In signification of the peoples idolatrie, the prophet marieth a fornicatrix: 4. by his childrens names foresheweth their great, and long captiuitie: 11. And afterwards their redemption together with al nations.
1The word of the Lord, that came to Osee, the son of Beeri, in the days of Ozias, Joathan, Achaz, and Ezechias, kings of Juda, and in the days of Jeroboam, the son of Joas, king of Israel.Parola del Signore detta a Osea figliuolo di Beeri a' tempi di Ozia, di Joatham, di Achaz, di Ezechia, regi di Giuda, e a' tempi di Jeroboam figliuolo di Joas, re di Israele.THE word of our Lord, that was made to Osee the sonne of Beeri, in the dayes of Ozias, Ioathan; Achaz, Ezechias kinges of Iuda, and in the dayes of Ieroboam the sonne of Ioas king of Israel.Verbum Domini, quod factum est ad Osee, filium Beeri, in diebus Oziæ, Joathan, Achaz, Ezechiæ, regum Juda; et in diebus Jeroboam, filii Joas, regis Israël. 2The beginning of the Lord’s speaking by Osee: and the Lord said to Osee: Go, take thee a wife of fornications, and have of her children of fornications: for the land by fornication shall depart from the Lord.Il Signore cominciò a parlare ad Osea, e gli disse: Va, prendi per moglie una peccatrice, e fatti de' figliuoli della peccatrice; perocché la terra mancherà indegnamente di fede al Signore.The beginning to our Lord of speaking in Osee: and our Lord sayd to Osee: Goe, take thee a wife of fornications, and make children of fornications: because the land fornicating shal fornicate from the Lord.Principium loquendi Domino in Osee. Et dixit Dominus ad Osee: Vade, sume tibi uxorem fornicationum, et fac tibi filios fornicationum, quia fornicans fornicabitur terra a Domino. 3So he went and took Gomer, the daughter of Debelaim: and she conceived, and bore him a son.Ed egli andò, e sposò Gomer Figliuola di Debelaim, la quale concepì, e partorì a lui un figliuolo.And he went, and tooke Gomer the daughter of Debelaim: and she conceiued, and bare him a sonne.Et abiit, et accepit Gomer, filiam Debelaim: et concepit, et peperit ei filium. 4And the Lord said to him: Call his name Jezrahel: for yet a little while, and I will visit the blood of Jezrahel upon the house of Jehu, and I will cause to cease the kingdom of the house of Israel.E il Signore disse a lui: Pongi nome Jezrahel: perocché tra poco io farò vendetta del sangue di Jezrahel sopra la casa di Jehu, e farò sparire il regno della casa d'Israele.And our Lord sayd to him: Cal his name Iezrahel: because yet a litle while, & I wil visite the bloud of Iezrahel vpon the house of Iehu, and I wil make the kingdom of the house of Israel to cease.Et dixit Dominus ad eum: Voca nomen ejus Jezrahel, quoniam adhuc modicum, et visitabo sanguinem Jezrahel super domum Jehu, et quiescere faciam regnum domus Israël.
5And in that day I will break in pieces the bow of Israel in the valley of Jezrahel.Ed io in quel giorno spezzerò l'arco d'Israele nella valle di Jezrahel.And in that day I wil breake the bow of Israel in the valley of Iezrahel.Et in illa die conteram arcum Israël in valle Jezrahel. 6And she conceived again, and bore a daughter, and he said to him: Call her name, Without mercy: for I will not add any more to have mercy on the house of Israel, but I will utterly forget them.E quella concepì di nuovo, e partorì una figliuola. E il Signore disse a lui: Ponle nome: La non compassionata; perocché io non avrò più compassione alcuna della casa d'Israele; ma mi dimenticherò affatto di loro.And she conceiued yet agayne, and bare a daughter, & he sayd to him: Cal her name, Without mercie: because I wil adde no more to haue mercie on the house of Israel, but with obliuion I wil forget them.Et concepit adhuc, et peperit filiam. Et dixit ei: Voca nomen ejus, Absque misericordia, quia non addam ultra misereri domui Israël, sed oblivione obliviscar eorum. 7And I will have mercy on the house of Juda, and I will save them by the Lord, their God: and I will not save them by bow, nor by sword, nor by battle, nor by horses, nor by horsemen.Ma avrò compassione della casa di Giuda, e li salverò per mezzo del Signore Dio loro, e non per mezzo degli archi, né delle spade, né per mezzo delle battaglie, o di cavalli, o di cavalieri.And I wil haue mercie on the house of Iuda, and wil saue them in the Lord their God: & I wil not saue them in bow and sword, and in battel, and in horses, & in horsemen.Et domui Juda miserebor, et salvabo eos in Domino Deo suo; et non salvabo eos in arcu et gladio, et in bello, et in equis, et in equitibus. 8And she weaned her that was called Without mercy. And she conceived, and bore a son.E la donna divezzò la non compassionata, e concepì, e partorì un figliuolo.And she weyned her that was, Without mercie. And she conceiued, and bare a sonne.Et ablactavit eam quæ erat Absque misericordia. Et concepit, et peperit filium. 9And he said: Call his name, Not my people: for you are not my people, and I will not be yours.E il Signore disse: Pongli nome: Non popol mio: perocché voi non (siete) mio popolo, ed io non sarò vostro Dio.And he sayd: Cal his name, Not my people: because you not my people, and I wil not be yours.Et dixit: Voca nomen ejus, Non populus meus, quia vos non populus meus, et ego non ero vester. 10And the number of the children of Israel shall be as the sand of the sea, that is without measure, and shall not be numbered. And it shall be in the place where it shall be said to them: You are not my people: it shall be said to them: Ye are the sons of the living God.Ma sarà il numero de' figliuoli d'Israele come l'arena del mare, la quale è immensurabile, e non può numerarsi. E avverrà, che dove fu detto loro: Non siete voi mio popolo, si dirà ad essi: Voi figliuolo di Dio vivo.And the number of the children of Israel shal be as the sand of the sea, that is without measure, and shal not be numbered. And it shal be in place where it shal be sayd to them: Not my people you: it shal be sayd to them: Children of the liuing God.Et erit numerus filiorum Israël quasi arena maris, quæ sine mensura est, et non numerabitur. Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos: dicetur eis: Filii Dei viventis.
11And the children of Juda, and the children of Israel, shall be gathered together: and they shall appoint themselves one head, and shall come up out of the land: for great is the day of Jezrahel.E si raduneranno insieme i figliuoli di Giuda, e i figliuoli d'Israele, e si eleggeranno un solo capo, e si rialzeranno da terra; perchè grande è il giorno di Jezrahel.And the children of Iuda, and the children of Israel shal be gathered together: and they shal set to themselues, one head, and shal ascend out of the earth: because great is the day of Iezrahel.Et congregabuntur filii Juda et filii Israël pariter; et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra, quia magnus dies Jezrahel.
1:1
Year of the World 3179, Year before Christ 825.
Usher
Israel. He reigned forty-one years, till the year of the world 3220. (Usher)
St. Jerome
The prophets usually give the date, that the prediction may be verified. Some Latin manuscripts intimate, that "the Jews attribute these titles to Esdras, (who is Malachias) or to the respective prophets, which is more probable." (St. Jerome, t. i.)
Worthington
Jeroboam II died twenty-six years before Ozias, towards the end of whose reign Isaias commenced; so that Osee was more ancient. (Worthington)
1:2
Challoner
Fornications. That is, a wife that hath been given to fornication. This was to represent the Lord's proceedings with his people Israel, who, by spiritual fornication, were continually offending him. (Challoner)
St. Jerome
The prophet reclaimed her. (St. Jerome)
Calmet
She denoted Samaria, abandoned to idolatry, Ezechiel 16:15. Several such actions were prophetical. Many have supposed that this was only a parable; but the sequel proves the contrary. (Calmet)
Challoner
Of fornications. So called from the character of their mother, if not also from their own wicked dispositions. (Challoner)
He is ordered to marry a woman who had been of a loose character, and to have children who would resemble her; (Worthington) or he takes her children to his house; (Grotius) unless the children of the prophet were so styled because the mother had been given to fornication. So the rod of Aaron retains its name when it was become a serpent, Exodus 7:12.
Shall, or rather, "has departed;" and therefore he denounces future chastisements.
1:4
Calmet
Jezrahel. Jehu slew Joram in this place. He was the instrument of God's justice, yet acted himself through malice and ambition, and was therefore deservedly punished. Zacharias, the fourth of his family, lost the crown, and was slain by Sellum, at Jezrahel, 4 Kings ix., etc. (Calmet)
Worthington
The offspring of Jehu, now on the throne, solicited Jezrahel or the ten tribes to idolatry, which God will revenge. (Worthington)
1:6
Challoner
Without mercy. Lo Ruchamah. (Challoner)
Some copies of Septuagint and St. Paul read, "not beloved," Romans 9:25. Samaria shall surely perish. After the death of Jeroboam II, the kingdom was all in confusion, and in sixty-two years time became extinct. It was afterwards blended with Juda.
1:7
Calmet
Horsemen. Sennacherib was miraculously disconcerted. Juda returned from captivity and became more flourishing, giving birth to the Messias. (Calmet)
1:9
Challoner
Not my people. Lohammi. (Challoner)
Calmet
The kingdom of Israel seemed to be quite cast off; and in captivity it was hardly distinguished from other nations. Juda was preserved longer, and at all times was under the divine protection. Ezechiel, Daniel, etc., comforted the people in the worst of their afflictions. (Calmet)
1:10
Challoner
The number, etc., viz., of the true Israelites, the children of the Church of Christ. (Challoner)
Calmet
This is the primary sense, Romans 9:25. Yet the Israelites are here also assured of their return from captivity. (Calmet)
Worthington
God. Among many sinners, some are chosen. (Worthington)
1:11
Calmet
Head; Christ, (Challoner) the head of all the faithful, (Worthington) consisting both of Jews and Gentiles. Israel and Juda returned under Zorobabel, etc. (Calmet)
The prophets blend present and future transactions together. (St. Jerome in Osee 3.)
Challoner
Jezrahel. That is, of the seed of God; for Jezrahel signifies the seed of God. (Challoner)
Calmet
For may also be rendered, "when or though." The seed of Jehu shall be exterminated. The kingdom, signified by Jezrahel, a great city, shall fall. (Calmet)
1:2
A wife of fornications.... That is, a wife that has been given to fornication. This was to represent the Lord’s proceedings with his people Israel, who, by spiritual fornication, were continually offending him.—Ibid. Children of fornications.... So called from the character of their mother, if not also from their own wicked dispositions.
1:6
Without mercy.... Lo-Ruhamah.
1:9
Not my people.... Lo-ammi.
1:10
The number, etc.... Viz., of the true Israelites, the children of the church of Christ.
1:11
One head.... viz., Christ.—Ibid. Great is the day of Jezrahel.... That is, of the seed of God; for Jezrahel signifies the seed of God.
1:1
This Ieroboam king of Israel died 26, yeares before Ozias: wberby appeareth that Osee prophecied before Isaie: vvho begane nerer the end of Ozias reigne. Isa. 6.
1:2
Take a vvoman that hath bene a fornicatrixe:
begette.
and begette children, vvhich vvil also be fornicators.
1:4
The issue of Iehu now reigning, solicited the to tribes called Iezrahel to idolatrie, vvhich God here sayth he vvil reuenge.
1:7
Concordanza 4. Reg. 19.
1:10
Amongst manie sinners, some are the elected children of God, vvhom he vvil cal to grace & repentance.
1:11
Al the faithful haue one head our Sauiour Christ.
1:1
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.1
… We now come to consider the next point in the work before us, How the Word was with God. To this end it will be of service to remember that what is called the Word came to certain persons; as “The Word of the Lord
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.27
In order that we may be able to consider these times, let us go back a little to earlier times. At the beginning of the book of the prophet Hosea, who is placed first of twelve, it is written, “The word of the Lord which came to Hosea in the days of Uzziah, Jothan, Ahaz, and Hezekiah, kings of Judah.”
1:2
Teodoto † fl. 160 d.C. Excerpts of Theodotus 1
III. “In the beginning God made the heaven and the earth,” both terrestrial and celestial things. And that this is true, the Lord said to Osee, “Go, take to thyself a wife of fornication, and children of fornication: because the land committing fornication, shall commit fornication, departing from the Lord.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.12
… For this reason did Hosea the prophet take “a wife of whoredoms,” prophesying by means of the action, “that in committing fornication the earth should fornicate from the Lord ,”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 6
… because Ahab, by deprecation, washed away (the guilt of) Naboth’s blood; and David, by confession, purged Uriah’s slaughter, together with its cause—adultery. That done, you will condone incests, too, for Lot’s sake; and fornications combined with incest, for Judah’s sake; and base marriages with prostitutes, for Hosea’s sake;
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.22
… and in this Elohim washed Himself. and having washed did not repent. And when, he says, the prophet affirms, “Take unto yourself a wife of whoredom, since the earth has abandoned itself to fornication, (departing) from (following) after the Lord;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.4
… After these things it is written that “He left them and departed.” For how was the bridegroom—the Word—not going to leave the adulterous generation and depart from it? But you might say that the Word of God, leaving the synagogue of the Jews as adulterous, departed from it, and took a wife of fornication,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.20
… A priest, then, will not take to himself as a wife one who has been a harlot and an outcast, but no other, as being inferior to the priest, is hindered from doing so. But if you seek for the harlot in regard to the calling of the Gentiles, you may use the passage, “Take to yourself a wife of fornication, and children of fornication,”
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: The Pearl. Seven Hymns on the Faith 6.2
… He pitied sinners, and restored them without cost: and made low the mountains of their sins: He proved that God is not to be arraigned by men, and as Lord of Truth, that His servants were His shadow; and whatsoever way His will looked, they directed also their own wills; and because Light was in Him, their shadows were enlightened.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 3
… For He hath come as a Physician, not as a Judge. Therefore in like manner as those of old took harlots for wives, even so God too espoused unto Himself the nature which had played the harlot: and this also prophets
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… The twelve prophets whose writings are compressed within the narrow limits of a single volume, have typical meanings far different from their literal ones. Hosea speaks many times of Ephraim, of Samaria, of Joseph, of Jezreel, of a wife of whoredoms and of children of whoredoms,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 70.2
… My efforts promote the advantage of Christ’s family, my so-called defilement with an alien increases the number of my fellow-servants. Hosea took a wife of whoredoms, Gomer the daughter of Diblaim, and this harlot bore him a son called Jezreel or the seed of God.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 123.13
… And as if their example was not enough, David had many wives and Solomon a countless number. Judah went in to Tamar thinking her to be a harlot; and according to the letter that killeth the prophet Hosea married not only a whore but an adulteress.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.12
… And so that which in the case of other persons is often a sin, becomes, when ascribed to God or a prophet, the sign of some great truth. Keeping company with a harlot, for example, is one thing when it is the result of abandoned manners, another thing when done in the course of his prophecy by the prophet Hosea.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.5
… or how his son Solomon had three hundred wives, and seven hundred concubines, and princesses without number; or how the first prophet Hosea got children from a prostitute, and, what is worse, it is said that this disgraceful conduct was enjoined by God;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.80
80. Another of Faustus’ malicious and impious charges which has to be answered, is about the Lord’s saying to the prophet Hosea, "Take unto thee a wife of whoredoms and children of whoredoms."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.89
… Then shall the children of Israel and the children of Judah be gathered together, and appoint themselves one head, and they shall come up out of the land: for great shall be the day of Jezreel. Say ye unto your brethren, My people; and to your sister, She hath found mercy."
1:6
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.12
… And for this reason, Paul declares that the “unbelieving wife is sanctified by the believing husband.” Then again, the prophet names his children, “Not having obtained mercy,” and “Not a people,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.16
… but when Christ had given to Him “the Gentiles for His heritage, and the ends of the earth for His possession,” then began to be accomplished what was said by Hosea: “Ye are not my people, who were my people; ye have not obtained mercy, who once obtained mercy”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 4.37
37. The fact is obvious from His own words. For He says to Hosea the prophet, I will no more have mercy upon the house of Israel, but will altogether be their enemy. But I will have mercy upon the children of Judah, and will save them in the Lord their God
1:7
Teodoto † fl. 160 d.C. Excerpts of Theodotus 1
… for great is the day of Jezreel.” For whom one believes, him He chooses. But one believes the Son, who is the head; wherefore also he said in addition: “But I will have mercy on the sons of Judah, and will save them by the Lord their God.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 12
… Why shall the truth of faith hesitate in that wherein the authority of Scripture has never hesitated? For, behold, Hosea the prophet says in the person of the Father: “I will not now save them by bow, nor by horses, nor by horsemen; but I will save them by the Lord their God.”
1:10
Teodoto † fl. 160 d.C. Excerpts of Theodotus 1
… “And it shall be, that in the place in which it was said to them, Ye are not my people, they shall be called the children of the living God: and the children of Judah and the children of Israel shall be gathered to the same place, and they shall place over them one head, and they shall come up out of the land; for great is the day of Jezreel.”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 3
… “Make us gods, to go before us: for that Moses, who ejected us from the land of Egypt, hath quite forsaken us; and what hath befallen him we know not.” And accordingly we, who “were not the people of God” in days bygone, have been made His people,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.28
The prophet Hosea speaks so very profoundly that it is laborious work to penetrate his meaning. But, according to promise, we must insert something from his book. He says, “And it shall come to pass that in the place where it was said unto them, Ye are not my people, there they shall be called the sons of the living God.”
1:11
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
… He was born there who in writing should tell the Gentiles’ number! The Psalm that David once sang, by its fulfilment came to-day! The word that Micah once spake, to-day was come indeed to pass! For there came from Ephrata a Shepherd, and His staff swayed over souls. Lo! from Jacob shone the Star, and from Israel rose the Head.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.28
… and because this same people of the Gentiles is itself spiritually among the children of Abraham, and for that reason is rightly called Israel, therefore he goes on to say, “And the children of Judah and the children of Israel shall be gathered together in one, and shall appoint themselves one headship, and shall ascend from the earth.”
1:1
1. VERBUM DOMINI QUOD FACTUM EST AD OSEE FILIUM BEERI. — Est hic titulus prophetiae, praefixus non ab Esdra (uti alii putarunt) qui post captivitatem restituisse et restaurasse dicitur codices S. Scripturae; sed ab ipsomet Osea, uti et tituli caeterorum Prophetarum ab ipsismet prophetiis eorum praefixi sunt, quibus testabantur se esse earum auctores, seque eas a Deo per revelationem accepisse, cui proinde omnes credere et fidem adhibere debeant. « Verbum » ergo idem est quod oraculum, prophetia, sermo Domini, ut vertit Chaldaeus. Addit Cajetanus in illud Lucae: « Factum est verbum Domini super Joannem: » Divina, inquit, inspiratio, instructio et missio, vocatur verbum Domini: verbum ergo non tantum prophetiam, sed et missionem sonat. Hoc enim Dei verbo mittebantur ad populum, eique haec Dei oracula edicere jubebantur. Hoc ergo constituebantur legati Dei, prophetae, doctores et praecones ad populum. Cur prophetia nunc vocetur verbum, nunc visio, dixi Can. I in prophetas majores. AD OSEE FILIUM BEERI. — Hebraei, et ex eis Lyranus, Arias et Guadalupensis censent hunc Beeri esse Beera, qui fuit princeps tribus Ruben, ac a Teglathphalasar captus ductus est in Assyriam, I Paral. V, 6. Verum obstat ratio temporum, nam Osee et pater ejus Beeri diu praecesserunt Teglathphalasar. Osee enim coepit prophetare initio regni Oziae: Teglathphalasar vero invasit Samariam, ex eaque captivos abduxit anno Oziae 52, ut patet IV Reg. XV, 27 et 29. Accedit quod S. Epiphanius, Dorotheus et Isidorus, in Vita Osee, asserunt Osee fuisse oriundum ex tribu Issachar, non Ruben. Quare fabulosum est quod tradit R. David, et ex eo Vatablus, Osee et caeteros Prophetas, qui nomen patriae non praeferunt, fuisse Hierosolymitas. Allegorice S. Hieronymus: Osee, inquit, id est Jesus, est filius Beeri, id est putei mei, hoc est Dei Patris. Deus enim Pater non est cisterna nunc aquis plena, nunc vacua et sicca; sed est quasi puteus perennes vivasque scaturiens aquas, tum generationis Filii, tum sapientiae, et bonorum omnium, quae suo Filio communicavit et jugiter communicat, quibus ipse per Osee aliosque Prophetas et Apostolos, Judaeorum et Gentium siccitatem rigat, humectat et fecundat. Aliter Leo Castrius: Beeri, inquit, idem est quod in lumine meo. Significat ergo Jesum, qui quasi lumen de lumine, est Verbum a Patre et in Patre existens. Verum sic dicendum fuisset Beori, non Beeri, uti recte advertit S. Hieronymus. IN DIEBUS OZIAE, JOATHAN, ACHAZ, EZECHIAE REGUM JUDA, ET IN DIEBUS JEROBOAM FILII JOAS REGIS ISRAEL. — Nominat reges tam Juda quam Israel, quia tam contra Judam, quam contra Israel, id est decem tribus, prophetat, magis tamen contra Israel; unde toties nominat Ephraim, Israel, Bethel, Bethaven, quae non nisi Israel, id est decem tribus, significant. Ita S. Hieronymus, Athanasius in Synopsis et Eusebius in lib. De Appellationibus librorum propheticorum. Hinc patet primo, has prophetias, licet breves, successive tamen et per longum tempus fuisse dictas, deinde scriptas; secundo, Osee fuisse primum Prophetarum, uti mox ostendam, ac diutissime prophetasse, nec tantum praedixisse, sed etiam vidisse excidium decem tribuum a se praedictum; hoc enim contigit anno 6 Ezechiae. Ita S. Hieronymus et Rufinus. Quocirca tradunt Hebraei Osee prophetando superasse annos 90, quibus multa dixit quae non scripsit; multa etiam a populo rebelli perpessus, confessionis, id est lenti, sed longi martyrii palmam obtinuit. JEROBOAM. — Hic non fuit primus rex Israel, qui schisma fecit sub Roboam, III Reg. XII, 20; sed eo longe fuit posterior, nimirum fuit pronepos Jehu regis Israel, cui Deus, IV Reg. X, 3, promiserat regnum usque ad quartam generationem, itaque praestitit. Nam Jehu successit filius Joachas, huic Joas, huic Jeroboam hic, huic Zacharias, quem regno ac vita spoliavit Sellum: in quarto ergo rege suae prosapiae, puta in Zacharia, defecit stirps regalis Jehu, IV Reg. XV, 10. Nominat Osee praeter reges Juda etiam Jeroboam regem Israel, ut significet se tum, imo magis contra Israel, quam contra Judam prophetare. Sed cur e regibus Israel solum nominat Jeroboam, omittens Zachariam, Sellum, Manahem, Phacee, Phaceam et Osee, qui in Israel regnarunt eo tempore quo in Juda regnabant Ozias, Jothan, Achaz et Ezechias? nam anno 6 Ezechiae, qui fuit annus 9 Osee, eversum est ab Assyriis regnum Israel. Respondeo: Varii varias dant causas, sed vera et genuina est, ut Propheta indicet se non extremo, nec medio tempore regni Oziae vel Azariae (utpote qui 52 annos regnavit), sed ejus initio prophetare coepisse. Nam anno Jeroboam regis Israel 27, coepit in Juda regnare Ozias; Jeroboam autem regnavit 41 annis: unde sequitur ultimos tantum 14 annos Jeroboam concurrere cum primis 14 annis Oziae, quibus simul regnarunt, Jeroboam in Israel, Ozias in Juda, quibus necesse est prophetasse Osee; coepit enim cum uterque simul regnaret. Vide IV Reg. XIV, 23, et IV Reg. XV, 1. Tunc quoque, puta paulo post Osee, prophetare coepit Amos sub utroque hoc rege, ut ipse ait cap. I, 1. Ita Arias, Ribera et a Castro. Ex dictis sequitur Osee prophetasse excidium Samariae et regni Israel fere nonaginta annis (tot enim sunt ab initio regni Oziae usque ad 6 Ezechiae, quo capta est Samaria) antequam illud contingeret: excidium vero Jerusalem et Juda praedixit circiter 224 annis (tot enim sunt a 1 anno Oziae usque ad ultimum Sedeciae, quo eversa a Chaldaeis est Jerusalem) antequam eveniret. Nam excidium Jerusalem posterius fuit excidio Samariae 134 annis. Ita tempestive Deus peccatores praemonet de imminenti plaga, datque significationem ut fugiant a facie arcus, eumque poenitendo evadant, ne querantur se serius esse monitos. Ita centum annis ante diluvium jussit Noe fabricare arcam, et monere homines de instante diluvio. Hinc rursum sequitur Osee coepisse prophetare paulo ante Isaiam. Nam Isaias coepit anno 17 Oziae, uti habet Eusebius in Chronico.
1:2
2. PRINCIPIUM LOQUENDI DOMINO IN OSEE. — Duplex hic est sensus litteralis: Prior, q. d. Primo omnium ante Isaiam, Joelem aliosque Prophetas locutus est Dominus ipsi Osee, vel ad Osee. Unde sequitur Osee fuisse primum omnium Prophetarum. Negat hoc Christophorus a Castro; sed asserunt S. Hieronymus, Rupertus, Haymo, Vatablus, Albertus, Hugo Cardinalis, Dionysius hic, et S. Basilius ac Rufinus in Isaiae cap. I. Idque confirmant Hebraea, prout nunc punctantur. Sic enim habent: Principio locutus est Dominus per Osee, ut vertit Vatablus. Jam enim punctant דבר dibber, id est locutus est, in praeterito, cum Noster et Septuaginta legerint in infinitivo dabber, id est loquendi. Favet insuper nostra versio. Nam « principium loquendi Domino (subaudi fuit) in Osee, » idem est quod, principium loquendi Dominus sumpsit fecitque in Osee, sive primo loqui coepit in Osee. Verum hoc sensu caeteri omnes Prophetae idem principium usurpare potuissent, ac pari modo dicere: Principium loquendi Domini in Isaia, Abdia, Joel, etc. Jam autem nemo alius hoc dicit, sed solus Osee. Signum ergo est eum non tantum hunc sensum, sed vel maxime priorem, qui soli ei competit, exposcere. DOMINO, — id est Domini; utrovis enim modo ex Hebraeo vertas, significantius tamen Domino: « in » enim Domino significat causam et auctorem principii loquendi, q. d. Dominus principium et quasi fundamentum oraculorum suorum dedit, et jecit in Osee. IN OSEE, — interius inspirando illi ea quae faceret et diceret populo. Secundo, « in, » id est ad Osee, ut vertunt Septuaginta, Vatablus et alii. Tertio, « in, » id est per Osee ad populum. Quarto, « in, » id est cum Osee. Haec enim omnia significat Hebraeum beth praepositionis. Secundus sensus est, q. d. Hoc est principium quo Dominus coepit loqui cum Osee, scilicet illud quod sequitur: « Sume tibi uxorem fornicationum, » etc. Ita quoque explicat S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo, Hugo, Lyranus, a Castro et Vatablus, qui rursum sic vertit: Initio quo locutus est Dominus per Oseam, dixit ad ipsum Oseam: Vade, sume tibi uxorem, etc., q. d. Adverte, o lector, et admirare quare principium oraculis suis dederit Deus, nimirum jubendo Osee ducere meretricem, ut hoc ipso meretricios populi mores repraesentaret et carperet. VADE, SUME TIBI UXOREM FORNICATIONUM, — id est multis fornicationibus deditam et infamem, insignem fornicariam, publicam meretricem vel in taberna, vel in lupanari, vel alio loco corpus pro turpi lucro cuilibet prostituentem. Simili hebraismo vocatur vir sanguinum, vir dolorum, vir misericordiae, vir virtutis, is qui valde est sanguinolentus, valde dolens, insigniter misericors, insigni virtute praeditus. Jubetur ergo Osee ducere famosam meretricem, eamque sibi legitimo copulare matrimonio, ac filios ex ea procreare, ut hoc symbolo quasi verbis et sermone reali, carpat apostasiam et idololatriam populi sui. Propheta enim hic Deum refert, uxor fornicaria Synagogam, id est populum Israel sive decem tribuum, ut patet ex sequenti; fornicatio enim hic, et passim apud Prophetas significat peccata, praesertim idololatriae, qua Israelitae, relicto Deo sponso suo, licentioris vitae desiderio, idolis voluptatibusque suis quasi amasiis adhaerebant. Ita enim explicat Propheta, dum mox causam hujus sui connubii a Deo praecepti subnectens, subdit: « Quia fornicans fornicabitur terra, » id est quia Israelitae valde addicent se idololatriae, prono et communi impetu proruent ad colenda idola, q. d. Ego Deus te, o Osee, habere volo uxorem fornicationi hactenus addictissimam, ut designem uxorem meam, puta Synagogam, mystice fornicariam, id est idololatram esse et fore, ut quod coepit esse sub Jeroboam, deinceps sit magis. Ita S. Hieronymus, Chaldaeus et alii. Errant ergo illi qui censent hoc loco juberi Prophetae ut fornicetur, ut scilicet accedat ad meretricem manentem meretricem, ita ut eam non ducat in uxorem. Unde colligunt fornicationem esse licitam. Hic enim est error manifestus, quem Graecis attribuit Alfonsus a Castro, lib. VII Contra Haeres. verbo Fornicatio; fornicatio enim non tantum in novo, sed et in veteri Testamento jure naturali et divino fuit prohibita, uti ostendi in fornicatione Thamar, Genes. cap. XXXVIII, 16, ex communi Patrum et Interpretum sententia. Et fusius, I Corinth. VI, 9. Denique jubet Deus Prophetae: « Sume tibi uxorem; » ergo jubet ut eam matrimonio sibi copulet, non ut cum ea fornicetur. Ita passim Patres et interpretes. Dices: S. Thomas, I II, Quaest. C, art. 8, ad 3, et II II, Quaest. CLIV, art. 2, ad 2, Cajetanus et nonnulli Thomistae dicunt Osee fornicatum esse, et tamen non peccasse, quia Deus matrimonii rerumque omnium dominus cum eo dispensavit, eique dedit potestatem et jus in corpus meretricis. Haecque omnia putant significari verbis Dei ad Prophetam, quibus ait: « Sume tibi uxorem, » non matrimonii, sed « fornicationum. » Respondeo: Disputant theologi an Deus dispensare possit in lege naturae, puta in Decalogo: ac varii varie respondent. Primo, Occam in II, Quaest. XIX, ad 3, et 4 dubium, Gerson in tract. De Vita spiritali, lect. I, coroll. 10, in Alphabeto 61, litt. E, et Almainus, tract. III Moral. cap. XV, asserunt Deum in omni omnino praecepto Decalogi et legis naturae posse dispensare; imo Occam ait Deum posse praecipere odium Dei, facereque ut illud non sit malum, sed bonum. Ratio eorum est: Omne peccatum, inquiunt, ideo est peccatum, quia voluntate Dei prohibitum est. Si ergo Deus velit ut aliquid non sit peccatum, hoc ipso non erit peccatum. Secunda est S. Bonaventurae in I, disp. XLVII, Quaest. IV, Scoti in III, disp. XXXVII, Quaest. I, § Hic dicitur, et Gabrielis in III, disp. XXXVII, Quaest. I, art. 2, conclus. 1, Deum posse dispensare in praeceptis secundae tabulae, non vero primae, puta posse in iis quae tangunt proximum, non vero in iis quae tangunt Deum. Tertia est Durandi in I, disp. XLVII, Quaest. IV, num. 46, Deum posse dispensare in praeceptis affirmativis secundae tabulae, non vero in negativis. Verum dico Deum in nullo praecepto legis naturae directe et formaliter posse dispensare. Ratio est, quia lex naturae continet et praecipit id quod natura sua et intrinsece bonum est: quocirca quae contra eam fiunt, natura sua et intrinsece mala sunt, non quia voluntate Dei prohibita, sed quia suapte natura contraria et dissentanea sunt naturae et rationi naturali. Sicut enim res possibiles sunt possibiles, non quia Deus voluit eas esse possibiles, sed quia ex se non implicat contradictionem ut esse possint; eodem modo opera contra legem naturae suapte natura sunt mala, non quia Deus voluit ea ut mala prohibere, sed quia ex seipsis naturae rationali, ut rationalis est, contraria sunt et repugnantia. Cum ergo Deus non possit pro voluntate sua mutare naturas rerum, non poterit etiam mutare legem naturae, ut, quod illa dictat esse conveniens rationi esseque bonum, Deus decernat non esse conveniens esseque malum. Quocirca nullus, ne Deus quidem, facere potest ut odium Dei sit bonum, vel licitum (hoc enim repugnat non tantum rationi et naturae, sed et ipsi divinitati), ut furari, moechari, mentiri liceat: furari enim est accipere rem alienam, invito Domino; moechari est turpiter uti femina non sua, sed aliena; mentiri est contra mentem loqui et fallere. Haec autem intrinsece et natura sua ita mala et prava sunt, ut nequeant esse bona et honesta. Quocirca Deus uti haec non potest suadere, ita nec facere, nec praecipere, multo minus velle et efficere ut sint honesta et licita. Hinc patet falsam esse primam sententiam, ejusque fundamentum. Non enim ideo fornicatio est mala, quia Deus ita vult, eamque odit; sed potius ideo eam odit, quia ipsa in se suaque natura est inhonesta et turpis. Sicut ergo creaturae suam existentiam habent a voluntate Dei, suam vero possibilitatem habent ab ipsa natura Dei; posito enim quod sit Deus omnipotens, naturaliter sequitur et quasi resultat quod possit creare hominem, equum, etc., ac consequenter quod illae creaturae sint possibiles, quae sine Deo essent impossibiles: ita pariter lex positiva, tam divina quam humana, pendet et fit a voluntate Dei, lex vero naturalis derivatur a lege aeterna, quae est in mente et ratione Dei. Ita S. Thomas, Cajetanus, Richardus, et ex iis Gabriel Vasquez, I II, disp. CLXXIX, num. 12. Indirecte tamen et materialiter potest Deus in iisdem dispensare, nimirum mutando materiam rei praeceptae, itaque eam subtrahendo legi naturae et obligationi Decalogi. Hoc autem fere fit in praeceptis duntaxat secundae tabulae, non vero primae, uti dixerunt auctores secundae sententiae. Explico: Potest Deus mihi dare jus in bona, corpus et vitam alterius, et tunc licite potero illi eripere bona, quod alias fuisset furtum; uti corpore alterius, quod alias fuisset moechatio; occidere alterum, quod alias fuisset homicidium. Sic Deus jussit Hebraeis, Exodi XII, 36, ut spoliarent Aegyptios, quia hoc ipso eis dedit bona Aegyptiorum, fecitque ut illa jam non essent Aegyptiorum, sed Hebraeorum; quocirca Hebraei ea occupantes, non aliena, sed sua occuparunt; sua, inquam, ex donatione Dei, qui est summus omnium, imo vitae necisque dominus. Sed hic dedit Osee jus in corpus fornicariae, et hoc ipso fecit ut illa esset sua uxor, non aliena. Quocirca utens ea Osee non est fornicatus sed actu materiali in conjugio illi quasi suae uxori est copulatus. Sic si Deus alicui praeciperet, vel permitteret ire ad lupanar, ibique copulari meretrici semel duntaxat, ad prolem ex ea suscitandam, illa copula jam non esset fornicatio, sed esset actus conjugii temporarii; copularetur enim non alienae, sed suae, ac consequenter uxori saltem temporariae ex dispensatione Dei. Deus enim potest remittere obligationem, qua se uxor ma- rito in conjugio ad perpetuam fidem obligavit, ideoque potest dispensare in matrimonii vinculo, ac facere ut non sit perpetuum, sed temporarium, quamdiu scilicet ei libuerit; praesertim quia potest educationem prolis, ob quam matrimonium requirit perpetuitatem, vel negligere tanquam ejus dominus, vel aliis modis procurare. Ita olim dispensavit cum Judaeis in matrimonio, cum eis permisit dare uxoribus libellum repudii, quo vere solvebatur matrimonium, ita ut uterque conjux quasi liber et solutus posset cum alio aliud conjugium contrahere. Sicut ergo tunc maritus quolibet tempore, imo post primam copulam poterat uxorem repudiare; ita posset et nunc copulari semel cum una, ac mox illam dimittere, si Deus pari modo nunc cum illo dispensaret. Censet ergo S. Thomas, Osee jussu et dispensatione Dei cum fornicaria copulatum fuisse tantum copula temporali (ideoque eam copulam per catachresin vocat fornicationem), non vero matrimonio stabili et perpetuo. Itaque opinatur hanc Osee uxorem fuisse temporariam, et matrimonium cum ea temporarium, scilicet ad aliquos actus generationis, et ad tres proles ex ea generandas; deinde dimisisse illam, itaque solutum fuisse temporarium cum ea matrimonium. Ergo docet S. Thomas Osee accessisse ad fornicariam, non tanquam ad concubinam, sed tanquam ad uxorem, licet temporariam tantum; censet enim Deum cum eo dispensasse, ut ad tempus duntaxat cum ea contraheret, eaque uteretur ut sua; censet ergo Osee non esse fornicatum, sed usum matrimonio licet temporali tantum. Verba ejus sunt: « Osee accedens ad uxorem fornicariam vel mulierem adulteram, non est moechatus, nec fornicatus; quia accessit ad eam quae sua erat secundum mandatum divinum, qui est auctor institutionis matrimonii. » Quomodo vero hic ejus actus matrimonii vocetur fornicatio, explicat II II, Quaest. CLIV, art. 2, ad 2: « Osee, ait, non peccavit fornicando ex praecepto divino, nec talis concubitus proprie fornicatio debet dici, quamvis fornicatio nominetur (dum dicitur: Sume tibi uxorem fornicationum) referendo ad cursum communem, » quo scilicet communiter a vulgo vocatur fornicator, qui cum fornicaria ad tempus copulatur, et expleta libidine eam deserit. Unde liquet D. Thomam docere quod Osee hic non sit fornicatus, sed cum fornicaria quasi sua uxore, concedente et dispensante Deo, ad tempus sit copulatus. Verum verius est quod passim censent alii Doctores et Interpretes, scilicet Osee non temporarium, sed stabile et perpetuum cum fornicaria iniisse conjugium. Ideo enim jubetur eam ducere uxorem; atque ex sequentibus patet eum per quatuor, imo plures, annos illi cohabitasse; nam dicitur ex ea tres proles genuisse, easque deinde per eam lactasse et educasse. Quo fit ut nulla hic fuerit dispensatio, sed sola jussio Dei; licite enim poterat Osee fornicariam in uxorem accipere, sed non tenebatur; ut ergo teneatur, jubet et obligat eum Deus. Instabis: Uxor haec fornicaria repraesentat Synagogam idololatrantem: atqui haec post connubium cum Deo initum rediit ad sua idola; ergo et haec fornicaria post connubium cum Osee rediit ad suas fornicationes; alioqui enim non ex aequo repraesentaret Synagogam, nec typus responderet antitypo. Respondeo: Simile per omnia non est simile; sed in eo tantum, in quo collocatur similitudo; quocirca non est necesse in allegoriis et typis, ut omnes circumstantiae temporis, modi, actionis, etc., respondeant rei significatae, sed eae tantum in quibus fit repraesentatio, et comparatio significantis cum significato, puta typi cum antitypo. Ita hic jubetur Propheta ducere fornicariam, ut per hoc repraesentet Synagogam esse fornicariam. In eo ergo tantum ponitur hic comparatio et similitudo, quod, sicut Propheta ducit fornicariam, ex eaque gignit proles, quae a probro matris vocantur filii fornicationum, id est fornicarie: ita Dei uxor, id est Synagoga, sit fornicaria, id est idololatra, similesque sibi gignat et educet filios, puta idololatras. Nec enim haec res licite aliter repraesentari potuit. Non enim potuit Deus praecipere Prophetae fornicationem, ut ad fornicariam accederet tanquam non suam, sicut Synagoga idola colebat et deos, non suos; aut ut post copulam et proles remitteret eam ad lupanar et ad sua stupra; hoc enim fuisset peccatum. Erat ergo hic matrimonium Osee cum fornicaria (etiam ex sententia S. Thomae, saltem temporarium), ac consequenter filii fornicationum vocantur filii ex matrimonio hoc nati; ideo ne vere non erant filii fornicationum, sed tantum hoc nomine vulgo censebantur et nominabantur, ob praecedentes ante connubium matris fornicationes. Simpliciter ergo et in genere jubetur hic Propheta per uxorem fornicariam repraesentare Synagogae idololatriam, abstrahendo a tempore et loco, ubi et quando; an ante connubium cum Deo, an post eam perpetraret. Adde Judaeos post hanc Osee prophetiam, puta post punitionem et excidium a Chaldaeis illatum, postquam puniti et poenitentes connubium cum Deo per Esdram renovarunt, amplius non rediisse ad sua idola, sicut uxor haec Osee post connubium cum eo, non legitur rediisse ad suas fornicationes. Verum est majorem esse speciem fornicationis, et consequenter similitudinis, si cum D. Thoma quis dicat non stabile, sed temporarium fuisse matrimonium; sed ex altera parte, res ipsa turpior et magis inhonesta apparet, videtur enim revera esse fornicaria copula, et simulatum tantum matrimonium. Errat, secundo, Haymo, qui uxorem fornicationum interpretatur uxorem, quae post matrimonium ex priori fornicandi habitu rursum cum aliis procis fornicetur, id est adulteretur, ex eisque gignat filios, qui proinde vocantur filii fornicationum, id est ex adulterio nati, quos Propheta jubeatur sibi asciscere et educare, aeque ac matrem retinere et alere. Hoc enim fuisset non tantum infame, sed et scandalosum, ideoque illicitum; visus enim fuisset Propheta uxorem in adulteriis fovere, eisque consentire. Unde edicit Sapiens: « Qui tenet adulteram, stultus est et impius, » Proverb. XVIII, 22. Vide Sanchez, lib. X De Divortio, disput. XIII. Quocirca infamis, et publicum orbis probrum fuit Claudius Imperator, eo quod ejus uxor Messalina publice scortaretur. Ita Suetonius in Claudio, et M. Antoninus Philosophus ob Faustinam conjugem, quae in continuis stupris versabatur; cumque de ea re moneretur, amicique suaderent ut eam repudiaret, si nollet occidere, effeminate respondit: « Si uxorem dimittimus, reddamus et dotem, » dotis nomine significans Imperium, quod ab Antonino Pio patre Faustinae, ita volente Adriano Imperatore, adoptatus acceperat. Ita Julius Capitolinus in Antonino. Errant, tertio, Lyranus et Burgensis, qui fornicationem hic mystice accipiunt pro idololatria, putantque Osee hic juberi ut ducat uxorem fornicationum, id est gentilem et idololatram. Ratio eorum est, quia haec uxor repraesentat Synagogam idololatrantem: ergo ipsa quoque uxor fuit idololatra. Respondeo negando consequentiam. Idem enim non repraesentatur per idem, sed per simile: atque Prophetae solent repraesentare idololatriam per fornicationem; quia haec illius aptissimum est symbolum, speculum et imago. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo, Hugo et passim interpretes. Quocirca cum Deus Prophetae ait: « Sume tibi uxorem fornicationum, » fornicationem litteraliter ut sonat accipit; cum vero hujus jussionis causam et symbolum subdit, explicatque dicens: « Quia fornicans fornicabitur terra, » fornicationem mystice accipit pro idololatria; quia illam symbolice per veram et realem fornicationem uxoris Prophetae repraesentari jusserat. Quaeres, an vere et realiter haec gesta sint, an vero tantum per visionem imaginariam; sive, an revera Osee duxerit fornicariam, ex eaque genuerit filios fornicationum, an vero Deus idipsum tantum in imaginatione illi repraesentarit, ut videretur sibi eam ducere, et ex ea gignere; quomodo somniantes videntur sibi facere ea quae somniant? Visionem tantum fuisse censent Chaldaeus et Rabbini nonnulli, quos sequentur Origenis sectatores, teste Rufino, Haymo, Isidorus, Burgensis et Vatablus. Imo S. Hieronymus idipsum censet scribens in Ezech. IV. Et hic in Prooemio: « Osee, ait, audiens a Domino: Accipe uxorem fornicariam, non frontem rugat, non moerorem pallore testatur, non verecundiam mutato genarum rubore demonstrat; sed pergit ad lupanar, et scortum ducit ad lectulum. Et non initiat illam pudicitiae matronali, sed se luxuriosum et nepo- tem probat. Qui enim adhaeret meretrici, unum cum ea corpus efficitur. Quis sapiens, et intelliget ista? » ac post ea respondet, infertque haec typice et singulariter esse interpretanda. Ratio ergo fundamentalis hujus sententiae est haec, quia res turpis et indigna fuisset, si vir sanctus et Propheta duxisset scortum. Verum longe verius est quod communiter censent alii omnes Patres et Interpretes, rem hanc non per visionem, sed realiter esse peractam. Ita Theodoretus, Cyrillus, Hebraei, Arias, Hugo, Dionysius et alii hic, ac S. Augustinus, libro III De Doctrina Christ. cap. XII, et lib. XXII, Contra Faustum, cap. XXIII, S. Basilius in Isaiae VIII, Irenaeus lib. IV Contra haeres. cap. XXXVII, S. Thomas loco citato et alii passim; imo idem censet hic S. Hieronymus, uti videbit qui verba ejus accurate expenderit. Ait enim more suo historiam hanc ad antitypum esse referendam, id est Osee duxisse fornicariam, non ex ejus amore et libidine, sed ut Christi et Ecclesiae conjugium repraesentaret. Hoc ergo, non aliud voluit, cum dixit, hoc Osee factum typice et figuraliter esse interpretandum. Ratio hujus sententiae est, quia hoc exigit simplex narratio praecepti divini et facti, puta obedientiae Prophetae; alias enim cum visio est, solet id exprimere, vel signo aliquo indicare Scriptura, ut patet Apocal. I, 4; Ezech. XL, 1, et alibi. Adde: Nominatur hic maritus, scilicet Osee; uxor, scilicet Gomer; uxoris mater, scilicet Debelaim; tres ejus proles, scilicet Jezrahel, Lo ammi, Lo rachuma, quae omnia significant non esse parabolam, sed veram historiam. Causa est, quod populus in idolis et peccatis suis obdormierat, itaque ordinarias increpationes et monitiones Prophetarum, spernebat, imo non audiebat; voluit ergo Deus reali et portentosa prophetia, jubendo scilicet Prophetae ducere fornicariam, ex eaque proles procreare, populum in peccatis dormientem a somno scelerum excitare, et commovere ad poenitentiam. Eadem de causa jussit Isaiae, cap. XX, ut ipse, cum esset vir nobilis et magnae auctoritatis, nudus per urbem Jerusalem media luce discurreret, ut hoc portento omnium oculos in se converteret, ac reipsa daret eis typum et speciem imminentis spoliationis et excidii, itaque populum ad lamenta converteret. Eadem de causa jussit Ezechielem, cap. IV, stercore boum vesci, ut eo instantem urbi famem et cladem praemonstraret. Ad argumentum respondeo Dei jussionem et auctoritatem abstersisse ab hoc Prophetae connubio omnem infamiae et turpitudinis maculam, praesertim quia assumebatur ad prophetiam et rei futurae sacramentum. Adde non esse turpe, sed sanctum et honestum, fornicariam ducere hoc fine, ut ipsa vitam turpem cum honesta, fornicationem cum matrimonio commutet; imo confessarii solent et debent concubinariis suadere ut concubinatum in connubium vertant. Ita S. Augustinus, lib. XXII Contra Faust. cap. LXXX, respondet manichaeis impugnantibus vetus Testamentum, et objicientibus illi quod in eo fornicatio Prophetae sit imperata. Respondet enim S. Augustinus: Non imperata est fornicatio, sed meretrix relicta fornicatione in castum et sanctum conjugium assumpta est, de quo mox plura. Idem gentilibus respondet hic S. Hieronymus, eisque similia gentilium exempla opponit: « Qua ratione, inquit, praedicent virum eruditissimum Xenocratem, qui Polemonem luxuriosissimum juvenem, et inter psalterias atque tibicines et impudicas mulieres ebrium, et hedera coronatum fecit obedire sapientiae, et adolescentem turpissimum mutavit in sapientissimum philosophum? Cur Socratem ad coelum levent, qui Phaedonem, ex cujus nomine Platonis liber est, de lupanari, ob crudelitatem et avaritiam domini, multorum libidini servientem, in Academiam transtulerit? Et quidquid illi de philosophiae magistris responderint, nos ad Prophetae defensionem referemus. » ET FAC TIBI FILIOS FORNICATIONUM. — To fac non est in Hebraeo, nec in Septuaginta, nec in Syro, nec in Arabico. Sic enim habent: Accipe tibi matrem fornicationum, et filios fornicationum. Unde primo, aliqui « filios fornicationum » proprie accipiunt filios ex fornicatione procreatos, quos velut testes fornicationis maternae, Osee cum matre jubeatur ut suos recipere, alere, et quasi adoptare, quae ingens erat ignominia et poena Prophetae, idque ad hoc, ut per haec repraesentaret pari modo Synagogam peperisse filios idololatras, quos tamen Deus quasi Patriarcharum suosque filios, cum ignominia et dolore alat in Jerusalem. Ita explicant Theodoretus, Hugo, Lyranus et Arias. Verum hos filios non fuisse adoptivos, sed naturales; nec antea genitos, sed a Propheta ex fornicaria generandos, patet ex seq. Ait enim: « Et abiit (Osee), et accepit Gomer filiam Debelaim, et concepit et peperit ei filium, » etc. Vox ergo fac, licet expresse non sit in Hebraeo, tamen subauditur; imo includitur in voce accipe. Accipere enim ex uxore filios, Hebraeis idem est quod suscipere et procreare. Verbum enim לקח lacach, id est accipio, sumo, tollo, apud Hebraeos est amplissimae significationis. Ita S. Hieronymus, Augustinus, Basilius, Vatablus et alii superius citati. Secundo, Ribera censet vocari « filios fornicationum, » id est fornicarie, quia erant filii matris idololatrae. Verum hoc superius refutavi. Idololatria enim est fornicatio mystica, non litteralis, de qua hic agitur. Dico ergo, filii procreandi ab Osee ex legitimo cum fornicaria conjugio, vocantur filii fornicationum, id est filii matris, quae antea tota fornicationibus fuit dedita. Hanc enim suam turpitudinem et infamiam prolibus afflabat mater, quae fuerat publica meretrix; nec eam matrimonium subsequens apud populum detergere et delere poterat. A matre ergo proles infamiae notam et fornicationis nomen sortiuntur. Ita S. Hieronymus et alii jam citati. Adde, vocantur hi filii fornicationum, quod et ipsi in fornicationem futuri sint proclives, hocque vitium, hancque libidinosam indolem una cum natura a matre fornicaria sint hausturi et sucturi. Hoc enim apte respondet rei significatae. Hi enim filii libidinosi significant Judaeos mystice libidinosos, id est in idola proclives, unde iis aeque ac matri exitium intentat cap. II, 4, dicens: « Filiorum ejus non miserebor, quia filii fornicationum sunt. » Ita Emmanuel Sa, Mariana et Pineda, lib. I De Rebus Salomon. cap. IV, num. 3. Simili enim phrasi in Scriptura, vocantur filii obedientiae, diffidentiae, superbiae ii qui in obedientiam, diffidentiam, superbiam sunt valde propensi, adeo ut ex ipsa obedientia, diffidentia, superbia geniti et procreati videantur. Unde Syrus vertit: Sume tibi mulierem quae fornicatur, et filios qui fornicantur; quia fornicando fornicabitur terra de post Dominum, a Domino. Ubi moraliter nota vitia parentum, praesertim matrum, transfundi in filios; vitiata enim matre, vitiatur semen, quod vitiat prolem quae ex semine formatur. Quocirca sponsis qui quaerunt sponsas, valde inquirendum est, non tam an sponsae sint opulentae et pulchrae, quam an sint castae, honestae, virtuosae, ne, si sint incastae, inhonestae, vitiosae, similes generent proles. « Justi ergo mores, ait Antiphanes philosophus, sunt peculium praestantissimum, et dos omni auro nobilior. » Id ita esse docent physici et medici, ipsaque ratio et experientia. Hac enim de causa passim in libris Regum, Salomonis, Abiae, Josaphat, Manassis aliorumque regum matres studiose nominantur, quia a matre pendet indoles et educatio prolium vel in bonum, vel in malum; et qualis est mater, talis est et proles; praesertim quia proles sequitur affectum et amorem, quem magis in matre, quam in patre experitur. Causam dat Aristoteles, lib. IX Ethic. VII. Magis, inquit, a matribus amantur proles, quia generatio earum laboriosa est, et magis sciunt eas esse suas. Ita Spartani, teste Plutarcho in Apophthegm. Lacon., continentes fuerunt, fortesque in bellis et laboribus, quia matres habebant viragines, quae ex institutione Lycurgi continentiae, laboribus et duritiei tam se, quam proles assuefaciebant. Unde Gorgonius, Leonidae uxor, cuidam sibi exprobranti: « Vos Spartanae solae viris vestris imperatis; » respondit: « Quia solae viros parimus. » Hinc filius meretricis vocatur is, qui habet mores meretricios. Ita Saul Jonathan filium suum pro Davide intercedentem, vocat filium « mulieris ultro virum rapientis, » I Regum, cap. XX, 21, id est filium meretricis, q. d. Meretricius es, quia mater tua fuit meretrix. Aut q. d. Non videris filius meus, sed filius adulterae, quia Davidem hostem meum magis amas quam me; quasi mater tua non ex me, sed ex Davide te genuerit, ideoque Davidis amorem tibi ingeneraverit. Ita Agrippina Neronis mater in libidines fuit effusa, adeo ut et Neronem ad sui incestum provocaret, ideoque quale libidinis et crudelitatis monstrum, Neronem, orbi dedit? Ita ex Cornelio Tacito Sabellicus, lib. II Enn. VII. Heliogabalus Imperator, graecae meretricis filius, ab ea suam spurcitiem et obscenitatem hausit. Ita Lampridius et Rhodiginus, lib. XI, cap. XIII. Quin et Salomon, trecentarum assarum maritus, et septingentarum pellicum concubinus, matrem habuit Betsabee adulteram. Semiramis Ninum filium ad stuprum compellavit, ideoque ab eo interfecta est, si credimus Cresiae, quem citat Sabellicus, lib. I Enn. I. S. Aphra martyr, antea meretrix (quae a Narcisso Hierosolymorum Episcopo a turpi et immundo quaestu revocata fuit), matrem habuit Hilariam, quae solis lenociniis sibi victum comparabat. Ita habet ejus Vita. Venus incesta incestuosissimi Jovis fuit filia, ait Ovidius lib. X Metamorph. Julia, Caesaris Augusti filia, libidinum paternarum fuit aemula, teste Suetonio in Augusto. Hac de causa, aeque ac ob ignominiam, spurii jure canonico arcentur sacerdotio, suntque irregulares; sacerdotium enim angelicam puritatem requirit. Simili modo infantes dum sugunt, nutricum indolem, affectus, et vitia una cum lacte sugere et imbibere, multis exemplis ostendi Gen. XXI, 7. Denique filios matribus quam patribus similiores naturam efficere solere, tum corpore, tum moribus, docent Aristoteles, lib. De Gener. anim. cap. IV, et in Probl. lib. X, cap. XII, ac Hippocrates, De Genitura. Quocirca pium aeque ac prudens est nonnullarum urbium institutum, ut impudicarum matrum spuriae proles per magistratum a matribus avellantur, ne matres vitiatam in semine filiorum indolem, magis vitiata educatione pravoque exemplo corrumpant; ac gravibus matronis alendae traduntur, quae depravatam nativitatem gravi severaque institutione castigent et reforment; quales videmus Romae in hospitali Sancti Spiritus et in monasterio Sanctae Catharinae de Funariis. Simili modo in aliis urbibus spuriotrophia erecta et dotata sunt. Quaeres, quibus de causis voluit Deus ut Propheta fornicariam duceret, ex eaque filios procreare? Respondeo: Litteralis causa primaria est ea, quam paulo ante dedi, ut nimirum hoc quasi vivum speculum daret Judaeis, in quo clare conspicerent et contemplarentur suam turpitudinem et idololatriam. Secundaria fuit charitas, ut scilicet fornicariae pudori et conscientiae consuleret, dum eam commutat in uxorem. Ita S. Augustinus lib. XXII Contra Faustum, cap. LXXX: « Quid, ait, adversum clementiae Veritatis (quae Christus, qui est veritas, dixit Pharisaeis: Meretrices et publicani praecedent vos in regno coelorum)? quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum conjugium commutetur? Et quid tam incongruum et alienum a fide Prophetae, quam si non crederet omnia peccata impudicitiae dimissa esse in melius commutata? Itaque cum meretricem Propheta (Osea) fecit uxorem, et ad vitam corrigendam mulieri consultum est, et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. » Subdit deinde ibidem, et fusius cap. LXXXIX, manichaeos carpsisse hoc factum Osee, non quia infame, sed quia ipsi matrimonia damnabant, malebantque liberi fornicari, quam prole gravare uterum uxoris, et se onere illam alendi; ideoque fingebant Deum, sive divinae substantiae partem, in prole quasi ligari et vinculis constringi. Insuper voluit hic Deus Prophetae obedientiam exercere aeque ac patientiam, « ut quanto illa (uxor) sordidior est, tanto sit propheta patientior, qui talem uxorem duxerit, » ait S. Hieronymus, praesertim quia Osee erat juvenis, virgineus, sanctus, et in flore aetatis, aeque ac puritatis et virtutis, dum meretricem duxit; fuit enim haec prima ejus prophetia quam habuit initio regni Oziae, ac deinde proregavit vitam per annos 52 Oziae, 16 Joathan, totidem Achaz, pervenitque ad tempora Ezechiae. Juvenis ergo, dum duxit fornicariam, fuerit oportet. Allegorica causa est, ut Osee per connubium cum fornicaria repraesentaret simile, sed mysticum, idque duplex, Christi conjugium: Prius cum carne nostra, qua erat fornicaria, id est caro peccati, quam depuratam sibi univit et despondit per incarnationem. Ita S. Ambrosius, lib. II Apolog. David. cap. X, mystice explicat non tantum hoc Osee connubium, sed et Davidis adulterium. « Ad Prophetam, inquit, dictum est: Vade, accipe tibi uxorem fornicariam. Dominus jubet cum ea quae fornicaria fuerit, esse conjugium, cujus conjugii fructus est Christus. Namque filio qui ex fornicatione (id est ex uxore Osee quae antea fuerat fornicaria) est natus, a Domino nomen impositum est Jezrahel, quod est divina generatio. Si ergo pia illa copula fornicaria, etiam ista utique pia societas adulterae copula est, » etc. Et mox: « Ex disparibus copulis contubernium pium factum est, quando scilicet Verbum caro factum est, non sunt legitima consortia divinitatis et carnis. Suscepit carnem Deus, assumpsit animam, per inusitatam nec legitimam incarnationem consortium fecit esse legitimum, ut sit Deus omnia in omnibus. » Unde nomen filii est Jezrahel, id est semen Dei, vel brachium Dei. Christus enim est brachium, id est virtus, Dei, uti eum vocat Isaias cap. LIII, 1. Christus etiam est semen Dei, quia non ex semine viri, sed ex Spiritu Sancto conceptus et natus est. Quocirca Tertullianus, lib. De Carne Christi, cap. XVIII et XIX: « Dei Filius, inquit, ex Patris Dei semine, id est Spiritu, ut esset hominis filius, caro ei sola erat ex hominis carne sumenda sine viri semine, vacabat enim viri semen apud habentem Dei semen. » Et cap. XIX: « Quid est ergo? Non ex sanguine, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo natus est. » Ita et Leo Castrius, qui tamen perperam contendit hunc sensum solum esse litteralem, et alios omnes excludit. Obiter hic nota Spiritum Sanctum proprie non esse semen Dei. Deus enim nullum ex se semen decidit, uti facit homo; improprie ergo et per catachresin Tertullianus Spiritum Sanctum vocat semen Dei, quia scilicet ipse, divina virtute a Patre et Filio accepta, fecit in Virgine, quod in uxore facit semen viri: vocatur ergo « semen, » quia fuit loco et vice seminis: formavit enim et organizavit corpus Christi in Virgine, uti embryonis corpus in utero matris ex ejus semine et sanguine coagulat, coagmentat, format et organizat semen virile. Posterius Christi connubium est cum Ecclesia, quod Osee suo hic repraesentat. Ita S. Ambrosius, lib. De Salomone, cap. V: « Meretrix, inquit, ista Ecclesiae typus est, aliquando in gentibus constituta, idolorum cultibus vitiata, quam vanae superstitionis stupra polluerant, quam falsorum deorum adulteram fecerat multitudo; lascivosque ac turpes incompositis motibus saltus, nemorum et lucorum inculta lustrabat, dedita luxuriae, pompa gentilium mancipata. Hanc posteaquam Dominus noster Jesus Christus puro baptismatis fonte perfudit, ablutionem et criminis accepit et nominis. » Ita et S. Augustinus, lib. XXII Contra Faustum, cap. LXXXIX, ac S. Prosper, lib. De Praedictionibus et promissis, XV, part. II, imo S. Paulus, Rom. cap. IX, 24. In hujus rei typum Moses duxit uxorem Aethiopissam, Num. XII, 1, « contra quam, inquit S. Hieronymus in Prooemio, Aaron et Maria, carnale sacerdotium Judaeorum et prophetia litterae serviens, mussitant, et offendunt Deum. Quae dicit in Cantico cantici: Fusca sum et formosa, filiae Jerusalem. » Christo ergo venienti in mundum dixit jussitque Pater: « Sume tibi uxorem fornicariam, » puta Ecclesiam ex gentibus, ex eaque procrea filios, qui sint filii fornicationum, id est matris gentilis; sed ex patre, utpote Filio Dei, sint et ipsi filii Dei, ex quibus multi ad pristinam matris fornicationem sunt redituri, id est concupiscentias suas secuturi et peccaturi, ideoque a Deo puniendi et rejiciendi. Mira sane misericordia et dignatio fuit Osee ducentis fornicariam, sed longe major Christi carnem et Ecclesiam nostram arctissime sibi unientis et despondentis, ut eam depararet, sanctificaret et glorificaret, et quasi divinam redderet, tumque Osee, id est Jesu et salvatoris nomen adeptus est. Ita Osee aemuli et Christi sectatores sunt, qui ad dura, vilia et abjecta quaevis sese demittunt, et quoslibet labores et dolores subeunt, ut animas cum concupiscentiis fornicantes, sordidas et horridas convertant, purasque efficient, et ad Deum sponsum reducant. Unde tropologica causa est, ut hoc exemplo doceret Deus Osee, id est praedicatores, confes- sarios, aliosque zelo proximorum flagrantes abducere animas a Satana, carne et peccato, easque per poenitentiam et castimoniam despondere Christo, uti Paulus Corinthios despondit, epist. II, cap. XI, 2. Anima enim peccatrix est fornicaria, imo adultera, gignitque filios fornicationum, id est opera luxuriae, gulae, superbiae. Unde S. Hieronymus in Prooemio, per fornicariam hanc tropologice accipit S. Magdalenam, quam poenitentem sibi Christus despondit: « Haec, inquit, est meretrix et adultera, quae in Evangelio pedes Domini lavit, crine detersit, et confessionis suae honoravit unguento. » Et inferius: « Haec est meretrix de qua loquitur Dominus ad Judaeos: Amen dico vobis, meretrices et publicani praecedent vos in regno Dei. Ista meretrix (Rahab, Josue II) exploratores meos duos, fortissimos juvenes, quorum alterum in circumcisionem misi, alterum ad gentes, humanitate suscepit, abscondit studio, levavit in tectum, operuit lini stipula. Quae caesa persecutionibus, et lota in baptismate immutat colorem, et de tetro in album vertitur. » QUIA FORNICANS FORNICABITUR TERRA. — Hoc est, impense et continuo fornicabitur Israel, id est decem tribus. De his enim loquitur, non de Juda, ut patet ex seq. Nam futurum junctum participio vel gerundio ejusdem verbi, Hebraeis significat actus vehementiam et continuationem, sive consuetudinem. Fornicationem hic mysticam intellige, puta idololatriam; hic enim Deus symbolum sive parabolam applicat, et explicat, q. d. Jussi te, o Osee, ducere fornicariam, et ex ea generare filios fornicationum, ut per hoc Judaeis repraesentem, quod ipsi pari modo mystice fornicabuntur, id est amabunt colentque idola, me vero Deo relicto. Vers. 3. 3. ET ABIIT, ET ACCEPIT GOMER FILIAM DEBELAIM. — Perperam Hugo et Dionysius per diastolen legunt de Belaim, quasi Belaim sit nomen proprium loci, ex quo oriunda fuerit Gomer. Debelaim enim unam esse vocem, eamque Hebraeam patet ex Hebraeo. Debelaim ergo est nomen matris Gomer, ait S. Hieronymus, et Rupertus, licet aliqui velint esse nomen patris ejusdem. Notat uxorem ex nomine et stirpe, ut sciamus hanc esse historiam, non visionem. Suspicatur Sanchez Debelaim quoque fuisse fornicariam, tum quia tacetur nomen mariti ejus, tum quia talis fuit ejus filia Gomer; nam, « sicut mater, ita et filia ejus, » ait Ezechiel cap. XVI, vers. 44. Apposite uxor vocata est Gomer, et parens Debelaim; Gomer enim hebraice idem est quod consummatio vel consumptio; Debelaim idem est quod duae massae ficuum aridarum; quo significatur consumendam et vastandam esse Synagogam: « Quae consummata in fornicatione atque perfecta filia voluptatis, quae fruentibus suavis videtur et dulcis, » ait S. Hieronymus, eo quod animo et corpore idolis et voluptatibus servierit. Debelaim enim, id est ficus geminae, sym-
1:3
bolum est voluptatis et dulcedinis geminae. Unde Vatablus: « Gomer, ait, significat consumptionem, et Debelaim palatas duas, quibus animi et corporis voluptates intelliguntur, quae pariunt consumptionem et interitum, » juxta illud Apostoli: « Qui seminat in carne, de carne metet corruptionem. » Potest quoque haec gemina voluptas accipi, spiritus et carnis, sive ambitionis et ventris, puta gulae et libidinis. Ex his enim duabus oritur omnis concupiscentia, omne peccatum, omnis ruina hominum. Est ergo elegans hic gnome: Gomer est filia Debelaim, id est corruptio est filia ficuum, puta est filia voluptatis, poena est filia culpae; haec enim quasi mater illam parit: uti enim ficui et pomo vermis, ita et amori ac voluptati dolor, putor et pudor innascitur. Praeclare Valerius, lib. IX, cap. I: « Campana, ait, luxuria invictum armis Hannibalem, suis illecebris amplexata, vincendum romano militi tribuit. » Denique Arias per geminas ficus ad litteram accipit geminum regnum Hebraeorum, scilicet Israel et Juda, utrumque enim idolis et cupediis suis erat deditum, ideoque excidio a Deo addictum. Licet enim haec prophetia capitis primi proprie et primario ad Israel (hunc enim vocat Jezrahel, vers. 4) dirigatur, tamen secundario et consequenter ad Juda Israelis aemulum et asseclam quoque dirigitur. 4. VOCA NOMEN EJUS JEZRAHEL. — Osee jubetur a Deo primum filium suum ex fornicaria uxore genitum vocare Jezrahel, ut per eum Hebraeis repraesentet cladem imminentem Jezraheli, id est Israeli, sive decem tribubus. Jezrahel hebraice quadruplex habet etymon, et quatuor significat. Primo, Jezrahel dicitur quasi זרע אל zera el, id est semen Dei. Secundo, quasi זרוע אל zeroa el, id est brachium Dei. Tertio, quasi יזרה רע אל iizze ra el, asperget malum vel contritionem Deus. Quarto, quasi זרע אל zara el, id est sparget vel disperget Deus, scilicet Israelitas, ut captivi eant in Assyriam, et spargantur per totum orbem. Rursum Jezrahel notat Israel, imo idem est cum Israel, si litteram ז commutes in ש, et י in א affine.
1:4
Nota: Jezrahel erat urbs regalis, et metropolis decem tribuum, ait S. Hieronymus, eratque terminus tribus Manasse et Issachar, sita in pede montis Gelboe ad Occidentem, insigni turri et specula, qua per totam Galilaeam usque ad Carmelum, Thabor, Libanum, ac ultra Jordanem patebat prospectus illustris. Juxta hanc urbem erant campi amoenissimi et fertilissimi, ac vallis vastissima, quae plusquam decem millibus passuum tendebatur, quae ab urbe vicina, vallis Jezrahel dicebatur; sicut vicissim urbs a valle fertilissima dicta est Jezrahel, id est semen Dei, quod semen in messe uberrimum, puta centuplum redderet, ut videretur esse semen Dei, et a Deo benedictum. Ante urbem erat vinea et ager Nabot, qui adhuc temporibus Borchardi et Bredembachii ostendebatur, ut ipsi scribunt in Descriptione Terrae sanctae. Porro Deus jubet Osee, ut suum primogenitum ab hac urbe et valle vocet Jezrahel, ut per eum repraesentet Israel. Unde causam nominis subdit dicens: QUONIAM ADHUC MODICUM, ET VISITABO SANGUINEM JEZRAHEL SUPER DOMUM JEHU. — « Jehu » nominat, quia ejus posteri tum regnabant in Israel, erantque propagatores idololatriae. Regnabat enim tunc Jeroboam, qui fuit tertius a Jehu: Jehu enim successit Joachas filius, huic Joas, huic Jeroboam, huic Zacharias, qui occisus est a Sellum, in eoque stirps Jehu excisa est. Ex verbis Osee liquet, et omnes fatentur alludi hic ad historiam Achab, Jezabel, Nabot et Jehu. Jezabel enim, uxor Achab, per calumniam curavit occidi Nabot in Jezrahel, ut ejus vineam ibidem sitam invaderet et possideret. Quocirca Deus per Eliseum unxit Jehu in regem, jussitque ei ut hoc scelus eodem in loco vindicaret. Jehu ergo occidit Jezabel, et curavit eam sepeliri in agro Jezrahel. Insuper omnes filios Achab jussit occidi in Samaria, eorumque capita ad se mitti in Jezrahel, IV Reg. cap. IX et seq. Jam primo, Arias verba textus sic explicat, q. d. Voca, o Osee, filium tuum Jezrahel, id est brachium Dei, quia sicut ego Deus brachio meo in Jezrahel effudi sanguinem Jezabel et filiorum ejus, ita eodem effundam sanguinem posterorum Jehu, quia Achabo et Jezabeli similes sunt in scelere. Hic sensus alienior videtur. Sanguis enim Jezrahel in genitivo hic accipiendus est, quasi sanguis Jezrahelis, velut personae cujus sanguis effunditur; non in dativo vel ablativo, quasi sanguis Jezrahele ut brachio, vel instrumento effusus. Secundo, Theodoretus quem sequitur noster Emmanuel: Jezrahel, inquit, id est semen Dei, est Israel, qui est populus Dei, puta decem tribus. Sanguis autem in Scriptura vocatur homicidium, et per catachresin quodvis enorme peccatum et scelus, quale hic est idololatria, praesertim quia idololatrae non raro fundebant sanguinem occidendo pueros, aliosque homines, eosque immolando Moloch, Baal, aliisque idolis: atque semper occidebant animas tum suas, tum suorum. Hic sensus mysticus potius videtur, quam litteralis. Tertio, Rupertus, Vatablus et Antonius Fernandius in visione I, lect. 3, exponunt, q. d. Puniam sanguinem Jezabelis et filiorum ejus a Jehu effusum in Jezrahel, quia licet, me jubente, id fecerit, tamen ipse in illa caede non tam studuit meae voluntati quam suae ambitioni servire: ut scilicet, occiso semine regio, ipse regnum invaderet, et quasi tyrannus regnaret. Hic sensus non satis respondet Scripturae, quae ob hoc factum laudat Jehu, eique regnum promittit usque ad quartam generationem, IV Reg. IX et seq. Quarto, Christophorus a Castro: Jezrahel, inquit, est Israel, ejusque primus rex Jeroboam, caeterique ejus reges: q. d. Vindicabo sanguinem Jezrahel, id est Israelitarum, effusum per Jeroboam et caeteros reges, praesertim oriundos e familia Jehu, eo quod ipsi pios Israelitas renuentes ire in Dan et Bethel ad adorandos eorum vitulos aureos, occiderunt. Id enim fecisse Jeroboam patebit cap. V; quocirca evertam domum Jehu, totumque regnum Israel. Verum hoc incertum est; nusquam enim legimus quod Jehu renuentes adorare idola occiderit. Hic tamen sensus uti et alii jam recensiti, quasi accessorii et partiales locum habere et admitti possunt, suntque probabiles. Sed quaerendus est sensus principalis et genuinus. Dico ergo, quia verba Prophetae manifeste alludunt ad stragem domus Achab editam a Jehu in Jezrahel, eique similem minantur; hinc primus et principalis sensus hic est, q. d. Ego Deus, o Jehu, elegeram te ut idololatriam invectam a Jeroboam, et promotam ab Achab et Jezabel in Israel, everteres; ideoque te regem constitui, jussique ut occideres et sepelires omnes posteros Achab, idque in valle Jezrahel, eo quod ipse ibidem fidelem meique cultorem Nabot interemerat. Quod si id non faceres, sed eis occisis foveres nihilominus eorum idola, scires te similem horribilem, imo horribiliorem, Dei vindictam experturum. At tu quasi vecors et temerarius hujus severae ultionis Dei contra Achab, cujus ipse minister et carnifex fueras, oblitus, in eundem lapidem impegisti, eadem idola coluisti. Hoc est enim quod dicitur, IV Reg. cap. X, 29: « Delevit itaque Jehu Baal de Israel; verumtamen a peccatis Jeroboam, qui peccare fecit Israel, non recessit, nec dereliquit vitulos aureos. Visitabo ergo « sanguinem Jezrahel super domum » tuam, hoc est, domui tuae similem plagam et stragem inducam, qualem tu meo jussu induxisti super domum Achab in Jezrahel. Itaque, sicut tu filiorum ejus omnium sanguinem effudisti, ita et omnium tuorum effundetur, omnesque posteri tui regno et vita spoliabuntur; ac paulo post, puta post quadraginta annos, totus Israel qui te in idololatria secutus est, vel occidetur, vel captivus abducetur in Assyriam. Quocirca ut hoc Israelitis, o Osee, repraesentes, jubeo ut filium tuum voces Jezrahel, eisque explices ideo eum vocari Jezrahel, ut meminerint Jezabelis, et filiorum Achab occisorum et sepultorum in Jezrahel ob idololatriam, sciantque se ob eamdem causam pari modo occidendos, ut quoties nominarint vel audient nominari nomen filii tui Jezrahel, totius eis recurrat et redeat in mentem strages domus Achab, facta in Jezrahel, et eorum similis propediem facienda, quam ego hic per te eis intento. Ita Mariana et alii. Unde Jezrahel, aeque ac Sodoma, proverbialiter significat ingentem vindictam, ingens excidium, ait Sanchez. Ubi nota: Pro visitabo Syrus vertit, ulciscar, hebraice est פקדתי pakadti, quod valde generalis et angustae est significationis; nec tantum vindicare, ulcisci et punire significat, sed in genere idem est quod requirere, recensere, imponere, inducere. Sensus ergo est, q. d. « Visitabo, » id est requiram, « sanguinem Jezrahel super domum Jehu, » dicamque: Cur tu, o Jehu, effudisti sanguinem domus Achab in Jezrahel? nonne id fecisti meo jussu, quia idololatrae erant, et idololatriae duces in Israel? Quare ergo tu non es veritus eadem idola colere et propugnare? Esto ergo eis similis in poena, quibus fuisti similis in culpa, illorum sanguis a te effusus est; tuus quoque effundatur: stirps illorum excisa est, et tua exscindatur. « Visitabo » ergo, id est requiram et recensebo ac annumerabo supplicia domus Achab domui tuae, dicamque: Ecce Achab peccavit in tot tantisque idolis et sceleribus, tu, o Jehu, in totidem peccasti. Quocirca sicut Achab tot plagis, omniumque (puta septuaginta) filiorum strage punivi, ita et totidem plagis te puniam: ac sicut numerum culparum, ita et plagarum Achab, tibi tuaeque domui annumerabo et accensebo, hoc est, inducam et infligam. Hic est sensus principalis, cui tamen caeteri annexi et connexi sunt. Itaque secundam Theodoreti expositionem et quartam Christophori a Castro hic jam addas, hoc modo, q. d. Quia tu, o Jehu, instar Achab, piorum Israelitarum Deum verum colentium, tuosque vitulos aureos spernentium, qui erant Jezrahel, id est semen, hoc est populus, Dei, sanguinem effudisti; et quia omnes Israelitas ad sanguinem, id est ad enorme scelus idololatriae, compulisti, ideo instar Achab sanguis tuorum omnium effundetur. Et sicut sanguinem Nabot ab Achab effusum, in Achabi domo omnem ejus stirpem occidendo ultus sum, ita et sanguinem fidelium a te et tuis effusum in tua familia, eam evertendo, ulciscar: grave enim crimen, et in coelum clamans vindictam est occisio innocentis, praesertim fidelis et sancti. Nam, ut ait S. Augustinus in Psalm. IX, explicans illud: Sedet in insidiis, etc., ut interficiat innocentem, « innocentem interficere est ex innocente facere nocentem, » quae est perversio tam justitiae, quam naturae. Dices: Sanguis posterorum Achab effusus est in Jezrahel, non ob ejus idololatriam, sed quia ipse ibidem effuderat sanguinem Nabot, ut ejus vineam occuparet. Ergo haec non recte adaptantur sanguini posterorum Jehu effundendo ob idololatriam. Respondeo antecedens esse falsum. Thre enim strages inducta est domui Achab ob idololatriam, uti diserte dicitur, IV Reg. cap. XXI, 22, 26; determinatio vero loci, quod scilicet fieret in Jezrahel, facta est ob occisum ibidem Nabot, qui erat idolorum hostis, et unius veri Dei cultor. Nam ad idolatriae poenam haec omnia spectare, patet ex eo quod ea de causa jubeatur Osee ducere fornicariam, et gignere filios fornicationum, ut idololatriam Israelitarum repraesentet. Unde ait: « Quia fornicans fornicabitur terra, » mystice scilicet cum idolis; ideoque ei sanguinem et exitium intentat. Huc pertinet explicatio quam ex Chaldaeo afferunt Haymo, Hugo et Albertus, quae talis est: Visitabo, id est imputabo sanguinem domus Achab a Jehu effusum in Jezrahel, ipsi Jehu ejusque domui, eo quod ipse eadem idola coluerit, ob quae filios Achab occidit, ejusque stirpem evertit; ac proinde opere ipso ostendit se inique et injuste occidisse idololatras; nec tam paruisse Dei jussui, quam secutum esse suam ambitionem et tyrannidem, uti dixit Vatablus, cum ipse aeque ac illi fuerit idololatra. Itaque sanguis Jezrahel contra ipsum revertetur, et in ejus domum recurret; meruit enim ipse qui inique idololatras occidit, ut ejus, utpote pariter idololatrae, domus et stirps tota similiter exscindatur, ut, sicut ipse idololatras gladio punivit, ita et ejus idololatria gladio puniatur et succidatur. In Jezrahel pulchra est annominatio ad ejus etymon, q. d. Visitabo sanguinem Jezrahel, id est seminis et populi Dei, puta piorum Israelitarum, quos afflixerunt et occiderunt Achab (ut patet IV Reg. cap. IX, 7), et Jehu, super eorum domum et familiam, eroque eis Jezrahel, id est יזרי רע אל iizza ra el, id est inducens malum et contritionem Deus, puta conteram et evertam eos. Denique Septuaginta et post eos Arabicus, plane aliter vertunt, nimirum: Ulciscar sanguinem Israel super domum Juda. Suspicor cum S. Hieronymo in eis typographicum esse mendum, et pro Israel legendum esse Jezrahel, ac pro Juda Jehu. Sic enim habent Hebraea, Chaldaea, Latina et Syrus. Perperam ergo Leo Castrius ex versione Septuaginta et ex eo quod non dicit Propheta: Visitabo vitulos Jeroboam, sed: « Visitabo sanguinem Jezrahel super domum Juda, » contendit haec ad litteram accipienda esse de excidio Judaeae et Hierosolymae per Titum. Sensum enim esse, q. d. Sanguinem Jezrahel, id est Christi (hic enim dicitur Jezrahel, id est semen Dei, quia non ex semine viri, sed ex Spiritu Sancto est conceptus) a Judaeis occisi ulciscar super Juda, evertendo Jerusalem et Judaeam per Romanos. Perperam, inquam: nam ex toto contextu liquet hic agi de idololatria Israel, ejusque punitione per Assyrios, non de excidio Judae per Titum. Hic ergo ejus sensus mysticus est et allegoricus, isque congruus, non litteralis. Moraliter disce hic, quam severe puniat Deus illos, qui Dei judicia et castigationes impiorum non aestimant, nec propter eas ad Dei timorem et vitae mutationem inducuntur, sed eadem peccata perpetrant, ob quae vident alios a Deo castigari. Imo se jussu Dei alios castigasse, quales sunt angeli principes, judices, praetores, proditit, prae- duodecim tribus, puta tam Juda quam Israel. Quæres, quando et quomodo in valle Jezrahel contritum sit regnum Israel? nihil enim de eo in Scriptura legimus. Aliqui per Jezrahel accipiunt Samariam: ad illam enim confuxit totus populus, imminente Assyrio, ibidemque ab eo victus et captus est. Verum nusquam «vallis Jezrahel» capitur pro Samaria, præsertim quia Samaria sita erat in monte, non in valle. Melius ergo alii censent ex hoc loco Prophetæ, ante excidium Samariæ et gentis, Israelitas de more collatis signis conflixisse cum Assyriis in vicina valle Jezrahel. Hæc enim longissime patet, et aptissima erat conflictui. Ibi ergo superati et cæsi sunt Israelitæ ab Assyriis, qui deinde victoriam prosecuti Samariam obsederunt, et everterunt cum toto regno. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Haymo et alii interpretes. Unde Borchardus, Breidembachius, et ex eis Adrichomius in Descriptione Terræ sanctæ, de hac valle ita scribit: «Vallis Jezrahel lata duobus milliaribus (sed multo longior) quæ et planities Galilææ. In valle hac seu planitie intermedia magni et multi habiti sunt conflictus. Hic enim pugnavit Gedeon contra Madianitas, Judic. vi et vii. Et Saul contra Philistæos, I Reg. xxxi. Item Achab contra Syrios, III Regum xx, et postea Tartari ibi conflixerunt contra Saracenos.» Porro apte Deus statuit ut Israel in Jezrahel cæderetur. Est enim magna vis et emphasis in verborum et rerum tum vicinitate, tum allusione, q. d. Olim, o decem tribus, eratis Israel, id est populus dominans Deo, cum pietatem vestri patris Jacobi secuti uni Deo servientes, ab eo impetrabatis benedictionem et omne bonum quod petebatis, qua de causa Jacob vocatus est Israel, Genes. cap. xxxii, 28. Eratis pariter tunc Jezrahel, id est semen et populus Dei. At nunc Deo rebelles et apostatæ: cum ad idola deflexistis, non estis Jezrahel, id est semen Dei, nec Israel, id est dominantes Deo; sed Deus jamjam dominabitur vobis, quasi hostis dominans, sæviens et grassans in urbe quam capit et vastat. Ipse ergo cædet vos per Assyrios in valle Jezrahel, tum quia ibidem cæsa est stirps Achab idololatra, quem vos imitati estis; tum quia huic loco apte convenit triplex etymon Jezrahel, quod recensui initio capitis. Eo enim alludit, quasi dicat: In hac valle sentietis Jezrahel, hoc est primo, zeroa el, hoc est brachium Dei, vos feriens et occidens; secundo, quia ibidem erit Jezrahel, hoc est izza ra el, id est asperget in vos malum et contritionem Deus; tertio ibidem erit Jezrahel, id est zara el, hoc est dispergens vos Deus in Assyriam omnemque ventum et plagam orbis. Alium sensum affert Leo Castrius: Vallis, inquit, Jezrahel, id est seminis Dei, puta Christi, est Jerusalem; quia Christus in Jerusalem docuit, vixit, crucifixus et mortuus est, q. d. Adhuc modicum, id est post parvum tempus, scilicet 40 post Christi crucem anno, «visitabo sanguinem Jezrahel,» hoc est Christi a Judæis crucifixi, «super domum Jehu,» id est super decem tribus, «et conteram Israel,» id est Judæos omnes tam ex decem, quam ex duabus tribubus, «in valle Jezrahel,» id est in Jerusalem per Titum. Succreverant enim post captivitatem decem tribus ex residuis captivitatis, itaque tam regnum Israel, quam Juda deletum est a Tito et Romanis. Verum hic sensus non est litteralis, ut ipse contendit, sed allegoricus et mysticus isque appositus. Si enim Deus sanguinem Jezrahel, id est Israel, vindicavit tam atrociter in domo Jehu; quidni atrocissime vindicaret sanguinem unigeniti Filii sui in gente Judaica, tam perfide et scelerate ab ea trucidati? Tropologice, pari modo vindicabit Deus et puniet christianos impie viventes, qui, ut ait Apostolus, Hebr. cap. x, 29: «Filium Dei conculcaverint, et sanguinem testamenti pollutum duxerint, in quo sanctificati sunt, et spiritui gratiæ contumeliam fecerint. Horrendum est incidere in manus Dei viventis.» sentet tam viros, quam feminas, utpote idololatriæ participes, hac clade involvendas; secunda, filia representat infirmitatem et debilitatem Israelitarum, qua ob peccata non tam viri, quam feminæ facti, Assyriis non potuerunt resistere: ita S. Hieronymus, Chaldæus, Cyrillus, Haymo, Hugo et Rabbini; tertia, hi tres filii repræsentant idem, scilicet Israelitarum cladem et excidium, sed simul repræsentant hujus cladis tres quasi partes et gradus. Itaque primus Jezrahel repræsentat stragem stirpis Jehu, uti expresse dicitur vers. 4: nam regnante ea stirpe validum adhuc et quasi masculum erat regnum Israel. Jehu autem stirps excisa est in Zacharia abnepote, quem occidit Sellum tyrannus. Secunda filia repræsentat statum debilem et infirmum, quem habuit regnum Israel post Zachariam sub Sellum, Manahen et Phacea regibus Israel, quando Salmanasar multis rapinis, cladibus et captivitatibus ita attrivit et attenuavit regnum Israel, ut jam inclinaret ad ruinam. Tertius filius repræsentat plenam gentis stragem et regni excidium sub Phacee penultimo, et sub Hosee ultimo rege Israel. Ita Isidorus Clarius et R. David. Phacee enim rex impius et crudelis centum Judæorum millia occidens, et Jerusalem cum Rasin rege Syriæ obsidens, concitavit in se suumque regnum Israel iram Dei, ejusque excidium acceleravit, uti prædixit Isaias, cap. viii, 6 et seq. Possent quoque tres has proles repræsentare tres reges Assyriorum, scilicet Phul, Teglathphalasar et Salmanasar, qui vastarunt et carpserunt regnum Israel, donec Salmanasar, capta Samaria, illud plane evertit. 6. Et concepit adhuc, et peperit filiam. — Quia secunda Israelitæ duri erant et obstinati, hinc multis Prophetarum ictibus tundendi erant. Priori ergo filio et oraculo tristi additur hic secundum oraculum et portentum, æque triste et minax, imo tristius et minacius; quasi secundus aries, qui ferrea eorum pectora feriat et quatiat. Audi S. Cyrillum, lib. VI Glaphyrorum: «S. Oseas, inquit, meretricem duxit uxorem, neque infames deprecatus est nuptias, et passus est se esse patrem infamium liberorum, quorum nomina fuerunt, Non populus meus, Non consecuta misericordiam. Prophetarum prædictionibus adversabantur Israelitæ neque recipiebant, neque legebant legem Dei. Jubebat ergo Deus facere ea quæ velut picturæ essent rerum futurarum, ut velut in tabula quadam futura plane et aperte depingerentur, ut in aures et in oculos vel nolentium incurrerent, ut qui saperent diligerent potiora: ut quos possent ab impietate abducerent:» Quoties enim Israelitæ has proles prophetæ, toties seipsos quasi in imagine intuebantur; et quoties eas nomine suo compellabant, toties seipsos suaque fata sibi a Deo decreta nuncupabant et recensebant; v. g. cum vocantes hosce pueros dicebant: Veni huc Lo rachama, id est Absque misericordia; adesdum Lo ammi, id est Non populus meus, tacite sibi ipsis dicebant et cogitabant: «Mutato nomine de te fabula narratur.» Tu es quem puer hic repræsentat, tui ille personam gerit. Tu ergo es non populus Dei, tu es absque misericordia, quem Deus rejecit et reprobavit.
1:6
Filiam. — Filia hæc idem repræsentat quod primus Osee filius Jezrahel, scilicet Israelis sive decem tribuum vastationem. Sed cur primus est filius, secunda filia? Respondeo, causa physica est, quia solent conjuges nunc filios, nunc filias generare. Causa symbolica est prima, ut repræ- Et dixit (Deus) ei (Osee): Voca nomen ejus, Absque misericordia, — ut per hanc prolem significes Israelitas misericordia Dei indignos et incapaces, justo Dei decreto certo exitio esse destinatos; unde explicans subdit: «Quia non addam ultra misereri domui Israel;» Septuaginta: Non addam ultra ut diligam eos, q. d. Sæpius antehac Israelitis ob peccata afflictis et pœnitentibus misertus sum, dum eis misi Gedeonem, Samsonem, Davidem, aliosque reges et judices, sive vindices populi: at nunc quia peccandi et idololatrandi finem nullum faciunt, et quia in sceleribus suis sunt obstinati et impœnitentes, comminor amplius non miserebor, sed sine ulla spe veniæ aut misericordiæ, tradam eos gladio et igni Assyriorum. Hebraice pro Absque misericordia est לא רחמה Lo rachama. Hoc ergo fuit nomen proprium filiæ Osee. Censet Arias to lo, id est non, scilicet miserebor, ad Israel sive decem tribus spectare; to vero rachama, id est misericordiam consecuta, spectare ad Juda; de quo subdit: «Et domui Juda miserebor:» quia Juda ex captivitate rediit, non Israel. Verum hoc subtilius est, quam solidius; to enim lo rachama unicum est nomen, unumque significat, scilicet Israelis derelictionem a Deo: quare to lo a rachama divelli nequit. De Israele proprie hic agitur, non de Juda; obiter vero tantum additur illud: «Et domui Juda miserebor,» ut per hoc Israelis pœna augeatur, dum se solum exitio destinatum, sibique vindictam, Judæ vero vicino et fratri suo misericordiam parari audit. Sed oblivione obliviscar eorum. — Hebraice כי נשא אשא להם ki nasa essa lahem, quod varie vertitur: Hebræum enim nasa varia significat, scilicet portare, tollere, elevare, parcere. Quocirca primo, Chaldæus vertit: Si resipuerint parcendo parcam eis. Sed hæc versio repugnat nomini, Absque misericordia. Secundo, Vatablus vertit: Tollendo tollam eos a facie mea. Tertio, R. David: Elevando elevabo super eos, scilicet, hostes Assyrios. Quarto, Septuaginta non verbotenus, sed sensum reddentes vertunt: Adversans adversabor eis, vel potius, ut alii legunt, aversans aversabor eos. Quinto, alii: Exportando exportabo eos in captivitatem. Sexto, alii: Decipiendo decipiam eos, vel seducendo seducam eos. Hebræum enim nasa, si sin habeat punctum in dextro cornu, significat seducere, decipere. Septimo, Noster et alii vertunt: Obliviscendo obliviscar eorum, id est plane et omnino obliviscar eorum; eradam eos ex mea memoria, ut nunquam amplius velim de eis cogitare aut loqui. Hebræum enim nasa per he significat oblivisci. Litteræ enim aleph et he apud Hebræos sunt commutabiles, et sæpe una pro alia ponitur. Nota catachresin. In Deo enim proprie nullius rei est oblivio, utpote qui summa pollet sapientia, cuique omnia et præterita et futura objective semper præsentia sunt: dicitur tamen oblivisci, cum abjicit, negligit, et derelinquit aliquem, ita ut hominibus videatur ejus esse oblitus. Sicut ergo irasci dicitur, cum punit; recordari, cum benefacit; dormire, cum differt vel pœnam, vel præmium: ita oblivisci, cum negligit et abjicit. Pulchre S. Augustinus, lib. I Confess. cap. iv: «Amas, inquit (o Domine), nec æstuas, zelas, et securus es; pœnitet te, et non doles, irasceris et tranquillus es; opera mutas, nec mutas consilium.» Moraliter ingens est pœna peccatoris, cum Deus illius obliviscitur: quia signum est ejus impœnitentiæ et obstinationis, æque ac derelictionis et reprobationis divinæ. Talis ergo nihil gratiæ, nihil sapientiæ, nihil boni exspectare potest a Deo, a quo, quasi a sole, omnis lux et omne bonum dimanet necesse est. Causa hujus oblivionis Dei est, quod peccator prius obliviscatur Dei; quæ ei omnium malorum est causa. Unde ut hanc oblivionem Deus populo excutiat, clamat per Jeremiam, cap. ii, 32: «Numquid obliviscetur virgo ornamenti sui, aut sponsa fasciæ pectoralis suæ? populus vero meus oblitus est mei diebus innumeris.» Et Isaias, cap. xvii, 10: «Oblita es Dei Salvatoris tui.» Et cap. li, 13: «Oblitus es Domini factoris tui.» Et cap. xliv, 21: «Memento horum Jacob et Israel, quoniam servus meus es tu: formavi te, etc., ne obliviscaris mei.» Ex adverso orat Psaltes, Psalm. xii, 1: «Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem?» Et Psalm. xli, 10: «Quare oblitus es mei? et quare contristatus incedo, dum affligit me inimicus?» Porro hanc pœnitentiam infligit Deus peccatori juste et congrue: qui enim obliviscitur Dei, lege talionis meretur vicissim ut Deus ejus obliviscatur. Vis ergo ut Deus tui non obliviscatur, sed jugiter recordetur? noli ejus oblivisci, sed jugiter ejus recordare, semper eum ante oculos et in mente habe. Hinc beatæ Catharinæ Senensi hoc dogma dedit Christus: «Filia, recordare mei, et ego recordabor tui. De me semper cogita, et ego de te pariter cogitabo;» ita habet ejus Vita. Quocirca S. Dominicus suis edicebat, «ut continuo cum Deo, vel de Deo loquerentur.» Et S. Thomas Aquinas dicere solebat: «Religiosus non est, qui non semper in mente habet Deum.» Hoc est quod clamat Propheta, Isai. lxiii, 7: «Miserationum Domini recordabor.» Et Jeremias, cap. li, 50: «Recordamini procul Domini.» Ita Jonas in ventre ceti, cap. ii, 8: «Cum angustiaretur, ait, in me anima mea, Domini recordatus sum, ut veniat ad te oratio mea:» et mox Deus vicissim ejus recordatus, «dixit pisci, et evomuit Jonam in aridam.» Rursum Psaltes fructum hujus memoriæ significat, dum ait Psalm. lxxvi, 4: «Memor fui Dei, et delectatus sum.» Et Psalm. cxiii, 12: «Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis.» Ergo cum Isaia, cap. xxvi, 8, assidue dicamus: «Domine, nomen tuum et memoriale tuum in desiderio animæ. Anima mea desideravit te in nocte: sed et spiritu meo in præcordiis meis de mane vigilabo ad te.» 7. Et domui Juda miserebor. — Quia Juda licet aliquos habuerit impios reges, et nonnullos e populo, multos tamen habuit fideles et pios reges, quos secutus est populus: ut Josaphat, Oziam, Ezechiam, Josiam et præsertim David, cui Deus promisit et juravit, Psalm. lxxxviii, misericordiam et regnum stabile, ac Christum ex ejus semine nasciturum. Israel vero cum omnibus suis regibus a primo Jeroboam, usque ad ultimum Hosee per annos 256, continue coluit idola, puta vitulos aureos in Dan et Bethel, ideoque Deus ejus misereri noluit, sed eum funditus excidit; secundo, quia ex Juda nasciturus erat Christus, ita enim decreverat Deus. Nota: Miserebor est virtus, sed sola omnisque virtus. Misericordia ergo qua virtus, est in Deo, non qua passio. Misericordia enim in Deo est affectus benevolentiæ, quo cupit succurrere miseriæ nostræ eamque levare et tollere, vel certe mitigare; in hominibus vero est virtus, et simul est passio, concitans teneritudinem animi, compassionem et sensum miseriæ alienæ, lacrymas, planctum, etc., quæ in Deo esse nequeunt. Deus enim est ἀπαθής et impassibilis.
1:7
Quocirca vere Lactantius, lib. De ira Dei, cap. xvi, reprehendit eos qui nullum animi motum, nullum affectum putant esse in Deo, ac subdit: «Et quia sunt aliqui affectus quibus non cadunt in Deum, ut libido, timor, avaritia, mæror, invidia, omni prorsus affectu eum vacare dixerunt; his enim vacat, quia vitiorum affectus sunt; eos autem qui sunt virtutis, id est ira in malos, charitas in bonos, miseratio in afflictos, quoniam divina potestate sunt digna, proprios, et justos, et veros habet.» Unde et Ecclesia orat: «Deus cui proprium est misereri semper et parcere,» etc. In Deo ergo est verus et proprius actus misericordiæ, æque ac charitatis, sapientiæ, aliarumque virtutum. Deus enim cum sit vita, habet hosce actus vitales virtutum; sed hi non sunt in eo accidentia, uti sunt in nobis, sed sunt idem cum ejus essentia. Hæc enim cum sit immensa, et infinitæ virtutis, perfectionis et activitatis (est enim ipsa actus quidam immensus et efficacissimus), in se continet et absorbet omnes actus virtutum, qui in angelis et hominibus sunt divisi et discreti, quia finiti et terminati. Sicut ergo mare absorbet omnia flumina, nec iis augescit vel intumescit, quia vastum est et quasi immensum, ut ejus respectu flumina sint instar guttæ, quam illico sorbet; ita et divinitas est mare, quod omnes dotes et perfectiones sorbet, aut potius in se continet. Rursum, sicut divina essentia ob sui immensitatem eadem est cum Patre, et eadem cum Filio, et eadem cum Spiritu Sancto, quæ sunt tres personæ distinctissimæ et realiter diversæ, ita multo magis eadem essentia divina identificatur cum intellectu, voluntate, amore, aliisque potentiis et actibus divinis, tum circa se, tum circa creaturas. Cum enim ipsa quaquaversum plene et plane sit infinita, hinc nihil prorsus ei addi potest; quia quidquid cogites vel optes, jam ante in ipsa exstitit, illudque ipsum communicat creaturis sine ulla sui imminutione vel mutatione. Tanta enim est in ipsa omnis boni plenitudo, ut nulla fingi possit accessio; tanta firmitas, ut nulla diminutio. Quidquid ergo in tota multitudine angelorum, hominum, et creaturarum omnium sparsim habetur boni; id totum in Deo est collectum in simplicem unitatem, idque sine limitatione et infinite. Hinc fit ut Deus per simplicissimam suam essentiam formaliter sit sapiens, justus, misericors, etc., adeoque sit ipsa sapientia, bonitas, justitia, misericordia, etc. Ipsa ergo essentia Dei per se præstat sola, quod in creaturis præstant bonitas, sapientia, misericordia, aliæque plurimæ et diversissimæ virtutes, sed modo eminentissimo et illimitato. Quis jam non amet hoc bonum in quo omne bonum? imo quis amet aliud bonum, quod cum eo comparatum umbra est, et potius privatio boni quam bonum? Et salvabo eos in Domino Deo suo. — Id est per Dominum, ope et viribus non ipsorum, sed Domini. Nota hebraismum: Hebræi enim de se loquuntur in tertia persona, ac si de aliquo alio loquerentur. Sic dicitur Genes. cap. xix, 24: «Dominus pluit super Sodomam ignem a Domino,» id est a se ipso. Et Num. cap. xii, 7: «At non talis servus meus Moses, qui, etc., palam Dominum,» id est me, «videt.» Chaldæus vertit: Salvabo eos per verbum Domini Dei sui, id est per Dei promissionem fidelem et firmam, qua salutem a se promissam reipsa præstabit. Mystice per verbum, id est per filium suum, qui ex Judæis carnem assumet et homo nascetur, q. d. Salvabo eos per Jesum, id est salvatorem mundi. Ita S. Hieronymus et S. Hilarius, lib. IV De Trinit., sub finem. Imo Leo Castrius ad litteram putat Prophetam hic loqui de Christo, qui salutem attulit Judæ, id est credentibus, et repulit Israel, id est incredulos. Verum patet ex dictis, hæc allegorica esse, non litteralia. Porro licet hæc verba sint generalia et communia toti Sanctæ Trinitati, tamen mystice appropriari possunt Filio: illi enim appropriatur salus, liberatio et redemptio. Quæres, de qua salute Judæ ad litteram loquitur hic Propheta? Primo, S. Hieronymus, Cyrillus, Haymo, Theodoretus, Rupertus, Lyranus, Hugo et Vatablus putant eum loqui de ea qua liberavit Ezechiam, et duas tribus a manu Sennacherib, occidendo in ejus castris una nocte per angelum 185 millia Assyriorum, lib. IV Reg. cap. xix. Secundo et potius, loquitur Propheta de salute, quam Judæis attulit Cyrus liberans eos e captivitate Babylonica. Hæc enim longe major magisque optata, jucunda, plena, et universalis omnium fuit salus: et in hac recte Juda opponitur et anteponitur Israeli, qui nunquam ex captivitate Assyriaca rediit. Ita iidem auctores paulo ante citati. (1) Quam sententiam illa ratio videtur confirmare quod cum dixisset Deus vers. 4, regnum Israel esse delendum, et quidem absque misericordia, nunc opponit regni Judæ meliorem conditionem, qua post exsilium fruituri sint cives ejus. Illam vero populus non est consecutus strepitu militari, sed Cyri atque Darii benevolentia, quorum Deus mirifice affecit animos in Judaicum populum. Et non salvabo eos in arcu, et gladio, et bello, et in equis, et in equitibus. — Id est non per arma et bellum, sed per solam misericordiam meam eos salvabo. Nota: Duas tribus, scilicet Juda et Benjamin, sub Cyro eos laxante ex Babylone rediisse in Judæam, certum est ex I Esdræ, cap. i. Idem de decem tribubus quæ ante duas abductæ erant in Assyriam, scilicet eas inde rediisse in Samariam, censent S. Cyrillus in Osee xi, Theodoretus et Theophylactus in Osee iii. Verum contrarium, scilicet has ex Assyria nunquam rediisse, patet ex hoc loco, et ex III Reg. cap. xvii, 23, et ex Josepho lib. XI Antiq. cap. v. Itaque communis S. Hieronymi hic et in Malach. ii, Catholicorum æque ac Hebræorum omnium sententia. Dices, eas redituras prædicit hic Osee, vers. 11, cap. xi, 8 et seq., et cap. xii, 9, et cap. xiv, 6, ac Ezechiel cap. xxxvii, 16 et 22, et Jeremias cap. l, 4, ac Tobias cap. xiv, 6, dicens: «Prope erit interitus Ninive: et fratres nostri qui dispersi sunt a terra Israel, revertentur ad eam.» Respondeo: Osee, Jeremias, Ezechiel loquuntur de reditu et libertate spirituali (non corporali) quam multi ex Israelitis, æque ac ex Judæis, adepti sunt per fidem in Christum, de quo plura inferius. Tobias vero loquitur de reditu Judæorum non in Samariam, sed in Jerusalem. Ait enim: «Domus Dei, quæ in ea incensa est, iterum reædificabitur: ibique revertentur omnes timentes Deum, et relinquent gentes idola sua, et venient in Jerusalem, et inhabitabunt in ea.» Fateor tamen non paucos ex Israelitis sive Samaritis, excisa Ninive ubi detinebantur captivi, fugisse in Jerusalem, ibique cum Judæis in templo coluisse Deum; et hoc videtur innuere Tobias, cum post excisam Niniven statim subjungit: «Et fratres nostri, qui dispersi sunt a terra Israel, revertentur ad eam.» Verum hæc reversio fuit privata paucorum fugientium, non communis et publica, quia nec auctoritate publica Assyriorum vel Chaldæorum, nec communi consilio et conspiratione Israelitarum peracta est (uti Judæorum reversio e Babylone facta est auctoritate Cyri, et communi populi consensu, duce Nehemia et Esdra); sed quisque vel mansit in Ninive, vel rediit in Judæam, vel alio migravit, prout cuique libuit, vel commodius fuit. Simili modo anterius non pauci Israelitæ fideles et pii, fugientes idololatriam Jeroboam et cladem Israeli instantem, ex Samaria fugerunt in Judæam, ibique sedem fixerunt, ut patet II Paral. xi, 16, et cap. xv, 9, et cap. xxx, 1, ex Josepho lib. VIII Antiq. cap. iii. Hi cum Judæis in Babylonem abducti, indeque cum iis reducti, postea valde multiplicati sunt. Multi etiam in ipso excidio Samariæ profugerunt in vicinam Judæam. Multi etiam pauperiores relicti sunt in Samaria, ad eam colendam, cum ceteri ducerentur in Assyriam; sicut in excidio Judææ et Hierosolymæ, Chaldæi in ea reliquerunt aliquos Judæos, ut essent vinitores, agricolæ, etc., ut patet IV Reg. cap. ult. 12. Unde his, puta ex Zabulon et Nephtalim prognatis, prædicavit Christus Matth. iv, 13, et ex his plerosque Apostolos elegit, ut patet Psalm. lxvii, 28, et Isaiæ ix, 1. Hinc et Anna prophetissa, quæ erat ex tribu Aser, habitabat in Juda et Jerusalem, Luc. cap. ii, vers. 36. 8 et 9. Et concepit, et peperit filium (puta tertiam prolem). Et dixit ei (scilicet Deus Osee, ut patet vers. 4): Voca nomen ejus, Non populus meus. — Nomen ergo tertiæ prolis erat לא עמי Lo ammi, id est Non populus meus. Jam primo, Ruffinus et Albertus putant hanc prolem significare duas tribus, puta Judæos in Babylonicam captivitatem a Deo abjectos; Vatablus et Arias eosdem a Tito et Romanis plane excisos. Verum hoc cap. vaticinatur Propheta excidium Israelis, sive decem tribuum; non duarum, sive Judæorum. De his enim paulo ante contrarium dixit vers. 7, nimirum: «Domui Juda miserebor, et salvabo eos.» Secundo, alii putant hic significari Cuthæos, id est Assyrios, qui ex Cuth aliisque locis a Salmanasar translati sunt in Samariam, cum ipse inde Israelitas in Assyriam abduceret. Cuthæi enim non fuerunt populus Dei, quia cum Deo Israel coluerunt idola Assyriorum, uti dicitur IV Reg. xvii, 41. Verum Cuthæi non fuerunt Israelitæ, sed Gentiles. Pergit ergo Propheta prophetare de excidio et vastitate Israelis, sive decem tribuum, earumque omnimodam abjectionem et reprobationem a Deo, tertiæ hujus prolis nomine repræsentare jubetur, quod scilicet Israel amplius non sit futurus populus Dei, sed gentium et idolorum, atque inter gentes victurus, ibique prole et robore crescens, quasi puer masculus in gentilismo vir fortis et robustus sit evasurus. Ita S. Cyrillus, S. Hieronymus, Theodoretus, Chaldæus, Rupertus, Haymo et alii.
1:8
Sic ex adverso Isaias, cap. viii, 3, a Deo jubetur vocare filium suum, Sear Jasub, id est reliquiæ convertentur; ut significet reliquias Judæorum ad Deum et Christum convertendas, uti ibidem dixi. Talia nomina prophetica, et quasi omina a Deo indita, crebra sunt in Scriptura, ut: «Tu es Petrus, et super hanc Petram ædificabo Ecclesiam meam,» Matth. xvi, 18. Sic Christus Jacobum et Joannem vocavit Boanerges, id est filios tonitrui, tonantes scilicet et fulminantes. Sic Isaias, cap. viii, 1, nomen pueri Emmanuelis dicit fore: «Accelera spolia detrahere, festina prædari.» Simili schemate dixit Poeta: Sint Mæcenates, non deerunt, Flacce, Marones. Et Virgilius, eclog. iv, Julium Cæsarem 23 vulneribus in curia confossum vocat Daphnidem, ejusque apotheosim canit: Candidus insuetum miratur limen Olympi, Sub pedibusque videt nubes, et sidera Daphnis. Ipsa sonant arbusta: Deus, Deus ille Menalca. Porro gentiles sæpe ab eventu vel præsenti, vel futuro nomina accipiebant, vel commutabant. Sic apud Græcos, teste Cicerone, lib. De Orat., Tyrtamus, postea ab eloquentia Euphrastes, tandem a divinitate loquendi Theophrasti nomen invenit. Philosophorum Homerus, qui ab avo Aristoclis nomen acceperat, a pectoris latitudine, vel potius a latissima felicissimi ingenii ad disputandum copia, Plato fuit appellatus, teste Plutarcho in Platon. Apud Romanos ille Tyrius, qui prius Malchus (quod prisca Hebræorum et Phænicum lingua regem sonet) dicebatur, demum Longino Cassio præceptore suo id volente, a regum purpura Porphyrium se transnominavit. Ita Porphyrius in Vita Plotini. Ita et Imperatores recens creati nova accipiebant vel nomina, vel cognomina. Severus Afer, ut populo Romano placeret, Pertinacis; Julianus, ut militibus voluptuariis satisfaceret, Commodi cognomen accepit. Ita Herodianus, lib. II. Sic nunc in sacramento Confirmationis cuique licet nomen suum permutare; quin et in ingressu Religionis multi illud permutant, ut v. g. apud Franciscanos Francisci, apud Dominicanos Dominici, apud Benedictinos Benedicti nomen accipiant, ut fundatorum Ordinis sui virtutes cum nomine semper ante oculos ponant, easque æmulari et moribus exprimere conentur. Quia vos non populus meus, et ego non ero vester. — Hebraice, ego non ero vobis, scilicet, Deus, gubernator, tutor, provisor, nutritor, pater, mater, uti hactenus fui. Quanta sit felicitas et benedictio esse populum Dei, Deumque habere patrem; ex adverso quanta sit infelicitas non esse populum Dei, Deumque habere hostem, fuse describit Moses in Levitico, toto cap. xxvi, et in Deuter., toto cap. xxviii. Mystice hæ tres proles significant tres gradus peccati, et tres gradationes peccatoris, quibus sensim ruit in gehennam. Prima enim proles Jezrahel, id est semen Dei, scilicet perditum et effusum, ac quasi occisum, uti dixit vers. 4, significat primum gradum peccati, quo peccator suis illecebris intentus negligit et non curat monitiones, conciones, inspirationes Dei, ideoque Deus illas suamque gratiam sensim ei subtrahit. Hinc descendit ad secundum gradum, qui est impœnitentia et obstinatio, ut sit absque misericordia. Inde ruit ad tertium, ut non sit e populo Dei, sed a Deo reprobatus trudatur in gehennam. 10. Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, quæ sine mensura est, et non numerabitur. — Hic alio transit Propheta, et a tristibus ad læta de more se convertit. Unde Hebræi et Lyranus hic inchoant caput secundum. Quocirca minus recte Theodoretus et Cyrillus hæc connectunt præcedentibus per exaggerationem hoc sensu, q. d. Firmum manet manebitque meum decretum de excidio Israelis, etiamsi ille cresceret ut arena maris, fieretque innumerabilis. Nam contrarium significat to et erit, et quæ sequentur. Itaque hoc loco assurgit Propheta ab Israele carnali ad spiritualem, a bonis terrenis ad cœlestia et divina.
1:10
Ne quis enim objiciat, dicatque: Quomodo, o Propheta, prædicis Israel perdendum et exscindendum, cum Deus Abrahæ promiserit semen ejus, puta Israelem, fore instar arenæ maris innumerabilem, Genes. xxii, 17; occurrit et respondet, id verum ratumque esse et fore, sed in Israele spirituali, non carnali. Quæres, quando et per quem impleta sit hæc prophetia? Primo, Hugo censet impletam esse per Ezechiam, qui II Paral. xxx, undequaque Israelitas evocavit ad colendum Deum in Jerusalem; item per Josiam, qui instituit solemne pascha, ad quod tam Israelitæ quam Judæi undique confluxerunt. Hi ergo tunc caput unum sibi constituerunt, scilicet pium regem Josiam, vel Ezechiam. Verum Ezechias convocavit Israelitas initio regni sui, cum nondum esset excisa Samaria, nec dispersi Israelitæ. Osee autem loquitur hic de Israelitis jam dispersis, imo rejectis, a Deo rursum congregandis; Josias vero post excisam Samariam eos dispersos quidem congregavit, sed paucos; at Osee ait eos fore innumeros. Secundo, Ruffinus, Theodoretus et Hugo putant impletam esse sub Cyro; tunc enim Israelitæ mixti Judæis, duce Zorobabele, e Babylone redierunt in Jerusalem. Verum et hi perpauci fuerunt. Dico ergo primo prophetiam hanc impleri cœptam esse a Christo, qui tam Israelitis quam Judæis per se evangelizavit; prædicavit enim in Galilæa et Samaria, ac nominatim in terra Zabulon et Nephtali, ut ait S. Matthæus, cap. iv, 15; indeque suos evocavit et collegit Apostolos. Rursum paulo post Samaria per Philippum recepit verbum Dei, quocirca eo missus est S. Petrus et S. Joannes, Act. cap. viii. Adde, in dies plures ex Israel convertuntur. Denique omnes Israelitæ convertentur in fine mundi, ut ait Apostolus Rom. xi, 26, tuncque perfecte implebitur hæc Osee prophetia. Ita S. Hieronymus et Christophorus a Castro hic. Verum quia hi Israelitæ sunt eruntque pauci, nec possunt dici innumerabiles, hinc Dico secundo, sub Israelitis intelligi quoque gentiles conversos ad Christum, in iisque perfecte impleri hanc prophetiam. Hi enim sunt innumerabiles, et hi sunt veri Israelitæ secundum spiritum, non secundum carnem; quia secundum fidem sunt filii Abrahæ et Israelis, et consequenter benedictionis et bonorum a Deo utrique promissorum hæredes. Per fidem enim cooptantur in familiam Abrahæ et Israelis; ideoque vocantur et coram Deo sunt filii Israel, sicut filii adoptati civiliter, vocantur et sunt filii et hæredes adoptantis. Sensus ergo est, q. d. Licet dixerim Israelitas secundum carnem exterminandos et projiciendos a Deo, tamen promissio Abrahæ facta, Genes. cap. xxii, 17, qua ait: «Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas cœli et velut arenam, quæ est in littore maris;» non excidet nec erit irrita, quia eorum loco in familiam Abrahæ succedent et adoptabuntur alii qui ex gentibus credent in Christum, eruntque filii Abrahæ secundum fidem et spiritum; hi enim erunt instar arenæ maris quasi innumerabiles. Id ita esse patet primo, quia Apostolus, Roman. ix, 25, diserte hunc Osee locum explicat de gentibus, ex eoque contra Judæos probat non solum Judæos, sed et gentes Christi vocationis et gratiæ participes fore: «Quos et, inquit, vocavit nos non solum ex Judæis, sed etiam ex Gentibus, sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam; et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Et erit in loco ubi dictum est eis: Non plebs mea vos, ibi vocabuntur filii Dei vivi.» Deinde Israelitas, sive Judæos quoque vocandos et salvandos per Christum, sed paucos, non innumerabiles, probat ex Isaia dicens: «Isaias autem clamat pro Israel: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris, reliquiæ salvæ fient,» etc. Quid clarius? Dices: Osee verba ad litteram intelligenda sunt de Israelitis naturalibus, Apostolus vero per analogiam et similitudinem tantum accommodat ea gentibus; quia uti Israelitæ, ita et Gentiles non erant populus Dei, sed a Christo vocati facti sunt populus Dei, uti explicant S. Chrysostomus, Theophylactus et Christophorus a Castro. Verum hoc dici nequit. Nam primo Apostolus didactice loquitur, et contra Judæos scholastice argumentatur, probatque ex hoc loco Osee gentes vocandas a Christo; ergo de gentibus vere et proprie locutus est Osee. Alioqui enim respondissent Paulo Judæi, hocque ejus argumentum elusissent dicendo: Osee loquitur de Israelitis tantum, non de gentibus; ergo tu, o Paule, perperam et falso trahis, imo detorques ejus verba ad gentes. Secundo, quia Apostolus clare alibi docet benedictionem Abrahæ et Israeli promissam, ac bona quæ Israelitis eorum posteris per Christum promittunt Osee aliique Prophetæ, non pertinere ad carnales Israelitas, sed ad spirituales, id est ad credentes tam ex Gentibus, quam ex Israelitis; optimus autem interpres Prophetarum est S. Paulus. Audi eum clare id pronuntiantem, Rom. ix, 6, itaque solventem et explicantem similia veteris Testamenti loca a Judæis objecta: «Non autem quod exciderit verbum (promissio posteris Abrahæ et Israelis facta) Dei; non enim omnes qui ex Israel sunt, ii sunt Israelitæ; neque qui semen sunt Abrahæ, omnes filii, sed in Isaac vocabitur tibi semen, id est non qui filii carnis, hi filii Dei; sed qui filii sunt promissionis, æstimantur in semine,» etc.; et Galat. iii, 6: «Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Cognoscite ergo quia qui ex fide sunt, ii sunt filii Abrahæ. Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, prænuntiavit Abrahæ (dicens): Quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham.» Ergo hæc Osee promissio pertinet ad gentes Israelis fidem imitantes et credentes in Christum. Tertio, hæc est communis Patrum expositio: scilicet, per Israel hic tam intelligi gentes, quam Israelitas naturales ad Christum conversos. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Ruffinus, Haymo, Hugo, Albertus et alii hic, ac S. Augustinus, lib. XXI Contra Faustum, cap. lxxxix; et sæpe alibi, Cyprianus, lib. I Testimon. contra Judæos, cap. xix; Tertullianus, lib. IV Contra Marc. cap. xvi; Irenæus, lib. II, cap. iv; Prosper, lib. II De Vocat. Gentium, cap. xviii; Primasius, Anselmus et S. Thomas in Rom. ix. Denique id ipsum verba sequentia plane significant, quibus ait eos qui aliquando non erant populus Dei, vocandos filios Dei viventis, congregandos in unam Ecclesiam sub uno capite Christo, ascensuros de terra, foreque hunc magnum diem Jezrahel; quæ omnia magis gentibus fidelibus, quam Israelitis conveniunt. Et erit in loco ubi dicetur (id est dicebatur tam a Deo, quam ab hominibus, ita Vatablus; unde Septuaginta vertunt, ubi dictum est) eis: Non populus meus vos; dicetur eis: Filii Dei viventis. — Locum hunc intellige non Chaldæam, in quam abducti erant Judæi, uti vult Albertus; nec Jerusalem et Judæam, uti censent Haymo et Hugo; sed quemcumque locum in toto orbe ubi fuerint fideles et credentes Christo, ita ex Chaldæo S. Hieronymus et S. Augustinus, lib. I ad Simplic. Quæst. ii, imo S. Petrus, epist. I, cap. ii. Scribens enim christianis dispersis per Bithyniam, Pontum, Galatiam, Asiam, etc., quibus ipse evangelizaverat, graphiceque explicans hæc Osee verba, ait: «Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei; qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti.» Locus ergo hic est Ecclesia Christi ubivis gentium et toto orbe dispersa. Filii Dei viventis. — Maxima est hæc hominis dignitas et sublimatio, per quam fimus divinæ consortes naturæ, ait S. Petrus. Vere S. Leo, serm. 6 De Nativit.: «Omnia, inquit, dona excedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filium, et homo Deum nominet patrem.» Quocirca idem, serm. 1 De Nativit.: docet hominem debere imitari Deum Patrem, ejusque mores induere, ut vitam agat divinam, non terrenam, non animalem: «Agnosce, inquit, o Christiane, dignitatem tuam, et divinæ consors factus naturæ, noli in veterem vilitatem degenere conversatione redire;» et serm. 6: «Genus electum et regium regenerationis suæ respondeat dignitati: diligat quod diligit pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat, ne iterum dicat Dominus illud Isaiæ cap. i: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me;» sed sequatur illud Christi, Matth. v: «Estote perfecti sicut et Pater vester cœlestis perfectus est.» Hi ergo «non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt;» similes unigenito Dei, cui Pater ab æterno dixit: «Filius meus es tu, ego hodie genui te.» Porro to viventis habet emphasin, q. d. Non sunt deorum mutorum et mortuorum, non idolorum; sed Dei veri et viventis filii, qui est ipsa vita divina et increata, eamque illis aspirat et communicat. Nota: In hac generatione et filiatione pater est Deus, semen est gratia præveniens, mater est voluntas ei consentiens et cooperans, proles est homo justus, anima est charitas. Rursum exemplar hujus filiationis est filiatio Verbi Dei; sicut enim Deus Pater ab æterno genuit filium sibi consubstantialem et æqualem per omnia, ita illius adinstar in tempore gignit filios, qui per gratiam sint id quod Filius Dei est per naturam. Nostra ergo filiatio est imago filiationis divinæ. Hoc est quod ait Apostolus, Rom. viii, 29: «Quos præscivit et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus;» et vers. 14: «Quicumque spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater.» Idipsum probat subdens: «Ipse enim Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Si autem filii et hæredes, hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi; si tamen compatimur, ut et conglorificemur.» Fit per Spiritum Sanctum. — Porro, ut hanc Dei adoptionem profundius inspiciamus, ambiamus et suspiciamus, notandum est in ea non tantum animæ infundi gratiam et charitatem, aliaque dona Spiritus Sancti, sed dari etiam ipsum Spiritum Sanctum, qui est primum et increatum donum, quod Deus donat hominibus. Potuisset Deus in justificatione per gratiam et charitatem infusam nos tantum facere justos et sanctos, illaque magna fuisset Dei gratia et beneficentia, etiamsi nos in filios suos non adoptasset; sed hac non contentus, voluit nos ita facere justos, ut simul faceret et adoptaret in filios. Rursum hanc adoptionem facere potuisset, dando nobis solam charitatem, gratiam et dona creata; gratia enim est participatio divinæ naturæ in summo gradu, quantum scilicet deitas a creatura non tantum naturaliter, sed et supernaturaliter participari potest. Majus itaque priori fuisset hoc Dei beneficium. Verum eo non contenta immensa Dei bonitas, voluit simul nobis dare seipsam, ac per se nos sanctificare et adoptare. Quocirca Spiritus Sanctus sponte sua se annexuit suis donis, gratiæ et charitati, ut quandocumque ea infunduntur animæ, simul cum eis et per ea infundat seipsum personaliter ac substantialiter, juxta illud Apostoli: «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis,» Rom. v, 5. Quocirca Apostolus eum vocat spiritum adoptionis filiorum: «Non enim, inquit, accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Ipse enim Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei; Si autem filii et hæredes, hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi; si tamen compatimur, ut et conglorificemur,» Rom. viii, 13; et: «Quicumque spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei,» ibid. vers. 14; et: «Quoniam autem estis filii, misit Deus spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater,» Galat. iv, 6. Hæc ergo est summa Dei nostri dignatio, æque ac nostra summa dignitas et exaltatio, qua recipientes charitatem et gratiam, simul recipimus ipsam personam Spiritus Sancti, quæ se sponte charitati et gratiæ inserit et annectit, ac per ea nos inhabitat, vivificat, adoptat, deificat, agitque ad omne bonum. Vis majora? Accipe. Spiritus Sanctus, descendens personaliter in animam justam, secum adducit cæteras divinas personas, Patrem et Filium, utpote a quibus separari nequit. Tota ergo Trinitas personaliter et substantialiter venit ad animam quæ justificatur et adoptatur, in eaque quasi in suo templo manet et inhabitat, quamdiu illa in justitia perdurat, juxta illud I Joan. iv, 16: «Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo;» et I Cor. vi, 17: «Qui adhæret Domino, unus spiritus est.» Hoc est quod Christus moriturus in divinissima illa oratione ad Patrem rogavit et impetravit, dicens: «Ut omnes unum sint, sicut tu Pater, in me, et ego in te ut et ipsi in nobis unum sint,» Joan. xvii, 21, ut scilicet Spiritum Sanctum unum et eumdem participent, et in ipso uniantur, et per ipsum cæteris personis divinis; itaque in ipso omnes unum sint, quia Spiritus Sanctus, qui ab omnibus participatur, et qui in omnibus est, unus et idem est. Unde omnes in unica re individua unum sunt, scilicet in Spiritu Sancto, sicut tres personæ divinæ unum sunt in una natura divina, eaque singulari et individua. Ita explicat S. Cyrillus, lib. XI in Joan. cap. xxvi, S. Athanasius, orat. 4 Contra Arian., et ex eis Toletus. In justificatione ergo, et adoptione animæ infunditur gratia et charitas, ac cum iis Spiritus Sanctus, totaque deitas, et SS. Trinitas, quæ se hisce suis donis substantialiter quasi annexuit et inclusit, ut nos sibi substantialiter uniat, sanctificet, deificet et adoptet; qua adoptione primo accipimus summam dignitatem filiationis divinæ, ut reipsa non tantum accidentaliter per gratiam, sed et quasi substantialiter per naturam simus filii Dei, et quasi dii: Deus enim suam naturam realiter nobis communicat et donat; secundo, per eamdem quasi filii accipimus jus ad hæreditatem cœlestem, puta ad beatitudinem omniaque Dei Patris nostri bona: tertio, per eamdem nanciscimur miram dignitatem operum et meritorum, ut scilicet opera nostra quasi filiorum Dei substantialium, ut ita dicam, maxime sint dignitatis, valoris et pretii, ac plane commensa et condigna suo præmio, puta æternæ vitæ et gloriæ cœlesti, utpote quasi procedentia ab ipso Deo spirituque divino, qui nos inhabitat, ad eaque nos impellit, iisque cooperatur. Ex dictis sequitur primo, quod justitia inhærens, sive gratia justificans, per quam sanctificamur et adoptamur in filios Dei, non sit una simplex qualitas, ut quidam imaginantur, sed multa complectatur, scilicet remissionem peccatorum, fidem, spem, charitatem, aliaque dona, ac ipsum Spiritum Sanctum donorum auctorem (ac consequenter totam S. Trinitatem). Hæc enim omnia in justificatione infusa accipit homo, ut ait Concilium Tridentinum, sess. VI, can. vii. Sequitur secundo, falli eos, qui in justificatione et adoptione censent dari Spiritum Sanctum duntaxat quoad sua dona, non autem quoad suam substantiam et personam. Contrarium enim docet S. Bonaventura in I Sent. dist. xiv, art. 2, Quæst. i, qua tota ostendit Spiritum Sanctum non tantum personaliter charitatem, aliaque dona Spiritus Sancti, sed dari etiam ipsum Spiritum Sanctum, qui est primum et increatum donum, quod Deus donat hominibus. Potuisset Deus in justificatione per gratiam et charitatem infusam nos tantum facere justos et sanctos, illaque magna fuisset Dei gratia et beneficentia, etiamsi nos in filios suos non adoptasset; sed hac non contentus, voluit nos ita facere justos, ut simul faceret et adoptaret in filios. Rursum hanc adoptionem facere potuisset, dando nobis solam charitatem, gratiam et dona creata; gratia enim est participatio divinæ naturæ in summo gradu, quantum scilicet deitas a creatura non tantum naturaliter, sed et supernaturaliter participari potest. Majus itaque priori fuisset hoc Dei beneficium. Verum eo non contenta immensa Dei bonitas, voluit simul nobis dare seipsam, ac per se nos sanctificare et adoptare. Quocirca Spiritus Sanctus sponte sua se annexuit suis donis, gratiæ et charitati, ut quandocumque ea infunduntur animæ, simul cum eis et per ea infundat seipsum personaliter ac substantialiter, juxta illud Apostoli: «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis,» Rom. v, 5. Quocirca Apostolus eum vocat spiritum adoptionis filiorum: «Non enim, inquit, accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Ipse enim Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei; Si autem filii et hæredes, hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi; si tamen compatimur, ut et conglorificemur,» Rom. viii, 13; et: «Quicumque spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei,» ibid. vers. 14; et: «Quoniam autem estis filii, misit Deus spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater,» Galat. iv, 6. Hæc ergo est summa Dei nostri dignatio, æque ac nostra summa dignitas et exaltatio, qua recipientes charitatem et gratiam, simul recipimus ipsam personam Spiritus Sancti. maxime sint dignitatis, valoris et pretii, ac plane commensa et condigna suo præmio, puta æternæ vitæ et gloriæ cœlesti, utpote quasi procedentia ab ipso Deo spirituque divino, qui nos inhabitat, ad eaque nos impellit, iisque cooperatur. Ex dictis sequitur primo, quod justitia inhærens, sive gratia justificans, per quam sanctificamur et adoptamur in filios Dei, non sit una simplex qualitas, ut quidam imaginantur, sed multa complectatur, scilicet remissionem peccatorum, fidem, spem, charitatem, aliaque dona, ac ipsum Spiritum Sanctum donorum auctorem (ac consequenter totam S. Trinitatem). Hæc enim omnia in justificatione infusa accipit homo, ut ait Concilium Tridentinum, sess. VI, can. vii. Sequitur secundo, falli eos, qui in justificatione et adoptione censent dari Spiritum Sanctum duntaxat quoad sua dona, non autem quoad suam substantiam et personam. Contrarium enim docet S. Bonaventura in I Sent. dist. xiv, art. 2, Quæst. i, qua tota ostendit Spiritum Sanctum non tantum in effectu, sed etiam in propria persona, quasi donum increatum justis dari, ut sit eorum perfecta possessio. Idem docet Magister Sententiarum, lib. I, dist. xiv et xv, ex S. Augustino et aliis. Et Scotus, Gabriel, Marsilius ibidem. Idem clare asseverat S. Thomas, I part. Quæst. xliii, art. 3 et 6, et Quæst. xxxviii, art. 8, ubi ostendit Spiritus Sancti nomen proprium esse donum, quia ipse donatur omnibus justis. S. Thomam sequuntur ejus discipuli, ac nostri PP. Vasquez, Valentia, et maxime Suarez, lib. XII De Deo trino et uno, cap. v, num. 8, 11, 12, qui inde infert, quod Spiritus Sanctus novo modo secundum substantiam suam incipiat præsens esse in anima justi, quo ante non erat, citatque pro hac sententia S. Leonem, S. Augustinum, S. Ambrosium, adeoque eam certam esse asserit, ut contrarium dicere censeat esse errorem. Probatque ex S. Scriptura: I Cor. vi, 19: «Membra vestra templum sunt Spiritus Sancti, quem habetis a Deo.» Rom. v, 5: «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis.» I Joan. iv: «Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo.» Joan. xiv: «Quem mittet Pater in nomine meo.» Et vers. 17: «Apud vos manebit, et in vobis erit.» Et vers. 23: «Ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.» Et Joan. xvi, 7: «Si abiero, mittam eum ad vos.» Rationem dat Suarez, num. 12: «Quia, inquit, dona gratiæ vi sua et quasi connaturali jure, postulant realem ac personalem præsentiam Dei in anima, per talia dona sanctificata: quia si per impossibile fingamus, Spiritum Sanctum non esse alias realiter præsentem intra animam, eo ipso quod anima talibus donis afficeretur, ipse Spiritus Sanctus veniret ad eam per præsentiam personalem, et maneret quamdiu gratia in illa duraret.» Simili modo, inquit, Verbum præsens est humanitati Christi, et, si per impossibile antea non fuisset illi præsens, jam per unionem hypostaticam illi fieret personaliter et intime præsens. Addit deinde rationem moralem, quod scilicet per gratiam fiat perfectissima amicitia inter Deum et hominem quæ postulat præsentiam amici, puta Spiritus Sancti, qui manet in anima amici sui, ut illi intime uniatur, in eaque tanquam in templo suo resideat, colatur, ametur et adoretur. Ex hac communicatione ipsiusmet personæ Spiritus Sancti et divinitatis, sequitur animæ summa cum eo unio, elevatio, et quasi deificatio, ac consequenter adoptio perfectissima, scilicet non tantum per gratiam, sed et per substantiam divinam; quia per eam non tantum jus ad hæreditatem Dei Patris, sed et naturæ divinæ participationem, ipsumque Spiritum Sanctum ac Dei filiationem, non tantum accidentaliter, sed quasi substantialiter, eo sensu quo paulo ante dixi, adipiscimur. Sicut enim apud homines proprie pater dicitur, qui naturam suam filio communicat, sic Deus, dando nobis cum donis et per dona Spiritum Sanctum, naturam suam divinam communicat, eoque modo proprie et perfecte nos facit et adoptat in filios. Unde S. Basilius, hom. De Spiritu Sancto, ait Sanctos propter inhabitantem Spiritum Sanctum esse Deos. Dictum enim est illis a Deo: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes,» indeque probat Spiritum Sanctum esse Deum. «Necesse est enim, inquit, divinum esse Spiritum, et ex Deo esse, qui diis divinitatis est causa.» Jam sicut prioris adoptionis per gratiam causa formalis est ipsa gratia, ita hujus secundæ adoptionis, quæ fit per communicationem ipsius Spiritus Sancti, causa formalis est ipse Spiritus Sanctus animam justi inhabitans, medium vero est ipsa gratia. Sequitur tertio, quod adoptio nostra licet in se una sit, virtute tamen sit duplex. Prior est, qua adoptamur in filios Dei per charitatem creatam, et gratiam animæ infusam. Hæc enim est summa participatio divinæ naturæ. Posterior est, qua per gratiam adipiscimur ipsum Spiritum Sanctum ejusque naturam divinam; ac per eum quasi deificamur, et in filios Dei adsciscimur. Porro utraque hæc adoptio hic inchoatur per gratiam, sed in cœlo perficietur et solidabitur per gloriam æternam, qua hæreditatis Dei possessionem reipsa nanciscemur (idque firme et immobiliter, sine ullo timore vel periculo eam unquam amittendi), Deoque intime uniemur et fruemur per visionem beatificam, qua novo modo Deus seipsum substantialiter animæ beatæ communicabit, illique intime et suavissime illabetur, seque insinuabit. De hac ait Apostolus, Rom. viii, 23: «Ipsi intra nos gemimus adoptionem (id est adoptionis, puta hæreditatis ad quam adoptati sumus, possessionem) filiorum Dei exspectantes.» Et S. Joannes, Apoc. xxi, 3: «Ecce, ait, tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Et ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus.» Et vers. 7: «Qui vicerit, possidebit hæc, et ero illi Deus, et ille erit mihi filius.» Sequitur quarto, quod, sicut Christus est Filius Dei naturalis, tum qua Deus per generationem æternam; tum qua homo per unionem hypostaticam; ita nos simus filii Dei adoptivi, sed longe nobilius, quam sunt filii adoptivi hominum. Illi enim nihil physicum recipiunt a patre adoptante, sed tantum denominationem moralem, per quam jus ad ejus hæreditatem consequentur: nos vero recipimus a Deo gratiam, et cum gratia ipsam Dei naturam, ut sicut apud homines pater proprie dicitur, qui alteri communicat suam naturam humanam, generatque hominem; ita Deus dicatur pater non tantum Christi, sed et noster: quia naturam suam nobis communicat per gratiam, quam Christo communicavit per unionem hypostaticam, ut ejus fratres nos efficeret, juxta illud Rom. viii, 29: «Quos præscivit et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.» Et Joan. i, 12: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: qui non ex sanguinibus, etc., sed ex Deo nati sunt.» Moraliter, ex his disce quantum et quam inæstimabile sit filiationis et adoptionis divinæ beneficium. Pauci illud tantæ dignitatis esse sciunt, quantæ jam esse ostendi: pauciores illud ponderant eo pondere quod meretur. Sane quisque in se illud venerabundus admirari deberet, ac doctores et prædicatores illud populo, eo modo quo jam exposui, explicare et inculcare, ut fideles et sancti sciant se esse templa animata Dei, seque Deum ipsum in corde portare: ac proinde divine cum Deo ambulent, et digne cum tanto hospite conversentur, qui ubique eos comitatur, ubique adest, ubique intuetur. Merito Apostolus, I Cor. vi, 19: «An nescitis, ait, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus Sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo, et non estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate et portate Deum in corpore vestro.» Et S. Leo, serm. I De Nativit.: «Agnosce, ait, o Christiane, dignitatem tuam, et divinæ consors factus naturæ, noli in veterem vilitatem degenere conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus Sancti factus es templum. Noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te iterum subjicere servituti; quia pretium tuum sanguis est Christi, qui in veritate te judicabit, quia misericordia te redemit.» Et S. Augustinus, serm. 24 De Tempore, tomo X: «Prima, ait, nativitas ex masculo et femina: secunda nativitas ex Deo et Ecclesia. Ecce ex Deo nati sunt. Unde factum est, ut habitaret in nobis. Magna mutatio: ille factus caro, iste spiritus. Quid est hoc? qualis dignatio fratres mei? Et erigite animum ad speranda et capienda potiora, nolite adjicere cupiditatibus sæcularibus. Pretio empti estis: propter vos Verbum caro factum est, propter vos qui erat Filius Dei, factus est filius hominis, ut qui eratis filii hominum, efficeremini filii Dei.» Idem in Psalm. lii: «Filii, ait, hominum sunt, quando male faciunt; quando bene, filii Dei. Hos enim facit Deus ex filiis hominum filios Dei, quia ex Filio Dei fecit Deus filium hominis. Videte quæ sit illa participatio divinitatis! Filius enim Dei particeps nostræ mortalitatis effectus est, ut mortalis homo fiat particeps divinitatis suæ. Qui tibi promisit divinitatem, ostendit in te charitatem.» Audi et S. Cyrillum Hierosolymitanum, catech. 7: «Hoc itaque, ait, cognoscentes spiritaliter conversemur, ut adoptione Dei digni efficiamur. Qui enim spiritu Dei ducuntur, isti sunt filii Dei, etc. Ne forte et illud nobis dicatur, si filii Abraham essetis, opera Abraham faceretis. Si enim eum patrem vocamus, qui opus cujusque sine personæ acceptione judicat, non sine timore, incolatus seu peregrinationis nostræ tempus transigemus, non diligentes mundum, nec ea quæ in mundo sunt. Qui enim diligit mundum, non est dilectio Patris in illo. Itaque dilectissimi Patrem cœlestem per opera glorificemus, ut videant opera nostra bona, et glorificent Patrem nostrum qui in cœlis est. Omnem sollicitudinem nostram, in illum projiciamus: scit enim Pater noster, quibus opus habeamus.» Audi et S. Ambrosium, lib. V De Fide, cap. iii: «In quibus, inquit, Deus Filium suum ad imaginem suam cernit, eos per Filium adsciscit in gratiam filiorum: ut quemadmodum per imaginem ad imaginem sumus, sic per generationem filii in adoptionem vocemur.» Et mox: «Estote perfecti, sicut et Pater vester cœlestis perfectus est. Quod si ille secundum plenitudinem majestatis suæ perfectus est, nos autem perfecti secundum virtutis accedentis profectum.» Hoc est quod admirans stupensque christianis inculcat S. Joannes, epist. I, cap. iii, 1: «Videte, ait, qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Charissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est.» Cogita in humanis quanta sit dignitas esse filium principis, regis, imperatoris (hic enim filius hoc ipso dignior est cæteris omnibus totius regni hominibus), et scito idem in divinis esse, censeri filium Dei. Esse ergo filium Dei in immensum amplius est, quam esse regem, pontificem, imperatorem, dominum cœli et terræ; imo quam esse angelum, archangelum, cherubinum, seraphinum. Quam ergo hæc filiatio Dei ambienda, quam suscipienda, quam sollicite conservanda, et, si amissa sit, recuperanda! Quantæ pro ea a quolibet justo gratiæ Deo agendæ? Quanta fiducia, amore et reverentia ipse justus cum Deo, quasi filius cum patre, jugiter agere et versari debet? Nimirum cum Noe, Enoch, Abraham, in generatione sua sit perfectus, ambuletque cum Deo; et angelis potius sit familiaris, quam hominibus. Vere S. Cyprianus, lib. De Spectaculis: «Nunquam, inquit, humana opera mirabitur, quisquis se cognoverit filium Dei. Dejicit se de culmine generositatis suæ, qui admirari aliquid post Deum potest.» Idem, tract. De Orat. Domin.: «Quando, ait, Deum Patrem dicimus, quasi filii Dei agere debemus; ut quomodo nos nobis placemus de Deo Patre, sic sibi placeat et ille de nobis. Conversemur quasi Dei templa, ut Deum in nobis constet habitare, ut qui cœlestes et spiritales esse cœpimus, non nisi spiritalia et cœlestia cogitemus et agamus.»
1:11
11. Congregabuntur filii Juda et filii Israel. — Tum naturales, puta Judæi et Israelitæ, qui convertentur ad Christum, ait S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Vatablus, Arias et a Castro: tum filii Juda et Israel secundum spiritum, puta gentiles, qui familiæ Judæ et Israelis accensebuntur, in eamque transibunt, imitando Abrahæ fidem in Christum, itaque erunt ejus filii adoptivi: «congregabuntur,» inquam, in unam Christi Ecclesiam. Scio S. Augustinum locis citatis et Lyranum hæc duo distinguere, et per Israel accipere gentes, per Judam Judæos: ex adverso S. Hieronymum et Rupertum per Judam accipere gentiles, per Israel Judæos ad Christum conversos. Sed puto hac distinctione opus non esse; cum enim per Israel et Juda fundamentaliter intelligantur veri Israelitæ et Judæi, qui ad Christum convertentur; symbolice vero et mystice gentiles ad Christum convertendi, qui tam Judæis quam Israelitis conversis in una eademque Ecclesia associabuntur; non video ad quid, vel quomodo in Gentibus fidelibus ea distinguere debeamus, aut possimus. Quocirca censeo in gentibus Israel a Juda non secerni; sed gentes tam Judæ, quam Israeli fideli et credenti in Christum associari et accenseri, ac proinde eas tam Juda, quam Israel vocari. Et ponent sibimet caput unum. — Puta Christum ducem et ductorem, ejusque vicarium Romanum Pontificem. Et ascendent de terra. — Alludit ad reditum e captivitate Babylonica, uti notant Chaldæus, Theodoretus et Hugo, q. d. Uti olim Judæi in Babylone depressi, et quasi mancipia curvato collo et capite incedentes, dum per Cyrum liberi effecti sunt, inde erecto capite exsultabundi exierunt et ascenderunt in Jerusalem: ita e simili captivitate spirituali, qua sub peccato et dæmonis potestate incarcerati, tenebantur Judæi, Israelitæ et gentes, per Christum liberabuntur, indeque exibunt, et alacres ac lætabundi ascendent pergentque in terram promissam, puta in Jerusalem, id est in Ecclesiam tum militantem in terris, tum per eam ad triumphantem in cœlis. Vocatur hic transitus ab infidelitate, gentilismo et judaismo, ad fidem et Ecclesiam ascensus, primo, quia fuit e tenebris et carcere in lucem et civitatem, puta in Ecclesiam sublimem, et in admirabile lumen Dei, ut ait S. Petrus; secundo, quia fuit transitus a servitute in libertatem; servi enim curvi, depressi et quasi descendentes; liberi vero cervice erecta, et quasi ascendentes incedunt. Tertio, vox ascendere notat christianorum vitam non esse terrenam, uti est infidelium; sed cœlestem, eosque a terris mente et conversatione conscendere in cœlum: «Nostra enim conversatio in cœlis est,» ut ait S. Paulus. Quarto, addit Lyranus et Ribera, voce ascendendi significari incrementum et propagationem fidei et Ecclesiæ, q. d. Fideles ascendent de terra, id est crescent sensim, lateque se per universum orbem spargent et propagabunt instar fontis, qui e terra exsiliens eructat aquas, sed modicas, quæ tamen partim continua fontis eructatione, partim aliorum fontium et rivulorum confluxu ita crescunt, ut ingentem lacum vel flumen efficiant. Sic ascendere pro crescere capitur, Jerem. xlvi, 7, ubi de Pharaone, ejusque copioso exercitu dicitur: «Quis est iste qui quasi flumen ascendit, et velut fluviorum intumescunt gurgites ejus? Ægyptus fluminis instar ascendit, et velut flumina movebuntur fluctus ejus, et dicet: Ascendens operiam terram.» Et de Nabuchodonosoris copiis, cap. xlvii, 2: «Ecce, inquit, aquæ ascendunt ab Aquilone, et erunt quasi torrens inundans, et operient terram.» Sic Ezechiel, cap. xix, 3, ait: «Eduxit unum de leunculis suis, et leo factus est;» pro eduxit hebraice est ascendere fecit, id est exaltavit eum et promovit in regem. Et Psaltes, Psalm. xcvi, 9: «Nimis exaltatus es,» hebraice nimis ascendisti (o Domine) super omnes deos, hoc est præ omnibus gentium diis tuum robur et gloriam exaltasti et dilatasti. Quia (hebraice כי ki, quod sæpe non est causale, sed assertivum et admirativum, idemque valet quod sane, equidem, profecto) magnus est dies Jezrahel. — «Magnus,» id est celeberrimus, jucundissimus et felicissimus. Sic Romani magnos dies vocabant eos qui magnis molestiis, longisque laboribus et miseriis finem dabant, ideoque erant lætissimi, optatissimi et faustissimi. Sic de hoc eodem Osee die, puta de diebus Messiæ, cecinit Sibylla apud Virgilium, ecloga iv: Incipient magni procedere menses. Sic Mathematici Magnum annum vocant eum, quo septem planetæ, expletis propris cursibus, sibi concordant, de quo Cicero, lib. II De Natura Deorum: «Magnus, inquit, annus est, qui tenet duodecim millia quingentos quinquaginta quatuor annos, post quos Platonici dicebant omnium rerum fore reditum et revolutionem.» Ita Christus reduxit magnum annum, dum omnia reparavit, et ad primævam originem et felicitatem reduxit. Ex adverso dies parvi vocantur dies humiliationis, paupertatis et angustiæ, Zachar. iv, 10: «Quis, inquit, despexit dies parvos?» quibus scilicet Zorobabel parva et exilia posuit novi templi fundamenta. Jam Jezrahel, id est semen Dei, vocatur populus Dei, sive Ecclesia ex Judæis, Israelitis et gentibus congregata, cujus caput est Christus, quem Apostolus, Galat. vi, 16, vocat «Israel Dei.» Sensus ergo est, q. d. Equidem magnus, illustris, faustus, admirabilis, et terque quaterque beatus erit ille dies, illud sæculum, quo Israelitæ et Judæi tum naturales, tum mystici et adoptivi, puta gentiles conversi ad Christum, antea dispersi et errabundi, congregabuntur in unum, ut fiant Jezrahel, id est unus populus, una Ecclesia, puta filii Dei viventis, ut ponant sibi unum caput Christum, et ascendere incipiant de terra in cœlum. O quam felix, quam novus et nunquam visus, quam clarus et gloriosus erit, quantamque mutationem singulis fidelibus totique orbi inducet dies ille, quo lo ammi fiet ammi, id est non populus meus, fiet populus meus; quo lo rachama fiet rachama, id est ea quæ erat absque misericordia, plena erit gratia et misericordia Dei. Ita Albertus, Haymo, Hugo, Lyranus et Vatablus. O quam salutaris, augustus, cœlestis et beatus erit dies ille, sæculum illud quo nascetur, prædicabit et regnabit Jezrahel, id est Filius Dei, puta Christus Dominus, qui Jezrahel, id est semen benedictum, puta plurimos filios fideles, sanctos et gloriosos Deo pariet per prædicationem et cœlestem vitam, tum suam, tum Apostolorum suorum! Ita S. Hieronymus, Rupertus, Albertus, Leo Castrius, Emmanuel et Mariana. Hinc dies hic Jezrahel accipi potest dies Incarnationis, Nativitatis, Passionis, Resurrectionis, Ascensionis Christi, ac Pentecostes, sive missionis Spiritus Sancti, et prædicationis Apostolorum per totum orbem. Hisce enim omnibus Christus operatus est et operatur indies salutem nostram, nosque Deo generavit et generat; unde Haymo magnum diem Jezrahel interpretatur totum tempus christianismi, puta totum quod fluxit a Christo, fluetque ad finem mundi; toto enim hoc tempore generatur et propagatur Jezrahel, id est Ecclesia, sive populus Dei. Hinc primo, Leo Castrius hic, et S. Cyrillus in Glaphyris, lib. V, hæc intelligunt de die Incarnationis et Nativitatis Christi: Magnus, inquiunt, dies Jezrahel, quia de Jezrahel, id est de semine Dei, puta de Spiritu Sancto conceptus est Filius Dei; de quo dixit Psaltes: «Hæc dies quam fecit Dominus;» et Paulus: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis;» et Jeremias, cap. xxxi, 22: «Creavit Dominus novum super terram, femina circumdabit virum;» et Isaias, cap. ix, 6: «Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum ejus: et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri sæculi, Princeps pacis.» Quin et Sibylla apud Virgilium, ecloga iv, de eo ita canit: Magnus ab integro sæclorum nascitur ordo: Jam redit et virgo, redeunt Saturnia regna, Jam nova progenies cœlo demittitur alto, Cara deum soboles, magnum Jovis incrementum. Tu modo nascenti puero, quo ferrea primum Desinet, ac toto surget gens aurea mundo, Casta fave Lucina. Secundo, magnus erit dies Jezrahel, quo scilicet in cruce dirissima passurus et moriturus est Filius Dei «pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum,» ait S. Joannes, cap. xi, 52. Hi enim sunt Jezrahel, id est, «semen cui benedixit Dominus,» Isaiæ lxi, 9, de quo idem Isaias ait cap. vi, 13: «Semen sanctum erit id, quod steterit in ea.» Tertio, magnus erit dies Jezrahel, quo scilicet semen Dei, id est Christus, resurget et reviviscet. «Magnus, inquit Rupertus, erit dies, et magna illustratio seminis Dei, quod est Christus; seminis, inquam, resurgentis ex mortuis, cum quo consurgentes utique ascendunt de terra, faciendo quod ait Apostolus: Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Sic nimirum prima ascensione facta, quæ est resurrectio prima, tandem ascendent corpora quoque de terra, quæ erit resurrectio secunda; et sequentur caput suum sicut membra capiti conjuncta, et sicut ipse Christus expressit dicendo: Ubicumque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquilæ.» Hinc quarto, magnus dies Jezrahel erit dies judicii et resurrectionis, quo Christus judex discernet semen Dei a semine diaboli, puta electos a reprobis, illosque ad beatam et gloriosam vitam evocabit, secumque ducet in cœlum ad triumphum æternum. Ita Cyrillus: «Magnus, ait, revera dies Christi, quo omnes vita functos excitabit, et descendet quidem de cœlo, sedebit autem super throno gloriæ suæ, et reddet unicuique juxta opera sua.» Unde de hac die ait Joel, cap. ii, 11: «Magnus dies Domini, et terribilis valde: et quis sustinebit eum?» et vers. 31: «Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit, quia in monte Sion et in Jerusalem erit salvatio, sicut dixit Dominus et in residuis, quos Dominus vocaverit.» Hi ecce adsunt dies Jezrahel. Rursum Jezrahel significat brachium Dei. Ita hi omnes dies sunt Jezrahel, id est dies et opera magni brachii, id est magnæ virtutis et potentiæ divinæ: ita Arias. Simili modo magnus fuit dies Madian, quo scilicet Gedeon contrivit Madianitas, et ab eorum jugo Hebræos liberavit, qui dies fuit typus hujus diei Christi redemptoris nostri, de quo proinde canit Isaias, cap. ix, 4: «Jugum oneris ejus et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus (puta diaboli, o Christe) superasti, sicut (Gedeon) in die Madian.» Ubi nota: In hac eadem valle Jezrahel Gedeon Madianitas prostravit, ut dicitur Judic. vi, 33, ut plane eo alludere videatur hic Propheta. Vide quæ de die Madian dixi Isaiæ ix, 4. Hic est ergo magnus dies Jezrahel, quo per Christum incarnatum magnum illud mysterium vocationis et adoptionis fidelium peractum est, quod in omnibus suis epistolis Apostolus ita stuper et admiratur. Unde Ephes. ii, 11, gentes ad gratiarum actionem et jubilum excitans: «Memores, inquit, estote quod aliquando vos gentes, etc., eratis sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testamentorum, et promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Nunc autem in Christo Jesu vos, qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi.» Et mox: «Ergo jam non estis hospites et advenæ, sed estis cives sanctorum et domestici Dei.» Hinc rursum attonitus exclamat: «O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei! Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus?» Rom. xi, 33. Tropologice: Magnus dies Jezrahel Ecclesiæ est, quo multi ad illam conversi facti sunt Jezrahel, id est semen, hoc est filii, Dei. Talis fuit dies quo Constantinus Magnus conversus convertit orbem sibi subjectum. Magnus dies genti vel urbi est, quo ab hæreticorum vel Turcarum jugo liberata, transiit in libertatem filiorum Dei, et in regnum Christi, ut illum jugiter recolere debeat, ac gratulabunda cum Psalte canere: «Hæc dies quam fecit Dominus; exsultemus et lætemur in ea.» Sic magnus dies fideli animæ est, quo baptizata et fidelis effecta est; quo relapsa in peccatum per pœnitentiam ad Dei gratiam rediit; quo e sæculi turbinibus ad statum perfectionis a Deo evocata est, quo professionem emisit; quo sacerdotio initiata est, etc. Hisce enim diebus vel simpliciter, vel excellentius facta est Jezrahel, id est semen sive filia Dei, ut merito illos quotannis recurrentes cum ingenti gratiarum actione, laude et jubilo celebrare debeat, ac canere cum B. Virgine: «Magnificat anima mea Dominum. Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Fecit potentiam in brachio suo.» Sic magnus dies Jezrahel fuit, quo Judith occidens Holofernem, patriam liberavit, quem proinde Hebræi annuo festo celebrarunt, ut patet Judith cap. ult., vers. 31. Sic magnus fuit dies Jezrahel, quo Esther Judæos neci destinatos eripuit, quem proinde annue festo phurim, id est sortium, recoluerunt posteri, Esther cap. ix, 26 et 31. Sic magnus fuit dies Encæniorum, id est dedicationis templi, tum factæ primitus per Salomonem, III Reg. viii, tum restauratæ per Esdram, I Esdræ vi, et postea per Judam Machabæum, I Machab. iv, 52. Sic magnus fuit dies cæsi a Juda Nicanoris, annuumque festum, I Machab. vii, 49. Sic magnus fuit dies cœlitus dati Aaroni, et sub Juda Machabæo recuperati ignis sacri, quo comburendæ erant victimæ, II Machab. i, 18. Sic magnus dies, imo annus, fuit quinquagesimus, puta jubilæus, Levit. xxv.
1:1
1 ) Osee 2) Amos 3) Micha 4) Ioel 9) Abdias 6) Iona. Iam quaeri potest, unde iste ordo repetatur. Vetus est traditio * , eum ex ratione temporis quo singuli prophetaverint derivari ; asserit enim S. Hier.: « in quibus tempus non praefertur in titulo, sub illis eos regibus prophetasse (vos admonitos volo), sub quibus et hi qui ante eos habent titulos prophetaverunt » ( Praef. in proph. M. 28, 1016 ) ; idque saepius inculcat v. g. ad Ioel 1, 1 scribens : « tempora in quibus prophetavit eadem debemus accipere, quae et in Osee legimus » ( M. 25, 930 ). Atque revera ii, quorum titulis reges sunt adscripti, serie temporis inter se subsequuntur : agmen ducit Osee ?n diebus Oziae regis luda.. et in diebus leroboam regis Israel, sequitur Amos ei aequalis iisdem regibus duobus adscriptus ; Michaeas autem prophetavit im diebus loatham, 1. Eandem affert rationem Theophylactus in prooemio expos. s. proph. M. 126, 569. Achaz et Ezechiae ; Sophonias in d:ebus losiae ; Aggaeus in anno secundo Darii regis in mense sexto, Zacharias eodem anno in mense octavo. De aliis haec statui possunt : Malachias certo vaticinatus est post Aggaeum et Zachariam ; nam 14, 6 et seq. 3, 10 cultus Dei in templo iam ex aliquo tempore exercetur ; populus iam diutius in terra versatur 12, 1'1 et demum eadem, quae Nehemias reprehendit, a Malachia vituperantur ; cf. 2, 11; 3, 8- 10 et Neh. 13, 10 - 14. 23 seq. Habacuc quoque serie temporis rite est collocatus. Nam, uti ex eius vaticinio elucet, munus obiit antequam Chaldaei Palaestinam invaderent, et controversia solum agitari potest, utrum prioribus Iosiae annis an iam ultimis Manassis vates exstiterit. Neque dubium est, quin etiam Nahum suo loco enumeretur. Vaticinium enim respicere videtur cladem a Sennacherib Iudaeis illatam (cf. 14, 9. 12; 2, 1. 3; immo 2, 14 optime explicatur ex Is. 36, 13; 31, 9) et certo est compositum, cum expugnatio Thebarum urbis Aegypti (No-Amon ; Alexandria populorum in vulg.) esset adhuc recenti memoria animis hominum impressa. Iam ex inscriptionibus assyriacis discimus, eam urbem captam fuisse ab Asurbanipal, filio et successore Asarhaddon, in secunda eius in Aegyptum expeditione, quam suscepit contra Urdamani (Rud-Amon), qui post Tharacam (Tirhaqa) regnum tenuit. Quare haud immerito colligimus, Nahum circa annum 660 a. Ch. vaticinatum esse (cf. Schrader, Keilinschr. und das A. T. 2. ed. p. 450. 432.) ; iure igitur subsequitur Michaeam, qui sub Ezechia exstitit. Unde ceteris omnibus suo temporis ordine recensitis restat quaestio de Ioel, Iona, Abdia, eaque gravior et maiori obscuritati obnoxia. Pauca interim sufficiant. Atque Ioel quidem ponitur ante Amos cum hic versum 1, 2 proferat ex abrupto, qui suo in contextu apud Ioel legitur, quem igitur Amos notum iam esse supponit. Neque negari poterit, Abdiam merito eo loco inseri, dummodo quis verbis prophetae bene expensis perspexerit, non esse sermonem de chald«ica urbis expugnatione, verum illos tangi eventus, de quibus etiam Amos cp.1 et Ioel 3, 6 loquuntur (plura vide in Prolegg. ad Abdiam, infra). Ionas autem, cum ipsius patrisque nomen congruat, idem ille Ionas esse videtur, qui sub Ieroboam II vixerit cf. 4 Reg. 14, 23 ; unde rite adnumeratur cum Amos, qui in diebus Ieroboam vixit et ante Michaeam, qui in diebus loathan munere est functus. Quae cuin ita sint, traditio illa de ordine temporis haud infirmis innititur fundamentis. reliquos superantem — at nonne secundum epicrisin Masoretharum numerus versuum apud Osee est 197, et apud Zachariam 211? quare si ex ambitu ordinem repeti Keil vult, Zacharias ' primo loco debuit incedere! — eos autem, quorum tituli tempus non prae se ferrent, ita fuisse dispositos, ut singulis prophetis in terra Iuda singuli adderentur ex terra Israel oriundi, et Ioel quidem utpote rmaiorem cum Osee maiore, Abdiam minorem cum Amos, lona cum Michaea et Nahum cum Habacuc;loel quoque ideo ante Amos immediate, quia Amos a versu loelico ordiatur ; Abdiam autem post Ámos, quia eius de Edom oraculum Taior videri potuerit explicatio vaticinii ab Amos 9, 12 propositi ; Ionam vero ante Michaeam collocatum videri, non solum quia ante Michaeam vates exstiterit, sed etiam quia eius ad gentes legatio optime ad Abdiae oraculi initium adnectatur : legatum ad gentes misit. — Verum minora haec sunt et valde incerta ; neque sane iis robore suo destituuntur ea, quae de ordine temporis observato demonstravimus. Ordini a Keil proposito etiam subscribit tamquam probabilissimo recentissimus prophetarum minorum interpres Trochon (Les petits prophétes ; Paris 1883 p. III). Il. —Quaenam potissimum exstent commentariorum subsidia. Ex titulo antiquitatis primo loco commemorari oportet S. Ephraem Syri explanationes in septem minorum prophetarum : Osee, Ioel, Amos, Abdiam, Michaeam, Zachariam, Malachiam . Exstant syriace et in versione latina, quae tamen saepe nimis est verbosa neque satis accurate et fideliter textum originalem reddit, in editione operum S. Ephraem, Romae facta an. 1140 et adornata a Petro Benedicto S. Y. — Non sunt per modum commentarii continui, cum sat multi versus sine ulla explicatione transmittantur ; neque certa methodus observatur, cum modo sensus literalis, modo solum allegoricus, modo uterque exprimatur. — Aetate subsequitur Theodorus Mopsuestenus, cuius commentarii in proph. min. integri servati sunt (OR. 66, 123 — 636). Magnis eum laudibus ornat, qui eos commentarios in fucci edidit, Angelus Ma?us ( cf. M. 1. c. 118) — at sane desideratur apud Theod. M. interpretandi genus magis lucidum, modus dicendi magis simplex ac perspicuus, accuratior rerum sententiarumque explanatio et. etiam, quod nequaquam minimum est, maior in explanandis vaticiniis messianicis fides; rarius enim vera de Christo vaticinia agnoscit, pleraque ad Christum accommodari posse opinatus. Alios interpretes, qui ante ipsum laboraverint, nomine non effert ; raro ex iis, quos sola appellatione «vig citat, aliqua effert, raro refutat. De eo cf. Cornely, Introd. I p. 623. 1. Etiam S. Hier. eum vocat « inter duodecim longissimum » ; prol. in Zachar. Pluribus nominibus commendandi sunt S. Hieronymi commentarii in prophetas minores (M. 235, 813 — 15'8). Primus ille mentionem infert, qui et quomodo ante ipsum commentarios condiderint : scil. Origenes in Osee, Zach. et Mal. ; Apollinaris Laodicenus in Osee et Mal. ; Didymus in Osee et Zach. ; Hippolytus in Zach. (cf. 1. c. 819. 1418. 1543 ). In prol. ad Osee praeterea commemorat « longissimum Pierii tractatum, quem in exordio huius prophetae die vigiliarum Dominicae passionis ex temporali et diserto sermone profudit. Et Eusebius Caesariensis in octavo decimo libro Ebzyyexz; a«xc5eíeog quaedam de Osee propheta disputat ». Ex hisce temporum iniuria nihil ad nos pervenit. Quod tamen ex iis, quae S. Hier. innuit, non multum erit dolendum. Apollinaris enim « nimia brevitate lectorem ad perfectam intelligentiam ducere non potest » (ita de eius in Osee librum), similiter in Mal. « non tam interpretationem quam interpretationis puncta » conscripsit. Origenes autem parvum in Osee scripsit libellum, « volens ostendere quaecumque contra Ephraim dicuntur, ad haereticorum referenda personam.. et aliud volumen axégaAc» xat ax£Aeotcv, quod et. capite careat et fine ». In Zach. autem « duo tantum Origenes scripsit volumina, vix tertiam partem a principio libri usque ad visionem quadrigarum edisserens ». Et de eius in Mal. commentariis hoc iudicium fert S. Hier.: « scripsit in hunc librum Origenes tria volumina ; sed historiam omnino non tetigit et more suo solus in allegoriae interpretatione versatus est, nullam Ezrae faciens mentionem, sed angelum putans fuisse qui scripsit » (1. c. 1543). Utiliora sane erant, quae Didymus composuit ; eum enim S. Hier. valde coluit et « virum sui temporis eruditissimum » vocat, qui tres libros eo petente in Osee dictavit, quinque alios in Zach. — Demum 5S. /lier. in prol. ad Ionam de compluribus expositoribus ita iudicat nominibus suppressis : « scio veteres ecclesiasticos tam graecos quam latinos super hoc libro multa dixisse et tantis quaestionibus non tam aperuisse quam obscurasse sententias, ut ipsa interpretatio eorum opus habeat interpretatione et multo incertior lector recedat, quam fuerat antequam legeret » (1. c. 11177). — Quibus autem ipsius S. Hier. commentarii commendentur, notum est : veterum versiones saepe affert et expendit, sensum historicum non negligit, quae Christum et Ecclesiam spectant, praeclare proponit ; praeterea multa inserit, quae et dogmata et mores respiciunt ( cf. Cornely, Introd. I p. 633 ). Inter graecos laudandus est Theodoretus, Cyri episcopus, qui suo modo i. e. breviter, perspicue, apte sensum literalem explicat ( M. 81, 1545 — 1988) et eadem ratione omnes 12 prophetas exponit. Uberiore sermone, quo praeter res historicas multas plurima quoque moralia et mystica pertractantur, prophetas prosecutus est S. Cyrillus Alexandrinus ( M. 14, 9— 1062). Ex horum potissimum explicationibus TAeopAylactus pauca de suo addens suos conflavit commentarios in Osee, Habacuc, Ionam, Nahum, Michaeam ( M. 126, 563 — 1189) ; operis rationem ita ipse declarat : « cum in mandatis mihi dederit pia et literarum amantissima imperatrix, ut ex vetustis in prophetas elucubratis commentariis unum aliquod volumen componerem, brevitati simul et claritati consulens, quaeso eos, qui forte legent, ne temere iudicent.... ; quoniam autem trifariam isthaec prophetarum oracula exponere a pia imperatrice sum iussus, cum id alicubi praestiterim, alibi vero pro mearum imbecillitate virium praestare non potuerim, quaeso, ne istud etiam acerbiore iudicio mihi vitio vertatur; non enim omnia eiusmodi sunt, quae triplicem expositionem recipere commode queant ». De iis inter alia vide Cornely, Introd. I p. 626 seq. 642. Inter latinos mentione dignus commentarius inter opera Rufini receptus et olim Rufino adscriptus, quare eum sub nomine Ps. Ruf. allegamüs ; complectitur tres solum prophetas : Osee, Ioel, Amos ( M. 21, 959-1104). Auctor ille saepe iusto acerbius in S. Hier. sententias invehitur — quare eum Rufinum esse multi opinati sunt — alia tacito nomine S. Hier. cum approbatione et doctrinae specie sua facit. Dicendi genus saepe est implexum ; ceterum utiliter consuli potest. Sunt, qui Orosium eius commentarii auctorem censeant (cf. M. 1l. c. Cornely l. c. p. 633). Nihil pro re exegetica praebet S. Paterii expositio, quae ex «testimoniis» S. Gregorii M. est collecta ; aliqua enim effata S. Patris allegorica et mystica ad paucos versus afferuntur ( M. '19, 1001-1018). — Haimo- ^is, episcopi halberstatensis, enarratio in duodecim prophetas minores (M. 1171, 11- 294) ferein omnibus commentarios S.Hier. ita sequitur, ut eos in breviorem formam redactos referre omnino videatur !. Multa quoque ipsius S. Hier. verbis suis commentariis inseruit R. D. D. Rupertus, abbas tuitiensis, sed et multa de suo addidit et historica, sed praesertim allegorica et quae ad pietatis exhortationem et institutionem spectant (M. 168, 9-836). Vide quoque Cornely l. c. p. 641. 654. Methodus scholastica in expositione, quae frequentibus et subtilioribus divisionibus textuum et argumenti partitione frequentiore cernitur, deprehenditur in enarratione duodecim prophetarum Alberti Magni, episcopi ratisbonensis ; singulos textus, immo saepe singula verba diligenti aliorum locorum similium allegatione illustrat, qua in re prorsus miram S. Scripturae cognitionem prodit, cum sine concordantiarum (quas vocant) adminiculo tot e diversis libris locos apte congesserit. Ceterum cum utilitate consulitur b. Albertus et eius explanationes aptae ac solidae invenientur non paucae. Exstant eius in duodecim prophetas commentarii in operum eius tomo octavo, Lugduni 1631. — Ingens commentandi discrimen deprehendes inter Rupertum et Albertum ; ille diffusus, per longas digressiones in varia doctrinae et allegoriae capita excurrens ; hic brevis, concisus, per singula sacri textus verba sobrie incedens et singulos libros, capita, partes logice dividens ac subdividens !. Qui saeculis posterioribus operam impenderunt prophetis minoribus, sunt praecipue hi : Robertus Holcoth 1349 (cf. Quetif et Echard, Scriptores Ordinis Praedicatorum, 1,631) ; Simon de Heintun t 1360 : moralia super prophetas minores (Quetif l. c. 648) ; Simon Anglus t 1391 : commentaria super prophetas minores (Quetif II, 821) ; Iulius Dacus 1 ante 1400 : lectura super XII prophetas minores (Quetif l. c. I, 29) ; Joannes Pedro t 1410 : commentaria in prophetas XII minores (Quetif l. c. I, 843) ; Matthias Aquarius 11591 : postillae in XII pr. m. (Quetif II, 303). Hisce multo notior, celebrior, longeque utilior est Benedictus Arias Mon- (anus t 1598, qui praeter Bibliam regiam edidit Commentarium in 12 prophetas minores, Antwerpiae 13711, 1382 (cf. Nicol. Antonius, Bibliotheca Hispana nova I, 208. H. Hurter S. I. Nomenclator literarius, I, 131). Etiam Francisco Foreiro, celebri Isaiae commentatori, attribuuntur commentarii in prophetas minores (cf. Nic. Antonius l. c. I, 426). Paulus Palacios de Salazar evulgavit : in 12 prophetas minores commentaria (1381 in Portugallia; 1583 Coloniae), quae laudantur «docta plane, erudita et gravitate plena» (cf. Hurter l. c. 166 ; Nic. Antonius l. c. HI, 162). Michael de Palacios, eius frater vere germanus non solum sanguine, sed etiam studiorum genere et excellentia inter alia scripsit : explanationes in XII prophetas minores secundum omnes sacrae scripturae sensus, Salmanticae 1393. (cf. Nic. Antonius l. c. II, 162). Petrus Figueiro, regularis canonicus in monasterio regio s. Crucis conimbricensi scripsit in 12 prophetas minores commentaria, quae in operum eius toma posteriore, Lugduni 1615, edita sunt. Ipse iam 1392 fatis cessit (cf. Hurter 1. c. 169). Etiam Blasius Viegas S. I. (11599) reliquit opus in prophetas minores (cf. Nic. Antonius I, 930). Verum hos omnes longe superat Franciscus Ribeira S. 1. (1 1991) ; repetito excusi sunt : Commentarii in XII prophetas minores, sensum eorundem prophetarum historicum et moralem, saepe etiam allegoricum complectentes, Romae 1390 ; Salmanticae 13598 ; Coloniae 1599 ; 1600 ; Lutetiae 1611 ; Duaci 1612. Sensum historicum dilucide et saepe feliciter explicat ; textum hebr. respicit, in hoc tantum minime imitandus, quod eum repugnantem etiam cum versione vulg. conciliare studet. Laudes viri docti lege apud Vc. Antonium I, 466 ; Hurter l1. c. 166; Cornely l. c. 676. — Eam sequitur methodum, ut singulas partes exponat primo historice (et ea etiam hodierno interpreti sint utiliter consulenda), dein secundum allegoriam, demum secundum tropologiam (ubi multa praeclare disputat pro pia meditatione et applicatione s. Scr.). Saepius edita sunt !, quae Christophorus de Castro S. l. (t 1615) scripsit : Commentariorum in 12 prophetas libri 12 cum paraphrasi. Praemittitur Isagoge ll. 4, in quibus omnia, quae pertinent ad vaticinium naturale, artificiale et propheticum exponuntur ; Lugd. 1613 ; Moguntiae 1616 ; Antwerpiae 1619 (cf. Hurter 1. c. 331). — Commentarios in prophetas omnes (Romae 1625) reliquit Fabricius Paulutius (Y. 1625 ; cf. Hurter l. c. 616). — Magni nominis et meriti inter exegetas iure habetur Caspar Sanctius (Sanchez t 1628) S. I. qui optima paraphrasi et commentariis prophetas illustravit ; sensum literalem et historicum diligenter et saepe valde feliciter investigat, ubertim exponit, magna eruditione ex literis sacris, scriptoribus ecclesiasticis et profanis declarat, aliorum interpretum sententias fideliter refert, subtili iudicio expendit et demum, quod inter exegetae merita pro eo tempore non est ultimo loco collocandum, ab allegoricis expositionibus abstinet. Brevi is est Sanctius, ut nullo modo liceat interpreti eius volumina negligere (cf. Hurter |. c. 603). Tropologiam praecipue excoluit Thomas Colona O. Cap. (t 1646) : Commentaria moralia super duodecim prophetas minores, Panormi 1644 (Hurter l. c. 8171) ; exercitationes in prophetas maiores et minores edidit (Parisiis 1630) Henricus Lud. Castanaeus (Chasteigner de la Roche-Posai), episcopus pictaviensis (t 1651 ; cf. Hurter l. c. 802) ; commentarios in 12 prophetas minores elaboravit Joannes Phelippaeus (Phelipeaux) S. I. (t 1643 ; cf. Hurter 1. c. 806). Commentarium literalem et moralem gallice edidit Franciscus Pean de la Coullardiere (T 1680), Parisiis 1680 (cf. Hurter ]. c. tom. II p. 123). Demum nominandus est, Andreas Patrono S. I. (t 1132), qui Neapoli 1743 duobus tomis in prophetas minores commentarios conscripsit (cf. Hurter |. c. 1309). Merito vero oblivioni dantur commentaria acerrimi Ianseniani Francisci Joubert (117163), quae spiritu sectae referta sunt et millenariorum somnia tuentur (cf. Ilurter 1. c. II, 1308 in nota). Ex recentiore tempore cum laude commemorandus est Petrus Schegg, die kleinen Propheten, 2 t. (Regensburg 1854). Mentione valde dignus est commentarius satis amplo sententiarum delectu et multorum librorum subsidio commemorato instructus, quem edidit sacerdos parisiensis, Trochon (Les petits prophétes ; introduction critique, traduction francaise et commentaire, Paris 1883). Speciatim locos messianicos sedulo pertractat Laurentius Reinke, die messianischen Weissagungen, t. Ill. IV. (Giessen, 1861. 1862). | lam ii essent recensendi, qui integram s. Scripturam commentariis illustrarunt et ideo inter interpretes quoque prophetarum minorum adnumerari debent. Verum cum nuper in Prolegomenis ad Iobum eos maximam partem adscripserimus et cum eorum mentio satis ampla facta sit in Introductione generali a Cornely conscripta i. e. in primo huius Cursus s. Scripturae volumine (p. 618 et seq.), hoc loco idem catalogus non erit repetendus. Insuper vide longam interpretum eorumque operum enumerationem quam sedulo concinnavit Vigouroua (Manuel biblique I, 214 et seq.). Interpretes protestantes recensere supersedeo. Eos invenies enumeratos apud Rosenmüller, Scholia in vetus Testamentum (Lipsiae 1812), partis septimae vol. I p. 41 et seq. Keil, Lehrbuch der Einleitung ; p. 213. De Wette-Schrader, Lehrbuch der hist. — krit. Einl. (8 editio) p. 448; etc. Sufficiat duos nominasse, unum e rationalistarum castris : die zwoelf kleinen Propheten, erkl. von Dr. Ferd. Hitz!g (3. ed. Leipzig 1863), alterum, qui piis atque inter suos orthodoxis accenseri debet et qui solide ac docte textum hebr. explanat : Carl. Friedrich Keil, Biblischer Commentar zu den zwolf kleinen Propheten (Leipzig 18606). Ut conspectum hunc absolvamus, ii quoque addendi sunt, qui unum alterumve ex prophetis minoribus commentariis explicarunt : ex quibus potissimum hos accipe : Ven. Guiberti Tropologiae in prophetas Osee et Amos ; prostant apud M. 156, 331-450. Hugo de S. Victore : Adnotatiunculae elucidatoriae in loelem et Expositio moralis in Abdiam (M. 1715, 321-406). In Osee scripserunt : Osortus (T1580) qui in Zachariam quoque commentaria composuit et praecipue sententiarum ordinem et nexum respicit ; laudatur a Duptn et Calmet (cf. Hurter l1. c. I, 58) ; Leo de Castro (t 1586) commentaria in Oseam prophetam ex veterum Patrum scriptis, Salmanticae 1386 (cf. Hurter ]. c. 1, 164) ; Hieronymus de Guadalupe commentaria in Hoseam prophetam christianae philosophiae praeceptis pie accommodata, adiectis observationibus etc, Caesaraugustae 1581, Venetiis 4385 et saepius (cf. Hurter 1. c. 169) ; Thogias de Sousa (t 1510) commentaria in prophetias Osee et Ioelis (cf. Quetif l. c. II, 213) ; Franciscus de Franchis, enucleavit Oseam t. 3 Panormi 1643. 1647. 1650, quibus titulus Salvator mysticus (cf. Hurter |. c. 818). Cum laude nominandus est Franciscus Vavasseur S. L (T 1681), inter cuius opera etiam exstat commentarius in Oseam.- Ex recentissimo tempore commentarius adest magna laude dignus et solida explanatione insignis, quem Antonius Scholz edidit : Commentar zum Buche des Propheten Osee, Würzburg 1882 (-de quo uberius iudicium tuli in «Stimmen aus Maria Laach» t. 93. (1882, 9) p. 299). Ad prophetam Ioel adnotandi sunt : Gilbertus Genebrardus O. S. B. (t 1597), a quo editus est Ioel propheta cum chaldaica paraphrasi et commentariis Salomonis Iarhii, Abrahami Aben-Ezra et Davidis Kirahi, latine, Parisiis 1563 (cf. Hurter l. c. 196) ; Ludovicus de Alcazar S. I. (t 1613) in opere «in eas V. T. partes quas respicit Apocalypsis libri 9» Lugduni 1631 libro S. explicat Ioelis cap. 3; Habacuc cap. 3; Zachariae vaticinium cap 1-'1 (cf. Hurter l. c. 343) : ex nostro tempore Adalbert Merz, die Prophetie des Ioel und ihre Auslegung von den aeltesten Zeiten bis zu den Reformatoren, Halle a. S. 18/9 ; de quo libro sermo erit in Prolegg. ad Ioel. Interim dicere sufficiat, librum esse utilem non ipsa explanatione, sed enarratione sententiarum et explicationis methodo priscorum interpretum ; auctorem vero, utpote rationalistam, saepius uti sermone virulento et acerbiore ; interpretes iudaicos eorumque opiniones sedulo et fuse exponi. Denique Antonius Scholz scripsit : Commentar zum Buche des Propheten Ioel, Würzburg 1883; de quo vide plura in Prolegg. et explicatione infra. De Ionae explicatione scripserunt : Marcellinus Evangelista O. Min. (t 1599) edidit expositiones in Ionam, Camerini 13884 ; Gabriel d'Acosta (T 1616) reliquit commentarios in Ionam et in Malachiam ; Franciscus Salinas S. I. scripsit commentarios literales et morales in Ionam, Lugduni 1632, 1635 ; Franciscus a Vitrio, Neapoli 1643 (cf. Hurter l. c. 193. 133. 811. 818) ; Angelus Pacinchelli O. Praed. (t 1660) pro concione declamavit lezioni morali sopra Giona profeta, quae saepius editae sunt Perusiae 1631. 1603. Venetiis 1664. 17101 (cf. Quetif l. c. II, 592). Ex tempore recenti Franciscus Kaulen : librum Ionae exposuit, Moguntiae 1862 ; idque literaliter (p. i-18), allegorice (p. 9-113), moraliter (p. 114-145). Literalis expositio dilucida est et illustrata etiam ex Iudaeorum commentariis, praecipue ex Aben-Ezra, Iarchi, Kimchi ; allegorica et moralis apta ad pietatem nutriendam, utilis ad doctrinam neque iniucunda. Ad Michaeam praeter eos, quiriam nominati sunt, notari potest Caspar Grarar, cuius commentarius editus est Salmanticae 1510 (Hurter 1. c. 93). Ad Nahum : Hector Pintus hieronymianus (t 1584) : prophetia Nahum cum explanatione et observationibus ex hebraeo ; opera eius omnia prodierunt 3 vol. Lugduni, Parisiis 161'1 (cf. Hurter l. c. I, 160) ; Augustinus de Quiros S. Y. (t 1622) scripsit commentarios exegeticos literales in prophetas Nahum et Malachiam, Hispali 1622, Lugduni 1623 (Hurter l. c. 612). In Habacuc edidit exegemata (doctis variisque antiquitatum, linguarum et historiarum notis referta, teste Andrea Scoto ; elegantia, pia atque erudita secundum Possevinum) Antonius Guevara, Matriti 1583. 1393. Augustae Vindelicorum 1603. Antwerpiae 1609 (Hurter l. c. 410). Antonius Agellius surrentinus clericus regularis, episcopus accernensis (t 1603) reliquit inter alia opera «quae vel severioribus criticis Calmeto, Dupinio ac Simonio maxime commendata sunt», commentarium in prophetam llabacuc, Antwerpiae 169i (Hurter l. c. 368). Etiam Cornelius Iansenius, episcopus iprensis (t 1638) reliquit Analecta in Proverbia Salomonis, Ecclesiasten, Sapientiam, Habacuc !' et Sophoniam, Lovanii 1644. 1649 (cf. Hurter l. c. 6271). In Zachariam prophetam commentaria, Salmanticae 1511, edidit Didacus de Zuniga (etiam Stunica, Estunica) O0. Erem. S. Aug. (t 1889 ; cf. lHurter 1. c. 13). Commentariorum in Malachiam, quos Gabriel d' Acosla, Quiros condiderunt, aliorumque v. g. Osorii in Zachariam iam supra mentio facta est. Demum silentio minime sunt praetermittenda opera quibus Lar. Reinke praeter vaticinia messianica propriis libris illustrata complures ex minoribus prophetis explanavit : Der Prophet Malachi (Giessen, 1856), Der Prophet Zephanja (Münster, 1868), Der Prophet Haggai (Münster, 1860), Der Prophet Habakuk (Brixen, 18770), Der Prophet Micha (Giessen, 18'i4) ; magna cum diligentia in veteres versiones inquirit, cum solida rerum explanatione quaestiones philologicas et aliorum opiniones discutit, librorum subsidia amplissima enumeratione recenset. Varia sed maximam partem incerta et fabulosa de vita et genere mortis prophetarum traduntur in vitis prophetarum, quae exstant inter opera Epiphanio falso adscripta (M. 43, 403-414), in Chronico Paschali (M.92, 3359-398), apud Isidorum hispalensem : de ortu et obitu Patrum (M.83, 143) ; aliqua etiam leguntur apud Eusebium (M. 22, 1261-1267) et apud Hesychium, presbyterum hierosolym. in epitome duodecim prophetarum (M. 93,1348-1369). De Osee nihil aliud certo notum est, nisi quod ex ipsius libro colligi potest. Ex eo autem constat, ipsum in regno israelitico per multos annos munere prophetico functum esse. Eiusdem regni illum civem fuisse, plerique censent, idque ex eius dicendi genere et colore, in quo quippe dialectus quaedam ad Palaestinae septemtrionem et ad syriacam linguae indolem plus minusve accedens deprehendatur, facile coniici posse putant. At alii eum origini iudaicae vindicare volunt rationibus, uti fit in re prorsus incerta et inexplorata, tenuibus prolatis. Per multos annos eum oracula fudisse et populi scelera reprehendisse, ipsa libri inscriptio 1, 14 aperte prodit. Nam etsi apud aliquos in dubio relinquatur, utrum temporis illa designatio ab ipso Osee libro sit adiecta, an ea debeatur vel Esdrae, ut olim aliquibus placuit, vel oraculorum 12 prophetarum collectori, ut alii malunt (cf. v. g. Calm. Scholz), eius tamen inscriptionis fides atque integritas nullo modo in controversiam vocari potest. Quare si extremos vitae leroboam annos et primos Ezechiae regis computaveris (adverte, quae ad 1, 14 adnotavimus) et regiae aliorum potestatis annos, quos in sacris literis legimus, Ioatham scil. et Achaz, attenderis, prophetam per 60 eoque amplius annos muneris partes explevisse fateberis. Diu scilicet Dei providentia per eundem prophetam populum voluit erudire, quo magis ei, qui testis fuerit conditionis prosperioris sub Ieroboam et ruinae ingruentis, fides adhiberetur, si populum neque per Dei beneficia neque per varias castigationes ad meliorem frugem reduci potuisse verissime obiurgaret. Neque ea desunt in libro, ex quibus aliquo modo colligi potest eum etiam post populi ruinam esse vaticinatum (cf. 19, 9; 13, 10; 14,2.5) ; ita leremias quoque alio tempore sed simili regni iudaici conditione et urbi cadenti adstitit et prolapsam luxit frustra conatus ruinae ingruenti remedia afferre, attamen divinorum consiliorum praeco et utilissimus pro electis ex Israelet pro tempore futuro insignis. Rationes chronologicas hic discutere non est in animo. Sufficiat paucis innuere quae sententiae potissimum ferantur de iis regibus, quorum tempore Osee vaticinatus est. Ita pro subsequentibus quoque prophetis simul sufficienter ratio temporis indicabitur. Atque tempus quidem Oziae (Azariae) designatur ab anno a. Ch. 811 - 758 (ita Oppert, Salomon et ses successeurs p. 99) ; an.810 - 7759 (Keil, Commentar üb. d. Bücher d. K. p. 142 ; Zschokke, hist. s. ant. test. p. 236) ; an. 809 - 757 ( Al. Schaefer, bibl. Chronol. p. 140) ; an. 787 - 136 ( Neteler, Zusammenhang der alttest. Zeitrechnung mit der Profangesch.). lidem tempus Ioatham (lotham ) assignant ab an. 738 - 743 ; an. 91 - 744 ; an. 736 - 724 ; tempus Achaz ab an. 148 - "191 ; an. 144 - 796 ; an. 721 - 706 ; tempus Ezechiae ab an. 7277 - 698 ; an. 26 - 683 ( Schaefer ) ; an 1071 - 679 ( Neteler ) ; magis recedit, uti videtur, a sententia communiter recepta JVeteler. Accurate res discutitur in libello ab Al. Schaefer edito (Münster, 1879). .Veteler in altero fasciculo, sub eodem titulo an. 1885 edito, pauca quaedam in annorum computatione mutavit ; assignat enim regi loatham an. "37 - 792; regi Achaz an. 92 - "10'i ; regi Ezechiae an. '140 - 682. Pseudo - Epiphanius (de vitis proph. M. 43, 405) prophetam natum esse asserit in Belemoth in ditione tribus Issachar ; idem legitur apud Ephr. in initio explanationis, qui simul addit eum in terra eadem esse sepultum (aliorum testimonia vide apud Sanct.), alii Belemon nominant, quod nomen Scholz ad Too-5yi Baal - Meon vel Beth - Meon (cf. plenum nomen Beth — Baal — Meon legitur Ios. 13, 17) in tribu Ruben refert; indeque. natum esse opinatur commentum talmudicum, patrem prophetae fuisse Beera, principem in tribu Ruben, quem Theglathphalasar captivum duxerit (1 Par. 5, 6). Ceterum prope Dothain Esdrelonem versus vici Belma sive Belemon mentio fit Iudith 7, 3. — Ad colorem aramaizantem referri possunt fere haec : 9, 6 cop pro vsog ' ; 10, 14 DNp pro Bp ; forma tiphil »noaon, quae 14, 3 occurrit; saepius M cernitur pro usitato 53 cf. 13, 15 ; ad haec etiam referri possunt nnm 13,4; XM prO Dex 13, 10 ; et si scriptioni fides est adhibenda, illud quoque peculiare deprehenditur, quod olim Ephraimitis fatale erat cf. Iud. 19, 6, poni scil. & (D) pro 2 cf. 2, 8; 8, 4, 9, 12 et probabiliter etiam meta 9, 7. 8; et forte wt 1, 6. Alia, sed magis dubia, recensita invenies apud Keil, Scholz. Magna sedulitate Scholz (Einleitung XXIX et seq.) collegit locos, qui ex Osce deprompti apud alios s. scriptores imitatione expressi cernuntur, neque minus, qui ab ipso Osee de aliis transsumpti leguntur, praecipue vero, quos ex Pentateucho in usum suum converterit. Quae inquisitio magni meriti habenda est, cum tot sint hodie viri critici, qui Pentateuchum ad iuniorem originem reiiciendum esse statuunt. Similem catalogum locorum, quo res et verba Pentateuchi prophetae nostro nota fuisse demonstratur, etiam exhibet Laur. Reinke, Beitraege zur Erkl. d. a. T. vol. 8 p. 159. Osce in libro suo, quem ab ipso propheta compositum et in eum quo cernitur ordinem redactum esse (libri inscriptione 4, 4 forte excepta) omnes fatentur (cf. de Wette-Schrader, Lehrbuch der hist. krit. Einl. ed. 8 2. 284), compendium proponit eorum, quae sub variis regni israelitici regibus et fatis docuerat et monuerat. Sub Ieroboam II enim regnum israeliticum floruit et bellicis expeditionibus augebatur (4 Reg. 14, 93-27). Deus enim vidit afflictionem Israel amaram nimis ; at haec Dei miserantis opitulatio mentes populi ab idololatria reliquisque sceleribus non avertit; ipse leroboam non recessit/ab omnibus peccatis leroboam filii Nabat, qui peccare fecit Israel (& Reg. 14, 24); similiter populus luxuriei et impietati indulgebat, id quod reprehensionibus ab Osee et Amos factis satis superque comprobatur. Post Ieroboam regnum intestinis quoque seditionibus concutiebatur diu multumque, id quod caedibus et coniurationibus factis satis superque patet. Nam Zacharias, filius leroboam post sex menses regni a Sellum publice percussus et interfectus est (l1. c. 15, 10) ; Sellum iam post unum mensem a Menahem regno et vita spoliatus est ; Menahem vero crudelitate et caedibus regnum occupavit et ope Assyriorum, quos mille talentis argenti in sui subsidium conduxerat, confirmavit (l. c. 15, 16-20). Eius filius Phaceia iterum coniuratione et caede deiectus est a Phacee, sub quo magna israelitici regni pars ab Assyriis occupata et in captivitatem abducti sunt multi (l. c. 13, 29). Phacee vero ab Osee interfectus est. Is, ultimus rex Israel, factus est servus Salmanasar regis Assyriorum eique reddidit tributa ; at Osee ope Aegyptiorum iugum assyriacum excutere conatus demum sibi regnoque israelitico exitium ultimum adscivit (l. c. 17, 3-6). Omnes autem reges isti fecerunt, quod malum erat coram Domino. In ea rerum conditione Osee munere prophetico functus est. Scelera reprehendit, Dei castigationes annuntiat, spem instaurationis ostendit atque describit. Haec generatim. Liber apte tribus partibus dividitur. Prima cp. 1-3 continetur ; altera a cap. 4 usque ad 9, 9 protenditur ; tertia reliqua libri parte 9, 10-14, 10 absolvitur. Incipit vates ab actione symbolica ; se iussum esse narrat ad Dei foedus cum populo repraesentandum matrimonium inire cum muliere ablecta ; tribus ex ea liberis procreatis ea nomina imponit, quibus triplicis ruinae quae iamiam immineat, adumbratio cognoscatur, cladis scil. regiae domus, dissolutionis regni, populi in exsilium eiectionis. Sed interitui subiungit spem et promissionem instaurationis (cp. 1). Tali argumenti summa proposita iam cp. 2 populi crimina exagitat et condignas poenas a Deo iri inflictum denuntiat ; at pro Dei misericordia illas in fines salutares, ut scil. miseriis pressi ad Deum redeant, a Deo iri directum declarat. Novum quod post castigationem ineundum sit foedus sanctitatis et pacis ferax fore declarat. Demum cp. 3 denuo actione symbolica — adulteram uxorem ab omni commercio secludit — et populi infidelitatem et poenam captivitatis adumbrat. Ita prima pars simul totius libri argumentum iam praeoccupat, adeo ut ea quae subsequuntur non sint nisi maior quaedam illius explicatio et illustratio. Et altera quidem parte scelera praecipue reprehenduntur. Primo omnes alloquens filios Israel eos in Deum esse rebelles, legis Dei contemptores demonstrat, qui rerum prosperitate ad mala patranda abutantur ; idololatriae stultitiam et scelera ei adiuncta perstringit, quibus interitum sibi adsciscant (cp.4). Dein ad populi duces potissimum sermonem dirigit, qui populo sint laqueo et ruinae, quare insigni vindicta divina prosternentur, quam auxilii ab exteris efflagitatione adeo non avertent, ut eam augeant et plane ineluctabilem reddant. Át tribulatione populus Dei electus erudietur et Dominum salutis auctorem quaeret (5-6,3). Tum oratione tertia accusationem eousque prolatam auget enarrans, Deum varios adhibuisse et adhibere conatus, quibus ad meliorem frugem eos revocet. At eorum fides evanuit ; tamquam apostatae facti sunt ; omnes, etiam Iuda, etiam principes vitiorum igne accensi et divina spernunt et humana iura subvertunt. Inde factum est, ut gentium moribus et indole imbuti Deo sint fastidio ab eoque varie fuerint afflicti ; at quo magis a Deo puniebantur, eo magis ad exterorum opem et auxilia diffluunt, Deum vindicem spernentes neque salutis largitorem Dominum deprecantes (6, 4-1, 16). Ita sane Dei foedus abiecerunt, ut reges contra Dei voluritatem sibi constituerent et idola colerent. Indolem igitur regni theocratici funditus everterunt neque tot legibus scriptis atque promulgatis in officio continebantur ; quare ruinae implicabuntur ; eam iam luctuosissimam fore annuntiat et exsilii calamitate et luctu contineri declarat, ut scelerum multütudini poenae magnitudo quasi ex aequo respondeat (8, 1-9, 9). Quo Dei consilium miseratione plenum, populi vero contumacia clarius illustretur, 4n tertia parte propheta ex instituto recenset, qualia beneficia Deus populo impenderit, quid vero populus rependerit ; dein prosequitur salutis oriturae promissionem et descriptionem ; prisca enim illa beneficia simul pignora sunt, quibus Deus salutem messianicam in populo electo oriundam se daturum spopondit. Quare ex opposito inter se comparat propheta, quomodo Deus populum dilexerit, potentia rebusque secundis auxerit, lege sua erudierit — at qua ratione illi se peccatis maculaverint, donis Dei sint abusi, ex prisco iam tempore ad idololatriam deflexerint et luxuriae indulserint. Quare excidio perimendi sunt et castigatione ad frugem meliorem reducendi (9, 10 — 10, 15). Comparationem institutam prosequitur vates cp. 11 ; beneficia commemorat liberationis ex Aegypto, eruditionis per prophetas, suavis providentiae atque curae divinae in rebus angustis iis impensae ; ex adverso populi idololatriam et contumaciam et rebellionem perstringit poenamque etsilii et gladii denuntiat ; at poena soluta Deum miseratorem ac servatorem suos esse reducturum pollicetur. Dein alia ex parte degenerem populum Deus per prophetam aggreditur et reprehendit : Iacobi patris exemplum patientiae, pietatis, obedientiae iis proponit, et quantum a parentis mente et indole defecerint et Canaanitarum similitudinem et mores et idololatriam in se expresserint, iis exprobrat ; quare divina ultione poenas luendas ostendit et quantum castigationum iam experti sint, tangit ; verum cum sibi ipsi sint perniciei, Deum fidelem promissa sua gloriose impleturum et ab interitu eos revocaturum in piorum solatium iterato affirmat (12, 4 — 13, 13). Ultima denique cohortatione breviter primo iudicium impendens delineat modumque docet, quo ad Deum redire debeant, humili scil. supplicatione et humanae abiectione fiduciae. Qua ratione si ad Deum reversi fuerint, Deum opem illis laturum abundantissimam et fore promittit, ut Israel denuo floreat et salutem acceptam late diffundat. Quae vaticinia ut serio animis perpendant, hortatur ( 13, 15 — 14, 10). Brevi hoc conspectu iam elucet, in libro hoc compendium proponi et summam illorum, quae pro varia temporum conditione propheta uberius sane atque explicatius populo inculcaverit. Tempore Ieroboam illa sane exsecutus esse censendus est, quae Dei beneficia populo collata, ruinam regiae domus, populi luxuriam et idololatrjam spectant ; in perturbationibus subsequentibus ea latius certe proposuit, quae iustam Dei vindictam, quam iam tunc in se experiebantur, ostenderent ; cum vero Menahem ad Assyrios deflecteret aliis contra ad Aegyptios confugientibus, et cum Osee ab Aegyptiis opem efflagitaret, illa pronuntiavit, quibus vana ea esse conamina, irrita, Deo exosa demonstraret. Scelerum reprehensionem continuo ut adhiberet, regum impiorum populique morum corrup- numero pauci tamen certe inter impios aderant prophetae discipuli ) solatio erigeret, peccatores bonorum promissione, spe et desiderio meliore demulceret et divina ita disponente providentia temporibus quoque futuris per vaticinia divinae veritatis et salutis messianicae testimonium exhiberet. Dicendi genus Osee breve est, concisum, sensu turgidum; quare saepe etiam obscurum, quandoque fere aenigmaticum. S. Hier. rem acu tetigit dicens : « Osee commaticus est et quasi per sententias loquens» ( praefatio in XII proph.). Anc. — Inscriptio praemittitur toti libro communis (1, 1) . Generatim in hac parte tria proponuntur : populi peccatis dediti castigatio, via et praeparatio salutis, eius salutis indoles atque descriptio. Haec autem ita vates exsequitur, ut primo ad Domini foedus cum populo repraesentandum se iussum esse a Domino narret, connubium cum muliere olim fornicaria contrahere; liberos ex ea susceptos tres iis nominibus designare iubetur, quibus regiae domus clades, regni israelitici interitus ipsiusque populi a Domino reprobatio et in exsilium eiectio per gradus quosdam exprimantur (1, 2-9). Poenae vero denuntiationi immediate subdit eam, quae ex divina promissione iam olim patriarchis facta necessario consequitur, instaurationem populi Dei futuram, numero fidelium, sanctitate, concordia, Dei favore insignem (1, 10 - 2, 1). Hoc quasi prooemio praemisso iam secundo longiore oratione populi crimina imagine mulieris adulterae prosequitur et condignas castigationes minatur, quas Deus eo consilio inflicturus est, ut miseria attriti demum resipiscant. Propter peccandi obstinationem in summas calamitates delabentur, quibus Dei eiusque favoris olim habiti memoria innovatur (2, 2-1; 8- 13) ; ita castigatio in utilitatem cedet ; in exsilio positus populus ad Dei vocem animum advertet, idololatriam abiiciet, Deus autem novum foedus inibit cum populo, quod sanctitate et pace inviolabili erit insignitum ( 2, 14- 24). Tertio demum actione symbolica —— uxorem adulteram ab omni commercio secludit — viam declarat esse ad illam salutem populi captivitatem (3, 1-85) . Oziae, loathan, Achaz, Ezechiae, regum Iuda, et in. diebus leroboam, filii loas regis Israel » . — Ipsa nomina loquendique formulae, quibus prophetae utuntur: verbum Domini, visio, dizit Dominus etc., testantur, quantopere se a Deo res suas, quas annuntient, cormmmunicatas accipere et solo impulsu divino agi iis fuerit persuasum. Neque enim ullo pacto se ipsi muneri prophetico ingerunt neque suam auctoritatem, scientiam, prudentiam praetendunt, sed tamquam iuris ac missionis titulum verbum Domini ad ipsos factum suis libris praefigunt (cf. ler. 4, 2. Ioel 4, 4. Mich. 1, 1. Soph. 1, 1) vel visionis mentionem faciunt ( cf. Is. 14, 1. Am. 4, 1. Abd. 1. Nah. 1, 4. Hab. 4, 4). Ipsa inscriptionis ratio, qua temporis spatium sat longum exprimitur ( cf. Proleg.) , in subsequentibus summa tantum capita argumentorum et sermonum ab Osee habitorum per modum compendii nobis proponi ostendit, idque dicendi genere, quod plerumque uti quam maxime concisum est ita plane rebus et sensibus turgidum atque fecundum, - egregie confirmatur. Quis enim putaverit, sermones adeo rebus et cogitationibus infertos adeoque intellectu difficillimos plebeculae ita a propheta esse propositos, uti eos litteris consignavit ? Sed quae per multos annos fusiore oratione ac planiore docuerat, ea demum in compendium redacta popularibus reliquit, pretiosum sane Dei in suum populum benignitatis et providentiae documentum et divinorum consiliorum, quibus futura quoque saecula gubernentur, monumentum. - Reges legitimos domus David et primo loco nominari et sedulo per integram seriem recenseri, nemo mirabitur, qui promissiones stirpi Davi- - dicae factas (9 Reg. 1, 44 etc.) vel vaticinium a Iacob prolatum « non recedet sceptrum de Iuda » prophetam nostrum rite perspexisse non negaverit. Id potius mireris, quod regis quoque Israel mentionem facit. Rationem affert haud incongruam Rup. hanc : « quia contra quos Elias et Eliseus ceterique prophetae steterunt idololatras reges Israel, contra ipsos etiam dirigebatur prophetia haec, ut inexcusabilis esset cum suis regibus impoenitens Israel » .. Hoc enim titulo se in regno Israel prophetasse («immo magis contra Israel » Lap. ) Osee indicat. Aliis alia insuper placet ratio, quam a temporis designatione desumunt, volüisse scil. vatem edicere, se non extremis tantum Oziae regis annis munus propheticum auspicatum esse, verum iam prioribus ' ( cf. Rib. Lap. ). Eo vero potiore iure etiam propheta'Ieroboam regem nominare potuit, quia non solum revera regnum per. 41 annos obtinuit, verum etiam tertius erat a Iehu, cui Deus usque in quartam generationem thronum regni Israel pro ultione in domum Achab exercita promiserat (4 Reg. 10, 30 ) . Cur autem vates desubsequentibus regibus Israel tacuerit, ratio cernitur in misera Israel perturbatione ; Zacharias enim filius Ieroboam regnum non obtinuit nisi post varia bella intestina ! et solum tenuit per 6 menses; reliqui qui secuti sunt rebelles erant qui caede patrata et coniuratione facta sine ullo iusto titulo regni possessionem invadebant ; ita Sellum, filius Iabes ( 4 Reg. 15, 10) , ita Manahem, filius Gadi (1. c. v. 14 ), ita Phacee filius Romeliae (l. c. v. 25) , ita demum Osee, filius Ela (1. c. v. 30). Quare mirum non est, neminem ex his titulo illo honorifico salutari a vate neque principio libri prophetici inscribi. |. — .
1:2
Osee munus propheticum auspicari actione debet, quae populi attentionem quam maxime excitet. Iuvenis enim morum integritate celebratissimus mulieri, quae eousque fornicaria erat, matrimonio se copulare iubetur a Domino : quo illam adumbret Domini benignitatem summam; qua populum in Aegypto misere tabescentem et vitiis oneratum ad foedus et amicitiam suam elevaverit. Hoc suo matrimonio propheta populo et Dei miserentis summam clementiam et qua ipsi fidelitate et integritate serviendum sit et quomodo grati animi vices pro tantae dignitatis culmine persolvendae sint, vivis quasi coloribus proponit. Cernunt enim in muliere illa conditionem suam pristinam abiectam, miseram, indignitate plenam ; cernunt gratuitam ad dignitatem populi Dei elevationem ; et cum mulier illa per prophetam effecta sit uxor fidelis, pudica, casta, eique certe sancta animi religione, veneratione, gratitudine devinciatur, quae fides et devotio ab ipsis iure merito sit expostulanda erga Deum foederis, in imagine viva cernunt expressum. Quae omnia repetitis vicibusa propheta iis explicata per singula fuisse atque inculcata, ratio ipsa muneris prophetici demonstrat. | Osee : vade, sume tibi uxorem fornicationum et fac tibi filios fornicationum, quia fornicans fornicabitur terra a Domino » ; — principium loquendi i. e. cum Dominus singulari modo se Osee. manifestare eique revelationem et allocutionem divinam indere inciperet, id quod statim ab initio ab eo postulavit et à quo communicationis divinae principium sumpsit, erat mandatum hoc : vade etc. (cf. Theod. Hier. 2* loco, Haimo, Rup. Rib. Sanct.). Ita commode textus intelligitur, nam Osee primum omnium prophetarum, qui scripto aliquid reliquerint, alloquium Dei in animo accepisse (Hier. 1* loco, Lap.), nec certo probari potest, nec hoc loco effertur, cum omnis comparatio vel aequiparatio desit, talem autem supplere arbitrarium sit existimandum. Illud principium in omnibus versionibus veterum exstat ; insuper sensus commodus et aptus adest ; nam quia illud mandatum et grave molestumque erat et primo aspectu satis singulare, certe ad animi vatis dispositionem plane natum factumque est, ut explicite statuat a tali exordio communicationem Dei secum incepisse, hoc fuisse « principium loquendi in Osee », ut diceret Dominus etc. Quare minime opus est, cum recentioribus quibusdam ( Hitz. Scholz ) « principium » tamquam glossema delere et ad diasceuastae cuiusdam sedulitatem referre, qui vocem primo margini adscripserit, ut libri initium designaret, vel qui hoc modo Osee primum omnium prophetarum, quorum libri exstent, fuisse voluerit indicare '. Nervose dicitur «loqui n Osee» i. e. in eius animo fieri revelationem, ibique futurorum notitiam illuxisse, ut ait Cyrillus, qui ad Hab. 2, 4 ; Ps. 84, 9 ; Zach. 1, 9 lectorem remittit, vel ut Rup. loqui in corde per occultam suae virtutis inspirationem. Vade mandati vim effert ; frequens est talis ad imperativum appositio (cf. Ez. 3, 4. 11); sume tibt i. e. tamquam uxorem accipe (ita npo Gen. 4, 19; 6, 2; 42, 19; 1 Sam. 25, 43 etc.) mulierem fornicationum i. e. quae antea multum vitiis dedita erat et qua talis nota et infamis. Quo autem consilio hoc proponatur, dubitari nequit. Nam populi electió et foedus Domini ita iam: in Pentateucho describuntur, ut foederis quasi matrimonialis, quod Dominus cum populo tamquam sponsa a se electa inierit, notio subsit (cf. Ex. 19, 5. Lev. 20, 26. Num. 14, 33. Deut. 4, 94 ; 5, 2; 14, 2 etc.) ; huic omnino affirie est, si cultus idolorum nomine fornicationis accusatur Lev. 1'1, ^ ; 20, 5. Ex. 34,15. Quare prophetae matrimonio id exprimitur, quod Ez. 16 habetur; Deus enim, ut ait S. Hier., suscepit populum Iudaeorum fornicationi et libidini servientem ; «fornicata est enim (verba sunt S. Cyr.) spiritualiter in Aegypto ! Iudaeorum synagoga.. ceterurn ita proiectam visitavit miseratus Deus et denua pudicam reddere molitus est et propemodum contubernalem». Unde quantum misericordiae et gratiae Deus populo suo impenderit et ad quale digni tatis fastigium eum evexerit, cum ex omnibus hanc gentem sibi sponsam elegerit, propheta matrimonio suo debet ad vivum exprimere. Inde iam accusatio ingrati animi in populum oritur, qui huius dignitatis oblitus Deo fidem non servavit. Ex officio vero prophetico consequitur, vatem hanc suae actionis significationem populo explanasse et cohortationibus suis ad meliorem frugem revocare esse conatum. Quid vero populo immineat, ni resipiscat, nominibus liberorum suorum per quosdam veluti gradus declarat. Quod in vulg. legitur fac tibi, neque in hebr. neque in gr. neque apud Syrum, neque in interpretatione S. Hier. ' habetur, deest etiam, ut Brug. notat : «in multis libris, etiam antiquis Epanorthotae» ; at verum est interpretamentum. lubetur enim propheta ex tali muliere liberos sibi procreare. Hunc esse sensum mandati, ex ipsa exsecutione quae subiungitur apparet ; nam v. 3 nil aliud refertur quam mandati accepti impletio, idque ea forma iisque verbis, quae ad ipsum mandatum quam maxime accedant ; notum est autem, quoties hoc in s. literis cernatur, ut scil. iussio prius, dein iussionis exsecutio eadem rerum et verborum serie narretur. Quare cum legamus:et abiit et accepit (in hebr. eadem verba adsunt, quae v. 2 np" D». et concepit et peperit ei filium et tum demum alterum Dei sequatur mandatum, omnino dicendum est, iussum esse prophetam filios gignere. Nam quod aliis (Keil, Scholz) placet et iam S. Hier. in medio relinquit, prophetam iuberi filios a meretrice iam susceptos alere et 1. Falso Schegg asserit, Israel ante foedus exhiberi virginem puram — quare vult Osee adoptare, neque ad v. 3 aptum est, neque alia fit horum filiorum mentio in explicatione subsequente actionis symbolicae. . Cur autem filii a propheta in legitimo matrimonio geniti vocentur fili fornicationum, non una est interpretum sententia ; alii censent, quia mater antea mulier erat fornicaria (Tir. Lap. Men. Rohling) ; sed bene advertit Rib. : «licet Hieronymo non displiceat, sententia tamen dura est et violenta» ; quare (sicut alii, ut Barh.) ipse rationem nominis inde petit, quod ipsi filii fornicationibus se dederint, et consentit Sanct. At vehementer mihi displicet, quod propheta tam male vel educaverit filios suos vel in eos invigilaverit ; et quid quaeso ad populi eruditionem conferret, si prophetae filii in turpia se vitia profunderent? nonne ipse derisui potius foret et contemptui, quam salutari exemplo atque institutioni ? Quare ita vocantur, non quia ipsi admittunt fornicationes, sed quia suis nominibus jn signum esse debent atque portentum (ut ait Rup. et sim. S. Ephr.) eorum, quae agenda sunt inter gentem istam et Dominum ; vocantur filii fornicationum i. e. filii, qui nativitate et nomine destinantur, ut populi peccatis contra Deum i. e. fornicationibus poenam debitam in symbolo repraesentent, qui futuri sunt in signum et comminationem pro populo fornicario, pro veris filiis fornicationum (2, 4). Idcirco additur : quia fornicans fornicatur terra ! ... conditionem exhibet praesentem atque perdurantem, cui remedium Dominus vel poenae praedictionem adhibere vult. Cur populi scelera nomine hoc veniant, bene Ps. Ruf. expendit : « quia enim notus in Iudaea Deus unam gentem quam sibi sociaret, elegerat et quasi instar coniugis intervenientibus legis tabulis, de qua filios instituendo generaret, assumpserat, eos appellat pudicos, qui inviolata religione iura custodiunt, illos vero e contrario turpes atque pollutos, qui cultus sacri foedera errorum infectione et haeresis consectatione violaverunt. Qua imagine nimirum et magnitudinem caritatis erga pios et vehementiam severitatis, qua hosce impios persequatur, expressit, quia non solum sicut censor aut iudex, sed quasi fremens ad vindicandum maritus exsurgat ». Insuper notum est, magnam cultus idololatrici partem spurcitiis constitisse. | a Propheta Domini voci obedit, idque eadem verborum forma, qua mandatum insonuit, narrat
1:3
v. 3 « et abiit et accepit. Gomer, filiam Debelaim, et concepit et peperit ei filium». — Notat Theod. M. : « nomen patremque dicit, ne forte quod dictum est, purum figmentum, sed ut vera historia habeatur ». Quare a curiosa quoque nominum investigatione abstinendum esse censeo ; neque enim mulieris eiusque patris nomen symboli ratione inditur, illud autem, etsi nunc non cudatur, sed mulieri et patri semper infuerit, tamen non sine symbolica significatione efferri, certo nequit demonstrari. Àccedit, quod nominum explicatio satis incerta est et dubia. Gomer frequenter explicatur consummata, perfecta (cf. Hier. Rib. Lap. Keil), quam vocem alii in laudem mulieris eiusque pulchritudinis vertunt, alii in sceleris vituperium ; Scholz idem esse nomen opinatur, quod Ier. 99, 3 ; 36, 10 Gemaria legitur i. e. Dominus retribuit. In patris nomine multi cum S. Hier. xaA&cag cernunt, i. e. «massam pinguium caricarum, quas in morem laterum figurantes, ut diu illaesae permaneant, calcant atque compingunt» (Hier.), idque ad filiae indolem describendam traducunt «quae fruentibus suavis videtur et dulcis, perfecta filia voluptatis» (Hier., quem latini sequuntur) ' — sed satius est dicere, nomina rei gestae veritatem testari eo magis, quia non symbolica apparent ; nam explicationes illae nimis coactae videntur. Cum dicatur ef peperit ei, omnis adulterii suspicio, quam hic ingerere volunt (Schegg), sane excluditur. Quomodo filius iste sit in signum atque portentum et quid igitur propheta suis ad populum concionibus potissimum proponere debeat, Dominus eum docet :
1:4
v. 4 «et dixit Dominus ad. eum : voca nomen eius lezrahel, quoniam adhuc modicum et visitabo sanguinem Iezrahel super domum lIehu et quiescere faciam regnum domus Israel». — Yehu electus erat a Domino, ut percuteret domum Achab et ulcisceretur sanguinem prophetarum et sanguinem omnium servorum Domini (& Reg 9, '1) ; id factum est in Iezrahel; ibique praeprimis criminis illius in Naboth Iezrahelitam commissi Iezabel poenas luit secundum verbum Domini : « canes comedent Iezabel in agro Iezrahel» (3 Reg. 21, 23- 4 Reg. 9, 36). Pro ultione hac exercita Iehu a Domino laudatur et accipit promissionem : «filii tui usque ad quartam generationem sedebunt super thronum Israel» (& Reg. 10, 30), quare sanguis lezrahel, qui mox visitandus sit super domum Iehu, non potest esse strages illa in domum Achab edita. Sunt quidem, qui reponant, Iehu Deo iubente sanguinem effudisse, sed malo animo, dominandi libidine, non iustitiae divinae studio, ideoque sanguinem illum repeti ab eius domo ( Keil) ; «at hanc. responsionem (ut iam habet Rib.) verba Domini refellunt laudantis lehu et magnam eius operi mercedem pollicentis... quis dicat iratum fuisse Dominum, cum haec dicebat, aut malo animo factum esse, quod tantopere laudatur »? Insuper cur Deus crimen Iehu nunc demum in eius pronepote vel abnepote puniret? Quare sanguis lezrahel ! caedem refert iniustissimam Naboth Iezrahelitae illatam, propter quam Achab et lezabel poenas dederunt ; similes igitur caedes, similes iustorum oppressiones, «occisionem populi mei» (Hier.) reges ex stirpe Iehu commiserunt, quorum scelerum poenas mox sunt luituri. Et revera de singulis sacri libri referunt : non recessit Jehu a peccatis leroboam (4 Reg. 10, 29. 31), eius filius Joachaz fecit malum coram Domino secutusque est peccata Ieroboam (4 Reg. 13, 2) ; idem de Ioas (l. c. v. 11), de leroboam (1. c. 14, 24), de Zacharia (l. c. 15, 9) ; cum idololatria autem caedes et iniustitias sociari et iura omnia violari, libri sacri satis superque probant. Duo minatur vates : instare interitum regiae domus Iehu — eaque exstincta est caede Zachariae per Sellum perpetrata 4 Reg. 15, 10 — et regni israelitici dissolutionem et abolitionem. Duos eventus coniungit tempore quidem dissitos, at causarum nexu ligatos; insuper a morte leroboam regnum Israel continuis fere perturbationibus, coniurationibus, caedibus regum fuit concussum et exstinctioni praeformatum. Ceterum /ezrahel nomen est urbis in tribu Issachar (Ios. 19, 18), ubi Achab rex saepe commorabatur (3 Reg. 18, 45 ; 21, 4), 12 millia passuum distans a Scythopoli ; postea nomine 'Ec?párAa, hodie Zerin vocata. Appellationem urbs in colle praerupto quasi in alta specula sita a planitie et campis latissimis atque fertilissimis hausit, qui secundum S. Hier. plus quam decem millibus tenduntur passibus ; est enim Iezrahel 5wy3n Deus seminat, Dei segetes i. e. praeclarae (Scholz), ipsaque vox Deum commemorat, qui seminat (cf. Ephr.) i. e. rerum et eventuum cursum praeparat, dirigit ; unde filio prophetae imposita et nativa sua significatione vaticinatur et illa rerum in Iezrahel gestarum notione scelera damnat, ultionem indicat ; qualis ea futura sit et proinde quid vox illa quam maxime insonare debeat audientibus, declaratur
1:5
v. 5 « et ?n illa die conteram arcum Israel in valle lezrahel » ; — i. e. bellicam Israel virtutem, potentiam letali vulnere iri prostratum ; cladem igitur insignem praedicit Israelitis ibi infligendam ; quam in bellis cum Assyriis gestis illatam esse, apud omnes constat (cf. Hier.). Nomina Israel et lezrahel ipso sono affinia arcte inter se iungit, ut quomodo /Jezrahel scelerum et vindictae divinae memoriam audientibus revocat, ita eadem in Israel quoque iam adesse et mox magis magisque explicari significet. Ea est igitur nominis vis, ea adhortatio populo proposita, ut ab iniustitia desistant, ut Deum rerum moderatorem suspiciant, ut cladem divinitus infligendam metuant, atque, nisi resipiscant, omnem suam fortitudinem, popan, virtutem bellicam esse conculcandam sciant. Hanc vero comminationem et admonitionem fructus non tulisse, ex graviori quod subsequitur signo colligitur. Quare haud immerito CAald. post v. 5 haec inserit : et addiderunt facere opera mala. — Unde additur « magnum prioris sententiae incrementum » (Rup.) :
1:6
v. 6 « et concepit adhuc et peperit filiam. Et dixit.et : voca nomen eius Absque misericordia, quia non addam ultra misereri domui Israel,. sed. oblivione obliviscar eorum ». — Filiam parit, non ut ablata fortitudine status rerum fragilis (Hier. Haimo, Rib.) vel miseratione indigens (Schegg) significetur, sed ut omnes, viros et feminas, ea clade esse involvendos repraesentetur (Lap. Men. Scholz) ; solet enim universalitas exprimi utroque sexu nominato ; cf. Is. 3, 1. Ier. 48, 19. Nomen quae misericordiam non consequitur (hebr.) iudicium illud, quod v. 4. 5. minatus erat, non misericordia temperandum indicat, sed fore £n furore, in ira (Ps. 6, 1; quale ne fiat, David deprecatur), neque adhibitum iri moderamen illud, quod Deus regibus domus David peccantibus promisit : « arguam eum in virga virorum et in plagis filiorum ho- Tninum » (2 Reg, "1, 14). Hucusque tali moderamine etiam in Israel usus est, neque vero eineen: ; immo illorum etiam memoriam abiicere vult. Rem expendit Ps. Ruf. : « his geminae pondus sententiae continetur ; neque enim solum ait tempore miseriarum misericordiam denegabo, sed eos nec in memoriam meam redire permittam ; esset enim licet in extremo languore solatium; si vel quocumque tempore memoriam eorum, quos abiecisset, assumeret », Emphatica est locutio ; oblivione obliviscar ; hebr. N'?N Niz1— vulg. interpretatio sensum bonum effert et satis facile explicatur ex /"121!; alii hebr. vertunt ; tollendo tollam eos, auferendo auferam eos (ita Syrus, Rib. Scholz — cf. etiam Lap.) i. e. proiiciam in exsilium ; sed haec castigatio magis spectat ad sequens poenae augmentum ; alii : non ignoscam (Hitz. Keil), sed id post minas antecedentes satis languide additur: Quo magis confundantur, vel etiam « ut filios Israel a nequitia deterreat, ut eos eorumque virtutem imitari velint, quo misericordiam ab ipso consequantur » ( Theoph.) et etiam, ut omnia sua voluntate iis accidere ostendat, mentionem addit regni Iudaeorum (Theod. M.) : v. "1 « et domui Fuda miserebor et salvabo eos in Domino Deo suo ; et non salvabo eos tn arcu et gladio et in. bello et in equis et in equitibus ». — Normam regni (heocratici statuit, cuius robur sit in Dei ope, non in bellico apparatu (cf. Deut. 28, '1. Ios. 24, 12. Ps. 19, 8; 32, 1'1 etc.) ; emphasin habet, quod per partes fit enumeratio : arma recenset, quibus eminus et cominus pugnatur ; 1n bello i. e. reliquis belli adiumentis ; demum currus falcatos et equestrem apparatum ! commemorat. Promissio haec verbotenus impleta est, cum Assyrii terra Israel vastata, regno destructo, habitatoribus in captivitatem abductis (cf. 4 Reg. 15, 29; 11, 6) ante urbem sanctam insigni clade ab angelo inflicta prosternerentur sub rege Sennacherib (4 Reg. 19, 34. Is. 36. 37), de qua strage hunc locum interpretes ? explicant ; verum norma illa salutis conferendae latius quoque patet, neque solum in liberatione per Cyrum facta (Rib. Lap. Sa, Tir.) manifestatur, sed totius providentiae supernaturalis, qua Deus suos salute donare vult, regulam generalem enuntiat. Valet enim in Dei gubernatione, quod iam monuit Deut. 8, 1'] : « ne diceres in corde tuo : fortitudo mea et robur manus meae haec mihi omnia praestiterunt » ; cf. Is. 1, 9 ; 98, 16. Etiam id inculcatur, salvationem domui luda stabili Dei decreto esse adnexam, ita ut quicumque promissionum divinarum particeps esse velit, ad domum Iuda accedat. necesse sit ; in ea enim $ola regnum Davidicum consistit et templum et urbs sancta cum sacerdotio legitimo ; omnes autem promissiones divinae stirpem Davidicam, montem templi, urbem Sionem respiciunt ibique quasi in suo fonte et centro colliguntur (cf. 2 Reg. 1, 14. Is. 2, 1. Mich. 4, 1). Excidium Israeli per gradus quosdam denuntiatur (ut. Lap. bans prosequitur) : secunda enim prophetae. filia afflictiones sine misericordia subeundas repraesentat; congruo temporis intervallo propheta symbolum hoc popularibus explicat; ipsa quoque narrationis mora et per singulos eventus facta distinctio iudicium gradatim enuntiari et devolvi indicat ; quare
1:8
v. 8 « et ablactavit eam, quae erat Absque misericordia. Et concepit et peperit. filium.
1:9
v. 9 Et dixit : voca nomen eius : non populus meus ; quia vos non populus meus, et ego non ero vester ». — Postquam munus maternum filiae Lo-ruchamah persolutum est, « nascitur quasi e vestigio nec ita multo post alius infans » (Cyr.) ; nam propheta in liberis suis signa et portenta populo proponere iussus erat, « ut quoties illos populus videret, toties irae minarumque Dei recordaretur et futurorum malorum imagine terreretur » (Rib.). Tertius filius tertium et summum iudicii gradum exprimit : populi in exsilium abiectionem et foederis olim initi dissolutionem ; Deus hereditatem illam suam et peculium quod sibi ex omnibus gentibus elegerat (Ex. 19, 5), in Israel abiicit, Israel ut gentem alienam, inimicam a suo pacto resecat, se iam non illorum Deum, gubernatorem, tutorem, provisorem, nutritorem, patrem fore edicit, illos hostibus conculcandos relinquit (cf. Sanct. Lap.). Ita propheta exsilium illud, quod Ahias propheta iam Ieroboam vaticinatus erat (3 Reg. 14, 15. 16), instare indicat.
1:10
v. 10 « Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur. Et erit in loco ubi dicetur eis : non populus meus vos ! dicetur eis : filii Dei viventis » ! — Cum enim adsint promissiones Abraham factae, quae totidem fere verbis h.l. referuntur (cf. Gen. 15, 5 ; 1'1, 22 ; 28, 14; 32, 12), cum exsistant vaticinia de Pacificatore ex Iuda regnoque eius aeterno, cui obedientiam exhibituri sint populi (Gen. 49, 10 hebr.), haecque vaticinia süirpi Davidis sint adnexa et psalmis iam ex Davidis et Salomonis tempore (Ps. 2; "14; 109) celebrata, facile patet, cur propheta post minas immediate instaurationis magnificae promissionem subiungat. Sed cum Abraham multarum gentium pater sit constitutus a Deo (Gen. 11, 5), et cum Moysi dixerit Deus : « dimitte me, ut irascatur furor meus contra eos et deleam eos faciamque te in gentem magnam » (Ex. 32, 10), elucet, quomodo reiecto populo hoc Deus alios suscitare possit, qui vere Israelitae sint, qui menteet, indole patriarcharum illorum fidem, pietatem, religionem exprimant. Quare in hoc vaticinio de numero ingenti Israelitarum, quod abiectionem Israelitarum secundum nativitatis et originis iura immediate excipit, illa summi momenti veritas aperte proponitur, velle Deum veros Israelitas ex gentibus sibi deligere. Idem consequitur ex argumentatione S. Pauli Rom. 9, 24. 25 (cf. 4 Petr. 2, 10). Primum igitur versus membrum omnino universale est; alterum modum indicat, quo promissiones illae implendae sint; scil. eo modo, ut fiant et dicantur filii Dei viventis ii, qui alieni fuerint a Deo : Deus scil. vivus, qui ipse est vita et se tamquam vitae largitorem manifestat et « ea, quae non sunt, vocat tamquam ea quae sunt», nova quadam creatione vel quasi generatione eos suos efficit filios ; idque praestat tam aperte et luculenter, ut haec filiorum adoptio ab omnibus agnoscatur et praedicetur ; neque enim fili? Dei viventis in obscuro aliquo angulo ignoti latent, sed ubi et a quibus olim ludibrio habiti sunt tamquam Deo exosi et a Deo abiecti, ibi iam et ab iisdem filii Dei agnoscuntur et laudantur. Cernitur scil. in hac adoptione virtus quaedam supernaturalis, efficacia vigoris, splendor dignitatis, ita ut admirabundi et Deum viventem et eos filios Dei viventis nominent. Haec vis sane epitheto illi, quod tam explicite apponitur, inest (cf. Lap). Haec vero instauratio initium ducit a reditu in terram sanctam :
Bene Hup. nexum cum sequentibus exhibet : « dicat nunc aliquis : quid ergo Dei fiet de proposito ? proposuerat namque Deus et. promiserat Abrahae de semine eius populum sibi adducere innumerabilem sicut stellas coeli, et inito foedere firmaverat, quod esse deberet Deus eius et Deus seminis eius... quid ergo fiet de proposito Dei? numquid excidit verbum Dei »? etc. (sim. Lap.). Dei promissiones hominum malitia non evacuantur, neque Dei consilia hominum perversitate subvertuntur ; quare immediate vates pergit
1:11
v. 41 « et congregabuntur filii Iuda et filii Israel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies lezrahel » ; — est scil. commune prophetis, praedicere exsilium, reditum ex exsilio, instaurationem magnificam, et quia reditus ex exsilio est prolusio et praeparatio quaedam ad promissa illa sublimiora (messianica) adimplenda, duo illa, reditus et instauratio, saepe simul adumbrantur (cf. Is. 40, 1-12. Mich. 2, 12. 13. ler. 34, 91. 92 ; 33, 12. Ez. 34, 13. Am. 9, 11; loel 3, 4. Soph. 3, 183 etc.). Tunc aberit divisio illa adeo funesta et apostasia ab uno rege Davidico, uti revera redeuntes ex Babel unam rempublicam sub uno duce Zorobabel constituerunt (Ephr. Barh. Cyr. Theoph.) ; at haec adumbratio erat congregationis illius sub uno capite i. e. rege theocratico magno ex stirpe David, de quo Ez. : « et suscitabo super eos pastorem unum et pascet eos et servum meum David et erit eorum pastor » (34, 23 — cf. Cyr. Rib. Lap.). Pariter, vel una, simul dicit vates regni utriusque divisionem reprehendens ; ascendere de itinere hierosolymitano adhibetur. Demum indicat ad tale fastigium felicitatis et salutis viam sterni calamitate illa et afflictione, qua in campo lezrahel per Assyrios arcus Israel erit confringendus (cf. v. 5); quia magnus i. e. vere humiliatio illa et depressio magnum quiddam est et propter fines maxime salutares a Domino immittitur, quippe quae humana potentia destructa et regno impio cadente sacram illam unionem, concordiam, et reditum praeparet, Magnum jgitur Deus proclamat diem, non quia magnam miseriam infert, sed quia miseria haec (cf. Ephr.) melioris conditionis praeparatio est et via ; inde quid humanae superbiae et potentiae deiectio apud Deum valeat, perspicitur. Similiter Ps. Ruf. : « tantum in illo statu felicitatis locabuntur, ut magnum diem Iezrahel fuisse fateantur i. e. vel illud tempus quo adversa coeperunt, et hoc assumet in memoriam populus liberatus, ut gaudia eius ex comparatione grandescant ». - Aliis placet, verba haec statim transferre ad tempus messianicum, tamquam est explicatio commendari eo, quod 2, 1 etiam alia nomina omine optimo prolata de tempore messianico dicuntur. At propius tamen ob v. 5S prior expositio adiacere videtur, praesertim quia ex vocis etymo demum 2, 91 propheta arguit. . Instaurationis epocham vates ita delineat, ut et prima impletionis inchoatio et plena rerum sub Messia perfectio apte attingatur. Quare ad Pauli explicationem (Rom. 9, 25) Ps. Ruf. haud incongrue haec scribit : « gentium magister ostendit, quod evangelii tempore felicitatis huius promissio compleretur; non utique ut negaret illud. quod totius prophetiae textus inculcat : resolutionem videlicet captivitatis quoque babylonicae fuisse promissam, sed ut ostenderet quam intelligentiae regulam custodire in propheticis libris debeamus : i. e. ut cum sub narratione iudaicarum rerum ingentius quam unius gentis mediocritas caperet aliquid promeretur, et ex parte in illo populo nosceremus fuisse completum, etiam per theoriam * aliis quoque, i. e. cunctis gentibus, convenire ». Promissio vero etiam populum iudaicum in exsilium fore eiiciendum aperte supponit; perspexit Osee, res iudaici etiam regni ita labi, ut antiquae illae minae (Lev. 96, 33. Deut. 30, 1. 3 Reg. 9, 6-9) iam in opus sint deducendae : si autem aversione aversi fueritis. . . auferam Israel. . . et templum proiiciam. Nova rerum conditione ut quam maxime laetentur eiusque bona inter se adprecentur, hortatur propheta :
1:1
… sgg.; Is. 6, 20; Ier. 1, 11-16; Ez. 4, 1-5, 4; Ier. 4, 20 sgg.; Is. 5, 9; 22, 14; Ez. 9, 1; Ier. 20, 7-12; 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; Agg. 1, 7; Mal. 1, 1), è la bocca di Dio (Ier. 15, 19; Is. 30, 2, conforme a Ex. 4, 15 sgg.; 7, 1). Alcune azioni simboliche descrivono plasticamente l'influsso divino sul profeta-scrittore, …
1:3
… Il profeta Osea fu obbligato a sposarla da un comando di Dio, che intendeva assumere il matrimonio del profeta a simbolo delle sue relazioni con il popolo di Israele (cf. Os. 1, 3 sgg.).
1:4
… Intanto ricomincia (743) l'interno disordine, con il succedersi frenetico e turbinoso di re e dinastie: Zaccaria, ultimo della stirpe di Iehu, è ucciso (cf. Os. 1, 4), dopo sei mesi di regno, da Sellum, che rimane sul trono un sol mese. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.