For the sinnes of the rich opressing the poore, 5. of falfe prophets flatering for lucre, 9. and of Iudges peruerting iustice, 12. Ierusalem, and the temple shal be destroyed.
1And I said: Hear, O ye princes of Jacob, and ye chiefs of the house of Israel: Is it not your part to know judgment,E io dissi: Ascoltate, o principi di Giacobbe, e voi caporioni della casa d'Israele: Non appartien' egli a voi il sapere quel, che è giusto?AND I sayd: Heare ye princes of Iacob, & ye dukes of the house of Israel: Why, is it not your part to know iudgement,Et dixi: Audite, princeps Jacob, / et duces domus Israël: / numquid non vestrum est scire judicium, 2You that hate good, and love evil: that violently pluck off their skins from them and their flesh from their bones?Or voi odiate il bene, e amate il male: voi strappate violentemente la pelle da dosso alla gente, e la carne di sopra le loro ossa.which hate good, and loue euil: which violently take away their skinnes from them, and their flesh from their bones?qui odio habetis bonum, et diligitis malum; / qui violenter tollitis pelles eorum desuper eis, / et carnem eorum desuper ossibus eorum; 3Who have eaten the flesh of my people, and have flayed their skin off them: and have broken, and chopped their bones as for the kettle, and as flesh in the midst of the pot.Costoro si mangiano la carne del popol mio, e lo scorticano, e gli tribbiano le ossa, e lo fanno in pezzi come le carni da mettersi nella caldaia, o nella pignatta.Which haue eaten the flesh of my people, and haue stead their skinne from them: and haue broken, and cut their bones as in a kettle & as it were flesh in the middes of a potte.qui comederunt carnem populi mei, / et pellem eorum desuper excoriaverunt, / et ossa eorum confregerunt, / et conciderunt sicut in lebete, / et quasi carnem in medio ollæ ? 4Then shall they cry to the Lord, and he will not hear them: and he will hide his face from them at that time, as they have behaved wickedly in their devices.Alzeranno un dì le strida al Signore, ed ei non li esaudirà, e ad essi nasconderà la sua faccia in quel tempo, come eglino hanno indegnamente operato secondo i loro capricci.shal they crie to our Lord, and he wil not heare them: and he wil hide his face from them at that time, as they haue done wickedly in their inuentions.Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, / et abscondet faciem suam ab eis in tempore illo, / sicut nequiter egerunt in adinventionibus suis. 5Thus saith the Lord concerning the prophets that make my people err: that bite with their teeth, and preach peace: and if a man give not something into their mouth, they prepare war against him.Queste cose dice il Signore contro i profeti, che seducono il mio popolo, i quali mordono co' loro denti, e predicano pace: e se uno non mette loro niente in bocca, gli muovono una guerra santa.Thus sayth our Lord vpon the prophets, that seduce my people: that bite with their teeth, nnd preach peace: and if a man geue not something in their mouth, they sanctifie battel vpon him. Therfore there shal be nigtHæc dicit Dominus super prophetas, / qui seducunt populum meum: / qui mordent dentibus suis, / et prædicant pacem; / et si quis non dederit in ore eorum quippiam, / sanctificant super eum prælium.
6Therefore night shall be to you instead of vision, and darkness to you instead of divination: and the sun shall go down upon the prophets, and the day shall be darkened over them.Per questo in cambio della visione avrete buio, e tenebre in vece di rivelazioni: il sole tramonterà per questi profeti, e il giorno si oscurerà per essi.to you for vision, and darkenes to you for diuination: and the sunne shal goe downe vpon the prophets, & the day shal be darkened ouer them.Propterea nox vobis pro visione erit, / et tenebræ vobis pro divinatione; / et occumbet sol super prophetas, / et obtenebrabitur super eos dies. 7And they shall be confounded that see visions, and the diviners shall be confounded: and they shall all cover their faces, because there is no answer of God.E saranno svergognati costoro, che vedon visioni, e saranno svergognati questi indovinatori; e si copriranno la faccia, perchè le loro risposte non sono di Dio.And they shal be confounded that see visions, and the diuiners shal be confounded: and al shal couer their faces, because there is no answer of God.Et confundentur qui vident visiones, / et confundentur divini; / et operient omnes vultos suos, / quia non est responsum Dei. 8But yet I am filled with the strength of the spirit of the Lord, with judgment and power: to declare unto Jacob his wickedness and to Israel his sin.Ma io sono stato ripieno dello spirito forte del Signore, di giustizia, e di costanza per annunziare a Giacobbe le sue scelleraggini, e a Israele il suo peccato.But yet I am replenished with the strenght of the spirit of our Lord, with iudgement, and power: to declare vnto Iacob his wickednes, and to Israel his sinne.Verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, / judicio, et virtute, / ut annuntiem Jacob scelus suum, / et Israël peccatum suum. 9Hear this, ye princes of the house of Jacob, and ye judges of the house of Israel: you that abhor judgment and pervert all that is right.Ascoltate queste cose, o principi della casa di Giacobbe, e voi giudici della casa d'Israele: voi, che avete in abbominazione la giustizia, e sovvertite ogni equità.Heare this ye princes of the house of Iacob, and ye iudges of the house of Israel: which abhorre iudgement, & peruert al right thinges.Audite hoc, principes domus Jacob, / et judices domus Israël, / qui abominamini judicium, / et omnia recta pervertitis: 10You that build up Sion with blood, and Jerusalem with iniquity.Voi, che edificate Sionne col sangue, e Gerusalemme a forza d'iniquità.Which build Sion in bloud, and Ierusalem in iniquitie.qui ædificatis Sion in sanguinibus, / et Jerusalem in iniquitate.
11Her princes have judged for bribes: and her priests have taught for hire, and her prophets divined for money: and they leaned upon the Lord, saying: Is not the Lord in the midst of us? no evil shall come upon us.I suoi principi giudicano in grazia de' regali, e i suoi sacerdoti predicano per guadagno, e i suoi profeti profetizzano per denaro, e si riposano nel Signore, e dicono: Non è egli il Signore in mezzo a noi? non verrà sopra di noi verun male.Her princes iudged for gifts, and her priests taught for wages, and her prophets diuined for money: & they rested vpon our Lord, saying: Why, is not our Lord in the middes of vs? euils shal not come vpon vs.Principes ejus in muneribus judicabant, / et sacerdotes ejus in mercede docebant, / et prophetæ ejus in pecunia divinabant: / et super Dominum requiescebant, dicentes: / Numquid non Dominus in medio nostrum ? / non venient super nos mala. 12Therefore because of you, Sion shall be ploughed as a field, and Jerusalem shall be as a heap of stones, and the mountain of the temple as the high places of the forests.Per questo, per colpa vostra, Sionne sarà arata come un campo, e Gerusalemme sarà quasi una massa di pietre, e il monte del tempio quasi un altissima selva.For this, because of you, Sion shal be ploughed as a filde, and Ierusalem shal be as an heape of stones, and the mount of the temple as the high places of forests.Propter hoc, causa vestri, Sion quasi ager arabitur, / et Jerusalem quasi acervus lapidum erit, / et mons templi in excelsa silvarum.
3:1
1:Hebrew and Septuagint, "He, the Lord, said;" or, Micheas addressed the princes of both kingdoms, under Ezechias, ver. 12., and Jeremias 26:18.
Worthington
Both rich and poor strove to extort from each other. (Worthington)
3:2
Suetorius xxxii
Skins. When some exhorted Tiberius to lay on more taxes, he replied: "a good shepherd must shear the flock, and not tear off the skin." (Suetorius xxxii.)
3:5
Peace. They pretend goodness, while they do the greatest mischief.
Calmet
Prepare. Literally, "sanctify," (Haydock) or denounce war. (Calmet)
Worthington
False prophets seek their private lucre. (Worthington)
3:6
Vision. Impostors shall skulk through fear, when the people shall see that they were not sent, ver. 7.
3:8
Spirit. I am no impostor, Micheas 2:11.
3:10
Iniquity. You offer victims unjustly procured, or build your palaces with what belongs to the poor.
3:11
Calmet
Hire. It is not lawful to refuse instruction to those who have nothing; nor must priests act solely for a temporal reward, though reason shews that they should be supported by those whom they have to teach, Matthew 10:8, 10., Galatians 6:6., and 1 Timothy 5:18. (Calmet)
Worthington
The judges grew rich by other people's quarrels; and, as all ranks offended, they were justly involved in ruin, ver. 12. (Worthington)
3:12
Calmet
Forests, after its destruction by Nabuchodonosor. (Calmet)
Haydock
In the space of three years' neglect, shrubs were growing in the courts of the temple, 1 Machabees 4:38. (Haydock)
St. Jerome
Rufus ploughed up the spot where the temple had stood, after the Romans had burnt it down. (St. Jerome; Josephus, Jewish Wars 7:20.)
Calmet
This prediction made a deep impression on the minds of the people. It caused them to refrain from killing Jeremias, ver. 1. (Calmet)
3:1
The chief of both the kingdomes (the tvvo tribes, & the tenne) were great extorcioners, and the poore murmuring against the rich also extorted ech from other: imitating the greater sorte in euil.
3:5
False prophetes sought also their priuate gaine.
3:9
Likewise the Iudge peruerted iudgement scraping their tempo al profite of other mens quarels.
3:11
Concordanza Ezec. 22. Soph. 3.
3:12
And therfore al sortes greeuously offending shal al vvorthely perish.
Concordanza Iere. 26.
3:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 52
… For ye also believed not God, as Paul saith; “What if some did not believe? shall their unbelief make the faith of God of none effect? God forbid.” ( Rom. iii. 3, 4 .) For the Prophets ever rebuked them, saying, “Hear, ye rulers of Sodom”; and, “Thy rulers are disobedient” ( Isa. i. 10, 23 ); and again, “Is it not for you to know judgment?” (
3:5
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 6
… and if it was not put into their mouth, they prepared war against him. Therefore night shall be unto you, that ye shall not have a vision; and it shall be dark unto you, that ye shall not divine; and the sun shall not go down over the prophets, and the day shall be dark over them. And the seers shall be ashamed, and the diviners confounded.”
3:8
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.29
29. And if further a man peruse all the books of the Prophets, both of the Twelve, and of the others, he will find many testimonies concerning. the Holy Ghost; as when Micah says in the person of God, surely I will perfect power by the Spirit the Lord
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… And God took me.” ( Amos vii. 14, 15 .) But he did not say this to exalt himself, but to stop their mouths that suspected him as no prophet, and to show that he is no deceiver, nor says of his own mind the things which he says. Again, another also, to show the very same thing, said, “But truly I am full of power by the spirit and might of the Lord.” (
3:10
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.58
… Zion shall be plowed as a field, and Jerusalem be as a lodge in a garden, and the mountain of the house be reckoned as a glade in a thicket.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 65
… as also He Himself declared when He said, “Fill ye up the measure of your fathers.” For from the first the prophets used to charge them with these things, saying, “Your hands are full of blood;” and, “They mingle blood with blood;” and, “They build up Sion with blood.”
3:12
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.18
18. Esaias lived nearly a thousand years ago; and he beheld Zion as a booth . The city was still standing, and beautified with public places, and robed in majesty; yet he says, Zion shall be ploughed as a field
3:1
1. AUDITE, PRINCIPES JACOB, ET DUCES DOMUS ISRAEL, — id est, principes decem, et duces duarum tribuum: per Jacob enim decem tribus, per Israel Judam et Benjamin significat, uti dixi cap. II, initio. Septuaginta pro principes vertunt, ἀρχαί, quod Vaticana vertunt, principia; melius Regia, principatus. NUMQUID NON VESTRUM EST SCIRE JUDICIUM, — « scire » tum speculative, tum potius practice, ut reipsa faciatis judicium, id est id quod justum est, ac lege Dei præscriptum et præceptum, præsertim circa justitiam, et jura proximis debita, ut v. g. cuique tribuatis quod suum est, pauperes non opprimatis, et eos qui opprimunt castigetis. Ita Theodoretus, Lyranus, Arias et alii.
3:2
2. QUI ODIO HABETIS BONUM, ET DILIGITIS MALUM. — Voces bonum et malum, tam in genere masculino, quam neutro accipi possunt: quia enim hi principes diligebant malitiam, et odiebant bonitatem; hinc consequenter diligebant malos, et odiebant bonos viros et cives. Simile enim amat sibi simile, et odit dissimile. Rursum, virtus vel vitium non amantur in abstracto, sed in concreto; puta in suo subjecto, scilicet in homine bono vel malo. Vere S. Prosper, epig. XXXII: Impia pars mundi parti est infesta piorum, Nec tolerare potest dissimiles animos. Ridens nolentes opibus præsentibus uti, etc. Hoc est quod vulgo dicitur: « Asinus asino pulcher, et sus sui; graculus assidet graculo, et garrulus garrulo; cicada cicadæ chara, formica formicæ; fur furem cognoscit, ut lupus lupum. » Ita hodie videmus multos odisse viros religiosos, quia ipsi irreligiosi sunt, et occulte impudica aliaque scelera perpetrant, quæ naturaliter in ipsis generant antipathiam et aversionem a viris castis et sanctis; præsertim qui eadem carpunt et insectantur. Hujus rei magnam in multis habeo experientiam. QUI VIOLENTER TOLLITIS PELLES EORUM (scilicet Jacob et Israel, quos nominavit vers. 1, id est Samaritarum et Judæorum) DESUPER EIS, ET CARNEM EORUM DESUPER OSSIBUS EORUM? — Est hic metaphora continua, sive allegoria. Reges enim et principes in Scriptura vocantur pastores, sicut Homerus Agamemnona regem Græcorum, passim vocat ποιμένα λαῶν, id est pastorem populorum: quia quod pastor præstat ovibus, hoc rex præstare debet subditis: scilicet pascere, dirigere, tueri a feris et lupis, ac vivere ex lacte et lana ovium. Nam, ut Tiberius Cæsar, teste Suetonio in ejus Vita, aiebat: « Boni pastoris est pecus tondere, non deglubere, » non carnem et ossa concidere: quia scilicet principes non debent subditos expilare, nec eorum bona diripere, aut nimiis tributis et oneribus, quasi sanguisugæ exsugere, ut eos ad maciem et paupertatem redigant. Sic enim non tantum subditis nocent, sed et sibi ipsis. Macies enim ovis est macies pastoris; et paupertas subditi est paupertas principis. Merito ergo idipsum principibus Israel et Juda improperat hic Michæas. Unde Chaldæus clare tropum hunc explicans, ita vertit: Rapientes facultates populi mei, et pecuniam eorum pretiosam auferentes, et reliquias eorum consumentes, et comminuentes sicut comminuuntur membra intra ollam, et particulæ carnium intra lebetem. Per pellem ergo, carnem et ossa significat substantiam, id est facultates plebis, quas diripiebant, et inter se dividebant optimates, ut eas in pompis, luxu, epulis et conviviis prodige absumerent. Hoc enim significat id quod subdit: « Et conciderunt sicut in lebete, et quasi carnem in medio ollæ. » Quare minus genuinum, et magis symbolicum videtur, quod S. Hieronymus, Haymo, Remigius et Hugo per ollam et lebetem accipiunt Jerusalem, in qua pauperes quasi in olla a potentioribus concidebantur et coquebantur. Olla enim, quod est instrumentum culinæ, significat epulas et convivia, quæ in ollis coquuntur et apparantur. Nota catachresin, qua facultates vocat pellem, carnem et ossa; quia, sicut ex his constat et vivit homo, sic et ex facultatibus suis. Ex his enim victum, id est cibum, et consequenter sanguinem, carnem, pellem et ossa sibi comparat homo. Unde Græcis βίος vocatur tam victus quam vita; quia ex victu vita subsistit. « Pecunia, inquit Ethicus, est hominis anima, sanguis et vita: » qui ergo eam aufert pauperi, vitam aufert. Rursum in pelle, carne et ossibus est climax, sive gradatio: minus enim est hominem excoriare, plus ejus carnem resecare et comedere, plurimum et maximum eum usque ad ossa vorare; imo exossare, et ossa comminuere, ut medullam exsugas. Sensus ergo est, q. d. Optimates Israelis et Judæ bona ejus rapiunt adeo avare et rapaciter, ut non tantum eum excoriare, sed et excarnificare, imo usque ad ossa devorare, quin et exossare videantur. Hoc est quod iisdem exprobrat Ezechiel cap. XXXIV, 2: « Væ pastoribus Israel, etc. Lac comedebatis, et lanis operiebamini, et quod crassum erat occidebatis: gregem autem meum non pascebatis. » Tropologice, hæretici et seductores qui alios pelliciunt ad hæresim, libidinem, furta, homicidia aliaque scelera, eosdem pelle sua excoriant, carne spoliant et exossant. Pellis enim est exterior virtus, et decor in compositione vultus, incessus, motuumque et membrorum: breviter, pellis est modestia. Item cæremoniæ externæ, quas damnant et exstirpant hæretici. Carnes sunt virtutes internæ, sed teneriores et molliores, ut eleemosyna, temperantia, justitia. Ossa sunt virtutes duriores ac fortiores, ut pænitentia, mortificatio, contemptus mundi, martyrium. Ita S. Gregorius, in Psalm. I Pænitent. explicans vers. 2: « Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea, » id est, inquit, « virtutes animæ obscuratæ sunt, et extenuatæ virtutes simul conturbatæ sunt (per peccatum, ad quod illicit tentator et seductor): charitas enim confunditur, humilitas impingitur, fortitudo dejicitur, castitas impugnatur. Per ossa virtutes accipimus, per quas nimirum animam sustentamus: sicut enim in ossibus est fortitudo corporum, ita in virtutibus robur invenitur animarum. » Qui ergo hasce virtutes proximo eripit, qui v. g. eum ad peccatum immodestiæ inducit, eum excoriat: qui vero eum ad gulam et avaritiam pertrahit, eum excarnificat: qui denique virum sanctum et religiosum pellicit ad violationem votorum, ad abnegationem suæ professionis, vel etiam fidei, hic eum exossat.
3:4
4. TUNC (cum scilicet ultio Dei, quam ego hic eis continue intento, eos invadet) CLAMABUNT AD DOMINUM (sed frustra; nam) NON EXAUDIET EOS, — quia ipsi eum per me hæc præmonentem audire noluerunt. ET ABSCONDET FACIEM SUAM AB EIS. — « Faciem, » id est favorem, curam, providentiam, opem, præsentiam et beneficentiam suam (horum enim symbolum est facies) eis subtrahet. Sicut enim peccator avertit faciem suam a Deo, illique inobediens et rebellis tergum obvertit: ita vicissim Deus illi afflicto, et se invocanti, faciem, id est gratiam et auxilium suum, subtrahit, ac dorsum derelictionis, oblivionis et reprobationis ostendit. Quæ ingens est pæna, juxta illud Proverb. cap. I, 24: « Quia vocavi, et renuistis: extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret. Ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis id quod timebatis evenerit, » etc.
3:5
5. HÆC DICIT DOMINUS SUPER PROPHETAS (id est de pseudoprophetis, vel ad, contra pseudoprophetas) QUI SEDUCUNT POPULUM MEUM, — adulando illi in peccatis, promittendo impunitatem, vaticinando omnia eis fore prospera et felicia. QUI MORDENT DENTIBUS SUIS (id est, frendent in me aliosque veros Prophetas, qui bellum minamur Israeli, cum illi pacem et prospera eidem promittant. Ita R. David et Lyranus. Aut, ut Albertus et Hugo, qui frendent et minantur tristia quæque iis qui nulla sibi largiuntur munera: iis vero qui ea largiuntur) PRÆDICANT PACEM, — id est omnia prospera. Secundo, Theodoretus, Vatablus et Clarius: « Qui mordent dentibus, » quasi blandientes et adulantes iis qui dant munera; unde iis pacem et prospera prædicant. Sic enim canes, asini et equi eos qui se continuo nutriunt, mordent dentibus, id est mordere se simulant, quasi familiariter adulantes, et petentes ab eis pabulum quod mordeant. Tertio et genuine, q. d. Qui dum « mordent dentibus, » id est, vorant ea quæ sibi a largientibus donata sunt, iis vaticinantur et « prædicant pacem, » omnia scilicet fausta et secunda eis obventura. Ex adverso: SI QUIS NON DEDERIT IN ORE EORUM (quod mordeant et vorent), SANCTIFICANT SUPER EUM PRÆLIUM, — id est, edicunt et indicunt illi bellum, tum quia hostes omniaque adversa ipsi comminantur, tanquam impio, qui se pios et sanctos Dei Prophetas neglexerit et spreverit; tum quia suscitant illi lites et bella, dicendo: Iste homo impius est, et hostis Prophetarum ac servorum Dei; avarus est, inhumanus, et dignus qui urbe exturbetur, vexetur, spolietur, etc., uti faciunt mendici celebres et validi, sed impotentis animi et impatientis, de quibus proinde merito dicitur: « Etiam mendicus suo loco potest plurimum. » Ita S. Hieronymus, Remigius, Arias et alii. Unde Chaldæus vertit: Qui offert eis convivium carnis, huic pacem vaticinantur; et qui nihil eis offert, contra hunc excitant, vel instruunt bellum. Sanctificare enim bellum, est sanctum sancti Dei bellum contra impios vel instruere, vel edicere et prædicare per sanctos Prophetas. Vide dicta Jerem. cap. VI, 4.
3:6
6. PROPTEREA NOX VOBIS PRO VISIONE ERIT, ET TENEBRÆ VOBIS PRO DIVINATIONE. — Nota pulchram antithesin pænæ ad culpam, quæ culpæ ex æquo opposita congrue illam plectit et punit. Sensus enim est, q. d. Vos, o pseudoprophetæ, Israeli adulantes in peccatis, eique pacem promittentes, vobis visi estis videre diem et lucem, id est veritatem et prosperitatem: at ego dico et assevero visionem vestram esse noctem et caliginem, id est esse errorem et mendacium, ac propterea puniam vos nocte atra et horrenda, id est terribili clade, excidio et captivitate; adeo ut vobis præ angore, pavore et mærore, sol in meridie occumbere, et dies obtenebrari videatur: tuncque confundemini; quia patebit ex ipso eventu oracula vestra fuisse mendacia, et mendaces adulationes: quocirca præ pudore tegetis ora et vultus, quæ hæc oracula falsa ediderunt: « quia non est responsum Dei, » q. d. Reipsa apparebit vestras prophetias non fuisse responsa Dei, sed diaboli, aut cerebri vestri vani et mendacis commenta et figmenta. Lux enim partim veritatis, partim lætitiæ et felicitatis; nox partim falsitatis et mendacii, partim cladis et calamitatis est symbolum. Ita S. Cyrillus, Theodoretus, S. Hieronymus, Haymo, Remigius et alii. Vide dicta Amos cap. VIII, 9: « Occidet sol in meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis. »
3:7
7. OPERIENT OMNES VULTUS SUOS. — Hebræus et Chaldæus: Involvent labrum suum, id est labia sua mendacia, quibus falsa oracula prolocuti sunt: nam, ut præcessit, « confundentur » et erubescent vehementer, cum deprehensa fuerit eorum fraus et falsitas; ac præ erubescentia impudens paulo ante os et vultum suum manu et pallio oppositis obvelabunt. Ita S. Hieronymus, Clarius, Vatablus, Palacius, Ribera et alii. Arias vertit: Involvent mystacem suum. Pseudoprophetæ enim incedebant comptuli, et ad labra mystaces alebant, quasi sponsi Penelopes; quales etiamnum videre est ministros verbi non Christi, sed Calvini. Septuaginta quoad rem eodem sensu, sed quoad verba contrarie vertunt: Aperient omnes labra sua contra eos. Sic enim verbotenus habent: Exsecrabuntur eos omnes, quasi hebræum עטה ata significet et operire et aperire: verba enim hebræa sæpe duo contraria significant. Aliter explicat Delrio, adagio 992: « Operient, inquit, vultus suos, » tanquam rei morti addicti et damnati; his enim solebat velari facies, uti factum est Aman, Esther, cap. VII, 9, et Suzannæ, Daniel. cap. XIII, 32, et Ezechiel. cap. XII, 6, et Christo, Matth. cap. XXVI, 66 et 67. Hinc illa Romanorum olim infausta vox et sententia: « Caput obnubito, infelici arbori suspendito. » Hic sensus est eruditus et probabilis, prior tamen uti germanior, ita probabilior est: iteratum enim verbum confundentur, indicat hic de pudore potius quam de morte agi.
3:8
8. VERUMTAMEN EGO REPLETUS SUM FORTITUDINE SPIRITUS DOMINI, JUDICIO ET VIRTUTE. — Opponit se pseudoprophetis, q. d. Illi adulantur vobis, et mollia faustaque vaticinantur: at ego repletus sum spiritu Dei forti, id est duro, minaci et acri; ut scilicet libere, intrepide, acriter et constanter prædicem Dei judicium et virtutem, sive potentiam, id est justam et potentem ejus ultionem, quam per Assyrios et Chaldæos in vos, o Israelitæ et Judæi, exercebit. Nota hic tres dotes vero Prophetæ, doctori et prædicatori necessarias, totidem vitiis pseudoprophetæ oppositas. Prima, est fortitudo, qua nec blanditiis et muneribus capiatur, nec minis et pænis cedat, sed libere et constanter carpat scelera, etiam potentum, eisque Dei iram et vindictam intentet. Hæc opponitur pseudoprophetarum partim timiditati, qua placentiam prædicant, timentes divitum et potentum offensam; partim cupiditati, qua ob munera iisdem prospera vaticinantur. Secunda, est judicium, quo tum vera a falsis secernunt, ut non nisi vera et certa prædicent; tum majora peccata a minoribus discernunt, ut illa acrius, hæc lenius suggillent; tum prudenter et discrete quoslibet monent et docent pro cujusque indole, captu et conditione; tum denique quasi a Deo constituti et inspirati judicium, id est sententiam damnationis et excidii, in impios pronuntiant. Hæc opponitur pseudoprophetarum mendaciis, indiscretioni et adulationi. Tertia, est virtus, puta robur animi et efficacia sermonis, cui nullus resistere possit. Hæc opponitur pseudoprophetarum pusillanimitati, et vanæ garrulæque blandiloquentiæ. Verum sciant Prophetæ has dotes non esse suas, sed esse spiritus Dei, ab eoque sibi aspirari. Talis fuit spiritus Eliæ invictus, acer et igneus, de quo Eccli. cap. XLVIII, 1 et 6: « Surrexit Elias quasi ignis, et verbum ipsius quasi facula ardebat. Verbo Domini continuit cælum, et dejecit de cælo ignem ter. Qui dejecisti reges ad perniciem, et confregisti facile potentiam ipsorum. » Talis fuit Isaias, cap. LVIII, 1: « Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum. » Talis fuit Jeremias, cap. VI, 11: « Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens, » etc. Et vers. 27: « Probatorem dedi te in populo meo robustum, etc. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos. » Talis S. Joannes Baptista dicens Matth. cap. III, 7: « Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira? » Talis Paulus, qui disputans de castitate, justitia et judicio ipsum Felicem præsidem, licet infidelem et impium, perculit et tremefecit, Actor. cap. XXIV, 25. Tales Apostoli, qui, recepto Spiritu Sancto, in spiritu vehementi contriverunt naves et reges Tharsis, ut videre est in Actis Apostolorum. Tales erunt Elias et Henoch in fine mundi, certantes contra Antichristum, de quibus dicitur Apoc. cap. XI, 5: « Et si quis voluerit eos nocere, ignis exiet de ore eorum, et devorabit inimicos eorum. »
3:10
10. QUI ÆDIFICATIS SION IN SANGUINIBUS. — Ita et Syrus et Arabicus. Transit Propheta a duodecim tribubus ad solas duas. Verisimile enim est illum ea quæ præcesserunt, sæpius tum decem tribubus, tum duabus concionando enuntiasse; ac tandem cum decem tribus abductæ essent in Assyriam, solis duabus quæ remanserant eadem inculcasse. Sensus ergo est, q. d. Vos, o Judæi, magnificas domos et palatia in Jerusalem exstruitis, et omni supellectile pretiosa instruitis, exsugendo facultates, labores et sanguinem pauperum per iniqua tributa, judicia, usuras, fraudes, oppressiones, etc., juxta illud Eccli. cap. XXXIV, 25: « Panis egentium vita pauperum est: qui defraudat illum, homo sanguinis est. Qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum. » Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Haymo et alii. Nam sic inique spoliati, non raro fame et miseriis, aut mœrore et indignatione moriuntur. Unde Chaldæus vertit: Condentes domos suas in Sion cum sanguine effuso. Tales sunt qui bona hospitalium, orphanorum, viduarum, monachorum, aliaque quibus pupilli, senes, ægroti, pauperes, etc., ali debebant, in suos usus convertunt; qui, ut hic dicitur, non tantum fures sunt, sed et latrones ac homicidæ pauperum. Hoc est quod in Joakim rege Juda redarguit Jeremias cap. XXII, 13: « Væ, ait, qui ædificat domum suam in injustitia, et cœnacula sua non in judicio! amicum suum opprimet frustra, et mercedem ejus non reddet ei. » Vide ibi dicta. Nota: Hæc prophetia, ut patet Jerem. cap. XXVI, 18, edita est a Michæa sub Ezechia rege, qui contra Assyrios munivit muros Jerusalem, ideoque domos muris vicinas, quæ solent esse pauperum, destruxit, ne hostis eas occuparet, et ut ex earum lapidibus et materia muros instauraret. Hoc est enim quod ait Isaias cap. XXII, 10: « Et destruxistis domos ad muniendum murum. » Unde suspicatur Sanchez hic taxari Ezechiæ principes, et præfectos publicorum operum, quod domos has pauperum destruxerint, nec eis pretium ex publico ærario persolverint. Alias enim, imminente obsidione, domos muris vicinas, quæ urbi periculum creant, demoliri licet. Moraliter, tyranni ditiones, dominia et regna sua ædificant et adaugent per cædes, rapinas et bella injusta. Ita Theophylactus in Habacuc, cap. II, 12. Rursum, tales sunt principes, qui fisci reditus per iniqua vectigalia, quasi per rapinas amplificant. Quocirca B. Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 37, hæc Michææ verba recte adaptat et intorquet Eusebio episcopo, qui ecclesiam in Pelusio ex oppressionibus pauperum ædificabat. Tertio, tales sunt judices, qui ex iniquis mulctis mœnia et ædificia pulchra construunt, qui corrupti muneribus reos absolvunt, et innocentes condemnant. Quarto, qui officia et beneficia in consanguineos indignos, aut in peccatorum communione conjunctos, et administros libidinum et cupiditatum, conferunt. Ita Adrianus VI Pontifex neminem ex cognatis honoribus vel opibus extulit, dictitans « nolle se ædificare Sion in sanguinibus; » quo dicto factoque magnam sibi sanctitatis opinionem conciliavit, præsertim accedente mira animi humilis modestia et continentia. Qua de causa ejus sepulcro Romæ inscriptum legimus: « Adrianus VI hic situs est, qui nihil sibi infelicius in vita, quam quod imperaret, duxit. » Quocirca, inquit Onuphrius, patruelis sui filium, Senæ Etruscæ in gymnasio litteris operam navantem, quod Romam nequaquam vocatus, intermissis studiis repente venerat, confestim meritorio equo impositum remisit; animi levitatem identidem objectans, et severe admonens, ut ab se modestiæ et temperantiæ exemplum opportune sumeret. Alios quoque, nec remoto affinitatis gradu necessarios, qui spe fortunæ celsioris e Germania pedibus Romam venerant, mirum in modum increpavit, donatisque singulis sagis laneis et frugi viatico, pedibus similiter in patriam redire jussit. Quarum rerum testimonio superiorum Pontificum aliquorum profusam erga propinquos liberalitatem, uti gravem et reipublicæ perniciosam, detestari erat solitus. Simile quiddam fertur etiam de Clemente Pontifice ejus nominis quarto, qui et ipse interpellatus ab amicis, ut consanguineo cuidam suo tria habenti beneficia, plura adhuc tribueret, respondens: Non, inquit, carni et sanguini obtemperabo, sed potius Deo; nec dignus Petri successor est, qui plus cognationi quam Christo tribuit. » Rucusque Onuphrius in Vita Adriani VI. Quinto, qui, quasi spiritualis lucri gratia, in suspectas domos ingrederentur, aut liberius cum impudicis loquerentur. Sexto, qui religionis prætextu parentes extrema laborantes indigentia desererent, quibus usui esse possent: aut filiis suaderent, ut eleemosynas quibus egeni parentes juvandi erant, in templa potius materiata, et in sacerdotes converterent; quos Christus reprehendit Matth. cap. XV, 5. Ita Delrio, adagio 993.
3:11
11. PRINCIPES EJUS IN MUNERIBUS (id est pro muneribus, propter munera) JUDICABANT, ET SACERDOTES EJUS IN (id est pro) MERCEDE DOCEBANT, ET PROPHETÆ EJUS IN (id est pro) PECUNIA DIVINABANT. — Pro in enim hebraice est beth pretii, significans pro, propter. Carpit principes quod in judicio duplicem injustitiam committerent: primo, vendendo sententiam; secundo, pervertendo eam, et sontem absolvendo, insontem damnando propter munera. Secundo, carpit doctores legis, quod sacram doctrinam legis divinæ venderent pecunia, quod est simonia, uti docent theologi, ac nominatim noster Lessius, tract. De Simonia, dubit. II, initio, et dubit. XIII, dicto 3 et 4. Tertio, carpit pseudoprophetas, quod oracula venderent auro, quod pariter erat simonia, non in re ipsa (quia hæc oracula non erant sacra, imo nec vera; quia non suggesta a Deo, sed ficta ex cerebro), sed in ipsorum opinione, et æstimatione vulgi, qui hæc oracula vera et divina esse censebant. Ecce hisce modis ædificabant Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate, uti præcessit. Hæc enim verba illa priora, quasi thesin per hypothesin et per exempla explicant. ET SUPER DOMINUM REQUIESCEBANT. — Hebraice ישענו iisseanu, id est Domino innitebantur, sicut æger vel senex innititur et incumbit baculo suo. Ita Chaldæus, Pagninus et Tigurina, q. d. Hi pseudoprophetæ cum sint seductores, et pleni sceleribus, tamen quasi pii et sancti essent, secure quiescunt in Dei cura et providentia, dicentes: Jerusalem est urbs sancta, nos sumus populus Dei, juxta illud Jerem. cap. VII, 4: « Templum Domini, templum Domini, templum Domini est. » Ergo Deus noster nos tuebitur, nec sinet urbem et templum suum everti, ac populum suum tradi hostibus. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Lyranus, Clarius et alii. Ingens hæc est impiorum impudentia et præsumptio, quod cum Deum gravissime offendant, sperent tamen, imo non dubitent se ab eo, imminente hoste vel periculo, protectum iri.
3:12
12. PROPTER HOC, CAUSA VESTRI (quia scilicet vos ædificatis Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate, uti dixi vers. 10. Hinc ut in eo puniamini, in quo peccastis, atque ut pœna sternat culpam) SION QUASI AGER ARABITUR, ET JERUSALEM QUASI ACERVUS LAPIDUM ERIT, — q. d. Chaldæi diruent magnificas domos, quas in Jerusalem ex rapinis pauperum ædificastis, ita ut ex iis non supersint nisi rudera et acervi lapidum, atque urbs ipsa desoletur et complanetur, fiatque ager aratro arabilis. Sion proprie significat superiorem urbis partem, in qua erat templum, et arx David: Jerusalem vero erat inferior, et major pars urbis, monti et arci Sion subjecta; sæpe tamen per synecdochen tota urbs vocatur Sion. ARABITUR, — q. d. Sion a Chaldæis funditus vastabitur, ac disjectis muris et domibus, fiet quasi campus et ager arabilis. Nota: Sicut moris erat apud veteres ut urbem ædificaturi, ejus ambitum circumducto aratro sulcando delinearent et circumscriberent, ibique eam muro et fossa cingerent et communirent; unde locum ex quo terram foderant, fossam vocabant. Hinc Virgilius: Interea Æneas urbem designat aratro. Ita vicissim hostes captam a se urbem plane eversuri et annihilaturi, eversis muris et ædibus aratrum urbi inducebant: hoc enim erat ex urbe pagum et agrum efficere. Hinc Modestinus, in leg. Si ususfructus, XXI, ff. Quibus modis ususfructus amittatur: « Si, ait, ususfructus civitati legetur, et aratrum in ea ducatur, ut passa est Carthago, civitas esse desinit; ideoque quasi morte desinit habere usumfructum. » Et Horatius, lib. I, ode XVI: Imprimeretque muris Hostile aratrum exercitus insolens. Et Virgilius: Et campos ubi Troja fuit. ET MONS TEMPLI IN EXCELSA SYLVARUM, — q. d. Mons Sion, in quo ædificatum est templum, eo cæterisque ædibus incensis ita desolabitur, ut videatur esse quasi rupes ruderum; sicut in sylvis montium in vertice eminent juga et rupes, quasi excelsa et culmen sylvæ. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Remigius et Arias. Secundo, q. d. In monte Sion, everso templo, succrescent arbores, ut mons sylvescat, fiatque sylva. Ita Theodoretus, Lyranus et Vatablus. Et Isidorus, lib. XV, cap. 1: « Urbs, ait, aratro conditur, aratro vertitur. » Hinc urbs dicta est ab urvo, id est ab aratri curvatura, quam urbi circumducebant: unde urvare vel urbare, idem erat quod aratro definire, ait Pomponius jureconsultus. Primitus enim locis editis fossam ducere, et vallo circumdare ad sui tutelam cœperunt, et sic urbes oppidaque inchoarunt. Hinc Varro ait urbem dici, quod aratro sit præfinita; et mœnia quasi munia, et murum a munitione; et oppidum, quod muniatur opis causa. Antiqui enim junctis bobus, tauro et vacca Hetrusco ritu, in condendis urbibus interiore aratro circumagebant sulcum, intra quem urbem ædificarent. Hoc faciebant religionis causa die auspicato, ut urbs fossa muroque munita felix esset. Hinc Poeta: Apta dies legitur qua mœnia signet aratro. Nota: Hæc Michææ prophetia a senibus Israel citatur Jerem. XXVI, 18, ut ea defendant Jeremiam similia prophetantem, eumque a morte liberent. Ibidem illa dicitur edita sub Ezechia rege, scilicet postquam decem tribus anno sexto ejusdem abductæ sunt in Assyriam. Unde omissa Samaria, utpote jam eversa, solam Jerusalem hic et deinceps usque ad finem prophetiæ compellat et alloquitur Michæas. Porro ibidem iidem senes dicunt hanc Michææ prophetiam non esse adimpletam, eo quod populus ea perculsus pœnitentiam egerit, atque impetrarit a Deo veniam, et sententiæ de exscindenda urbe abolitionem. Ita putabant ipsi, sed falso. Nam sententia hæc Dei non fuit abolita, sed suspensa duntaxat, et dilata usque ad tempora Jeremiæ, qui rursus eamdem revocavit et renovavit cap. XXV, 11, dicens: « Erit universa terra hæc in solitudinem et in stuporem: et servient omnes gentes istæ regi Babylonis septuaginta annis. » Et cap. XXVI, 9: « Sicut Silo erit domus hæc, et urbs ista desolabitur, eo quod non sit habitator. » Itaque factum est anno 11 Sedeciæ, quo Nabuchodonosor regnum Juda cum urbe et templo evertit. Michæam enim minari ad litteram excidium Chaldæorum, non Romanorum (uti censuit Eusebius lib. VIII Demonstr. cap. VIII, motus ea ratione, quod tunc tantum eversa sit Jerusalem, eo quod ædificata sit in sanguinibus, uti ait hic Michæas vers. 10, puta in sanguine et nece Christi, sed perperam; nam ob sanguinem Christi non ædificata, sed destructa est Jerusalem a Tito), patet tum ex Jeremia locis jam citatis, tum ex eo quod Michææ tempore instabat Judæis clades per Chaldæos, non per Romanos. Typice tamen et allegorice hæc spectant ad eorum excidium per Titum et Romanos; horum enim prodromi et quasi antitypi fuere Chaldæi: Romani enim perfecerunt id quod inchoarunt Chaldæi, dum plenum et extremum exitium Hierosolymæ et reipublicæ Judæorum intulerunt. Tropologice, Jerusalem est anima sancta, et Deo per gratiam dicata et consecrata: hæc evertitur per peccatum mortale, fitque acervus lapidum et ruderum, id est passionum et vitiorum omnium indigesta congeries, quæ antea fuerat constructa ex gemmis, iisque circumdata et quasi coronata, de quibus Apoc. XXI, 9. Gemmæ sunt dotes et virtutes, Sion est mens et ratio (quæ in homine est id quod in urbe est arx, quodque in Jerusalem erat Sion, id est specula) quæ antea providebat et disponebat opera virtutum, jam post peccatum quasi ager aratur a diabolo, ut ferat zizania, vepres, aconita et venena peccatorum et scandalorum; templum est spiritus, qui antea Deo adhærens juges ipsi orationis, meditationis et laudis offerebat hostias, jam post peccatum fit sylva densa inutilibus et noxiis arboribus, id est cogitationibus et curis in qua versantur feræ, id est dæmones, qui ibidem bestiales et ferinos suos mores introducunt, imo ex homine bestiam, ex templo idolum, ex angelo dæmonem efficiunt. Hanc animæ tristem commutationem et cladem totis Threnis describit et plangit Jeremias, ubi inter cætera ait, cap. II, 5 et 6: « Præcipitavit Israel, præcipitavit omnia mœnia ejus: dissipavit munitiones ejus. Et dissipavit quasi hortum tentorium suum, demolitus est tabernaculum suum, » etc. Et Psaltes, Psalm. LXXVIII, 1: « Deus, venerunt gentes in hæreditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum: posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. » Similia habet Isaias cap. I, 7 et sequent. Prædixit Michæas cap. præcedenti, vers. ultimo, montem Sion et templum vastandum a Chaldæis; nunc ut de more tristibus læta subjungat, ut suos consoletur, docet eumdem restituendum, imo super omnes montes erigendum per Christum, quia scilicet in Sion Christus inchoabit Ecclesiam suam divinam et cælestem, ad quam velut arcem et speculam excelsam ex toto orbe confluent turmatim omnes gentes, quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Porro in Ecclesia non fore bellum, sed summam pacem prænuntiat. Et regnabit, inquit, Dominus in monte Sion, ex hoc nunc et usque in æternum: Et veniet potestas prima, regnum filiæ Jerusalem. Hinc secundo, vers. 10, consolatur Judæos, qui captivi ituri erant in Babylonem, quod brevi inde sint liberandi a Deo, qui hostes eorum Chaldæos conteret, et Sioni robur pristinum restituet. Nota: Priorem et majorem hujus capitis partem mutuatus videtur Michæas ex Isaia cap. II, ubi eadem pene ad verbum habentur. Nam Isaias facile quadraginta annis ante Michæam idipsum prædixisse videtur. Id colligimus ex eo quod priora quinque capita Isaias dictasse videtur sub Ozia rege. Nam cap. VI sic incipit: In anno quo mortuus est Ozias. Cum ergo visionem sexti capitis habuerit anno ultimo Oziæ, videtur visiones præcedentium capitum quinque sub prioribus ejusdem regis annis a Deo accepisse; Michæas autem hæc prophetavit sub Ezechia, qui fuit pronepos Oziæ, uti dixi cap. præced. vers. ultimo. Nam inter Oziam et Ezechiam intercesserunt Joathan, qui sexdecim annis, et Achaz, qui totidem regnavit. Adde aliquot annos Oziæ et Ezechiæ (Michæas enim post excidium Samariæ, quod anno 6 Ezechiæ contigit, hæc vaticinatus est), habebis annos 40 et amplius, quibus Isaias hoc suum, cap. II, oraculum ante hocce Michææ accepit et edidit. Quia ergo hæc explicui Isaiæ cap. II, ea hic non repetam, sed breviter caput hoc percurram, Lector consulat ea quæ notavi in Isaia. 1. Et erit: In novissimo dierum erit mons domus Domini præparatus in vertice montium, et sublimis super colles: et fluent ad eum populi. 2. Et properabunt gentes multæ, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob: et docebit nos de viis suis, et ibimus in semitis ejus: quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. 3. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longinquum: et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare. 4. Et sedebit vir subtus vitem suam, et subtus ficum suam, et non erit qui deterreat: quia os Domini exercituum locutum est. 5. Quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine Dei sui: nos autem ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in æternum et ultra. 6. In die illa, dicit Dominus, congregabo claudicantem: et eam, quam ejeceram, colligam, et quam afflixeram: 7. et ponam claudicantem in reliquias: et eam, quæ laboraverat, in gentem robustam: et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in æternum. 8. Et tu turris gregis nebulosa filiæ Sion usque ad te veniet: et veniet potestas prima, regnum filiæ Jerusalem. 9. Nunc quare mœrore contraheris? numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem? 10. Dole, et satage, filia Sion, quasi parturiens: quia nunc Sedeciæ, quo Nabuchodonosor regnum Juda cum urbe et templo evertit. Michæam enim minari ad litteram excidium Chaldæorum, non Romanorum (uti censuit Eusebius lib. VIII Demonstr. cap. viii, motus ea ratione, quod tunc tantum eversa sit Jerusalem, eo quod ædificata sit in sanguinibus, uti ait hic Michæas vers. 10, puta in sanguine et nece Christi, sed perperam; nam ob sanguinem Christi non ædificata, sed destructa est Jerusalem a Tito), patet tum ex Jeremia locis jam citatis, tum ex eo quod Michææ tempore instabat Judæis clades per Chaldeos, non per Romanos. Typice tamen et allegorice hæc spectant ad eorum excidium per Titum et Romanos; horum enim prodromi et quasi antitypi fuere Chaldæi: Romani enim perfecerunt id quod inchoarunt Chaldæi, dum plenum et extremum exitium Hierosolymæ et reipublicæ Judæorum intulerunt. ET MONS TEMPLI IN EXCELSA SYLVARUM, — q. d. Mons Sion, in quo ædificatum est templum, eo cæterisque ædibus incensis ita desolabitur, ut videatur esse quasi rupes ruderum; sicut in sylvis montium in vertice eminent juga et rupes, quasi excelsa et culmen sylvæ. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Remigius et Arias. Secundo, q. d. In monte Sion, everso templo, succrescent arbores, ut mons sylvescat, fiatque sylva. Ita Theodoretus, Lyranus et Vatablus. Nota: Hæc Michææ prophetia a senibus Israel citatur Jerem. xxvi, 18, ut ea defendant Jeremiam similia prophetantem, eumque a morte liberent. Ibidem illa dicitur edita sub Ezechia rege, scilicet postquam decem tribus anno sexto ejusdem abductæ sunt in Assyriam. Unde omissa Samaria, utpote jam eversa, solam Jerusalem hic et deinceps usque ad finem prophetiæ compellat et alloquitur Micheas. Porro ibidem iidem senes dicunt hanc Michææ prophetiam non esse adimpletam, eo quod populus ea perculsus pœnitentiam egerit, atque impetrarit a Deo veniam, et sententiæ de exscindenda urbe abolitionem. Ita putabant ipsi, sed falso. Nam sententia hæc Dei non fuit abolita, sed suspensa duntaxat, et dilata usque ad tempora Jeremiæ, qui rursus eamdem revocavit et renovavit cap. xxv, 11, dicens: « Erit universa terra hæc in solitudinem et in stuporem: et servient omnes gentes istæ regi Babylonis septuaginta annis. » Et cap. xxvi, 9: « Sicut Silo erit domus hæc, et urbs ista desolabitur, eo quod non sit habitator. » Itaque factum est anno 11 Et Isidorus, lib. LXXV, cap. 1: « Urbs, ait, aratro conditur, aratro vertitur. » Hinc urbs dicta est ab urvo, id est ab aratri curvatura, quam urbi circumducebant: unde urvare vel urbare, idem erat quod aratro definire, ait Pomponius jureconsultus. Primitus enim locis editis fossam ducere, et vallo circumdare ad sui tutelam cœperunt, et sic urbes oppidaque inchoarunt. Hinc Varro ait urbem dici, quod aratro sit præfinita; et mœnia quasi munia, et murum a munitione; et oppidum, quod muniatur opis causa. Antiqui enim junctis bobus, tauro et vacca Hetrusco ritu, in condendis urbibus interiore aratro circumagebant sulcum, intra quem urbem ædificarent. Hoc faciebant religionis causa die auspicato, ut urbs fossa muroque munita felix esset. Hinc Poeta: Apta dies legitur qua mœnia signet aratro. Tropologice, Jerusalem est anima sancta, et Deo per gratiam dicata et consecrata: hæc evertitur per peccatum mortale, fitque acervus lapidum et ruderum, id est passionum et vitiorum omnium indigesta congeries, quæ antea fuerat constructa ex gemmis, iisque circumdata et quasi coronata, de quibus Apoc. xxi, 9. Gemmæ sunt dotes et virtutes, Sion est mens et ratio (quæ in homine est id quod in urbe est arx, quodque in Jerusalem erat Sion, id est specula) quæ antea providebat et disponebat opera virtutum, jam post peccatum quasi ager aratur a diabolo, ut ferat zizania, vepres, aconita et venena peccatorum et scandalorum; templum est spiritus, qui antea Deo adhærens juges ipsi orationis, meditationis et laudis offerebat hostias, jam post peccatum fit sylva densa inutilibus et noxiis arboribus, id est cogitationibus et curis in qua versantur feræ, id est dæmones, qui ibidem bestiales et ferinos suos mores introducunt, imo ex homine bestiam, ex templo idolum, ex angelo dæmonem efficiunt. Hanc animæ tristem commutationem et cladem totis Threnis describit et plangit Jeremias, ubi inter cætera ait, cap. ii, 5 et 6: « Præcipitavit Israel, præcipitavit omnia mœnia ejus: dissipavit munitiones ejus. Et dissipavit quasi hortum tentorium suum, demolitus est tabernaculum suum, » etc. Et Psaltes, Psalm. LXXVIII, 1: « Deus, venerunt gentes in hæreditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum: posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. » Similia habet Isaias cap. i, 7 et sequent.
3:1
v. 4 « Et dixi : audite principes Iacob et duces domus Israel : numquid. non. vestrum est scire dudicium » ? — i. e. ut reipsa faciatis iudicium, q. e. id quod iustum ac rectum ac lege Dei praescriptum et ipsi maximi aestimetis et in opus deducatis et in iure dicendo et rcbus administrandis sequamini (cf. Sanct. Lap.); « vos debuistis apprinie officium vestrum discernere, vitium aversari, virtutem amplecti, quoniam haec omnia ego vos docueram tum legis constitutione tum aliis, quae saepe ob hunc finem edixi » (Theod. M.). Vcrum contraria et animis conceperunt et operibus exprimunt; nervose exprimitur in hebr. ope participiorum : od?o habentes bonum etc.
3:2
v. 2 « qui odio habetis bonum et diligitis malum, qui violenter tollitis pelles corum desuper eis et carnem eorum desuper ossibus eorum ;
3:3
v. 8 qui comederunt carnem populi mei et pellem eorum desuper excoriaverunt ct ossa eorum confregerunt et conciderunt sicut in lebete et quasi carnem in medio ollae » ; — i. e. non pastores sunt, verum laniones et latrones; populum iniuste opprimunt, spoliant, crudelitate magna et avaritia insatiabili excruciant; rei indignitatem vates declarat metaphoris per sinzula propositis : pellem detrahere, carnes avellere ab ossibus, omnia devorare, ossa confringere, ut medulla habeatur et sorbeatur ; demum omnia minutatim concidere, sicut quae in lebete (hebr.). Ka scil. odium boni iustique produnt et amorem mali manifestant (Is. 5, 20), quare carnificis et lanionis opus adeo singillatim proponitur. Rem ! declarat Chald. : « rapientes opes populi et divitias pretiosas ab iis tollentes ; et qui diripuerunt opes populi mei et divitias pretiosas ab iis tollunt et reliquias eorum consumunt, conversi dividunt eos quemadmodum qui dividunt membra in medio lebetis » (1. e. in frusta concidunt — cf. apud Rib. Lap:). Sed qui misericordiam denegabant, ipsi non invenient misericordiam. Tantis ac tot obruentur malis, ut. contemptores Dei et superbi tyranni misere lamentari cogantur :
3:4
v. 4 « tunc clamabunt ad. Dominum et non exaudiet eos et abscondet faciem suam ab eis in tempore illo, sicut nequiter egerunt adinventionibus suis » ; — cf. 2, 3. Prov. 14, 28; « cum venerit dies ultionis, clamabunt ad Dominüm et non exaudientur, quia nec ipsi rogantes audierunt; et extendent manus suas ad Dominum et Deus avertet faciem suam ab cis, quia et illi averterunt a precantibus vultum » (S. Ilier.). In hebr. per modum optativi vates affectum suum, quo iusto Dei iudicio subscribit et scelestos illos principes poenis cohiberi desiderat, publice prodit : et abscondat faciem i. e. non tantum subtrahere opem et favorem (Lap.), sed iram, vindictam infligere ex animo quasi exulcerato. Sicut illi egerunt, ?ta ? pro mensura criminum iis poena rependetur (cf. fleinke).
3:5
v. 5. « Haec dicit Dominus super prophetas, qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis et praedicant pacem ; et si quis non dederit 1n ore eorum quidpiam, sanctificant super eum proelium » ; — plerique explanant: qui dum habeant quod dentibus mordeant i. e. quod devorent, fausta annuntiant, qui turpis lucri gratia ea vaticinantur quae hominibus placeant (cf. Hier. Chald. Alb. Rib. Sanct. Lap. Sa, Mar. Tir. Calm. Schegg, Keil, Tro- 1. Minime opus est metaphoram per singula velle explicare ; ita v. g. Alb. pelles exteriora bona, carnes declarat « mollia et delicata ad fomentum teneritudinis humanae coucessa, tam in vestitu quam in lectulo et esculento et poculento », 0580 virescorporiset virtutes aniinae ; Sanct. vostes, alimeuta, onera quae imponentur gravia etc. , melius, vertunt quia ; uti LXX àv0' ov. Prius expressit Chald. chon) ; at cum dentibus mordere inusitatum sit. pro comedere vel multo magis pro eo quod h. ]. requireretur : accipere quod. comedant, neque ca interpretatio altero membro exigatur, assentiendum erit graecis interpretibus : populum uti seducunt, ita misere laedunt, mordent, discerpunt, ipsa sua pacis et securitatis denuntiatione ruinam. adducunt (cf. Cyr. Tlieod. Theod. M.) ; dum dulcia (pacem) loquuntur, revera mordent, i. e. venena et mortem spargunt. Turpe lucrum altero membro satis declaratur : qui non large eis tribuit et ita ora maledica iis occludit, ei nomine Dei indicunt bellum et omnia adversa minantur tamquam impio ac reprobo, qui Dei prophetas spreverit (Tir.); cf. Ier. 23, 16 seq. Ez. 13, 19. At vae iis, qui de suo corde prophetant
Isti peccata populi dissimulantes et vaticiniis adulatoriis aures demulcentes perniciem creabant ; quare Ieremias postmodum conquestus est : « prophetae tui viderunt tibi falsa et stulta, nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad poenitentiam provocarent » (Lament. 2, 14. Sanct.). Tales describit et arguit (cf. 2, 6) vates :
3:6
v. 6 « propterea nox vobis pro visione erit et trenebrae vobis pro divinatione et occumbet sol. super prophetas et obtenebrabitur super eos dies » ; — i. e. in poenam ! fraudis commissae, qua divinam missionem et inspirationem commenti sunt, extremis calamitatibus obruentur, quae noctis et tenebrarum similitudine exprimuntur ; « non quod revera sol super ipsis radios suos contraxerit aut aurorae lumen obtenebratum sit ; sed quod calamitatis acerbitas ipsis instar tenebrarum et obscurae noctis et radii solaris occasus et lucis contractio et quid non huiuscemodi tandem fieri contigit. Dira cnim et immensa mala mentem inebriant et turbulentum reddunt cor et tenebris i mplent » (Cyr.) ; cf. Ier.. 15, 9. Am. 8, 9. Et cum prorsus contrari a iis, quae vaticinati erant, contigissent, ipsi pseudovates omnium contemptu onerati in maximam ignominiam incident v. '] « et confundentur qui vident visiones et confundentur divini et operient omnes vultus su- 0$, quia non est responsum Dei » ; — hebr. obvelabunt omnes mystacem, i. e. os cum barba ; id quod lugentium est (cf. Lev. 13, 43. Ez. 24, 17. 22) et pudefactorum ; simili modo caput dicitur operiri; cf. Ez. 12, 6. Esth. 6, 129 (Sanct. Lap.). Postquam enim, ut ait S. Cyr., eventum rerum cum eorum dictis pugnare compertum est, necessario pro falsidicis, pro assentatoribus et impostoribus damnati sunt; quin etiam tantam ignominiae labem contraxerunt, ut animum illis advertere nemo vellet (sim. Theod. M. Theoph.). Et qui veros prophetas ludibrio habebant, etiam co punientur, quod tempore calamitatis sine solatio prophetico relinquentur ; cf. Am.8, 12. Lament. 2, 9: « prophetae eius non invenerunt visionem a Domino » ; Ps. 3, 9 : « signa nostra non vidimus ; iam non Contra blandimenta et assentationes pseudoprophetarum quae sint veri prophetae partes, effert
3:8
v. 8 « verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, iudicio et virtute, ut annuntiem lacob scelus suum et Israel peccatum. suum » ; — hebr. repletus sum fortitudine, spiritu ! Domini. Vera Dei vocatio animum vatis instruit fortitudine, qua pericula, minas, mortem spernit ; spiritu Domini, ut verba Dei vera cum gravitate et auctoritate annuntiet ; iudicio ?, quo peccatoribus non pacem, sed supplicia praedicat eosque coerceat; neque aures demulcet, sed virtute Dei libere increpat et in scelera invehitur, quae publice et apud omnes coarguit; « nullo enim metu frangar, sed audacter loquar ; quare exprobrabo Iacob impietates eius »... (Theoph.). Propter temporis necessitatem bis commemoratur fortitudo, virtus, qua prophetis mala vaticinantibus et peccata reprehendentibus semper quam maxime opus erat. Exemplum fortitudinis et gravis increpationis statim sequitur, 3, 9 et seq.
3:9
v. 9 « Audite hoc, principes domus lacob et iudices domus Israel, qui abominamini iudicium et omnia recta pervertitis »! — hoc i. e. me esse repletum spiritu Domini etc. ut annuntiem Iacob scelus suum ; eosdem alloquitur in hebr. quos 3, 4 nominarat. Ea obiicit, quibus graviora excogitari nequeunt pro principibus et magistratibus, qui legum et iustitiae (i. e. iudicii, iuris) custodes et vindices esse debebant ; omnia iura et divina et humana violant. Atque id exemplo uno probat
« Probat iam reipsa a spiritu divino sibi adesse afflatum atque constantiam, cum principes et iudices eorum scelerum arguat, idque cum libertate prophetica, quae ipsis non poterant non esse pudori atque offensioni ; deinde quia Hierosolymae id minatur, quo nihil timeri poterat horribilius » (Sanct.) ; unde
3:10
v. 10 « qu£ aedificatis Sion in sanguinibus et lerusalem in iniquitate » ; —i. e. « rapinis pauperum, caede innocentium, occisione sanctorum » (Hier.); «magnificas domus et palatia exstruitis et omni supellectile pretiosa instruitis, exsugendo facultates, labores et sanguinem pauperum per iniqua tributa, iudicia, usuras, fraudes, oppressio- Reg. 3, 20. Ez. 10, 4 (Ros.) ; vel verto fortitudine cum spiritu Domini plenus sum. nes etc. » (Lap. sim. Rib. Sa, Mar. Men. Tir. Calm. Schegg) ; « sanguinum enim nomine saepe in sacris literis significatur omnis iniusta vis in proximum, sive ea fit occidendo, sive calumniis et extorsionibus opprimendo » (Est.) ; cf. Eccli. 34, 24, 25. Eadem arguit Ieremias in Ioakim rege Ier. 22, 13. S. Ephr. caedes explicat eorum, quorum domus ad aedificanda palatia occupare volebant. Graeci alia ratione exponunt : eos seil. putasse, caedibus et sanguine per scelus effuso instaurari posse Sion et lerusalem inclvtam et conspicuam reddi (Cyr.) ; vel: eos per iniquam caedem rempublicam administrantes can regiminis formam construxisse, quae cruore etiniquitateredundaret ( Theoph.). Sanct. rem explanat ex tempore Ezechiae, qui contra Ássvrios munivit muros lerusalem, ideoque domus muris vicinas destruxit (cf. Is. 22, 10. Eccli. 48, 19); unde suspicatur Sanct. hicnotari principes, qui pretium domuum istarum ex pu - blico aerario solutum sibi retinuerint et pauperes ad labores gratuito praestandos compulerint. Seniores quidem apud ler. 26, 17 dicunt, vaticinium hoc v. 12 editum esse tempore Ezechiae. Id sane verum est. Àt eo tempore non primo esse a Michaca propositum, inde efficitur, quod iam cp. 2 apud Isaiam tempore Ioathan vaticinium de monte Domini legitur, quod immediate sequitur et prius illud de destructione supponit. Quare dubitari nequit, quin Michaeas iam ante Ezechiam illud ediderit; unde eum invehi in principes Ezechiae probari non potest. Neque dici potest, Michaeam vaticinium forte ex Isaia transsumpsisse ; nam apud Michaeam suo in contextu legitur et arcte ad antecedentia adiungitur, ex quibus omnino pendet, dum apud Isaiam tamquam effatum iam aliunde notum subito inducitur (cf. quae annotavi in. Erklaerung des Proph. Is. p. 38). Demum omnium ordinum scelera complexus ! propheta stupidam illam fiduciam exagitat, qua mediis in criminibus immunitatem sibi pollicebantur ;
3:11
v. 14 « principes eius in. muneribus iudicabant et. sacerdotes eius in mercede docebant et prophetae eius in pecunia divinabant, ct super Dominum requiescebant dicentes : numquid non Dominus in medio nostrum? non venient super nos mala»! — primores ius habent venale ; ut iustitiam administrent, muneribus sunt inducendi; vel vendunt iustitiam eamque pro muneribus pervertunt (Is. 14, 23) contra legem ; cf. Ex. 23, 8. Deut. 16, 19: « non accipias personam nec munera, quia munera excaecant oculos sapientum et mutant verba iustorum », Sacerdotes « de legitimis non sine pecunia respondent ministeriaque divina gratis peragere abnuunt » ( Theod.) ; cf. Lev. 10, 11 : « doceatis filios Israel omnia legitima mea »; atque in litibus etiam difficilibus sacerdotum erat homines edocere Deut. 11, 11. Etiam pseudoprophetae oracula sua vendebant; « erat simonia, non in reipsa (quia haec oracula non erant sacra, immo nec vera, quia non suggesta a Deo, sed ficta ex cerebro) sed in ipsorum opinione et aestimatione vulgi, qui haec oracula vera et divina esse censebant » (Lap.). Adeo vero caecutiunt. vel adeo peccandi assuetudo iis callum obduxerat et in rebus externis, ut circumcisione, carnali ab Abraham generatione, foedere divino, templo superstitiosam ponunt fiduciam, ut tutos se ab omni incursu opinentur. Eandem superstitionem iugulat Ieremias 7, 4. Est illa scil. praesumptio, qua Messiae opponunt : filii Abraham sumus. Secundum impoenitens cor suum dicunt : Dominus $n medio nostrum (S. Ilier.). Verum, uti Deus Silo olim proiccit (Ier. 7, 12), ita neque arci regiae, neque urbi sanctae, neque templo parcet :
3:12
v. 12 « propter hoc causa ves- (ri Sion quasi ager arabitur et lerusalem quasi acervus lapidum erit et mons templi in excelsa silvarum » ; — propter hoc 1. e. v. 9-11 et additur ád emphasin vestra causa, propter vos. Tribus istis theocratiae excidium significatur : S?on arx est et domus regis (Alb. Rib. Sanct.) ; unde ca destructa et in campum ac solitudinem redacta regia potestas emortua significatur ; urbs aedificiis destructis ruinarum tumulus reputabitur; mons Moria nobilissimo templo olim illustris, iam templo everso in silvam quandam, ut olim fuerat, redibit (cf. Rib.). « Nemus in ipso templi loco nasciturum res praeter fidem non est. Duorum et quinquaginta annorum spatio, quibus templum suis sepultum ruinis et derelictum iacuit, eius certe locus nato facillime nemore squalere potuit. Ieremias certe paulo post templi excidium Sionis montem describens; vulpes iam ibi cubilia posuisse testatur (Lament. 8, 18). Et Machabaeorum aetate post breve trium annorum curriculum, quo templum a Graecis profanatum est, totum virgultis vepribusque squalidum invenere : viderurit sanctificatiónem desertam et in atriis virgulta nata sicut in saltu vel in montibus » (4 Mach. 4, 38. Calm.). Haec urbe a Chaldaeis capta evenerunt. Regni theocratici sedes diruta est, templum exustum, populus unitatis centro disiecto sua libertate ct nationis iure privatus in alienas regiones migravit. Hoc vaticinio simul explanat propheta 1, 9 ; 2, 3. 4. 10. Cum S. Hier. dicamus: « videmus completa quae dicta sunt; oris eloquium oculi probant ; prophetiae testis aspectus est ». d) Montis Domini exaltatio 4, 1-5. At ex vaticiniis iam datis theocratia non poterit aeternis ruinis prostrata lacere ;foedus Dei aeternum est et regnum aeternum ipse Deus instituit in domo David ; quare ex ruina et destructione nova regni Dei forma enasci debet (cf. Os. 4, 10. Mich. 2, 12). Hanc instaurationem vates ita delineat, ut triplici ruinae renovationem triplicem opponat cAi«stic» i. e. montis templi, quem 3, 12 ultimo loco nominaverat, iam primo loco gloriosam exaltationem vaticinetur, et ita porro ordine inverso ab eo quem 3, 12 secutus erat. Huius autem montis gloriam ita exhibet :
3:5
… parlare o di scrivere (Ex. 17, 14; 34, 27; Deut. 31, 19; Is. 8, 1; 30, 8; Hab. 2, 2; Dan. 8, 26; 12, 4; Ez. 24, 2; in modo speciale Ier. 36) e di esporre solo quello che Dio vuole (Deut. 18, 15-22; Ier. 23, 16; 20, 7-9, 15, 19; 14, 14; Ez. 13, 3-17; Mich. 3, 5-8; Zach. 7, 12; cf. II Sam. 7, 1 sgg.), dichiara divino (Os. 4, 1; Ioel. 1, 1; Am. 1, 6, 9, 11, 13; 2, 1 ecc.; Abd. 1; Ion. 1, 1; 3, 1; Mich. 1, 1; 3, 5; 6, 1; Nah. 1, 12; Soph. 1, 1; …
3:8
Riferiscono infatti o suppongono i vari elementi da cui risulta che lo scrittore sacro è un « profeta » (Mt. 26, 56; Lc. 18, 31; 24, 25; Rom. 16, 26; Hebr. 1, 1-2, ecc.), che scrive sotto l'influsso di Dio che lo riempie di Spirito Santo (Os. 9, 7; Mich. 3, 8; Ez. 2, 2; 3, 12; 8, 13; 11, 5, 24; Zach. 7, 12; II Sam. 23, 2; Eccl. 39, 8; 48, 27; II Esdr. 14, 21, 25, 40-44); il quale gli ordina di parlare o di scrivere (Ex. 17, 14; 34, 27; …
3:11
… nome di Jahweh, specie in materia di osservanza rituale (sacrifici vari e modalità, condizioni della purità, criteri della lebbra, ecc.), a quanti li interrogavano; cf. Agg. 2, 11; Mal. 2, 6-9. I depositari e dispensatori della t. erano i sacerdoti: Mich. 3, 11; Ier. 2, 8; 18, 18; Soph. 3, 4; Ez. 7, 26; 22, 16; 44, 23 (cf. Lev. 14, 57); cf. Hab. 1, 2-4 e Lam. 2, 9. Affidata al sacerdozio (cf. II Reg. 17, 27-28; II Par. 15, 3), la t. esigeva …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.