By their great iniustice, 7. notwithstanding their vaine presumption of Gods mercie; wherto he is in dede most prone, 8. the Israelites through their excessiue rapine, prouoke God to punish them. 12. yet when Christ shal come some Iewes wil serue him; and manie more in the end of the world.
1Woe to you that devise that which is unprofitable, and work evil in your beds: in the morning light they execute it, because their hand is against God.Guai a voi, che pensate alle inutilità, e ne' vostri letti divisate cose malvagie: e le eseguiscono costoro alla luce del mattino, perchè si son fatti contro Dio.VVO TO you which thinke that is vnpofitable, and worke euil in your beds: in the morning light they doe it, because their hand is against God.Væ qui cogitatis inutile, / et operamini malum in cubilibus vestris ! / In luce matutina faciunt illud, / quoniam contra Deum est manus eorum. 2And they have coveted fields, and taken them by violence, and houses they have forcibly taken away: and oppressed a man and his house, a man and his inheritance.E desiderarono i poderi, e se gli usurparono con violenza, e invasero le case; e calunniarono questo per aver la sua casa, e quell'altro per le sue possessioni.And they haue couered fildes, and violently taken, and houses forcibly taken away: and oppressed the man and his house, the man and his inheritance.Et concupierunt agros, et violenter tulerunt: / et rapuerunt domos, / et calumniabantur virum, et domum ejus: / virum, et hæreditatem ejus. 3Therefore thus saith the Lord: Behold I devise an evil against this family: from which you shall not withdraw your necks, and you shall not walk haughtily, for this is a very evil time.Per questo così dice il Signore: Ecco, che io penso a mandare sciagure sopra questa famiglia, dalle quali voi non potrete sottrarvi, e non camminerete più altieri, perchè quel tempo è cattivissimo.Therfore thus saith our Lord: Behold I purpose euil vpon this familie: whence you shal not take away your neckes, and you shal not walke prowd, because it is a very euil time.Idcirco hæc dicit Dominus: / Ecce ego cogito super familiam istam malum, / unde non auferetis colla vestra, / et non ambulabitis superbi: / quoniam tempus pessimum est. 4In that day a parable shall be taken up upon you, and a song shall be sung with melody by them that say: We are laid waste and spoiled: the portion of my people is changed: how shall he depart from me, whereas he is returning that will divide our land?In quel giorno sarà composta sopra di voi una parabola, e si canterà questa flebile canzona, e dirassi; Noi siamo stati saccheggiati, e desolati: il retaggio del popol mio ha cangiato di (padrone): come si ritirerà colui da me, mentre ritorna, che dividerà i nostri terreni?In that day a parable shal be taken vp vpon you, and a songue shal be sung with sweetnes, of them that say: With depopulation we are wasted: part of my people is changed: how shal he depart from me, wheras he returneth, that wil diuide our regions?In die illa sumetur super vos parabola, / et cantabitur canticum cum suavitate, dicentium: / Depopulatione vastati sumus; / pars populi mei commutata est: / quomodo recedet a me, cum revertatur, / qui regiones nostras dividat ?
5Therefore thou shalt have none that shall cast the cord of a lot in the assembly of the Lord.Per questo tu non avrai chi misuri colla corda le porzioni alla adunanza del Signore.For this cause thou shalt haue none casting the cord of lot in the assemblie of our Lord.Propter hoc non erit tibi mittens funiculum sortis in cœtu Domini. 6Speak ye not, saying: It shall not drop upon these, confusion shall not take them.Non istate a far tante parole: elle non cadranno sopra costoro, né vergogna li prenderà.Speake ye not speaking: It shal not droppe vpon these, confusion shal not apprehend them.Ne loquamini loquentes; / non stillabit super istos, non comprehendet confusio. 7The house of Jacob saith: Is the Spirit of the Lord straitened or are these his thoughts? Are not my words good to him that walketh uprightly?La casa di Giacobbe va' dicendo: È egli forse abbreviato lo spirito del Signore, o son eglino tali i suoi pensieri? Ma non parlo io con benignità a quelli, che camminano nella rettitudine?The house of Iacob saith: Way is the spirit of our Lord abridged, or are his cogitations such? Are not my wordes good with him that walketh rightly?Dicit domus Jacob: / Numquid abbreviatus est spiritus Domini, / aut tales sunt cogitationes ejus ? / nonne verba mea bona sunt cum eo qui recte graditur ? 8But my people, on the contrary, are risen up as an enemy: you have taken away the cloak off from the coat: and them that passed harmless you have turned to war.Ma per il contrario il mio popolo ha alzata bandiera di nemico: voi avete rubato e tonaca, e mantello; e quelli, che passavano senza far male, gli avete costretti a far guerra.And on the contrarie my people is risen vp as an aduersarie: from aboue the cote you haue taken away the cloke: & them that passed simply, you turned into battel.et e contrario populus meus in adversarium consurrexit. / Desuper tunica pallium sustulistis: / et eos qui transibant simpliciter convertistis in bellum. 9You have cast out the women of my people from their houses, in which they took delight: you have taken my praise forever from their children.Le donne del popol mio discacciaste dalle case, dove viveano contente: e a' loro pargoletti chiudeste la bocca perchè non mi lodasser mai più.The wemen of my people you haue cast out of the house of their delicacies: from their litle ones you haue taken my praise for euer.Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum suarum; / a parvulis earum tulistis laudem meam in perpetuum. 10Arise ye, and depart, for there is no rest here for you. For that uncleanness of the land, it shall be corrupted with a grievous corruption.Alzatevi, e partite; perocché non è qui vostra requie: perchè questa terra è renduta immonda, e corrotta da orrenda putredine.Arise, and goe, because you haue no rest here. For the vncleannes therof it shal be corrupted with a sore putrefaction.Surgite, et ite, quia non habetis hic requiem: / propter immunditiam ejus corrumpetur putredine pessima.
11Would God I were not a man that hath the spirit, and that I rather spoke a lie: I will let drop to thee of wine, and of drunkenness: and it shall be this people upon whom it shall drop.Fossi io un uomo, che non avessi lo spirito, e piuttosto dicessi io la bugia. Io verserò a te vino, ed ebbrezza: e questo vino su questo stesso popolo si verserà.Would God I were not a man hauing the spirit, and that I did rather speake a lie: I wil distil to thee into wine, and into drunkennes: and it shal be this people vpon whom it is distilled.Utinam non essem vir habens spiritum, / et mendacium potius loquerer ! / Stillabo tibi in vinum et in ebrietatem; / et erit super quem stillatur populus iste. 12I will assemble and gather together all of thee, O Jacob: I will bring together the remnant of Israel, I will put them together as a flock in the fold, as sheep in the midst of the sheepcotes, they shall make a tumult by reason of the multitude of men.Io ti ragunerò tutto insieme, o Giacobbe; rimetterò insieme le reliquie d'Israele, lo porrò come in un ovile, come un branco di pecore, nell'ovile la moltitudine della gente cagionerà del tumulto;Gathering I wil gather thee wholly together ô Iacob: I wil bring together the remnant of Israel into one, I wil put them together as a flocke in the fold, as cattel in the middes of sheepcotes, they shal make a tumult by reason of the multitude of men.Congregatione congregabo, Jacob, totum te; / in unum conducam reliquias Israël: / pariter ponam illum quasi gregem in ovili, / quasi pecus in medio caularum: / tumultuabuntur a multitudine hominum. 13For he shall go up that shall open the way before them: they shall divide and pass through the gate, and shall come in by it: and their king shall pass before them, and the Lord at the head of them.Imperocché anderà innanzi a loro colui, che apre la strada, sforzeranno la porta, e le passeranno, ed entreranno dentro; e il loro re passerà davanti a loro, e il Signore alla testa di essi.For he shal ascend opening the way before them: they shal diuide, and passe through the gate, and shal enter by it: and their king shal passe before them, and our Lord in the head of them.Ascendet enim pandens iter ante eos: / divident, et transibunt portam, / et ingredientur per eam: / et transibit rex eorum coram eis, / et Dominus in capite eorum.
2:1
Haydock
Evil. Septuagint, "labours." Hebrew, "vanity, or an idol." (Haydock)
Worthington
That is called unprofitable, which is very detrimental. (Worthington)
Calmet
Morning, suddenly and with zeal. (Calmet)
Is. Hebrew, "has power," (Chaldean) "they have not raised their hands to God." (Septuagint; Arabic)
2:2
Oppressed. Literally, "calumniated," (Haydock) as Jezabel did Naboth, 3 Kings 21:13.
2:3
Time. It was very near. Micheas saw the ruin of Samaria, under Theglathphalassar and Salmanasar.
2:4
Calmet
Say. The Israelites sing this mournful canticle to ver. 7., which the prophet composes for them, to shew the certainty of the event. It is very difficult. (Calmet)
Menochius
The whole synagogue speaks. (Menochius)
Challoner
Depart. How do you pretend to say that the Assyrian is departing, when indeed he is coming to divide our lands amongst his subjects? (Challoner)
Calmet
The Cutheans were sent into the country, 4 Kings 17:24. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "and there was none to hinder him from returning, our lands were divided." (Haydock)
2:5
Challoner
None. Thou shalt have no longer any lot or inheritance in the land of the people of the Lord. (Challoner)
Calmet
Strangers had taken possession. (Calmet)
Haydock
Virgil has the like affecting thoughts. (Ec. i.) Impius haec tam culta novalia miles habebit? (Haydock)
2:6
Challoner
Drop. That is, the prophecy shall not come upon these. Such were the sentiments of the people that were unwilling to believe the threats of the prophets. (Challoner)
Worthington
The princes order the prophets not to inculcate so many miseries. (Worthington)
Calmet
Hebrew, "Make it not rain: they will make it rain: they will cause no rain like this: confusion shall not cease." The people beg that the prophets would not announce such judgments: but, (Calmet) correcting themselves, they bid them to say what they please, (Haydock) as nothing can befall them more terrible. Here the canticle ends. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "shed no tears, nor let them weep for these things, for she will not cast away reproaches, who says the house of Jacob has provoked the spirit," etc. (Haydock)
2:7
Calmet
Straitened. Is he inclined to danger? The prophet replies, if God punishes, it is because the people will not repent. (Calmet)
Worthington
His mercy is extended to penitents, as well as to the just. (Worthington)
2:8
Challoner
Away. You have often stripped people of their necessary garments; and have treated such as were innocently passing on the way, as if they were at war with you. (Challoner)
Calmet
He alludes to Israel attacking Juda without cause, and killing 120,000 at once, while they took 200,000 women and children (ver. 9.) captives, whom Oded indeed persuaded them to release, 2 Paralipomenon 28:6. Septuagint are very obscure in this chapter. (Calmet)
2:9
Challoner
Cast out, etc. Either by depriving them of their houses; or, by your crimes, giving occasion to their being carried away captives, and their children, by that means, never learning to praise the Lord. (Challoner)
The Jews accustomed them to sing God's praises early, while they were still innocent, Psalm 8:2. Misery might cause them to complain of Providence. Perhaps the prophet alludes to the custom of divorces, Malachias 2:15.
2:10
Calmet
Corruption. Your sins will not permit you to remain any longer, and strangers shall defile this land. (Calmet)
2:11
Challoner
Would God, etc. The prophet could have wished, out of his love to his people, that he might be deceived in denouncing to them these evils that were to fall upon them: but by conforming himself to the will of God, he declares to them that he is sent to prophesy, literally to let drop upon them, the wine of God's indignation, with which they should be made drunk; that is, stupified and cast down. (Challoner)
Haydock
Protestants, "If a man, walking in the spirit of falsehood, do lie, saying, I will prophesy unto thee of wine and strong drink, he shall even be a prophet of this people." But I cannot thus deceive you. (Haydock)
2:12
Worthington
Assemble. God shews his mercy, in gathering his Church out of all nations. (Worthington)
Sanct
At least the Jews shall be converted, (Romans 11:25.; St. Jerome; Eusebius, Dem. 2:50.) or they shall be butchered by the Assyrians. (Sanct.)
Calmet
Men. The country was very populous when the Romans destroyed the Jews. They had returned by degrees. (Calmet)
2:13
Haydock
Open. Hebrew, "break down." (Haydock)
Calmet
Divide. Hebrew, "make a breach." They shall return boldly, and in triumph. (Calmet)
2:4
How shall he depart, etc.... How do you pretend to say that the Assyrian is departing; when indeed he is coming to divide our lands amongst his subjects?
2:5
Thou shalt have none, etc.... Thou shalt have no longer any lot or inheritance in the land of the people of the Lord.
2:6
It shall not drop, etc.... That is, the prophecy shall not come upon these. Such were the sentiments of the people that were unwilling to believe the threats of the prophets.
2:8
You have taken away, etc.... You have even stripped people of their necessary garments: and have treated such as were innocently passing on the way, as if they were at war with you.
2:9
You have cast out, etc.... either by depriving them of their houses: or, by your crimes, given occasion to their being carried away captives, and their children, by that means, never learning to praise the Lord.
2:11
Would God, etc.... The prophet could have wished, out of his love to his people, that he might be deceived in denouncing to them these evils that were to fall upon them: but by conforming himself to the will of God, he declares to them, that he is sent to prophesy, literally to let drop upon them, the wine of God’s indignation, with which they should be made drunk; that is, stupified and cast down.
2:1
By the figure Liptote, that is here called vnprofitable, vvhich is indede extreme hurtful, & hath nothing profitable in it.
2:6
The princes of the people command the prophets not to speake and inculcate so much of future afflictions.
2:7
God ansvvereth, that his threates procede from his mercie. For he vvould saue al and those that either vvalke rightly, or repent shal feele the effect of his mercie, but except they be admonished, neither the good vvil perseuere in goodnes, nor the euil returne into the right vvay.
2:12
In further proofe of Gods mercie he promiseth to gather his Church of al nations by Christ.
2:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.90
90. For I own that I am too weak for this warfare, and therefore turned my back, hiding my face in the rout, and sat solitary, because I was filled with bitterness and sought to be silent, understanding that it is an evil time,
2:7
sant'Ippolito † 235 d.C. Against the Heresy of One Noetus 15
… For thus speaks the blessed Micah: “The house of Jacob provoked the Spirit of the Lord to anger. These are their pursuits. Are not His words good with them, and do they walk rightly? And they have risen up in enmity against His countenance of peace, and they have stripped off His glory.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 17.20
… just as also we remember that Samson most injuriously betrayed to his wicked wife the truth which he had hidden for a long time by a lie, and therefore the truth so inconsiderately disclosed was the cause of his own deception, because he had neglected to keep the command of the prophet: “Keep the doors of thy mouth from her that sleepeth in thy bosom.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 24.24
… “For the ways of the Lord are right, and the just shall walk in them; but the transgressors shall fall in them.”
2:11
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.18
… “Would that I were not a man that hath the Spirit, and that I rather spoke a lie;”
2:1
1. VÆ QUI COGITATIS INUTILE! — Hebraice אוז aven, id est vanitatem vel iniquitatem. Ita Pagninus et Vatablus. Chaldæus, rapinam; Syrus, fraudem; Arabicus, ignorantiam, insipientiam. Agit enim de injuriis proximo illatis. Sicut enim cap. I, descripsit peccata Israel in Deum, ita hic ejusdem scelera in proximum commissa recenset. Est liptote sive imminutio, figura rhetorica, qua modestiæ causa minus dicitur, et majus intelligitur: ut cum ait Poeta: « Quem non virtutis egentem (id est quem virtute pollentem et abundantem) abstulit atra dies. » Sic idola in Scriptura vocantur vana, quia in se vana falsaque sunt numina; at non vanam, sed veram afferunt noxam: puta culpam et pœnam. Septuaginta pro הוי hoi, id est væ, aliis punctis, et per metathesin litteræ vau cum iod, legerunt איח haiu, id est facti sunt cogitantes labores, id est peccata et scelera: peccatum enim parit laborem et dolorem tam præsentem quam futurum. ET OPERAMINI MALUM IN CUBILIBUS VESTRIS (q. d. Noctu in lectis excogitatis et machinamini scelera, puta fraudes et oppressiones pauperum, quæ summo mane avide et festinanter expletis. Hoc est enim quod sequitur): IN LUCE MATUTINA FACIUNT ILLUD. — « Faciunt, » id est facitis. Est enallage personæ: sed ait « faciunt, » quasi ob rei indignitatem avertens faciem et sermonem ab eis: unde de eis quasi alienis et hostibus, in tertia persona loquitur. QUONIAM CONTRA DEUM EST MANUS EORUM. — « Manus, » id est consilium, machinatio, operatio, et exsecutio quæ fit manu. Nota: Hebræum אל el significat fortitudinem, et inde Deum, quia ipse est fortissimus. Unde ex Hebræo sic verti potest: Quoniam ad fortitudinem manus eorum, id est quia manus eorum sunt fortes, sive quia viribus pollent, ut vertit Tigurina, atque quia facultas in manibus eorum ad opprimendum, ut vertit Pagninus. Sic et Chaldæus, Clarius et Arias, q. d. Machinantur injurias proximis, easque reipsa inferunt, quia sunt potentes, nec quis valet eis resistere. Unde S. Hieronymus: « Non consideratis, ait, quod adversus Dominum fortis est manus vestra? » Tertio, Septuaginta totum hunc locum sic transferunt: Facti sunt cogitantes labores, et operantes mala in cubilibus suis, et simul cum die (mox ut dies illucescebat) consummabant ea, quia non levaverunt ad Dominum manus suas. Ubi nota quanta sit vis orationis, et quanta mala ex ejus omissione et neglectu sequantur. Hi enim Israelitæ omnes fraudes et rapinas machinabantur et perficiebant, eo quod non levarent manus suas ad Dominum, ut vertunt Septuaginta. Si enim eas levassent, partim recordatione Dei et judiciorum ejus deterriti, a scelerum molitione destitissent; partim Deus ab eis invocatus, gratia sua eos prævenisset, qua eos avocasset a malo, et incitasset ad bonum. Idem reipsa experimur in magnis peccatoribus; scilicet eos oblivisci orationis et Dei, uti de senibus illis Suzannæ pudicitiæ insidiantibus dicitur Daniel. XIII, 9: « Everterunt sensum suum, et declinaverunt oculos suos, ut non viderent cœlum, neque recordarentur judiciorum justorum. » Et Psaltes, Psalm. XIII, cum vers. 1 dixisset de impiis: « Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis, etc. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, etc. Contritio et infelicitas in viis eorum, » etc.; causam horum malorum et scelerum subdit, vers. 5, dicens: « Dominum non invocaverunt. » Ex adverso ipse Psaltes jugiter orat Deum, ut ab eo in suis cogitationibus et operibus dirigatur, ne in aliquod peccatum labatur. « Perfice, inquit, gressus meos, ut non moveantur vestigia mea, » Psalm. XVI, 5. « Vias tuas, Domine, demonstra mihi: et semitas tuas edoce me. Dirige me in veritate tua, et doce me: quia tu es Deus salvator meus, » Psalm. XXIV, 4. « Legem pone mihi, Domine, in via tua: et dirige me in semitam rectam propter inimicos meos, » Psalm. XXVI, 11. Idem facit sæpe alibi, et toto psalmo CXVIII, qui est de custodia legis Dei. Et S. Paulus, II Corinth. XIII, 7: « Oramus, ait, Deum, ut nihil mali faciatis. » Scribit Cassianus Collat. X, cap. IX, servos Dei in initio cujusque operis solere implorare opem Dei, ut illud recte, sine peccato, et cum virtute obeant, ac dicere: « Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina, » prout Ecclesia orat initio Horarum singularum; quæ et ad Primam initio diei ita precatur: « Domine, Deus omnipotens, qui ad principium hujus diei nos pervenire fecisti, tua nos hodie salva virtute, ut in hac die ad nullum declinemus peccatum, sed semper ad tuam justitiam faciendam nostra procedant eloquia, dirigantur cogitationes et opera. » Experientia docuit confessores pro fide Christi captos a tyrannis, in ea fortes perstitisse, factosque martyres, quotquot jugi orationi se dediderunt; cecidisse vero eos qui orare, et Dei opem invocare neglexerunt. Idem vidimus et videmus in aliis tentationibus quibuslibet. Idem experimur in nobis ipsis. Hujus rei symbolo legitur in libris Machab. quod Judas Machabæus, qui tot tamque nobiles victorias de Antiocho obtinuit, semper ante singula prælia ferventes ad Deum preces fuderit, excepto ultimo in quo confossus occubuit, quia tunc orasse non legitur. Quotidie ergo oremus cum S. Ambrosio et S. Augustino in hymno Te Deum laudamus: « Dignare, Domine, die isto sine peccato nos custodire. »
2:2
2. RAPUERUNT DOMOS, — concupierunt domos æque ac agros proximi, easque rapuerunt vi vel fraude, ut concupiscentiam suam explerent. ET CALUMNIABANTUR VIRUM. — Per calumniam opprimebant, accusantes eum falso, ut ei bona, vel etiam vitam eriperent: hoc enim est hebræum עשק asac. Unde Tigurina vertit, vim inferunt cuique; Pagninus, oppresserunt virum; Septuaginta, diripuerunt virum.
2:3
3. ET NON AMBULABITIS SUPERBI. — Chaldæus et Septuaginta, erecti, q. d. Deprimam erectam et superbam eorum cervicem, reddam eos humiles et dejectos, ut colla tumida submittant, cervices altas inclinent. QUONIAM TEMPUS PESSIMUM (id est maxime calamitosum) EST, — id est erit, q. d. Inducam eis maximas clades, quæ cervices eorum superbas contundant et frangant. Sic dicitur Matth. VI, 34: « Sufficit diei malitia, » id est afflictio et calamitas, « sua. » Sic ex adverso Hebræi vocant bonum, id quod prosperum est et jucundum, ut: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! » Psalm. CXXXII, 1. Ad hunc Michææ locum allusit Apostolus Ephes. V, 16, dicens: « Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. »
2:4
4. IN DIE ILLA SUMETUR SUPER VOS PARABOLA, — puta nænia, id est lamentum funebre et carmen lugubre, vulgo et passim cantandum. Sic parabola vel lamentum vocatur nænia excidii Babylonis, Isaiæ XIV, 4, et Tyri, Ezech. XXVII, 2, et Ægypti, Ezech. XXXII, 2. Ratio est, quia uti parabolæ, ita et næniæ adhiberi solent similitudines, gnomæ, metaphoræ, similesque figuræ et schemata, quæ in carmine adhibentur. Adhæc sunt res tritæ, quæ vulgo in omnium ore versantur; hæ enim Hebræis vocantur parabolæ, vel proverbia. ET CANTABITUR CANTICUM CUM SUAVITATE. — Hebræi: Et lamentabitur lamentum lamenti, id est lamentum summum, sive maxime lugubre. Ita Pagninus, Vatablus et alii. Dices: Cur ergo Noster et Septuaginta vertunt, canticum cum suavitate; et Arias, lamentum cum solamine? Respondeo, quia quando Hebræi idem nomen iterant in genitivo, significant quid in eo genere eximium, pulcherrimum et summum, ut Rex regum, id est summus Rex; Canticum canticorum, id est canticum pulcherrimum. Sic hic lamentum lamenti est eximium et pulcherrimum lamentum: præsertim quia omnis cantus, etiamsi lugubris et lamentabilis, hoc ipso quo cantus, suavis est, auresque et mentem delectat: quinimo non tantum melancholici, sed et viri pii compunctioni dediti, magis delectantur carmine et musica funebri, quam festiva et exsultante. Hac de causa veteres in funere adhibebant lamentatores et lamentatrices, canentes tibiis, ut tibiarum sono et voce, licet lugubri, lenirent dolorem parentum et cognatorum, qui proinde ita voces suas frangebant et flectebant, ut modulatione sua lenirent mœrorem. Ita et hoc lamento insigni lenitur mœror Hierosolymæ vastatæ, eique licet mærenti, suavitatem aliquam præfica ingerit, eamque consolatione tali loco congrua demulcet. Aliter Ribera: Hebræum, inquit, נהיה nihia, id est lamenti vel lamentationis, a radice naha, id est lamentatus est, deduci potest a radice הוה hava, quod significat frangere, conterere, q. d. Frangetur, id est fracta, incisa et molli voce, hoc est cum suavitate, canetur hoc lamentum. Melius nihia deducas ab היה haia, id est fuit: ut nihia idem sit quod factum, completum, concinnum, elegans, ideoque demulcens, delectans et suave. Aliter Remigius, Albertus, Lyranus et Hugo; censent enim hoc lamentum assumendum non ab ipsis Israelitis, sed ab eorum hostibus Assyriis, qui imitantes et replicantes hoc Israelitarum lamentum, canent per irrisionem cum suavitate idipsum, quod Israelitæ canent cum luctu. Verum alii simplicius censent Prophetam hoc lamentum assignare non Assyriis, sed ipsis Israelitis vastatis, puta canendum ab eorum præficis et lamentatoribus publicis, qui lamentis præerant, ad publicum civium in tanta clade solamen. Hoc enim significant ipsa verba lamenti, quæ sunt primæ personæ: « Depopulatione vastati sumus. » DEPOPULATIONE VASTATI SUMUS (hebraice, vastando vastati sumus, id est, ut Pagninus, penitus vastati sumus): PARS POPULI MEI COMMUTATA EST. — Sunt verba Synagogæ, puta Samariæ et Hierosolymæ, q. d. Pars populi Israelitici translata est a Salmanasare in Assyriam, æque ac pars populi Judaici translata est a Nabuchodonosore in Babylonem. Secundo, « pars, » id est sors et hæreditas populi mei, puta agri Samariæ, ab Israelitis translati sunt ad Cuthæos et Assyrios, æque ac agri Judææ occupati sunt a Chaldæis, IV Reg. XVII et cap. XXV. QUOMODO RECEDET A ME, CUM REVERTATUR QUI REGIONES NOSTRAS DIVIDAT? — q. d. Persuadebant nobis pseudoprophetæ et adulatores, nosque credebamus quod, cum Salmanasar populatus esset agros Samariæ paucis abductis, nosque illi promitteremus tributum, amplius ad nos non rediret, foretque nobis pax: sed ecce redit et obsidet Samariam, eamque capit, omnesque Israelitas abducit, ac in eorum locum ex Assyria in Samariam adducit Cuthæos, qui agros eorum possideant, quasi incolæ perpetui futuri, ut nulla nobis ad nostra redeundi supersit spes. Idem dicunt Judæi de Nabuchodonosore: sperabamus eum occiso Joakim, et capto Joachin, indictoque nobis tributo, non rediturum: sed ecce redit, capit Jerusalem, excecat Sedeciam, filios ejus obtruncat, cives omnes abducit, agros nostros alienis distribuit; nihil ergo spei nobis superest. Huc accedit expositio S. Hieronymi, Remigii, Haymonis et aliorum, qui hæc de Sennacherib exponunt, quasi dicat: Cum Sennacherib recederet ab obsidione Jerusalem, ut occurreret Tharacæ, regi Æthiopum, nos Judæi sperabamus eum amplius non rediturum: sed ecce redit, Jerusalem obsidet, agrosque nostros suis dividit. Paulo aliter vertit Pagninus: Quomodo, inquit, removit a nobis quos sperabamus nobis restitui? agros nostros hostis divisit sibi. Et Vatablus: Quomodo abstulit a me, cum restituturus videretur (nobis) agros nostros? divisit, supple nostros agros aliis, q. d. Fallimur spe nostra, sperabamus agros nostros nobis restituendos, et ecce in eos hostes nostri possessores inducuntur.
2:5
5. PROPTER HOC NON ERIT TIBI. — Verba sunt Prophetæ ad Samariam, vel potius Samariæ et Judææ ad seipsam. Sic enim lugentes ex patho seipsos subinde quasi alienos alloquuntur, q. d. Posthac terram tuam, o Samaria et Judæa, inter tuos cives funiculo non divides, uti antea facere solebas, quia scilicet privaberis omni tua possessione, hoc est, posthac ego Samaria et Judæa meis filiis terram non dividam, quia ea omnino privabor. Hic finitur lamentum et nænia.
2:6
6. NE LOQUAMINI LOQUENTES, etc. — Hebraice: Ne stilletis stillabunt, quod Vatablus vertit: Ne stilletis his qui stillare solent, id est Prophetis, propterea non stillabunt posthac istis; sicque exponit: Dicere solent Prophetis: Ne loquamini, hoc est nolite prophetare et vaticinari nobis, q. d. Vos veris Prophetis silentium imponitis, et propterea privabimini Prophetis et prophetia. Verum melius Noster, Symmachus et alii veteres vertunt: Ne stilletis stillantes, vel stillando. Nam futurum Hebræi subinde usurpant pro participio, ut Osee cap. XII, 11, hebraice est: Si Galaad idolum, ergo frustra fuerunt in Galgal, bobus immolaverunt, id est immolantes, ut vertit Noster et alii. Et cap. XIII, 2: Immolate homines, vitulos adorabunt, id est adorantes, ut vertunt Septuaginta, Noster et alii. Jam per stillare Septuaginta intelligunt plorare et lacrymari: oculorum enim stillæ sunt lacrymæ. Unde vertunt: Ne lacrymemini lacrymas. Verum apud Hebræos, præsertim Prophetas, stillare idem est quod loqui, prophetare, concionari, uti sæpe monui. Nam, ut ait S. Hieronymus, « eloquium ab eo quod fluat, et ad aures perveniat audientium in similitudinem pluviæ descendentis, stillationem vocat, præsertim quia grave est, minax et onerosum: stillæ enim cum pondere, impetu, nimbo et grandine sæpe decidunt. S. Hieronymus, Remigius et alii censent hæc esse verba Prophetæ ad populum, q. d. Nolite dicere, o Judæi, id quod soletis; Prophetæ prædicunt et comminantur nobis mala, at nos eis non credimus: non enim stillabit, id est non ruet, super nos calamitas ista. Verum, quia non ait: « Non stillabit » super nos, sed « super istos, » hinc alii probabilius censent esse verba alterius Prophetæ vel viri sapientis ad Micheam similesque Prophetas, q. d. Nolite, o Michæa, o Amos, o Joel, etc., prophetare Israelitis, quia ipsi non credunt: unde vestrum eloquium non stillabit super istos, id est non instillabit illis pia monita: non enim « comprehendet » illos confusio, dolor aut pœnitentia, q. d. Sunt obstinati et incorrigibiles. Quocirca Chaldæus vertit: Ne prophetetis prophetiam, neque doceatis populum istum; nam non admittunt confusionem, q. d. Frustra eos monetis; nam perfricuerunt frontem, et in suis sceleribus sunt impudentes. Unde sequitur:
2:7
7. DICIT DOMUS JACOB (pro dicit hebraice est אמור heamur, id est, hoc est dictum domus Jacob: he enim demonstrativum significat hoc. Ita Noster. Nam dum Prophetæ eis exitium minantur, obstrepunt dicuntque): NUMQUID ABBREVIATUS EST SPIRITUS DOMINI? (q. d. Numquid arctatus et angustiatus (hoc enim significat hebræum קצר katsar) est spiritus misericordiæ Dei, ut nos qui sumus populus ejus perdere velit? numquid) TALES SUNT COGITATIONES EJUS, — quales enuntiant nobis Prophetæ, tristes scilicet et exitiales, et non potius benignæ et pacificæ? juxta illud quod ipse ait per Jeremiam, cap. XXIX, 11: « Cogito super vos, ait Dominus, cogitationes pacis, et non afflictionis. » Ita S. Hieronymus, Haymo, Remigius et alii. Secundo, alii he in heamur accipiunt non ut demonstrativum, sed ut interrogativum vel admirativum. Unde vertunt: O dicta domus Jacob! ita Pagninus; vel: Annon dictum est a domo Jacob? ita Tigurina, q. d. Itane, o Jacobitæ, id est Israelitæ, dicitis Prophetis: Ne stilletis, id est prophetetis nobis mala, uti præcessit? Annon abbreviatus est spiritus Domini? q. d. Etiamsi illis Prophetis claudatis ora, et silentium imponatis, annon possum alios acriores eorum loco suscitare et submittere, qui duriora nuntient? Annon hæc sunt opera ejus? q. d. Nonne hæc oracula minacia non sunt Prophetarum, sed ipsius spiritus Domini, qui per os eorum loquitur? q. d. Contenditis et pugnatis, o Israelitæ, non contra Prophetas, sed contra Deum, novam gigantomachiam contra Deum instituitis: videte ergo ne ut gigantes a Deo fulmine adigamini in abyssum; durum enim est vobis contra stimulum calcitrare. Ita Vatablus. Verum prior sensus est genuinus; nam τὸ dicit domus Jacob, non ad præcedentia, sed ad sequentia spectat. Quæ ergo sequuntur: « Numquid abbreviatus est spiritus Domini? » sunt verba non Dei, sed populi Israel, cui respondet Deus dicens: NONNE VERBA MEA BONA SUNT CUM EO QUI RECTE GRADITUR? — Sunt verba et responsio Dei. Nota « bona, » id est benigna, clementia, jucunda. Sic dicitur Psal. LXXVII, 1: « Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde! » bonus, id est suavis et beneficus; et Michæ VII, 4: « Qui optimus, » (id est benignissimus et mansuetissimus), in eis est, quasi paliurus: et qui rectus (id est placens, gratus, jucundus, placidus), quasi spina de sepe. » Israelitæ Prophetis minantibus Dei vindictam obstrepebant et objiciebant Dei clementiam et bonitatem erga populum suum. Hisce respondet hic Deus se bonum et clementem esse, sed bonis et rectis; malum vero et rigidum malis et impiis, quales erant Israelitæ, q. d. Vos a me et Prophetis exposcitis verba bona, id est oracula fausta et læta: sed respondeo hæc a me dari bonis, mihique obedientibus; his enim ea ex promisso meo debentur. Vos autem pravi estis, mihique rebelles; ergo nonnisi oracula rebellibus digna, puta tristia et minacia, a me exspectate. Unde subdit:
2:8
8. ET E CONTRARIO POPULUS MEUS IN ADVERSARIUM CONSURREXIT. — Pro e contrario hebraice est אתמול etmul, quod primo, significat heri, paulo ante. Unde Septuaginta, Symmachus, Pagninus, Vatablus, Clarius et alii vertunt, heri, vel ante unum diem, id est paulo ante, jam recenter, populus meus hostis in morem insurrexit, tum contra me meamque legem, tum contra proximum. Unde Pagninus vertit: Quasi inimicus alter contra alterum stetit, scilicet eum tunica et pallio spolians, ut sequitur, q. d. Qui heri erat populus meus, hodie mihi rebellis, contra me æque ac contra proximum suum consurgit. Ita Vatablus. Secundo, etmul potest esse conflatum ex et, id est ex, et מול mul, id est contra, q. d. E contra, ex adverso, ut sit sensus, q. d. Ego bonus sum bonis et rectis, mihique consentientibus; vos vero, Israelitæ, non estis tales: sed contra me et proximos vestros quasi hostes consurgitis. Quid mirum ergo si vos mali malum, id est maleficum, me, non bonum et beneficum experiamini! Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo et alii. Quocirca Septuaginta vertunt: Et antea populus meus in inimicitia restitit contra pacem suam. Pax enim omne bonum significat et complectitur. IN ADVERSARIUM CONSURREXIT. — S. Hieronymus: Tyrannica adversum me arma corripuit. Idololatræ ergo et peccatores sunt tyranni et rebelles qui contra Deum pugnant. DESUPER TUNICA PALLIUM SUSTULISTIS. — Primo, Chaldæus aliter hæc accipit, scilicet ut significent non culpam, sed pœnam Israelis. Sic enim totum hunc locum vertit: Ob scelera hosti traditi sunt, e regione eorum populi stantes possident eos: pecuniam eorum pretiosam ab eis tollunt, transeuntes per terram eorum confidenter convertuntur in eos, velut bello confractos. Secundo, Arias, q. d. Heri populus meus mihi fidelis et obediens, in hostes suos potens insurrexit, eosque protrivit: at nunc, cum a me ad idola et scelera descivit, mea ope et robore destitutus, factus est ignavissimus, timidissimus et imbecillimus, adeo ut, si prospiciat vestem e regione, quam viator quispiam baculo (ut fit) suspensam ferat, ex vano hostium metu militare id signum esse putans, trepide fugiat, etiam abjecto pallio, ut celerius fugam capessat. Verum planus est sensus quem reddidit Noster, q. d. Vos, o Israelitæ, adeo rapinis fuistis addicti, ut obvio viatori raperetis pallium, id est extimam vestem, cum intimam tunicam corpori ejus nimis astrictam rapere non possetis: itaque coegistis eum publice seminudum, ut rusticanum hominem indecore incedere. Idcirco spoliabunt et nudabunt vos Assyrii, tum quia vos spoliastis alios, tum quia opes vestræ non sunt vestræ, sed prædæ et rapinæ pauperum: a vobis ergo quasi injustis possessoribus, avolabunt ad Assyrios. Tropologice, S. Hieronymus hæc refert ad eos qui simplices pervertunt, eosque Dei gratia et virtutibus despoliant, pelliciendo eos in hæresim, libidinem, furta, etc. ET EOS QUI TRANSIBANT SIMPLICITER (innoxie et consequenter fidentes, et nihil mali timentes, ut habent Hebræa: hos, inquam), CONVERTISTIS IN BELLUM, — id est bello et rapina appetistis, quasi hostes invasistis, pugnis contudistis, contumeliis vexastis, vestibus rebusque suis spoliastis, quasi prædones et grassatores viarum publicarum.
2:9
9. MULIERES POPULI MEI EJECISTIS DE DOMO DELICIARUM SUARUM. — Primo, q. d. Occidistis, vel expulistis, vel in carcerem trusistis maritos populi mei, id est plebeiorum et pauperum: nec hoc contenti, uxores eorum expulistis suis ædibus, in quibus cum maritis in amore, pace et suavitate conjugali, quasi in domo deliciarum vivebant, ut ædes earum et prædia occuparetis. Ita Lyranus, Arias et Vatablus. Porro pauperes vocat populum suum, quia, ut ait Psaltes Psalm. X, 14: « Tibi derelictus est pauper: orphano tu eris adjutor. » Et Christus Matth. XXV, 40: « Quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis. » Sic Achab, occiso Naboth, invasit vineam Naboth, ex eaque uxorem ejus jam viduam exturbavit, III Reg. XXI, 16. Aliter S. Hieronymus, q. d. Vestris sceleribus causa fuistis, cur matronæ honestæ et divites domibus suis, in quibus delicate vivebant, extractæ, ab Assyriis ducerentur in captivitatem. Aliter et Vatablus, q. d. Sollicitando uxores ad adulterium, vel de eo illas calumniando, aut suspectas faciendo, concitastis maritos, ut eas quasi adulteras domo expellerent, itaque a parvulis earum abstulistis laudem, id est decus et gloriam; quia fecistis ut filii earum essent viles et abjecti, aut nothi et spurii: coegistis enim illas a maritis expulsas, alias domos et viros adire; hoc est, ut verbo dicam, coegistis illas adulterari. Nota: Pro tulistis laudem meam in perpetuum, S. Gregorius Nazianzenus, orat. 7, ex Septuaginta (qui pro הדרי hadarai legerunt הרי hare, id est montes) legit, appropinquate montibus æternis, sicque explicat: Jubet, inquit, ut pastores gregem ad montes et edita loca impellant, ut scilicet fidelibus ostendant viam arduæ virtutis et perfectionis. Unde Syrus vertit: Et a parvulis accipietis gloriam in sæculum; Arabicus, induentur gloriam in æternum. A PARVULIS EARUM TULISTIS LAUDEM MEAM IN PERPETUUM. — Laudassent enim me parvuli, si a parentibus in conjugali amore honeste fuissent educati, eorumque hæredes effecti. At a vobis et parentibus orbati, et bonis spoliati, gemunt, fremunt, vobis maledicunt, clamantque vindictam in cœlum. Ita Albertus et Arias. Secundo, tulistis ab eis meam laudem, tum quia eos a matribus avulsos, honesta piaque educatione privastis, et in idololatria vestra educastis; tum quia eos ad paupertatem adegistis, ob quam ad omnia scelera, vestramque voluntatem et libidinem eos inflexistis. Tertio, « laudem, » id est gloriam; et Tigurina, honorem, q. d. Fecistis eos mihi et sibi viles et ingloriosos, separando eos a parentibus, et matres a patribus: bona enim matrimonii quibus Deus glorificatur, olim erant duo, scilicet proles et fides conjugalis; nunc in lege nova sunt tria, scilicet proles, fides et sacramentum. Vos hæc omnia hac separatione evertistis: evertistis ergo omnem meam in matrimonio gloriam, præsertim quia spoliando filios bonis paternis, fecistis ne ipsi matrimonium inire, et stirpem paternam propagare possent. Hæc enim fuisset mea, æque ac ipsorum laus et gloria; unde Chaldæus vertit: Ab ipsis filios tollentes, translata est gloria eorum, quam dixerunt in æternum permansuram.
2:10
10. SURGITE, ET ITE (q. d. Ob has rapinas et scelera vestra, o Israelitæ, abite in captivitatem Assyriacam, et vos, o Judæi, in Babylonicam): QUIA NON HABETIS HIC REQUIEM (q. d. Vos inquieti et turbulenti terram hanc, id est terræ incolas, vexatis; hinc pariter non habebitis in ea quietem, sed Assyrius vexabit vos et abducet): PROPTER IMMUNDITIAM EJUS (scilicet terræ, qua vos eam polluistis) CORRUMPETUR PUTREDINE PESSIMA, — id est sanguine et tabe cadaverum vestrorum inficietur, et vastitate extrema vastabitur, q. d. Quia vos terram hanc vestris sordibus et sceleribus fœdastis, hinc illa evomet vos, tradetque vos mactandos Assyriis, ut vestro sanguine imbuta, per justam vindictam quasi eluat sordes, quibus illam contaminastis, eique quasi vim intulistis. Terra enim hæc sancta non potest sustinere vos tam pollutos et inultos. Unde Pagninus vertit: Surgite et ite, quia non est hæc civitas requies; et quia est immunda, corrumpet eam et corruptione valde forti; et Chaldæus: Surgite et migrate, siquidem non est hæc terra domus requiei impiis, ut eam polluatis, perdite agitis, ut eam efficiatis immundam, contra eam consociamini. Hebræum enim חבל chabal significat et corrumpi, et colligari, indeque consociari. Unde et Tigurina pro corruptione valde forti, vertit, et funis nimium intentus: חבל chebel enim est funis, quo res colligamus et consociamus.
2:11
11. UTINAM NON ESSEM VIR HABENS SPIRITUM, ET MENDACIUM POTIUS LOQUERER! — Ex Hebræo varie verti potest. Primo, Tigurina: Si vir essem spiritum (ventum, vanitatem) sequens, et mendacium concinnans, prophetaremque tibi de vino et sicera, Propheta essem pro hoc populo, q. d. Si loquerer placentia et voluptuaria de indulgendo genio, ventri et veneri, uti fecit Lutherus ejusque asseclæ, essem Propheta gratus huic populo. Huc accedit Chaldæus: Pro eo quod aberrarunt post pseudoprophetas, qui eis spiritu mendaci prophetabant, quique illos vino et ebrietati assuefaciebant, erit profecto sicut didicerunt post pseudoprophetas aberrare, sic exsultabit in terram mendaciorum populus istius generationis. Respicit ad vers. 6, q. d. Populus iste deliciis assuetus, odit veros Prophetas qui severa edicunt: amat falsos, qui epicurea vaticinantur. Quia ergo amat mendaces et mendacia, eat in Assyriam, quæ est terra mendaciorum, id est idolorum et falsorum prophetarum, ibique mendaciis suis, uti chamæleon vento, se pascat. Secundo, Pagninus: Si fuerit quispiam qui ambulet per viam venti, et mendacium mentitus fuerit, dicendo: Stillabo tibi pro vino et sechar, q. d. Si quis surgat pseudopropheta, qui non populi, sed suum quærat lucrum, stillans, id est docens, ut vinum et siceram pro mercede doctrinæ suæ conquirat, hic nimirum a populo isto stolido acceptabitur et coletur ut Propheta. Tertio et genuine, vertit Noster: « Utinam non essem vir habens spiritum, » etc.! q. d. Utinam non haberem spiritum propheticum! utinam, quæ prophetizo de clade et exitio Israelis, non sint prophetiæ a Deo revelatæ; sed mendacia mihi a vano timoris et pusillanimitatis spiritu metuque suggesta! Sic vulgo dicimus: Utinam decipiar: utinam sim falsus vates! Sic ait Lucanus: Dii facta secundent, Et fibris sit nulla fides; sed conditor artis Finxerit ista Tages. Nota: Non optat Michæas formaliter mentiri; hoc enim optare, est peccatum; sed materialiter tantum, hoc est, optat duntaxat ut mendacium, id est falsum, sit, seu ut reipsa non eveniat id quod prædicit; ac consequenter ut id quod prædicit, non prædicat ex spiritu Dei, sed ex spiritu suo, puta humano vani timoris. Id dicit ex amore, quia optat suos cives perdurare, et non exscindi, nec perdi ab Assyriis; quod tamen ipse ex Deo eis comminabatur. Ita S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Hugo et Lyranus. Nota: Pro vir habens spiritum hebraice est, vir vadens spiritu, id est qui agitur vertigine, qui non habet spiritum stabilem et certum, sed vagum, mobilem, incertum, inconstantem, ut modo verum videat, modo falsum, etiam circa unum idemque: quo fit ut quod asseruit, illico revocet et neget, q. d. Utinam hac in re actus spiritu vago et erratico, vagarer, deciperer et errarem, mihique liceret revocare oraculum excidii Israelis, quod edidi! Posset verti: Utinam essem vir vadens vento! vel, ut Pagninus et Tigurina, ambulans per viam venti, id est impulsus vento vanitatis vanique timoris, erroris et mendacii (sic Flandri de jactabundo et mendace dicunt: Ventosus est, spirat ventum), ut vano timore actus metuam, augurer et enuntiem excidium Israelis, quod reipsa non eveniet. Sic enim melancholici, pusillanimes et timidi omnia tristia de se et aliis suspicantur et ominantur. Tales enim tristes cogitationes, suspiciones et metus parit humor melancholicus, frigidus et ater; sicut ex adverso complexio sanguinea, calida et spiritosa parit cogitationes et ominationes bonas, lætas, animosas, uti videre est in iis qui sanguinei et joviales sunt. STILLABO TIBI IN VINUM ET IN EBRIETATEM, — id est in vinum inebrians. Est hendyadis. Sensus est, q. d. Vellem non habere spiritum prophetiæ, tibi, o Israel, minacem et tristem: sed tamen eo vel invitus corripior, cogorque verum stillare, id est enuntiare; scilicet imminentia tibi plurima mala, et clades acerbissimas, quæ instar vini te inebriabunt et implebunt usque ad guttur. Alludit ad symposiarcham, sive præfectum convivii, qui cuique convivæ suum admetiebatur et miscebat calicem, stillans in eum tantum vini et tantum aquæ, quantum ejus ætati, complexioni et stomacho congruere videbat, q. d. Ego Michæas tibi, o Israel, sum quasi symposiarcha, aut potius symposiarchæ, id est Dei, minister et pincerna. Paro ergo tibi calicem iræ et furoris, in eumque stillo vinum acre et merum, puta strages et funera, ut eum tibi jussu Dei hauriendum et ebibendum propinem. Ecce hæc omnia unico verbo complectitur Propheta, quia concisus est, et plenus affectibus. Pathos ergo animi, ejusque alternantes affectus, concise et hiulce exprimit; uti solent facere vehementer dolentes, amantes, vel irascentes, qui nunc sperant, nunc desperant; nunc blandiuntur, nunc minantur; nunc lugent, nunc rident; nunc verba incidunt, nunc supprimunt; nunc ex hoc in aliud, sine ordine et connexione saliunt. ET ERIT SUPER QUEM STILLATUR POPULUS ISTE, — q. d. In hunc populum Israelis cadent hæ Dei meæque stillæ; puta hæ minarum prophetiæ. Israel est cui vinum hoc furoris stillo et instillo; ipse est qui calicem hunc stillarum, id est pœnarum, Dei exhauriet, eoque inebriabitur, usque ad stuporem et amentiam.
2:12
12. CONGREGATIONE CONGREGABO JACOB TOTUM TE. — Variæ sunt hujus loci expositiones. Primo, Theodoretus et Vatablus, ut hæc connectant præcedentibus, dicunt hic exponi calicem et vinum iræ Dei, quod stillandum in Israelitas jam dixit: calicem enim hunc esse obsidionem et excidium Samariæ et Hierosolymæ, q. d. Efficiam ut, cogente hoste Assyrio et Chaldæo, quasi aves congregemini in urbes vestras munitas, quas ille obsessurus est: ibi præ multitudine, pavore et angustia tumultuabimini. Capient Assyrii Samariam, Chaldæi Jerusalem: fugiet primus rex Sedecias, perrumpens murum horti regii, sequentur eum sui, sed Dominus imminebit capiti eorum, ut eos tradat Chaldæis. Vide historiam lib. IV Reg. XXV. Imbellem ergo Israelem comparat ovibus, urbes obsessas caulis ovium, strepitum obsessorum strepitui ovium inclusarum; hostes opponuntur pastoribus, hostes includunt Israelem in urbibus obsessis. Verum obstat quod Prophetæ verba non tristia sint, sed læta, promittantque Israelis e captivitate liberationem, congregationem et instaurationem. Secundo, melius alii hæc referunt ad Ezechiam obsessum in Jerusalem a Sennacherib. Tunc enim omnes Judæi in urbem confugerunt, et congregati sunt quasi oves magna trepidatione et tumultu; sed angelus, percutiens castra Sennacherib, ascendit ante eos iter pandens: nam mox apertis portis Judæi egressi sunt, et ante eos Ezechias, Deo duce, ut viderent stragem Assyriorum, eorumque spolia diriperent, ac Deum gratiarum actione et laudibus celebrarent. Tertio, optime hæc accipias de reditu Judæorum e Babylone. Paulo ante enim prædixit excidium et captivitatem eorum, nunc de more tristibus læta subjungens, dicit se eos inde liberaturum, q. d. Post 70 annos, Judæos quasi oves in unum collectas reducam in suum ovile, puta in Judæam, magno eorum concursu, et consequenter tumultu. Pastor earum, dux, et quasi rex Zorobabel pandet iter ante eos, ducetque eos per portam Babylonis in Jerusalem: ac Dominus in capite omnium quasi ductor præibit. Verum quia tunc soli Judæi, non Israelitæ, nisi perpauci; rursum non omnes Judæi congregati sunt, nec redierunt, sed multi manserunt in Babylone, et alii per varias regiones dispersi vagabantur; insuper, quia Zorobabel non fuit rex, hinc inchœata et imperfecta duntaxat fuit hæc Israelis liberatio et congregatio. Quarto, quocirca cogimur dicere hæc plane et plene referenda esse ad Christum. Licet enim alludat ad Zorobabel et Judæos illius ævi, eosque obiter quasi perstringat, tamen mens et scopus Prophetæ ulterius porrigitur, altius assurgit, ac fertur in Christum, per quem hæc prophetia perfecte adimpleta est: in Christum enim oracula sua terminare solent Prophetæ. Sensus ergo est, q. d. Ne nimis vos dejiciam tot minis et cladibus, quas vobis intento, o Israelitæ, agite, sperate quandoque meliora. Nam Deus post vindictam promet suam misericordiam, vosque Babylone reducet et congregabit per Zorobabel; ac multo magis vos, puta veros Israelitas non tantum carne, sed et fide ac spiritu, ut ait Apostolus Rom. IX, 8, congregabit per Christum qui, Evangelium prædicans, multos e vobis convertet, ac quasi oves in suam Ecclesiam congregabit; atque in fine mundi totum Israelem, omnesque Judæos magno concursu, strepitu et tumultu convertet; tuncque ex Judæis et gentibus omnibus fiet unum ovile, et unus pastor; puta una Ecclesia sub uno pastore Christo. Ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Haymo, Hugo, Lyranus, Clarius, Arias, Ribera et alii. Christus enim quasi dux et rex ascendit, ante eos pandens iter, et aperiens portas tum carceris, tum urbis; ex carcere enim nos educit, et inducit in urbem, puta Ecclesiam, per baptismum et gratiam suam; ac ipse Deus in capite omnium præcedens tam Christi, quam agminis hujus totius fuit choragus et ductor. Anagogice, Lyranus et veteres Hebræi apud Galatinum, lib. VIII De Arcan. fidei, cap. XXIII, hæc referunt ad regressum Christi e limbo. Christus enim resurgens secum eduxit animas Patrum, quasi gregem selectum, quæ in limbo quasi oves in caula detinebantur. Ipse ergo eis pandit iter, et aperuit januas mortis et inferni, cum eas ad vitam et naturæ et gloriæ, in terram, et inde in Christi, quasi ad domum tribulationis et crucis. Melius Chaldæus et Noster vertunt, in ovili: hebræum enim צרה tsara significat septum arctum et angustum, in quo greges ovium densantur et coarctantur. Unde explicans subdit: « Quasi pecus in medio caularum. » Nota, caulas vocat particulares Ecclesias, in quibus a multitudine, id est ob nimiam multitudinem et turbam fidelium, ait fore strepitum et tumultum. Hic enim in multitudine ex copia nasci solet.
2:13
13. ASCENDET ENIM PANDENS ITER ANTE EOS (quia, ut sequitur: « Transibit rex eorum coram eis, » scilicet quasi antesignanus et ductor. Pro pandens hebraice est פרץ porets, id est fractor, ita Pagninus, et perruptor, ita Tigurina; qui scilicet portas serasque carceris perrumpat, perfringat et aperiat, itaque incarceratis pandat iter ad egressum, qui suum hunc porets, id est primum perfractorem carceris sequentes, pariter eumdem) DIVIDENT (hebraice פרצו poretsu, id est perrumpent et perfringent, itaque) TRANSIBUNT PORTAM (carceris), ET INGREDIENTUR PER EAM, — in Sion; puta in communem fidelium urbem ac libertatem. Unde hebraice est egredientes per eam, et ita legunt Biblia Regia Latina; alludit enim ad captivitatem et carcerem Babylonicum, q. d. Zorobabel perfringet carcerem Babylonicum, vosque eum sequentes pariter eumdem perrumpetis, et ex eo læti exibitis in Sion; multo verius antitypus Zorobabel, id est Christus, e captivitate et carcere diaboli, infidelitatis et peccati vos liberans vi meritoque crucis suæ, eumdem perfringet, vosque per gratiam ejus corroborati et evocati eumdem perfringetis, et gratulabundi exibitis in Sion spiritualem, id est in Ecclesiam, quæ est civitas libera, sancta et felix Dei viventis. Verissime autem et plenissime Christus e terra primus ascendet in cœlum, indeque mittet Spiritum Sanctum qui fideles suos in cœlum vocet, dirigat et deducat: qua vocatione et spe excitati multi ad ipsum convertentur, ut præcessit: hinc consequenter fideles Patriarchæ in limbo, quasi in carcere conclusi et detenti, a Christo visitati et evocati, eo præeunte murum et portam limbi et inferorum perrumpentes, in Jerusalem, ac deinde in cœlum evadent. Denique fideles et sancti omnes in morte et resurrectione Christo duce perrumpentes corporis et mortalitatis hujus carcerem, in die judicii cum Christo et post Christum in cœlum ascendent. Ipse enim quasi rex transibit et præibit ante eos, et Dominus Deus erit in capite eorum, id est erit omnium primus, dux et princeps, omnesque adjuvabit, roborabit, et elevabit, ut secum ad astra in cœlum empyreum conscendant. Moraliter, vox porets, id est effractor, significat viam in Ecclesiam et cœlum esse clausam et multis seris et obstaculis obstructam, eaque ascendenti esse perfringenda, juxta illud Christi: « Regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud, » Matth. XI, 12. Et: « Non veni pacem mittere, sed gladium. Veni enim separare hominem adversus patrem, et filiam adversus matrem suam, » etc. Matth. X, 34. Et: « Si quis non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus, » Lucæ XIV, 26. Verum Christus primus effractor iter præit, sternit seras, panditque viam, ac suis asseclis vires easdem effringendi, pervadendi et evadendi subministrat; ut nemo animo cadere, sed in certam spem libertatis et salutis assurgere debeat, modo Christum sequi velit. Hoc est quod gratulans et exsultans canit Habacuc cap. III, 19: « Deus Dominus fortitudo mea: et ponet pedes meos quasi cervorum. Et super excelsa mea deducet me victor, in psalmis canentem. » Et Isaias, cap. XLIX, 8: « Dedi te in fœdus populi, etc., ut diceres his qui vincti sunt: Exite; et his qui in tenebris: Revelamini. » Et Psaltes, Psalm. CXV, 16: « Dirupisti vincula mea: tibi sacrificabo hostiam laudis. » Volenti ergo e carcere peccati et diaboli, in libertatem filiorum Dei egredi, rumpendæ sunt seræ carnis et mundi, frangendæ catenæ et funes malarum passionum et consuetudinum, quibus quasi vinculis peccatores colligantur et constringuntur. Ligabat S. Paulum amor legis patriæ et judaismi, sed Christo illucescente, hoc ligamen quasi stramineum rupit et difflavit. Ligabat S. Magdalenam amor mundi, sed icta amore Christi, illum ut lini stupam discussit. Ligabat S. Augustinum amasia, sed Christo aspirante, quasi telam araneæ hanc catenam disrupit. Audi eum, lib. IX Confess. cap. 1: « Quam suave, inquit, mihi subito factum est carere suavitatibus nugarum! et quas amittere metus fuerat, jam dimittere gaudium erat. Ejiciebas enim eas a me, vera tu et summa suavitas, ejiciebas, et intrabas pro eis omni voluptate dulcior, sed non carni et sanguini: omni luce clarior, sed omni secreto interior; omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. Jam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi, et acquirendi, et volutandi, atque scalpendi scabiem libidinum, et garriebam tibi claritati meæ, et divitiis meis, et saluti meæ Domino Deo meo. » Qui ergo a malis habitibus, ab amicis, a sociis, a carne ligari te sentis, esto porets, esto effractor, difficultates ne metuas; Christus seras perfringet, viam complanabit, iter pandet: perinde ac angelus S. Petro in carcerem ab Herode compacto aperiens portas, et seras diffringens, iter pandit ad exitum, ut Petro nil aliud faciendum fuerit, quam angelum sequi Actor. XII, 9; ita et tibi nil aliud faciendum, quam ut Christum invoces assidue, eumque ducem animose sequare. Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? Tibi a Deo dici puta quod Cyro dicit, Isaiæ XLV, 1: « Subjiciam ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam, et aperiam coram eo januas, et portæ non claudentur. Ego ante te ibo, et gloriosos terræ humiliabo: portas æreas conteram, et vectes ferreos confringam. Et dabo tibi thesauros absconditos, et arcana secretorum. » Talis porets, id est perfractor, fuit S. Paulus, qui ubique obices Evangelii fortiter disjecit, ac gentium omnium antesignanus, eis iter ad Ecclesiam pandit. Unde ipse gloriatur, II Cor. X, 4: « Arma, inquit, militiæ nostræ non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. » Tales poretsim fuere omnes apostoli, omnes prisci monachi et anachoretæ, quorum totum studium erat edomare animi passiones, corpusque inediæ, frigori, æstui omnique labori et pænitentiæ, assuefacere: unde ascetæ, id est exercitatores, sunt nuncupati. Tales fuere fundatores Ordinum, S. Antonius, S. Benedictus, S. Bernardus, S. Dominicus, S. Franciscus, S. Dominicus Loricatus, et ex nostris S. Ignatius et S. Franciscus Xaverius, qui mira spiritus vi orbem divino igne accenderunt, eoque obstacula omnia straverunt, ut suis asseclis cæterisque cunctis iter in cœlum panderent et præirent.
2:1
v. 1 « Vete qui coqitatis inutile et operamini malum in cubilibus vestris ! In luce natutina faciunt illud, quoniam contra. Deum est manus eorum » ; — hebr. vec cogitantibus iniquitatem... ;. ciusmodi consilia volventes iam operentur, l. e. faciunt, committunt. malum i. e. peccatum. (quare illud. operanti? neque ercogitare explicandum est neque cum S. /Iier. ad adulteria. et stupra referendum, quibus cubilia polluant). Noctis quietem, quae ad animos recreandos viresque restaurandas concessa est et. quae ipsa sua sollemni tranquillitate ad pios sensus homines suaviter allicit (cf. Ps. 4, 5), isti nimia peccandi aviditate profanant impia consilia et fraudulenta animis concipientes. Quam primum dein dies illucescit, ea opere exsequuntur : «quasi differre non liceat, statim ut dies claruerit, festinatis. implere » (Hier.) ; mane ct luc matutina magnam. peccandi sedulitatem et ardens studium indicat. (cf. Sanct.). Haec autem peccandi aviditas augetur, quia sibi conscii sunt se pollere viribus et potentia ad peccandum ; ita in hobr. quia, valida est manus eorum ; vi et violentia praestant. et ista praesuniptionc elati alacriter ad peccandum se accingunt. Locutio hebr. 2* p pmi *5 quia est ad fortitudinem manus eorum, quia valent, : aliis in locisa S. Hier. rite vertitur : Gen. 31, 29 valet manus mea ; Deut. 28, 32 et non sil fortitudo in manu tua ; Prov. 3, 21 si vales ; Neh. 5, 5 non habemus, unde possint. (redimi) ; hoc vero loco ^w. significatione Dei accipiens vertit. Sensus utique aptus efficitur. Verum non est, cur a locutione proverbiali hoc loco recedatur. Quare improbanda est etiam versio alia, quae de se quidem verbis aptatur:quia manus corum est iis in Deum * — de hac 5 significatione vide exempla Ex. 6, 7. 1 Sam. &, 9. Iob 17, 12 etc. ; sed ctiam in significatione contra 5 aliquoties indubie adhibetur cf. Ps. 37, 12; 51, 6; quamvis iste sensus communiler aliis particulis bw, oy, 2 etc. reddatur. Chald. rite expressit: est potestas in manibus eorum ; LXX alium sensum explicant ó:ótt o9x Apxv rpóq tóv Otóv 1Xq 7sípa; atv; sequitur eos Syrus, sed suppressa particula negativa: attollunt manus versus Deum (vel etiam contra Deum ; cf. svr. Dno Act. 25, 19). « Et ut. doceret Scriptura, quid esset quod in nocte cogitarent et in die facerent, exponit in partibus » (Hier.)
Cur autem calamitas adeo luctuosa instet, declarat
2:2
v. 2 « et concupierunt agros et violenter tulerunt et. rapuerunt domos et. calumniabantur virum et domum eius, virum el hereditatem eius » ; — hebr. et domos (subauditur concupierunt, ut S. Hier. in comm. habet) et tulerunt et oppresserunt... habet in usu vulg. calumniari significationem opprimendi (cf. Aib. Rib. Lap. Sa, Mar.). Primum quod reprehendit vates, sunt ea, quae contra iustitiam committuntur. Quae enim ad virtutem spectant, quae totius vitae socialis est radix et fundamentum, ceteris clarius firmiusque animis hominum inhaerent ; unde frequens et publica huius virtutis violatio magnam impietatem morumque perversitatem arguit. — Concupiscentia etiam hoc loco radix et origo peccatorum cernitur. In homines et bona divites illi grassantur : opprimunt hereditatem, quia ipsa bona temporalia, agri, horti, vineae graviter quasi ferunt et cum dolore sentiunt, si iniuste possidentur vel legitimis dominis vi auferuntur; invita enim et coacta servit creatura peccatorum libidini (cf. Rom. 8, 20). Domum intelligit Alb. familiam eius, «ut non tantum subiicerent patremfamilias, sed etiam filios et filias eius acciperent in servos et ancillas ». Sed uti illi cogitant iniquitatem, ita Dominus cogitat iustam poenam :
2:3
v. 9 « idcirco haec dicit Dominus : ecce ego cogito super familiam istam malum, unde non auferetis colla vestra et non ambulabitis superbi, quoniam tempus pessimum est » ; — calamitatem poenamque meditatur Dominus, quam declinare, cuius iugum excutere nullo modo valebunt et qua animorum elatio efficacissime deprimatur ; « inducam eis maximas clades, quae cervices eorum superbas contundant et frangant » (Lap.) ; nunc enim vi et potentia sua exsultant (v. 1), idque externo habitu produnt ingredientes erecte (cf. hebr.), zp60ct (LXX), in erecta statura (Syrus, Chald.). | ' Iam tempus pessimum delineat :
2:4
v. 4 « in die illa sumetur super vos parabola et cantabitur canticum cum suavitate, dicentium : depopulatione vastati sumus, pars populi mei commutata est! (Quomodo recedet a me, cum revertatur qui regiones nostras dividat » ? —i. e. canticum lugubre cum modulatione vel inflexione lugubri (Men.) tale canetis et canticum illud quasi in proverbium abibit et adagii loco ad vestram sortem delineandam usurpabitur. Tria in carmine efferuntur : conditio populi florens et regno potens diruta est atque vastata: pars i. e. hereditas populi, terra scil. pignus divinae amicitiae iis promissum atque . concessum, iam est amota ab eis et subtracta (commutata), immo hostibus eorum tradita atque divisa. Ita conditio populi religiosa et civilis non solum est deiecta, veruin ipsa electio in populum Dei, pro cuius pignore terram possidebant, poterat videri retractata et abolita ; quomodo recedet a me... exclamatio est dolentium : quomodo haec sors recedet, cum adversarius regiones nostras dividens revertatur i. e. iterum iterumque nostras possessiones occupet, vel permanenter eas teneat? In textu hebr. dubium moveri potest de voce 112 ; sunt qui explicent femin. praecedentis *33 lamentatio, carmen lugubre (cf. ler. 9, 9. 17. 31, 15. Am. 5, 16), unde vertunt : lamentantur lamentationem lamenti i. e. maximam lamentationem (ita iam Vatablus ; cf. Rib. Sanct. Lap. Mar.) ; neque adeo est improbabilis haec. explicatio, cum in casu simili formae n, "5, m" revera exsistant et generatim formationes "n, nn (Os. 2, 15) ; *ay, mmzy (2 Reg. 12, 2) non ab indole linguae abhorreant et saepius ex verbis in 3 substantiva deriventur in 5 cf. *3y, mj ete. — Simili modo LXX videntur intellexisse, cum vertant iv uéet, id quod secutus est Syrus et certe etiam S. Hier. versio cum suavitate exprimit. Chald. aliud quid ob oculos habuisse videtur ; praebet enim post lamentum : et in afflictione sua dicet. — Alii mo acct piunt tamquam niphal a àv (cf. Rib. Lap. Calm.) idque recentiores quoque sequuntur ; actum est, a qua exclamatione desperationis carmen lugubre incipiat (cf. Calm.) ; quae explicatio apta est et priore simplicior. Cetera ita verte : partem (hereditatem) populi mei transfert Deus ad alios ; quomodo mihi subtrahit ? adversario agros nostros dividit ; de 333v cf. ler. 31, 22; 49, 4 1333 gen. fem. et. est certe eiusdem significationis ut 333 apostata. Gentes quoque apostatas vocari, eolem modo expliea, Magis nervose canticum effertur in hebr. : actum est (dicent), penitus vastali sumus ; portionem populi mei transfert ; quomodo subtrahit mihi ? apostatae agros nostros dividit ! Triste vaticinium confirmat! vates v.5$ « propter hoc nonerittibi mittens funiculum sortis in coetu Domini » ; — respicit ad v. 3, « propterea, o familia Israel, super quam ego malum cogito, non habebis partem in hereditate iustorum » (5. Hier.) ; a coetu et. ecclesia Dei, a populo Dei, qui sit Dei peculium, abscindentur et id exinde patebit, quia in terra Domini iam non partem sortis sibi olim attributae possidebunt; cf. 1, 16; 92, 10 ; 4, 9. 10. In hebr. mittere funiculum in sortem i. e. unicuique tribui sorte pars regionis attribuebatur et singulis ex hac sorte agri dividebantur ope funiculorum, quibus ut mensuris utebantur ; cf. Ios. 17, 9. 14 : 19, 9 etc.
2:6
v. 6 « Ve loquamini loquen- (es » ! — ita scil. pseudoprophetae' veris oggerunt et magna praesumptione calamitatem venturam esse negant : « non stillabit super istos, non comprehendet * confusio » ; — i. e. tristia hisce minime annuntianda sunt, non eos capiet et obruet opprobrium ; « eloquium ab eo quod fluat Fortasse in textu hebr. legi. debet 3:5* Nb non removebit, scil. Deus, opprobria. LXX et ad aures perveniat audientium, in similitudinem pluviae descendentis stillationem vocat » (Hier.) ; cf. Deut. 32, 2. Iob 29, 22. Versiculus iste varie tentatur ab interpretibus : ne concionentur de liis rebus ; non est finis conviciorum (Hitz.) ; sed Nb non est 5x; et rnbND. ex v. 41 verti non potest de his rebus, sed illos dicit, quibus fit vaticinium. Aliter Schegg : non veniet. super eos calamitas, non tanget eos opprobrium ; at displicet, verbum ren in eodem versu alia et alia accipi significatione. Houbig. pro more suo textum mutat : non auferentur regni limites. Etiam vulg. textum varie explanant : Iudaei prophetas increpant et dicunt : ne loquamini.. semper nobis praedicitis noctem et captivitatem... nihil tale patietur populus (Rib. Sa, Mar.): velesse verba Dei, qui populum reprehendat et admoneat, ne contemnant propheticas minas quasi nugae forent et vacui sine mente sonitus (Sanct.), vel esse verba alterius prophetae ad Michaeam aliosque vates: nolite prophetare illis, quia non credent ; unde vestrum eloquium non stillabit super istos i. e. non instillabit eis pia monita; non enim comprehendet illos dolor aut pudor poenitentiae (Lap. Men. Tir.) ; vel non dicant amplius Israelitae : non evenient nobis mala, quae minantur prophetae (Gord.). Pseudoprophetis, qui malorum comminationes prohibent, populus pleno ore, uti patet, adstipulatur seseque rationibus fucatis consolatur v. "1 « dicit domus lacob : numquid. abbreviatus est spiritus Domini ? aut tales sunt cogitationes eius » ? — haec scil. minis prophetarum obiiciunt : num Deus ita irascitur ? bene sensum evolvit S. Hier. : « nolite vos decipere, o domus Iacob, et in consolationem mutuam dicere : Deus bonusest ; non veniet captivitas quam timemus. Num larga eius misericordia et clementissimus spiritus, qui late et abundanter ortus est omnibus, tantum in nobis abbreviabitur et severus erit? aut huiuscemodi sunt cogitationes eius, quales in hominibus cernimus, ut antiquam tencat iracundiam et ad vindictam furore subito concitetur» ? Brevis spiritus i. e... spiritus iracundus, impatiens; ei opponitur longanimitas (cf. Prov. 14, 29); quare rite explicant : num arctatus est spiritus misericordiae (Rib. Men. Tir.);atqui de Dei potentia non imminuta exponunt (cf. Is. 50, 2: « numquid abbreviata est manus mea » ?), ab huius locutionis proprietate recedunt. | Rationibus istis, quae falso praetenduntur, ne minae Dei valere videantur, Deus respondet ex norma aeternae iustitiae et sanctitatis :: e 07 verba mea bona sunt cum eoqui recte graditur » ? — i. e. bonussum et verba mea sonant clementiam, sed ad eos qui recto itinere gradiuntur (Hier.) ; cf. Ps. 47, 26. 21 :«cum sancto sanctus eris ; .. cum perverso perverteris» ; Dei enim benignitas, qua verba bona 1. c. promissiones faustas hominibus communicat, talis necessario est, ut iustitiam et sanctitatem comitem habeat. In hebr. *"N7difficultate non caret ; alii vertunt : 0 dicta (nominata) domus lacob (Vat. Pagninus, Keil, Reinke, Trochon); alii num dici debet (Hitz. Schegg); at valde dubium est, an àY2N esse possit dicendum. (Quare simplicius verte : nonne dicitur, domus Iacob? i. e. nonne talia in modum axiomatis et proverbii iactare soletis? Sensum igitur versio vulg. bene assecuta est. Prius : o quae vocaris domus Iacob, hoc loco satis frigidum est ; at cum rationes falsae afferantur, aptum omnino est, ut qui eas proponat antea clare designetur. Hoc autem fit in nostra translatione, a qua LXX 6 Aérov et sim. Chald. minime absunt. Syrus id refert ad antecedentia : ne assequatur vos opprobrium, quod dictum est de domo lacob. | Sed quantopere populus dissimilis est ei, qui recte graditur ? quare igitur de bonis Dei verbis sibi vane blandiuntur ?
Quae propheta annuntiat, ingrata sunt. Unde non desunt pseudoprophetae (cf. 3, 6. 1), qui pacem ac prospera promittentes veros prophetas insectentur. Simile tempore leremiae cernitur ; praedixerat servitutem babylonicam ; at surgit Hananias et in nomine Domini pacem promittens vaticinatur : « contrivi iugum regis Babylonis » (Ier. 28, 1. 2) ; item tempore Ezechielis (13, 10. 16) deceperunt populum dicentes : pax et videntes ei visiones pacis, et non erat pax. Tales pseudoprophetas Michaeas etiam 2, 11 ob oculos habet. Nunc eos inducit prohibentes ct impedientes veros Dei legatos ; ita enim v. 6 in hebr. ne stilletis, stillant i. e, ne vaticinemini, vaticinantur ("25 cf. Ez. 91, 9. "1. Am. 71, 16 et adhibetur de comminatoriis et gravibus ; cf. Rib.) ; proin dicunt : ne gravia annuntietis, sed dum hoc dicunt, ipsi tristia praedicunt, ipsi stillant, quia fatale est veros Dei prophetas opprimere. Sola enim castigatio quae fit per veros prophetas, posset, dummodo ea populus erudiretur, excidium imminens avertere;id declaratur verbis sequentibus : non stillabunt istis, non recedet opprobrium 1. e. quia vaticinia malorum non uti decet suscipiunt, non effugient exitium. Secundum ea etiam vulg. verba intellige:
2:8
v. 8 « et e contrario ! populus meus tn adversarium consurrezit : desuper tunica pallium sustulistis et eos qui transibant simpliciter, convertistis in bellum » ; — i. e. populus quasi adversarius et rebellis surrexit contra Deum; et quantopere se probet adversarium et inimicum rebellem ostendit propheta ex rapinis commissis, quibus opprimunt homines paci studentes et nihil violentiae suspicantes; eos qui pacifice rebus suis occupantur hostili modo aggressi bellis ac litibus implicare satagunt. Hebr. verte : detrahitis a transeuntibus secure, qui aversi sunt a bello ?i. e. quilitigationes, tumultus, violentias abhorrent. Cum vero Dominus sit Deus pacis, qui rapinas prohibet, populus talia committens quasi rebellis et hostis in Deum assurgit. Idque eo magis, quia Dominum, qui sit Deus viduarum ac pupillorum, speciali ratione offendunt et ad vindictam provocant
2:9
v. 9 « mulieres populi mei eiecistis de domo deliciarum suarum, a parvulis eorum tulistis laudem meam in perpetuum » ; —i. e. de aedibus carissimis, quas propter longam inhabitandi et possidendi consuetudinem amant et quo magis instet periculum eas amittendi, eo magis diligunt, uti fert natura humana. Mulieres i. e. uxores, viduae varia ratione expelli possunt v. g. si uxores traducuntur apud maritos ita ut repudientur ; vel si vi aperta, et certe etiam nostro loco : populi rebellionem iam iuveterasab ex longo vom pore dicere vult. Siguificatio e contrario potius inest Y37oN. 2. Cf. Is. 59, 20. Legisso videtur S. Hier. "v pro "wj. Ceterum in hoc membro vervel dolo, vel iniusto iudicio forensi spoliantur etc.:1ta parvulos quoque summae miseriae tradiderunt et omnia illa, quibus Deus iis provisum esse voluit ad salutem et prosperitatem tum corporis tum animi, crudeliter iis eripiunt ; haec enim sunt, quae h. l. nomine laudis, *13 gloriae, decoris a Deo dati comprehenduntur. Deus enim magna gloriatione se vocat Deum et protectorem pupillorum iisque consultum esse voluit specialibus praeceptis (cf. Ex. 22, 229. Deut. 10, 18; 14, 29 ; 16, 41; 94, 171-91 etc.) ; unde qui eam protectionem auferunt, iuremerito ornatum a Deo pupillis concessum abripere dicuntur. — Eadem reprehendit Is. 1, 23; 10, 2. Ier. 5, 28; 1, 6. Ez. 22, 7T. Hac generali acceptione etiam includuntur particularia ea, quae alia ab aliis afferuntur : oppressi et seducti idololatria impediuntur a laude divina (Sa, Men.) ; vel bona hereditatis, quibus si eos gaudere permisisselis, me perpetuo laudarent (Tib. Tir.) ; vel : in miseriis constituti contra Deum eiusque providentiam murmurant (Alb.) ; vel : fecistis eos sibi et mihi viles et inglorios (Lap.). Frigidum atque ieiunum est, quod Keil vult : intelligi vestimentum, quod pauperi loco pignoris auferatur (Ex. 22, 25) ; melius Hitz. decus illud explicat, quo « populus lahve » vocentur, super quos invocatum sit nomen Domini. — Alia Enumeratione scelerum iniustitiae et. crudelitatis in inopes propheta sancta quadam indignatione incaluit ; quare vindictam divinam approbans scelestos illos e terra sancta eiiciendos esse sollemniter protestatur :
2:10
v. 10 « surgite et 1te, quia non habetis hic requiem. Propter immunditiam eius corrumpetur putredine pessima » ; — hebr. quia non erit haec terra requies ; tamquam requies terra palaestinensis lIsraelitis a Dco erat concessa (cf. ^mao Deut. 129, 9. 4 Reg. 8, 356); quare nune « docet non debere in terra sanctorum populum habitare impiorum » (Ephr.); terram enim sanctam vitiis suis macularunt et polluerunt et haec terrae sanctae profanatio extremum iis affert exitium : ita in. hebr. propter immunditiam (quae) perdet ! perditione maxima ; terram pollui sceleribus incolarum, frequenter affertur in sacris literis; cf. Lev. 18, 235. Num. 33, 33. ler. 2, 7. Ez. 36, 18; et haec commnaculatio terrae sanctae iram Dei et vindictam provocat. Textum vulg. plerumque intelligunt de vastatione et desolatione per hostes afferenda, qua ipsa terra sancta prosternetur (cf. Alb. Rib. Sanct. Lap. Men. Tir.) « captivitate videlicet vel babylonica vel romana » (S. Hier.). Ceterum idem S. Hier. explicat : « surgite' itaque et ite in captivitatem, quia in hac terra requiem non habetis, quae propter scelera vestra polluta est et mundari non poterit, nisi longum sabbatum ante celebraverit » ; quare « corrumpetur » merito ex mente S. JIier. tempore praesente explicatur, quasi putrescit terra putredine pessima et foetet propter immunditiem eorum ; unde non mirum, si terra eos evomat, sicut evomuit priscos illos foedosque peccatores (cf. Lev. 18, 28). Eiusmodi minae et vaticinia populo grata non sunt; quare veros prophetas, scelerum reprehensores, aversatur et illis cum approbatione adhaeret, qui vitiis blandientes vel ea dissimulantes pacem, securitatem, vitam genialem commendant et annuntiant. Hanc pessimam stultae plebis conditionem propheta acerbe perstringit, dicens ex textu hebr. v. 41 si essel vir ventum persequens et qui fraudem mentiretur ! :. « stillabo tibi in. vinum et siceram », is foret vates huius populi * ; ita textum hebr. iam rite intellexerunt Pagninus, Montanus, Isidorus Clarius, Vatablus, Paulus Burgensis (insuper cf. Rib. Sanct. Lap. Est.) ; ventum 1i. e. inane, fallax, vanum persequens, qui ad compotationes instituendas illos faustis suis oraculis ac blandimentis adhortaretur vel saltem luxuriem et falsam securitatem non perturbaret, talis esset vates gratus et acceptus populo huic. | Aliter S. Hier. textum hebr. intellexit;
2:11
v. 44 « utinam nop essem vir habens spiritum et mendacium potius loquerer : stillabo tibi in vinum et in ebrietatem et erit super quem stillatur populus iste » ; — ipse sit suae versionis, quam ab Hebraeis se accepisse dicit, explanator: «ut non me putetis volentem loqui et praedicare gaudentem, quod venturum video : optarem et ipse anathema esse pro fratribus meis... utinam de meo sensu loquerer et sanctum Spiritum non haberem :.. verum quia prophetà sum et Dei spiritu loquor, praedico veritatem : propterea stillabo tibi sermonem meum in meracum vinum quod te inebriet et corruere faciat. Me autem stillante et futurae captivitatis malum canente, populus iste meas suscipiet pluvias, hoc est, vult, non vult, sustinere habet quae dico » ; sim. Rib. Sanct. Lap. Men. Tir. Gord. Calm., qui etiam stillare in vinum eodem modo explicant de vino furoris Domini, quo inebriandi sint, dum Mar. aliud praefert : utinam stillarem ex vino i. e. quasi ebrius sine sensu verba inania, ut solent vino madidi, proferrem. Ad huius textus sensum bene remittit Sanct. ad Ier. 28, 6, ubi Ieremias ad vaticinium faustum Hananiae respondet : « amen, sic faciat Dominus, suscitet Deus verba tua»... simili mente locutum esse ait Michaeam ; et Estius alterius Michaeae dictum allegat 3 Reg. 22, 15, qui prius per ironiam bona praedixit, sed serio adiuràtus tristia prophetavit et pro remuneratione in carcerem missus fuit. Textus hebr. planior est atque simplicior : vates ventosus et mendax, qui de corde suo prospera vaticinaretur, est is quem populus exoptat. Ita simul populi perniciem designat, qui caecus caecos duces et. falso sibi blandientes sequitur ; quare non mirum est, si in praecipitium ruunt. Graviter concludit ea protestatione comminationes suas, distinctissime efferens, quale discrimen intercedat inter prophetam Dei et prophetam « de corde suo » (cf. Ez. 13, 9. 11). Verus enim propheta scelera castigat poenamque denuntiat ; fausta vero non promittit nisi iis qui corde contrito resipuerint, et prosperrima quaeque demum tempore messianico fore ut. populo Dei contingant pollicetur. Id quod Michaeas quoque v. 12. 13 praestat. Facile explicatur, quomodo S. Hier. suam ex textu hebr. protulerit versionem. Áccepit enim *5 signilieatione utinam, qua haec partieula etiam praedita est — aliis in locis illam vertit si cf. Iud. 8, 19. Ez. 14, 15. 1 Reg. 1$, 30. 2 Heg. 18, 12 etc. — postquam autem eam adoptavit et simul spiritum bono sensu est interpretatus, debuit, ut sensus adesset, inserere 195 et in altero membro potius. IHlud in vinum stillare tantum coaete et interpretatione longius petita explanari potest : vatieinari. eam calamitatem, qua stupore et vertigine. sint corripiendi: quoties tale quid. prophetae diccre volunt, planius loquuntur ; cf. Is. 19, 14 ; 29, 9. fer. 25, 15 eic. Quare. interpretatio ex liebr. deprompta praeferenda est. Cum ea etiam aliqua ratione concordant Syrus c Chald. — De versione autem LXX hoc iudicium tulit. S. llier. : « interpretatio Septuaginta (si tamen Septuaginta est ; losephus enim seribit. et [Iudaei tradunt quinque tantum libros legis Moysi ab eis translatos et Ptolemaeo. regi traditos) tantum discordat in praesenti loco ab hebraica veritate, ut nec eapita possimus ex aequo ponere, nce eorum simul sententias explicare » ità ad v. 9. 10 ; et ad 11. 12: « et in hoe capite multum Septuazinta interpretes ab hebraico diserepant ».. Discrepant, neque lamen adeo ut LXX, etiam Syrus et Chald. ; at uterque in eo cum hebr. et LAN concordant, quod v. 11 de falsis prophetis. explicant. — Aceuratius de. diserepantiis disputatum invenies apud Jteinke (Beitraege, IX p. 22 seq.).
2:12
« Ne. arbitremini. malorum me esse tantum vatem ; nunc quidem ve- Diet praedicta captivitas, sed ecce in me sermo loquitur, qui ad omnes prophetas fit » (IIier.). Instare captivitatis et exsilii poenam iterato hucusque vaticinatus est. (cf. 4, 8. 9. 11. 16; 2, 4. 3. 10) ; subito ad laetiora transit, uti Os. 4, 10. Am. 9, 11. Finis enimcastigationis est, ut populus ad meliorem frugem rediens praeparetur ad bona Dei messianica suscipienda, quae multis iam promissis ei proposita sunt (cf. ad Os. 4, 10;29, 6. 8. Ier. 3, 93; 14, 90) ; sula enim, ut Isaias inquit (28, 19), vexatio dabit intellectum. Insuper iam Lev. 96, 41. Deut. 30, 2 seq. sicuti captivitas, ita et instauratio populi adumbrata est. Haec autem accuratius proponitur, ut ingruentibus calamitatibus sit consolationi et eruditioni est tessera tempore oppressionis : « ad legem et ad testimonium : exspectabo Dominum qui abscondit faciem suam a domo Iacob et praestolabor eum » (Is. 8, 1'1. 20. cf. Mich. 71, 9). Praedictio instaurationis accommodatur captivitati, abductioni, dispersioni inter gentes, quae instat ; unde v.12 « Congregatione congregabo lacob totum te, in unum conducam reliquias Israel ; pariter ponam illum quasi gregem in ovili, quasi pecus in medio caularum ; tumultuabuntur a multitudine hominum » ; — sollemniter et emphatice illa gloriosa populi dispersi collectio effertur : hebr. congregando congregabo... colligendo collig«n, est quasi triumphantis gloriatio et gratulabundi iubilus ; totum te i. c. nulla pars, tribus nulla, nulla familia dese excluditur, abiüicitur ; omnibus praesto est Dei voluntas benigna et gratia auxiliatrix ; verum reliquiae solae efficaciter invitanti Deo obsequentur (cf. Is. 10, 91. 22). Erzo ne nimium confidant quia sint stirps a patriarchis progenita; populus non abiicitur, at singuli caveant, ne sua culpa abscindantur! Contra vanam ae superbam fiduciam, qua neglectis prophetarum monitis sibi de salute blandiuntur, propheta opportune mentionem infert de reliquiis. Scd quamvis reliquiae sint, tamen Deus gregem numerosum sibi providebit, quem pascuis optimis abundantem sua protectione et cura cireumdabit ; « tunc te muro firmissimo sepiam... tumultus vox plurimorum est et nimiae multitudinis clamor pariter emissus » (Ilier.) cf. Os. 1, 10. 41. Usitatum est populum Dei sub gregis nomine et. schemate repraesentari, cuius curam agat Deus pastor bonus vel eius loco et nomine pastores theocratici!. Dv ovilietc. munimenta innuuntur, quibus grex Domini novus ab hostium incursibus securus erit ; 4n medio caularum curam designat et providentiam pastoris, qua bona omnia gregi praebet. Haec autem laeto strepitu concelebrant i. e. bonis fruunturet quam excellentia sint, magna ariimorum laetitia agnoscunt et profitentur. Hebr. ^Y23 recentiores nomen urbis Bosrae interpretantur : sicut oves Dosrae (ef. Alii demum urbem intelligunt. in. Auranitide. sitam, quam JBostram — Arabiae Romani voeabant et quae. Eusebio teste ab. Adrais. abfuit. 2$. milliaribus romanis. Verum. eousque. Edomitas suam — extendisse. ditionem, »cil. ultra regiones moabitieas et. ammonitieus, valde. incertiim. est; Accedit quod. Bostrae urbis. eerta mentio ante Traiani [Inperatoris. tempora. non fit; insuper Bostra iu. rezione plana et campestri sila. est, dum Ber. £9, 22 regionem montanam indiearb eertun. est. Aecuratiora vide v. g. apud ft. Jüiess, Bibl. Geogr. p. 12: Schenhel, Bibelles. 1 p. $22. Descripsit gregem Domini collectum, bonis fruentem ; iam. explicatius delineat, qua ratione instauratio illa et reditus ex captivitate effici. debeat
2:13
v. 43 « ascendet enim pandens iter ante eos ; divident et. transibunt portam et ingredientur por eam ; et (transibit rer eorum coram eis et Dominus. in capite eorum » ; — nervose hebr. ascendit perruptor. ente eos vel effraetor, qui repagula et obices perfringit, carceres diffringit et aperit, omnia obstacula potenter removet; eo auspice etiam Ipsi captivi perriimnpunt et transeunt per portam et ingrediuntur. in. ea. d. e. libere et non sine pompa quadam egrediuntur et. iter. arripiunt; itineris dux est rex eorum ; et uti in exitu ex Aegvpto Dominus in nube et columnaiguts ante agmina. Israelitarum praecessit, ita in hac. quoque liberatione sublimiore Dominus duetor est agminis ct quasiimperator parta victoria suo3 in patriam. reducit. Perriuinpunt i. e. opus est, ut simul cum Domino liberatore et victore cooperentur, ut etiam ipsi suas. agant partes fortiter et constanter; reditus erit. sollemnis, £ravis, securus; id quod verba transibunt, iugredientur depingunt ; cf. I5. 52, 12: «quoniam non in tumultu exibitis nec in fuga properabitis : praecedet enim vos Dominus » ; agmine optime composito. revertentur duce Domino cf. Os. 1, 115; 3, 3. Is. 40, 10. Ilisce lineamentis generalibus sacer vates futuram rerum instaurationem adumbrat. Quodsi de impletione vaticinit quaesieris, iis certe interpretibus palma danda est, qui in reditu duce Zorobabel facto tenuem quandam inchoationem, in redemptione vero per Messiam facta impletionem cernunt (cf. Lap. Mar. Calm.). Messias enim populum dispersum collizit in unum, ipse pastor bonus. suis abundantia praestat paseua et protector adstat; cum fines terrae sint. eius hereditas, gregem pascet. numerosissimum ; ipse demum vincula populi rupit, ipse tamquam dux viam aperuit et praecessit, quem sequi debent. quicumque salutem. adipisci volunt ; ipse est noster 327572; (Hebr. 12, 2 — cf. Mich. 5, 4 s6q. 1, 44. Is. 49, 6. 9. Ez. 34, 23 etc). Et cum verba generalia prorsus sint. ct sine ullo temporis discrimine normam Dei exhibeant, qua usurus sit in epocha instaurationis, etiain ultima illa populi israelitici collectio, de qua S. Paulus Rom. 41, 95, eo verborum ambitu iuremerito includitur (cf. Rup.). Mos etenim prophetarum est, ut rite adnotat Rib., multa praedicere, quae non simul, sed per longum spatium temporis implentur. Locum hunc messianicum esse, interpretes latini, si Sanct. et Tir. exceperis, consentiunt (cf. Hier. Haim. Alb. Sa, Gord. etc.) ; ex graecis Theoph. post alia messianicam quoque expositionem in medium profert. Verum alii interpretes, uti S. Ephr. Cyr. Theod. Theod. M. in hisce versibus obsidionem et cladem vel samaritanam (Cyr. Sanct.) vel hierosolymitanam sub Babyloniis (S. Ephr. Theod. Theod. M. — utramque Cyr. Tir.) cernunt ; ad quam expositionem potissimum inducti videntur versione illa : à; »po6ava iy 01 Vet. Ii v. 143 Dominum vident, qui Assyriis et Babyloniis viam pandat ad urbes exscindendas; in rege alludi censent alii ad Sedeciae fugam et fatum (cf. S. Ephr. Theod. Theoph. Tir.), alii ad Salmanassar (Sanct.). Sed totus contextus et ipsa verba non cladem [sraelitis annuntiant, verum laeta promissa explicant. Adde, quodsi textum comparaveris cum aliis locis indubie messianicis, maximam quandam similitudinem deprehendes : emblemata, ut ita dicam, et signa messianica hic collecta invenis : populi collectio, reliquiae salvatae, grex Domini numerosissimus, bonis abundans et laetitia gestiens, Dominus rex ac triumphator, quem victores sequuntur, totidem sunt argumenta, agi hic de instauratione messianica. — Ipsa argumenti sublimitate iam exploditur sententia ab Ewald proposita, v. 19. 13 ut interpolationem debere eiici. Praeterea attende, quam apte post minas subsequatur promissio instaurationis, quomodo idem in unaquaque Michaeae oratione cernatur ( cf. 4, 1 ; 7, 11 seq.) et a reliquis quoque prophetis sit observatum, et audaciain criticorum ridebis qui sine ulla ratione et contra veterum testium auctoritatem textum mutilare conantur. Anc. — Ordinibus singulis principum, pseudoprophetarum, sacerdotum sua denuntiat vates crimina suasque poenas : principes odio habent bonum et iustum, innocentes crudeliter opprimunt ; quare tempore angustiarum a Domino deserentur (3, 1 - 4) ; pseudoprophetae populum seducunt turpi lucro inhiantes ; quare maxima confusione et calamitate obruentur ; quam poenam vates intrepidus securis illis et vana fiducia elatis libere annuntiat (3, 5-8) ; principes et sacerdotes et pseudoprophetae perverse agunt, lucri cupiditate sancta profanant et nihilominus audaci praesumptione incolumitatem sibi promittunt; at propter omnium ordinum scelera et arx regia et urbs et templum evertetur (3, 9 - 12). Triplici huic eversioni triplicem subiungit instaurationem messianico tempore futuram. Et primo quidem montis templi exaltationem describit, ad quem omnes gentes properabunt legis sacrae discendae causa, regnumque Domino imperante constituent pace et felicitate abundans (4, 1 - 5); dein urbis populique, demum regiae potestatis instaurationem et splendorem sub Domini imperio aeterno vaticinatur (4, 6 - 8). Verum antequam ad tale fastigium perveniatur, acerbae castigationes et cala mitates subeundae sunt. Eas triplici quoque ratione proponit triplici liberatione et exaltatione subiuncta. Primo enim filiae Sion regni interitum, exsilium babylonicum, sed liberationem quoque praedicit (4, 9. 10). Secundo civitatis sanctae oppressionem et profanationem quam gentes inferre conabuntur, vaticinatur simul cum insigni victoria, qua earum spolia Domino consecrabuntur (4, 11 - 13). Tertio contumeliam et humiliationem designat, qua respublica prosternetur ; eam tollet. Dominator qui ex Dethlehem oriundus, ab aeterno exsistens populum Dei dispersum colliget (2, 1 - 3). Ipse enim dominationem gloria ct pace plenam instituet, hostes superabit et subiiciet, ita ut. populus Dei electus omnibus gentibus sit vel saluti vel terrori (5, 4 - 8). Quae omnia pestquam propheta fausta acclamatione ut flerent optavit, denuo viam paucis delineat, qua ad illa pertingendum sit: iri scil. destructum potentiam bellicam, idololatriam in Israel, foreque iudicium Dei contia gentes contumaces (3, 9 - 14). Quod vates 2, 1 et seq. generatim reprehenderat, iam in singulis ordinibus primorum prosequitur ; ostendit, quantopere capita lacob i. e. principes tribuum et cognationum et duces Israel i. e. iudices, gubernatores, qui civitatibus familiisque praefecti iuris administrandi curam habebant, a munere et officio defecerint in extremam perversitatem prolapsi :
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.