The Iewes are exhorted to aske good thinges of God: 4. of their nation cometh the Redemer of al men, 5. and of the same are the Apostles, spiritual masters of the whole world. 6. The whole nation shal at last be conuerted.
1Ask ye of the Lord rain in the latter season, and the Lord will make snows, and will give them showers of rain, to every one grass in the field.Domandate al Signore la pioggia serotina, e il Signore manderà la neve, e darà a voi nuove piogge, e a ciascuno di voi erba ne' campi;ASKE of our Lord rayne in the lateward time, and our Lord wil make snowes, and wil geue them rayne of showers, to euerie one grasse in the filde.Petite a Domino pluviam in tempore serotino, / et Dominus faciet nives: / et pluviam imbris dabit eis, / singulis herbam in agro. 2For the idols have spoken what was unprofitable, and the diviners have seen a lie, and the dreamers have spoken vanity: they comforted in vain: therefore they were led away as a flock: they shall be afflicted, because they have no shepherd.Imperocché i simolacri hanno date risposte vane, e gl'indovini hanno visioni bugiarde, e gl'interpreti de' sogni parlano senza fondamento, e danno consolazioni vane: per queste cose quelli furon menati via come pecore, perchè erano senza pastore.Because the idols spake that which was vnprofitable, and the deuiners saw a lie, & the dreamers spake in vayne: they comforted vaynely: therfore are they led away as a flock: they shal be afflicted, because they haue no pastour.Quia simulacra locuta sunt inutile, / et divini viderunt mendacium: / et somniatores locuti sunt frustra, / vane consolabantur: / idcirco abducti sunt quasi grex: / affligentur, quia non est eis pastor. 3My wrath is kindled against the shepherds, and I will visit upon the buck goats: for the Lord of hosts hath visited his flock, the house of Juda, and hath made them as the horse of his glory in the battle.Contro i pastori si è acceso il mio furore, e visiterò i caproni; perocché il Signore degli eserciti avrà cura del suo gregge, della casa di Giuda; e ne farà come il suo cavallo di rispetto nel la guerra.Vpon the pastours my furie is wrath, and vpon the buckgoates I wil visite: because the Lord of hosts hath visited his flocke, the house of Iuda, and hath made them as the horse of his glorie in the battel,Super pastores iratus est furor meus, / et super hircos visitabo: / quia visitavit Dominus exercituum gregem suum, domum Juda, / et posuit eos quasi equum gloriæ suæ in bello. 4Out of him shall come forth the corner, out of him the pin, out of him the bow of battle, out of him ever exacter together.Da lui l'angolo, da lui il chiodo, da lui l'arco guerriero, da lui parimente usciranno gli esattori.Of him the corner, of him the pinne, of him the bow of battel, of him shal come forth euerie exactour together.Ex ipso angelus, ex ipso paxillas, / ex ipso arcus prælii, / ex ipso egredietur omnis exactor simul.
5And they shall be as mighty men, treading under foot the mire of the ways in battle: and they shall fight, because the Lord is with them, and the riders of horses shall be confounded.E saranno i campioni, che calpesteranno in battaglia (il nimico) come il fango delle piazze, e combatteranno, avendo seco il Signore, e i domatori de' cavalli saranno svergognati.And they shal be as valients, treading the myre of the wayes in battel: and they shal fight, because our Lord is with them: and the riders of horses shal be confounded.Et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in prælio, / et bellabunt, quia Dominus cum eis: / et confundentur ascensores equorum. 6And I will strengthen the house of Juda, and save the house of Joseph: and I will bring them back again, because I will have mercy on them: and they shall be as they were when I had not cast them off, for I am the Lord their God, and will hear them.Ed io farò forte la casa di Giuda, e salverò la casa di Giuseppe; e farolli tornare, perchè avrò pietà di essi; e saranno com' erano prima che io li rigettassi: conciossiachè io sono il Signore Dio loro, e gli esaudirò.And I wil strengthen the house of Iuda, and the house of Ioseph I wil saue: and I wil conuert them, because I wil haue mercie on them: and they shal be as they were when I had not cast them of, for I am the Lord their God, and wil heare them.Et confortabo domum Juda, / et domum Joseph salvabo: / et convertam eos, quia miserebor eorum: / et erunt sicut fuerunt quando non projeceram eos: / ego enim Dominus Deus eorum, et exaudiam eos. 7And they shall be as the valiant men of Ephraim, and their heart shall rejoice as through wine: and their children shall see, and shall rejoice, and their heart shall be joyful in the Lord.E saranno come gli eroi di Ephraim; e saranno ilari di cuore come chi bevve vino; e i loro figli in veggendoli faranno festa, e si allegrerà il cuor loro nel Signore.And they shal be as the valients of Ephraim, & their hart shal reioyce as it were of wine: and their children shal see, and shal reioyce, & their hart shal be ioyful in our Lord.Et erunt quasi fortes Ephraim, / et lætabitur cor eorum quasi a vino: / et filii eorum videbunt, et lætabuntur, / et exsultabit cor eorum in Domino. 8I will whistle for them, and I will gather them together, because I have redeemed them: and I will multiply them as they were multiplied before.Io li radunerò con un fischio, perchè io gli ho riscattati, e li moltiplicherò, come lo erano pell'avanti.I wil hisse to them, and wil gather them together, because I haue redemed them: and I wil multiplie them as they were multiplied before.Sibilabo eis, et congregabo illos, / quia redemi eos: / et multiplicabo eos sicut ante fuerant multiplicati.
9And I will sow them among peoples: and from afar they shall remember me: and they shall live with their children, and shall return.E li spargerò tralle genti, e anche ne' luoghi più rimoti si ricorderanno di me, e viveranno insieme co' loro figli, e faranno ritorno.And I wil saw them among peoples, and from a far they shal remember me: and they shal liue with their children, and shal returne.Et seminabo eos in populis, / et de longe recordabuntur mei: / et vivent cum filiis suis, et revertentur. 10And I will bring them back out of the land of Egypt, and I will gather them from among the Assyrians: and will bring them to the land of Galaad, and Libanus, and place shall not be found for them.E li ricondurrò dalla terra d'Egitto, e dall'Assiria li ragunerò, e li menerò nella terra di Galaad, e del Libano, e non si troverà luogo per essi:And I wil bring them backe out of the Land of Aegypt, and out of the Assyrians I wil gather them: and to the Land of Galaad, & Libanus I wil bring them, and there shal not be found place for them.Et reducam eos de terra Ægypti, / et de Assyriis congregabo eos, / et ad terram Galaad et Libani adducam eos, / et non invenietur eis locus: 11And he shall pass over the strait of the sea, and shall strike the waves in the sea, and all the depths of the river shall be confounded, and the pride of Assyria shall be humbled, and the sceptre of Egypt shall depart.E passeranno lo stretto del mare, e percuoterà il Signore i flutti del mare, e tutti i fiumi profondi saranno abbassati, e sarà umiliata la superbia di Assur, e la tirannide d'Egitto passerà.And he shal passe ouer in the strayte of the sea, and shal strike the waues in the sea, and al the depths of the riuer shal be confounded, and the pride of Assur shal be humbled, and the scepter of Aegypt shal depart.et transibit in maris freto, / et percutiet in mari fluctus, / et confundentur omnia profunda fluminis: / et humiliabitur superbia Assur, / et sceptrum Ægypti recedet. 12I will strengthen them in the Lord, and they shall walk in his name, saith the Lord.E forti li farò nel Signore, e nel nome mio anderanno avanti, dice il Signore.I wil strengthen them in the Lord, and in his name they shal walke: sayth our Lord.Confortabo eos in Domino, / et in nomine ejus ambulabunt, dicit Dominus.
10:1
Haydock
Snows. Protestants, "Bright clouds," or "lightnings." (Haydock)
Calmet
God will presently grant your requests, after the persecution of Epiphanes. (Calmet)
Worthington
The latter season is when fruit ripens, the acceptable time to sue for grace. (Worthington)
10:2
10:3
Calmet
Goats; the leaders of the people, Jeremias 50:8. (Calmet)
Virgil
Vir gregis ipse caper. (Virgil, Ec. vii.)
Jason died in exile, Lysimachus was slain in the temple, Alcimus perished miserably, and Menelaus was hurled among ashes, 2 Machabees 5:5., and 4:39., and 13:4., and 1 Machabees 9:54.
Battle. The apostates have suffered: God will not abandon his flock, but raises up Mathathias, etc.
10:4
Corner, to connect the building. The Machabees were not of the tribe of Juda; but it was the chief, and gave name to the rest. Judas was also a figure of Christ, the chief corner-stone, and he should be born of that tribe.
Pin, to fasten down the tent, or to hang things upon. These comparisons were not deemed mean, 1 Esdras 9:8., and Isaias 22:23.
Calmet
Exactor. The term may have a good as well as a bad sense. Taxes must be paid for the support of lawful governments. Judas forced other nations to pay tribute. (Calmet)
De Dieu
The same term in Ethiopia, means "a king." (De Dieu)
10:5
Calmet
Riders. The Syrians, with (Haydock) all their cavalry, were routed by a few ill-armed infantry. (Calmet)
10:6
Worthington
Joseph. All the tribes shall embrace the gospel at last. (Worthington)
Back, from the caverns to which they had fled.
10:7
Calmet
Valiant. Ephraim was a powerful and valiant tribe, Deuteronomy 33:17. (Calmet)
10:8
Worthington
Whistle. Christians are sweetly drawn by inspirations, without clamorous words. (St. Cyril) (Worthington)
Calmet
This expression shews the sovereign dominion of God. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "I will give them a sign." (Haydock)
10:9
Me. The Jews were spread throughout the world, and adhered to their own customs. (Philo) See Acts 2:8.
While they enjoyed the greatest prosperity, they kept together in a small territory. It is wonderful how they have since increased.
10:10
Calmet
For them. They returned from the places to which they had been dispersed during former wars, when Judas had liberated his country. (Calmet)
10:11
St. Jerome
Sea. The Jews pretend that the Bosphorus' straits were dried up, to afford them a passage. (St. Jerome)
But they must produce some stronger text to prove such a miracle. No obstacles shall be able to retard God's people, Isaias 11:16.
Assyria. After Epiphanes, the kingdom subsisted only about seventy years.
Calmet
Egypt. The Ptolemies excluded the natural princes, who have never regained the throne. They who had so often disturbed the Jews, were deprived of their power over them by the Syrians, and never could prevail there again after the Machabees. (Calmet)
Worthington
When the faithful are confirmed in their religion, the enemy cannot hurt them. (Worthington)
10:1
Latevvard time is vvhen fruite vvaxeth ripe, and so is here taken for the time of grace vvhich S. Paul calleth the acceptable time: & therfore this prophet exhorteth to aske this grace; and al spiritual benefites of God.
10:6
Not only the tvvo tribes,
but also the tenne shal be conuerted at last to Christ.
10:8
Christians are svvetely dravvne by internal inspiration vvithout clamorus, and violent persvvasion of vvordes. S. Cyril.
10:10
Concordanza Isa. 11.
10:11
VVhen the faithful are multiplied & confirmed in religion, their enimies can not hurt them.
10:1
san Basilio † 379 d.C. The Letters 210
… Every dream is not a prophecy, as says Zechariah, “The Lord shall make bright clouds, and give them showers of rain,…for the idols have spoken vanity and the diviners have told false dreams.”
10:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.63
… Therefore, I will no more pity the inhabitants of the land, saith the Lord Almighty. And again: Awake, O sword, against the shepherds, and smite the shepherds, and scatter the sheep, and I will turn My Hand upon the shepherds; and, Mine anger is kindled against the shepherds, and I will visit the lambs:
10:11
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.7
… “And they shall cross over through the narrow sea, and they shall smite the waves in the sea, and they shall dry up all the depths of the rivers; and all the haughtiness of the Assyrians shall be confounded, and the sceptre of Egypt shall be taken away. And I will strengthen them in the Lord their God, and in His name shall they glory, saith the Lord.”
10:1
1. PETITE A DOMINO PLUVIAM IN TEMPORE SEROTINO. — Ita Hebræa, Chaldæus et alii. Verum Septuaginta per τῷ in tempore, accipiunt pluviam matutinam; unde vertunt: Petite a Domino pluviam opportunam, matutinam et serotinam. Pluvia matutina, tina, sive temporanea, id est tempestiva, in Palæstina dicitur, quæ tempestive et mane, id est tempore sementis in octobri, depluit ad riganda semina: serotina, quæ sero, id est tempore messis imminentis, in aprili depluit ad incrassandas et maturandas segetes, uti dixi Osee VI, 3. Jubet ergo hic Deus Judæis, ut pluviam agros fecundantem, non a mutis et evanidis idolis, sed a se, velut creatore et gubernatore universi, ac datore omnis boni postulent. Ita Hebræi, Theodoretus, Albertus et alii. Videtur hæc prophetia edita a Zacharia post tempus sementis in hieme: quia jubet peti pluviam serotinam duntaxat, non matutinam, quasi ejus tempus jam transisset. Physice et rustice hic nota, agris et frugibus per hiemem conducere serenitatem, sed adulto vere (quod proxime æstatem attingit) iisdem necessariam esse pluviam, qua alantur et adolescant. Unde Macrobius lib. V Saturn. cap. XX, priscum hoc vulgare carmen rusticum citat: Hiberno pulvere, verno luto, grandia farra, Camille, metes. Mystice, per pluviam significatur doctrina: hæc enim mentes rigat et fecundat, uti pluvia terram et germina, juxta illud Deuter. XXXII, 1: «Concrescat in pluviam doctrina mea, fluat ut ros eloquium meum.» Pluvia matutina fuit lex Mosis, et doctrina Prophetarum, quæ prima fidei et virtutis apud rudes Judæos dedit semina: serotina est lex et Evangelium Christi et Apostolorum, quæ perfectam docet fidem et virtutem. Ita S. Cyrillus, S. Hieronymus, Remigius et Rupertus. Porro hic tantum serotinam a Deo petendam monet, quia temporaneam jam habuerant, q. d. Vos, o Judæi, accepistis a Mose legem veterem, quasi pluviam matutinam: postulate nunc a Deo legem Evangelicam quam afferet Christus, quasi pluviam serotinam, quæ vos ad veram perfectamque justitiam et felicitatem perducet. ET DOMINUS FACIET NIVES. — Pagninus, Mariana, Ribera, Sanchez et alii censent legendum nubes, non nives. Verum Biblia Romana et alia passim, quin et S. Hieronymus in Comment., constanter legunt nives, non nubes. Hebraice est vox חזיז chaziz, id est visio, apparentia, candor, splendor, fulgur, coruscatio. Septuaginta vertunt, phantasias, id est coruscationes et fulgetra, inquit Cyrillus et Theodoretus, eo quod subito appareant et dispareant, uti phænomena aërea, et quia prius videtur fulgur, quam audiatur tonitru, cum tamen collisio nubium et tonitru sit prior, imo causa fulguris. Chaldæus vertit, ventos; Pagninus, coruscationes; Tigurina, emicationes; alii, fulgetra; Noster, Job XXVIII, 26, vertit, procellas; quia fulgur et tonitru procellam et pluviam vehementem afferunt. Hic recte vertit, nives: Hebræum enim chaziz deducitur a חזה chaza, id est videre: unde chaziz est res visibilis perstringens oculos, qualis est lux et coruscatio, ac candor coruscus: nix ergo, quia candore et splendore suo micat, coruscat feritque oculos, eosque perstringit, hinc recte vocatur chaziz. Addebat Heraclitus nivem esse chaziz, id est visionem et apparentiam, eo quod revera non sit candida, sed candida nobis videatur. Verum hoc est ejus paradoxum. Insuper chaziz potius significat nives, quam nubes: proprie enim significat splendidum quid et coruscum feriens visum, quales sunt nives, non nubes. Chaziz ergo significat subinde nubes, non qua nubes, sed qua coruscantes et fulgurantes. Unde Chaldæus, Job XXXVIII, 25, pro eo quod nos habemus: «Viam sonantis tonitrui,» Hebræum chaziz vertit: Viam nubibus qua dejiciunt aquam cum tonitruis et fulguribus. Dices: Tempore pluviæ serotinæ, puta in aprili et vere, non sunt nives, sed nubes. Respondeo, sensus hujus versus est, q. d. Post pluviam matutinam, id est post sementem jactam in autumno, petite a Deo ut det pluviam pro tempore serotino, quæ eam ad spicas et grana deducat, ac Deus postulatis vestris annuens vota vestra superabit. Nam dabit in hieme nives, quæ semina vestra tegent, radicabunt et fecundabunt; ac deinde in vere dabit imbrem serotinum, simulque nives quæ in Libano, Carmelo, aliisque Judææ montibus reliquæ sunt (uti sunt in Alpibus, et in Apennino toto anno) liquabit et resolvet in aquam, quæ in valles camposque Judææ decurrens, segetes vestras rigabit et impinguabit. Unde Septuaginta vertunt: Pluviam hiemalem dabit eis. Porro nives terram diu obsidentes eam fecundare, et copiam dare frugum, experientia constat. Unde vulgi est axioma: «Annus nivium est annus frugum.» Causam dat Plinius lib. XVII, cap. III: «Vota arborum communia sunt frugumque nives diutinas sedere. Causa, non solum quia animam terræ evanescentem exhalatione, includunt et comprimunt, retroque agunt in vires frugum atque radices; verum quod et liquorem sensim præbent, purum præterea levissimumque quando nix aquarum cœlestium spuma est. Ergo humor ex his non universus ingurgitans diluensque, sed quomodo sititur distillans, velut ex ubere alit omnia quæ non inundat: tellusque illo modo fermentescit, et succi plena, ac lactescentibus satis non effœta, cum tempus aperit, tepidis arridet hortis.» Sic symbolice, annus vel dies tribulationum est annus vel dies meritorum et virtutum. Nam tribulationes faciunt, primo, ut homo ad externa se non effundat, nec in sui æstimatione evanescat. Secundo, ut convertatur ad cor secumque habitet, ac in eo profundas patientiæ, humilitatis, charitatis aliarumque virtutum figat radices. Tertio, eas irrigat piis et cœlestibus cogitationibus, quas vel tribulatio suggerit, vel Deus immittit de vanitate et miseriis mundi, de felicitate gloriæ cœlestis, de metu judicii, gehennæ, etc., de dignitate crucis, fortitudinis, patientiæ, etc. Mystice, Apostoli et prædicatores sunt חזיזים chazizim, id est, primo, nives, tum quia sicut nives terram sua irrigatione, ita ipsi homines sua doctrina compleverunt, fecundarunt, lætificarunt, et ab æstu concupiscentiæ refrigerarunt, juxta illud Prov. XXV, 13: «Sicut frigus nivis in die messis, ita legatus fidelis ei qui misit illum.» Secundo, sunt chazizim, id est nubes gravidæ et coruscæ, quæ copiosum dant imbrem sapientiæ et spiritus, ut germinarent et producerent fruges virtutum, juxta illud Isai. V, 6: «Nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem.» Et Psalm. XCVI, 1: «Nubes et caligo in circuitu ejus.» Vide utrobique S. Hieronymum. Tertio, sunt chazizim, id est venti, ut vertit Chaldæus, quia ut venti celerrime discurrerunt evangelizando per totum orbem, quasi angeli Dei, de quibus ait Psaltes et Apostolus Hebr. I, 7: «Qui facit angelos suos spiritus (id est ventos) et ministros suos flammam ignis.» Quarto, sunt chazizim, id est procellæ, quæ dura hominum corda terrore concusserunt, ac pondere minarum iræ Dei, judicii et gehennæ straverunt et contriverunt, juxta illud Job XXVIII, 26: «Quando ponebat pluviis legem et viam procellis sonantibus.» Quinto, proprie sunt chazizim, id est fulgura tonantia, et tonitrua fulgurantia, quia tonuerunt ore, fulgurarunt vita (quod de S. Basilio ait Nazianzenus), ac divinis irradiationibus mentes hominum perstrinxerunt, illuminarunt atque inflammarunt. Ita S. Jacobus et S. Joannes a Christo vocati sunt Boanerges, id est filii tonitrui, id est fulmina, sive tonantes et fulminantes, Marc. III, 17. ET PLUVIAM IMBRIS DABIT EIS. — Alii vertunt: Pluviam pluviæ, vel imbrem imbris, hoc est pluviam uberem, imbrem copiosum dabit eis. Septuaginta vertunt: Pluviam hiemalem dabit eis; hiemalis enim est copiosa, æque ac refrigerans. Atque ex hac pluvia dabit singulis herbam in agro, Chaldæus: Ut det eis frumentum ad comedendum, et herbam jumentis in agro; Hebræus: Dabit eis vire, id est cuique, herbam in agro. Est enallage personæ; transit enim a secunda ad tertiam. Eis ergo, id est vobis, puta cuilibet vestrum, sive singulis: ita Vatablus. Mystice, q. d. Deus omnibus petentibus dabit herbam, sive germina salutis in cordibus; quia eis inspirabit pias cogitationes, affectiones, impulsus, desideria, etc., quæ quasi germina producent copiam frugum bonorum et heroicorum operum.
10:2
2. QUIA SIMULACRA (vox quia dat causam cur pluvia et fertilitas terræ a Deo petenda sit, non ab idolis, nec a divinis, quos Judæi solebant consulere, præsertim ante captivitatem Babylonicam, inquit S. Hieronymus. Causa est), QUIA SIMULACRA LOCUTA SUNT INUTILE, etc. — q. d. Simulacra non prosunt, sed obsunt; damnum afferunt, non utilitatem. Nam dæmones, de rerum copia vel inopia consulti, per ea dant responsa inutilia, imo falsa et noxia. Unde Septuaginta vertunt: Quoniam hi qui loquebantur locuti sunt labores et dolores; Chaldæus: Quoniam cultores simulacrorum loquuntur rapinam. Hebræum enim און aven significat inutile, vanum, iniquitatem, rapinam. Dæmones enim cum ardeant livore et studio nocendi hominibus, consulti solent suadere rapinas et scelera, quasi per ea homines deos suos sibi sint conciliaturi, et ab eis copiam frugum, vel id quod postulant impetraturi. Idem faciunt eorum ministri et interpretes, puta magi et divini. Unde de iis subdit: «Divini viderunt mendacium.» Septuaginta: Visiones falsas; Chaldæus: Divini prophetant falsitatem et vane consolantur. Experientia docet eos qui dæmones consulunt per magos et divinos, vanam, imo maxime noxiam consolationem percipere, quia pro modico bono quod dæmon eis largitur, ingentes clades et damna mox infert, tum animæ, tum corpori eorumdem, uti multis exemplis docet Delrio in Magicis. ET SOMNIATORES. — Ita vocat divinos qui ex somniis divinabant, vel sua somnia pro oraculis venditabant. Unde Hebræa ad verbum Pagninus et Tigurina sic vertunt: Divini viderunt mendacium, somnia vana locuti sunt; Septuaginta: Divini visiones falsas et insomnia falsa loquebantur; Chaldæus: Pseudopropheta in prophetia sua falsa mendacia loquuntur. IDCIRCO ABDUCTI SUNT QUASI GREX. — Ita Romana, q. d. Quia Judæi nuper fidem adhibuerunt simulacris, divinis et somniatoribus, idcirco abducti sunt captivi velut grex ovium in Babylonem. AFFLIGENTUR, QUIA NON EST EIS PASTOR, q. d. Ibique afflicti sunt et quasi prædæ dati lupis, puta Chaldæis, quia carebant vero pastore qui eos tutaretur, ac sequebantur hosce divinos et somniatores, qui erant pseudopastores, viso lupo fugientes ovesque ei tradentes. Unde Chaldæus vertit: Ideo dispersi sunt sicut disperguntur oves; translati sunt, quia non est eis rex. Mystice, q. d. Idcirco Judæi abducti sunt in varios errores et dæmonum cultus, quia non habuerunt verum pastorem, scilicet Christum, sed falsos et mendaces, quales fuerunt Scribæ et Pharisæi tempore Christi, contra quos detonat Christus Matth., XXIII. Quocirca:
10:3
3. SUPER PASTORES IRATUS EST FUROR MEUS (q. d. Puniam hosce pseudopastores, qui perdiderunt gregem populi mei). ET SUPER (Vatablus, contra) HIRCOS VISITABO. — Idem dicit alia metaphora: pseudopastores enim vocat hircos, tum ob fœtidos et hircinos mores, tum quod hædos sibi similes, id est homines scelestos verbo et exemplo gignerent, eisque ad omne nefas quasi duces præirent, sicut hirci præeunt capras et hædos. QUIA VISITAVIT DOMINUS EXERCITUUM GREGEM SUUM DOMUM JUDA. — Vox visitavit hic contrarie sumitur. Nam: «Super hircos visitabo,» idem est quod hircos, id est duces et pseudopastores puniam, super ipsos manum vindicem extendam, acresque plagas dorso eorum infligam. Hic autem: «Visitavit Dominus gregem suum,» ut eum tueatur, et ex eo constituat duces qui eum propugnent. Unde sequitur: ET POSUIT EOS QUASI EQUUM GLORIÆ SUÆ, — q. d. Quia hi falsi duces et pastores perdiderunt gregem meum, hac de causa Deus eum visitabit, ex eoque constituet veros principes et pastores, eoque gradu dignos, puta Judam Machabæum ejusque fratres, qui quasi equi generosi Dei, ad bella pro populo procedant, ac illius hostes, puta Antiochum ejusque chiliarchas, profligent. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Hugo et alii. Dices: Judas et Machabæi fuerunt oriundi ex tribu Levi, non Juda: fuerunt enim sacerdotes et pontifices, qui omnes descendunt ex Levi, ut patet I Machab. II, 1. Respondent aliqui eos paterno genere descendisse ex Levi, sed materno ex Juda. Verum dico Judam hic et alibi vocari totam gentem Judæorum, prout distinguitur ab Israele et decem tribubus, quæ a Juda fecerunt schisma. Hæc autem gens commixta erat ex tribu Juda, Levi, Benjamin et cæteris, sed a potiori parte vocata est Juda, præsertim quia Judæ promissum et datum est sceptrum usque ad Christum a Jacobo patriarcha Gen. XLIX, 10. Machabæi ergo oriundi ex Levi dicuntur prodituri ex Juda, id est ex gente Judaica, non autem ex tribu Juda. Mystice, Judæi et Machabæi nostri sunt Christus et Apostoli, qui ex Judæorum stirpe prognati, quasi generosi equi prælium inierunt cum regibus, principibus, philosophis, totoque mundo infideli, eumque protriverunt, sibique et Christo subjecerunt: ita Remigius, Haymo et Lyranus. Unde et Chaldæus vertit: Ex ipso rex ejus: ex ipso Christus ejus: ex ipso fortitudo belli sui: ex ipso magnificabuntur omnes gubernatores ejus simul. Porro «equus gloriæ,» id est gloriosus, speciosus, decorus, illustris, ut vertit Syrus, ac promptus et strenuus in bello, ut vertit Arabicus, insigne est hieroglyphicum apostoli et viri apostolici, qui quasi equus ubique Christum sessorem, tanquam equitem infidelitatem et vitia sternentem, reges et principes subjugantem, animose circumfert, ita ut nullis laboribus defatigetur, nullis periculis, terroribus, hostibus, difficultatibus cedat, sed omnia generose transiliat et subjugat, juxta illud quod de equo bellico ait Job, cap. XXXIX, 20: «Gloria narium ejus terror. Terram ungula fodit, exsultat audacter, in occursum pergit armatis: contemnit pavorem, nec cedit gladio,» etc. Qualis fuit Bucephalus Alexandri Magni, quo ipse in præliis utebatur, et vincebat, de quo Plinius lib. VIII, cap. XLI: «Eidem Alexandro, inquit, et magna equi raritas contigit. Bucephalon eum vocarunt, sive ab aspectu torvo, sive ab insigni taurini capitis armo impressi. Sedecim talentis ferunt ex Philonici Pharsalii grege emptum. Neminem hic alium quam Alexandrum, regio instratus ornatu recepit in sedem, alios passim rejiciens. Idem in præliis memorate cujusdam perhibetur operæ, Thebarum oppugnatione vulneratus, in alium transire Alexandrum non passus, multa præterea ejusdem modi, propter quæ rex defuncto ei duxit exsequias, urbem tumulo circumdedit nomine ejus,» scilicet quam a Bucephalo Bucephaliam appellavit. Porro S. Gregorius, lib. XXXI Moral. cap. XI et sequent. verba Jobi explicans: «Equus, inquit, est prædicator qui habet fortitudinem, quia adversa constanter tolerat. Habet hinnitum, quia ad superna blandiens vocat: equo suo Dominus et cum actionis fortitudine hinnitum vocis, et cum hinnitu vocis fortitudinem ministrat actionis. Terram ungula fodit, id est, quidquid in mente sua terrenum versari conspicit, hoc nimirum superductæ pænitentiæ duris percussionibus rumpit.» Addit talem equum gloriæ Dei fuisse S. Paulum, ac pergit: «Equus Dei exsultat audacter, et exteriora tormenta non metuit, quia internam delectationem quærit: potestatum mundi iracundiam non formidat, quia ipsius quoque vitæ præsentis desiderium per mentis excessum calcat. In occursum pergit armatis. Intueri libet illum sessoris sui calcaribus excitatum contra armatos hostes, quantus Paulum fervor accenderet, quando eum Ephesi ad irrumpendas theatri turbas zeli flamma rapiebat, Actor. XIX, et Actor. XXI: Ego, inquit, non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu. Contemnit pavorem, nec cedit gladio.» Ait enim Rom. VIII: «Quis nos separabit a charitate Dei? Tribulatio, an angustia, an fames, an persecutio?» Hæc et plura S. Gregorius. Quid nos ad hæc? Equi, non Trojani, sed Sejani, imo ex equis pigri, tardigradi et iniquæ sortis aselli. Sejanus equus fertur suos heros et sessores, Sejum, mox Dolabellam, deinde Cassium, denique Antonium perdidisse; ita nos Christi regnum crebro perdimus potius quam propagamus. Vide quæ de equo candido, ejusque sessore Christo dixi Apocal. VI, 2. EX IPSO (scilicet Juda, prodibit) ANGULUS. — Ita legendum cum Hebræo, Chaldæo et Romanis; perperam ergo in nonnullis Bibliis legitur angelus. Porro angulus metaphorice vocatur princeps, qui rempublicam continet, stringit, prospicit et roborat, uti angulus utrumque parietem in domo. Ita S. Hieronymus. Vide dicta Isaiæ XIX, 13. Rursum angulus metonymice vocatur turris, quæ in angulis murorum erigi solet ad domus, arcis, vel urbis tutelam, juxta illud Sophon. I, 13: «Dies tubæ et clangoris super civitates munitas, et super angulos excelsos.» Turris autem notat principes, de qua Cant. IV: «Mille clypei pendent ex ea.» Ad litteram angulus hic, id est princeps ex Juda prodiens, fuit Judas Machabæus, allegorice Christus et Apostoli. Christus enim est lapis angularis domus Dei, id est Ecclesiæ, qui utrumque parietem, id est Judæos et Gentes, continet, et cui quasi fundamento tota Ecclesiæ fabrica incumbit et innititur, uti docet Apostolus Ephes. II, in fine capitis.
10:4
4. EX IPSO PAXILLUS. — Idem dicit alia metaphora. Princeps enim in republica est id quod angulus in fabrica, et quod paxillus in pariete, ex quo arma et vasa quælibet suspensa pendent, ita a principe omnis populus pendet, regitur et sustentatur. Sic Eliacim vocatur paxillus, Isai. XXII, 23. Ita a Machabæis pendebat populus judaicus, a Christo et Apostolis populus christianus. EX IPSO ARCUS PRÆLII. — Est hic tertia metaphora. Sicut enim principem paulo ante vocavit angulum et paxillum, ita hic vocat arcum prælii, qui scilicet fortiter pro populo depugnet, ejusque hostes arcu suo et suorum prosternat, uti ad litteram fecit Judas Machabæus; mystice Christus et Apostoli. S. Hieronymus vero hæc tria ita distinguit: «Ex ipso angulus,» id est ex Juda et Judæis, inquit, prodibit regia potestas; habuerunt enim Davidem, Salomonem et posteros eorum reges: «Ex ipso paxillus,» id est sacerdotium: «Ex ipso arcus prælii,» id est fortitudo bellica, puta fortes milites et duces. Hæc enim tria, puta regnum, sacerdotium et militia, sunt robur, firmamentum, decus et gloria cujusvis reipublicæ, æque ac Ecclesiæ. EX IPSO EGREDIETUR OMNIS EXACTOR. — Septuaginta, abactor; Chaldæus, gubernator; Pagninus, præfectus, qui scilicet exigit tum vectigalia, tum jura et obsequia a subditis, vel hostibus subactis principi reipublicæ, aut Deo debita, qualia sunt religio, cultus Dei, legum observantia. Tales fuerunt Machabæi, sed maxime Christus et Apostoli. Exactor enim proprie est victor, indeque princeps, qui victis et subditis imponit leges, onera et tributa, quod proprie competit Judæ Machabæo, et magis Christo. Moraliter, discant hic principes, magistratus, prælati, se debere præstare in republica, collegio vel congregatione cui præsunt, primo, quod angulus præstat in domo, scilicet ut eam fulciant, stringant, uniant; secundo, quod paxillus præstat in pariete, ut ejus adinstar firmi et immoti alios firment et sustentent, ita ut ab eis pendeant summi, medii et infimi; tertio, quod arcus præstat in prælio, ut, sicut ille abigit sternitque hostes, sic illi rempublicam defendant et propugnent, ab eaque omnes hostes arceant et abigant; quarto, quod exactor præstat in telonio aut debito, ut scilicet constanter urgeant disciplinam et custodiam legum, tum divinarum, tum humanarum, eamque si collapsa sit, restituant et instaurent, etiamsi multorum odia sint subeunda, et vulgi levitati sæpe resistendum. Ita implebitur in eis illud Isai. LVIII, 12: «Et ædificabuntur in te deserta sæculorum, fundamenta generationis et generationis suscitabis, et vocaberis ædificator sepium, avertens semitas in quietem.» Sapienter Cicero, lib. I Officior.: «Omnino, ait, qui reipublicæ præsunt duo Platonis præcepta teneant: unum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut quidquid agant, ad eam referant, obliti commodorum suorum; alterum, ut totum corpus reipublicæ curent, ne dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. Ut enim tutela, sic procuratio reipublicæ ad utilitatem eorum qui commissi sunt, non ad eorum quibus commissa est, gerenda est.» Et nonnullis interjectis: «Est proprium munus magistratus, intelligere se gerere personam civitatis, debereque ejus dignitatem et decus sustinere, servare leges, jura describere, et ea fidei suæ commissa meminisse.» Idem, lib. III De Legib.: «Magistratus, ait, est lex loquens,» sicut vicissim lex est magistratus silens et mutus. «Ut cupiditatibus principum et vitiis infici solet tota civitas, sic corrigi et emendari continentia.» Thucydides lib. VI: «Magistratus, ait, est medicus civitatis;» qua ergo arte, cura, sinceritate et fortitudine medicus curat ægrum, v. g. phreneticum et invitum, eadem magistratus curet civitatem. Agesilaus, teste Plutarcho in Lacon., magistratus officium esse dicebat «erga rebellantes audacia, erga subjectos benevolentia uti;» sicut Virgilius VI Æneid., principis partes esse dixit: Parcere subjectis, et debellare superbos. Agathon dictitabat magistratum trium debere meminisse: primo, quod imperet hominibus; secundo, quod secundum leges; tertio, quod non semper imperet: ita Stobæus, serm. 43. Plato, lib. IV De Legibus, censet magistratum deferendum non iis qui præcellunt opibus, robore, forma, nobilitate, sed iis qui legibus parent maxime, et hac re cæteris in civitate præstant. Cato censuram petens, cum suos competitores videret populo supplices, eumque de more prensantes, exclamavit populo opus esse medico austero, validisque remediis, proinde eligendum non qui blandissimus esset, sed qui inexorabilis, atque hæc dicens, ante omnes censor creatus est. Agnovit populus morbum suum; eoque Cato plus valuit objurgando, quam cæteri blandiendo, ait Plutarchus in Apophth. Roman. Uti enim corpora nostra sine mente, sic civitas sine legibus constare nequit. Solon, interrogatus qualiter civitas bene regi posset, respondit: Si princeps et majores secundum legem vixerint, inquit Valerius, lib. III, cap. IX. Rursum si cives magistratui obediant, magistratus autem legibus, uti refert Stobæus, serm. 41. Heraclitus dicebat «cives non minus oportere pugnare pro legibus, quam pro mœnibus;» quod absque legibus nullo pacto possit esse civitas incolumis, absque mœnibus possit. Ita Laertius lib. IX, cap. 1. Hinc illud Maronis: Legesque viris, et mœnia ponet. Pittacus Crœso percunctanti quod esset maximum imperium, respondit: Ubi leges imperant. Nam ubi summa est legum auctoritas, ibi est minimum tyrannidis. Ita Laertius lib. I, cap. V. Demosthenes civitatis animam esse leges dicebat: Ut enim corpus anima carens cadit, sic civitas nullis administrata legibus sponte sua ruit. Ita Maximus, serm. 68. Cleon multo meliorem esse dicebat statum civitatis, quæ licet deterioribus, firmis tamen legibus utitur, quam illius quæ bonis quidem, sed irritis. Ita Thucydides lib. III. Archidamus roganti quinam essent Spartanæ urbis præfecti, respondit: Leges et legitimi magistratus; censens in republica bene constituta supremam auctoritatem esse legibus deferendam, secundam magistratibus; ac proinde eos legum debere esse tutores et vindices, non dominos, nec dispensatores, hoc est dissipatores. Ludovicus XII, Galliarum rex, subpræfectum Aureliannensem, quo familiariter olim erat usus, sæpeque injustitiæ reum liberarat, creatus rex damnavit, dictitans: «Contendi privatus pro amico, regnum autem adepto leges mihi tuendæ sunt.» Ita Annal. Franc. Divine S. Bernardus, lib. IV De Consider. cap. IV ad Eugenium Pontif. eum docet quales debeat creare vel formare prælatos: «Qui sint, inquit, in judicio recti, in consilio providi, in jubendo discreti, in disponendo industrii, in agendo strenui, etc., qui quæstum legationem non æstiment, nec requirant datum, sed fructum. Qui regibus Joannem exhibeant, Ægyptiis Mosen, fornicantibus Phinees, Heliam idololatris, Helisæum avaris, Petrum mentientibus, negotiantibus Christum. Qui vulgus non spernant, sed doceant; divites non palpent, sed terreant; pauperes non gravent, sed foveant; minas principum non paveant, sed contemnant; qui cum turba non intrent, nec cum ira exeant; qui Ecclesias non spolient, sed emendent. Qui marsupia non exhauriant, sed corda reficiant, et crimina corrigant; famæ provideant suæ, nec invideant alienæ. Qui orandi studium gerant et usum habeant, ac de omni re orationi plus fidant, quam suæ industriæ vel labori. Quorum ingressus pacificus, non molestus exitus sit. Quorum sermo ædificatio, quorum vita justitia, quorum præsentia gratia, quorum memoria in benedictione. Qui se amabiles præbeant non verbo, sed opere; reverendos exhibeant, sed actu, non fastu. Qui humiles cum humilibus, et cum innocentibus innocentes, duros dure redarguant, malignantes coerceant, reddant retributionem superbis. Qui non de dote viduæ, et patrimonio crucifixi se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt, gratis facientes judicium injuriam patientibus, vindictam in nationibus, increpationes in populis.» Et cap. VII, librum ita concludit: «Ubi malitiæ juncta potentia est, aliquid tibi super hominem præsumendum. Vultus tuus super facientes mala. Timeat spiritum iræ tuæ, qui hominem non veretur, gladium non formidat. Timeat orationem, qui admonitionem contempsit. Cui irasceris tu, Deum sibi iratum, non hominem putet. Qui te non audierit, auditurum Deum, et contra se paveat.» Et paulo ante perfecti Pontificis ideam ita depingit: «De cætero oportere te esse considera formam justitiæ, sanctimoniæ speculum, pietatis exemplar, assertorem veritatis, fidei defensorem, doctorem gentium, christianorum ducem, amicum sponsi, sponsæ paranymphum, cleri ordinatorem, pastorem plebium, magistrum insipientium, refugium oppressorum, pauperum advocatum, miserorum spem, tutorem pupillorum, judicem viduarum, oculum cæcorum, linguam mutorum, baculum senum, ultorem scelerum, malorum metum, bonorum gloriam, virgam potentium, malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terræ, orbis lumen, sacerdotem Altissimi, vicarium Christi, Christum Domini, postremo Deum Pharaonis.»
10:5
5. ET ERUNT QUASI FORTES CONCULCANTES LUTUM (id est hostes ut lutum) VIARUM IN PRÆLIO. (Pro fortes, hebraice est גבורים gibborim, id est prævalidi, præpotentes, heroes, gigantes, Gabrieles. Ad litteram notat Machabæos, qui sua fortitudine hostes Israelis proculcarunt quasi lutum) QUIA DOMINUS CUM EIS. — Ita in libris Machabæorum legimus Judam Machabæum nunquam iniisse prælium (excepto ultimo, in quo non legitur orasse; unde et cecidit) nisi prius invocata Dei ope, quam et præstitit Deus; unde misit ad eum Jeremiam Prophetam e limbo, qui daret ei gladium, diceretque: «Accipe sanctum gladium munus a Deo, in quo dejicies adversarios populi mei Israel,» II Machab. XV, 13. Hinc et Judas Machabæus, id est Machabæus, dictus est ex litteris initialibus versus undecimi Exod. cap. XV: מי כמוך mi camocha baelim Jehova, id est quis similis tui in fortibus, Domine? Quod quasi belli tesseram, et victoriæ omen in vexillis et insignibus præferebat, uti dixi Exod. XV; unde sequitur: ET CONFUNDENTUR ASCENSORES EQUORUM, — puta duces et milites Antiochi, qui pollebant et gloriabantur equitatu, cum Machabæi pugnarent pedites, uti et David, cæterique pii Judæorum reges, juxta legem Deuter. XVII, 16, uti ibi dixi. Unde quanto inferior fuit eorum sors et conditio, quod pedites in equites pugnarent, tanto nobilior illorum de eis ope Dei parta fuit victoria, tanto gloriosior triumphus. Hinc Chaldæus vertit: Et fortes domus Israel triturabunt interfectos populorum, quasi lutum viarum in bello, et prælia committent; quia verbum Domini erit in auxilium eorum. Mystice hæc veriora sunt in prælio spirituali, quo Christus et Apostoli debellarunt mundum et tartarum. ET CONFORTABO DOMUM JUDA, ET DOMUM JOSEPH SALVABO. — Domus Juda sunt duæ tribus; domus Joseph decem reliquæ, quarum caput fuit tribus Ephraim, filii Joseph, ex eaque prognatus Jeroboam, æque ac cæteri reges Israel. Porro multi ex decem tribubus partim jam ante se junxerunt Judæis, partim postea cum viderunt vel audierunt victorias et trophæa Machabæorum, iis se aggregarunt, ut sub eorum ducatu et præsidio incolumes et felices viverent. Ita S. Hieronymus. Mystice, id verius fuit in conversione tam Israelitarum, quam Judæorum ad Christum, quæ inchoata est ab Apostolis, sed perficietur ab Elia et Henoch in fine mundi: tunc enim omnis Israel salvus fiet. Ita Remigius, Lyranus et Arias. Pro confortabo hebraice est גברתי ghibbarti, id est viriles, fortes, robustos, ac quasi Gabrieles efficiam. A גבר gabar enim, id est vir fortis fuit, deducitur nomen Gabriel, id est fortis vel fortitudo Dei. ET CONVERTAM EOS, — ut e locis, in quibus per captivitatem dispersi sunt, revertantur ad avitas in Judæa sedes. Unde Septuaginta vertunt: Et habitare faciam eos; Chaldæus: Congregabo captivitatem eorum; plenius Tigurina: Et reversos collocabo; ac Vatablus: Et conversos habitare faciam. Hebræum enim הושבתים hoscebotim est mixtæ conjugationis, quasi conflatum ex השיב hescib, id est converti vel reverti fecit; et ex הושיב hoscib, id est habitare fecit, collocavit. ERUNT SICUT FUERUNT, QUANDO NON PROJECERAM EOS, — q. d. Erunt sicut fuerunt ante captivitatem, tam Babylonicam, quam Assyriacam. Hinc patet ad litteram loqui Prophetam de Judæis, Israelitis et Machabæis. Idem patet ex nominibus domus Juda, domus Joseph, Ephraim, etc.
10:7
7. ERUNT QUASI FORTES (hebraice gibborim, de quo dixi vers. 5) EPHRAIM, q. d. Erunt quasi heroes Ephraim, fortiter bellantes bella Domini. Tribus enim Ephraim inter decem tribus erat fortissima; unde et cæteris tribubus continuos dedit reges. Hinc illud Psalm. LXXVII, 9: «Filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli.» LÆTABITUR COR EORUM QUASI A VINO, — q. d. Ex continuis victoriis exsultabunt sicut exsultant qui hausto potenti vino hilarescunt, vel, q. d. In præliis erunt audaces, interriti, et quasi leones ignem spirantes, perinde ac si vino generoso oppleti æstuarent; uti nunc Kosachi, Hiberni, Hollandi, aliæque gentes vino adusto se implent ante prælium, ut spiritibus calidissimis æstuantes sint audaces, ruantque intrepidi in enses et gladios. ET FILII EORUM, — q. d. Filii, nepotes et posteri eorum cernent, audientque patrum et avorum suorum trophæa, indeque exsultabunt in Domino, et ad eadem heroice consectanda incitabuntur. Sic trophæis Miltiadis Themistocles, Achillis Alexander Magnus, Alexandri Magni Julius Cæsar, Cyri Scipio, excitati sunt ad eadem per heroica facinora consectandum, uti narrat Plutarchus in eorum Vita.
10:8
8. SIBILABO EIS, ET CONGREGABO ILLOS. — Quasi sibilo congregabo et convocabo eos, velut oves in Jerusalem, tanquam Synagogam; et tempore Christi in Ecclesiam, in qua sibilus erit prædicatio Evangelica, inquit Vatablus. Est catachresis: ponitur enim sibilus pro convocatione, quia hæc in ovibus a pastore fit sibilo. Est hendiadys, Unum enim dicitur per duo: «Sibilabo et congregabo,» id est quasi sibilando congregabo. Simili modo ait Isaias, cap. VII, 18: «Sibilabit Dominus muscæ, quæ est in extremo fluminum Ægypti, et api quæ est in terra Assur.» Vide ibi dicta.
10:9
9. (1) DE LONGE RECORDABUNTUR MEI, — q. d. Judæi et Israelitæ degentes in remotis locis, ubi audierunt legem Dei, cultum et Synagogam per Machabæos in Judæa restitutam, recordabuntur mei, ut me more patrum invocent et colant, ideoque cum filiis valentes et gaudentes revertentur in Jerusalem.
10:10
10. ET REDUCAM EOS DE TERRA ÆGYPTI ET DE ASSYRIIS. — Alludit ad captivitatem Assyriacam et Babylonicam, quam fugientes multi ex Israel, profugerunt de more in Ægyptum, ut patet Jerem. XLIV, q. d. Solvam omnem eorum captivitatem exsilio et dispersione, faciamque ut tuti et liberi in patriam, et ad me meumque templum et Ecclesiam revertantur. Ita S. Hieronymus, Albertus et Hugo. Huc facit quod Josephus lib. XI Antiq. cap. II, scribit Ptolemæum Philadelphum, qui post Ptolemæum Lagi Alexandro Magno in regno Ægypti successit, centum viginti millia Judæorum ex Ægypto libertate donata in Judæam remisisse, eaque beneficentia obtinuisse ab Eleazaro pontifice 72 Interpretes, qui S. Scripturam ex Hebræo in Græcum idioma transferrent. AD TERRAM GALAAD ET LIBANI ADDUCAM EOS, — puta in Judæam, cujus limites sunt Libanus et Galaad. Mystice, ad Ecclesiam Christi quæ fertilis est, pulchra et amœna, uti Galaad, Libanus, omnisque terra Judæis olim promissa. Unde sequitur: «Et non invenietur eis locus,» scilicet, sufficiens, q. d. Maxima erit multitudo fidelium, tum Judæorum sub Machabæis, tum potius christianorum sub Christo et Apostolis, adeo ut templa et Ecclesiæ eos non capiant; secundo, Sanchez, q. d. non invenietur eis locus, id est ipsi non invenientur in loco pristino, puta in Ægypto et Assyria, quia redibunt in Jerusalem. Unde Septuaginta vertunt: Non relinquetur ex eis ullus; ut sit hypallage. Anagogice, q. d. Locus fidelium post mortem, postque diem judicii non invenietur amplius in terra, quia ipsi ex terra transferentur in cœlum.
10:11
11. ET TRANSIBIT IN MARIS FRETO. — Varii varie hæc explicant. Primo, Judæi hæc ad litteram exspectant, quasi portenta futura et facienda a suo Messia, sicut facta sunt a Mose in mari Rubro. Verum quia ad litteram hoc capite agitur de Machabæis, eorumque victoriis portentosis, hinc secundo, magis appositum huic loco est, quod tradunt Hebræi prisci apud S. Hieronymum ac Remigium et Hugo, scilicet Judæos olim in Græciam profugos, tempore Machabæorum, per fretum angustum Propontidis, quod Chalcedonem a Constantinopoli segregat, transisse, ut redirent in Judæam. Verum nusquam legimus fretum hoc percussum et siccatum a Deo, ut Judæi sicco pede pertransirent. Tertio, alii putant hic notari Alexandrum Magnum, qui cum exercitu mare Pamphyliæ sicco pede transmisit, pergens contra Darium et Persas, teste Josepho lib. II Antiq. cap. ult. Verum hoc viris doctis fabulosum videtur; et Josephus, licet id ex aliis referat, non tamen approbat. Adde, quid hoc ad Judæos et Machabæos? Dico ergo esse hic continuam metaphoram sive allegoriam, qua sub schemate miraculosi transitus Hebræorum per mare Rubrum duce Mose, et per Jordanem duce Josue in terram promissam, describit similem non miraculosum, sed mirabilem transitum Judæorum toto orbe dispersorum per maria et gentes, felicemque reditum in Judæam, cum audierint ejus felicitatem, et victorias partas a Machabæis, q. d. Faciam ut Judæis in Jerusalem redeuntibus omnes viæ, maria et flumina sint pervia; removebo omnes obices et obstacula, adeoque si opus sit, siccabo mare et flumina, uti siccavi sub Mose, quando ipse virga percussit mare Rubrum, et sub Josue, quando confudi, divisi et siccavi profunda fluminis Jordanis; quin et humiliabo superbiam atque potentiam Assyriorum, Ægyptiorum, aliarumque gentium hostilium, faciamque ut populum meum retinere, aut ab hoc suo in Judæam reditu remorari nequeant. Nominat præ aliis Ægyptios et Assyrios, quia hi olim crebro et vehementer afflixerunt Israelitas, eosque in captivitate detinuerunt. Ita Theodoretus. Mystice, id verius in Apostolis et eorum sequacibus, quibus Deus viam patefecit per terras, maria et flumina, ut omnes gentes adirent, easque Ecclesiæ aggregarent, juxta illud Isai. XI, 15: «Et desolavit Dominus linguam maris Ægypti, et levavit manum suam super flumen, in fortitudine spiritus sui: et percutiet eum in septem rivis, ita ut transeant per eum calceati:» sicut Augusto Cæsari Ægyptum invadenti, viamque per suam monarchiam in Ægyptum et in omnes gentes Apostolis pandenti, contigit, uti ibidem dixi. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Clarius, Arias, Vatablus et alii. Ubi nota: In Scripturis hostes Ecclesiæ Dei vocantur Ægyptii, Assyrii, Chaldæi: quia hi fuerunt hostes Israelis et Synagogæ, quæ fuit quasi aurora et parens Ecclesiæ. CONFUNDENTUR OMNIA PROFUNDA FLUMINIS. — «Fluminis,» id est fluminum, sed dicit «fluminis,» quia alludit ad Jordanem siccatum a Josue. Dices: Quid est τὸ confundentur? Respondent aliqui, confundentur, id est commiscebuntur, sicut Jordanis aquæ a Josue divisæ, repressæ, et in unum locum coactæ, intumescentes, confusæ, id est commixtæ et convolutæ fuerunt. Verum hebræum בוש bos non significat commiscere, sed confundere, id est pudefacere. Dico ergo flumina metaphorice dici confundi et pudefieri, cum suo alveo, quasi suo jure et hæreditate, contra naturam privantur, ab eoque vi expelluntur. Si enim haberent sensum et sanguinem, utique ob hanc vim et quasi ignominiam, quam invite subeunt, pudefierent et erubescerent, quod suo loco violenter excedere, eumque hominibus, puta Hebræis, cedere debeant. Sic iratus confunditur, cum iram suam explere nequit, dum illa a potentiori quopiam reprimitur et refringitur. Confundi ergo profunda fluminis, idem est quod siccari. Unde pro confundentur, Pagninus et Tigurina vertunt, siccabuntur, et ita ad verbum nunc est in Hebræo. Nam הובישו hobiscu proprie deducitur a יבש iabese, id est siccare; Noster deduxit a בוש bos, id est confundi, pudefieri; quare videtur legisse alio puncto הובישו hebiscu, quanquam ordines verborum imperfectorum apud Hebræos sæpe confundantur, ac verba quiescentia ain vau, tempora sua mutuentur a quiescentibus, pe ied, puta bos a iabas, et sic hobiscu ponitur pro hebiscu. Simili modo dixit Joel cap. I, 10: «Confusum est vinum,» et vers. 12: «Vinea confusa est,» id est siccata est, elanguit, evanuit. Vide ibi dicta. Jam sensus hujus loci est is quem paragrapho præcedenti assignavi.
10:12
12. CONFORTABO EOS IN DOMINO (in me, qui sum Dominus. Est enallage, loquitur enim Deus de se in tertia persona) ET IN NOMINE (id est virtute, potentia et invocatione) EJUS AMBULABUNT, — pergentque strenue et alacriter Judæi in Jerusalem, fideles in Ecclesiam militantem in terris, et ex ea in triumphantem in cœlis.
10:2
v. 2 « quia simulacra locuta sunt inutile et. divini viderunt mendacium et somniatores locuti sunt frustra ; vane consolabantur ; idcirco abducti sunt quasi grex, affligentur, qu:a non est eis pastor » ; — brevi : omnis miseria, qua olim pressi sunt et cuius reliquiis et sequelis etiamtum affliguntur, ex idololatria et superstitione originem duxit; una salus est in solo Domino. Hebr. teraphim, idola ad oracula danda adhibita, tamquam lares et penates, ut aliis placet ; cf. Os. 3, 4 ; dévinatores vel arioli, proprie (ut videtur ex Ez. 21, 26) sortilegi, falsa vaticinati sunt ; som- Q^iorum conieclores vana, inania loquebantur ; eorum consolatio futilis erat, re et effectu tamquam vana deprehendebatur. Ea superstitionis genera et olim populum e sedibus suis eiecerunt et praesentem miseriam advexerunt; ad ea autem populus delapsus est culpa et negligentia eorum, qui ut principes et doctores populo providere debebant. Haec de malis pastoribus querela et accusatio frequens est apud prophetas ; cf. Is. 56, 11. Ier. 2, 8; 10, 21 ; 23, 41. Ez. 34, 2. Tria superstitionum genera recensentur vel tres ordines hominum enumerantur in textu lat. (et apud LXX ?) et Chald. et itá etiam textus hebr. intelligi debet : et somnia vanum loquebantur, inaniter consolabantur (cf. Nos. Hits. Pressel) ; neque enim vertendum est :um Keil «| divini loquuntur somnia (raudis, vane consolabantur ; id enim collocauone verborum prohibetur, aeque tot addi attributa ad unum substantivum, satis est concinnum, praesertim cum ad teraphim unum tantum adiiciatur. Accedit, quod de divinatoribus potius verbum 1890 vel 13a exspectares, ut Hitz. monet. Textum graecum «à évórvia eub? àAdAouv Theod. interpretatur de somniorum coniectoribus , ad explicandum versum enim affert cox WAvtet, toU; dotspou fvrtt;, Tou; ÓvtxponüAow , S. Cyr. quidem dicit — arioli etiam somnia falsa loquebantur — at mox ipse quoque tres ordines enumerat et monet, ne dvozviaotxt, attendatur. Chald. h. |. recenset cultores idolorum, divinatores, pseudoprophetas. — Ceterum notum est, somnia vatidica etjam in s. literis agnosci (Num. 19, 6. 1 Reg. 98, 6. Dan. 2, 1. loe! 2, 28) eaque in patriarcharum rebus gestis non ultimum occupare locum (cf. Gen. 31, 10; 37, 19, 40, 8, 41, 4 ; 42, 9); quare non mirum, si superstitio quoque fis abutatur, qtu ubique cernere est. Deus malos pastores et duces populi, malorum auctores et fautores, punitos amovebit et sua cura gregi impensa populum reddet gloriosum :
10:3
v. 9 « Super pastores 1ratus est furor meus et super hircos visitabo ; quia visitavit Domus exercituum gregem suum, domum fudo , et! posuitcos quasi equum | gloriae suae in. bello » ; — quia Deus teneram habuit semperque habet curam populi su1 in malos pastores animadvertit, qui gregem negligunt eumque ab oppressoribus vexari sinunt; hirci suut qui, ut Ez. 354, 21 rem illusvat. lateribus et humeris impingunt, corhibus venulanv omnia infirma pecora; quales sint pastores, vide ibidem 34, 4-5 Cum emphas) adhibetur visitare sensu duplici. Equi pulchri, egregie instrucu et ornat, fortis velocis, intrepid! (cf. Iob 39, 19-23) comparatione praeclare illustratur populi conditio tlorens ei gloriosa. Quod v. 3 in universum dictum est de gloria et fortitudine, per singula in subsequentibus declaratur. Et primo quidem ostenditur, quam firmiter status theocratiae in se futurus sit interna sua constitutione :
10:4
v. 4 «ez ipso angulus, ez ipso paxillus, ez ipso arcus proelii, ex $pso egredietur omnis exactor simul » ; — aderit scil. firmus lapis angularis, cui aedificium securo innititur; aderit paxillus, qui ad tabernaculum erigendum et firmandum requiritur ; aderit bellica fortitudo et peritia et aderit qui hostes fortiter reprimet ab iisque tributa et vectigalia exiget, neque unquam tali düce destituentur. Prior pars ea effert, quae ad aedificium et tabernaculum firmiter stabiliendum necessaria sunt. Unde munera ea designantur, quae rempublicam vel theocratiam in se firmam reddunt atque fulciunt; ergo potestas capitis vel ducis et quod aliqui addunt (etiam Ephr. Barh.) sacerdotii dignitas. Et cum ex 9, 13 seq. incursus hostiles instent, etiam bellici apparatus mentio fit et in exactore omni (scil. ubicumque requirit necessitas) gloriosi certaminum exitus pignus asseritur. Interpretaberis ex ipso (cum plerisque) ex Iuda, ex populo, de quo scil. v. 3 sermo fuit (ita S. Ephr. Cyr. Theod. Theod. M. Sanct. Rib. Lap. Sa, Men. Tir. Calm. Patrit. Trochon), non ex Domino (cum Schegg, Reinke, Pressel), nam de homine dici nequit : e Domino egreditur; id unice dici potest de eo, cuius egressus est a diebus aeternitatis (Mich. 5, 2). Ita firmiter instructa theocratia fortiter ac feliciter bella gerent
10:5
v. 9 « et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in proelio et bellabunt, quia Dominus cum eis et. confundentur ascensores equorum »; — comparationis particula videtur subintelligenda : hostes conculcabunt sicut lutum ; cf. Ps. 17, 43 « ut lutum platearum delebo eos » et Mich. "l, 10 « nunc erit in conculcationem ut lutum platearum »; ita Chald. quoque locum nostrum explanat : fortes domus Iuda conculcabunt interfectos populorum sicut lutum viarum. Alii volunt dici : fortiter et alacriter incedent; sed quorsum dein conculcare lutum? et loci allati aliam explicationem omnino suadent. Bella diuturniora fore indicatur eo quod conculeatis hostibus addatur adhuc e£ bellabunt ; hostes tamquam equites, ergo veloces et ad vastandum et impetus faciendos apti et instructi designantur. Vix errabimus, si propter 9, 43 cum S. Ephraem potissimum de iis cogitamus ex tertio regno quod vidit Daniel. Simul cum Iuda etiam li qui ex aliis tribubus adsunt, gloriae, victoriae, salutis erunt participes :
10:6
V. 6 « et confortabo domum Iuda et domum Ioseph salvabo et convertam eos, quia miserebor eorum ; et erunt sicut fuerunt, quando non proieceram eos; ego enim Dominus Deus eorum et exaudiam eos » ; — qui ex reliquis tribubus erant, de domo Ephraim vel de domo Ioseph, patris Ephraim et Manasse, esse dicuntur, sicut saepe regnum israeliticum eodem nomine quasi a parte potiore appellabatur. Hebr. potius verte cum LXX et habitare eos faciam ' i. e. salute et victoria concessa tuto habitabunt et prospere agent ; et erunt quasi non proiecerim illos ? i. e. nova instauratio suis bonis oblivionem veteris poenae et calamitatis inducet (cf. Os. 2, 19-24. Is. 43, 18. 19). "ota domus Israel et Iuda, uti erit fortitudinis eiusdem ac victoriae ! diceps, ita eiusdem triumphi et laetitiae : v. '1 « et erunt quasi fortes laetabuntur et exsultabit cor eorum in. Domino » ; — « Ephraim in itum venient gaudii, ut eos vino madidos arbitreris; filii quoque eom cernent patrum triumphos et in Domino laetabuntur, quo praebente » .ctoriam consecuti sunt » (S. Hier.). De quonam tempore hoc vaticinium a v. 3 et deinceps sit explicandum vel quosnam eventus sermo propheticus immediate attingat, controvertitur. Sunt qui tempus messianicum immediate spectari et directe asserant; ita Rib. Sa, Est. Schegg, Trochon ; alii illam periodum attingi volunt typice vel ut S. Cyr. loquitur, secundum spiritualem theoriam vel mystice (Sanct. Lap.). Plerique tamen de tempore Machabaeorum ea omnia dici et intelligi debere censent; ita Alb. Sanct. Lap. Men. Tir. Gord. Calm. Reinke, Patrit. Eam explicationem etiam a veteribus Iudaeis esse propositam et adoptatam nos docent S. Hier. et S. Cyr. ; at simul a S. ier. discimus, ab aliis Iudaeis haec censeri in adventu Christi esse complenda. Ipse vero S. Hier. de loci obscuritate conquestus, debet nobis, inquit, lector ignoscere, si in his quae ambigua sunt, et nos pendulo incedimus gradu. Refert dein explicationem de Macha— baeis, quam saltem ad v. 6. '1 amplecti videtur, cum scribat : « quaeramus historiam quando Iudas et Israel adversum Graecos pariter dimicarint vel quo tempore Ephraim de captivitate Assyria sit reversus ». Potissimum tamen sequitur explicationem « iuxta tropologiam ». Certe haud pauca sunt, quae in tempus Machabaeorum plane congruunt. Ea diligenter collegit et subtiliter exposuit inter veteres S. Hier. sub Iudaeorum nomine, inter recentiores autem praeprimis Patritius. Ad ea tempora iam refert v. 2; « peccatum enim cuius poenas Iudaei sub primam Hasmonaeorum aetatem dedere ea perpessi quae. in eos re- 1. Forma O'niagn est omnino singularis et anomalos. Placuit aliquibus (etiam Rot.) eam coalescere ex utroque verbo 3*yej et 2vj*, ut artificio quodam vates utatur et dicat: ges Seleucidae impie crudeliterque commisere, illud studium fuit, quo idololatrarum mores ac disciplinas adsciscere ac sequi instituerant 4 Mach. 1, 12-16 ; 2 Mach. 4, '1-11. Haec autem committere ille ipse ausus est qui pontificatum pretio sibi comparaverat 2 Mach. 4, '1. 8. 10. 43 ceteris sacerdotibus administris (ib. 4, 14), quae quidem res aperte declarat illa verba : quia non est eis pastor; super pastores iratus est. fuv meus ». lisdem temporibus impletam cernit laudem bellicam, de qua v. liberam ac plenam abroxpattaw v. &, victorias v. D, salutem ceteram tribuum per Iudaeos asserendam, potentiam ac securitatem v. 6. « Primo enim nota sunt bella a Iuda Machabaeo, ab Ionatha et Simo [udae fra:ribus, a Ioanne Hyrcano Simonis filio, a rege Alexandro Ia naeo gesta. Secundo vel primos ipsos de genere Hasmonaeorum nunqua.u Syriae reges subigere potuerunt, quamquam eorum nonnullos fraude aut dolo sustulerint, eoque res perducta tandem fuit, ut Iudaei illorum ductu iugum excuterent seque in libertatem adsererent 4 Mach. 13, 41. 42 ac plenam aixoxgaxiav adipiscerentur, cuius quattuor praecipuae partes, imperium, inquam, magistratus, res militaris atque aerarium, a Zacharia singillatim enumeratae fuerunt in 9, 4..... Tertio haec omnia Iudaei plurimis triumphis, quos Hasmonaei de Sy: iae regibus deque aliis hostibus gessere, consecuti sunt. Quarto regiones transiordanicae, quae Galaatidis, et cisiordanicae, quae iam Galilaea vocabatur, olim a decem tribubus posessae, per Hasmonaeos primo ab hostium infestationibus liberatae 4 Mach. B, 9 seq., deinde Iudaeae sunt contributae. Quinto ex omnibus Israelitarum tribubus in unam gentem ut ab initio coniunctis regnum Hasmonaeorum est constitutum. Sexto alias urbes regionesque e Philisthaea et Samaria Iudaei obtinuerunt... 4 Mach. 10, 38 coll. 41, 98. 84 ; 10, 89. '16 coll. 15, 28. 38 ; 13, 54 coll. 14, 34 et 45, 28. 35. Septimo, qua felicitate et securitate Iudaei frui coeperint sub Simone Iudae Machabaei fratre, legimus in 4 Mach. 14, 4-15, eamque novis incrementis auctam sub Ioanne Hyrcano Simonis filio et successore subque insecutis regibus horum posteris Iosephus descripsit (Antiq. l. 13) ». Haec non sine magna veritatis specie dicuntur. Sane ita sunt verba prophetae selecta et posita, ut ea latius prosequi et declarare videantur quae iam 9, 13 et seq. tacta sunt. Admonitio illa, ut caveant a superstitione, ut omni tempori congruit, ita a tempore Machabaeorum non est aliena ; et quod Deus animadvertat in pastores, id uti de anteactis temporibus dici potuit, ita tempore quoque Hasmonaeorum veritatem habet et habet potissimum etiam in periodo messianica (cf. 14, 4. 9. 8. 19 seq.). Quae de victoriis et triumphis celebrantur, ita generalia sunt et ampla ' et tam insignis salutis descriptio exhibetur, ut si ea ad sola Machabaeo. rum tempora retuleris, simul fateri cogaris, promissionem re ipsa esse ampliorem ac sublimiorem. Neque tamen eo statim efficitur, omnia $£mmediate et unice esse ad periodum messianicam sensu spirituali transferenda. Potest enim propheta periodum instaurationis ita describere, ut quae historice et inchoatione quadam in parte praeparatoria gerenda sint ea sublimiore modo et impletione ad indolem regni messianici adaptata simul valeant de vera et perfecta instauratione. Simile aliquid v. g. iis in locis habes, in quibus Isaias postquam de duplice liberatione sermonem intulit, mox utramque liberationem uno dicendi describendique genere celebrat (cf. quae notavi ad Is. 42, 43 seq. Erklaerung p. $00 seq., et ad cp. 24 p. 289 seq.). Alia quoque consideratione adhibita res declarari potest. Ex iis enim, quae Ier. 18, 1-10. Ez. 33, 13-16 statuuntur, apparet, vaticinia quae-. dam dari posse absolute quidem et nulla conditione adiecta, at in mode. et ambitu impletionis perquam multum dependere a libero hominum arbitrio. Haec norma fortasse etiam hoc loco adhiberi poterit. Quae si tibi placuerit, dices vatem describere tempus instaurationis eo splendore qui znfeger ac plenus secuturus fuisset, si reduces ex exsilio omni qua decuit pietate ac fidelitate cum pientissimis Dei consiliis fuissent cooperati. Revera autem minus splendida periodus contigit, quae minori ac languidiori populi electi pietati respondebat. Igitur propheta delineavi ea, quae Deus dare voluit ac paratus erat ; quo ambitu et qua perfectione vero ea opere sint complenda, a populi fidelitate et cooperatione dependere voluit (cf. quae dictasunt ad 6, 15. Mich. 4, 3 et ad Is. 2, 41. c. p. 65). In quam rem utilis est ac lucida norma a Lap. statuta : « cum Deus aliquid synagogae vel Ecclesiae promittit, quamvis amplis et universalibus verbis, id tamen de bonis ac probis tantum, qui foedus et amicitiam cum Deo promittente et paciscente servant, intelligendum est » (ad Is. 2, 4). Quid alii censeant et quid ipse sentiam, proposui; seligat prudens rerum ac sententiarum aestimator, quid attenta serie vaticinii atque oraculorum indole perpensa et ratione propheticae praedictionis in universum considerata sibi probabilius videatur. lllud solum memoriae obversari volo, quamvis aliquae praedictiones particulares et. maxime definitae et ad unum eventum singularem conformatae agnosci debeant omnino, in universum tamen modum visionis ac dictionis propheticae non ita arcte ad unam rem particularem designandam adstringi. Quare equidem non ausim affirmare, omnes illos eventus particulares, quos Patritius recenset, ita distincte ac fere per singula esse praedictos. Alius est stilus historiographi, alius et longe alius prophetae. Ceterum verba S. Hier. adscribere denuo placet, ne quis de tam ancipiti ac dubia interpretandi ratione conqueratur ? « debet nobis lector ignoscere, si in his quae ambigua sunt, et nos pendulo incedimus gradu ». Instaurationis pars non minima est exsulum reductio. Quare et propheta promissionibus propositis ad reditum invitat dispersos (cf. 2, 6; 9, 19) et Deum reditum esse effecturum docet
10:8
v. 8 « Sibilabo eis et congregabo illos, quia redemi eos ; et multiplicabo eos, sicut ante fuerant multiplicati » ; — cf. Is. 5, 96; "1, 18; sibilare facilitatem designat, qua Deus efficere potest ut ad levissimum eius nutum quasi ad exiguum sonum et fere insensibilem (Rib.) omnia voluntati ipsius obsequantur. Instaurationem multitudine insignem fore constanter apud prophetas efferri solet (cf. Is. 94, 2. Ier. 32, 22. Ez. 36, 11. Os. 1, 10. Mich. 2, 12 etc.) ; idque iure ; nam ea promissio iam Abraham sollemniter est facta Gen. 13, 16; 15, 5; 1'1, 2 etc. Immo in ipsa inter alios populos commoratione Deus providebit, ut dispersi et numero crescant et Dei cultum ac religionem retineant, donec tandem ad terram suam reducantur :
10:9
v. 9 « et seminabo eos 1n populis et de longe recordabuntur mei et vivent cum filais suis et revertentur » ; — seminare non est dispergere, sed, uti iam Theod. vim comparationis latentis explanat, in magnam multitudinem augeri * fecunditatis benedictione percepta (cf. Calm. Reinke, Schegg, Trochon). Yta inter gentes augescent et in regionibus alienis Domini in Ierusalem habitantis recordabuntur ; e longinqua terra animo et desiderio ferentur in Dei sanctuarium (unde sensu emphatico de longe in vulg.). Hac vero recordatone Dei quam diligenter servant, propheta optime describit munus & divina providentia Iudaeis dispersis impositum, Dei veri cognitionem spargendi inter gentes et evangelicae praedicationi i.e. regno messianico viam parandi. Quo fructu id factum fuerit, ostenditur numero synagogarum et proselytarum ubique terrarum, quando annuntiatio apostolica de regno Messiae ad gentes est perlata. Si Israelitae ita Dominum fideliter inter gentes confessi fuerint, vitam sortientur longaevam, felicem, : laeta prole iucundam i. e. vivent cum filiis suis et demum ad patriam remeabunt (cf. Is. 35, 40). Atque ad talem reditum efficiendum Deus est paratissimus ope sua potentissima oblata :
10:10
v. 10 «ef reducam eos de terra Aegypts& et de Assyriis congregabo eos et ad terram Galaad et Libani adducam eos, 1. Pro notione dispergendi quam voci yy zu unum huno locum communiter citant ; et non invenrutei eis locus » ; — dubium non est, quin tempore Zachariae multi Iudaeorum et Aegyptum incoluerint — frequentissimi enim postea ibi inveniuntur, ita ut ibi versionem graecam s. Scripturae sibi adornarint; et iam urbe capta multi illuc migrarunt; cf. ler. 43, 6 — et etiam ex variis tribubus iis in regionibus sint commorati, in quas jam per Assyrios maiores eorum erant deportati. Multorum reditu regiones Palaestinae etiam transiordanicae (Gilead, Galaad) et septemtrionales (Libani) ita habitatoribus implebuntur, ut ultra terminos olim occupatos sedes sint fixuri, ut propria terra iam non sufficiat, q. d. ut non inveniatur eis locus (cf. Ephr. Theod. Theod. M. Sanct.). Atque re quidem vera multi Iudaeorum tempore Machabaeorum videntur remeasse in patriam (cf. 4 Mach. 14, 7) ; magnum enim cernitur eo tempore populi augmentum, et inter alia Galaad et Baesn postmodum in bello iudaico incolis hebraeis completa erant, Galilaea autem teste Iosepho numerabat 204 urbes et, vicos (losephus, de bello iud. 9, 3. 3; 4, 1. 1-10; 71. 3-6; Patrit.). Adde quod Iudaei ex omni orbis terrarum parte pietatis causa ad festa celebranda in urbem convenire solebant (cf. Act. 2, 5-11). Deus autem ut populum suum ad instaurationem theocratiae congreget, ubi opus fuerit, paratus est mirabilia quibus olim populum e servitute aegyptiaca vindicavit et in suam hereditatem introduxit, superatis impedimentis omnibus renovare :
10:11
v. 14 «et transibit in. maris freto et percutiet 4n mari fluctus et confundentur omnia, profunda ftu- Tminis et humiliabitur superbia Assur. et sceptrum Aegypti recedet ;
10:12
v. 19 confortabo eos in. Domino et $n nomine eius ambulabunt, dicit Dominus » ; — in aperto est allusio ad Ex. 14, 21; 15, 8. Ios. 3, 13. 16 ; atque uti olim virga Aegypti et oppressio eius recessit ab Israel et confracta est (cf. Is. 10, 24), ita quaecumque regna nunc vel septemtrionem versus vel ad meridiem Dei populum servitute constringere voluerint et a Domini religione abstrahere, adigentur, ut libertatem eis concedant; cultores vero Dei, Iudaei, confortati a Domino et eius nominis gloria et protectione securi et ornati vitae suae rationem ex Dei cultu instituent q. d. ambulare in nomine eius. idque explicavit per maris fretum ; refert ad hane versionem, Hebraeos narrare captivum populum etiam in Bosphorum et septemtrionalem plagam esse translstum et postea eos ex parte revocatos ; quare hoc loco commemorari Propontidis angustias, quae Chalcedonem et quondam Byzantium brevi freto dividant. Unde satis ratio eius versionis perspicitur. — Alii vocem additam per modum exclamationis concipiunt : per mare, o angustiam! sed quam inepte! cum populus mare transiens minime angustiis premeretur ; alii demum ad tantas angustias sunt redacti, ut ad cbaldaicum N? secat, findit recurrerint et verterint : transibit per mare quod findit vel dividit. De explicandi ratione et varietate similia in hac parte notanda sunt sicut supra ad v. 9-7. Qui de Machabaeorum tempore ea explicant, ea cernunt impleta in reditu multorum ludaeorum ex regionibus aegyptiaca et assyriaca ; quae v. 11 dicuntur, exempli causa et ad consolationem afferri dicunt (cf. Sanct. Lap. Men. Reinke) ; aliis in mari et fluminibus vel gentes inimicas vel varia pericula designari placet (cf. S. Ephr. Theod. Theod. M.). Singulari ratione v. 11 explicat Patritius ; censet enim « neminem non sentire describi Hellesponti traiectum, quo Romani ducibus Scipionibus Syriae regi Antiocho Magno bellum primo intulerunt. Contra Aegyptum autem mari item iverunt nobilique navali proelio ad Actium Antonio et Cleopatra profligatis, anno insequente iterum mari transmisso Octavius Caesar Aegypto potitus est * eamque in provinciae formulam redegit. Aegyptiaci quoque regni casus praedicitur una eum casu regni Seleucidarum, quia etsi plura et graviora ab his, non levia tamen ab illis quoque mala Iudaeis post aetatem Alexandri illata fuerunt ». Calm. priorem versus partem in universum et sub conditione dictam accipit : «si traiiciendum sit Israeli mare patriam repetenti, maris fluctus sedabit Deus iisque transeuntibus quietos continebit; si tranandi sint amnes, illos Deus arefaciet (cf. Is. 11, 15) » ; alteram vero partem historice ac definite interpretatur de Syriae (quod Assur h. 1. vocetur) regno post Antiochum Epiphanem prostrato ; « Áegyti regno in Ptolemaeos translato Aegyptii indigenae patrio imperio eiecti fuere ; iidemque illi Aegyptiorum reges qui Iudaeos e captivitate reversos ,frequenter vexaverant, auctoritate quam in ludaeos exercuerant a Syriae regibus exuti nunquam post aetatem Machabaeorum recuperavere ». Qui omnia immediate ad tempora messianica transferunt, in hac parte cernunt promissionem divinam, Israelitas in exsilio positos non interituros, sed denique magnis miraculis iri reductum ; prophetam vero specialem facere mentionem Aegypti et Assur, quia cum Cyri decretum de his regionibus non valeret, Iudaeis nondum integrum fuerit e provincia Ássur et ex Aegypto reverti in patriam (Schegg) ; vel etiam magis generaliter de piis et electis ea dici sentiunt : « faciet Deus mirabilia portenta, ut eos liberet a captivitate diaboli et in terram viventium perducat » (Rib.), et per Assyrios et Aegyptios omnes regni Dei hostes intelligun visibiles atque invisibiles (cf S. Hier. S. Cyr. Rib. $a). Propter ea, quae ep. 41 sequuntur, ego in eam inclipo sententiam quam Caím. innuit, contineri promissa Dei sub. conditione quadam implenda : Deum ez se paratum esse exsules dummodo velint obsequi, ad theocratiae instaurationem magnis etiam potentiae suae manifestationibus reducere; reducibus promitti statum felicem, dummodo in nomtne Dei ambulent. Aliquatenus reditum illum post Zachariam esse effectum, cum multi Iudaeorum in patriam sint reversi ; prophetam loqui de theocratiae instauratione in universum, ad quam omnes ubique dispersos invitet. Ita et illa quae tempore Machabaeorum gesta sunt, inchoatione quadam comprehenduntur, neque ea quae tempore messianico fiunt excluduntur. Norma proponitur generalis qua Deus in theocratia instauranda usurus est ; sicut igitur instauratio illa tempore Zachariae facta praevia quaedam est et inchoatio et praeparatio, ita ea quae de instauratione in universum dicuntur, de illa eius parte necesse est impleri ac fieri inchoatione quadam et similitudine, plene vero ac perfecte in regno messianico modo spirituali, qui scil. regni indoli congruat et necessario totius regni constitutione postuletur. Hac consideratione adhibita fortasse explicari potest, cur in verbis propheticis ea cernantur ac deprehendantur lineamenta, quae secundum quid. tempora Machabaeorum et res ibi gestas referre videantur, dum tamen dicendi color et promissionum amplitudo atque sublimitas illius temporis angustiis capi atque includi minime possit. Ceterum non est oblivioni dandum, quod Rib. monet, promitti talia Dei cultoribus et ad praescriptum eius viventibus, i. e. aliis verbis ambitum impletionis (plus vel minus) dependere ab hominum libera cooperatione. Insuper vide quae notavi ad Os. 11, 141. Soph. 3, 20.
10:2
In due luoghi profetici, Ez. 21,26 (Volg. idola) e Zach. 10,2 (Volg. simulacra), i t. sono menzionati come mezzi per trarne oracoli, nel primo caso da parte del re di Babel, nel secondo come fallaci (cf. Iudc. 17, 5 ecc.); il quale uso forse …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.