmum septem sacerdotes adirent, ac totidem dies pro eo oraretur, ait Gabriel in IV, dist. xxiii. Dices: Innocentius I, epist. 1 ad Decentium, viii, et ex eo Concilium Wormatiense, cap. lxxii, ait oleo sancto uti posse non solum sacerdotes, sed etiam laicos in suis et suorum necessitatibus. Respondet D. Soto in IV, dist. xxiii, art. 1, Innocentium loqui de usu olei extra Sacramentum ad curandos infirmos: verum tunc non utuntur oleo sancto ab Episcopo benedicto, sed proprio a se benedicto, uti fecerunt Eremitae. Dico ergo Innocentium loqui de recipiente, non de ministro, q. d. Licet omnibus Christianis uti oleo sancto in suis et suorum necessitatibus, nimirum advocando Presbyteros, et ab eis accipiendo Extremam Unctionem, non autem eam aliis ministrando. Ita Bellarminus, De Extr. Unct., cap. IX. Et orent super eum, — oratione tum communi, tum sacramentali, puta forma Extremae Unctionis, quae est deprecatoria, dicendo: «Per istam sanctam unctionem et suam piissimam misericordiam, indulgeat tibi Deus quidquid deliquisti per visum,» etc. Nota τὸ «super eum»; hinc enim olim manus imponebatur infirmo, uti etiamnum imponitur, idque ordinat Rituale Romanum nuper iussu Pauli V recognitum et editum: quin et imponitur manus organis sensuum, dum illa unguntur. Idque apposite, quia infirmus agonizans patitur extremos tum in corpore dolores, infirmitates, defectus, deliquia; tum in animo tentationes, scrupulos, anxietates, quin et horribiles daemonis visiones: quare oratur pro eo, manusque ei imponitur, ut Deus eum solari et roborare dignetur. Quocirca licet Mediolanensis Ecclesia ex Rituali S. Ambrosii utatur forma, non deprecatoria, sed absoluta, dicendo: «Ungo te oleo sanctificato in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti,» tamen ex adiunctis deprecationem innuit et involvit. Unde Suarez, III part., tom. IV, disp. xl, sect. 3, censet invalidum esse Sacramentum, nisi aliquid addatur quo significetur deprecatio. Ungentes eum oleo — olivarum (hoc enim proprie vocatur oleum) ab Episcopo benedicto, uti definit Innocentius I, epist. ad Decent. viii, Concilium Tridentinum et Florentinum. Benedictio haec est tacita oratio qua Episcopus nomine Ecclesiae orat, ut Deus hoc oleum faciat salutare infirmis. Hinc praxis Ecclesiae habet, ut Episcopus feria 5 Hebdomadae sanctae, puta in cena Domini (quo die videtur Christus hoc Sacramentum instituisse), consecret oleum tum infirmorum, tum catechumenorum, tum confirmandorum, puta chrisma in quo oleo miscetur balsamum. Unde Suarez loco citato asserit validum esse Sacramentum, si infirmus ungatur chrismate. Hinc liquet materiam huius Sacramenti esse oleum, idque accommode et congrue. Primo, quia oleum morbos lenit, et subinde sanat. Secundo, quia dat pabulum lumini, ut significetur aegrum qui in tenebris et umbra mortis versatur, vi huius Sacramenti illuminari et consolari a Deo. Tertio, quia oleo unguntur athletae, ait S. Hieronymus in Osee cap. xiv, ad agonem; aeger autem hic subit agonem mortis: oleo ergo hoc inungitur, ut a Deo ad luctam ultimam corroboretur. Quocirca hac unctione daemonum vires et iras, quas alioqui totas in ultimo hoc articulo expromerent, infringi et frenari docent S. Gregorius, hom. 39 in Evang.; Climacus, gradu 7; Emissenus, hom. 1 ad Monachos. Quarto, quia oleum exhilarat et laetificat: laetitia autem eget aeger morbo et maerore oppressus. Vere Theophylactus in cap. vi Marci, oleo sanatos infirmos tradit, «cum oleum ad labores utile sit, lucis fomentum et hilaritatis effectivum, significetque misericordiam Dei et gratiam spiritus, per quam a labore liberamur, et lucem, ac gaudium hilaritatemque spiritualem accipimus.» Hinc in Vitis Patrum legimus S. Hilarionem, S. Martinum, S. Macarium aliosque Anachoretas sanctos curasse morbos oleo a se benedicto. In nomine Domini. — Syrus: «Domini nostri,» puta Iesu Christi, ut habet S. Augustinus, De Visit. infirm., cap. iv. Porro τὸ «in nomine Domini» significat, ait Beda, «oleum consecratum in nomine Domini (ab Episcopo), vel certe quia etiam cum ungunt infirmum, nomen Domini super eum invocare debent.» Addunt aliqui, «in nomine Domini,» id est, vice Domini: Deus enim per Sacramenta quasi instrumenta operatur et sanat. Symbolice, τὸ «in nomine Domini» significat aegros, praesertim moribundos, totos se debere commendare ac dare Domino, eum perpetuo habere in mente et invocare, ut, sicut ab eo vitam hauserunt, ita eamdem illi reddant: atque sicut a puero mox ut ratione uti coeperunt, ad Deum conversi sunt, imo illud in primo usus rationis instanti faciendum censet S. Thomas, III, Quaest. LXXXIX, art. 6: ita pariter deficientes eidem immoriantur, dicentes: «In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum.» Hoc est quod monet Apostolus, Rom. xiv, 8: «Sive vivimus, Domino vivimus: sive morimur, Domino morimur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.» Laudat Xenophon, lib. VIII Cyri paed., Cyrum quod imperium a Deo inierit, et cum eo finierit: nam, ut idem ait, lib. I, Cyrus creatus Imperator primum omnium rem divinam fecit, et litatis sacris orsus est regere et negotia regni tractare. Lib. VIII vero ita mortem Cyri describit: «Videbatur ascendere ad ipsum (Cyrum) quidam specie humana augustior, et dicere: Vasa colligito, o Cyre: statim enim ad deos abiturus es. Statim ergo captis hostiis rem divinam fecit Iovi patrio et soli, dicens: Iupiter patrie et sol, Deique omnes, magnas ago gratias, quod vestram de me curam intellexi, quodque nunquam rebus secundis super conditionem humanam animus elatus est,» etc. Praeclarius Nazianzenus Philagrium infirmum ad fortiter ferendos dolores cohortans, epist. 58: «Hoc,» ait, «Philagrium meum decebat, nempe non emolliri, nec doloribus frangi, sed lutum contemnere, ac corpus quidem sinere ea pati quae ipsius natura fert, naturae lege omnino, vel nunc, vel postea dilapsurum (interibit enim vel morbo, vel senectute confectum); sursum autem animam habere, ac per cogitationes cum Deo coniungi.» Epist. vero 60, eius in doloribus constantiam laudat: «Nam manus in coelum tendens, Orientem versus oculos habens clamare coepisti: Gratias ago tibi, Pater, tuorumque hominum conditor, quod nos invitos et reluctantes beneficio afficis, ac per externum hominem internum purgas, et per contraria nos ad beatum finem, pro iis quas nosti rationibus, ducis.» Et epist. 64: «Hortor te,» inquit, «dolori resistere, vinculisque superiorem praebere, ac morbum nihil aliud esse ducere, quam utilem quamdam disciplinam, huc videlicet tendentem, ut et corpora omnia et quidquid fluxum ac turbulentum est, interituique obnoxium, contemnens ac pro nihilo putans, totum te coelesti parti addicas, nec praesenti tempori, sed futuro aevo vivas. Denique tam veneranda est viva crux Christi, qualis est morbus, quam mortua, puta picta aut ficta,» ut quidam Sanctorum ait. Salvianus, epist. ad Catturam sororem infirmam: «Corporis,» ait, «fortitudo semper menti inimica est, ut te iure nunc tanto fortiorem spiritu putem, quanto imbecillior carne esse coepisti.» Caro enim, inquit Apostolus, concupiscit adversus spiritum, spiritus adversus carnem: haec enim invicem sibi adversantur, ut non quae vultis illa faciatis. Ergo si, repugnante corpore, quae volumus facere non possumus, infirmandum carne est ut optata faciamus. Et verum est: imbecillitas enim carnis mentis vigorem exacuit, et affectis artubus vires corporum in virtutes transferuntur animorum; ut mihi genus quoddam sanitatis esse videatur, hominem interdum non esse sanum. Causam protinus subiicit: «Nulla enim admodum tum spiritui cum corpore, id est, nulla divinae indoli cum terreno hoste luctatio est: non turpibus flammis medullae aestuant, non malesanam mentem latentia incentiva succendunt, non vagi sensus per varia oblectamenta lasciviunt, sed sola exultat anima laeta corpore affecto, quasi adversario subiugato. Gaude ergo, alumna Christi, semper quidem simplicis et quietae, sed nunc magis defecatae tuae mentis et liberae ostium aperi, et attrahe, ut legis, Spiritum Sanctum. Nunquam, ut puto, habitatore Deo dignior exstitisti; quanto imbecillior corpore, tanto purior sensu: vincentibus carnem tuam morbis, mente vicisti. Felix si hanc semper corporis mortem in vitam spiritus conservaveris, extinctis in te forsitan cunctis humanarum tentationum incentivis.»
5:15
15. Oratio fidei salvabit infirmum, — τὸν κάμνοντα, id est, graviter laborantem, deficientem et morientem; unde mortui ab Homero, Platone et Aristotele vocantur κάμνοντες. «Oratio fidei» accipi potest tum communis, tum sacramentalis. Communis, qua sacerdos et astantes precantur pro salute infirmi. Haec dicitur «fidei,» quia ex fide vim suam et efficaciam habet: quo enim maior est fides et spes orantis, eo plus oratione sua impetrat a Deo, iuxta illud Matth. cap. ix, vers. 29: «Secundum fidem vestram fiat vobis»; et cap. xvii, vers. 19: «Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit.» Secundo et potius, «oratio fidei» vocatur forma sacramenti Extremae Unctionis: haec enim habet speciem orationis et deprecationis. Dicitur «fidei,» primo, quia fides metonymice significat omnia charismata et Sacramenta quae fide nituntur, et ex ea profluunt quasi ramus ex arbore. Sic Apostolus, Rom. iii, 28, ait nos iustificari per fidem: ubi sub fide comprehendit spem, paenitentiam, charitatem ceterasque virtutes quae ex fide quasi radice profluunt: sine his enim nemo iustificatur. Sic Rom. xii, 3, ait: «Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei,» id est, charismatum spiritualium, quae Deus inter fideles distribuit. Secundo dicitur, «fidei,» quia vis et efficacia Sacramenti consistit, non in physica vi materiae, v. g. olei, sed in fide, id est, vi spirituali verborum, quae fide comprehenditur. Hinc ait S. Augustinus, tract. 80 in Ioan.: «Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum; non quia dicitur, sed quia creditur, id est, non ratione externi soni qui transit, sed ratione internae virtutis quae sola fide percipitur.» Unde subdit: «Nam in ipso sono aliud est sonus transiens, aliud virtus manens,» quae scilicet virtus est quasi anima Sacramenti, nec sensibus percipitur, sed fide creditur. Dicitur ergo haec oratio «fidei,» quia a fide dictata est, et fide intelligitur. Tertio, dicitur oratio «fidei,» quia requirit fidem in suscipiente Sacramentum, et sine hac fide invalida est et inefficax. Rursum, qui Sacramentum suscipit, hoc ipso publice profitetur se credere et amplecti doctrinam Christi, et vim huius Sacramenti ab eo instituti. Quarto, oratio «fidei,» id est fidelis, id est certa et indubitata, q. d. Haec oratio, puta forma deprecatoria sacramenti Extremae Unctionis, non est dubiae et incertae virtutis, sed fidelis et certa, quia certo impetrat quod orat; operatur enim per modum Sacramenti ex opere operato, non ex opere operantis, puta orantis. Sic Apostolus saepe ait: «Fidelis sermo,» id est certus, indubitatus, verissimus sermo, 1 Timoth. 1, 15, et cap. III, 1; ad Titum III, 8. Quinto, «fidei,» id est fidelium et Ecclesiae: quia sacerdos inungens, nomine totius Ecclesiae inungit et orat pro infirmo. Agit enim tanquam minister Ecclesiae; unde debet habere intentionem faciendi id quod Ecclesia intendit, puta conferre infirmo sacramentum Extremae Unctionis. Salvabit. — Primo, Syrus: «sanabit corporaliter.» Secundo, Dionysius: «sanabit spiritualiter,» id est, cooperabitur ad eius salutem aeternam, nimirum, ut Fevardentius, conferendo ei gratiam et robur, quo mortis horrori et daemonis tentationi resistat. Tertio, plenius Hugo, Thomas Anglicus et alii, salutem utramque accipiunt, scilicet tam corporis quam animae, ut generalis sit haec salus, quae deinde explicetur aliquo modo particulatim, nimirum salus corporis per verbum «alleviabit,» salus animae per τὸ «et si in peccatis fuerit, remittentur ei.» Pro «salvabit» enim graece est σώσει, id est servabit, quod est verbum generale, tamque animae quam corporis salutem complectitur. Sensus ergo est, q. d. «Oratio fidei,» id est Sacramentum et forma sacramentalis Extremae Unctionis, «salvabit infirmum,» hoc est, conferet ei gratiam qua salvetur anima: gratiam, inquam, vel primam, si aeger sit in peccato mortali, vel secundam, hoc est augmentum gratiae, si aeger iam erat in gratia. Ita per salutem intelligit gratiam Concilium Florentinum, dum effectum huius Sacramenti ait esse animi sanationem; et Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. II; ait enim: «Res porro et effectus huius Sacramenti illis verbis explicatur: Et oratio fidei salvabit infirmum, etc. Res etenim haec est gratia Spiritus-Sancti.» Alioqui Iacobus hic omisisset primarium et proprium effectum Sacramenti, qui est conferre vel augere gratiam iustificantem, itaque facere iustum vel iustiorem. Rursum «salvabit,» vel, ut graece est, σώσει, id est, servabit eum, hoc est, conferet ei sanitatem corporalem, si ita saluti animae expediat, ait Concilium Tridentinum loco citato. Posset insuper sic exponi: «Oratio fidei salvabit infirmum,» scilicet dando gratiam quae aegrum, vel per mortem transmittat ad salutem aeternam, vel eumdem ad vitam revocet, eique salutem et sanitatem corporalem restituat. Sic enim σώσει, id est, servabit eum in vita vel praesenti vel aeterna. Proprius enim effectus Extremae Unctionis est, ut quasi viaticum aut potio, ut medicamentum immortalitatis, moriturum hominem ad aliam meliorem et aeternam vitam transmittat et transducat. Porro hinc patet falsum et praeposterum esse metum nonnullorum, qui putant se certo morituros si hoc Sacramentum receperint, ideoque differunt illud ad ultimum vitae halitum, quin et eo subinde sine illo moriantur: cum e contra proprius huius Sacramenti effectus sit restituere sanitatem, si id saluti animae expediat, ut ait Concilium Tridentinum, cuius rei multa exempla legimus et vidimus, ac quotidie videmus. Et alleviabit eum Dominus. — S. Augustinus, tract. De Restit. Cathol. convers., et Cassianus, Collat. XX, cap. VIII, legunt «allevabit,» graece egerei; Syrus et Hebraeum יקימנו iekimennu, id est «excitabit, eriget, suscitabit, alleviabit eum,» non tantum corporaliter alleviando morbum, sed etiam et magis spiritualiter conferendo ei robur, alacritatem et laetitiam, quo metus et scrupulos ob praeterita peccata ac tentationes daemonis (praesertim diffidentiae, desperationis, maeroris) et morbi dolores, taedia, torporem atque mortis pavorem, anxietatemque ob instans iudicium fortiter et alacriter superet, ut allevietur, id est, corpore et animo erigatur, exhilaretur et corroboretur. Ita Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. 18: «Aegroti animam,» inquit, «alleviat et confirmat, magnam in eo divinae misericordiae fiduciam excitando, qua infirmus sublevatus et morbi incommoda ac labores levius fert, et tentationibus daemonis calcaneo insidiantis facilius resistit.» Praeclare Ioannes Eckius, debellator Lutheri, hom. 57 De Sacrament., assignat sex olei proprietates, quibus significentur sex dona et effectus huius Sacramenti, scilicet: Primus, sanatio sanitasque spiritualis. Secundus, nitor conscientiae. Tertius, robur facultatum animae. Quartus, pax et quies in misericordia Dei. Quintus, consecratio quaedam quasi pugilis et athletae Christi. Sextus, gaudium et laetitia. Hinc Rituale S. Ambrosii, quo utitur Ecclesia Mediolanensis, iubet ungi caput, in quo haec sex dona excipiuntur. Hinc et Episcopus benedicens hoc oleum orat, ut sit omni hoc unguento caelestis medicinae peruncto tutamen mentis et corporis, ad evacuandos omnes dolores, omnes infirmitates omnemque aegritudinem mentis et corporis. Vis exempla? Accipe illustria. «Sancta Maria Oigniacensis, cum Beata Virgine praemonente Extremam Unctionem susciperet, Apostoli omnes adfuere, et B. Petrus claves ostendens, pollicebatur se illi caeli ianuam patefacturum. Porro Christus signum crucis, vexillum victoriae suae, ad pedes eius fixit. Cumque in diversis locis ungeretur, in ipsa Sacramenti eius perceptione Sancti Spiritus operationem cum ingenti singulorum locorum illustratione persensit. Quidam etiam amici et noti eius, qui iam pridem obierant, eius consolandae causa ad eam missi sunt,» ait Iacobus a Vitriaco Cardinalis, lib. II Vitae eius, cap. XII. Idem, cap. IV: «Cum praesente Maria Oigniacensi,» ait, «Unctionis Extremae sacramentum aegroti perciperent, illa Christum cum Sanctorum multitudine adesse sentiebat, aegrotumque illum misericorditer corroborantem, daemones expellentem, animam purgantem, seque dum membra eius ungerentur, quasi in lumine per totum eius corpus diffundentem.» Reginaldus, unus e S. Dominici discipulis, cum moneretur ut Extrema Unctione se ad luctam cum daemone praepararet, ait: «Ego hanc luctam minime reformido; quin potius laetus exspecto. Iam enim dudum Mater misericordiae me inunxit, in qua plurimum confido, et ad quam cupide proficiscor.» Quod autem se prius ab ea inunctum dicebat, id ita habuerat. Cum ante annos multos gravissime aegrotaret, vigilanti de nocte apparuit Regina caeli cum aliis duabus virginibus, ipsaque ad eum accedens, iacentis oculos, aures, os et manus unguento quod attulerat, propriis manibus linivit, denique et pedes «in praeparationem Evangelii,» ut ipsamet quasi ex formula orans adiunxit. Ita habet Vita S. Dominici, lib. II, cap. II. Ita S. Lydwina a Christo Domino, praesente B. Virgine, omnibus Apostolis, multisque Angelis et Sanctis, fuit inuncta in omnibus membris quae morituris inungi solent. Rogavit illa ut se tot doloribus oneraret, quot opus esset ad redimendum Purgatorium. Cui Christus: «Ita fiet, filia, ut petis: post biduum cantabis Alleluia cum aliis virginibus in regno Patris mei.» Ita habet Vita eius apud Surium, 7 aprilis, part. III, cap. XI. Et si in peccatis sit, remittentur ei. — «Peccatis,» non tantum venialibus: haec enim omnes habent; sed et mortalibus, si quae sint. Unde caute ait «si.» Sic et Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. III: «Unctio,» ait, «Spiritus Sancti (quam significat et confert Extrema Unctio) delicta, si quae sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit.» Hinc unguntur quinque sensus, quia illi sunt quasi quinque ostia, per quae peccata in animam intrant. Porro peccati reliquiae sunt primo, peccata venialia. Secundo, poenae peccatis, etiam mortalibus iam remissis, debitae. Tertio, infirmitas et languor virium animae ad peccato et tentationibus, quibus moribundi a daemone oppugnari solent, resistendum. Quarto, peccata mortalia, in quae aeger post confessionem incidit, et ignorat se iis teneri. Rursum cum confessio ob aliquem defectum, quem aeger bona fide ignorat, fuit invalida, si ipse de peccatis omnibus in genere doleat, uti par est, Extrema Unctio omnia omnino remittit et abolet. Idem faciunt alia Sacramenta, sed per accidens; et Extrema Unctio id facit per se et proprie, quia ad hoc peculiariter est instituta, et parata in finem vitae ut amoveat omnia impedimenta, quae animam evolantem e corpore ab ingressu caeli remorari possunt. Quocirca nulli est negligenda, quia multi per eam salvantur, qui alioqui damnarentur; multi recta in caelum evolant, aut breviter in Purgatorio expiantur, alioqui diu in eo expiandi. Ita passim Interpretes et Bellarminus, De Extrem. Unct., cap. VIII, cuius rei exempla suppetunt. Hinc nonnulli inferunt B. Virginem in fine vitae non suscepisse Extremam Unctionem, nec eius fuisse capacem, quia nullum in ea fuit peccatum, aut peccatorum reliquiae. Unde in ea falsa fuisset forma, dicendo: «Indulgeat tibi Deus quidquid deliquisti per visum, auditum,» etc. Rursum ipsa non eguit confortatione in morbo et morte, imo sine morbo, ex amore et desiderio fruendi Christo suo filio creditur animam exhalasse. Ita Gabriel, Paludanus, Victoria et Eckius. Verum contrarium, scilicet eam fuisse inunctam, docent Albertus, Sylvester, Canisius, quos citat et sequitur Suarez III part., tom. II, dist. 18, sect. 3. Ratio est, quia proprius effectus Extremae Unctionis est confortare hominem in ultima lucta contra insidias inimici, non vero peccatorum remissio, nisi sub hac conditione, «si quae habeat aeger,» ut ait Iacobus. Decuit ergo B. Virginem hoc Sacramentum uti et cetera (excepto Ordine, Poenitentia et Matrimonio) suscipere, ut fidelibus praeberet exemplum humilitatis et vitae Christianae. Ad argumentum respondet Suarez, formam intelligi conditionate, scilicet: «Si quid deliquisti per visum,» etc. Melius respondebimus, illam alia forma, v. g. Ambrosiana (quam superius recitavi) fuisse inunctam, quae peccatorum non facit mentionem. Porro quod Albertus ait, eam usurpasse sacramentum Poenitentiae et confessam S. Ioanni, passim alii redarguunt: propria enim materia poenitentiae sunt peccata propria, qualia nulla habuit sanctissima Virgo, idque ipsa optime sciebat, utpote lumine divino, aeque ac gratia, plenissima. Denique falsum est quod scribit Guilielmus Durandus, lib. I Rational. divin. offic., cap. VIII, num. 25, et Eckius, hom. 56 et 58 De Sacrament., scilicet quod infirmus debeat semel tantum in anno, licet saepius aegrotet, ungi, aut non nisi post plures menses: nec enim Extrema Unctio imprimit characterem. Repeti ergo potest quoties is qui e morbo convaluit, in eum, vel alium rursus incidit, ac periculose aegrotat. Ex dictis patet S. Iacobum tres assignare effectus Extremae Unctionis. Primus est, salus animae et subinde corporis; secundus, alleviatio infirmi; tertius, peccatorum, si quae sint reliqua, remissio.
5:16
16. Confitemini ergo alterutrum peccata vestra. — Pro «ergo» Syrus habet דין den, id est «autem», Graeci nonnulli (nam plures non habent) ουν, id est «igitur.» Vocula «ergo,» vel «autem» connectit haec praecedentibus, q. d. Dixi de Extrema Unctione: «Si in peccatis sit, remittentur ei,» scilicet si is qui ungitur ea ignoret, aut eorum sit oblitus: nam si eorum sit conscius, debet ea ante Extremam Unctionem confiteri, ut docet Innocentius I, epistola 1 ad Decentium, cap. VIII. Ut ergo eam rite suscipiatis, «confitemini alterutrum peccata vestra,» id est, confitemini homines hominibus vobis similibus, puta illis, quibus a Christo demandata est absolvendi cura et potestas, scilicet sacerdotibus, iuxta illud I Petri, IV: «Unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes.» Sic vulgo dicimus: Docete invicem, curate invicem, sustentate invicem, sacrificate pro invicem: nimirum ut qui docti sunt, doceant indoctos; qui medici sunt, curent aegrotos; qui divites sunt, sustentent pauperes; qui sacerdotes sunt, sacrificent pro laicis: illa enim verba exponenda sunt apposite ad subiectam materiam, gratiam et officium cuiusque. Ita exponunt Beda, S. Bernardus in lib. Medit., cap. IX; Hugo Victorinus, lib. II De Sacram., part. XIV, cap. I; Alcuinus, epist. 26 apud Henricum Canisium, tom. I Antiquit. lect., et Concilium Senonense, decret. X, ac S. Augustinus, lib. II De Visit. infirmorum, cap. IV (licet Doctores Lovanienses dubitent an hic liber sit S. Augustini, et Erasmus neget). Accedunt S. Bonaventura et Alexander Alensis mox citandi. Hinc patet agi hic de confessione sacramentali: quod perperam negat Erasmizans Caietanus. Dices: Cur ergo ait S. Iacobus: «Confitemini alterutrum?» Cur non expresse dicit: «Confitemini sacerdotibus?» Respondeo primo, ad leniendum confessionis onus et verecundiam, q. d. Confiteri debetis, at non angelis, coram quibus, utpote purissimis et sanctissimis, nimis erubesceretis peccata vestra, praesertim carnalia denudare; sed hominibus, puta sacerdotibus, qui iisdem tentationibus et peccatis obnoxii sunt, vel fuerunt, aut esse possunt. «Alterutrum» ergo, id est, homo homini, similis simili, frater fratri confitemini, puta sacerdoti, qui licet officio sit superior, natura tamen est par, infirmitate similis, obligatione confitendi aequalis. Secundo, ut significet sacerdotes aeque ac laicos sua peccata confiteri debere. Noluit ergo dicere: Confitemini presbyteris, ne presbyteri putarent se onere confitendi eximi, eo quod ipsorum sit laicorum confessiones excipere, eosque absolvere quasi iudices; sed iudicum personam debere deponere, seque facere reos cum peccata sua confitentur: quasi dicat: Confitemini alterutrum, presbyteris scilicet, ita ut, cum ipsi peccant, similiter aliis presbyteris confiteantur. Ita Serarius hic, et Turrianus in lib. II Constit. S. Clement., cap. XVIII. Tertio, ut innuat Iacobus consilii esse, non praecepti, non tantum sacerdotibus, sed etiam laicis peccata confiteri, sive reconciliationis mutuae causa, sive humilitatis studio, sive ad petendum consilium et auxilium, sive ad maius charitatis vinculum, praesertim imminente discessu et morte. Unde multos Sanctos id fecisse legimus, ut S. Gregorium toto cap. ultimo Moralium. Et in Religionibus viri religiosiores idipsum facere solent, ac offensarum suarum et scandali quod sua tepiditate, vel impatientia, aut cholera sociis dederunt, ab eis veniam petere. Idipsum significat et monet hic S. Iacobus. Unde Beda: «In hac,» ait, «Iacobi sententia debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, ut orent pro nobis; sed gravia iuxta legem sacerdoti pandamus, ut ille ab eis nos absolvat, quod laici facere nequeunt.» Et Simeon Thessalonicensis, lib. De Divino templo, ait haec Iacobi verba ab Episcopo, dum preces populi prono capite postulat, et se peccatorem confitetur (uti facit sacerdos in introitu Missae) impleri. Et S. Ephrem, tom. II, p. 72, in reprehensione sui et confessione implorans fratrum erga se commiserationem, citat hunc Iacobi locum. Quarto, ex hoc Iacobi loco nonnulli censuerunt, absente sacerdote, confitendum esse laico: unde Alcuinus, epist. 26, Scotis id persuadere volens, inquit: «Iubetur ut confiteamur alterutrum, id est homo homini, reus iudici, aegrotus medico.» Idem suis sancit S. Franciscus in Regula, cap. XX, citans hunc Iacobi locum. Idipsum fecit Baptista catechumenus, qui, teste S. Augustino, uti refertur De Consecrat., dist. 4, cap. Sanctum est, in navi orta tempestate a laico baptizatus est: ille enim ab hoc iam baptizato absolutionem petiit, et impetravit. Idem liquet ex Concilio Triburiensi, quod citatur in Decretal., cap. fures, de furtis. Dicitque fures et latrones, si comprehensi aut vulnerati Presbytero vel Diacono confessi fuerint, communionem eis non esse negandam. Unde putarunt aliqui in articulo mortis, deficiente sacerdote, laico faciendam esse confessionem, idque a Iacobo hic praecipi, ac proinde laicum tunc posse confitentem absolvere. Id videtur innuere S. Thomas in Supplem., Quaest. VIII, art. 2, ad 1, et Abulensis in Levit. cap. XVI, Quaest. XXIV. Quin et S. Franciscus in Regula, cap. XX, suis Religiosis ita praescribit: «Si Sacerdotem habere non poterunt, confiteantur fratri suo, sicut dicit Apostolus Iacobus: Confitemini alterutrum peccata vestra.» Sed illico subdit: «Non tamen ob hoc dimittant recurrere ad sacerdotes, quia potestas ligandi atque solvendi solis sacerdotibus est concessa.» Verum dico, confessio facta laico nullo modo est sacramentalis, neque unquam fuit necessaria. Prior pars patet, quia laicus non habet potestatem clavium, confessio autem sacramentalis fit propter absolutionem. Secunda pars patet, quia nullum est praeceptum, nec divinum, nec Ecclesiasticum, nisi de confessione facienda sacerdoti; deinde quia necessitas confessionis nascitur ex necessitate absolutionis, quam laicus non potest dare. Dices: Cyprianus, lib. III, epist. 17, contendit ut lapsi in persecutione possint in articulo mortis, si sacerdos non adfuerit, apud Diaconum exomologesim facere, et manus impositionem in poenitentiam accipere; et auctor lib. De Vera et falsa poenitentia, cap. X: «Tanta vis,» ait, «est confessionis, ut si deest sacerdos, confiteatur laico.» Sic et Beda verbis paulo ante recitatis. Similia habet Glossa in cap. pastoralis, de officio iudicis ordinato (tamen in quibusdam exemplaribus correctioribus sunt ista iam deleta). Respondeo, Cyprianus loquitur de confessione, quae ab agentibus poenitentiam publicam fieri solet in eum finem, ut absolvantur ab excommunicatione, et reconcilientur ab Ecclesia: quae confessio potest fieri Diacono habenti iurisdictionem absolvendi ab excommunicatione. Coniectura autem D. Pamelii, qua dicit forte absente Episcopo, et presbyteris carceribus inclusis, ex privilegio quodam in necessitate Diaconis permissam et concessam fuisse poenitentium reconciliationem, sicuti a S. Gregorio presbyteris concessam legimus sacramenti Confirmationis administrationem, nullo modo est probabilis, tum quia nemo hoc unquam dixit, tum quia Diaconus non habet sacerdotalem characterem, et longe maior est distantia inter diaconum et presbyterum, quam presbyterum et Episcopum; tum denique quia Episcopus nullo modo potest concedere administrationem sacramenti Confirmationis, sed soli Christi vicario hoc concedunt: ergo multo minus potest concedere Diacono administrationem sacramenti Poenitentiae, sicut nec potest ei concedere consecrationem corporis Domini. Auctor vero lib. De Poenit. et Beda commendant hanc confessionem non tamquam necessariam, sed tamquam utilem, tum quia homo excitat in se facilius dolorem peccatorum, dum ea alteri confitetur; tum etiam quia per illam verecundiam ex parte satisfacit pro peccatis; tum denique quia consilium et consolationem ab altero accipere potest. Unde etiam Magister sententiarum et Doctores in IV, dist. XVII, Quaest. XVII, laudant hanc confessionem in extrema necessitate laico factam, quod intellige, quando abest scandalum, et omne aliud periculum quod ex tali confessione posset provenire. Quod autem D. Thomas in Supplem., Quaest. VIII, art. 2, ad 1, ait in necessitate poenitentem debere confiteri cui potest, non est praeceptum, sed consilium, ut intelligit Sotus: quod tempore D. Thomae frequentius erat in usu quam modo. Quod autem addit defectum sacerdotis a summo sacerdote tunc suppleri, intellige, suppleri quoad consecutionem remissionis peccatorum, si alter est contritus, non autem si tantum est attritus, quia nulla extat huius rei promissio: unde illa suppletio esset omnino praeter legem ordinariam. Porro laicus audiens confessionem, non potest confitentem absolvere: sic enim usurparet officium sacerdotis, faceretque sacrilegium. Sed fieretne irregularis? Affirmat D. Soto: quia, inquit, cap. «si quis,» de Clerico non ordinato, imponitur poena irregularitatis solemniter baptizanti, aut aliquod divinum officium exercenti sine Ordine: nomine autem «officii divini» continentur omnia Sacramenta. Verum melius alii negant, quia nomine «officii divini» ex usu Canonum intelligitur solum sacrificium Missae et solemnis decantatio Evangelii, aut Epistolae. Ita Sylvester, verbo Confessor; Ledesma in IV, dist. II, Quaest. VII, art. 3, et alii. Denique errat Thomas Anglicus hic dum institutionem confessionis tribuit Ecclesiae, Iacobo promulgationem, Christo tantum insinuationem, cum scilicet B. Petro dedit claves; imo Canon «Quidam Deo,» tit. De Poenit., dist. 1, cum Glossa, videtur institutionem confessionis tribuere S. Iacobo: sed per «institutionem» intellige expressam denuntiationem, quam prae S. Petro, Paulo, Ioanne et Iuda facit hic S. Iacobus. De fide enim est hoc Sacramentum, aeque ac cetera, a Christo Domino immediate esse instituta, uti definit Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. 1 De Extrema Unct. Unde S. Bonaventura, in IV, dist. XVII, art. 1, Quaest. III, et Alensis, ibid., num. 3, art. 2, docent confessionem a Christo institutam, sed a Iacobo hic promulgatam. Porro quam peccatori necessaria sit confessio ad salutem, patet exemplo Severi, qui mortuum sine confessione defunctum, ideoque raptum ad tartara suscitavit, ut confiteri posset: ut narrat S. Gregorius, I Dialog., cap. ult. De eius utilitate plura dixi Actor. XIX, 18. Eamdem saepe Deus declaravit miraculis, quae recenset Beda, lib. V Hist., cap. XIV; Petrus Cluniacensis, lib. I De Mirac., cap. III, IV, V, VI; auctor Vitae S. Bernardi, lib. I, cap. IX; S. Bonaventura in Vita S. Francisci, cap. X; Alanus Copus, lib. II Dial., cap. ult. Praeclare S. Bernardus, epist. 113, explicans illud Psalm. XCV, «Confessio et pulchritudo in conspectu eius»: «Revera,» ait, «ubi Confessio, ibi pulchritudo, ibi decor: si peccata sunt, in Confessione lavantur: si bona opera, mundantur. Cum mala tua confiteris, sacrificium est Deo spiritus contribulatus: cum Dei beneficia, immolas Deo sacrificium laudis. Ama Confessionem, si affectas decorem. Bonum animae ornamentum Confessio, quae peccatorem purgat, et iustum reddit purgatiorem: absque Confessione iustus iudicatur ingratus, et peccator mortuus reputatur. Confessio igitur peccatoris est vita et iusti gloria.» Denique mira est vis confessionis, ut uno verbo impetret a Deo omnium peccatorum, etiam gravissimorum, indulgentiam, Deique reconciliationem, uti impetravit David; dicendo enim: «Peccavi Domino,» illico audivit a Nathan: «Dominus quoque transtulit peccatum tuum, non morieris,» II Reg., cap. XII, vers. 13. Memorabilis est Glossa Hebraeorum in illud Cantic. V, 2, «Aperi mihi, soror mea,» edita a Galatino, lib. VIII, cap. VIII: «Filii mei,» ait, «aperite mihi aperturam unam poenitentiae, sicut est foramen acus; et ego aperiam vobis aperturas misericordiae, per quas intrabunt quadrigae et currus.» Orate pro invicem. — Tum laici pro laicis, tum sacerdotes pro sacerdotibus, et laicis praesertim infirmis, quando eos inungunt; de illis enim hucusque egit, et sacerdotes a Deo et Ecclesia ordinati et deputati sunt, ut nomine Ecclesiae orent pro fidelibus omnibus, sintque quasi publici legati et mediatores inter Deum et populum; unde et sequitur: «Ut salvemini,» graece, ιαθήτε, id est, «ut sanemini,» scilicet ab infirmitate quae vos detinet. Damascius ad versum 14 — «Oratio fidei salvabit infirmum.» Hinc ex usu Ecclesiae pro infirmis inunctis leguntur Litaniae, quasi communes omnium preces, ad implorandam iis in ultimo agone opem Sanctorum contra daemonum phalanges. Generalis tamen haec sententia ad omnes, etiam laicos, extendenda est: charitas enim dictat et instigat, ut pro invicem oremus, ut sanemur, id est, salvemur tam animo, quam corpore: pluris enim est sanitas animae quam corporis. Idipsum confirmat exemplum Eliae, quod subdit Iacobus. Nota: Iacobus praemisit monitum de confessione, quia post eam validior est oratio, utpote quae ab anima pura et sancta, Deique amica et filia ad Deum patrem emittitur, qui voluntatem timentium se facit, Ps. CXLIV, 19. Sic Iob, iussu Dei orans pro amicis, eis veniam impetravit, cap. ult., v. 8. Iudith postulans preces civium, Holofernem occidit, cap. VIII. Ieremias pro populo orabat, Deoque irato quasi manus ligabat, cap. XIV, 11. Unde et post mortem visus est pro eodem supplicare, II Machab. XV, 14. Pro S. Petro incarcerato oravit tota Ecclesia, eique libertatem impetravit, Act. XII, 5. Paulus pro aliis oravit, et aliorum preces pro se postulavit, Rom. I, 9, et cap. XV, 30; Coloss. IV, 3. S. Ioannes pro omnibus orat, epist. III, cap. II. Denique Christus orat pro apostolis omnibusque fidelibus, Ioan. cap. XVII, vers. 11. Porro utilius est oranti orare pro aliis, quam pro se solo, primo, quia libentius sacrificium orationis accipitur, cum in conspectu misericordis iudicis proximi dilectione conditur; «quare communibus et alternis plus agimus orationibus, quam singularibus aut privatis,» ait S. Augustinus, epist. 97. Secundo, «quia dum singuli orant pro omnibus, etiam omnes orant pro singulis,» ait S. Ambrosius, lib. de Abel, cap. IX, qui et addit: «Ita magna remuneratio est, ut orationibus singulorum acquirantur singulis totius plebis suffragia.» S. Chrysostomus, sermone 5 «Ne desperemus,» asserit optimum esse participem fieri orationum, quas fundunt sancti, adeoque Deum saepe iis tribuere, quod nostris, quia indigni sumus, non tribuit. S. Gregorius, lib. I, epist. 24, creatus iam pontifex, postulat pro se orari: «Ne suscepta me pondera,» ait, «ultra vires premant. Memor vero quod scriptum est: Orate pro invicem ut salvemini, etiam impendo quod peto, sed recipiam quod impendo: dum enim nos vobis per orationis opem coniungimus, quasi ambulantes per lubricum, vicissim nobis manum tenemus; fitque ex magna provisione charitatis, ut eo singulorum robustius charitas perfigatur, quo in alterutrum alter innititur.» Vere S. Augustinus: «Nisi Stephanus orasset,» ait, «Ecclesia Paulum non haberet.» Rursum S. Gregorius, lib. V Registri, epist. 419: «Preces etenim nostrae,» inquit, «tanto celerius in Dominicae pietatis aurem sublevantur, quanto eas vicissim pro nobis fusas charitatis ardor exacuit.» Multum enim valet deprecatio (δέησις, id est precatio, quae in indigentia et afflictione suppliciter fit ad eam levandam; δέεσθαι enim est indigere) iusti assidua. — Ἐνεργουμένη, id est elaborata, strenua, efficax, vivida; Pagninus: «intenta,» quae scilicet tota animi contentione ex fundo pectoris ardenti spiritu, certaque fide et spe formatur et emittitur. Haec enim quasi cogit Deum dare quod petitur. «Assidua» ergo, id est, intenta et instans, ut assequatur quod petit. «Assiduus» enim latine proprie idem est quod «iugis, continuus,» et quasi assidens rei cui incumbit. Ita Festus. Inde secundo, «assiduus,» idem est quod «intentus, diligens, sollicitus.» Sic Cicero, lib. I De Orat., scripturam diligentem et elaboratam vocat «assiduam.» Et lib. De Senect.: «Semper,» ait, «boni assiduique domini referta cella vinaria, olearia, et penuaria est, villaque tota locuples est.» Tertio «assiduus» per metalepsin idem est quod «locuples et probatissimus.» Ita a Gellio, lib. XVIII, vocatur «classicus assiduusque scriptor, non proletarius.» Simili modo oratio «assidua,» primo, est intenta, elaborata, sollicita. Secundo, continua, donec obtineat quod tam sollicite petit. Tertio, probata et locuples, quia totam se dat Deo, omnesque corporis et animae vires in oratione impendens Deo tradit: locuples ergo est in Deum, dum ei se suaque liberaliter offert, ut eum vicissim sibi obliget, et liberalem in dando id, quod petitur, esse suadeat et pene compellat. Sic Graecum ἐνεργής idem est quod ἐν ἔργῳ ὤν, id est «in opere existens, operi intentus, sollicitus, strenuus, acer, continuus, donec opus suum conficiat.» Talis ergo energia, efficacia, intentio et contentio requiritur in oratione, qualem in opere; v. g. in studio adhibet studiosus, in fabrica architectus, in praelio miles et dux ut victoriam obtineat: ut scilicet ab efficaci principio, puta ab animo et spiritu ardenti et vehementi incitata, et quasi animata ardens sit et vehemens, ac ardentia suspiria, quasi pilas e tormento bellico ignitas, in caelum eiaculetur, quibus Deum feriat et quasi sauciet, cogatque dare quod flagitat. Talis erat oratio S. Catharinae Senensis, quae obsecrans dicebat: «Domine, non discedam, non te dimittam, donec mihi hanc illamve rem, puta animam dones.» Hinc secundo, oratio iusti multum valet, si sit ἐνεργουμένη, id est agens, operans, non desidiosa et torpens, sed bonis operibus intenta iisque comitata, alata et armata: opera enim tum orantis, tum eius pro quo oratur, puta poenitentia, vita emendatio, observatio mandatorum, et exercitium charitatis, patientiae, humilitatis aliarumque virtutum faciunt orationem efficacem et quasi omnipotentem, ait Maximus, centuria III, cap. VIII et LXXXIV, et ex eo Theodorus Studita, serm. 107. Sic Paulus, Galat. V, 6, ait multum valere fidem «quae per dilectionem operatur,» graece ἐνεργουμένη. Hoc est quod angelus docet Tobiam, cap. XII, 8: «Bona est oratio cum ieiunio et eleemosyna, magis quam thesauros auri recondere.» Ieiunium ergo, id est, afflictio corporis et spiritus, ac praesertim animi contritio, gemitus, lacrymae dant orationi vim Deumque quasi cogunt ut afflicto succurrat. Unde: «Quando orabas cum lacrymis,» ait Raphael Tobiae, cap. XII, vers. 12, «exauditus es»; et Iudith, cap. VIII, 14: «Indulgentiam eius,» inquit, «fusis lacrymis postulemus,» et Magdalena veniam impetravit, «cum a lacrymis coepit rigare pedes eius,» Lucae VII, 38. Unde recte ait S. Nazianzenus, orat. 1 Contra Iulianum: «Piorum lacrymae peccati diluvium sunt, et mundi expiamentum.» Et Climacus, gradu 7: «Maior ac potentior baptismate, post baptisma est fons lacrymarum.» S. Maximus, hom. De poenit. S. Petri: «Utiliores,» ait, «lacrymarum preces sunt, quam sermonum: quia sermo in precando forte fallit, lacryma omnino non fallit; sermo enim interdum non totum profert negotium, lacryma semper totum prodit affectum.» Chrysostomus, hom. 30 in Genes.: «Quidnam die, oro, oculis illis formosius, perpetuo lacrymarum imbre, et quasi margaritarum decore ornatis?» S. Gregorius Nyssenus, orat. funebri De Placilla: «Vulnerum animi,» inquit, «tanquam sanguis lacrymae sunt.» S. Leo, serm. 9 De passione: «Felices,» inquit, «S. Apostole, tuae lacrymae, quae ad diluendam culpam negationis virtutem sacri habuere baptismatis.» Unde Petrus Cellensis, lib. De Panibus, cap. XII: «Diabolus,» ait, «tolerabilius sustinet flammam, quam lacrymam nostram.» Expostulavit graviter Antipater cum Alexandro Magno per litteras de Olympia Alexandri ipsius matre, enixeque contendit a rege, ut illatae sibi per summam insolentiam iniuriae quam primum resarcirentur. Legit sedate querelas Alexander, et nobili illo apophthegmate respondit: «Ignorare videtur Antipater, quod una matris lacryma multas delebit epistolas.» Una pariter peccatoris lacryma igne eliquata contritionis, multas easque gravissimas illatas Deo delebit iniurias. Petrus Chrysologus, serm. 93: «O quanta,» ait, «vis est in lacrymis peccatorum! rigant caelum, terram diluunt, extinguunt gehennam, delent in omne facinus latam divina promulgatione sententiam.» Anselmus Laudunensis, sive Glossa interlinearis in illud Tob. III, 14, «In oratione persistens cum lacrymis deprecabatur Deum»: «Oratio Deum,» ait, «lenit, lacryma cogit; haec ungit, illa pungit.» S. Bernardus, serm. 30 in Cantic.: «Lacrymae poenitentium,» inquit, «vinum sunt angelorum,» imo Dei ipsius, quo ipse se oblectat et quasi sitim suam sedat, iuxta illud Ps. LV, 9: «Posuisti lacrymas meas in conspectu tuo.» Ubi Tigurina vertit: «lacrymas meas repone in lagunculam tuam.» Merito ergo exclamat Iustinianus, lib. de Ligno vitae, cap. IX: «O lacryma humilis, tua est potentia, tuum est regnum. Tribunal iudicis non vereris, amicorum tuorum accusatoribus silentium imponis, non est qui te ad Deum accedere vetet; si sola intres, vacua non redibis. Quid plura? vincis invincibilem, ligas omnipotentem, aperis caelum, fugas diabolum.» Nota: «iusti,» intellige cuiuslibet, sed praesertim eius qui est minister Ecclesiae et presbyter, quem decet omnino esse iustum, maxime cum Extremam Unctionem aliaque Sacramenta administrat. Rursum iusti oratio debet esse ἐνεργουμένη, id est, intenta, operosa, efficax, assidua, qualis fuit S. Iacobi nostri, cognomento Iusti; cuius genua ex continua oratione callum obduxerant, uti dixi in Proemio. Talis pariter fuit S. Benedicti, S. Francisci, S. Dominici, S. Thomae Aquinatis, qui proinde asserebant se nihil petiisse umquam, praesertim per B. Virginem, a Deo, quod protinus non impetrassent. Sanctorum enim mentes sunt quasi altare thymiamatis, quod iuge orationum et suspiriorum thymiama, Deo odoratissimum et gratissimum exhalat. Talis fuit Abrahae orantis et impetrantis ut parceretur Sodomae, si in ea invenirentur decem iusti, Gen. XVIII, 32. Iustus ergo unus pluris est apud Deum, quam omnes peccatores, quam caelum et terra. «Sanctorum deprecatio est commune omnium morborum remedium,» ait Theodoretus in Hist. Relig. cap. XVI. Quid mirum? Augustus Caesar, capta Alexandria, licet illi ob iniurias sibi illatas indignans, pepercit in gratiam Arii philosophi Alexandrini, amici sui. At Deus longe clementior est Augusto, longe liberalior. Quocirca Deus per Ieremiam, cap. V, 1, vociferatur: «Circuite vias Ierusalem, aspicite, et considerate, et quaerite in plateis eius, an inveniatis virum facientem iudicium et quaerentem fidem, et propitius ero ei.» Iusti ergo sunt bases, fulcra et columnae urbium, provinciarum et regnorum. «Quis dubitet mundum precibus stare Sanctorum?» ait Ruffinus, praefat. in Vitas Patrum. Peccatoris vero oratio parum valet, nisi is paeniteat et opem a Deo convertendi se petat, uti fecit S. Magdalena, Publicanus, S. Petrus, S. Paulus. Talis prae omnibus fuit oratio Mosis Exodi XXXII, 10. Nam, ut ait S. Basilius, orat. 2, quae est de Precatione: «Magni ponderis eorum auxilium est, qui possunt precibus flectere Deum; et supplicationes mutuae cum in hac vita salutares sunt, tum cum ex hac vita decedemus, copiosum nobis viaticum ad vitam futuram suppeditabunt.» Nota secundo: Cassianus, Collat. VIII, cap. XXXIII, multos modos et causas assignat, quibus oratio redditur efficax: «Habes,» ait, «in duorum consensione fructum exauditionis Dominica voce signatum, secundum illud: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re, quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo, qui in caelis est. Habes aliam in fidei plenitudine, quae grano sinapis comparatur: Si enim, ait, habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hinc, et transibit, et nihil impossibile erit vobis. Habes in assiduitate orationum, quam propter indefessam petitionum perseverantiam, importunitatem sermo Dominicus nominavit: Amen enim dico vobis, quia si non propter amicitiam, vel propter importunitatem eius surget, et dabit ei quantum opus habuerit. Habes in eleemosynarum fructu: Conclude, ait, eleemosynam in corde pauperis, et ipsa orabit pro te in tempore tribulationis. Habes in emendatione vitae et operibus misericordiae, secundum illud: Dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes.» Et post pauca, quibus infructuosa ieiunii sterilitas castigatur: «Tunc,» ait, «invocabis, et Dominus exaudiet te; clamabis, et dicet: Ecce adsum. Nonnumquam sane exaudiri etiam tribulationum nimietas facit, secundum illud: Ad Dominum, cum tribularer, clamavi, et exaudivit me; et iterum: Ne afflixeris advenam, quia si clamaverit ad me, exaudiam eum, quia misericors sum.» Nota tertio: S. Thomas, serm. in Rogationibus, ostendit quantum oratio iusti valeat, ex sex eius effectibus. Primo enim, ait, iram Dei mitigat, sese opponens ut scutum, Sapient. XVIII, 21; impetrat omnia, Matth. XXI, 24; inclinat Deum, ut homini obediat, Iosue X, 14. Secundo, angeli assistunt oranti, Daniel. IX, 24; orationes iidem offerunt Deo, referentque exauditionem, Iob XII, 12. Tertio, oratio iusti hominem liberat a malis, et veniam impetrat, salutem praesentem et aeternam, corporalem et spiritualem confert, hic vers. 15. Quarto, daemones fugat e corde et corpore, Matth. ult., vers. 17; eosdem obedientes facit, etiam ut in mare se praecipitent, Matth. XXI, 21. Quinto, omnibus elementis et creaturis dominatur; solem sistit, Iosue X, 14; ignem caelo evocat, IV Reg. I, 10; caelum claudit, ut patet versu seq.; mare et aquas dividit, Exodi XIV, 15 et 21; Iosue III, 16; mortuos e Purgatorio educit, Eccli. XLVIII, 5; bestias ferocissimas cicurat, curat lepram, febrim, pestem omnesque morbos; sedat tempestates, incendia, eluviones; omnes virtutes et gratias e caelo accersit, adeoque Deum omnipotentem vincit et quasi ligat. Denique Origenes, hom. 9 in Num., docet, Deum oranti plus concedere, quam postulet. Unde et orat Ecclesia: «Deus, qui abundantia pietatis tuae, et merita supplicum excedis, et vota, effunde super nos misericordiam tuam, ut dimittas quae conscientia metuit, et adicias quod oratio non praesumit.» Egregie auctor serm. ad Fratres in eremo tacite hic confutat errorem Eliam adhuc vivere alicubi in terris, dilatum ad finem mundi. Quem errorem secutus est Petrus Damianus, epist. 11 ad Nicolaum Pontificem. Id tacite hic confutat Iacobus, dicens eum passibilem et mortalem. Hunc errorem pariter confutavi Num. xxv, 13. Sensus ergo est, q. d. Si Elias vir iustus et sanctus tanta orando impetravit a Deo: ergo similiter oratio aliorum iustorum magna impetrabit a Deo; Elias enim non fuit angelus, nec alterius naturae quam nos; quin et per omnia nobis fuit similis; sed habuit magnam in orando fiduciam, eaque impetravit quae naturaliter erant impossibilia: eamdem per Dei gratiam induamus et nos, ac similia impetrabimus.
5:17
17. Elias homo erat similis nobis passibilis. — Glossa: «simili mentis et carnis fragilitate»; Graece ὁμοιοπαθής, similibus affectionibus et passionibus obnoxius, quibus nos; et tamen eius oratio fuit reseratio coeli, illud ad libitum aperiens, et claudens; terram humectans, et siccans; foecundans, et arefaciens. Probat orationem iusti multum valere exemplo Eliae, cuius iustitia et sanctitas, aeque ac orationis efficacia in patrandis miraculis et portentis, apud Iudaeos erat celeberrima. Elias enim erat homo similis nobis. Id dicit primo, quia Elias iam raptus in coelum nobis est dissimilis et impassibilis. Secundo, quia vitae fuit tam sublimis, adeoque thaumaturgus, ut angelus potius videri posset, quam homo. Unde et curru igneo raptus est in coelum; ut Elias, ait S. Chrysostomus, serm. De ascensione Eliae, videatur fuisse ἥλιος, id est sol, e terra in coelum conscendens. Sic enim Iudaei Malachiam, Aggaeum et Ioannem Baptistam putarunt esse angelos incarnatos. Hinc et Elias dicitur quasi אלייד Eliia, id est, «Dominus meus Deus,» teste Pagnino in Nomin. Hebr., vel «fortis meus Deus.» Unde S. Athanasius, Apolog. De Fuga sua, ait Eliam nominatum esse Deum. Quocirca Ecclesiastici xLVIII, 1: «Surrexit,» inquit, «Elias propheta quasi ignis, et verbum ipsius quasi facula ardebat»; totus enim ardebat zelo Dei, idque prodigio significatum esse asserit Epiphanius, lib. De Vita Prophet., in Elia. Ait enim: «Quem cum eniteretur parens eius, talis sol ac patri visio apparuit: viri niveum quemdam prae se ferentes habitum pusionem lutabant, matrisque uberibus in ignem evellebant, quin et flammam ignis loco cibi ministrabant. Profectus est itaque genitor in Ierusalem, visaque ad sacerdotes retulit. Respondit autem illi chrematismus (id est, oraculum, sive responsor): Cave manifestum facias: erit quippe lumen filii huius domicilium, sermoque eius demonstratio atque sententia brevis, et iudicabit Israel cum in igne, tum rhomphaea. Hic est ille Elias qui ter ignem e coelo deduxit, quique imbrem sua lingua gestavit, mortuos item suscitavit, et in coelum denique nimbo, seu turbine ignis assumptus est.» Tertio, quia Hebraei tradunt Eliam eumdem esse cum Phinees, filio Eleazari pontificis, qui ob zelum meruerit immortalitatem, vivere scilicet usque ad finem mundi. S. Augustinus, serm. 22, orationis efficaciam ostendit: «Orans Ieremias,» inquit, «confortatur in carcere, Daniel inter leones exultat, tres pueri in fornace tripudiant, Iob in sterquilinio triumphat de diabolo, latro de cruce paradisum invenit, Susanna a senibus defenditur, Stephanus de torrente in coelum suscipitur: non est igitur locus, in quo orare non debeamus. Orate igitur semper, et in omni loco, et pro invicem, ut salvemini. Oratio sancta est columna virtutum, deitatis scala, viduarum maritus, angelorum cognata, fundamentum fidei, monachorum corona, coniugatorum levamen.» Moraliter S. Gregorius, lib. XIX Moral., v, notat Deum Eliae et Sanctis per quos tanta operatur, relinquere innatam fragilitatem, ne ex Dei operibus superbiant, eaque sibi arrogent. «Cum,» ait, «Elias tot virtutibus in alta profecisset, tamen mulierculam (Iezabel) fugit, de manu Dei mortem petit, nec accipit, etc. In illis virtutibus Elias, quid de Deo acceperat; in istis infirmitatibus, quid de se esse poterat, agnoscebat: illa potentia virtus fuit, ista infirmitas custos virtutis: in illis virtutibus ostendebat quid acceperat, in istis infirmitatibus hoc quod acceperat, custodiebat. In miraculis monstrabatur Elias, in infirmitatibus servabatur.» Et oratione oravit (id est ferventer oravit: hanc enim vim habet geminatio) ut non plueret super terram, et non pluit annos tres. — Lib. III Reg. xvii, 1, dicitur tantum quod Elias hanc siccitatem praedixerit. Iacobus addit ipsum eamdem suis precibus conciliasse et impetrasse, idque ex ingenti honoris divini zelo, ut scilicet ostenderet se verum et efficacem Dei veri esse Prophetam; utque Achab et Iezabel eorumque impios subditos, qui colebant Baal, hac poena castigaret, et ad veri Dei hanc plagam immittentis cultum reduceret. Quocirca iure S. Chrysostomus, hom. 16, ex variis Matthaei locis: «Eliae,» inquit, «lingua fuit quasi coeli clavis: factus est enim velut arbiter, cuius nutu et cohiberentur, et deflueurent imbres.» Fas enim oratio, inquit Tertullianus, lib. Advers. Psychicos, cap. vi, ieiunio atque abstinentia roborata vim habuit impetrandi; idque ad hoc «ut coelum impiis clauderetur, qui terrena polluerant,» ait S. Ambrosius, lib. De Elia, cap. II. Fuit hic ingens Eliae zelus; non tamen nimius, uti videtur dicere S. Chrysostomus, qui serm. 1 De Elia, in fine, causam raptus Eliae in coelum dat nimium eius zelum, ne eo orbis perderetur et periret. «Nam si diu tibi manendum in terris,» ait, «propediem humanum genus quod a te plectitur, absolveretur. Transi ergo in coelos, o Elia: non potes ignis cohabitare calamo. Impeccabiles contubernales post haec habiturus es, inter angelorum choros habitare te faciam.» Idem, serm. De Elia et Petro, nominat Eliam terrestrem angelum, coelestem hominem, qui per humum ingrediens coelum clauderet, aquarum custos esset: eius enim lingua thesaurus erat aquarum, qui coeli nubes lingua contineret, non precans nec obsecrans; sed statim ut verbum veritatis emisit, coelum clausit, imo fecit quasi aeneum: cuius sermo in terrae viscera quasi febris incubuit, et illico arefacta sunt omnia; unde communis fuit eiulatus et comploratio puerorum et matrum, ac summa desperatio, emortuae pecudes, iumenta, ferae, volucres, viri, fontes, flumina, lacus, et omnia in eis interierunt: universale naufragium terras obtinuit ex aquarum, non copia, sed inopia factum. Et tamen, inquit, nihil horum curae erat Eliae. Unde censet eum idcirco diu non fuisse exauditum a Deo, cum eius opem imploraret fugiens Iezabelem per quadraginta dies, ut aliis compati et misereri disceret. Verum zelus Eliam excusat; «zelus purgat facinus,» inquit ille. Quocirca oratione sua obtinuit tot prodigia quibus idololatras plecteret et unius Dei veri cultum stabiliret. Unde illis paenitentibus illico prodigia stitit, et plagas revocavit. Hinc et ascendens in coelum merito audiit ab Eliseo: «Pater mi, currus Israel et auriga eius,» q. d. Tu, o Elia, eras totum robur Israelis, qui magis iuvabas Israelem tua oratione et zelo, quam magna curruum et equitum multitudo. Ita Chaldaei, Procopius, Vatablus, Caietanus et alii ibidem. Tropologice: «Doctor populi mores corrigens, qualis erat Elias, currus est, quia mores populi tolerando portat; idem auriga est, quia eumdem exhortando agitat,» ait S. Gregorius, lib. II in Ezech., hom. 21.
5:18
18. Et rursum oravit, — paenitente Achab et populo postulante pluviam, cuius clavem solus habet Deus, ut aiunt Hebraei. Elias typus fuit sacerdotis, qui coelum peccatori aperit, pluviamque gratiae ei conciliat, dum eum absolvit et peccata remittit. Ita noster Turrianus, cap. IV De Dogm. charact. Porro Elias orans, «pronus in terram posuit faciem inter genua sua,» III Reg. xviii, 42, ut hac difficili, attenta, humili, verecunda, fidenti corporis compositione et situ, Deum quasi cogeret ad dandum. Rursum, septies oravit Elias ad impetrandam pluviam: septies enim misit puerum ut videret, num coelum nubibus obduceretur et parturiret pluviam; cumque ille nihil se videre diceret, Elias rediit ad orationem et intensius oravit, donec septima vice contentissime orans pluviam impetravit, III Reg. xviii, 44. Ita Beda. Sic saepe Deus initio orationis non concedit quod petimus, ut contentius et constantius oremus: quare tunc desperandum non est, sed spes excitanda et augenda, ac fidentius orandum. Qui id sciunt et advertunt, nunquam cadunt animo, sed semper animosius orationi instant, itaque votis suis potiuntur, aut certe melius quid obtinent. Coelum dedit pluviam. — Historia narratur III Reg. xviii, 1 et 41. Sic orans S. Hilarion suis pluviam impetravit, de quo in eius Vita ita scribit S. Hieronymus: «Porro iam triennium erat (a morte S. Antonii) quod clausum coelum illas terras arefecerat, ut vulgo dicerent, Antonii mortem etiam elementa lugere. Accolae ergo pluvias a servo Christi (S. Hilarione), id est, a B. Antonii successore deprecabantur: quos ille cernens, mire doluit, elevatisque in coelum oculis, et utrasque in sublime erigens palmas, statim impetravit quod rogaverant.» Sic nostro Eliae homonymus Elias, Episcopus Hierosolymae, sua sede inique pulsus ab impio Severo, Patriarcha Antiocheno, siccitatem, locustas et famem Palestinae induxit, ut habet Vita S. Sabae. Sic S. Vilfridus Anglo-Saxones, suscepto Baptismo, a triennali siccitate liberavit, ait Beda, lib. IV Hist. Angl., cap. XIII. Idem in Hispania fecit S. Audoenus, teste Volaterrano, lib. XXI, ac in Bohemia S. Adalbertus, ut habet eius Vita. Oratio ergo est clavis coeli. Audi S. Augustinum, serm. 226 De Temp.: «Oratio iusti clavis est coeli: ascendit precatio, et descendit Dei miseratio.» Ipsa ergo clavis est coeli, primo, quia per illam Elias coelum clausit et aperuit; quinimo Iosue, cap. x, vers. 13, coelum totamque coelestium orbium machinam vi orationis stitit; Ezechias etiam reflexit et retroegit per decem gradus, Isaiae cap. xxxviii, vers. 9. Secundo, quia fortissimos Angelos coelorum praesides oratio coelo deducit, et in opem elicit. Nam «cum orasset Eliseus, etc., ecce mons plenus equorum et curruum igneorum in circuitu Elisei,» IV Reg. vi, 17. Tertio, quia quod mirabilius est, Deum oratio alligat, et quasi devinctum e coelo ad iustos trahit, aut potius iustos e terra in coelum trahit, Deoque illigat, ut nulla res eis nocere possit. Docet id pulchre S. Dionysius, III De Divin. Nomin., duobus exemplis, catenae scilicet coelitus demissae, ibique fortiter affixae; et funis scopulo alligati, dum navis iactatur fluctibus: quae qui manibus ad se traheret, potius ipse ab illis traheretur. Vincitur ergo quasi ab orante Deus, sed hoc arctissimo orationis modo magis ille trahitur ad Deum, quam Deus trahatur ad ipsum. Huc spectat illud Dei populo irati ad Mosen orantem: «Dimitte me, ut irascatur furor meus contra eos,» Exodi xxxii, 10. «Cui enim dicitur, Dimitte me, ostenditur, quod tenendi habeat facultatem,» ait S. Hieronymus in cap. xiii Ezech. Allegorice, S. Augustinus serm. 201 De Temp.: Elias, ait, fuit typus Christi. «Sicut ergo, orante Elia, post tres annos et sex menses pluvia de coelo descendit, ita et in adventu Salvatoris tribus annis et sex mensibus, quibus praedicare dignatus est, pluvia verbi Dei totum mundum feliciter irrigavit, et sicut tunc in adventu Eliae omnes sacerdotes idolorum interfecti sunt et deleti, ita in adventu veri Eliae, id est, Domini nostri Iesu Christi, observatio sacrilega Paganorum destructa est.» Et terra dedit fructum suum. — Hinc terra a Gentilibus culta quasi dea, dicta est Ceres, quasi Geres, a gerendis fructibus, sicut a Graecis dicta est Δημήτηρ, quasi γημήτηρ, ait Cicero, lib. II De Natura deorum. Eadem dicta est et Pandora, quasi omne bonum donumque afferens et germinans. Hinc fabulati sunt Poetae Pandoram fuisse mulierem speciosissimam et gratiosissimam, cui singuli Dei sua dona dederunt, scilicet Pallas sapientiam, Venus decorem, Apollo musicam, Mercurius eloquentiam. Unde dicitur graece Pandora, quasi omnium donum, vel ab omnibus donata, vel omnibus bonis dotata. Vera S. Trinitatis, angelorum et hominum Pandora, est B. Virgo. Ipsa scilicet est paradisus voluptatis et terra viventium. Vere enim Poeta Christum alloquens de ea ita cecinit: Nec genitrice tua foecundior ulla parentum, Tot bona per partum quae dedit una suum. Verius Propheta ad eius ortum suspirans ait: «Rorate coeli desuper, et nubes pluant iustum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem,» Isaiae cap. xlv.
5:19
19. Fratres mei. — Disparata a praecedentibus est haec gnome, illis tamen connecti potest. Respicit enim id quod dictum est vers. 16: «Confitemini ergo invicem peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini.» Huic enim apte hic Iacobus subnectit docetque quanti momenti sit procurare peccatorum conversionem et salutem, sive pro iis orando, sive eos monendo, exhortando, etc. Magis enim convertuntur peccatores oratione impetrando eis gratiam Dei efficacem, quam concionando. Si quis ex vobis erraverit a veritate. — Duplex est veritas, speculativa et practica, sive fidei et morum. Veritas fidei est credere id quod fides orthodoxa docet; veritas morum est facere quod fides, lex et virtus faciendum dictant. Sicut enim veritas mentis est adaequatio et conformitas conceptus ad ipsum obiectum, puta rem conceptam, dum scilicet mens ita concipit rem sicut in se est; et veritas oris est conformitas sermonis cum conceptu mentis, dum scilicet os loquitur id quod mens sentit: ita veritas fidei est conformitas actus fidei cum obiecto, puta re credenda, dum scilicet credit id quod vere credendum est; ac veritas morum et vitae est eorumdem conformitas cum sua regula, puta cum fide et lege Dei. Pari modo duplex est error, nimirum fidei et morum. Error in fide est haeresis, vel infidelitas; error in moribus, est peccatum et scelus. Utraque veritas et uterque error hic accipi potest. Nam, ut ait Sapiens, Proverb. xxi, 16: «Vir qui erraverit a via doctrinae, in coetu gigantum commorabitur»: gigantum, id est damnatorum: nam gigantes crudeles et superbi olim diluvio mersi, damnati ad inferos descenderunt; et daemones inferni incolae, mystici gigantes sunt, imo gigantum et superborum parentes. Hinc Scriptura infernum vocat locum gigantum, Sap. xiv, 6; Isaiae xxvi, 14; Iob xxvi, 5. Quin et Gentiles, teste Macrobio, I Saturn. xx, censent gigantes et Titanes significare impiam gentem deos contemnentem et negantem, ideoque Poetas draconum pedes eis affinxisse, ut significarent nihil eos rectum cogitasse, totius vitae eorum gressu atque processu in inferna vergente.
5:20
20. Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae. — «Via» significat vitam, mores, actiones, modum vivendi. Convertit autem quis peccatorem orando, docendo, corripiendo, incitando, sanctae vitae exempla dando, eleemosynas largiendo, benefaciendo, laudando, etc. Primum ergo convertentis animas instrumentum sit oratio. Secundum, charitas qua se omnibus accommodet, ad omnia se demittat, et cum Paulo omnibus omnia fiat. Rationem dat Chrysostomus, hom. 33 in I ad Corinth.: «Magnus,» inquit, «doctor est charitas, satis idoneus qui et tollat errores, et mores formet, et ad philosophiam manu ducat, et e lapidibus homines reddat. Is proinde qui charitate praeeminet,» aliis succurrere debet, et omnes quantumvis perdite lucrifacere. Tertium, mansuetudo, de qua S. Bernardus, serm. De S. Magdalena, ait: «O quam leni et dulcissimo spiritu imbutus est spiritus illius, qui novit in spiritu lenitatis peccantem instruere, suspendere vindictam, et affectuosis visceribus inviscerare sibi peccatorem donec vitae reddatur.» Quartum, prudentia, «ut quibus verbum suadens et admonens non medetur, minae medeantur; quibus autem minae non medentur, virga medeatur; quibus vero virga non medetur, eos ignis depascat,» ait Clemens, I Paedag., cap. vii. Unde et sponsa, licet pulchra, nigram tamen se suis exhibuit, ut remissis et fugitantibus disciplinam, non candorem serenitatis, sed obscurum severitatis zelum exhiberet, ait S. Bernardus, serm. 28 in Cant. Salvabit animam eius a morte — praesenti et aeterna: in praesenti enim vita animae per peccatum moritur, quia per illud privatur gratia Dei. Sicut enim vita corporis est anima, ita vita animae est Deus, Deique gratia, ait S. Augustinus. In futura vero moritur in gehenna, quia patitur aeternos dolores et agonias mortis, semperque moritur, et nunquam est mortua. Quanti ergo est convertere peccatorem? Tanti, quanti est animam salvare, liberare a peccato et gehenna, eique restituere gratiam et gloriam aeternam. Praeclare S. Chrysostomus, hom. De habenda cura salutis proximi, tom. I: «Nautae,» ait, «licet navis secundo vento feratur, cum tamen vident alios vel a longe naufragium facere, non ad propriam spectantes utilitatem illorum contemnunt calamitatem; sed sistunt navem, detrahunt vela, eiciunt anchoram, proferunt funes, proiciunt tabulas, ut ille qui a fluctibus mergitur, forte aliquo illorum arrepto emergat. Imitare et tu nautas, cum videris navigantium aliquem natare in fluctibus, et iam submergi: relictis negotiis tuis, statim illius provide saluti.» Idem, hom. 3 in I ad Corinth.: «Nullius,» ait, «rei pretium est cum anima conferendum, ne totus quidem mundus. Quare etiamsi divitias innumeras dederis pauperibus, nihil tale efficies, quale is qui convertit animam.» Merito ergo luget S. Bernardus, lib. IV De Consid.: «Cadit,» ait, «asina, et est qui sublevet eam: perit anima, et nemo est qui reputet.» Ita iacitur alea. Ita luditur tot animarum salus, et salus aeterna. Quot millia animarum indies ad tartara descendunt, quae salvarentur si haberent zelosum sui curatorem? O si earum cruciatus videres, si gemitus audires, querelas de suis confessariis, pastoribus, sacerdotibus cognosceres, quam te earum conversioni et saluti addiceres et impenderes! Semel periisse, aeternum est: semel esse damnatum, irrevocabile est. Si videres puerum ruere in ignem, accurreres, omnique conatu extraheres: vides ruentes animas in ignem aeternum, in incendia gehennae, et vix pedem moves ut eas eripias. O torpor! o stupor! virgo Israel «proiecta est in terram suam, non est qui suscitet eam,» clamat Deus per Amos, cap. v, vers. 2. Nota: τὸ «eius,» puta αὐτοῦ, iam non est in Graeco; olim tamen fuit: unde aliqui legentes per spiritum asperum αὑτοῦ, vertunt «suam.» Ita Ioannes VIII Pontifex, epist. 38, Beda, Glossa, Hugo, Dionysius et alii, q. d. Qui salvat animam alienam, salvabit et suam, quia si iustus est, de condigno promerebitur opere tam pio gloriam coelestem. Si iniustus, de congruo merebitur gratiam et iustitiam, uti mox ostendam. Rursum qui saluti alterius invigilat, saluti suae consulit; quia mortem animae incurreret, si salutem illius sibi creditam negligeret, iuxta illud Pauli, I Tim. iv, 16: «Attende tibi et doctrinae: insta in illis; hoc enim faciens et teipsum salvum facies, et eos qui te audiunt.» Moraliter: Disce hic eos qui student conversioni hominum, post Christum, esse eorum salvatores. Hoc est quod ait Abdias, vers. 21: «Et ascendent salvatores in montem Sion iudicare montem Esau: et erit Domino regnum.» Ubi S. Hieronymus: «Ipse,» ait, «Salvator Apostolos suos mundi esse voluit salvatores.» Quod quam gloriosum sit, primo, liquet ex pretio animae; anima enim pluris valet quam totus mundus: anima enim est Dei imago, summaque Dei participatio. Unde S. Ignatius, fundator Societatis nostrae, ostensa sibi a Deo pulchritudine animae sanguine Christi ablutae, ita zelo animarum exarsit, ut totam vitam per immensos labores et dolores illi addixerit; quin et Societatem ad hoc instituerit, eum diceret tantam esse pulchritudinem animae, ut omne pretium omnemque laborem superet. Ita Ribadeneira in eius Vita, lib. V, cap. ii. Secundo, ex exemplo Christi, qui ad hoc e coelis descendit ut animas salvaret, ideoque tota vita laboravit, sudavit et acerbissimos dolores, ipsamque crucem sponte subivit. Vis ergo scire quam pretiosa sit anima, aestima ex pretio quo empta est, puta e sanguine Christi: pretium ergo animae est vita Christi, ipseque Christus. Quocirca qui student proximorum saluti, sunt de familia et societate Iesu. Si aurifex peritissimus adamantem emeret mille aureis, omnes lapillum magno aestimaremus. Christus sanguinem suum fudit, ut animam redimeret: quanti illa igitur aestimanda est! «Magna res anima, quae Christi sanguine redempta est,» exclamat S. Bernardus, epist. 54. Tertio, ex illo S. Dionysii, Coelest. Hier. cap. iii, ubi docet hoc esse opus non tantum angelorum (horum enim est purgare, et illuminare et perficere), sed Dei ipsius: quare omnium divinorum operum divinissimum esse, Deo cooperari in conversionem impiorum ad eum. «Dei adiutores sumus,» ait Paulus, I Cor. iii, 9; et Deus ad Ieremiam, cap. xv, vers. 19, inquit: «Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris.» Vide ibi dicta. Hi scilicet sunt angeli et legati Dei: angeli enim «sunt administratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui hereditatem capiunt salutis,» Heb. i, 14. Rursum «nullum Deo tale sacrificium, quale zelus animarum,» ait S. Gregorius, lib. XXXIV Mor., cap. vii. Quarto, ex sensu Sanctorum. Animabus enim convertendis totum se impendit S. Paulus, tantaque passus est, quanta ipse recenset II Corinth. cap. xi. Idem fecerunt Apostoli omnes. Qui ergo lucro animarum student, obeunt munus Apostolicum, suntque viri Apostolici: quales fuere S. Athanasius, Basilius, Chrysostomus, Gregorius, Augustinus, Ambrosius, Bernardus, Dominicus, Franciscus, etc. Vere S. Leo, serm. De S. Laurentio: «Nullus bonus,» inquit, «sibi soli bonus est, nec cuiusquam sapientis sibi tantum amica est sapientia; et haec verarum natura virtutum est, ut multos a tenebroso abducant errore.» Quinto, quod in hoc opere consistat charitatis et virtutis perfectio, uti docet S. Cyrillus Sophon. cap. ii, num. 14, et S. Augustinus in epist. I S. Ioan., hom. 6: «Haec est,» ait, «perfectio charitatis, et maior omnino inveniri non potest, quam pro fratribus animam ponere.» Idem citatus hic a Dionysio Carthusiano asserit illum in charitate Dei esse perfectiorem, qui plures ad eius amorem convertit; et sicut Christus graviorem pati nequit persecutionem, quam ut quis verbo aut exemplo animas suo sanguine redemptas ab ipso avertat: sic ampliorem honorem ei impendere nos non valere, quam animas deviantes convertendo ad ipsum. Sexto, ex praemio et aureola illustri. «Qui docti fuerint, fulgebunt ut splendor firmamenti; et qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates,» ait Dan. xii, 3; et Christus: «Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum,» Matth. v, 17. Odo Cluniacensis, serm. De S. Benedicto, asserit fidelem esse opinionem, quod quilibet resurget cum illis quos Domino acquisivit. «Cum igitur,» ait, «universi huiusce eius instituti oves sequaces in unum coacti fuerint, quale signum apostolatus S. Benedicto tunc copiosus ille exercitus exhibebit!» Sic Apostolus fideles a se conversos vocat suam coronam, suam gloriam et gaudium in die Domini, Philip. iv, 1, et I Thessal. ii, 19. Sic S. Amandus gloriosus apparuit S. Aldegundi, stipatus iis omnibus quos converterat, ut habet Vita S. Aldegundis. Et S. Gregorius, hom. 17 in Evang.: «Ibi,» ait, «Petrus cum Iudaea conversa, quam post se traxit, apparebit. Ibi Paulus conversum, ut ita dixerim, mundum ducens. Ibi Andreas post se Achaiam, ibi Ioannes Asiam, Thomas Indiam in conspectum sui iudicis conversam ducet. Ibi omnes Dominici gregis arietes cum animarum lucris apparebunt, qui sanctis suis praedicationibus Deo post se subditum gregem trahunt.» Porro qui animas convertere satagit, suam primus ipse convertat, seque in virtute consolidet et perficiat oportet, tum quia sanctitas plus valet ad convertendum peccatores, quam concio; tum ne sibi periculum creet: sicut enim qui naufragos e periculo eripere volunt, nisi ipsi in tuto sint, idem saepe periculum adeunt ac cum illis merguntur: ita nonnulli fragiles, dum peccatores convertere moliuntur, ab iis pervertuntur, et in eamdem cum eis peccati et gehennae Charybdim involvuntur. Unde sapienter monet Christus: «Quid prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua?» Matth. xvi, 26. Et operiet (aliqui legunt, «operit») multitudinem peccatorum, — tum eius quem convertit, tum suorum. Alludit S. Iacobus ad illud Proverb. cap. x, vers. 12: «Universa delicta operit charitas.» Primo ergo charitas est quasi pallium, calyptra, velum et tegmen, quo peccator conversus et paenitens operit, id est, abolet omnia peccata praeterita (unde graece est καλύψει, id est obducet, teget, operiet), sicuti lux tegit tenebras, eas abolendo; sicut pallium tegit nuditatem, eam tollendo; sicut fossa tegitur iniecta terra, dum ea impletur; sicut color niger inductus albo eum tegit non abscondendo, sed abolendo; sicut aqua operit ignem, dum eam obruit et extinguit. Hoc est quod de Magdalena dicit Christus: «Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum,» Luc. vii, 47. Secundo, emendatio morum vitaque nova et sancta tegit peccata et probra vitae praecedentis, ac pro illis se supponit et opponit oculis Dei, ut illa quasi tecta et abscondita amplius non videat, iuxta illud Psalm. xxxi, 1: «Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata.» Tertio, «operiet,» id est, restinguet grassans diluvium vel incendium peccatorum. Error enim in fide, puta haeresis, est fons et origo blasphemiae, contentionis, superbiae, gulae, libidinis, fraudis omniumque peccatorum. Qui ergo errantem, puta haereticum, convertit, hic omnia haec peccata quae facturus erat, operit et extinguit. Similiter peccator ex uno peccato trahitur ad aliud et aliud. Peccatum enim est quasi lues, pestis, gangraena et cancer, qui semper proserpit, donec totum corpus inficiat et peccatis impleat. Haec omnia operit et incidit, qui peccatorem convertit. Quarto, qui peccatorem convertit, operit omnia scandala et peccata aliorum, quae scilicet alii ipsius exemplo perpetraturi essent. Sic saepe unius viri potentis error et scelus, totam urbem et rempublicam sua contagione inficit et sceleribus contaminat. Qui ergo talem convertit, haec omnia operit et tollit, ut non unum, sed millena peccata ac innumeras Dei optimi maximi offensas et iniurias inhibeat et avertat. Annon hoc ingens est bonum ac insignis Dei honor et gloria? Quinto et magis genuine, «operiet» peccata non tantum aliena, sed et sua, uti communiter exponunt Interpretes, Beda, Thomas Anglicus, Dionysius, Titelmannus, Fevardentius et alii (citant aliqui Syrum, quasi verterit «peccatorum suorum»: sed frustra; affixum enim Hebraeum et Syrum av, tam «eius,» quam «suorum» verti potest: Hebraeis enim et Syris idem est pronomen reciprocum quod absolutum); si enim iustus est, ut saepe fit, operiet tam pio opere charitatis culpas veniales et magnam partem poenae restantis e peccatis mortalibus iam remissis; sin adhuc iniustus est et in statu peccati mortalis, hoc eius studium, sollicitudo et ardor convertendi proximum elicit et provocat, ac quasi de congruo emeretur Dei misericordiam, ut gratiam efficacem ei largiatur, qua excitatus et ipse pristina peccata detestetur, vitam mutet, ac iustus sanctusque evadat. Nam, ut ait S. Gregorius, lib. XIX Moral., cap. xii, alias xvi: «Benedictio perituri super eum venit, cum peccatoris interitum praevenit, et cum sanctis exhortationibus a culpae fovea reducit.» Hic ergo eius zelus est quasi pallium, quo velat sua peccata coram oculis Dei, ut in iis gratiam inveniat: zelus enim adeo gratus est Deo, ut eius sit decus, ipseque eo quasi pallio vestiatur et ornetur, iuxta illud Isaiae lix, 17: «Opertus est quasi pallio zeli.» Denique si iustus est, meretur in iustitia conservari et roborari contra peccata futura, ut pericula et occasiones peccatorum sibi instantes vel evadat, vel superet, in quibus alioqui fuisset lapsurus. Hanc enim Dei gratiam et protectionem meretur, qui alios a peccato liberare et protegere satagit: quod valde ponderandum est, ut hoc praemio ad zelum animarum incitemur. Dum enim alienam salutem curamus, nostram curamus, et tantum nostram, quantum alienam. Scriptum est enim: «Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur,» Matth. v, 7. Unde Damascenus, lib. I Parall., cap. xlviii, ex his Iacobi verbis docet modum abolendi peccata propria, esse studium abolendi aliena. Ita hunc locum explicat Zacharias Pontifex, epist. 1 ad Bonifacium: «Elabora,» ait, «sanctissime frater, in eis; quia scriptum cognoscis: Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam eius a morte, et suorum operit multitudinem peccatorum»; idem habet Ioannes VIII Pontifex, epist. 38, et Origenes, hom. 2 in Levit., et Cassianus, Collat. XX, viii. Ratio est, quia anima quam convertis, est quasi hostia pro peccato quam offers Deo, longe ei gratior quam hircus, aries, bos, quae olim quasi hostias pro peccato sibi iussit offerri. Hic enim quasi ex lege talionis, Deo das animam proximi pro anima tua: tantumdem ergo das, quantum debes, anima enim tuae pretium quasi adaequatum est anima aliena: anima enim valet animam, sicut bos valet bovem, aureus aureum. Quocirca sapienter S. Gregorius, lib. VI, epist. 27, Dominicam monasterii Praepositam monet, «ut quantas valet animas in creatoris sui servitium colligat, ut earum mentes per verbum eius gratiam compunctionis accipiant, et tanto celerius ipsa ab omnibus peccatis suis absoluta sit, quanto per eius vitam et linguam etiam aliarum animae peccatorum suorum nexibus eruperint, etc.; ut ergo Dominae suae, id est, aeternae Sapientiae perfecte satisfaciat, quae sola fugit, cum multis redeat. Aversionis enim suae culpa nulli imputabitur, quae revertens lucrum reportat.» Idem, lib. XIX Moral., cap. vi, ait: «Si enim, magnae talionis, Deo das animam proximi pro anima tua: tantumdem ergo das, quantum debes, anima enim tuae pretium quasi adaequatum est anima aliena. Hic enim quasi ex lege mercedis est, a morte eripere carnem quandoque morituram, quanti meriti erit, a morte animam liberare, in coelesti patria sine fine victuram!»
5:1
1. Agite nuno, divites. Opportune post avaritiam et superbiam taxatam eorom, qui student ac^juirendis divitiis, hic totum 86 ad divites objurgandos convertit, divites, inquam, avaros, injustos, superbia tumidos, ac voluptatibus immersos, qmbus et mala superventura denuntiat. Egit quidem adversus eos dudum per aliam occasionem cap. 2., sed hic jam rursus, ac multo acrius, velut ex instituto eos aggreditur, inhumanitatem eorum in pauperes, et imminentem eis divinam ultionem verbis paene tragicis describens. Existimat Beda, sermonem esse ad divites infideles,. pauperum Christianorum oppressores. Verum, si locus cap. 2. ad divites Christianos pertinet, quod illic ostendimus, pari ratione etiam hunc locum de iis accipi, consentaneum est. Neque vero in Epistola, quae proprie scribitur ad fideles, conveniebat admisceri verba, quibus eos, qui foris sunt, Apostolus compellaret. Nam et quaecurri' que lex loquitur, iis, qui in lege sunt, loquitur, Rom. 3. Porro censet Joan. Calvimas, hae Jacobi oratione divites non ad poenitentiam invitari, sed terreri tantum, absque spe veniae. Quaecumque enim, inquit, dicuntur, non nisi ad desperationem spectant. Cui responsum sit, ipsam illorum increpationem, quantumvis duram, esse admonitionem agendae poenitentiae. Nisi forte Calvinus putat, etiam Christum divitibus abstulisse spem veniae, quibus dixit: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram j ac non potius terrere voluisse, ut poenitentiam agendo Vae illud evaderent. Neque enim aliud hic dicit Jacobus, etsi pluribus verbis, quam quod illic Christus. Terret enim uterque et minatur, ut a peccatis revocet. Nec ignorabat Apostolus, homines peccatores, dum adhuc vivunt, non tamquam daemones increpandos esse, sed veniae spem omnibus propouendam;.quum ipsa caritas, quam omnibus debemus, vetet nos de quoquam desperare. Certe Petrus Apostolus Simonem magum, pessimum hominem, qui Spiritus sancti gratiam emere voluit, ut venalem faceret, ita increpavit, ut tamen ad poenitentiajn hortaretur, Act. 8. Et Paulos cocripi vult eos, qui resistunt, si quando Deus di^. illis poenitentiam, 2 Tim. 2. Sic igitur et B. Jacobus spem veniae per poenitentiam obtinendae nequaquam adimit divitibus, in quos tam acriter invehitur; ut sequentia docebunt, Agite, Graece: ays, de cujus significatione paulo ante dictum eat.
Plorate ululantes in miseriis vestria^ quae advenient vobis. Graece: super miseriis vestris superventuris. Has intelligit non temporales, ut quidam interterpretati sunt, sed sempiternas, id e^^ cruciatus gehennae. Et sensus est: Ponite vobis ob oculos aetemam miseriam certissime superventuram, nisi poenitentiam egeritis; et ejus rei cogitatio vos a^ fletum et ululatum provocet, id est, tor gentem animi dolorem in vobi« excctet} ut, eo metu ac terrore concussi, et ad Dei misericordiam confugientes, poenitentiam agatis vitae praeteritae. Inest igitur huic parti exhortatio ad poenitentiam, quemadmodum est et in illis verbis capitis praecedentis: Miseri estote, et lugete, et plorate etc.
5:2
2. Divitiae vestrae putrefactae sunt. Exprobratio est extremae tenacitatis et immisericordiae divitum istorum, ut qui paterentur, opes suas computrescere potius et perire sine aliqua utilitate, quam ut eas erogarent in usum ac necessitatss indigentium. Putrefactionem posuit pro corruptione, speciem pro genere; aut di~ vittas intelligit ea parte, qua putrefactioni sunt obnoxiae, ut sunt congesta ligna, et agrorum, atque arborum fructus. Nam de aliis sequitur:
Et vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Rectius: exesa seu corrosa sunt. In Graeco nomen est compositum: OYjTOppcoTa, id est atineis esa. Sed quia m Bequitur in Graeco verbum yIyovsv, verti commode potest hoc modo: tinearum esca facta sunt. Luxus vestium notatur, qui tantus in quibusdam est divitibus, ut mutatorias, quas sibi multiplicant, a tineis defendere nequeant.
5:3
3. Aurum et argentum vestrum aerugindvit. Id est aerugine vitiatum est. Hoc in divites avaros maxime competit, quos non solum sacrae literae damnant, verum etiam profani scriptores passim insectantur, velut indignos, qui communem hauriant aerem, quod ipsi rerum suarum nihil aliis faciant commune, malintque pecunias stias aerugini erodendas, interdum et furibus auferendas servare, quam bdnis usibus impendere.
Et aerUgo eorum in testimonium vobis erity et manducabit carnes vestras sicut ipnis. Figuratus est sermo, quo aerugo fingitur et testis, et carnifex. Senstts autem est, aliquando futurum, nempe in Dei judicio, ut testimonium adversus eos dicat ipsorum conscientia, vid6licet eis repraesentans aurum suum et arg^nium avare servatum, et aerugine cofruptum; adeo ut, quemadmodum aerugo quondam peccunias eorum exedit, ita tunc eadem ipsa, memoriam obsidens et conscientiam mordens, exesura sit eorum c?lrnes, non levi cruciatu, sed tamquam ignis. Nam his verbis non tam consumptJo, quam poenae magnitudo significatur, quae non solum animos afficiat, verum etiam corpora cruciatum sit, etsi numquam consumenda. Non enim placet eorum commentarius, qui partem hanc interpretantur de curis immodicis, quibus ob studium divitiarum conficiuntUr homines avari; quam ob causam et edaces curae dicuntur. Nam Apostolus, non quid nunc divites patiantur, sed quid ab extremo judicio passuri sint, ostendere vult ac docere; sicut declarant etiam ea, quae sequuntur:
Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus. Variantin hac parte codices. Venerabilis Beda legit, ut nos habemus. At Graeca, quae nunc in manibus sunt, tantum habent: Thesaurizastis in novissimis, sive in extremis diebus. Ad eundem modum aliquot vetusti codices Latini, nec non Augustinus in Speculo. Consentit et Syrus interpres, nisi quod addit: vobis, forte de suo, paraphrasten agens. Porro apud Oecumenium Graecum textus quidem plane convenit cum eo, quod est in nostris; verum expositio satis arguit, eum non amplius legisse, quam quod nunc in Graecis est. Ex quibus fit verisimile, voculas illas: vobis iram, pro glossemate a quopiam huc adjectas fuisse ex Epist. ad Rom. cap. 2., ubi sic legitur: Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. Quae verba saltem pro commentario sint hujus loci, ut sensus sit: Gaudetis et gratulamini vobis de thesauris pecuniarnra, quas avare recondidistis in multos annos. Atqui id faciendo coaccrvastis iram 3t maledictionem in diem novissimum, id est in diem extremi judicii. Quidam, quod in Graeco est, ita exponunt: Cumulatis vobis pecuniarum thesauros in novissimis diebus, id est in extrema senectate jam constituti; videlicet eo plus viatici quaerentes, quo minus restat viae. Rursus alii significatum volunt, divites, quasi semper victuros, numquam satiari; sed semper congerere, quod in multos annos, imo usque in finem saeculi satis esse queat. Ita quoque Cajetanus, qui juxta hunc sensum statuit antithesim inter hanc partem et proxime sequentem; ac si dicat Apostolus: Vos asservastis pecunias vestras in tempus futurum; et interim operarios vestros praesenti mercede fraudastis. Verum quod primo dixi, magis congruere videtur, ut verba sint denuntiantis justum Deijudicium; quemadmodum et ea, quae praecedunt, et quae mox sequuntur. Notandum denique, quod Oecumenius illud extremum partis praecedentis: (OC TZijp, quod Latinus interpres vertit: sicut ignis, ad sequentia referat, diverso casu: Tamquam ignem thesaurizastis in esp^ tremis diebus, faciatque hunc sensum: Divitiae vestrae, quas tamquam ignem pro thesauro recondidistis in extremos dies, id est in adventum Domini, exedent carnes vestras. Eadem distinctio conspicitur etiam hodie in nonnullis codicibus (inter quos Complutensis) Graecis; eadem est et in Syriaco textu, nisi quod in eo supprimatur similitudinis nota. Sic enim habet: fgnem congessistis vobis in dies ultimcs. Quae quidem distinctio non prorsus improbanda est.
5:4
4. Ecce, merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, quae fraudata est a vobis, clamat. Avaritia divitum plerumque comites habet inhumanitaten, injustitiam, violentiam, et his cognata vitia. Hinc merces operariorum iniquissime detenta; quam injuriae speciem ex multis unam hic attingit, tamquam in primis odiosam, et adversus quam expressum in lege praeceptum datum fuerat, ut Lev. 19.: Non morabitur opus mercenarii tui opud te usque mane. Quod ipsum pluribus verbis explicatur Deut. 24., cum subjuncta hac comminatione: Ne clamet contra te ad Dominum, et reputetur tibi in peccatum. Ad quem locum Deuteronomii S. Jacobum alludere, quoniam clamoris meminit, admodum verisimile est. Quae etiam causa, cur peccatum hoc detentae mercedis ac frustrati laboris pauperum inter peccata in coelum clamantia vulgo ac recte numeretur. Dicitur autem merces, quae fraudata est, id est mercedis defraudatio seu detentio, clamare in coelum vel ad Deum, propter insignem ac manifestam hujus peccati malitiam, adeo ut in coehim ascendere, et Deum ad ultionem sui provocarevideatur. Porro speciatim loquitur Apostolus de operariis segetum messoribus, agricolas synecdochice volens significare, quia valde indignum est, eos, qui panem ex suo labore nobis suppeditant, pane sibi debito fraudari. Quamquam sciendum, Graeco vocabulo: a7:£OT£p7j- |JL£VO(;, non solumfsignificari subtractionem sive detentionem fraude factam, sed quomodocumque, etiam sola tenacitate. Quod facit ad majorem hujus criminis accusationem, quando etiam absque fraude facta mercedis detentio, modo injusta, clamat in coelum. Quare simpliciter verti potuit: quae subtracta fseu detenta) est a vobis.
Et clnmor eorum in aures Domini Sahhaoth introivit. Graece: Et clamores eorum, qui messuerunt, in aures Domini Sahhaoth introierunt. Syriace: Et vociferatio messorum in aures Domini Sabhaoth introivit. Prius dixit, mercedem operariorum fraudatam clamare, nunc ipsos operarios. Quomodo etiam in Deuteronomio de operario paupere dictum est: Ne clamet contra te ad Dominum. Sed res eodem recidit. Nam injuria violenta saepe etiam ipsos, quibus infertur, ad clamandum impellit. Unde per metonymiam clamor interdum ejusmodi injuria vocatur, ut Jes. 5.: Exspectavi, ut faceret judicium, etecce iniquitas; et justitiam, et ecce clamor. Sed sive, qui patiuntur injuriam, clament, sive taceant, ultionem Dei proprie non istorum provocat clamor, sed causa clamoris, id est injuria, vis, oppressio, quam patiuntur. Igitur cum dicit, clamorem eorum in aures Domini Sahhaoth introiisse, schemate Scripturis familiari significat, Deum graviter illorum injurias ulturum. Dicit autem Domini Sahhaoth, id est Domini exercituum, ut hoc epitheto significatam Dei potentiam opponat iis, qui potentes sunt in saeculo, nec humana curant tribunalia. Caeterum usurpat vocem Hebraeam Sahhaoth, sive quod Hebraeorum auribus, ad quos scribit, gratum id esset, sive ex imitatione LXX. interpretum, qui fere, ubicumque epitheton hoc Dei in Hebraeo occurreret, eandem vocem invariatam Graecis literis expresserunt. Nomine exercituum quidam accipiunt universam creaturam, quae tota servit et militat Dei voluntati. Sed Scripturae magis consonum est, angelorum copias intelligi, qui peculiari modo militant Deo, mente scilicet ac voluntate obsequentes divinis imperiis, In quibus etiam haec sunt milillae nomina: Principatus, Potestates, Virtutes. Vide, quae diximus ad illud Rom. 19.: Nisi Dominus Sabhaoth reliquisset nobis semen.
5:5
5. Epulati estis super terram. T>W\tum alii ita tenaces sunt, ut opibus congostis uti non audeant, ne pecuniarum acer- VU8 minuatur; de quibus jam dictum est. Alii profundunt eas in luxum ct epulas, adeo non solliciti pauperum juvandorum, ut eos etiam calumniosis artibus perdere nitantur. In hos nunc invehitur B. Jacobus. Epulati estis, Graece: STpucpi^oaTS, deliciaii estis, deliciis indulsistiSj ut vertunt ex Syriaco; in deliciis vixistis, nt transtulit Erasmus. Noster veitit: Epulati estis, quod deliciae divitum potissime consistant in epulis. Addit Apostolus: super terram, quod omnis haec delectatio sit in bonis terrenis et fluxis, ac brevi perituris; cum Christianorum professio sit, quaerere ac sapere, quae sursum sunt, id est coelestia, non ea, quae super terram, Col. 3. Vel super terram, id est in hac vita mortali, quae super terram agitur. Per quod significat, eos immemores esse vitae futurae.
Et in luxuriis enutristis corda vestra. Graece: Et lascivistis. Enutristis corda vestra. TJt illud: et lascivistis, adhaereat parti praecedenti: Deliciati estis super terram et lascivistis; doinde nova eequatur pericope: Enutristis corda vestra etc. DeZiciac pertinent ad epulas, lascivia ad venerem, juxta illud Amos Prophetae increpantis opulentos in Sion cap. 6.: Qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris; tametsiGraecum verbum OTcaTOcXav, hoc loco positum, aliis videatur ejusdem esse significationis cum priore, et per auxesim a B. Jacobo adjectum. Nam onaTaXig Graecis delicati cibi genus est, quod tamen etiam pro voluptate accipitur. Enutrire corda est, sibi indulgere in cibis et potu, non ad mensuram necessitatis, aut regulam rationis, sed quantum cor expetit et concupiscit, id est in corpore pascendo suae concupiscentiae satisfacere. Syrus paraphrastes corda interpretatur corporaf quasi dicat Apostolus: Corpora vestra lautis epulis egregie saginastis.
In die occisionis. Graece: sicut in die mactationis, ocpay^g. Syriace: tamquam ad diem mactationis, vel: sicut in die victimae. Quod bifariam exponitur. Uno modo, ut comparatio sumpta sit ab epulis sacrificalibus, quae lautiores esse solent magisque geniales epulis vulgaribus; utpote ex victimarum immolatarum carnibus exstructae. Quasi dicat Apostolus: Quotidiana agitastis convivia, tamquam omnes dies essent vobis festi, in quibus victimae caedi solent. Sic alibi Scriptura a victimis epularum apparatum significat, ut Jes. 34., Prov. 7. et 17. Quibus adde locum Nehem. 8. Alter sensus est, divites, dum more divitis illius evangelici, Luc. 16., epulantur quotidie splendide, sese paecere ac saginare, tamquam in diem mactationis, id est tamquam in illud tempus, quo mactandi sint; quomodo pecora solent diligenti cura saginari ad victimam. Ut dies mactationis intelligatur dies judicii, quando de carnibus impiorum parabitur epulum omcibus avibus coeli et bestiis terrae, id est daemonibus. Quod epulum post Ezechielem Prophetam cap. 39. describit Joannes Apostolus Apoc. 19., ita concludens: Et omnes aves saturatae sunt carnibus eorum. Quo referri potest etiam ille versiculus Psalm. 48.: Sicut oves in inferno positi sunt, mors depascet eos. Probabilem facit hunc sensum locus Jer. 12., ubi de impiis sic ad Deum loquitur: Congrega eos, quasi gregem ad victimam, et sanctifica eos in die occisionis. LXX.: sig ijiiipav ocpay^g, ad diem mactationis. Nec obstat huic intellectui, quod dicitur: in die, non: m c^icm (quamquam hoc in Latinis quibusdam manuscriptis legitur); constat enim, Apostolos interdum usurpare praepositionem iv pro stg; ut hic paulo ante: Thesaurizastis in novissimis diebus, id est in novissimos dies; et Rom. 2.: Thesaurizas tibi iram in die irae, id est in diem irae. Huic interpretationi afiEiue est, quod Oecumenius dicit, Apofttolum respicere ad expugnationem Judaeorum a Romanis, ad quam, velut mactationem et victimam solemnem, epulis et deliciis irapinguandos sese praeparabant. De qua Judaeorum caede videtur etiam Jeremias prophetice loqui in verbis supra dictis. Plerisque tamen neotericis prior sen- BU8 magis allubescit propter adverbium similitudinis in Graeco textu appositum. Porro non desunt, qui victimam intelligant justum occisum, sive pauperem oppressum, super quo divites oppressores, tamquam voto potiti, laetantur et epulantur. De quo justo sequitur:
5:6
6. Addixistis et occidistis justum, Partem praecedentem: in die occisionis, multi Latini codices initium faciunt hujus versus: In die occisionis addixistis etc. Quam distinctionem etiam expositores non pauci secuti sunt. At minus recte; nam multo commodius adjungitur ea pars superioribus. Quod in multis codicibus legitur: adduxistis, pro: addixistis, mendum est ab imperitis invectum, qui, quid sit addicere quempiam, non intellexerunt. Alioqui constat, legendum (ut in plerisque manuscriptis habetur): addixistis, pro quo Graece est: xaTeStxaoaTe, id est condemnastis; quod et Syriaca voce significatur. Nam addicere pro cofidemnare, non est alienum a consuetudine sermonis Latini; tametsi magis usitate dicitur, addito casu dativo: addicere supplicio j morti. Sed id hoc loco suppletur per verbum adjunctum: occidistis; quasi dicat: Addixistis justum morti, qua et affecistis eum. Quamquam absolute etiam apud Latinos dicuntur addicti, qui Graece xaTaSsStxaofievoi^, id est condemnati. De quo Valla lib. 5. elegant. cap. 28. Ipsum quoque verbum absolute posuit Gregorius in hom. 17. super Evang., cum ait: Ne apud justum judicem no~ sira nos taciturnitas addicat. Imo et Cicero in Pisonem: HujuSj inquit, ipsius domum evertisti, cujus sanguinem addixeras. Potest autem etiam ex Graeco verti: accusastiSy reum egistis, dicam scripsistis; idque sane probabiliter. Non enim hic judices Apostolus compellat, sed divites privatos, qui justum agebant mortis reum in judicio. Sed quemjustum? Beda et Oecumenius Christum Dominum intelligunt, de quo scriptum est: Prope est justus meus, Jes. 51. Et de quo Stephanus ad Judaeos Act. 7.: Quem Prophetarum non sunt persecuti patres vestri? Et occiderunt eos, qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc vos proditores et homicidae fuistis. Addit Beda, totam comminationem praecedentem ab initio hujus capitis, ubi dicitur: Agite nunc, divites, plorate etc, praedictionem quandam ^sse eversionis civitatis Jerosolymae, et horrendae cladis ac internecionis, quam passi sunt Judaei in ultionem mortis Dominicae. Sensus hic etiam recentioribus quibusdam placuit, Titelmanno, Gaignaeo, Stapulensi et aliis; quorum etiam nonnulli diem occisionis interpretantur de die solemni Paschae, quo legales immolandae erant victimae, quo eodem justum, id est Christum condemnare et occidere non sunt veriti. Verum huic sensui multa sunt, qaae videantur obstare. Primum, quod Scriptura mortem Christi non divitibus imputat, sed principibus ac sacerdotibus Judaeorum. Hic autem speciatim adversus divites increpatio dirigitur. Deinde, quia scribitur haec Epistola ad Judaeos fideles duodecim tribuum in dispersione positos, in quos, jam Christi fidem amplexos ac poenitentia (si ex illis parricidis fuerant) ductos, noluisset B. Jacobus hac exprobratione uti. Item, cum a Christi morte jam anni ferme triginta fluxissent, verisimile est, paucos ac vix ullos mortis illius auctores, cum haec scriberentur, superfuisse, in quos stringi posset haec comminatio. Sed et caetera, adversus avaritiam et luxum divitum hactenus a B. Jacobo dicta, parum ad hunc sensum conferunt. Quocirca probabilius est, quod alii sentiunt, in numero singulari emphaticum esse sermonem, quo significetur, nnumquemqno pauperem jnstnm, quamvis solitarius ac desertus videatur, ideoque divitum praedae expositus, e diverso tamen, atque si solus et unicus esset, singulariter a Deo curari. Sic enim et alibi justum divitibus ac potentibus opponit Scriptura, ut Jes. 67.: Justus perit, et non est, qui recogitet in corde suo, et Fsalm. 93.: Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt, £t alibi in Psalmis. Jam quod ait: addixistis et occidisUs, sive addicere sit condemnare, sive aoensare, synecdochice sic accipi potest, ut comprehendat omne genus calumniae, violentiae et oppressionis; quemadmodum et sanguis saepennmero sumitur in Scripturis. Unde, qui innoxios quovis modo persequnntnr, viri sanguinum dicuntur, quibus et dicitur Jes. 1.: Manus vestrae sanguine plenae sunt. Ac notum est illud: Omnis, qui odit fratrem suum, homicida est, 1 Joan. 3. Sicut ergo in superioribus alia divitum vitia taxata sunt, ut avaritia, et luxus, et mercedis operariorum detentio: ita hic notat, quod pessimum est, violentiam scilicet, atque calumniosam justorum pauperum oppressionem, quae interdum etiam usque ad mortis machinationem procedit.
Et non restitit vobis. Restitit, Graece avTtTaoosTai, id est resistit; quod et in Latinis manuscriptis non paucis reperitur, et, Erasmo teste (dissentit enim meus codex), apud Bedam legitur. Quae lectio rursus ad Christum minus aptari potest. Dicitur enim quis injurianti non resistere tunc, quando patitur, non posteaquam passus est. Atqui passio Christi, Jacobo haec scribente, jamdudum praeterierat. Significantur ergo divitum violentiae quotidianae in pauperes, ob inopiam amicomm resistere non valentes. Quo magis certe metuere debent divites ultricem manum ejus, cui dicitur: Tibi derelictus est pauper; orphano tu eris adjutor, Psalm. 9. Porro quod Erasmus vertendum putavit impersonaliter: non opponitur vobis, id praeter usum est verbi Graeci. Deinde nec probo, quod Cajetanus •annntat, verbum resistit, non ad justum, sed ad Deum referri. Nam de Deo potius affirmanter et comminative dicendum erat: resistet vobis; secundum id, quod ante dixit: Clamor eorum in aures Domini Sabbaoth introivit. Necquidquam incommodi, siad^ws^um referatur hoc modo: Occidistis justum non resistentem vobis. Postremo notandum, in Graeco totam sententiam sic legi: Addixistis, occidistis justum; non resistit vobis; nulla scilicet addita conjunctione, quam tamen ad pleniorem sensum recte Latini interprete^, itemque Syrus adscripserunt.
5:7
7. Patientes igitur estote, fratre^, usque ad adventum Domini. Nunc pauperibus afflictis et oppressis consolationem adhibet, exhortans eos, ut patienter ferant injurias usque in illud ten^pn^, quo et ipsi suae patientiae praemium accepturi sint, et divites condignas suis sceleribus poenas daturi. Hoc enim tempus significat per adventum Domini, videlicet Christi, ad judicium. Quamvis enim judicia particularia praecedant, ea nobis interim occulta sunt, nec uno tempore fiunt; eademque non hominum sunt, sed animarum tantum. Idcirco passim judicium universale proponitur in Scripturis, ad quod omnes spectent; nt in quo manifeste simul universum genus hominum judicandum sit. Patientes estote, Graece: /JiaxpoOu^i^oaTe, longanimes estote, perdurate. Significat enim patientiam perseverantem. Sed ad consolationem terminum figit adventum Domini. Nam etsi post hujus vitae terminum mali non habeant amplius, quid faciant bonis, Luc. 12., plena tamen retributio, tam bonis, quam malis servatur in illum diem, quo reddet Dominus unicuique secundum opera sua. Porro quem Oecumenius adventum Domini intelligat, paulo post dicemus.
Ecce, agricola exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens. Exhortationem confirmat exemplo agricola^, qui labores, quos impendit in colenda terra, patienter tolerat spe percipiendi ex ea fructum pretiosum, id est sibi utilem, qaum tempus advenerit; neque moleste fert, quod non fltatim terra fructum reddat. Ita vobis, inquit, longanimiter ferendae sunt injuriae et caetera hujus vitae mala, ut fructum laboris ac patientiae vestrae super omnia pretiosum, id est, aeternae vitae coronam, a Deo promissam, quum ad judicium venerit, accipiatis. Sciendum, pro eo, quod nos habemus: Patienter ferens, ita legi in Graeco: |iaxpo^u|iu)v kn auToT, id est, longanimiter ferens super eo, nempe fructu pretioso terrae. Ijem verbum cum superiore, quod et statim infra repetitur. Erasmus vertit: patienter exsptctans illum; at Graeca non hoc significant, sed id, quod dixi; ut sensus sit, agricolam in laboribus patientem esse ac durare propter fructum, quem sperat. Hunc enim sensum etiam Syrus interpres expressit.
Donec accipiat temporaneum et serotinum. Fructum subintelligit Liranus. Quoniam, inquit, terra promissionis, de qua loquitur Apostolus, duplicem fructum reddit quotannis, temporaneum, id est primitivum in Aprili, et serotinum in Septembri, Sed hoc rejicit Paulus Burgensiri, quoniam nec Scriptura in illius terrae commendatione usquam hujus rei meminit, nec a peregrinis inde revertentibus quidquam tale narratur. Itaque mavult ille, temporaneum dici de fructibus, qui prius maturescunt, eadem tamen anni parte, et serotinum de iis, qui posterius. Id ipsum sentit auctor glossae interlinealis, dum temporaneum exponit fructuum primitias. Atqui verus intellectus tum ex Graeco textu, tum ex aliis Scripturis petendus est. In Graeco sic legitur: Donec accipiat pluviam temporaneam f sive tempestivam (ut alii vertunt), et serotinam. Nec secus in Syriaco. Scriptura vero frequenter utriusque pluviae meminit, ut Deut. 11.: Dabit Dominus pluviam terrae vestrae, temporaneam et serotinam; Jerem. 5.: Metuamus Dominum Deum nostrum, qui dat nobis pluviam temporaneam et serotinam in tempore suo. Item Hosee 6. et Joelis 2. mentio fit imbris temporanei et serotini. Alibi solus imber serotinus nominatur, tamquam optatissimus atque utilissimus, ut Jerem. 3., Amos 7., Zach. 10. Unde et ab eo comparatio sumitur rei gratissimae, Job 29. et Prov. 16. Est autem pluvia temporanea seu primi temporis, quae terram rigat, jacta semente. Serotina, qua seges ante maturitatem et messem grandescit, ac spicae turgescunt. Male quidam pluviam temporaneam et serotinam interpretati sunt matutinam et vespertinam; haec enim temporum in pluviis distributio nihil aut parum ad vota agricolarum; forte eos fefellit dictio: matutinum, quae legitur apud Joelem. Sed interpres ibi matutinum pro temporaneo posuit. Est enim in Hebraeo idem vocabulum, quod alibi.
5:8
8. Patientes estote et vos. Quemadmodum, inquit, agricolae patientia commendatur, nonineo solum, quod exspectat fructum, verum etiam, quod pluvias opportunas ad fructum consequendum: ita vos oportet inter afflictiones hujus vitae cum patientia a Deo exspectare non solum fructum vitae aeternae, sed et spirituales pro tempore consolationes, quibus, velut pluviis e coelo datis irrigati, et mala praesentia levius feratis, et ad fructum aeternitatis assequendum fiatis aptiores. Et co?ifirmate corda vestra. Scilicet adversus tentationem impatientiae et desperationis. Nihil enim aeque, ac certa spes praemii, roborat animum in adversis.
Quoniam adventus Domini appropinquavit. Vitiose legitur in multis: appropinquabit. Graeceenimest: eyytxe, praeteriti temporis verbum; tametsi de eo dicitur, non qui jam accessit, jamque pervenit; sed qui coepit accedere et propinquare. Sic Matth. 3. et 4.: Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum coelorum, id est appropinquat, in propinquo est, ut alii vertunt. Unde et hoc loco non male Erasmus et Hentenius: appropinquat. Oecumenius in superiore expositione persistens, quam dedit ad illud: in die occisionis, adventum Do' mini valt intelligi, quando per Romanos deleta est Jerosolyma, et populus in captivitatem ductus. Nam tempus illiid multum appropinquabat, quando Jacobus haec scribebat. Sed facile refellitur hic comm-entarius. Non enim in illo adventu receperunt fideles fructum laboris et patientiae suae sub parabola agricolae promissum; sed eum adhuc exspectant accipiendum in illo Domini adventu, quem Apostolicae Scripturae nobis passim annuntiant. Hunc igitur adventum Christi Domini hic et superius significari, recte censent omnes alii interpretes. Dicitur autem adventus ille appropinquasse, sive appropinquare, quia dies ejus paulatim fit propior; et quum venerit, intelligetur, quam revera propinquus fuerit, et non tardaverit; quamque breve fuerit omne tempus, quod eum praecessit; quum praesertim apud Dominum mille anni sint, sicut dies unus, 2 Petr. 3. Hinc et Paulus Phil. 4.: Dominus prope est. Sumitur ergo praesens ad patientiam exhortatio a brevitate temporis, quo ferenda sunt mala, et a propinquitate retributionis.
5:9
9. Nolite ingemiscere, fratres, in al'terutrum, ut non judicemini. Graece: Ne ingemiscite adversus alterutrum, id est, alius adversus alium, fratres, ut non condemneminL Nam Cajetanum, qui ex Graeco reddendum putat: juxta alterutrum, falli, perspicuum est. Gemitum intelligit Apostolus accusatorium, cura qilis animo ac gemitu (quod libera voce non audet) proximum, quem sibi molestum sentit, accusat et condemnat. Qua in re dupliciter peccatur, per impatientiam et per usurpatum de proximo judicium. Itaque praeceptum hoc simile est illi praecepto Dominico: Nolite condemnare, et non condemnahimim, Luc. 6. Docet ergo, non solum exhibendam esse patientiam in ferendis manifestis improborum injuriis, de quibus hactenus; verum etiam in tolerandis ac dissimulandis minntioribus offensis, quales esse solent fratrum ac domesticorum inter se. Sunt enim, qui in aperta persecutione CrUll. Esiil Comm. Tom. IIL fortes, dum sibi placent, infirmitates eorum, quibuscum versantur, impatientius ferant; contra quos Apostolus Paulus Rom. 15.: Debemus, ait, nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Sunt alii, natura suspiciosi et ad proximorum facta judicanda prompti, maxime quibus aliquo pacto laesos se existimant. Iltrique hic admonentur, ut offensas fratrum aequo ac placido animo ferant, nec eos apud se, suove judicio condemnent; ne simile judicium et ipsi apud Deum experiantur, fiatque eis, quod talibus minatur Dominus: In quo judicio judicaveritis, judicabimini, Matth. 7. Intelligitur autem judicium sive condemnatio vel ad poenam aeternam, vel ad temporalom, pro rationo peccati ejus, qui adversus fratrem ingemiscit, eumque judicat. Saepe enim in his tantum venialiter peccatur.
Ecce judex ante januam assistit. Id est, in proximo est. Judicem intelligit Christum, de quo jam dixit: quoniam adventus Domini appropinquavit. Sunt enim eadem haec duo, adventum Domini appropinquare, et judicem astare pro foribus. Porro duas ob causas intolligi potest hanc partem a Jacobo additam: vel ut significet, fratrem non esse a nobis judicandum, quod judicem habeat Deum, brevi venturum, cujus judicio sit relinquendus, de quo superiori capite, cum similiter de fratre non judicando praeciperet, adjecit: Vnus est legislator et judex; vel (quod probabilius) ut ipsi, qui adversus fratres ingemiscunt, Christum judicem metuant jamjam adfuturum; ne 3cilicet ab eo condemnentur. Hoc enim praecessit: Utnon judicemini. Significat Apostolus, adventura Domini non solum his, qui nos opprimunt, formidabilem esse debere; verum et nobis, qui patimur injurias, si vel impatientia, vel temerario in illos judicio peccemus.
5:10
10. Exemplum arcipite, fratres, exitus malif laboris 'it patientiae, Prophetas, qui locuti sunt in nomine Dnmini. Exhortatio est ab exemplis sanctorum, quam ut eflicacissiraam ultimo loco servavit. Ut enim optabile est, cum sanctis remunerari:^ ita durum esse non debet, similia cum illis pati. Utitur hujusmodi exhortatione etiam Christus, Matth. 5. dicens: Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis. Sic enim persecuti sunt Prophetas, qui fuerunt ante vos. Hic notanda varietas Latinorum codicum. Nam in muHis quidem leguntur haec tria: Exitus mali, laboris et patientiae. Et apud Bedam, addito quarto: Exitus mali, et longanimitatis, et laboriSf et patientiae. Ubi etiam, ne textum ejus forte quid amplius habere suspiceris ab eo, quod ipse legit, eadem omnia ordine exponit. At vero multi codices duo tantum legunt; ncnnulli quidem: exitus mali et longanimitatis; complures autem: laboris et patientiae; quod in bibliis est castigationis Lovaniensis, et in prima correctione Sixtina, item in missali Leodiensi, feria 4. hebdom. 1. Adventus. Nec plus est in Graeco et Syriaco. Nam Graeca sic habent: Exemplum accipite laboris, frafres mei, et longanimitatis, Prophetas etc. Itaque verisimile est, cum Graecas voces: T^c xaxo7:a^£ta<; xat x^g /Jiaxpo^u- IxioLC^, alii aliter in Latinum vertissent, intempestiva scribarum diligentia factum, nt diversas interpretationes in iisdem codicibus haberemus conjunctas; quamquam xaxoTca^sia non exitum malum significat, Bcd malorum perpessionem, id est afflictionem, laborem. Estque hic sensus: Sint vobis pro exemplo sancti Prophetae, qui graves afflictiones patienter usque ad finem pertulerunt. Addit autem: Qui locuti sunt in nomine Domini, id est, qui jussu et mandato Del verba habuerunt ad populum, seu futura praenuntiantes, seu revccautes eos a peccatis -ad Deum ac verum ejus cultum. Hoc, inquam, addit B. Jacobus, ut causam indicet, ob quam passi fuerint persecutiones, scilicet propter justitiam; quomodo passos legimus Eliam, Amos, Jesaiam, Jererciam, et allos. Quem enim Prophetarum non sunt persecuti patres vestri? alt B. Stephanus ad Judaeos Act. 7.
5:11
11. Ecce beatificamus eos, qui sustinuerunt. Graece xoug uTioiisvovTag, id est, qui sustinent. Confirmal, quae dixit, a communi sermone fidelium. Solemus enim beatos praedicare eos, qui pro justitia Bustinent afflictiones; idque facimus edocti a Christo dicente: Beati, qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Et quare beati? Quoniam, Inquit, ipsorum est regnum coelorum, Matth. 5.
Sufferentiam Job audistis. Sufferentiam, Graece: UTro/iovTjv, id est sustinentiam, patientiam. In exemplum adduxit Prophetas, qui populo Israel locuti fuerant; nunc exemplum adfert hominis extra populum Ilhim geniti quidem et conversati, sed apud eos patientiae nomine plurimum celebrati, cujus etlam historiam in canone suarum Scripturarum haberent. Nam quod quidam, nescio, quid secutus, pro Job sabstituit Jacob, nimia temeritas est. Sensus: Habetis in sacris llteris Insigne exemplum patientiae sancti Job, ad quod moneo, nt respiclatis. Hinc duo discimus, adversus sectarlos quosdam notanda. Primum, ea, quae de sancto Job scribuntur, historiam esse rei gestae, non argumentum confictum exhortationis aut doctrinae causa, vftluti fit in comoediis ac tragoedlls; ut Anabaptistae volunt et veteres quidam Hebraei. Nam ficta exempla serio non monent. Nec, si ficta narratio esset, conjungeret hunc virum Dominus, Ezech. 14., cum aliis duobus, quorum justltlam sibi vehementer acceptam fuisse declarat his verbis: Si fuerint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel et Job, ipsi justitia sua liberabunt animus suas. Alterum, non esse audiendum blasphemum Calvinum, calumniantem bealum Job, quum dicit, eum, caeco impetu abreptum, multa impatlentlae signa edidisse. Nam si ita est, quomodo Jacobus Apostolus remittit fideles ad exemplum patientiae eju3, tamquam iHustre et singulare? Non quidem negamus, sanctum virum, in tanta afflictione positum, et amleorum disputatione exagitatum, passum fuisse aliquid humanum, nt prae carnis infirmitate diceret aliqua non dicenda; de quibus a Domino reprehensus cap. 40., ipse etiam se reprehendit ac poenitentiam agit, cap. 42. Sed oa verbis atrocibus exaggerare, quod Calvinus facit, ab Apostolico spiritu valde alienum est.
Et finem Domini vidistis. Haec pars duas aut tres recipit expositiones. Prima est de sancto Job: Vidistis oculis mentis vestrae, spectastis velut in tabula animis vestris objecta, quemadmodum Deus illius viri patientiam remuneraverit, omnibus, quae amiserat, in duplum ei restitutis, in typo retributionis coelestis. Secunda de Christo, in quo propositum nobis est absolutissimum exemplar et forma patientiae. Vidistis exitumj id est, passionem et mortem Christi Domini, quanta patientia eam sustinuerit. Quasi dicat: Dixi, quod audistis olim gestum; addo, quod vidistis recenler exhibitum, scilicet exemplum Salvatoris. Nam ex fidelibus adhuc supererant, qui spectatores fuerant afflictionum Christi. Vocat aulem finem passionem ejus, quomodo Lucas excessum sive exitum, Graece: lloSov. Dicebant (inquit cap. 9. de Mose et Elia) excessum ejuSj quem completurus erat in Jerusalem. Tertia expositio nihilo minus de Christo. Vidistis finem Domini, hoc est, gloriosam ejus resurrectionem, quam sua morte patienter et obedienter tolerata promeruit. Vidistis, quam beato fine omnis ejus passio terminata fuerit et conclusa. Videmus Jesum, ait Paulus ad Hebr. 2., propter passionem mortis gloria et honore coronatum. Secundam expositionem tradit et cum tertia conjungit Beda in comm., et ante eum Augustinus lib. 1. de symbolo ad catech. cap. 3. Sed primam fere amplectuntar recentiores, Cajetanus, Gaigoaeus et alii, pro argumento sumentes hoc, quod sequitur:
Quoniam misericors Dominus est et miserator. Misericors, Graece: 110X60- TiXayx^oC, quod sonat, multum viscerosum, id est valde misericordtm, ut alii verterunt. Nam in sacris literis vohemens ac piuB affectus viscerum nomine significari solet. Sed et altera vox: otXTip^cov, miserator, eum significat, qui prcpensus est ad commiserendum. Porro juxta primam expositionem partis praecedentis, hic est sensus et connexio: Sicut Dominus misertus est justi Job, tribuens ei felicem exitum suarum afflictionum, ita et vestri miserebitur, tandem a praesentibus malis vos liberaturus et praemia patientiae redditurus; quippe vehementer misericors est. Quasi dicat: Id superabundans ejus misericordia promittit. Quod si magis placent datae expositiones de Christo (quae sane probabiles sunt), poterit quidem haec pars etiam ad illum accommodari, quia misertua est ei Deus, mortem ab 00 auferens per gloriam resurrectionis; verum commodius accipieiur pro nova confirmatione superioins exhortationis, ac si dicat: Merito vos exhortor ad patientiam exemplis sanctorum. Non enim debetis diffidere. Nam sicut illis adfuit misericordia Dei liberantis ac remunerantis, ita et vobis aderit.
5:12
12. A?ite omnia, fratres mei, nolite jurare. Quoniam superius cap. 2. et 4. multa disseruit adversus vitia linguae, nunc, supplemeuti causa, pro coronide doctrinam adjicit eodem pertinentem, de vitando juramento, ad quod multorum linguae sunt, et omnibus saeculis fuerunt nimium propensae. Dicit autem: Ante omnia, vel quia peccatum hoe irreverentiae est in Deum, qui est super omnia; nam et in lege prohibetur cum adjuncta gravi comminatione: Non usurpabis nomen Domini Dei tui frustra, quia non erit impunitus, qui super re vana nomen ejus assumpserit, Detit. 5. Vel, secundum Augustinum serm. 28. de verbis Apostoli, quia propter consuetudinem contrariam magna vigilantia opus est ad hoc praeceptum servaiidura, ac si dicat Apostolus: Plus ad hoc iuteuti estote, quam ad alia. Major enim consuetudo superanda mnjorem intentionem flagitat. Porro non dubium, quin hoc Apostoli praeceptum sit idem cum praecepto Salvatoris, Matth. 5.: Dico vobis: Non jurare omnino, et quae sequuntur; ac 30 ^ proinde eodem modo exponendum. Nam et verba totius praecepti paene eadem sunt; nec credendum est, discipulum alio seosu ea referre, quam quo Magistrum doccntcm audierat. Cum autem ex Scripturis constet, sanctos, t.amnovi, quam veteris testamenti, jusjurandum dictis suis interdum adkibuisse, ut Abraham, Isaac, Exod. 2., Eliam 3 Reg. 17. et Paulum in suis Epistolis; nec quisquam orthodoxus eos propterea culpandos putet: quaerendum, quo sensu Christus et discipulus ejus Jacobus vetent, ne omnino juremus; simul ut respondeatur novis et antiquis haereticis, qui propter haec duo Scripturae loca negarunt, fas esse cr.iquam Christiano aliquando jurare. Fuit ecim is error quondam Pelagii, deinde Joannis Wicleffi, et hodie Anabaptistarum. Quidam igitur respondent, jurare positum utrobique pro pejerare, nec aliud prohiberi, quam ne quis fallat jurando, ne quidem si juret per creaturas; et ob hoc additum esse: neque per coelum, neque per terram eic, eo quod Pharisaei docebant, juramenta, quae per creaturas fierent, non habere vim obligandi. Sed dc Pharisaeorum doctrina dicemus infra. Refellitur autem haec interpretatio. Nam Christus, hoc praeceptum tradens, aperte distinguit inter jurare et pejerare. Audistis, inquit, quia dictum est antiquis: Non perjurabis. Ego autem dico vobis: Non jurare onmino. Sunt alii, qui dicant, Christum illis verbis non praeceptum dare, sed consilium. Verum nec hi satisfaciunt ulli» modo. Primum quia hic apud Jacobum nulla species est consilii. Graviter enim prohibet, ut in superioribus alia multa linguae et morum vitia. Deinde quis dixerit, Paulum, qui toties hortatur fideles ad sui iraithtiouem, ut 1 Cor. 4. et 11. et Phil. 3., hoc Domini consilium neglexisse, imo negligendi in Epistolis suis exeraphim reliquisse? Addo, quandoque necessitatem occurrere etiam viris perfectis, quae cogat eos jurare. Jam nec iUud convenit, quod alii respondent, Hieronymo auctore, solam prohiberi jurationem per creaturas, eo quod sequatur: Neque ptr coelum etc. Non convenit, inquam, quia, sicut per Deum, ita et per Dei creaturas licite juratur, quatenus in illis veritas et gloria Dei opiticis refulget. Sic enim creaturas se considerare, etiam Christus apud Matthaeum declarat, dicens: Neque per coelum, quia thronus Dei est, etc. Restat igitur, ut cum Augustino et aliis doctissimis interpretibus dicamus, hoc Domini praecepto simpiieiter et absolute, quemadmodum sonat, ]>rohiberi, ne juremus, quantum scilicet in nobis est, et quoad ejus a nobis fieri potest. Ita nimirum, ut a juratione semper et omnino abstineamus, nisi ad eam justa aliqua necessitas compellat; quum videlicet alioqui proximus adduci non potest, ut id credat, quod expedit et recta ratio exposcit, ut ei pcrsnasum sit. Ita docet Augustir.us, locum Matthaei exponens lib. 1. de serm. Domini in monte, cap. 17., ct in serm. 28. do verbis Apostoli. Item lib. de mendacio, cap. 15., ubi sic ait: InteUigendum est illud, quod positum est, omnino ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aligua delectatione appetas jusjurandum. Haec ille. Quae res ut amplius explicetur, observandum est, Scripturam sacram non ponere juramectum in bonis. Alioqui enim hortaretur nos ad jurandum, quod nusquam facit. Non eniro, sicut dicit: Orate, vigilate, date, dimittite, itadicitusquam: Jurate. Nam quod dicitur Deut. G.: Per nomen illius jurabis, huncsensumhabet: Quum jurandum erit, non nisi per nomen illius jurabis; ad exclusionem scilicet alienorum Deorum. Sed nec ponit in mediis et adiaphoris, quia de juratione non loquitur, sicut de ambulatione, aut cursu, aut sessione. Ponit ergo juramentum in mali's, id est, fugiendis; non tamen per se fugiendis, utsuntraendacia, furta, adulteria; sed ita fs^giendis, ut admitti non debeant, nisi boni necessarii et secundum se ezpetendi compensatione. Quo in genere malorum est, hominem occidere, mutilare, percutere. Cur autem hujusmodi malum sit jurare, ea ratio est, quia, qui jurat, Deum assumit in testem; quod qui facit absqus necessitate, per irreverentiam peccat divini nominis, sive juramento utatur assertorio, sive promisForio. Peccat autem eo magis, si subsit etiam periculum perjurii. Nam hoc modo Deum faceret falsum testem. Exponit autem sese periculo perjurii, qui assuescit temere ac leviter jurare. Quamquam et sine eo peccatum est mngnae irreverentiae; velat si quis aut regem, aut quemlibet virum honoratum testem rogaret pro re levicula aut non necessaria. Sed hic tanto gravius peccatur, quanto graviora sunt peccata, quae in Deum committuntur, quam quao in homines. Hinc est, quod Patres, praesertim Graeci, maxime Chrysostomus in homiliis ad populum, dum invehuntur in pessimam facile jurantium consuetudinem, ita loquuntur interdum de hac Christi prohibitione, quasi nullam admittant exceptionem; quum tamen non aliud sentiant revera, quam quod jam diximus, ac potissimum urgeant, in quotidiano et familiari sermone numquam prorsus utendum esse juramento. Unde et habet bonorum fidelium consuetudo, ut juraturi caput aperiant, divinae reverentiae causa. Sed et canones Ecclesiae certas personas a jurejurando vel prohibent, vel eximunt, et, ut a jejunis praestetur, saltem ex honestate requirunt. Porro sensum Dominici praecepti jam datum confirmat lex ipsa, cujus veram intelligentiam adversus Scribarum et Pharisaeorum corruptelas aperire voluit Dominus. Non eniro, ut illi interpretabantur, solum perjurium lex prohibebat, sed ne nomen Domini assumeretur in vanum. Assumitur autem in vanum, quoties in testimonium extra necessitatem adhibetur, etiamsi verum sit, quod juratur. Quamquam ipsa quoque lex naturalis nos docet, ne sine justa causa Deum testem adhibeamus; ac ne tunc quidem sine magna reverentia.
Neque per coelum, neque per terram, neque aliud quodcumque juramentum. JuJaicus error erat, cx traditione Scribarum et Pharisaeorum profectus, in ea jaratione, quae per creaturas tieret, usque adeo culpam non agnoscere, ut eum, qui sicjurasset, ad praestandum promissum crederent non teneri, etiamsi per templum aut altare jurasset. Tantum excipiebant quasdam creaturas suae avaritiae accommodas, per quas jurantem teneri dicerent. Id totum patet cx verbis Christi, sic illos increpantis Matth. 23.: Vae vobiSj duces caeci, qui dicitis: Qui' cumque juraverit per templum, nihil est; qui autem juraverit in auro templi, debet. "Kt: Quicumque juraverit in al^ tari, nihil est; qui autem juraverit in dono, quod est super illud, debet. Apparet autem, hujus erroris reliquias apud Judaeos fideles illo adhuc tempore haesisse; quos proinde docet Apostolus, generale esse Christi praeceptum: Non jurare omnino, id est, non solum non pejerare, sed nec omnino jurare, idque non solum expresso Dei nomine, sed ne per ullam quidem creaturam. Cujus rationem Christus ipse adjunxit, Matth. 5.: Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus; neque per Jc" rosolymam, quia civitas est magni regis. Quasi dicat: Quicumque per haec jurat, per Deum jurat, cujus majestas ct veritas in his creaturis agnoscitur. Etsi vero non omniumcreaturarumparsit praestantia, nulla tamen est, cui non veritatis ac gloriae suae notas Dens impresserit; ut per illas jurans, per Deum jurasse censeatur. Partem illam: Neque aliud quodcumque juramentum, aut generaliter accipere possumus de quocumque genere juramenti; aut restricte, hoc modo: Neque per quamcumque aliam creaturam.
Sit autem sermo vester: Est, est; Non, non. Vocabulum: sermo, videtur ex Matthaeo additum. Nam Graeca sic habent: Sit autem vestrum: Est, est, sive, ut alii vertunt: vestrum: Etiam, etiam. Est enim in Graeco: vat, adverbium affirmandi, quod et noster interpres alibi reddit per: etiam, ut Act. 5. et 22. Ordo verborum: Vestrum Est sit Est, et vestrum Non sit Non. Sensus autem: Sermo vester, quo quid affirmatis, sit simplex et nnda affirmatio; et sermo, quo quid negatis, sit simplex et nuda negatio. Dicit hoc ad exclusionem juramenti. Nam affirmatio vel negatio jurata non simplex affirmatio vel negatio est. Alioqui non vetat, quo minus addita ratione quis probabile faciat id, quod affirmat ant negat. Eandem sententiam habent Christi verba apud Matthaeum, licet in Graeco nonnihil diversa. Nam Apostolum his verbis idem velle, quod Christum, non potest dubitari. Quamquam alii sensum utriusque loci hunc esse malunt: Constanter et vera affirmate, et falsa negate; vanitatem et inconstantiam in dictis et promissis fugite. Ita nimirum fiet, ut absque juramentis fidem mereamini. Confirmant hunc eensnm ex Epistola Pauli 2 Cor. 1., ubi per Est et Non dictorum inconstantia denotatur. Ex quo apparet, per Est, Est, et per Non, Non, significari dictorum constantiam. Quod non improbo. Vernntam.en de sensu Paulino consulatur illius loci commentarius. TJt non sub judicio decidatis. Graeca sic habent: Ut non in simulationem incidatis, hoc est: Neefficiamini hvpocritae, simulatores. Nam hypocritarum est, non simpliciter loqui, dum aliud sunt, aliud videri volunt. Sed parum congruit hic sensus. Non enim hypocrisis ex inconstantia sermonis oriri srlet, sed contra haec ex illa. Proinde Oecumenius adfert et alir.m senFum. Dicit enim, Apostolum UTCoxpiaiv dixisse xaT'ixpiaiv, id est condemnatinnem: Ut nun in condemnationem incidatis. Quod convenit cum nostra lectione. Nam judicium intelligi tur condemnationis. Sed ubi GTTOxpiatc xaTaxptatv significet, non reperio. Quocirca probabilis admodum conjectura est, in Graeco non UTcoxptaiv, sed diviso vocabulo UTCO xptotv legendum esse (quomodo certe legit noster interpres, dum vertit: sub judicio, forte, sub judicium); abjiciendam vero praepositionem etc, ut supervacaneam, ac verisimiliter suppletam ab iis, qui legebant: UTCOXpiotv. Argumento est textus Syriacus: Ut non condemnemini sub judicium. Denique hanc, quam dixi lectionem, annotatam habent in margine Biblia regia, et Robertus notat, vetus exemplar Graecum, quod eam habuerit, sibi conspectum. Sit igitur germana scriptura Graeca: Ut non sub judicium cadatis, id est: Ne condemnemini, ne subeatis judicium condemnationis, ne judex in vos animadvertat, vosque puniat; si videlicet legem de non jurando minus servaveritis. Videtur respicere ad legis comminationem, praocepto annexam: Quia non erit impunitus etc, Deut. 5. Et hinc liquet, non esse consilii tantum, sed praecepti: Non jurare omnino.
5:13
13. Tristatur aliquis vestrum? oret. Graece: Affligitur aliquis inter vos? oret. Est enim verbum xaxoTca^sT, cujus verbale nomen ante vertit: laborem, id est afflictionem.
Aequo animo est? psallat. Graece: euOujisT Tig, bono animo est aliquis? Significatur animus hilariter affectus, ut est iis, quibus res prospere succedunt; quamquam bene vertit interpres: Aequo animo est? Supra compescuit Apostolus afflictorum ac dolentium fratrum mutuas querelas, prohibens, ne ingemiscerent adversum se mutuo; nunc quid iidem agere debeant, quid item prosperitate gaudentes, breviter admonet. Et quidem afflictos tristesque ad orandum hortatur; prospere agentes et hilares ad psallendum. Illis enim, ut consolatione ac malorum levamine egentibus, oratio convenit; his, ut Dei benignitate fruentibus, laus et gratiarum actio, quae Psalmorum cantu reddi solet. Notandum, quosdam Latinos codices ita legere: Oret aequo animo et psallat. Quam lectionem etiam Beda habet et interpretatur. Sed vitiosam esse, constat, refragantibus optimis quibusque exemplaribus, et tam Graeco textu, quam Syriaco.
5:14
14. Infirmatur quis in vobis? Descendit ad speciem afflictionis, quae est adversa corporis valetudo, docetque, quid in ea Christiano homini sit agendum. Quae doctrina nequaquam praotermittenda fuit, eo quod spiiituali remedio maxime opus habeant infirmi, potissimum ii, qui ad finora hujus vitae appropinquant, Deo judici (quem ante januam adstare dixit) jam jamque sistendi. Nam (ut loquuntur Tridentini Concilii Patres sess. 14. in doctrina de Sacramento extremae unctionis) etsi adversarius noster occasiones per omnem vitam querat et captet, ut devorare animas nostras quoquo modo possit: nullum tamen tempus est, quo vehementius ille omnes suae versutiae nervos intendat ad perdendos nos penitus, et a fiducia etiam, si pos~ sit, divinae misericordiae deturbandos, quam cum impendere nobis exitum vitae prospicit. Igitur ex hoc Apostoli Jacobi loco ejusdem Concilii Patres, et cum iis omnes orthodoxi, rectissime statuunt et probant, eam unctionem, quae, perpetuo more Catholicae Ecclesiae, infirmis adhibetur, ab Apostolica traditione manasse; adeoque vere et proprie Sacramentum esse novae legis. Tradit enim hic Apo- Btolus omnia ad hujusmodi Sacramentum necessaria: materiam, formam, proprium ministrum et efiPectum gratiae, ac primo loco eum, qui suscipere debeat. Quae res adversus contradictores haereticos (qui ut Sacramentum hoc Catholicis eriperent, partim ademerunt huic Epistolae epiritum Apostolicum, ut ostendimus in prolegomenis, partim novas et contortas in hanc Scripturam expositiones ingesserunt) erit nobis in progressu commentarii demonstranda per singula. Primum ergo, quum dicit: Infirmatur quis in vobis? eum designat, cui sit administrandum hoc Sacramentum; videlicet infirmum, id est corporali morbo detentum, eumque praesertim, qal tam periculose decumbit, ut in oxitu vitae constitutus videatur. Nam vox Graeca aoO^sveT de graviore morbo intelligitur. Confer, quae dicta sunt ad illud 1 Cor. 11.: Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles. Unde et Sacramentum hoc exeuntium nuncupatur. Ita Patres Tridentini cap. 3. ejusdem doctrinae. Qua de re etiam sic legitur in decreto Florentino: Hoc Sacramentum nisi infirmo, de cu~ jus morte timetur, dari non debet. Denique hujusmodi statum morbi insinuat vox Graeca xa|JivovTa, qua paulo post Apostolus utitur.
Inducat presbyteros Ecclesiae. Inducat, Graece: %poc,Y.aX^QdQb{Xi, advocet, accersat. Ecclesiae presbyteros varie interpretantur sectarii. Nam alii simpliciter aetate seniores in quavis comraunitata fidelium intcUigunt; alii primores in populo. Et sunt, qui medicos illis annuraerent, ut Benedictus Aretius. Porro Calvinus eo vocabulo generaliter comprehendi vult omnes, qui regendae Ecclesiae praesunt, sive pastores sint, sive delecti ex plebe quasi censores ad tuendam disciplinam. At vero Tridentini Patres et omnes Catholici presbyteros Ecclesiae non alios intelligunt, quam sacerdotes ab Episcopo rite ordinatos; sive iidem sint Episcopi, sive non. Nam quod ad aetatis attinet significationem, vix usquam in Scriptura novi Testamenti TipsoPuTspog, presbyter, senior, aetatis nomen est; passim vero aut populi magistratus eo vocabulo designatur, ut in Evangeliis, et interdum in Actis Apost.; aut ii significantur presbyterorum nomine, qui ad Episcopalem aut sacerdotalem functionem ordinatione sacra promoti sunt. Hoc autem modo accipitur, ubicumque de Ecclesiae ministeriis agitur, ut in Act. Apost. et Epist. Paulinis, ac nominatim etiam in his Epistolis, quae Catholicae vocantur, ut in 1 Petri Epist. cap. 5. et in Epistola Joannis 2. et 3. Similer autem et hoc loco; primum quia non simpliciter presbyteri dicuntur, sed presbyteri Ecclesiae; tum, quia jubentur orare super infirmum; deinde, quia per eos uactio facienda praescribitur in nomine Domini; denique quia per eorum ministeriam remiysio peccatorum obtinenda promittitur. Ac sane quin Imjus generis presbyteros B. Jacobus significare voluerit, apud totam antiquitatem nulla fuit umquam dubitatio. Hinc igitur Iiabemus ministrum hujus Sacramenti presbyterum Ecclesiae ritu consecratum. Sed quaeres, cur dicat presbyteros plurali numero, cum de uno loquatur infirmo. Non enim consuetudinis est, ut a pluribus uni Sacraraentuai hoc administretur, sed ab uno; quemadmodum et caetera Ecclesiae Sacrr*menta. Respondent quidam, Apostolum loqui secundum consuetudinem Ecclesiae primitivae, quando tanto studio curabatur tideliura salus, ut plures presbyteri, et interdum etiam Episcopus presbyteris comitatus, ad infirmum accurrerent. Quorum etsi unus tantum unctionem adhiberet, omnes tamen ungere quodammodo dicebantur, quatenus, uno ungente, caeteri assistebant ac preces jungebant. Aliter, ac fortasse melius, respondotur, enallagen esse numeri: Accersat presbyteros, id est aliquem ex presbyteris, quomodo dicuntur latrones, qui cura Christo crucifixi erant, ei conviciati fuisse, Marc. 15, cura alter latronum id feceiit. Ita loquitur etiam S. Augustinus serm. 33. de diversis, quum ait, mulierem quandam, quae vitam infanti suo mortuo precibus a B. Stephano impetraverat, tulisse oum ad presbyteros baptizandum, id e-t ad aliquem presbyterorum. Nam lib, 1. miraculorum S. Stephani, cap. uliirao, apud eundcra Augustinum tom. 10., ubi res eadem narratur, fantum fit mentio preshyleri, numero singulari. Veruntamen, nisi in una Ecclesia phires essent presbyteri, non diceret B Jacobus pluraliter: presbyteros Ecchsiae. Ut hinc etiam colligatur adversus Aeriauos haereticos, non eundem esse presbyterum et Episcopum. Neque enim una Ecclesia plures habebat Episcopos.
Et ortnt super tum. Cujusmodi debeat esse haec super infirmum oratio, docet Ecclesiae traditio, secundum quam a presbytero plures quidem pro infirmo fiunt orationes, quibus illi sanitatem animae ct corporis precatur a Deo; sed ea praecipua est, quae cum ipsa unctione conjungitur, presbytero dicente: Per istam sanctam U7ictionem et suam piissimam misericordiam indulgeat tibi Dominus etc., ut habetur in decreto Florentino, vel aliis verbis, idem tamen valentibua, utente juxta morem cujusque Ecclesiae. Quamquam, quid oratione super infirmum petendum sit, satis ipse B. Jacobus ostendit infra, referens hujas orationis efl^ectus: sanitatem, alleviationem et peccatorum remissionem. Igitur hac parte, quemadmodum et ea, quae slatim sequitur: Et oratio fidei salvabit infirmum, indicat Apostolus, presbytero certis ac praescriptis a Christo vel Ecclesia verbis utendum esse; quam Sacramenti formam vocamus. Nam et illud, quoddicit: super eum, et non: pro eOy significationem ingerit ritus cereraonialis; quomodo et ab Augustino dictum est libr. 3. de baptismo, cap. 16., manus impositionem non aliud esse, quam orationem super hominem.
Ungentes eum oleo in nomine Domini. Hic jam aperte materia declaratur hujus Sacramenti, videlicet oleum olivae. Nam illud solum proprie est oleum, sicut vinum vitis solum proprie vinum est. Atque haec unctio, quemadmodum loquuntur Patres Tridentini, Spiritus sancti gratiam, qua invisibiliter anima aegrotantis inungitur, aptissime repraesentat; praesertim quum oleum in Scripturis etiam misericordiae significationem habeat, quam ipsis verbis suae orationis infirmo precatur sacerdos; ut ita probe sibi respondeant verbum et elementum. Porro quao membra corporis ungenda sint, ex Ecclesiastica traditione et consuetudine petendum. Quod additur: In nomine Domini, triplicem admittit constructionem. Una est, ut ad dictionem cleo referatur, et sensus sit: Ungentes eum oleo benedicto in nomine Domini, id est consecrata cum invocatione divini nominis. Non enim, nisi oleo per Episcopum benedicto, fas est, banc sacram unctionem peragi; tametsi disputant Theologi, num ea benedictio sola praecepti vel divini, vel Ecclesiastici necessitate requiratur, an etiam Sacramenti. Altera constructio est, qua refortur ad totum istud complexum: Ungentes eum oleo, id est ad actionem presbyteri infirmum ungentis. Hoc enim facere debet in nomine Domini. Hujus et superioris constructionis meminit Beda. Verum haec postevior multo probabilior est, ut sit sensus: Ungant eum oleo in nomine Domini Jesu Christi, id est, vice Christi, tamquam ejus ministri, et, ut Paulus loquitur 2 Cor. 2., in persona Christi. Sic idem Paulus 1 Cor. 5.: Judicavi, inquit, in nomine Domini nostri Jesu Christi tradere hujusmodi hominem Satanae. Sic ipse B. Jacobus non multo superius dixit, Prophetas locutos in nomine Do~ mini. Tertio potest extendi ad totum illud, quod praecedit: Orent super eum, un^ gentes eum oleo, id est ad totam actionem presbyteri, quae orationem et unctionem complectitur; ut significetur, non solam unctionem, quae est materiae applicatio, verum etiam orationem, quae est formae recitatio, fieri a presbytero tamquam Christi ministro, ut diclum est; quemadmodam similia faciendo vice Christi fungitur eique ministrat in baptismo et aliis Sacramentis. Porro quae ad hujus loci interpretationem ab haereticis adferuntur, ut hoc infirmorum Sacramentum Catboiicis extorqueant, facillimum est retellere. Primus Joannes Wicleffus B. Jacobi sententiam hujusmodi veibis conatur eludere. Quoniam, inquit, in Palaestina praestans erat oleum, et cum primis utile sanandis corpoiibus, quibus adhibitum esset: idcirco, de recreando aegroto verba faciens Apostolus, unctionem olei praescribit, Non dissimiliter quidam sectariorum nostri saeculi, quorum paene novissimus Bonedictus Aretius iu suo commentario scribit ad hunc modum: Olei usus fere in omnibus morbis locum habet, praesertim in Orientalibus regionibus, et ad meridiem, ubi olei est magna copia. Oleo igitur jubet U7igere, quasi expedito remedio, et comparatu facili. Sic ille. Sed hi primum non attenderunt ad titulum sive inscriptionem hujus Epistolae. Nam inscribitur non Jerosolymitis ant Judaeis in Palaestina, aut in Oriente vel Meridie habitantibus, sed duodecim tribubus in dispersione positis. Quam dispersionem explicans Beatus Petrus initio prioris suae Epistolae, primo loco Pontum nominat, frigidam Septentrionalis Asiae regionem, nec vini, nec olei feracem. Deinde si de naturali virtute olei sentit Apostolus, cur Ecclesiae presbyteros, ac non potius corporum medicos advocari jubet? Nam quod medicorum est, promitcunt medici. Quocirca sapienter Ecclesiasticus, cap. 38., ad curanda aegrotantium corpora non presbyteros, sed medicos et ungucntarios accersendos admonet. Jam quid absurdius, quam unum idemque medicamenti genus morbis omnibus adhibendum praecipere; quando olei usus in quibusdam morbis etiam noxius sit ac perniciosus? Deniquo, si commentarium de naturali per oleum sanatione recipimus hoe loco, licebit et Evangelicam apud B. Marcum historiam sic interpretari, cap. 6., ubi narrat, Christi discipulos, ab ipso ad praedicandum Evangelium missos, oleo multos aegros unxisse et sanasse. Quod si nimis absurdum est (non enim per curationes morborum naturales, sed per opera vira omnem naturae excedentia doctrinam suam coelestem mundo commendatam facere voluit Christus Dominus), utique nec Beatum Jacobum, qui id ipsum fidelibus commendat atque promulgat, quod a Christo apud Marcum insinuatum est, de naturali curatione loqui, ulla ratio permittit. Quo argumento etiam Calvinus istum commentarium rejicit, scribens in Marcum. Est igitur aliorum quorundam responsio, figuratum esse eermonem Apostoli, quo significatum sit, Ecclesiae ministros debere Evangelii praedicatione consolari infirmum; ut hoc sit, ungere eum oleo in nomine Domini, aegrum illius animum verbi Dominici suavitate delinire. Sic illi commenticio tropo, qui mos est haereticorum, cassare nituntur Christi Sacramentum. Atqui tropicum hunc sensum, ut nullus Patrum agnovit, ita plane refugit simplicitas verborum Apostoli, qui utique praecipere vult aliquid, quod intellectu sit obvium; quemadmodum et in praecedentibus fecit, et in sequentibus. Hic aulem tropus sententiam prorsus obscurat; maxime quod insolitus sit, neque ex ullo alio Scripturae loco probabilis reddatur. Nam quod a Marco refertur, historicum esse, ac sine tropo intelligendum, ioter omnes constat. Restat ea interpretatio, quam, auctore Calvino, multi sectariorum tenent. Dicunt enim, Jacobum Apostolum loqui secundum ea tempora, quibus adhuc vigebat in Ecclesia donum sanationis. Eo namque manifeste pertinere, quod Marcus scribit de aegrotis unctione olei sanatis. Posteaquam vero donum illud cessavit, stulte ac ridicule nos agere, qui ritum illum unctionis, utpote jam inanem et inutilem, adhuc retinendum putemus. Igitur Beatum Jacobum interpretantur de unctione olei, qua sanabatur infirmus per gratiam curationis, qua multi tunc praediti erant. Qui commentarius elsi plus aliquid coloris habeat, quam duo superiores, optimis tamen rationibus refellitur. Primum, quia gratia sanationis, atque in universum gratia miraculorum non se extendebat ad effectus spirituales, sed ad corporales duntaxat. Haec autem unctio spiritualem eff^ectum infirmo conferebat, ut ex sequentibus patet. Deinde, quia divisiones gratiarum sunt, quas operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis, prout vult, 1 Cor. 12. Nec igitur soli presbyteri, nec omnes gratiam sanationis habebant. Quare non dicendum fuisset: Accersnt presbyteros Ecclesiae; sed: Eos, qui praediti sunt dono pellendi morbos. Quae ratio procedit, etiamsi (quod quidam sectariorum volunt) presbyteri intelligantur aut aetate seniores, aut primores in populo. Tertio, quia loquitur Apostolus de infirmo fratre seu fideli inter fideles inungendo. Atqui miraculorum usus potissimum erat ad convertendum infideles. Quocirca Paulus, qui patrem Publii febribus et dysenteria vexatum sanavit, Act. ultim., carissimum tamen Timotheum suum, stomachi vitio ac frequentibus infirmitatibus obnoxium, non miraculo restituit, sed ad naturale remedium misit, 1 Tim. 5.; ut nec Epaphroditum aegrotantem usque ad mortem, Phil. 2.; nec Trophimum Mileti infirmum a se relictum, 2 Tim. 4.; quamvis homines Ecclesiae necessarios per miraculum sibi sanandos existimavit. Quarto, quia, quod generaliter a Domino fuerat promissum in se credentibus: Super aegros manus imponent, et hene hahehunt, Marci ult., id non debebat B. Jacobus aut mutare, aut ad unctionem olei restringere, si de sola ageret sanatione corporali. Postremo, cum caetera praecepta, quaecumque tradit in hac Epist., pertineant ad omnium temporum Christianos, nullo modo credibile est, hoc unum (ut vult Calvinus) temporarium esse, et vix unius saeculi. Itaque merito commentarium hunc expresse damnandum censuit Trident. Synodus sess. 14. cap. 3. doct. de Sacram. extremae unctionis, et can. 2. Porro testimonia Patrum, qui hujus sacrae unctionis tamquam Ecclesiastici Sacramenti meminerunt, si quis requirat, ea plurima diligentor et ordine collecta reperiet apud Franciscum Fevardentium in comment. loci praesentis. Nobis sufficiat ex antiquitate unum ac praecipuum indicasse, Sanctum videlicetlnnocentium, Papam ejus nominis primum, Sancto Augustino synchronon, qui in Epist. ad Decentium Eugub. Episc. de hoc Sacramento ejusque ritu ac ministro, caeterisque illuc pertinentibus, accurate pertractat; non novum aliquid instituens, sed Ecclesiae Romanae consuetudinem ex Apostolica trvaditione manantem, decreto suo explicans. Quod ejus decretum passim a posterioribus Theologis citatur, ac nominatim a Venerabili Beda, locum hunc exponente, in testimonium adducitur. Ac ne de sola Romanae Ecclesiae consuetudine videamur praescribere: morem celebrandi hujus Sacramenti a majoribus acceptum etiam Graecorum Ecclesiae, quamvis scbismaticae, usque hodie retinent; uti locuples testis est ipsorum Patriarcha Jeremias, qui consultus a Lutheranis, tam de hoc Sacramento, quam do aliis, quae Protestantes controvertunt, id ipsum, quod Ecclesia Romana servat ac docet, etiam apud suos servari ac doceri, disertissime profitetur.
5:15
15. Et oratio fidei salvabit infirmum, Graece: tov xct/ivovTa, laborantem, ut vertit Erasmus, atque etiam legit Innocentius. Quo verbo periculum aegrotantis insinuatur, tamquam deficientis ac morbo succumbentis. Declarat Apostolus hac parte et sequentibus efiPectnm hujus sacrae unctionis. Oratio fidei dicitur oratio a fide profecta, fideque subnixa, si non ipsius ministri (quod ad effectum Sacramenti non est necessarium), saltem Ecclesiae, cujus ille personam in administrando Sacramento sustinet, et cujus fides numquam deficit. Verbo: ocoasi, salvabit, salvum reddet, sanitas corporis significatur, juxta omnium fere interpretum expositionem. Cum enim de corporali infirmitate loquatur Apostolus, consentaneum est, hoc, quod sequitur: salvabit, de ejusdem generis salute intelligi; non excludendo tamen intellectum de salute ac sanatione animae; maxime quia salus corporis ad salutem animae hic referenda est. Tum quia non dicit: sanabit, quod magis ad corpus solet referri, sed: salvabit, quod tam de anima, quam de corpore dicitur, ac frequentius in sacris literis ad animam refertur, ut in fine hujus capitis: Salvabit onimam ejus a morte. Quo pertinet, quod Patres Florentini, respicientes ad haec Apostoli verba, definierunt, effectum hujus Sacramenti esse mentis sanationem; in quantum autem expedit, etiam corporis. Addunt autem: in quantum expedit, sicut et Patres Tridentini: Ubi saluti animae expedierit, quia, cum id, quod salutaribus agiturSacramentis (utait Augustinus Enchir. quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertineat, non debait absolute fidelibus per hoc Ecclesiae Sacramentum, nec per ullum aliud promitti corporis salus; sed ita demum, quatenus ad animae salutem et adipiscenda coelestia bona conduceret. Unde hunc effectum merito secundarium minusque principalem hujus Sacramenti nuncupant Theologi. Notandum tamen, sub hac sanatione corporali quamlibet etiam modicam morbi relevationem comprehendi, velut motum aliquem ad sanitatem. Unde, licet rarius contingat, hominem periculose aegrotantem, sacra hac unctione adhibita, restitui sanitati, saepenumero tamen evenit, ut morbi levamen aliquod aegrotus sentiat. Id quod variis de causis ad salutem animae potest conducere. Hunc autem effectum significat oleum, quatenus est sanativnrn. Sed objicit adversarius, effectum hunc, quicumque significetur, non unctioni adscribi, sed orationi. Respondeo, quod ante jam dixi, orationem, quam facit presbyter super infirmum, comprehendere formam hujus Sacramenti. Cum igitur in Sacramentis principalior sit forma, quam materia, nihil mirum, si potius orationem nominavit Apostolus, quam unctionem, ubi Sacramenti effectura exponere voluit; tametsi, quod de oratione dixit, de unctione, velut altera Sacramenti parte, jam proxime non otiose utique nominata, reliquit inteJligendum. Alioqui sane, si quis solam orationem adhiberet, unctione neglecta, nihilo plus eflSceret, quam fecissent Apostoli, si quando jussi fuerunt ungere aegros oleo et sanare, queraadmodura scribitur Marc. 6., omissa unctione solam adhibuissent vel orationem, vel manus impositionem. Quod si vere et iuoflPense dixit Apostolus Paulus, Ecclesiam mundari lavacroaquae; cur oflPendit, si ex doctrina Apostoli Jacobi dicatur infirmus salvari unctione olei?
Et alleviabit eum Dominus. Nempe Christus, in cujus nomine fuerit unctus. AUeviabit, Graece: lyspsl, id est eriget, ut alii vertunt. Pro quo lej^it Innocentius: suscitnbit. Quidam codices habent: allevabit; sed verisimile est, interpretem scripsisse: alleviabit, etsi minus Latine, quemadmodam etAct. 27.: Satiati cibo alleviabant navem. Erat enim vocabulum illo saoculo receptum apud Ecclesiasticos scriptores, pro relevare, exonerare, et ad animam relatum pro eo, quod est, dolorem mitigare, leviorem reddere. Quo verbo etiam Hieronjmus usus est in translatione veteris Testamenti, ut Jes. 9. et Jon. 1. Hic vero sic est exponendum, ut Graeco respondeat. Constat autem, Graecum verbum sysipsiv in Scrituris Apostolicis ita fere sumi, ut ad animum pertineat, ac idem sit, quod torporem, tristitiam, negligentiam pellere, aut quid simile; ut Rom. l.S.: Hora est, jani nos de somno surgere; Ephes. 5.: Surge, qui dormis, et exsurge a mor^ tuis; 2 Petr. 3.: Vestram excito in commonitione sinceram mentem. Sic et apud Lucam cap. 3.: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Caeterum hoc loco, ubi de infirmo agitur ad salutarem exitum parando, nihil aptius intelli;:^i potest ea voce significari, quam liberatio a torpore, moerore et anxietate, qua plerumque gravantur aegroti morte vicina, sic ut mentem ad divina non facile queant attollere. Atque iste est hujus sacrae unctionis alter effectus. Quem plenius explicat Synodus Tridentina, dicens, unctionem Spiritus Sancti in hoc Sacramento aegroti animam alleviare et confirmare, magnam in eo divinae misericordiae fiduciam excitando, qua infirmus sublevatus et morbi incommoda ac labores levius ferat, et tentationibus daemonis calcaneo insidiantis facilius resistat. Sed et hujus effectus significationem habet oleum, cujus nimirum hae sunt proprietates, lenire, discutere, exhilarare et confortare.
Et si in peccatis sit, remittentur ei. Graece: Et si peccata sit operatus, remittetur ei, id est, si poccata fecerit, commiserit, fiet ei remissio. Nam videtur Apostolus verbum acpE^i^asTat impersonaliter accipere. Exprimitur hac parte tertius effectus hujus unctionis, videlicet remissio peccatorum. Cum enim ut plarimum causae morborum sint peccata, convenienter admodum, pro consolatione infirmi, promissionem adjungit remissionis peccatorum, innuens futurum, ut, causaremota, morbus cesset, aut ad salutem cedat. Sic enim legimus, et Davidem morbo afflictatum veniam peccatorum a Deo petivisse, Psalm. 6. ei 37. Verum effectus hac parte significatue non uno modo ab omnibus explicatur. Quidam de remissione venialium intelligunt. Nam mortalium remissio post baptismum non alit^r, quam per Sacramentum reconciliationis obtineri potest. Nec vero solet infirmus, nisi reconciliatus inungi. Cui intellectui si objicias conditionem a Jacobo appositam: Si in peccatis sit, quae utique in venialibus locum non habet (nam sine peccatis nemo vivit, ipso etiam Jacobo teste, qui supra cap. 3. dixit: In multis offendimus omnes), respondent, particulam si saepe sic usurpari, etiam in sacris literis, ut non tam conditionem incertae ac dubiae rei significet, quam concessionem rei certae et indubitatae, ut Malach. 1.: Si pater ego sum: ubi est honor meus? Et si Dominus ego sum; ubi est timor meus? et 1 Thess. 1.: Si tamen justum est apud Deum retribuere etc. Quale etiam esse volunt, quod ab ipso Jacobo dictum est cap. 1.: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo. Maxime vero confirmari videtur hic sensufl ex oratione Salomonis 3 Reg. 8., qua dicit: Quod si peccaverint tibi; non est enim homo, qui non peccet. Ubi clare videmus, particulam si nihil obstare, quo minus universaliter et indubitate etiam hoc loco vera sit affirroatio; ac si dictum esset a B. Jacobo: Si in peccatis sit; non est enim homo sine peccatis. Denique probant ex verbis, quae formae locum habent: Ignoscat tibi Dominus, quidquid dtliquisti per visum etc. Nam delicti vocabula minora peccata significari solent in Scripturis. Forro alii, quibus inconveniens vidotur, aliquod Sacramentum institutum esse ad remissionem peccatorum venialium, quibus expiandis alia tam multa sunt in promptu remedia, putant, peccata hic intelligi pravas inclinationes ex peccatis relictas, quas tamquam peccatorum reliquias abstergi dicunt hac sacra unctione, idque significari hoc loco per remissionem peccatorum. Si enim, teste Cyrillo lib. 4. in Joan. cap. 17., sacrae Eucharistiae digna perceptio sedat in nobis saevientem membrorum nostrorum legem, nihil obstare videtur, quo minus huic Sacramento tribuatur pravarum inclinationum, quas anima peccando contraxit, ablatio seu diminutio. Rursus alii de peccatis mortalibus Apostolum exponunt, quae per oblivionem aut ignorantiam apud sacerdotem in confessione sacramentali non fuerant detecta. Sunt enim mortalia quaedam occulta, in quibus plerique haerent rudiores, maxime quibus bona deest institutio et cura pactorum, cum sint alioqui bonae voluntatis; quibus probabile est, per hoc Sacramentum divinitua provisum esse remedium. Denique sunt, qui de venialibus interpretentur, non quibuscumque, sed crassioribus et non quotidianis, a quibus sollicite sibi cavere solent perfectiores. Sed cum B. Jacobus generaliter nominet peccata, non apparet ratio, cur vel ad hoc genus venialium, vel ad iUud mortalium, vel ad solas peccandi inclinationes, vocabuhim hoc restringatur. Quin potius ad omnia ciijuscumquc generis peccata, comprchensis etiam inclinationibus et affectibus vitiosis, extendendum videtur, quatenus extendi potest salva aliorum sacramentorum institutione ac necessitato. Quod arbitror voluisse Patres, tam Florentini Concilii, quam Tridontini. Illos quidem, quum eflPectum hujus Sacramenti statuunt in genere mentis sanationem; istos autem, quum effectum hae parte significatum exponunt per gratiam Spiritus sancti, cujus unctio delicta, si qua sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit. Nam etsi delictum minus aliquid in Scripturis significare videatur, quam peccatum, non tamen de solis dicitur venialibus; sed etiam mortalia saltem ea, quae per ignorantiam fuerint commissa, complectitur; ut videantur Patres, Quum delicta nominant, respexisse ad illum Psalmi 18. versiculum: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Unde et conditionem, quae apud Apostolum est: si in peccatis sit, non omittunt tamquam non necessariam, sed exponunt, dicendo: Si quae sunt adhuc expianda, quod etiam de mortalibus possit intelligi, tam ad culpae, quam ad poenae condonationem referri. Nam utroque modo fit peccatorum expiatio. Nec dubium, quin, mortalibus quoad culpam remissis, saepe gravissimae rcferventur poenae luendae iis, qui non satis dignos fecerunt fructus poenitentiae. Quod indicat Paulus 2 Cor. 12. dicens: Etlugeam multos ex iis, qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam smper immunditia etc. Ex quibus omnibus intelligitur, quam sit hoc unctionis Sacramentum infirmis, quos saepe multorum reatus gravat, salutare ac minime negligendum. Jam quod addunt, peccati reliquias hac unctiono abstergi, significare voluerunt, ni fallor, etiam ad tollendas aut minuendas inclinationes pravas ex primo peccato relictas, aliisque peccatis subinde confirmatas, hoc Sacramentum valere. Vocant autem abstersionem, alludentes ad olei proprietatem, quae est abstergere. Sed haec satis ad explicationem loci praesentis. Caetera, quae ad hoc extremae unctionis Sacramentum pertinent, ab iis petenda, qui de Sacramentis Ecclesiae ex professo disseruerunt. Quod argumentum etiam a nobis aliquando tractatum fuit in scripto super Magistrum lib. 4. dist. 23. Multa ibi diximus de peccatorum reliquiis, ac inter eas torporem quoque posuimus, non qui sit ex morbo, de quo supra in secundo effectu, sed qui ex peccato.
5:16
16. Confitemini ergo alterutrum peccala vestra. Particulam ergo Graeca non habent, nisi pauca quaedam. Tantum enim legunt: Confitemini alterutrum peccata, seu mavis delicta. Nam in Graeco non est dfiapTtac, peccata, quod in parte praecedente, sed TzapaTiTWiiaxa, lapsus, errota, cum quis per infirmitatem aut ignorantiam peccat, ut Gal. G.: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto. Tametsi bis nominibus indifferenter alias utuntur Apostoli, nominatim Paulus Rom. 5. Nec verisimile est, B. Jacobum in hujus loci contextu de aliis et aliis peccatis loqui; praesertim cum pars ista praecedenti quadantenus respondeat. Sunt autem hujus Apostolici praecepti tres expositiones, omnes aliquo modo probabiles. Quidam intelligunt de ea peccatorum confessione, qua culpam agnoscunt, et veaiam petunt fideles ab iis, quos aliqua injuria affecerunt; uti faciendum praecipit Christus Matth. 5. illis veibis: Si recordotus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te; vade, reconciliare fratri tuo. Et quia mu/torum mutuae sunt injuriae et offensae, dicunt, Apostolum jubere, ut eas mutuo libenter et fateamur et condonemus. Alii malunt, eam intelligi peccatorum confessionem, qua peccata reteguntur fratribus, peteadi consilii vel auxilii causa: consilii, ut quum vlrispirituales consuluntur de morbis peccatorum curandis atque in posterum evitandis; sicut intellexisse videtur Augustinus, seu quisquis auctor Hom. 12. inter 50.; auxilii, quum fratrum intercessione veniam consequi cupimus a Deo. Quam causam non obscure significavit Apostolus, dum subjunxit: Et orate pro invicemj ut salvemini. Hujusmodi confessionis exemplum habemus in B. Gregorio, qui in fine suorum Moralium profitetur, se peccatorum suorum vulnera fratribus detegere, ut ab illis subsidium orationis recipiat. Estque hujus confessionis quaedam formula quotidiana in eo, quod ante missae Introitum sacerdos et minister sibi mutuo peccata confitentur, mutuasque petunt et reddunt orationes. Porro non pauci Catholici scriptores j interpretantur hunc locum de confessione peccatorum sacramentali, quae scilicet apud eos fiat, qui in Ecclesia potestatem habent remittendi et retinendi peccata, Joan. 20. Censent enim, B. Jacobum commonefacere fideles servandae legis, quam sciebant a Christo praescriptam, ut, quos conscientia peccatorum gravaret, pro eorum expiatione ad presbyteros ipsius vicarios, rccurrereut. Idque hoc loco peropportune, ubi de infirmis agebat. Cum enim morbi plerumque ex peccatis accidant, merito monentur infirmi, ut ante omnia sese peccatorum vinculis, praevia eorum confessione, curent absolvendos. Favent huic expositioni Origenes hom. 2. in Levit. et Chrysostomus lib. 3. de sacerdotio, qui verba B. Jacobi proxime praecedentia: Si in peccatis fuerit, remittentur ei, acceperunt de ea peccatorum remissione, que fit ministerio sacerdotum. Juxta quam intelligentiam apte subjungitur istud, tamquam de confessione sacramentali dictum: Confitemini ergo etc. Nam et confessionis apud sacerdotem faciendae Origenes eodem loco diserte meminit. Caeterum apertissime VenerabilisBeda, tam superiora verba, quam ista exponens, confessionem peccatorum, quae sacerdoti facienda sit, adstruit; quamquam et secundam expositionem a nobis allatam admiscet in hujus partis commentario. Sic enim scribit: In hac sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus orutione salvari. Porro gravioris Jeprae immunditiam juxta legem sacerdoti pandamus atque ad ejus arbitriumj quali et quanto tempore jusserit, purificari curemus. Sic ille. His accedunt, Hugo de S. Victore lib. 2. de Sacram. part. 14. cap. 1., et sub nomine Bernardi liber Medit. cap. 9., et his vetustior auctor opusc. de visitat. infirm. (quod fertur inter opera Augustini) lib. 2. cap. 4. Item Callistus Papa citatus a Burchardo lib. 18. Decreti cap. 2. Qui omnes hoc B. Jacobi praeceptum reterunt ad eam peccatorum confessionem, quae pro more fit Ecclesiae presbyteris. Nec obstat, ut multi putant, huic expositioni, quod ait: alterutrum.; quasi mutuae tantum confessiones praecipiantur, sicut praecipiuntur orationes mutuae. Nam Graece est aXXigXotg, id est aliij aliis ', quemadmodum ipse etiam Erasmus interpretatus est. Ut sit sensus, exponente Hugone: Confitemini non soli Deo, sed homines homiaibus, scilicet iis, quibus potestatem remittendi peccata a Deo concessam novistis. Nam Graeca dictione, pro qua nunc alterutrum, nunc invicem vertit interpies, nihil amplius significari, patet ex aliis Scripturae locis passim obviis; ut Rom. 15.: Suscipite invicem, id est firmi infirmos, ut liquet ex ejusdem capitis initio et 1 Thess. 5. Ita, dum ait idem Paulus Eph. 5.: Subjecti invicem in timore Christi, non vult, ut omnes omnibus promiscue subjecti sint; sed ut quique saperioribus, id est uxores viris, filii parentibus, servi dominis, quemadmodum ibidem consequenter declarat. Item CoL 3.: Nolite mentiri invicem, id est nemo alteri mentiatur. Non enim solas fraudes mutuas prohibet. Et Petrus 1 Epist. 4.: Ilospitales invicem, id est qui domum et facultatem habent, hospitio recipiant inopes ac tecto indigentes. Huc facit, quod narrat Gregorius lib. 3. dialog. cap. 36., quosdam, in periculo maris constitutos, sibimet pacem dedisse, corpus et sanguinem redemptoris accepisse. Sibimet, id est alios aliis, quod noster interpres diceret: sibi invicem. Sentit enim Gregorius, presbyteros, qui in navi erant, reliquae multitudini Sacramentum pacis seu reconciliatioais impendisse, ac deinde viaticum corporis et sanguinis Domini praebuisse simul et accepisse. Et quidem haec sufficiunt ad stabiliendam probabilitatem hujus tertiae expositionis. Sed quia prioribus etiam, praesertim secundae, sua probabilitas non deest, atque eam alii, peraeque Catholici sci iptores tradiderunt: idcirco lectori libera sit potestas a duabus vel etiam ex tribus eligendi, quam voluerit. Quod enim ad veritatem attinet doctrinae Catholicae de usu ac necessitate sacramentalis confessionis, ea satis abundeque ex aliis Scripturae locis, ac potissimum ex Christi verbis: Quorum remiseritis etc., Joan. 20., denique ex Apostolica perpetua traditione confirmatur.
Et orate pro invicem, ut salvemini. Graece: la^^xs, sanemini, sani sitis. Qui in parte praecedenti vohmt esse praeceptum, presbyteris confitenda esse peccata, sic exponunt hanc partem: Orate pro invicem, id est alii pro aliis, presbyteri pro infirmis peccata sua confessis, ut sanitatem recipiant. Et ita videtur Beda accepisse. Verum plerique malunt, generale esse praeceptum, quo jubeantur fideles orare pro sese mutuo, maxime firmiores pro infirmioribus, justi pro peccatoribus, utapeccatis, quibus implicitos ex ipsorum confessione cognoverint, Dei misericordia liberentur. Ita futurum, ut pariter utrique ad sahitem perveniant. Nam sa7iitas in Scripturis saepe ad animam refertur; ut in Psalmis: Snna me Domine, et sanabor. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Et 1 Petr. 2.: Cujus livore sanati estis. Hunc sensum commendant sequentia de oratione justi, et illud extremum: Oni converti fecerit peccatorem, salvabit animam ejus a morte. Simili*ter autem et Joannes Apostolus sub finem primae suae Epistolae exhortationem adjunxit ad bonos fideles, ut pro peccatoribus orent.
Maltum enim valet deprecatio justi assidua. Hinc satis apparet, partem praecedentem potissimum ad justos seu perfectiores dirigi. Voculam enim Graeca non habent. Addendam tamen putaverunt interpretes, quod intelligerent, hic causam reddi, cur alii pro aliis, id est justi pro peccatoribus, orare debeant; causam dico ab utilitate et effectu. Assidua, Graece evspyouijLSVYj, id est efficaa', secundum Erasmum et alios quosdam eum secutos; sed minus recte. Nam efficax Graece dicitur svcpyTjg; hic vero participium est passivum, quodque passivi tantum significationem habet, quemadmodum et ipsum verbum ivspysTa^at, sicut ostendimus ad illud Epistolae ad Gal. 5.: FideSy quae per caritatem operatur. Unde dicti £V£pyo'j|JL£vol_, qui a daemonibus agitantur. Estigitur Apostolo dirpic, ivspyoufjievT], deprecatio incitata, et quasi motu et impetu quodam agitata, id est vehemens et fervens, et, ut dicere solemus, devota. Nec aliud videtur voluisse noster interpres, dum assiduam vertit. Nam assiduitas apud Latinos diligentiae sisnificationem habet. Est autem oratio diligens, quae fit cum magno devotionis affectu. Quae quidem ab homine justo oblata, multum valet, id est, magnam vim habet ad impetrandum a Deo, quod petitur, attestante Joanne Apostolo 1 Epist. 3.: Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum; et quidquid petierimus, accipitmus ab eo, quoniam mandata ejus custodimus, et ea, quae sunt placita coram eo, facimus. Ratio perspicua est, quia justus amicus est Dei, et proinde jus apud eum habet impetrandi, si quid pro alio petat, quod ad salutem pertineat. Peccatoris autem oratio, nisi jam a peccato recesserit, tamquam ab hoste profecta, ingrata est Deo.
5:17
17. Elias homo erat similis nobis passibilis. Exemplo confirmat. quod dixit de virtute orationis hominis justi, utpote qua coelum claudi possit et aperiri. Similis nobis passibilis, Grsece: 6|ioio:ra- ^rjQ y}ii~iy, id est simiWter ut 7ios passibilis. Quaeritur, quomodo passibilis, animo, an corpore? Quidam ad solas animi passiones referunt. Beda de utris- ^ue interpretatur, ita scribens: Homo nomque erat, tametsi nulli hominum virtute secundus; similis nobis origine carnis; passibilis, ut nos, et mentis fragilitate, et carnis. Nam quod carne fragilis esset, apud Sareptanam viduam victum quaerendo monstravit. Quod mente quoque passibilis fuerit, ostendit, cum post redditas terris aquas, exstinctosque prophetas et sacerdotes idolorum, unius mulierculae minis exterritus per deserta diffugit. Haec ille. Quae expositio, sic ex Scripturis declarata, videri potest maxime probabilis; praesertim quum significatio Graecae vocis ad utrumque passionum genus pateat. Sed tamen obstat nonnihil, quod alibi ad solam corporis passibilitatem hoc vocabulum referatur, ut Act. 14., ubi pro eo quod in Graeco legitur, Paulum et Barnabam ad Lycaonios dixisse: Et nos similiter vobis passibiles sumus homines, nostra versio sic habet: Et nos mortales sumus similes vobis homines. Vicum fuit interpreti potius vertere mortales, quam passibiles, ut ea voce corporis passibilitatem, de qua loquebantur Apostoli, exprimeret. Nam hoc sermone negare voluerunt, seesseDeos, quud esse putabantur. Atqui Deos ab hominibus secernebat juxta gentilium opinionem immortalitAS corporum, non vacuitas passionum animi. Qriare et hujus loci sensus esse videtur, Eliam more caeterorum hominum fuisse obnoxium passionibus, id est molestiis et afflictionibus corporis. Patiebatur enim famem, sitim, aestum, algorem; denique mortalis erat, etsi privilegio singulari mortem usque hodie nondum expertus. Si cui tamen placet, etiam animi passiones hoc loco comprehendi, non resisto; dum sciamus, non ita nobis hac parte similem fuisse Eliam, ut non eas passiones habuerit vir sanctissimus multo magis ratione frenatas minusque turbulentas, quam habeat communis modus justorum.
Et oratione oravit, ut non phieret super terram. Haec particula: super terram, a Graecis rejicitur in partem sequentem. At Syra nobiscum faciunt; tametsi nihil refert ad sensum, utro ponatur loco. Oratione oravit, id est vehementer et magna animi contentione Deum precatus est. Haec enim congeminatio vehementiam significare solet in Scripturis; ut Jes. 24.: Commotione commovc' bitur terra, Luc. 22.: Desiderio desideravi. Significatur ergo oratio, quam prius vocavit iv£pYOU|jLevTr]v^ id est incitata, vehemens, et, ut noster interpres vertit, assidua. Nam ejusmodi orationis exemplum adducere voluit. Historia est 3 Reg. 17., ubi tamen non aliud legitur. quam Eliam dixisse: Si erit annis his ros et pluvia, nisi ^uxta oris mei verba. Sed haec verba nobis exponit Jacobus orationem ad Deum. Non enim talia Prophetae faciebant imperio, sed impetrabant oratione; ut liquet de aliis ab Elia gestis. Sic ergo coelum clausit oratione, sicut oratione postmodum aperuit.
Et non pluit annos tres, et menses sex. Graece: Et non pluit super terram annos tres etc. Significatur effectus orationem statim consecutus, id est siccitas terrae Israeliticae. Tempus quidem definitum siccitatis in historia Regum diserte non exprimitur. Imo videri potest minus triennio fuisse. Nam initio cap. 8. dicitur, in anno tertio factum fuisse verbum Domini ad Eliam, ut daretur pluvia super faciem terrae. Sed dicimus, expressum fuisse tempus a Christo Luc. 4., loquente de diebus Eliae: Quando _, inquit, clau" sum est coelum annis tribus et memibus sex. Nec repugnat, quod in historia dicitur: in anno tertio. Nam illud tempus supputatur, ut annotat Liranus, non a prohibitione pluviae, sed ab egressu Eliae de terra Israel. Prius enim latuit in torrente Carith, donec, eo siccato, abiret in Sarephtam Sidoniorum; ut proinde ex ipsa historia tempus illud definitum, quod expresserunt Christus Dominus et Apostolus ejus, utcumque colligi possit.
5:18
18. Et rursum oravit. Narratur hoc ejusdem libri cap. 18. his verbis: Elias autem ascendit in verticem Carmeli, et pronus in terram posuit faciem suam inter genua sua, scilicet orandi causa. 6all. Estil Comm. Tom. III. Nam haec corporis abjectio, membrorumque compositio erat humiliter orantis. Putat Beda, Prophetam semei tantum, et prius, et postea orasse; statimque una oratione, quod voluit, impetrasse. Quod ut de priori oratione verum sit, de posteriore tamen non adeo probabile est; quin potius apparet, eum pro impetranda pluvia septies orasse. Nam totidem vicibus misit puerum ad proficiscendum contra mare, num inde nubes aliqua adscenderet, ipse interim orandi repetens vices, donec exaudiretur.
Et coelum dedit pluviam. Coelum, utique aereum, in cujus media regione gignuntur nubes, ex quibus pluviae in terram descendunt.
Et terra dedit fructum suum. Dedit, Graece: ipXaoT7jOc_, germinavit, produxit. Ex his, quae de Elia orante jam dixit Apostolus, id nobis intelligendum relinquit: Si tanta vis est ferventis ac devotae orationis, ut per eam coelum claudi et aperiri possit, nobis omni studio orationi incumbendum esse, ut fratrum salutem a Deo impetremus; rem profecto longe Deo gratiorem, quam sit pluvia terrae foecundandae necessaria. Porro ne quis existimet, sola oratione procurandam esse fratrum salutem, consequenter ostendit, etiam monitis et correptionibus agendum, ut frater aberrans in rectam viam revocetur.
5:19
19. Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, et converterit quis eum. Ex vobis, Graece: In vobis, id est inter vos. Veritatem vocat rectam vivendi regulam, quae coraplectilur haec duo, sanam fidem et sanctam conversationem. A sana fide aberrant haeretici; a sancta conversatione mali Christiani. Igitur errare a veritate, periphrasis est peccatoris. Hunc autem convertere dicitur, qui ea foris adhibet adminicula subsequente effectu, quae revocandis ab errore peccatoribus adhibenda Deus instituit, ut preces ad Deum, doctrinam, exhortationem, correptionem, castigationem; cum alioqui solus Deus sit, qui hominum corda proprie possit ad se converfcere.
5:20
20. Scire debet. Graece: Ytvojoxexa), sciat. Quoniarrij qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae. Graece: Quod, qui converterit. Est enim Imoxpstj^ag, participium verbi, quod proxime reddidit uno verbo: converterit. Dicit autem Apostolus: ab errore viae suae, metaphora sumpta a viatoribus de via aberrantibus; omnis enim, qui peccat, judicio mentis aberrat ab eo, quod rectum est.
Salvabit animam ejus a morte. Ejus, auToD, in Graecis non est, nisi paucis. Et sane emphasim habet animam solitarie positum. Ut enim res admodum pretiosa est anima, ita sciat, inquit, se rem magnam praestitisse, qui animam a morte, id est interitu damnationis aeternae, vindicaverit. Beda scribit, quosdam Latinos codices habere: animam suam; est enim ambiguus ad utrumque genitivus auToD. Verum in quibus legitur, rectius omnino vertitur hoc loco per ejus. Hoc enim vult Apostolus, quod Dominus ipse Matth. 18.: Si te audierit frater tu%4S corripientem, lucratus eris fratrem tuum. Jam quo sensu dicatur homo salvare animam fratris a morte, cum et id proprie soJi Deo competat, ex iis patet, quae panlo ante dixi. Sic autem et Paulus loquitur 1 Tim. 4.: Hoc enim faciens j et te ipsum salvum facies, et eoSy qui te audiunt.
Et operiet muUitudinem peccatorum. In multis codicibus legitur: operit^ ped verior est lectio: operiet; quae non solum est iu textu Graeco et Syriaco, verum etinm reperitur apud Bedam et in codicibus Latinis probatioribus. Irrepsit autem matatio ex aliis locis, statim citandis. Multitudinem peccatorum, quaeritur cujus? suorumne, an ejus, quem converterit? Beda cum nonnullis aliis suorum intelligunt. Sed sciendum est, Jacobum alludere ad illud Sapientis Prov. 10.: Universa delicta operit caritas, Quod et beatus Petrus recitat 1 Epist. 4. his veibis: Caritas operit multitudinem peccatorum. Loquitur autem Sapiens de peccatis alienis, quae caritas tegit, dissimulat et, quatenus potest, tollit. Igitur et beatum Jacobum intelligamus hic loqui de peccatis alterius, scilicet ejus, qui abductus a veritate, multa et gravia peccata commiserit, Nam in Hebraeo non simpliciter est peccata, sed praevaricationes. Quo minus etiam ad ipsum corripientem, qui justus ponitur, haec multitudo peccatorum referri potest. Quare et hic supplendum, quod in priori membro: Et operiet multitudinem peccatorum ejus. Videtur autem conjunctio: et, causaliter exponenda; ac si dicat, Apo^tolus: Qui peccatorem a via sua prava converterit, is animam ejus a morte aeterna, cujus reatum peccando incurrerat, eripiet, salvamque reddet; quia nimirum hoc opere caritatis illi impenso efficiet, ut vere et coram Deo per poenitentiam ejus peccata deleantur. Interpretamur Apostolum de morte aeternae damnationis, non de morte peccati, quia de morte loquitur, ut de effectu et stipendio peccati; quemadmodum Paulas Rom. 6.: Stipendia pecccdi murs. Sic enim et hujus Epistolae cap. 1. accipilur, ubi dixit, peccatum, cum consummatum fueiit, mortem gignere.
5:1
… Le successive persecuzioni (Act. 4, 1-8, 3; 9, 1-3), le confische ordinate dal sinedrio (e dalle autorità romane), la carestia sopraggiunta al tempo di Claudio, i soprusi dei ricchi contro i poveri di cui parla Iac. 2, 6-7; 5, 1-6 rendevano assai precarie le condizioni materiali della Chiesa madre. …
5:4
… dice: « Andate anche voi nella mia vigna e quello che è giusto vi darò » (Mt. 20, 4) e si raccomanda ai padroni di dare ai servi « ciò che è giusto » (Col. 4, 1), minacciando gravi castighi a quelli che defraudano della giusta mercede gli operai (Iac. 5, 4).
… S. Giacomo nella sua lettera esclama che la mercede frodata agli operai grida vendetta a Dio (Iac. 5, 4; cf. pure I Cor. 9, 7-14). La legge del riposo, affermata accanto a quella del l., ha la sua espressione nella domenica, che, succeduta al sabato ebraico, diventa giorno di libertà …
… Nella Volgata è trascritto una volta (Ier. 11, 20). Si legge nel Nuovo Testamento (Rom. 9, 29; Iac. 5, 4) e quindi fu accolto nella liturgia.
5:7
… La « venuta con potenza e gloria » (Mt. 24, 30) di Gesù è detta p. da s. Paolo 7 volte (I Cor. 15, 23 e 6 volte in I-II Thess., oltre la p. dell'Anticristo in II Thess. 2, 9), da Iac. 5, 7, 8, da II Pt. 1, 16; 3, 4, 12, da I Is. 2, 28, e da Mt. 24, 3, 27, 37, 39. Vi equivalgono i termini: « giorno [del Signore o Cristo] » (17 volte in s. Paolo: Act. 2, 20; I …
5:8
economia, è cessata (II Cor. 5, 17; Hebr. 8, 13); siamo prossimi alla « fine delle cose » del mondo (Hebr. 10, 25, 37; Iac. 5, 8; I Pt. 4, 7; I Io. 2, 18). Quando gli Apostoli proclamano « il Signore vicino » (Phil. 4, 5; Rom. 13, 11; Iac. 5, 8; Apoc. 3, 20), si tratta di una prossimità spaziale-spirituale più …
5:11
Ez. 14 ricorda G. per la sua giustizia (v. 20; cf. Iob 12, 4; Gen. 6, 9 per Noè), con Noè e Daniele (cf. Eccl. 49, 9); Iac. 5, 11 lo ricorda piuttosto per la sua pazienza: cf. Tob. 2, 12-15 (solo nella Volgata). …
… La S. Scrittura esorta alla p., unendola alla pazienza come condizione per giungere al premio (cf. Eccli. 5, 12; Mt. 10, 22; 24, 13; Lc. 21, 19; Hebr. 3, 6; 10, 36; Iac. 5, 11; Apoc. 2, 10), e condanna chi, iniziata un'opera buona, recede (Lc. 9, 62). Ma come virtù soprannaturale, che dispone l'anima a continuare nel bene meritevole di premio divino, esige …
5:12
… A quest'ultima forma vanno ricondotti i g. per la vita di colui a cui si parla (ad es., Gen. 42, 15; 1 Reg. 1, 26; 17, 55; 20, 3; ecc.), per la propria testa (Mt. 5, 36), per la terra (Mt. 5, 35; Iac. 5, 12), per il cielo (Mt. 5, 34; 23, 22; Iac. 5, 12), per il tempio (Mt. 23, 16), per l'altare, le offerte (Mt. 23, 16, 18), per Gerusalemme, ecc., di cui parla tanto spesso la Scrittura. …
… apostolica, 8) e nella riconciliazione dei penitenti (s. Cipriano, Epist. 16, 2; Epist., 17, 2). Autorizzati dal vescovo conferiscono anche il Battesimo da soli (Tertulliano, De Baptismo, 17); amministrano inoltre il Sacramento dell'Estrema Unzione (Iac. 5, 12-15). Esercitano pure la funzione di catecheti e di maestri: s. Paolo allude (I Tim. 5, 17) a presbiteri, probabilmente sacerdotes secundi gradus, che «lavorano con la parola e l'istruzione»; …
5:13
Se si eccettua Teodoro di Mopsuestia, nessuno mai mise in dubbio la divina autorità del libro di G., citato come S. Scrittura in I Cor. 3, 19; Iac. 5, 13; cf. Rom. 11, 35.
5:14
ranno rimessi » (Iac. 5, 14-15). Questo documento
5:15
… mani della misericordia divina, moltiplica i soccorsi della Grazia attuale, per cui il morente oppone pronta ripulsa alle insinuazioni del tentatore. È questa l'«alleviatio» (della Vulgata) o l'«erectio, excitatio» (ἐγερές del testo greco) di cui parla Iac. 5, 15. Nel caso in cui l'infermo non possa confessarsi, purché abbia un dolore di attrizione
5:16
… Abimelec; Ex. 32, 11-14; Num. 14, 13-20: Mosè intercede per il popolo; I Sam. 7, 8 sg.; Samuele; Job. 42, 8: Giobbe), sia del Nuovo (ad es., la forma plurale nelle domande del Pater; Act. 7, 60; 12, 5; Rom. 15, 30; Eph. 1, 15; 6, 8-20; I Tim. 2, 1-4; Iac. 5, 16-18), nonché dai documenti della tradizione ecclesiastica sulla prassi dei fedeli, sia privata, sia liturgica, ad es., l'ammonimento della Didachè, 1, 3: «Pregate per i vostri nemici e …
5:19
… 71]; I Io. 3, 8,10) i primi compiuti le «opere del d.» (Act. 13, 10) che si riassumono nell'impostura o seduzione (Io. 8, 44; I Tim. 4, 2; Apoc. 12, 9; 20, 9; cf. Act. 5, 3-4), con cui alla verità e giustizia si sostituisce il peccato (Rom. 1, 25-27; Iac. 5, 19). Il cristiano deve «resistere al d.» (Iac. 4, 7; I Pt. 5, 8) con «l'intera armatura» (Eph. 6, 11), che il d. è «il capo di questo mondo» (Io. 12, 31; 14, 30; 16, 11), è «il dio di …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.