Diùers great sinnes of both kingdomes, 3. are the cause of great punishments threatned, 15. yet the sinnes of Iuda are lesse excusable, because they haue more meanes to serue God.
1Hear the word of the Lord, ye children of Israel, for the Lord shall enter into judgment with the inhabitants of the land: for there is no truth, and there is no mercy, and there is no knowledge of God in the land.Udite la parola del Signore voi, figliuoli d'Israele; perocché il Signore viene a far giudizio degli abitatori di questa terra; perocché non è verità, e non è misericordia, perchè non è scienza di Dio sulla terra.HEARE the word of our Lord ye children of Israel, because there is iudgement to our Lord with the inhabitants of the land: for there is no truth, and there is no mercie, and there is no knowlege of God in the land.Audite verbum Domini, filii Israël, / quia judicium Domino cum habitatoribus terræ: / non est enim veritas, et non est misericordia, / et non est scientia Dei in terra. 2Cursing, and lying, and killing, and theft, and adultery, have overflowed, and blood hath touched blood.La bestemmia, e la menzogna, e l'omicidio, e il furto, e l'adulterio la hanno inondata, e il sangue incalza il sangue.Cursing, and lying, and manslaughter, and theft, and aduoutrie haue ouerflowed, and bloud hath touched bloud.Maledictum, et mendacium, / et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, / et sanguis sanguinem tetigit. 3Therefore shall the land mourn, and every one that dwelleth in it shall languish with the beasts of the field, and with the fowls of the air: yea, the fishes of the sea also shall be gathered together.Per questo la terra sarà in pianto, e tutti i suoi abitanti saranno in languore, e le bestie della campagna, e gli uccelli dell'aria, e i pesci stessi dei mare periranno.For this shal the land moorne, and euerie one shal be weakened that dwelleth in it, in the beast of the filde, and in the foule of the heauen: yea and the fishes of the sea shal be gathered together.Propter hoc lugebit terra, / et infirmabitur omnis qui habitat in ea, / in bestia agri, et in volucre cæli; / sed et pisces maris congregabuntur. 4But yet let not any man judge: and let not a man be rebuked: for thy people are as they that contradict the priest.Nissuno però faccia rimprovero, ovver correzione ad alcuno; perocché il popol tuo è come chi sta a tu per tu col sacerdote.But yet let not euerie man iudge: and let not a man be rebuked: for thy people are as those, that gaynesay the priest.Verumtamen unusquisque non judicet, / et non arguatur vir: / populus enim tuus sicut hi qui contradicunt sacerdoti. 5And thou shalt fall today, and the prophet also shall fall with thee: in the night I have made thy mother to be silent.Ma tu oggi anderai in rovina, e teco anderà in rovina il profeta. In quella notte farò tacere la madre tua.And thou shalt fal to day, and the prophete also shal fal with thee: in the night I made thy mother hold her peace.Et corrues hodie, / et corruet etiam propheta tecum. / Nocte tacere feci matrem tuam.
6My people have been silent, because they had no knowledge: because thou hast rejected knowledge, I will reject thee, that thou shalt not do the office of priesthood to me: and thou hast forgotten the law of thy God, I also will forget thy children.Il mio popolo è rimaso muto, per chè era privo di scienza. Perchè tu rigettasti la scienza, per questo io ti rigetterò, affinchè tu non eserciti il mio sacerdozio. Tu poi ti se' scordata della legge del tuo Dio, ed io pure mi scorderò dei miei figliuoli.My people haue held their peace, because they had not knowlege: because thou hast repelled knowlege, I wil repel thee, that thou doe not the function of priesthood vnto me: and thou hast forgotten the law of thy God, I also wil forget thy children.Conticuit populus meus, / eo quod non habuerit scientiam: / quia tu scientiam repulisti, / repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi; / et oblita es legis Dei tui, / obliviscar filiorum tuorum et ego. 7According to the multitude of them, so have they sinned against me: I will change their glory into shame.Più si son eglino moltiplicati e più son cresciuti i loro peccati: io cangerò in ignominia la gloria loro.According to the multitude of them so haue they sinned to me: their glorie I wil change into ignominie.Secundum multitudinem eorum sic peccaverunt mihi: / gloriam eorum in ignominiam commutabo. 8They shall eat the sins of my people, and shall lift up their souls to their iniquity.Mangiano i peccati del popolo mio, e mentre egli pecca gli fan coraggio.They shal eate the sinnes of my people, and at their iniquitie shal lift vp their soules.Peccata populi mei comedent, / et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. 9And there shall be like people like priest: and I will visit their ways upon them, and I will repay them their devices.Onde qual è il popolo, tal sarà il sacerdote, e io punirò sopra di lui, le sue azioni, e renderò a lui la mercede de' suoi pensamenti.And as the people, so shal the priest be: & I wil visite their wayes vpon them, and their cogitations I wil render to them.Et erit sicut populus, sic sacerdos; / et visitabo super eum vias ejus, / et cogitationes ejus reddam ei. 10And they shall eat and shall not be filled: they have committed fornication, and have not ceased: because they have forsaken the Lord in not observing the law.Ei mangeranno, e non si satolleranno: hanno prevaricato senza darsi mai posa: hanno abbandonato il Signore, non osservando la legge.And they shal eate and shal not be filled: they haue fornicated, and haue not ceased: because they haue forsaken our Lord in not obseruing.Et comedent, et non saturabuntur; / fornicati sunt, et non cessaverunt: / quoniam Dominum dereliquerunt in non custodiendo.
11Fornication, and wine, and drunkenness, take away the understanding.L'impudicizia, il vino, e l'ubbriachezza tolgono il bene dell'intelletto.Fornication, and wine, and drunkenes take away the hart.Fornicatio, et vinum, et ebrietas auferunt cor. 12My people have consulted their stocks, and their staff hath declared unto them: for the spirit of fornication hath deceived them, and they have committed fornication against their God.Il mio popolo ha consultato un pezzo di legno, e le sue bacchette han predetto a lui il futuro: perocché lo spirito di fornicazione gli ha affascinati, ed hanno voltate le spalle al Dio loro.My people hath asked in their wood, and their staffe hath declared vnto them: for the spirit of fornications hath deceiued them, and they haue fornicated from their God.Populus meus in ligno suo interrogavit, / et baculus ejus annuntiavit ei; / spiritus enim fornicationum decepit eos, / et fornicati sunt a Deo suo. 13They offered sacrifice upon the tops of the mountains, and burnt incense upon the hills: under the oak, and the poplar, and the turpentine tree, because the shadow thereof was good: therefore shall your daughters commit fornication, and your spouses shall be adulteresses.Sulle vette dei monti offersero sagrifizj, e sulle colline abbruciarono i timiami, e sotto la quercia, e sotto il pioppo, e sotto il terebinto, perchè l'ombra di essi era gradita: per questo le vostre figliuole faran getto del loro onore, e le vostre spose saranno adultere.Vpon the heads of mountaines they did sacrifice, and vpon litle hilles they burnt incense: vnder the oke, and the poplartree, and the terebinth, because the shadow therof was good: therfore shal your daughters fornicate, and your spouses shal be aduoutresses.Super capita montium sacrificabant, / et super colles ascendebant thymiama; / subtus quercum, et populum, et terebinthum, / quia bona erat umbra ejus; / ideo fornicabuntur filiæ vestræ, / et sponsæ vestræ adulteræ erunt. 14I will not visit upon your daughters, when they shall commit fornication, and upon your spouses when they shall commit adultery: because themselves conversed with harlots, and offered sacrifice with the effeminate, and the people that doth not understand shall be beaten.Io non gastigherò le vostre figliuole, quando avranno peccato, né le vostre spose, quando saran diventate adultere: perocché costoro conversavano colle meretrici, e andavano a far sagrifizio con gli effeminati. Per la qual cosa questo popolo senza intelletto sarà percosso.I wil not visite vpon your daughters when they shal fornicate, and vpon your spouses when they shal commit aduoutrie: because they themselues conuerst with harlots, and with the effeminate they did sacrifice, and the people not vnderstanding shal be beaten.Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatæ, / et super sponsas vestras cum adulteraverint, / quoniam ipsi cum meretricibus conversabantur, / et cum effeminatis sacrificabant; / et populus non intelligens vapulabit.
15If thou play the harlot, O Israel, at least let not Juda offend: and go ye not into Galgal, and come not up into Bethaven, and do not swear: The Lord liveth.Giacché tu, o Israele, ti se' dato alla fornicazione, non pecchi almeno Giuda or non vogliate entrare in Galgal, e non salite a Bethaven, e non fate quel giuramento: Vive il Signore.If thou fornicate ô Israel, at the least let not Iuda offend: and enter ye not into Galgal, and goe not vp into Bethauen, neither sweare ye: Our Lord liueth.Si fornicaris tu, Israël, / non delinquat saltem Juda; / et nolite ingredi in Galgala, / et ne ascenderitis in Bethaven, / neque juraveritis: Vivit Dominus ! 16For Israel hath gone astray like a wanton heifer now will the Lord feed them, as a lamb in a spacious place.Perocché Israele è uscito di strada come una vacca indomita: adesso il Signore lo menerà a pascere come un agnello in ispaziosa campagna.Because Israel hath declined as a wanton cow: now wil our Lord feede them, as a lambe in latitude.Quoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israël; / nunc pascet eos Dominus, quasi agnum in latitudine. 17Ephraim is a partaker with idols, let him alone.Ephraim ha fatta società cogl'idoli: lascialo stare.Ephraim is partaker of idols, let him alone.Particeps idolorum Ephraim: dimitte eum. 18Their banquet is separated, they have gone astray by fornication: they that should have protected them have loved to bring shame upon them.Egli ha a parte i suoi conviti, è caduto nella più orrenda fornicazione: i suoi protettori hanno amata la sua ignominia.Their banket is separated, with fornication they haue fornicated: the protectours therof loued to bring ignominie.Separatum est convivium eorum; / fornicatione fornicati sunt: / dilexerunt afferre ignominiam protectores ejus. 19The wind hath bound them up in its wings, and they shall be confounded because of their sacrifices.Li porta il vento legati alle sue ale, e i lor sagrifizj saranno la loro vergogna.The spirit hath bound him in his winges, and they shal be confounded at their sacrifices.Ligavit eum spiritus in alis suis, / et confundentur a sacrificiis suis.
4:1
Worthington
Israel. They are chiefly addressed, (Chaldean; St. Jerome; Calmet) or what follows to ver. 15, regards all. (Worthington)
Judgment. Hebrew, "a trial."
Calmet
Mercy. The want of humanity and of practical knowledge is urged. (Calmet)
Worthington
The knowledge of God includes the observance of the commandments, 1 John 2:4. (Worthington)
4:2
Calmet
Blood. The successors of Jeroboam II were mostly murdered. (Calmet)
Haydock
Incestuous marriages take place. (Haydock)
4:3
Calmet
Together. The waters shall be dried up, or infected. (Calmet)
Haydock
When the people are taken away, beasts will not long remain, Jeremias 9:10., and Sophonias 1:2. (Haydock)
4:4
Challoner
Judge, etc. As if he would say: It is in vain to strive with them, or reprove them, they are so obstinate in evil. (Challoner)
Calmet
Priest. Such must be slain, Deuteronomy 17:12. (Calmet)
Theodoret
Septuagint, "my people are like a priest contradicted," (Haydock) or degraded. (Theodoret)
4:5
Prophet, both true and false.
Night of tribulation. Hebrew and Septuagint, "I have compared thy mother to the night."
4:6
Silent. Septuagint, "like those who had," etc.
Calmet
Knowledge. Jeroboam I had appointed unlawful priests, and some of the house of Aaron went over to him, and were excluded from officiating at Jerusalem, after the captivity, 1 Kings 12:31., and Ezechiel 44:10. Knowledge is always expected of priests, Deuteronomy 17:8., and Malachias 2:7. (Gratian. dist. 38. c. omnes.) (Calmet)
Worthington
When the power of sacrificing is withdrawn, all spiritual functions cease, as sacrifice belongs properly to a priest. (Worthington)
4:7
Calmet
Me. A father rejoices in a numerous offspring. But my people take occasion to offend me the more they increase. (Calmet)
4:8
Worthington
Sins: victims. (Worthington)
Iniquity; or "they seek for support in their propitiatory offerings," and lull the people asleep in their sins. The priests of the golden calf imitated the sacred rites of Moses. It would have been too difficult to make the people change altogether.
4:9
Priest. They are equally dissolute, and shall meet the like punishment.
Calmet
Devices, or thoughts. (Calmet)
St. Jerome
Cogitatio mali operis paenas luet. (St. Jerome)
4:10
Calmet
Ceased. Hebrew, "increased." They have no children living. (Calmet)
Septuagint, "let them not succeed."
4:11
Haydock
Understanding. Literally, "heart." (Haydock)
Worthington
Some sins darken reason more than others; but none so much as spiritual fornication. (Worthington)
4:12
Staff. It was customary to use this mode of divination, (Ezechiel 21:21.) and likewise incense, ver. 13.
Oak. These terms are variously rendered as the trees and stones mentioned in Scripture, will probably never be ascertained.
4:14
Visit. This is the most dreadful of God's judgments. He permits those who offend him to receive discontent from their own families.
Calmet
Effeminate, like the Galli, etc., (St. Jerome) and votaries of Priapus, 3 Kings 15:11. Hebrew, "the consecrated women." Septuagint, "initiated," to honour a lewd idol by prostitution. (Calmet)
Haydock
Beaten. Septuagint, "adhere to a harlot. But thou, Israel, be not ignorant, and Juda go," etc. (Haydock)
4:15
Worthington
Offend. It was more culpable for Juda to commit idolatry (as they had the temple, etc., of the true God) than for Israel, whom Jeroboam hindered from going to Jerusalem, after he had set up his golden calves. (Worthington)
Challoner
Galgal and Bethaven. Places where idols were worshipped. Bethel, which signifies the house of God, is called by the prophet Bethaven, that is, the house of vanity, from Jeroboam's golden calf which was worshipped there. (Challoner)
Calmet
Galgal was on the confines of the two kingdoms, and always venerated by the Jews. Idols had been there in ancient times, and probably a sort of oracle, Judges 3:19. If Israel be thus abandoned, let not Juda imitate them. (Calmet)
Theodoret
Lord. Profane not this sacred name by giving it to idols. (Theodoret)
St. Jerome
Use not this expression, since you do not worship me. (St. Jerome)
4:16
Wanton. Septuagint, "stung," or rendered furious. Thus Israel gives way to ungovernable passions. The people shall be led into captivity, and have room to range about.
4:17
Partaker. Hebrew, "tied to abominations."
Calmet
Alone. His case is desperate. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "he has placed stumbling-blocks for himself." (Haydock)
4:18
Separated from that allowed to God's people, Deuteronomy 12:12. Hebrew, "insipid," or spoiled. Chaldean, "their princes have sought after banquets." Septuagint, "He has provoked (surpassed) the Chanaanites." These two have not read as we do.
Calmet
They. Hebrew, "their shields (chiefs) have loved shame:" dissolute practices, or "presents," which are disgraceful. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "They have loved shame by her rage. (19) A whirlwind shall whistle in," etc. (Haydock)
4:19
Calmet
Wings. They shall be quickly removed hence. (Calmet)
4:4
Let not any man judge, etc.... As if he would say: It is in vain to strive with them, or reprove them, they are so obstinate in evil.
4:15
Galgal and Bethaven.... Places where idols were worshipped. Bethel, which signifies the house of God, is called by the prophet, Bethaven, that is, the house of vanity, from Jeroboam’s golden calf that was worshipped there.
4:1
Children of Israel importe the vvhole people of the tenne, & tvvo tribes, so he speaketh to al til. v. 15.
Knovvlege of God includeth the keping of his cōmandments For he that saith; he knovveth God, and kepeth not his commandments, is a lyer. 1. Ioan. 2. v. 4.
4:6
Function of priests vvhich is properly sacrifice, being taken away, al spiritual offices decay thervvith.
4:8
The hostes offered for sinnes.
4:12
Certaine sinnes more then others do obscure mans vnderstanding, but spiritual fornication blindeth the hart aboue al other vices.
4:15
It was a greater sinne in the kingdom of Iuda to commit idolatrie, vvhere they had the publique true seruice of God in the temple, then in Israel vvhere Ieroboam had set vp calues, and forbid the people from going to Ierusalem.
4:1
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.19
… For instance, when the prophet Isaiah says, “But Israel hath not known Me, and My people have not understood Me,” they pervert his words to mean ignorance of the invisible Bythus. And that which is spoken by Hosea, “There is no truth in them, nor the knowledge of God,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. An Address to Demetrianus 9
… Therefore shall the land mourn, with every one that dwelleth therein, with the beasts of the field, with things that creep on the earth, and with the fowls of heaven; and the fishes of the sea shall languish, so that no man shall judge, no man shall rebuke.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.48
… they mingle blood to blood. Therefore the land shall mourn, with all its inhabitants, with the beasts of the field, with the creeping things of the earth, with the birds of heaven; and the fishes of the sea shall fail: so that no man may judge, no man may refute.”
4:2
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.6
… for the godly man is perished out of the earth, and there is none that doeth right among men : and again, They are all gone out of the way, they are together became unprofitable; there is none that doeth good, no, not one : and again, Cursing and stealing, and adultery, and murder are poured out upon the land
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.3
3. Our Lord Jesus Christ, then, comes from heaven; and He comes with glory at the end of this world, in the last day. For of this world there is to be an end, and this created world is to be re-made anew . For since corruption, and theft, and adultery , and every sort of sins have been poured forth over the earth, and blood has been mingled with blood
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 65
… as also He Himself declared when He said, “Fill ye up the measure of your fathers.” For from the first the prophets used to charge them with these things, saying, “Your hands are full of blood;” and, “They mingle blood with blood;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 71
… “For ye cannot say,” He saith, “Thou didst send from among the Gentiles, and therefore we were offended;” but they were led on unto this by being murderous, and thirsting for blood. Wherefore He also said beforehand, “For this cause do I send prophets and scribes.” This did the prophets also lay to their charge, saying, “They mingle blood with blood,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 23
Henceforward, what consolation shall there be for us? He called us to Heaven, and we have thrust ourselves down to hell. “Swearing and lying and stealing and adultery, are poured out upon the earth.” (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 9.121
… Why should I say more? Overcome by its own weight, it sweats blood. For, unless sin were reckoned under the name of blood, the Psalmist would not say, Deliver me from blood guiltiness ( Ps. l. 16 ). But, when we add sin to sins, we fulfil this also which is said by another prophet, Blood hath touched blood (
4:3
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: The Pearl. Seven Hymns on the Faith 1.3
“At these uproars the fish in the sea were moved,
4:5
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.12
… 91 ). For all these things are day: “and this is the day which the Lord hath made: let us rejoice and be glad in it:” and “let us walk honestly as in the day.” “For all things serve Thee.” He said all things of some: “all” which belong to this day “serve Thee.” For the ungodly of whom it is said, “I have compared thy mother unto the night,”
4:6
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.8
… How long will ye inherit My holy Mountain? How long shall My ark be among the heathen? Now for a little longer ye indulge yourselves in that which belongs to others, and gratify your desires. For as ye have devised to reject Me, so will I also reject you,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 68
… lix. 2 , LXX.). And again, “They that go far away from Thee shall perish.” ( Ps. lxxiii. 27 , LXX.) And Hosea saith, “Thou hast forgotten the law of thy God, and I will also forget thee” (
4:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 14
… The physician, extending his hand to apply a remedy, does not exercise the healing art more than the poor man, who stretches out his hand to receive your alms, and thus becomes a cure for your ills. You give your money, and with it your sins pass away. Such were the Priests of old, of whom it was said, “They eat up the sin of My people.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 41
… nevertheless, on account of the likeness of sinful flesh in which He came, He was called sin, that He might be sacrificed to wash away sin. For, under the Old Covenant, sacrifices for sin were called sins.
4:9
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.7
… But with what conscience can the overseer of souls avail himself among other men of his pastoral dignity, while engaged himself in the earthly cares which it was his duty to reprehend in others? And this indeed is what the Lord , in the wrath of just retribution, menaced through the prophet, saying, And there shall be like people, like priest (
4:12
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 5
… I am called the spirit of lust. How many have I deceived who wished to live soberly, how many are the chaste whom by my incitements I have over-persuaded! I am he on account of whom also the prophet reproves those who have fallen, saying
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.15
15. But sin also is called spirit, as I have already said; only in another and opposite sense, as when it is said, The spirit of whoredom caused them to err
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.32
… “giving heed to seducing spirits and doctrines of devils speaking lies in hypocrisy.” And that there are other kinds of devils which are deaf and dumb the gospels testify. And that some spirits incite to lust and wantonness the prophet maintains saying: “The spirit of fornication deceived them and they went astray from their God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 14.11
… “Let now the astrologers stand and save thee, they that gazed at the stars and counted the months, that from them they might tell the things that shall come to thee,” of which fornication elsewhere also the Lord says in rebuking them: “The spirit of fornication deceived them, and they went a whoring from their God.”
4:13
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… Will you deem Him little on this account, that He humbled Himself for your sake, and because to seek for that which had wandered the Good Shepherd, He who layeth down His life for the sheep, came upon the mountains and hills upon which you used to sacrifice, and found the wandering one; and having found it, took it upon His shoulders,
4:1
1. Audite verbum Domini, filii Israel. — Hinc patet Prophetam adhuc alloqui decem tribus. Ita Chaldæus, S. Hieronymus, Hugo, Vatablus et alii; hæ enim vocantur Israel et Ephraim, vers. 17, licet aliqui, ut Haymo et Arias, hæc accipiant de duabus tribubus, eo quod vers. 15 nominet Juda; sed id facit obiter, per subitam depressionem, imo per comparationem et oppositionem ad Israel, id est ad decem tribus. Alii denique, ut Ribera, hæc accipiunt, tam de Israel quam de Juda, id est de duodecim tribubus, quod non est improbabile; licet primum quod dixi sit probabilius, magisque proprium et connexum. Quia judicium Domino cum habitatoribus terræ. — «Judicium,» id est accusatio et expostulatio; unde Chaldæus vertit, disceptatio, q. d. Habet Deus quod in judicio accuset, justeque expostulet cum incolis Samariæ. Ita Vatablus et alii. Non est enim veritas, — id est fidelitas, sive fides promissorum et factorum, q. d. Israelitæ non servant fidem, sed dolosi sunt et fraudulenti; decipiunt enim et fraudant proximos suos. Ita passim Interpretes. Solus Albertus, quem sequitur Dionysius, accipit veritatem morum et vitæ, qua scilicet vita dicitur vera, id est recta, justa et conformis suæ regulæ, puta rectæ rationi. Non est misericordia, — q. d. Non est qui misereatur, et miserendo subveniat egenti et afflicto. Ita Haymo, Hugo, Vatablus, Arias ac S. Cyprianus, epist. ad Demetrianum, ubi et addit: «De sterilitate aut fame quereris, quasi famem majorem siccitas quam rapacitas faciat, quasi non de captatis annonarum incrementis et pretiorum cumulis flagrantior inopiæ ardor excrescat. Quereris cludi imbribus cœlum, cum sic horrea cludantur in terris. Quereris minus nasci, quasi quæ nata sunt, indigentibus præbeantur. Pestem et luem criminaris, cum peste ipsa et lue detecta sint, vel aucta crimina singulorum, dum nec infirmis exhibetur misericordia, et defunctis avaritia inhiat ac rapina; iidem ad pietatis obsequium umidi, ad impia lucra temerarii, fugientes morientium funera et appetentes spolia mortuorum; ut appareat in ægritudine sua miseros ad hoc forsitan et derelictos esse, ne possint, dum curantur, evadere.» Ita sane et hodie sæpe immisericordia est causa miseriarum privatarum et publicarum. Et non est scientia Dei in terra. — Et, id est quia (hoc enim significat Hebræum vau), q. d. Defectus scientiæ Dei, quasi luminis practici, est causa cur deficiant misericordia et veritas, sive fidelitas. Porro scientiam Dei accipe non speculativam, sed practicam, qua cognoscimus, æstimamus et reveremur Dei numen, providentiam, justitiam, vindictam, etc., ideoque hæc Dei scientia cum ejusdem timore, amore, cultu et obedientia conjuncta est. Hæc enim est scientia, sapientia et prudentia, quam passim commendat Scriptura, præsertim in Proverbiis, Ecclesiastico et aliis libris sapientialibus, q. d. Non est qui Deum practice cognoscat, puta qui ejus majestatem et providentiam apprehendat et æstimet uti par est, qui eum timeat, colat et revereatur; ut cogitans ejus providentiam qua punit impios, et præmiat pios, studeat ei placere, ideoque vacet operibus piis, et abstineat ab impiis, de quo ait S. Joannes, epist. I, cap. 2, 4: «Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est;» unde Chaldæus vertit: Non est qui ambulet in timore Domini. Sic et S. Cyrillus, et S. Cyprianus, lib. ad Demetrianum. Quod enim homines a peccato absterret, et ad bonum impellit, est Numinis metus et reverentia; hoc si tollas, homines impune frena laxabunt suis concupiscentiis, et ruent in omnia scelera. Hoc est quod queritur Psaltes Psalm. xiii: «Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus,» hac de causa «corrupti sunt, et abominabiles facti.» Ex adverso S. Augustinus, serm. 112 De Tempore: «Cognitione, ait, Dei nihil melius est, quia nihil beatius est, et ipsa vera beatitudo est. Unde et Salvator ad Patrem ait: Hæc est autem vita æterna, ut cognoscant te unum verum Deum et quem misisti Jesum Christum.» Et mox: «Beata siquidem vita est cognitio divinitatis; cognitio divinitatis, virtus boni operis est; virtus boni operis, fructus est æternæ beatitudinis. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur; cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur.» Idem scripsit lib. De Beata vita, quo toto docet non aliud esse beatam vitam, quam perfectam Dei cognitionem. S. Bernardus, tractat. De Interiori domo, in fine: «Deum, ait, cognoscere, plenitudo est scientiæ; plenitudo autem hujus scientiæ, plenitudo est gloriæ, consummatio gratiæ, perpetuitas vitæ. At hujus vero scientiæ plenitudinem, opus est potius intima compunctione, quam profunda investigatione; suspiriis, quam argumentis; lacrymis, quam sententiis; oratione, quam lectione; collectione potius contemplatione, quam terrestrium occupatione.» Idem, lib. De Conscientia, docet multos quærere scientiam, paucos conscientiam, cum vera scientia consistat in pura et sancta coram Deo conscientia.
4:2
2. Maledictum et mendacium. — Chaldæus vertit: Perierant incolæ hujus terræ, mentiuntur, etc., committunt adulteria, perfringunt (scilicet sepem mandatorum Dei), et sanguis sanguinem tangit; cædes cædem excipit. Sic et Vatablus. Alii vertunt et explicant: Maledictis, calumniis, conviciis et exsecrationibus insectantur proximos. Ita Theophylactus, Haymo, Lyranus et Hugo. Utrumque significat hebræum אלה ala, sed magis prius; ostendit enim non esse veritatem in terra ex contrario, quia scilicet in ea regnat ala, id est perjurium exsecratorium, ut vertunt Septuaginta, q. d. Exsecrantur, dicuntque: Dispeream, terra mihi dehiscat, si hoc non sit verum, vel si hoc non fecero, et mentiuntur fidemque fallunt: ideoque sunt perjuri. Inundaverunt. — Chaldæus et Vatablus, eruperunt instar diluvii, quod omnes aggeres et sepes sua vi diffringens et disrumpens, campos implet et opplet aquis. Hoc enim est hebræum ברץ purats; pari enim modo Israelitæ suis sceleribus plurimis et maximis diffringebant omnia jura jussaque Dei, atque omnia replebant furtis, fraudibus, adulteriis, cædibus, etc. Et sanguis sanguinem tetigit. — Septuaginta, Sanguines in sanguinibus miscent. Sic enim legit Codex Vaticanus. Hebraice ad verbum est: Sanguines in sanguines tetigerunt. «In sanguines,» id est «sanguines;» verba enim contactus apud Hebræos construuntur cum beth, id est in. Dicunt enim percutere in manu, pro percutere manum; occidere in anima, id est occidere animam. Sanguis in Scriptura significat primo, homicidium, per metonymiam, qua objectum ponitur pro actu; puta sanguis, pro effusione sanguinis, indeque extenditur per catachresin ad quamvis vim, fraudem et injuriam proximo illatam; hæc enim viam sternit ad homicidium, ejusque est quasi inchoatio; unde prohibetur quinto Decalogi præcepto: «Non occides.» Secundo, significat omnem contaminationem, pollutionem et immunditiem; sanguis enim effusus omnia contaminat, polluit, cruentat et fœdat. Tertio, per synecdochen significat quodlibet scelus; quia enim maximum scelus in proximum est homicidium, hinc ab eo utpote famosiori sumitur denominatio, ut quodlibet aliud facinus a pari vel simili vocetur sanguis. Hisce omnibus modis hic accipitur. Secundo, Rupertus sanguinem accipit pro commixtione seminis et sanguinis (semen enim est sanguis optimus et plane percoctus) consanguineorum, q. d. Consanguinei invicem sanguinem, id est semen, commiscent, invicem incestant et polluunt. Tertio, plenissime, Chaldæus, S. Cyrillus, S. Hieronymus, Haymo et Hugo sanguines accipiunt pro peccatis, q. d. Addunt peccata peccatis, scelera sceleribus accumulant. Audi S. Gregorium, hom. 11 in Ezech.: «Sanguis sanguinem tangit, quando peccatum peccato additur; ut ante Dei oculos adjunctis iniquitatibus anima cruentetur. Paulus Apostolus ait: Ut impleant peccata sua semper. Joanni quoque per angelum dicitur: Qui nocet, noceat adhuc; et qui in sordibus est, sordescat adhuc,» q. d. Domus, vici, fora, templa, muri, agri peccatis inundant et exundant. Quæres, cur sanguis est symbolum peccati? Respondeo primo, quia effusio sanguinis, puta homicidium, inter homines censetur gravissimum esse peccatum. Secundo, quia sanguis est sedes et instrumentum concupiscentiæ, quæ est causa peccati. Sanguis enim subministrat materiam tam libidini, quam iræ et superbiæ, eaque accendit et inflammat. Unde sanguis est symbolum carnalis sensus et cupiditatis, uti ex Theodoreto docui, Levit. cap. xvii, 11. Tertio, quia sanguis Judæis ex lege erat immundus et abominabilis, nec eo licebat vesci, idque in odium et detestationem homicidii, Levit. cap. xvii, 10. Rursum, sanguis menstruatarum et naturaliter et ex lege immundissimus erat, Levit. cap. xv, 19 et seqq. Tale est peccatum quod est menstruum, et teterrimum virus animæ. Quarto, quia peccatum occidit animam, ejusque quasi sanguinem et vitam effundit. Allegorice Theophylactus et ex eo Leo Castrius (qui hunc sensum affert quasi litteralem): Judæi sanguini Prophetarum miscuerunt sanguinem Christi, Apostolorum et Martyrum, dum eos æque ac Prophetas occiderunt, uti Christus eis objicit, Matth. cap. xxiii, 34. Rursum iidem, ait Castrius, Christum inter duos latrones crucifixerunt, ut crederetur esse latro. Sic ergo sanguinem Christi sanguini latronum miscuerunt.
4:3
3. Propter hoc lugebit terra. — Hic pœnam tot tantisque sceleribus debitam intentat. Ait ergo, «lugebit,» id est, ut Chaldæus, vastabitur et desolabitur, terra, ut metaphorice lugere videatur; sicuti ex adverso prata ridere dicuntur, cum germine, floribus et fructibus vernant. Ita Lyranus, Arias et Vatablus. Secundo, «lugebit,» metonymice, quia vastata luctum incolis inducet. Ita Haymo et Hugo. Quocirca hujus luctus terræ effectum subdit, dicens: Et infirmabitur, — id est languebit, fame conficietur, tabescet et morietur. Ita Chaldæus. Est metonymia; ponitur enim antecedens pro consequente, puta infirmitas pro morte. Omnis qui habitat in ea, in (id est cum) bestia agri, et in (id est cum) volucre cœli, — q. d. Desolata terra non tantum homines, sed et bestiæ avesque, quin et pisces morientur, tum quia hæc omnia ex terræ frugibus vivunt: iis ergo sublatis emoriuntur; tum quia per hæc omnia punitur a Deo homo peccans, qui est eorum dominus. Et pisces maris congregabuntur, — id est deficient et morientur. Ita Septuaginta et Chaldæus. Porro hæc mors vel descensus piscium in desolatione terræ contingit partim naturaliter: siccitas enim et combustio terræ arefacit torrentes et rivos, qui alebant pisces; partim et potius justo Dei judicio, qui hominum impiorum terra et aqua, bestiis et piscibus abutentium castigat, omnium defectu et desolatione. Hoc est quod minatur Isaias Ægyptiis, cap. xix, 5: «Arescet aqua de mari, et fluvius desolabitur atque siccabitur; et deficient flumina, et mœrebunt piscatores.» Ita in historiis legimus, et hoc sæculo vidimus, in Francia, Scotia, Hollandia urbes olim piscatione et piscibus divites, postquam hæresim admiserunt, piscibus emorientibus, vel alio commigrantibus sterilitate et paupertate a Deo vindice punitas. Refert Platina sub Victore III Pontifice, ob peccata illius ævi pisces tam in mari quam in fluminibus defecisse. Idem Hiberniæ contigisse, sed precibus S. Malachiæ correctum esse, in hujus Vita scribit S. Bernardus. Sic ex adverso Christus semel et iterum ingentem copiam piscium adduxit in retia S. Petri, utpote fidelium principis, Luc. cap. v, vers. 6, et Joan. cap. xxi, vers. 6. Theodoretus per aves accipit divites, qui in pisces, id est pauperes, grassantur eosque consumunt; sed hoc mysticum est, non litterale. (1) «Cum captivitas decem tribuum venerit habitatore sublato, inquit S. Hieronymus, bestiæ quoque et volucres cœli, et pisces maris deficient, iramque Domini etiam muta elementa sentient. Hoc qui non credit accidisse populo Israel, cernat Illyricum, cernat Thracias, Macedoniam, atque Pannonias, omnemque terram quæ a Propontide et Bosphoro usque ad Alpes Julias tenditur, et probabit cum hominibus et animantia cuncta deficere, quæ in usus hominum a Creatore prius alebantur.»
4:4
4. Verumtamen unusquisque non judicet (id est non expostulet, ut vertit Vatablus, non increpet), et non arguatur vir, — q. d. Nemo increpet et arguat homines hujus regionis; frustra enim id faciet, nam monenti obstrepunt et contradicunt. Ita S. Hieronymus, Lyranus et Vatablus. Loquitur quasi desperans de eorum emendatione, simulque significat eos plane indignos esse monitione et correptione, ait Rupertus. Audi S. Hieronymum: «Provocati erant ad judicium Dei filii Israel, ut causas Dominicæ indignationis audirent, et præterita peccata cognoscerent, propter quæ hostibus traderentur. Nunc quia in scelere perseverant, et impudenti Deum fronte contemnunt, audiunt: Non necesse est ut veniatis ad judicium, ut in vestris flagitiis arguamini; quia tantæ estis impudentiæ, ut nec convicti quidem, pudorem habeatis et verecundiam; sed contradicatis mihi, quasi si discipulus magistro, sacerdoti plebecula contradicat.»
4:6
6. Conticuit populus meus. — Vatablus, ad silentium redactus est vel succisus est, populus meus, eo quod non habuerit scientiam Dei, de qua vers. 1. Quia tu scientiam repulisti, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi. — Scientiam vocat Dei legisque divinæ studium et cognitionem, non tantum speculativam, sed practicam, uti dixi versu 1. Unde Chaldæus vertit: Quia tu repulisti timorem Dei, repellam te, etc. Nota primo: Alloquitur Synagogam sive populum Israel; unde de eo loquitur, nunc in genere masculino, nunc in feminino, dicens: «Oblita es legem Dei tui,» q. d. Repellam te, o Israel, ne ullus ex filiis tuis, aut ex cœtu tuo sit mihi sacerdos. Maxime tamen alloquitur ipsos sacerdotes, ut patet ex sequentibus. Nam vers. 8 ait: «Peccata populi mei comedent,» scilicet sacerdotes; ita Chaldæus et Arias. Jam sacerdotium intelligit non falsum et idololatricum, institutum a Jeroboam, ut vult Albertus, hoc enim non «mihi,» id est Deo, sed vitulis aureis fuit dicatum; sed verum et divinum. Sensus ergo est, q. d. Quia tu, o Israel, et maxime vos, o sacerdotes sparsi per Israelem, ut eum Dei cultum et timorem doceretis, repulistis studium meæ legis; hinc ex lege et pœna talionis vobiscum agam; nimirum quia vos legem meam adeo neglexistis, ut nec eam legeritis, nec ipsos legis libros haberetis, ego vicissim vobis ipsam legem, scientiam, sacerdotium, omnemque mei cultum et religionem auferam, ut quasi ad atheismum et paganismum redigamini. Ex sacerdotio enim pendet totius populi fides, cultus et religio. Eo ergo ablato necesse est ut hæc pariter auferantur et pereant. Ingens ergo pœna quam Deus Israeli hic socordi in sui cultu comminatur, est sacerdotii ablatio. Videant nunc respublicæ hæ- reticæ, quæ sacerdotes et sacerdotium christianum exterminant, quam non tantum illis et Christo, sed et sibi ipsis sint injuriæ; hoc enim ipso auferunt sibi Dei fidem, Dei Ecclesiam, Dei cultum veramque religionem. Denique Arabicus vertit: Quia tu es qui dilexisti sæculum, et consolationem ejus, et ego repellam te, ne fungaris mihi sacerdotio. Quod notent sacerdotes, ne se implicent rebus sæcularibus, ut monet Apostolus, si Deo servire et frui velint. Rursum ex hac Osee sententia, Synodus VII generalis probat arcendos esse episcopatu indoctos, qui carent sacræ Scripturæ scientia, ut habetur dist. xxxviii, cap. Omnes.
4:7
7. Secundum multitudinem eorum sic peccaverunt mihi. («Eorum,» scilicet, «filiorum,» ut præcessit, q. d. Multiplicavi Israelitas sicut stellas cœli, sed quo plures fuerunt, eo plures peccarunt et gravius; ut quot Israeli filios dedi, tot mihi videar hostes genuisse; ipse enim eos educat in odio, et invidia mei amore cultuque.) Quocirca gloriam eorum in ignominiam commutabo, — q. d. Auferam eis filios (hi enim sunt gloria parentum, præsertim in lege veteri) quod eis erit valde probrosum et ignominiosum. Ita S. Cyrillus, Theodoretus et Theophylactus. Secundo, S. Hieronymus explicat, q. d. «Quot homines habuit Israel, tot aras exstruxit dæmonibus, in quorum victimis peccavit mihi. Propterea gloriam eorum, in qua gloriabantur sibi, cum Deo idola præferebant, in ignominiam commutabo; ut et sacerdotes capiantur et populi. Siquidem sacerdotes peccata populi mei comedunt, quia cum eum peccare perspexerint, non solum non arguent, sed laudant, atque sustollunt, ac beatus prædicant.» Tertio, Chaldæus gloriam ad opes et proventus refert; vertit enim: Sicut multiplicavi eis proventus, sic ipsi multiplicaverunt contra me peccata. Ita sæpe videmus non tantum laicos, sed et sacerdotes ex opibus insolescere et luxuriari, juxta illud Deuter. cap. xxxii, 15: «Incrassatus est dilectus, et recalcitravit.» Quocirca apposite, ait S. Ambrosius: «Divitiæ de vitiis nomen acceperunt,» quia divitiæ vitiorum sunt fomes.
4:8
8. Peccata populi mei comedent. — «Comedent,» id est comedere solent; futurum enim Hebrais sæpe significat morem, consuetudinem actionis. Peccatum in Scriptura tripliciter sumitur: primo, pro peccato proprie dicto; secundo, metonymice pro pœna peccati; tertio, pro hostia pro peccato: ut, cum ait Apostolus II Cor. cap. v, 21: «Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum,» id est hostiam pro peccato, «fecit.» Triplex ergo hic affertur sensus. Primus, q. d. Sacerdotes comedent, id est luent pœnas peccatorum populi, quorum causa fuere sua dissimulatione; efficiam ergo ut quæ comederunt peccata, et quorum ipsi fuerunt causa, evomant cum visceribus, inquit Christophorus a Castro. Unde et Theodoretus sic exponit, q. d. «Metent quæ severunt, et suorum peccatorum fructum vindemiabunt.» Verum cum hac explicatione non recte cohæret id quod sequitur: «Et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum.» Secundus, q. d. Peccata, id est hostias pro peccato a populo oblatas comedunt sacerdotes, in iisque convivantur et epulantur. Unde S. Bernardus, serm. 77 in Cant.: «Peccata, inquit, populi mei comedent, q. d. Peccatorum pretia exigunt, et peccantibus debitam sollicitudinem non impendunt. Quem dabis mihi de numero præpositorum, qui non plus invigilet subditorum vacuandis marsupiis, quam vitiis exstirpandis!» Unde Prosper, lib. II De Vita contempl. cap. x, ex hoc loco docet graviter peccare eos qui ex bonis Ecclesiæ locupletari volunt: «De clericis, inquit, dicit Spiritus Sanctus: Peccata populi mei comedunt; sed sicut nihil habentes proprium, non peccata, sed alimenta quibus indigere videntur, accipiunt: ita possessores non alimenta quibus abundant, sed aliena peccata suscipiunt.» Tertius: «Peccata populi comedunt,» qui precibus et victimis suis ea abolent et consumunt. Ita Ruffinus et alii. Verum hæc est laus sacerdotis, non probrum, de quo hic agitur. Dico ergo, sensus est, q. d. Sacerdotes «peccata populi mei comedent,» non ea consumendo per orationes et oblationes, uti par erat (hoc enim eorum officium, æque ac oblationes fidelium poscunt et exigunt), sed ea laudando, dissimulando, et in se suamque conscientiam ac caput ea suscipiendo. Ita enim agendo quasi hauriebant et absorbebant peccata populi, erantque causa ut illa multiplicarentur, idque ad hoc ut «peccata,» id est hostias pro peccato plurimas a populo acciperent et comederent. Dicebant enim adulando et extenuando peccata populi: Illud nullum, vel leve est peccatum; Deus scit nos esse fragiles et infirmos: tales ergo sciens tolerat, iisque compatitur; non ergo sitis anxii, ego illud in me suscipio, ego pro te satisfaciam Deo, et, ut ait Theophylactus, «super nos sit condemnatio,» uti Judæi dicentes Pilato: «Sanguis ejus sit super nos et super filios nostros.» Ita S. Hieronymus, Haymo, Rupertus, Hugo, Lyranus, Ribera et alii. Et S. Gregorius, homil. 17 in Evang.: «Cur, ait, jam adhibetur verbum peccata populi comedunt, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant?» Et Arias: «Optant, inquit, magnam peccatorum esse copiam, quæ suam illis mercem et quæstum compendioque suppeditent.» Sic et Japones peccata populi comedunt sacerdotes suos, quos ipsi Bonzios vocant, qui cuilibet omnium scelerum impunitatem spondent, dummodo largas det oblationes et eleemosynas; hujusmodi sponsionis suæ dant syngraphas, quas morituri secum deferunt ad sepulcrum, quasi eas exhibituri judici et vindici Deo; ita habent epistolæ Japonicæ. Primo ergo hac phrasi significat Propheta, adeoque peccatum accipit dupliciter: scilicet proprie, et metaphorice, pro hostia pro peccato: hanc enim offerebant, et ex parte comedebant sacerdotes juxta legem Levit. cap. vii, 7; eo ergo alludit, q. d. Hi sacerdotes ex lege comedunt peccata, id est hostias pro peccato a populo oblatas; et quia avari sunt et gulosi, inhiant hisce oblationibus et hostiis, ideoque ipsa peccata populi extenuando et adulando sorbent et deglutiant, et ut ait S. Job, bibunt quasi aquam iniquitatem. Ita sorbebat peccata Henrici VIII regis Anglicus ille palpo, qui regi volenti ducere Annam Bolenam, quæ putabatur regis esse filia ex pellice, ac roganti quantum peccatum esset cognoscere matrem et filiam, respondit: Tantum, quantum si quis devoret pullum cum matre, puta cum gallina, uti refert Sanderus, lib. I De Schismate Anglicano. Hunc sensum poscit id quod sequitur: Et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. — Hebræa ad verbum præcise sic habent: Peccata populi mei comedent sacerdotes, et ad iniquitatem eorum (scilicet sacerdotum, id est suam) elevabunt, vel portabunt animam ejus, scilicet populi, in quo quia sunt multi, hinc Noster vertit in plurali, eorum, scilicet populorum, q. d. Sacerdotes, respuentes Deum Deique scientiam, epulantur in hostiis et oblationibus populi, indulgent genio et ventri; et ad hanc similesque iniquitates suas imitandas invitant, erigunt, et inducunt animas populi verbo et exemplo. Unde subdit: «Et erit sicut populus sic sacerdos,» q. d. Sacerdos, qui populum præire debebat virtute, par est ei, imo præit eum, in scelere. Hinc secundo, R. David, Vatablus, Arias sic explicant, q. d. Inhiant, et avide exspectant iniquitates populi, sive ut contra legem peccet populus, ut exinde ab eo hostias pro illis peccatis expiandis accipiant, quibus epulentur: inhiant ergo peccatis populi, quasi inde toti pendeant et vivant; nam sublevare animam hebraice significat erigere animam in spem, sperare, inhiare, ut patet Ezechiel. cap. xxiv, 25, et alibi. Tertio, Haymo: «Sublevant, inquit, dicentes: Quoniam populus Dei estis, ex genere Abraham descendistis, propter illius amicitiam parcet vobis Deus, si peccaveritis ei.» Et Ribera sic explicat, q. d. Sacerdotes addunt animos popularibus ad hoc ut magis peccent, dum peccatis eorum connivent, ea palpant, iisque adulantur. Quarto, alii sublevant exponunt per exonerant, q. d. Sacerdotes animas oneratas peccatis adulando sublevant, alleviant, exonerant; ita S. Hieronymus, Haymo, Rupertus, Hugo, Lyranus et alii. Quinto, pro sublevabunt Septuaginta vertunt, accipient, q. d. Sacerdotes pro iniquitatibus populi accipiunt, id est offerunt Deo animas suas, seipsos devovendo iræ Dei pro populo. Ita Cyrillus. Verum primus sensus maxime genuinus est, ac deinde secundus et tertius. Porro Cyrillus pulchre docet sacerdotes debere se orando et sancte vivendo, hostiam Deo pro peccatis populi offerre: «Talis enim, ait, potest populum qui in offensam Dei incurrit, legemque Dei violavit, in gratum pristinum restituere.»
4:9
9. Et erit sicut populus, sic sacerdos. — Hebræus: Et erit (vel et est) sicut populus, sicut sacerdos. Est Hebraismus. Hebræi enim similitudinem exprimunt nota similitudinis, puta τὸ sicut apponendo utrique rei comparatæ, vel simili, quod Latinus Interpres apte latina phrasi reddidit uni apponendo τὸ sicut, alteri τὸ sic, quod respondet voci sicut, estque redditio similitudinis. Sensus est, q. d. Similis est eritque populus sacerdoti, et sacerdos populo; qualis populus, talis sacerdos, et vice versa. Hoc enim exigit non tantum ipsa notæ similitudinis reciprocatio, ut vult Martinus Martinez lib. VIII Hypotyp. cap. viii, sed et ipsa similitudinis ratio; simile enim est simili simile, et vice versa, simile enim est relativum æquiparantiæ. Sive ergo dicas: Sicut populus sicut sacerdos, sive dicas: Populus est sicut sacerdos; idem dicis, idemque significas; similis, inquam, est in culpa. Unde Vatablus vertit: Hinc fit ut sit talis populus, qualis sacerdos; ac consequenter similis erit in pœna. Hanc enim sententiam infert tum ex eo quod proxime præcessit, scilicet: «Peccata populi mei comedent (sacerdotes), et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum;» quibus verbis sacerdotes æquantur, imo præferuntur, populo in culpa; tum ex eo quod paulo ante dixit: «Gloriam eorum in ignominiam commutabo,» q. d. Nulla erit differentia inter sacerdotes et plebeios, nam omnes erunt captivi citra delectum; et ob id omnes afficientur ignominia et contumelia: «Eximiorum enim et magnatum rationem hostes habere non solent,» ait Procopius in Isaiæ cap. xxiv, 2. Unde et sequitur: «Et visitabo super eum vias ejus.» Nam sacerdotes erant decus et gloria Israelis, utpote consecrati Deo, et mediatores inter Deum et populum. Debebant ergo hanc suam gloriam tueri antecellendo populo, tum in legis scientia, tum in sanctitate Deique cultu. At quia neutrum præstiterunt, sed populo tam in ignorantia, quam nequitia fuerunt pares, imo superiores; hinc iisdem pares, imo superiores fuerunt in pœna et ignominia. Ita S. Hieronymus, Haymo et Hugo. Simili modo dicas de indisciplinatis clericis et Religiosis: Qualis laicus, talis clericus; qualis sæcularis, talis Religiosus. Tolle habitum, hunc ab illo non discernes; quia eadem utriusque est lingua, sermo, actio, vita et mores. Præclare urget hunc locum S. Gregorius, hom. 17 in Evangel., et II part. Pastor. cap. vii. Vere S. Chrysostomus: «Sacerdotes multi, sacerdotes pauci: non omnis sacerdos sanctus, sed omnis sanctus est sacerdos;» scilicet mysticus, qui mysticas laudis, orationis et sanctorum operum hostias Deo offert. Audi et Gilbertum Abbatem in appendice ad serm. S. Bernardi in Cant. serm. 13: «Factus est sacerdos sicut populus, ut licentius populus sicut sacerdos fiat. Mundo se monachi studio conformant, et qui in mundo sunt errorem suum nostrorum satis versute et nimis vere tuentur exemplo. Mutuis ad vitia sese aut informant aut fovent exemplis pastores, populi, sæculares et Religiosi; promptuaria plena sunt hujusmodi, eructantia ex hoc in illud, aut turpis, aut tepidæ conversationis spiritum pestilentem. Heu! quam avido cordis ore pravum hunc attrahimus spiritum, et corrumpentem haurimus auram! Jesu bone, quando erit, si tamen aliquando erit, sicut fides integra, sic et incorrupti mores.» Et visitabo super eum vias ejus, — q. d. Puniam ejus actus et peccata. Viæ enim in Scriptura vocantur actus, modus vivendi, tenor vitæ, conversatio; per hæc enim mens incedit, sicut per vias corpus. Et cogitationes ejus reddam ei. — Hebræum מעללו maalalav significat studia, machinationes, molitiones, opera. Hæc ergo vocantur hic cogitationes, scilicet ipsæ machinationes scelerum; has reddit Deus peccatori, cum illum propter easdem ex æquo punit et affligit.
4:10
10. Et comedent, et non saturabuntur. — Pauperes spiritu, qui esuriunt et sitiunt justitiam, saturabuntur, ideoque beati prædicantur a Christo, Matth. cap. v, 6. At hi avari sacerdotes et epulones, qui peccata populi comedunt, iisque inhiant inexplebili aviditate, justo Dei judicio ad tantam famem redigentur in captivitate Assyriaca, ut eam saturare et explere nequeant. Ita Theophylactus et Arias, qui addit: «Qui hostias captant, ipsi in hostias convertuntur,» ut spolientur et mactentur ab Assyriis. Secundo, Ribera et Arias, q. d. Licet gulæ, ventri et sceleribus se immergant, nunquam tamen desiderium suum explebunt. Nam, ut ait S. Hieronymus et ex eo Haymo: «Voluptas insatiabilis est, et quanto magis capitur, tanto plus utentibus se famem creat. E contrario beati esurientes et sitientes justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Sicut justitia saturat, sic iniquitas substantiam non habens, vana comedentes fraude deludit, et uteros devorantium vacuos derelinquit.» Alienius Theodoretus: Comedent, inquit, pœnas et supplicia, at nunquam iis saturabuntur, id est nunquam illa desinent, quia unum alteri continuo succedet. Fornicati sunt, et non cessaverunt. — Chaldæus, Vatablus, Pagninus, Arias et Isidorus hæc accipiunt de corporali fornicatione, de qua sequitur: «Fornicatio, et vinum et ebrietas auferunt cor;» unde vertunt: Scortabuntur et non prorumpent; Syrus, non sunt multiplicatæ, id est non crescent, non augebuntur filiis, q. d. Quærunt liberos, ideoque non tantum uxoribus, sed et meretricibus copulantur; sed Deus puniet eos sterilitate, ut filios non procreent; sicut paulo ante eosdem, quia epulones punivit fame, ut eam saturare nequeant. Congrua enim et justa pœna fornicantium est ἀτεκνία et sterilitas, ut qui ex matrimonio ad proles a Deo instituto eas procreare nolunt, ex meretricibus eas procreare cupientes non possint, aut si procreent, pravæ sint et miseræ, brevisque ævi, uti hodierna sæpe docet experientia. Hoc est quod dicitur Sapient. cap. iv, 3: «Spuria vitulamina,» græce μοσχεύματα, id est propagines, et novi surculi, «non dabunt radices altas;» quod clare explicans cap. iii, ait: «Filii adulterorum in inconsummatione erunt,» id est inconsummati erunt, nec pervenient ad perfectam ætatem. «Et ab iniquo thoro semen exterminabitur.» Secundo et melius, S. Hieronymus, Theodoretus, Cyrillus, Theophylactus, Haymo, Hugo et Lyranus hæc accipiunt de fornicatione mystica, id est de idololatria: de hac enim continue agit hic Propheta, de eaque statim, causam hujus sui dicti dans, subdit: «Quoniam dereliquerunt Dominum.» Sensus ergo est, q. d. Comedent, et non saturabuntur, quia fornicati sunt cum idolis, et non cessaverunt, nec sua fornicatione saturati sunt; sed inexplebili libidine fornicari, id est idololatrare, continue perrexerunt. «Vires, inquit S. Hieronymus, in fornicatione deficiunt, et fornicandi desiderium non quiescit;» unde pro non cessaverunt, hebraice est לא יפרצו lo ipprotsu, id est non sunt divisi, scilicet a sua fornicatione, suisque amasiis, puta idolis; sed iis jugiter copulati sunt; radix enim פרץ parats significat dividere. Inde locus in quo Deus, pro Davide pugnans, divisit et dispersit Philistæos, dictus est Baal Pharasim, id est habens divisionem, q. d. Planities divisionum, vel campus fracturæ et rupturæ, dicente Davide: «Divisit Dominus inimicos meos coram me, sicut dividuntur aquæ,» II Reg. cap. v, 20. Uterque sensus verus et genuinus est. Fornicatio enim hic et in sequent. tum proprie pro scortatione, tum mystice pro idololatria capitur. Ratio est, quia illa hujus erat non tantum imago et symbolum, sed comes quoque et assecla, imo et instrumentum. Idola enim, præsertim Beelphegor, sive Priapum, colebant fornicatione, omnique obscenitate, etiam infanda et Sodomitica cum effeminatis, ut patebit versu 14. Quoniam Dominum dereliquerunt in non custodiendo, — scilicet ejus legem et præcepta. Ita S. Hieronymus, Hugo, Albertus, Lyranus et alii. Hebræa habent: Quia deseruerunt Dominum ad custodiendum, id est quia deseruerunt custodire Dominum, sive custodiam Domini. Custodia Domini hebraice vocantur leges, præsertim cæremoniales Domini. Hæ vocantur custodia per metonymiam, quia summe observandæ et custodiendæ sunt, ut qui eas custodit, Deum ipsum qui eas sanxit, quique iis colitur et honoratur, custodire videatur. Unde Chaldæus vertit: Quia cultum Domini dereliquerunt et non custodierunt; et Vatablus: Quia deseruerunt Dominum, quo minus eum (id est ejus jussa) observarent. Sicut ergo aulici et stipatores, puta Helvetii, summa cura jugiter custodiunt principem, et omnia quæ eum tangunt, nec faciunt aliud tota vita; ita nos, præsertim sacerdotes, custodire decet cultum ritusque sacros Dei. Sic Sapient. cap. vi, 19, dicitur: «Cura disciplinæ dilectio est, et dilectio custodia legum illius est; custoditio autem legum consummatio incorruptionis est.» Alludit ad Levitas, qui dicuntur in tabernaculo excubare, et custodire custodias Domini, id est tabernaculum, vasa ritusque Domini, Levit. cap. viii, 33; Numer. i, 53; cap. iii, 32, 36, 38; cap. viii, 26; cap. xviii, 4, 5, 8, et alibi. Quocirca minus recte Cyrillus et Theophylactus sic exponunt, quasi dicat: Dereliquerunt Dominum, ut custodirent vias suas malas, ebrietatem, fornicationem, etc. Rupertus qui ex adverso: Non custodierunt se, inquit, ne servirent peccatis.
4:11
11. Fornicatio, et vinum, et ebrietas auferunt cor. — «Fornicatio,» tum corporalis, jungitur enim vino et ebrietati; tum quæ inde consequi solet spiritalis, id est infidelitas et idololatria, aufert cor, id est mentem, rationem, judicium, animum, ac hominem dementat, facitque vecordem. Ita Theodoretus, Theophylactus et alii. Idque tum quia ipsa fornicatio est fæda et vesana, ac repugnans rectæ rationi; tum quia corporalis subjicit hominem meretriculæ, quæ vesanis cupiditatibus agitur; spiritalis vero subjicit hominem idolo et dæmoni, qui est juratus ejus hostis; tum quia exhaurit et perdit ejus opes, famam, sanitatem, conscientiam. Ita Dalila Philistina cor, vires et vitam eripuit Samsoni. Ita septingentæ concubinæ Salomonis dementarunt regem sapientissimum, eumque ad sua idola colenda pertraxerunt et perdiderunt, III Reg. cap. xi, 1. Porro fornicario et peccatori excordi cor restituit timor Dei, judicii et gehennæ; Deus enim per timorem cor pulsat, et ad vitam spiritalem excitat. Nam, ut ait Sapiens, Eccli. xxi, 7: «Qui timet Dominum, convertetur ad cor suum.» Justos vero et generosos, sed dormitantes vel incogitantes, excitat Deus per amorem et beneficia; ut Davidis cor excitavit, II Reg. vii, 27, cum dixit: «Revelasti aurem servi tui dicens: Domum ædificabo tibi: propterea invenit servus tuus cor suum, ut oraret te oratione hac.» Moraliter, disce hic quam bruta sit libido, quæ præ aliis vitiis homini, etiam sapienti et principi, cor et mentem eripit. Quocirca Diogenes, teste Laertio, lib. VI, dicebat «scorta esse regum reginas;» quod reges dementarent, ac ab illis quidquid collibuisset, peterent et impetrarent, ideoque in ipsos reges quasi regnum, imo tyrannidem exercerent; reges enim a populo non semper obtinent quod exigunt, at scortæ nihil negatur. Idem Diogenes dicebat scorta similia esse mulso lethalibus venenis temperato, eo quod afferrent quidem initio voluptatem, sed quam perpetuus dolor consequeretur. Quocirca Demosthenes Corinthi postulans a Laide famosa meretrice corporis copiam, cum illa pro nocte stipularetur drachmarum decem millia, deterritus magnitudine pretii, mutavit sententiam dicens: «Non emo tanti pœnitere,» significans inhonestæ voluptati comitem esse dementiam, æque ac pœnitentiam. Xerxes iratus Babyloniis quod a se defecissent, postquam illos in suam potestatem redegit, vetuit ne ferrent arma; sed psalteriis tibiisque canerent, scorta alerent, cauponas haberent, quo voluptatibus evirati et excordes, non molirentur denuo defectionem. Testis est Plutarchus in Apophthegm. regum. Demetrius Phalereus, cum vidisset juvenem luxuriosum: «Ecce, ait, quadratam statuam habentem syrma, ventrem, pudenda et barbam.» Ita Brussonius, lib. III, cap. xxxiii. Hæc Gentiles; quid jam dicant Christiani, quibus major a Christo puritas et sanctitas indicitur, quibusque magis nota est libidinis turpitudo, noxa, et vindicta æternorum ignium? puerat? Utique, idque sensit, cum libido defersuit et oculos amisit; tunc enim errorem cæcitatemque suam deflens, sed sero, nec libidinis voluptatem retinere, nec oculos perditos recuperare valuit. Apposite quoque tres illi heroes custodes Darii regis, cum inter se quærerent et disputarent quidnam esset fortissimum? primus eorum respondit: «Forte est vinum; alius: Fortior est rex; tertius Zorobabel: Fortiores sunt mulieres: super omnia autem vincit veritas,» III Esdræ iii, 10. Mulieres ergo sunt Sirenes, quæ socios Ulyssis sua forma et cantu inescarunt, dementarunt et perdiderunt. Vis remedium? Unicum est in fuga. «Fugite fornicationem,» ait Apostolus, fugite aspectum vocemque mulierum. Illustre hac de re exemplum exstat in Vita S. Martiniani apud Surium, qui graviter et crebro tentatus a mulieribus, ut eas effugeret toto orbe factus est profugus, cujus hic jugis erat stimulus: «Fuge, Martiniane.» Denique fornicatio eripit homini cor, id est mentem et cerebrum: quia in ipso ejus actu homo videtur esse impos sui, æstuare et furere instar epileptici. Unde philosophi nonnulli dixerunt actum venereum esse meram epilepsiam; præsertim quia ille si frequentetur, realiter hanc adducit, uti experientia vidi, et ratio physica clare id demonstrat. Quocirca Alexander Magnus, licet ab adulatoribus audiret se esse filium Jovis, tamen hominem se fateri coactus: «Ex usu, ait, Veneris, et a somno manifeste me esse hominem convincor,» Ita Plutarchus in ejus Vita. Vinum et (et capitur pro id est: ita Emmanuel) ebrietas auferunt cor. — Septuaginta, hæc aliter dispungunt et vertunt, nimirum: Fornicationem, vinum et ebrietatem suscepit cor populi mei; verum alii passim dispungunt et vertunt, uti noster Interpres. Hebraice ad verbum est: Fornicatio, vinum et mustum vel, (ut Vatablus vertit, potus inebrians) captant, vel accipiunt, vel eripiunt, cor. Alludit hebraice תירש tirose, id est mustum sive vinum recens expressum, ad radicem ירש iarase, id est possedit et occupavit; eo quod cum crassum sit, turbidum, bulliens et fumosum, statim occupet et possideat cor, id est arcem mentis, faciatque hominem ebrium et amentem. Notat originem idololatriæ omnisque mali fuisse comessationes et compotationes: hæ enim eripiunt mentem, et judicium rectæ rationis, simulque libidinem inflammant, itaque hominem præcipitant in fornicationem aliaque scelera, ac tandem in infidelitatem et idololatriam; ejus enim Deus est venter. Id ita esse patet ex prima hominum post diluvium propagatione. Cum enim vinum inventum fuit a Noe, mox ipsi et multo magis ejus posteris cor ad se rapuit, et mentem eripuit, adeo ut plerique omnes ad vitia, imo ad idololatriam deflexerint. Noe enim moriens, gemens fremensque vidit pene totum orbem, id est omnes suos posteros impios et idololatras, uti dixi Genes. ix, sub finem capitis. Hinc nonnulli notarunt vinum a Noe inventum, adeo avide citoque ab omnibus arreptum tentumque fuisse, ut ipsum ejus nomen in omnes linguas transierit, idemque quod prius, apud omnes, licet jam linguis divisos, remanserit. Vinum enim hebraice, dicitur יין iain, vel ien: inde Janus (puta Noe) vini inventor: inde Græcum οἶνος; inde Latinum vinum; Gallicum vin; Italicum, Sclavonicum et Hispanicum vino; Germanicum, Anglicum et Belgicum wiin, et ita de cæteris gentibus et linguis. Porro quam vinum et deliciæ eripiant cor, non tantum Prophetæ, sed et gentium philosophi docuerunt. Antisthenes, quodam prædicante delicias: «Hostium, ait, filiis contingat in deliciis vivere,» ut rem amentem et pestilentem detestans delicias, quas plerique pro summo bono complectuntur. Ita Laertius, lib. VI De Vitis Philos. cap. 1. Diogenes, apud Laertium eodem libro, distomachabatur in eos qui pro bona valetudine diis munera offerrent, et in ipso sacro omnibus voluptatibus se obruentes perderent. Idem eos qui per luxum in coquos, nepotes, scorta et adulatores facultates suas profunderent, similes dicebat arboribus per præcipitia nascentibus, quarum fructus homo non gustaret, sed a corvis et vulturibus ederentur: sentiens eos qui gulæ ventrique serviunt, non esse homines. Socrates, apud Laertium, lib. II, cap. v, aiebat esse turpe, si quis sua sponte serviens voluptatibus talem se faceret, quales nemo domui suæ vellet habere servos. Talibus autem nullam salutis spem reliquam esse, nisi si pro eis deos comprecarentur alii, ut bonos dominos nancisci possent, quando prorsus decretum esset servire: indicans nullos turdiorem et miseriorem servire servitutem, quam qui et animo et corpore servirent voluptatibus. Idem admonebat voluptates non aliter quam Sirenas esse prætereundas, obturata aure instar Ulyssis ei qui properat ut Ithacam, id est virtutem veluti patriam, conspiciat. Plato cum videret Agrigentinos magnis impensis ædificare, eodemque modo cœnare: «Agrigentini, ait, ædificant quasi semper victuri, et comedunt quasi semper morituri.» Ita Ælianus, lib. XII. Arcesilaus Scytha percunctanti qui fieret ut ab aliis sectis multi deficerent ad Epicureos, ab Epicureis nulli desciscerent ad alios: «Quoniam, ait, ex viris Galli fiunt, ex Gallis viri nequaquam.» Gallos dixit sacerdotes Cybeles eviratos, quasi diceret: In voluptatem proniores sumus, quam in virtutem, cum tamen hæc ex feminis viros, illa ex viris feminas efficiat. Ita Laertius, lib. IV, cap. vi. Idem respondit B. Thomas Morus cuidam roganti cur tam multi ad Lutheri hæresin voluptuariam deficerent. Cato senior vinoso cuipiam et guloso ejus familiaritatem ambienti abnuit, causamque addidit: «Quia, inquit, vivere non possum cum eo qui melius et subtilius palato, quam corde sentit.» Ita Brussonius, lib. III, cap. vii. Tiberius Cæsar Attilio Butæ viro prætorio, cum ad inopiam per luxum redactus eam deploraret: «Sero, inquit, experrectus es.» Dormiunt nimirum temulentiæ ac luxui dediti verius quam vivunt; nam «vita mortalium vigilia est.» Ita Seneca in epistol. Scipio Æmilianus Censor declaratus, audiens juvenem placentam ex melle in urbis formam compactam, Carthaginemque nuncupatam convivis diripiendam dedisse, equo privavit. Rogatus cur? «Quia, inquit, me prior Carthaginem diripuit.» Quo dicto militem damnavit ignavum et vecordem, qui gulæ deditus cum placentis potius melle conditis, quam contra hostes pugnaces belligeraret. Ita Brussonius, libro III, cap. 1. Sed accipe propria vini et crapulæ. Pythagoras dicere solebat «ebrietatem esse insaniæ meditationem.» Ita Maximus, serm. 30. Leontichidas Spartiata rogatus cur parum bibant Spartiatæ? «Ne, inquit, alii pro nobis consultent,» q. d. Nequit prudenter de rebus consultare, cui sanum judicium a vino ablatum est. Ita Plutarchus in Lacon. Astyages cum rogasset Cyrum cur vinum non hausisset? «Quia, ait, metuebam ne in cratere mixta venena forent. Etenim cum tu in natalitiis amicum adhibuisti, perspicue didici eum vobis venena infudisse.» «Et quo pacto,» inquit ille, «o fili, hoc dignovisti?» «Quod videbam vos,» respondit, «neque corporis esse, neque mentis compotes.» Ita Xenophon in Pædia. Androelides vir sapiens ad Alexandrum Magnum vino deditum dixit: «Vinum potaturus, rex memento te bibere terræ sanguinem: cicuta homini venenum, cicuta est vinum.» Ita Brussonius, lib. I, cap. xix. De Bonoso bibacissimo, qui postea Imperator creatus est, dixit Aurelianus: «Non ut vivat, sed ut bibat natus est.» Ita Vopiscus in Aureliano. Idem Bonosus se suspendit: ac roganti cuipiam quis esset suspensus, respondet alter non hominem esse, sed amphoram. Æschines dicebat: «Speculum formæ est æs (olim enim specula fiebant ex ære polito), vinum autem animi:» nihil enim tam occultum in corde, quod ebrius non effutiat. Ita Maximus, serm. 30. «Luxuriosa res est vinum, et tumultuosa ebrietas.» Proverb. xx, 1. «Cui væ? cujus patri væ? cui rixæ? cui foveæ? cui sine causa vulnera? cui suffusio oculorum? Nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis? Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus, ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet.» Proverb. xxiii, 29. «Noli regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum: quia nullum secretum est, ubi regnat ebrietas.» Proverb. xxxi, 4. S. Basilius et Ambrosius dicunt ebrietatem esse voluntariam insaniam. Amplius ait S. Bernardus, lib. De Modo bene vivendi, cap. xxv: «Multi, ait, per vinum a dæmonibus capti sunt, nec est aliud ebrietas, quam manifestissimus dæmon.» Et paulo ante: «Ebrietas corpus debilitat: ebrietas generat perturbationem mentis: auget furorem cordis; ita alienat mentem, ut homo nesciat seipsum.» Monachus quidam Ægyptius, interrogatus cur assidue sibi voluptates subtraheret, respondit: «Subtraho eas mihi, ut iræ causam et occasionem præcidam. Scio enim illam semper de voluptatibus belligerari, mentemque meam perturbare, et cognitionem ipsam fugare.» Ita Nicephorus, lib. XI Hist. cap. xliii.
4:12
12. Populus meus in ligno suo interrogavit. — Probat quod fornicatio et ebrietas auferunt cor, ex eo quod homines deducant ad idololatriam, ut idola lignea, surda, cæca, muta et inania interrogent quasi deos suos, et consulant de futuris rerum eventis. Aut potius sensus est, q. d. Adeo luxus et libido tam fornicandi, quam idololatrandi dementavit eos, ut a lignis et baculis oracula poscant. Quæres, quodnam sit hoc lignum? Primo, Chaldæus, Rupertus et Lyranus respondent esse ligneum idolum; secundo, Isidorus esse pseudoprophetas quos consulebat populus: hi metaphorice vocantur lignum, quia eis quasi ligno et scipioni innitebatur vulgus; tertio, melius S. Hieronymus, Haymo, Hugo et Vatablus, per lignum hic accipiunt baculum divinatorium: eo enim quasi instrumento divinabant. Unde Septuaginta vertunt: In symbolis eorum interrogabant; erant enim hi baculi superstitionis et divinationis symbola. Hinc et subdit: «Et baculus ejus (ab eo interrogatus) respondit ei.» Nota: Veteres Chaldæi, eosque secuti Hebræi, utebantur ῥαβδομαντίᾳ et βελομαντίᾳ, id est divinatione per virgas et sagittas. Ita Nabuchodonosor dubitans an Jerusalem, an Philadelphiam oporteret bello appetere, accepit duas sagittas, quarum uni inscripsit nomen Jerusalem, alteri nomen Philadelphiæ; deinde sorte eas commiscuit, unamque eduxit, qui cum videret inscriptum nomen Jerusalem, conjecit illam sibi primo esse expugnandam, Ezech. cap. xxi, 21. Vide ibi dicta. Rursum sagittam jaciebant in altum, et aspiciebant quo illæ caderent; an antrorsum, an retrorsum; an ad dexteram, an ad sinistram, eoque sibi pergendum esse conjectabant. Ita Theophylactus. Tertio, Moses Samsonis filius, in explicatione præcepti negativi 52, commemorat hujusmodi ritum: Decorticabant baculum ligneum uno untam ex latere, tum in aerem projiciebant; si primo jactu apparuisset superior pars decorticata, at secundo jactu superior pars adhuc vestita, prosperum successum augurabantur: sin e contra primum pars vestita, infelicem: si utroque jactu vestitum vel nudatum latus superius fuisset, mixtum eventum sibi pollicebantur; et hæc ab Osee hic notari et carpi. Vide Rhodiginum lib. IV, cap. xxix, et Delrio, lib. IV Disquis. Magic. cap. ii, Quæst. VI, sect. I, sub finem, et sect. III, sub initium. Spiritus enim fornicationum decepit eos. — Aliqui per hunc spiritum accipiunt stimulum carnis, puta vehementem inclinationem et impulsum ad fornicandum. Huc accedit Cassianus, Collat. VII, cap. xxxii, qui ex Sereno abbate docet spiritum fornicationis esse dæmonem incitantem ad fornicationem: licet enim dæmones sint incorporei, et quisque eorum homines ad quælibet vitia sollicitet, tamen ut sit inter eos aliquis ordo, utque ordinatius, ideoque potentius et efficacius homines oppugnet, ipsimet inter se operas et vitia distribuerunt; ita ut hi præsint huic vitio, ad illudque sollicitent, isti illi, alii alteri, inde enim in Scriptura vocari videntur spiritus iræ, superbiæ, gulæ, luxuriæ, etc. Sic Moabitides puellæ deceperunt Hebræos, dum eos primo induxerunt ut secum fornicarentur, deinde ut idolum suum Beelphegor colerent, itaque Dei iram et plagam eis acciverunt, Num. xxv. Secundo, «spiritus fornicationum» est ardor et impetus animi, incitans eum ad idololatriam; ita Theodoretus, Theophylactus, Arias et alii. Hoc spiritu quasi œstro acti vesani Israelitæ ruebant ad idola colenda, uti fornicator ruit ad scorta; uti patet ex Prophetis, qui passim in hunc ardorem invehuntur et detonant. Unde sequitur: «Et fornicati sunt cum Deo suo,» q. d. Fornicando, id est idololatrando, desciverunt a Deo Deique cultu. Uterque sensus huic loco congruit, uti dixi vers. 10; sed posteriorem magis intendit Spiritus Sanctus.
4:13
13. Super capita montium sacrificabant. — Hæc capita sunt quæ a loci altitudine excelsa vocantur passim in libris Regum. Et super colles accendebant thymiama, — id est incensum, suffitum. Græcum enim θυμιάω significat suffire, suffumigare, adolere incensum, et hoc significat hebræum קטר katar: thymiama ergo hic non tantum est illud compositum ex stacte, onyche, galbano et thure, quod Deus jussit adoleri in altari thymiamatis, Exod. xxx, 34; sed etiam thus, ambra, et quodlibet incensum, edens suffitum.
4:14
14. Non visitabo (id est deseram, negligam, peccare impune permittam: ita S. Hieronymus, Theodoretus, Hugo, Lyranus, aut, ut Isidorus et Vatablus, q. d. Non puniam tam severe ut vos, filias et sponsas vestras, cum adulteraverint). Causam subdit: Quoniam ipsi cum meretricibus conversabantur. — Est enallage personæ: ex indignatione enim quasi avertens faciem ab ipsis, mutat secundam personam in tertiam, dicens: «Ipsi,» id est vos ipsi, q. d. Quia vos, relictis filiabus et uxoribus, aditis meretrices, cum eisque scortamini; hinc ipsæ vestro exemplo irritatæ, et a vobis derelictæ, pari modo et jure relictis vobis adibunt amasios et adulteros, cum eisque fornicabuntur. Hebræa habent: Quoniam ipsi cum meretricibus separabantur, id est, separatim relictis filiabus et uxoribus conversabantur (1) Vide Ezech. xxi, annotat. ad vers. 21. et scortabantur: licet Marinus in Lexico hebræum יפרדו iippuredu, id est separabuntur, derivet a פרד pered, id est mulus (qui sic dicitur, quod sit generatione separatus), q. d. Mulos, id est spurios gignent; vel, q. d. Ad instar mulorum abutuntur matrimonio, non generandi causa, sed explendæ libidinis ergo duntaxat. Porro meretrices hæ erant sacerdotissæ Beelphegor, id est Priapi, et sua prostitutione eum colebant, ait S. Hieronymus, Cyrillus et Theodoretus, de quibus III Reg. xv, 12, aut Veneris cultrices, ut vult Albertus, quæ sedentes ad ejus templum adventantibus se prostituebant, uti dixi Baruch vi, 42. ciferatione et cymbalis utentes, facesque ferentes circumcursabant. Sic et Theodoretus, Rupertus, Haymo, Hugo, Lyranus et alii, qui et addunt aliam causam cur vocentur effeminati; quia, inquiunt, multi ex illis castrabantur, fiebantque eunuchi; ut ad venerem tantum passivam valerent, quasi feminæ, non activam. Porro hosce viros succubos Beelphegor, id est Priapo, consecratos fuisse in Israel et Juda, patet III Reg. xiv, 24, et IV Reg. xxiii, 7. Sed audi S. Hieronymum: «Nos, ait, effeminatos vertimus. Hi sunt quos hodie Romæ matri non deorum, sed dæmonum servientes, Gallos vocant, eo quod de hac gente Romani truncatos libidine in honorem Atys (quem eunuchum meretrix fecerat) sacerdotes illius manciparint: propterea autem Gallorum gentis homines effeminantur, ut qui urbem Romam ceperant, hac feriantur ignominia. Istiusmodi idololatria erat in Israel, colentibus maxime feminis Beelphegor, ob obsceni magnitudinem, quem nos Priapum possumus appellare.» Secundo tamen, non minus apte pro effeminatis vertas meretrices. Has enim proprie significat hebræum קדשות kedesçot, quod est femininum; viri enim et mares masculine vocantur קדשים kedesçim (possunt tamen et hi feminine vocari kedesçot per catachresin, quia erant effeminati, uti jam dixi). Favet S. Hieronymus: «Sciendum, inquit, quod in præsenti kadescot, meretrices ipsas, id est sacerdotes Priapo mancipatas vocet.» Verum recte suspicatur Ribera in codice S. Hieronymi esse mendum librariorum, et legendum esse ipsos, «sacerdotes Priapo mancipatos vocet,» ne secum pugnet: nam paulo ante eos «viros» vocavit. Erant ergo virili sexu, sed meretrices et feminæ abusu libidinis et naturæ. Favet et Symmachus, qui ἑταίρας, id est socias, amicas, amasias, proprie meretrices appellavit. Sic et Theophylactus: «Initiatos, inquit, hujusmodi vocat sacros mystas, dignos jam arcanis apud illos sacris judicatos, ceu perfectiores: qui mares esse visi femellæ fuerunt, cymbalis utentes, femineisque ululatibus circumibant trivia, Beelphegor sacramenta perficientes.» Et Chaldæus qui vertit: Cum scortis comessantur et potant. Ubi nota: Hebræis plus est kedesça, quam זונה zona: zona enim significat quamlibet meretricem, kedesça vero famosam, publicam, quasi lupanari jam auctoratam et consecratam: hæc enim dicitur kedesça, id est sancta, per antiphrasim, quia spurcissima et fœdissima, ac spurcitie sua infamis et celebris. Rursum kedesca, id est sancta, vocabatur meretrix, quæ Priapo aut Veneri erat consecrata quasi sacerdos, quales hæ erant. Et (id est idcirco, scilicet ob scelera jam recensita) populus non intelligens vapulabit. — Cum scilicet tandem a me punietur, exscindetur, et in captivitatem, puta in Assyriam, ducetur. Ita S. Hieronymus. Tigurina vertit: Et populus, qui intelligere noluit, variis jactabitur malis; Vatablus: Populus non intelligens, peribit, vel corruet, q. d. «Populus, ignorans Deum, corruere solet. Aut stupore afficietur cum scilicet sentiet tanta Dei flagella, qui, licet sit misericors, est tamen et justus in puniendis peccatis,» et tarditatem supplicii gravitate compensat. Hebræum לבט labat proprie significat impingere, offendere, ruere, vapulare; R. David vertit, pervertetur; R. Joseph, claudicabit; Thargum, capietur; R. Salomon, laborabit, fatigabitur; Pagninus, festinabit, anceps erit et dubius, nesciens quo se vertat.
4:15
15. Si fornicaris tu, Israel, non delinquat saltem Juda. — Ab Israel sermonem convertit ad Juda, eumque monet ut memor templi et regni Dei (in Juda enim regnabat Deus per posteros Davidis, ibique suam habebat domum et templum) non imitetur Israel fornicando, et fornicatione sua honorando et colendo Beelphegor aliosque deos, id est dæmones. Et nolite ingredi in Galgala. — Galgala locus et erat et civitas inclyta, distans a Jordane stadiis quinquaginta, a Jericho stadiis decem: miraculis et religione patrum sancta et illustris. Nam primo hic transito Jordane castra longo tempore posuerunt filii Israel, ibique prima publica facta est gentis circumcisio. Ibi enim Josue circumcidit omnes masculos Hebræorum, qui per 40 annos peregrinationis nati erant in deserto, ibique primum in Chanaan Pascha celebravit: unde in Galgala Hebræi adierunt quasi possessionem terræ promissæ. Nam deficiente manna, ibidem primum comederunt de frugibus terræ. Inde locus nomen accepit, dictusque est Galgala, Josue v, 9, ubi sic legimus: «Dixitque Dominus ad Josue (peracta circumcisione): Hodie abstuli opprobrium Ægypti a vobis,» quia hodie vos a vita et moribus incircumcisorum Ægyptiorum, per circumcisionem transtuli in sanctam meam legem et gentem; ideoque «vocatum est nomen loci illius Galgala.» Galgala enim, vel Gilgal, vel Galgal, vel, ut S. Hieronymus vocat, Golgol, hebraice idem est quod amotio et ablatio; scilicet præputii, et consequenter opprobrii, et gentilismi Ægyptiorum: radix enim גלל galal significat devolvere, removere, auferre: inde geminata ghimel littera, ghilghal, vel galgal, idem est quod devolutio, remotio, ablatio. Secundo, in Galgala Josue accepit omen victoriæ et possessionis Chananææ; videns enim angelum evaginatum habentem gladium, perrexit ad eum, et ait: «Noster es, an adversariorum?» audivitque ab eo: «Nequaquam, sed sum princeps exercitus Domini, et nunc venio,» ut tibi Chananæam subjugem: «Solve calceamentum tuum de pedibus tuis; locus enim in quo stas sanctus est,» Josue v, 13. Tertio, in Galgalis Josue reposuit duodecim lapides, quos tulerat de medio Jordanis alveo, idque ut ibi essent in perpetuum monumentum transitus miraculosi, quo duodecim tribus sicco pede per Jordanem transierant in Chananaaam, Josue iv, 20. Unde S. Hieronymus in Epitaphio S. Paulæ, ait hosce lapides ibidem visos a S. Paula. Hi duodecim lapides repræsentant duodecim tribus et patriarchas; ac consequenter duodecim Apostolos, quasi duodecim petras et fundamenta Ecclesiæ, Apoc. xxi, 14. Ita Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. cap. xiii. Quarto, in Galgalis per multos annos constitit tabernaculum Dei, cum arca et propitiatorio; unde ibidem Samuel judicabat populum, ibique Saulem secundo in regem unxit, I Reg. x, 8. Ibi quoque Agag regem Amalec occidit, I Reg. cap. xv, 33. Quinto, Elias et Elisæus frequenter versabantur in Galgalis, ibique prophetabant, et faciebant miracula, IV Reg. ii, 1, et iv, 38. Hac de causa idololatræ idola sua jam inde ab initio statuerunt in Galgalis, utpote loco sancto adeo, et celebri. Nam tempore Aod, qui tertius a Josue fuit judex Israelis, erant idola in Galgalis, ut patet Ubi nota dæmonem esse simiam Dei, ideoque coli velle ubi cultus fuit Deus, tum ut Deum possessione sua excludat, tum ut celebrior sit ejus honos et veneratio. Idcirco Antichristus sedem regiam constituet in Jerusalem, uti ostendi Apocal. xi, 8; ibique in templo sedebit et coletur ut Deus, tum ut habeatur verus rex Sionis, id est Messias, successor Davidis et Salomonis, tum ut profanet urbem olim sanctam, et pro templo Dei suum constituat, tum ut evertat monumenta omnia passionis, resurrectionis et ascensionis Christi, cujus ipse erit hostis, et Antichristus. Sic experientia constat dæmonem maxime insidiari monasteriis tum virorum, tum feminarum, ut magam vel magam, lubricam, turbulentam, etc., aliquam in illud inducat, quæ cæteras omnes vel turbet, vel inficiat, ut ibi maxime cultus fuit Deus, colatur ipse, itaque Deum suo templo quasi expellat, de eoque se vindicet. In Bethaven. — Bethaven urbs fuit Judææ, sed ignobilis, sita juxta Bethel, de qua Josue vii, 2, et de ea hic loqui Prophetam censet a Castro. Verum S. Cyrillus, S. Hieronymus, Theophylactus, Theodoretus, Haymo, Lyranus et alii passim putant ipsam Bethel vocari Bethaven; tum quia ei erat vicina; tum quia Bethel erat celeberrima, primo sanctitate et pietate, postea idolis et idololatria. Jeroboam enim vitulos aureos collocavit in Dan et Bethel, quasi in duobus regni limitibus, ibique hisce vitulis per se sacrificavit. Nota: Bethel prius dicta est Lusa, ob copiam nucum et amygdalarum (hæc enim hebraice vocantur לוז luz); a Jacobo vero patriarcha, qui ibi vidit Deum scalæ innixum, et angelos per scalam ascendentes et descendentes, vocata est Bethel, id est domus Dei, Genes. xxviii, 19. Eadem a Prophetis per antiphrasin vocatur Bethaven, id est domus iniquitatis, ut vertit Theodotion, aut domus nihili, ut vertunt Symmachus et Aquila. Septuaginta pro און aven per crasin legentes און on, vertunt, domus doloris, vel domus idoli, quia in ea erat templum, in quo colebantur vituli aurei Jeroboam. Id ita esse patet Amos v, 5, ubi Propheta eadem pene verba, quæ hic habet Osee, usurpat, aitque: «Nolite quærere Bethel, et in Galgalam nolite intrare, etc., quia Galgala captiva ducetur, et Bethel erit inutilis,» hebraice aven; Bethel ergo est Bethaven. Monet itaque Judam, puta duas tribus, ne adeant idola vicina posita in Galgalis et in Bethel. Dico vicina, quia Galgala et Bethel erant in sorte tribus Benjamin, ut patet Josue xviii, 12 et 22; ideoque ea potius nominat, quam Dan aut Samariam. Dicit autem: «Ne ascenderitis in Bethaven,» quia Bethel sita erat in loco alto. Ita Vatablus. Tropologice, Bethel fit Bethaven, cum regnum, populus, urbs, uti Anglia, Scotia, Dania, a fide et cultu Dei ad hæresin desciscit, cum templa in stabula, monasteria in armamentaria, hospitalia in tabernas et ganeas convertuntur, quibus competit illud Jeremiæ et Christi: «Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronum,» Matth. xxi, 13. Rursum sancta anima fit Bethaven, cum a Dei gratia per peccatum excidit; tunc enim a regno et dominio Dei transit in jus et potestatem diaboli. Nota Prophetam hic et deinceps usque ad finem capitis, maxime loqui duabus tribubus; ad illas enim convertit sermonem vers. 15, dicens: «Si fornicaris in Israel, non delinquat saltem Juda.» Neque juraveritis: Vivit Dominus, — q. d. Ne juretis per vitam idoli, quod est in Galgalis, vel in Bethel, ei attribuendo nomen Dominus, hebraice Jehova, quod est nomen incommunicabile, et proprium Deo vero. Juramentum enim est actus latriæ: jurando enim per aliquem, testabantur eum esse infallibilem, primam et increatam veritatem; ac consequenter esse numen et Deum: eum enim jurantes in testem suæ assertionis vocabant dicentes, v. g. Vivit Dominus, quod hoc illudve fecerim, aut faciam, quasi dicerent: Juro per Deum vitamque Dei, quod hoc illudve feci, aut faciam. Sicut ergo paulo ante vetuit cultum idoli, ita hic vetat juramentum per idolum: hoc enim est protestatio et invocatio numinis Deique veri. Ita Theodoretus, Albertus, Hugo, Lyranus et alii. Alii exponunt, q. d. Ego Deus et Dominus, sive Jehova vester, nolo ut per me meamque vitam amplius juretis, cum sitis idololatræ; nolo ut ore, quod invocatione idolorum polluistis, juretis, nominetis et invocetis, itaque polluatis nomen sanctum meum. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theophylactus, Haymo, Isidorus, Vatablus et alii. Verum hæc expositio non recte cohæret cum eo quod præcessit: «Nolite ingredi in Galgalam, et ne ascenderitis in Bethaven;» huic enim annectit: «Neque juraveritis: Vivit Dominus,» hæc enim tria pari casu, tenore et nexu dicuntur, ut patet ex Hebræo. Eodem ergo spectant; scilicet ad hoc ne colant idola in Galgalis et Bethaven, neve per ea jurent. Alioqui quæ esset connexio dicere: Nolite colere idola in Galgalis et Bethaven, et nolite jurare per nomen meum. Contrarium enim potius dicendum esset, hoc modo: Nolite colere nec jurare per idola, quæ sunt in Galgalis, sed potius colite me, et jurate per nomen meum.
4:16
16. Quoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israel. — Proponit Judæ petulantiam et lasciviam Israelis, quasi rem fædam, indignam, et Dei indignationem exitiumque gentis provocantem; ut Juda aliena insania et periculo sapiat, illudque declinet, q. d. Israel carens cerebro lasciviat ut vacca; at tu, o Juda, persta in Dei lege, quasi leo: huic enim te assimilavi, Genes. xlix, 10. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Theophylactus, Haymo et alii. In Hebræo est elegans paronomasia: Sicut vacca, vel vitula, שררה שרר sarera sarar, Israel, q. d. Sicut vacca rebellis rebellavit Deo Israel. Ita Vatablus. Surera enim significat vaccam quæ lascivia vel œstro agitatur, ideoque indomita et rebellis jugum omne excutit, et quasi furens huc illucque discurrit. Denique Propheta comparat Israelem vaccæ, non cani vel asino. Primo, quia coluit vaccas, puta vitulos aureos; vocatur vacca potius quam vitulus, ad majorem confusionem, quia sic miro fornicationis modo a vitulis subigebatur, quibus visibiliter adorando se substernebat; invisibiliter vero suam animam tauro, id est dæmoni, prostituebat. Secundo, quia Deus ejus erat venter, et, ut ait David: «Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum.» Tertio, quia ejus lascivia commutanda erat in jugulationem, jubilus in mugitum et planctum. Ita Ruffinus, Rupertus et ex iis Delrio, adagio 977. Denique quia vitulabatur et lasciviebat, uti vaccæ et vituli quos colebat. Nunc pascet eos Dominus quasi agnum in latitudine, — id est in loco lato et spatioso, q. d. Sicut agnus, qui saginatur, latissime in pascuis uberrimis pasci sinitur, ut impinguatus statim mactetur; ita Deus sinit Israelem bonis affluere et lascivire, ut sit prædæ Assyriis, ab eisque spolietur et juguletur. Ita S. Hieronymus, Vatablus et Lyranus. Secundo, alii, q. d. Israel captivus ibit in Assyriam, ubi non lasciviet ut vacca; sed ducetur quo hostes volent, ageturque ad nutum Assyriorum tanquam agnus mansuetus. Ita Haymo, Hugo et a Castro. Aut sicut agnus mansuetus ubique matris ubera requirit; ita Israel in captivitate domitus et mansuefactus, me meaque ubera requiret. Ita Theodoretus et Theophylactus. Tropologice, S. Hieronymus per Israel hæreticum, per Juda fidelem et Ecclesiasticum accipit: «Si semel, ait, fornicaris, hæretice; saltem tu, Ecclesiastice, non delinquas; nec ingrediaris in Galgalam, hæreticorum conciliabula, ubi peccata omnia revelantur, et instar porcorum volutantur in cœno (alludit enim Galgala ad גלה gala, id est revelavit, et ad גלל galal, id est revolvit, volutavit), ne te ascendere putes ad superbas et arrogantes falsorum dogmatum fictiones. Non est enim ibi domus Dei, sed domus idoli. Sicut enim vacca percussa asilo, percussi sunt hæretici ardentibus diaboli sagittis, et legis notitiam reliquerunt: ideo pascentur in lata et spatiosa via, quæ ducit ad mortem, et patientia Domini bonique pastoris eos nutriet ad interitum.» Idem, mutato nomine hæretici, adaptes ambitioso, luxurioso, avaro et cuilibet peccatori.
4:17
17. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum, — q. d. O Juda, dimitte Ephraim, id est Israel, puta decem tribus, quæ sunt participes cultus et mensæ idolorum; comedunt enim idolothyta, scilicet carnes et cibos idolis immolatos: noli ergo eum imitari, noli cum eo participare in idolis et idolothytis. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Hugo, Lyranus et alii. Minus recte Rupertus et Vatablus censent hæc esse verba Dei ad Prophetam, q. d. Luseris operam, si ad pœnitentiam invitaris Ephraim; dimitte ergo eum cum suis cupiditatibus et idolis. Gravissima enim est pœna dimitti a Deo, et tradi sibi suisque concupiscentiis.
4:18
18. Separatum est convivium eorum. — Dat causas Judæ, cur Israelis commercium et societatem vitare debeat. Prima est hæc, q. d. Quia illorum cultus, religio et convivium a tuo, o Juda, separatum et diversum est: tu enim abstines cibis lege Levit. xi vetitis; illi sine scrupulo iis vescuntur, tu participas ex hostiis pacificis Deo immolatis; illi participant et comedunt idolothyta. Ita S. Hieronymus, Albertus et Hugo; tu post epulas castum te conservas; illi epulis distenti ardent in libidines. Hoc est quod sequitur: «Fornicatione fornicati sunt.» Pro separatum est convivium, hebraice est סר סבאם sar sobeam, id est recessit potatio vel compotatio, id est convivium eorum. Hebræi enim vocant miste, id est compotationem, uti et Græci συμπόσιον, a communione potus, quod Latini a communione victus et cibi vocant convivium. Est metaphora a vinis acidis. Nam recedere venuste ab Hebræis usurpatur de vino, quando in vappam resolvitur. Unde et Græci tale vinum ἐξεστηκός, Cicero, vinum fugiens, Flandri afgaenden wiin vocant. Chaldæus, R. David, Vatablus, Pagninus et alii recentiores vertunt: Deturbiuit vel fætuit potus eorum, q. d. Vinum eorum erat olim vinum cos, id est coloratum, odoratum, sapidum; jam per scelera eorum recessit a suo colore, odore, sapore; factumque est decolor, putidum, acidum, q. d. Lætitia eorum in tristitiam versa est, gaudia in luctum, epulæ in absinthium. Mirum est Septuaginta vertere: Provocavit Chananæos: quod sic explicat S. Hieronymus, q. d. «Tantum studium habuit Israel in idolorum cultu, ut non imitatus sit Chananæos, id est ethnicos, sed ad imitationem sui eos provocaverit erroris.» Denique Isidorus vertit: Recessit ebrietas et crapula eorum, quasi Israelitis hic tacite objiciatur, quod usque ad crapulam et vomitum sese ingurgitarent. Dilexerunt ignominiam protectores ejus. — Altera ratio qua urget Propheta Judam, ut recedat ab Israel; quia, inquit, «protectores,» id est dii quos colunt, vel, ut Chaldæus, Hebræus, Pagninus et Vatablus, principes ejus, qui sanciunt idololatriam, fornicationem, crapulam, illumque ad ea inducunt verbo et exemplo, iisdem non nisi ignominiam et probrum ipsi accersunt. Itaque per ignominiam intellige probrosam et ignominiosam tam idololatriam, cum S. Hieronymo, Haymone, Hugone et Lyrano, quam gulam et fornicationem, cum Aria et Chaldæo, qui vertunt: Fornicationem dilexerunt, ut venirent sibi in ignominiam proceres eorum. Legit Interpres הבו habo, id est afferre; jam aliis punctis legunt, הבו habu, id est afferte, date. Unde vertunt: Diligunt, date ad ignominiam, clypei ejus, id est protectores ejus qui eum tuentur ut clypei, q. d. Protectores et principes Israelis diligunt munera, dicuntque: Date, date nobis dona, quod est illis, æque ac populo ignominiosum. Ita Vatablus, Pagninus, Isidorus, Rabbini. Aut, ut Arias, date, scilicet vina et delicias, q. d. Assidue postulant vina et delicias, quasi Epicurei, quæ est summa ignominia. Verum hæc versio obscurior est, ac textui nonnulla addit et supplet; nostra vero clarior, planior, magisque adæquata est, ideoque verior et germanior.
4:19
Ex adverso S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Hugo et Lyranus per spiritum hunc accipiunt diabolum, q. d. Diabolus est qui impellit Israelem ad idololatriam aliaque scelera; adeo ut videatur ei mentem et voluntatem colligasse, eaque astrinxisse idolis. Sic dæmon peccatorem alligat amasiæ, vino, ambitioni, itaque ligatum agitat et raptat, quasi mancipium, quocumque vult, uti magas et sagas tam corpore quam spiritu raptat ubilibet. Secundo, Leo Hebræus vertit: Ligavit ventum in alis suis; quod Vatablus exponit, q. d. Ventus constrictam tenebat illam congregationem (hanc enim significat hebræum אותה ota, quod est femininum) Israelitarum in alis suis, et ita eos alio transferet, puta in captivitatem Assyriacam; alas enim vocat oras et sinus vestium, quasi Israel in iis ligatum habeat ventum sive turbinem, qui eum ita alatum celerrime transfert in Assyriam. Unde et Symmachus vertit: Ligavit ventum in alis venti; quod explicans S. Hieronymus: «Ligavit, ait, eos diaboli spiritus in alis suis, qui circumferuntur omni vento doctrinæ, et stabili in Ecclesia pede permanere non possunt.» Secundus hic sensus coincidit cum primo: sive enim dicas Israelem in Assyriam abreptum turbinis iræ Dei, sive alis turbinis sui, eodem res redit; turbo enim Israelis non est alius quam turbo iræ Dei, quem scilicet ei ira Dei indidit et impressit, ut eum auferat in Assyriam; sicuti vis jacientis lapidem, et vis jacti lapidis, eadem est. Jaciens enim vim suam lapidi jacto imprimit, ut eum projiciat quo vult: vis ergo hæc tam est hominis jacientis, quasi efficientis, quam lapidis jacti, quasi recipientis et patientis. Denique hebræum אותה ota, id est eam, aliqui referunt ad ignominiam, q. d. Turbo iræ Dei ligavit ignominiam in alis Israelis, ut illam excutere nequeat; unde subdit: «Confundentur a sacrificiis suis,» id est ob sacrificia quæ idolis obtulerunt. Tropologice, disce hic peccata creare turbinem qui peccatores ignominiose dispergat, et tandem deturbet in tartara. Quocirca Zacharias, cap. v, 7, vidit mulierem, cui nomen erat impietas, amphore insidentem, a duabus mulieribus habentibus alas milvi, et spiritum in alis, rapi in Babylonem, quæ est symbolum gehennæ. Vide quæ de funibus et vinculis peccatorum dixi Isai. v, 18.
4:1
4, 4 « Audite verbum Domini, filii Israel! quia iudicium Domino cum habitatoribus terrae ; non est enim veritas et non est misericordia et non est. scientia Dei in terra ». — Consueta formula attentio excitatur (cf. Deut. 32, 1. Is. 1, 2. Mich. 1, 2. 3, 1. 6, 1) ; propheta non loquitur, nisi quae Deus posuerit in ore eius (Deut. 18, 18) ; quare eius verba Domini sunt. Eos titulo honorifico alloquitur, ut eos pudeat tanti patris se probare filios adulterinos, sed utad patris exemplum (Israel enim vidit et audivit Dominum Ab.) nobili aemulatione imitandum provocentur (Aib.). Neque abs re Sanct. notat : « illud Jsrael non puto carere aliquo pondere, quod maxime ad reprehensionis acerbitatem faciat ; nam quo quis ab alio magis aut ornatur titulis, aut augetur commodis, eo magis augetur peccatorum gravitas... leve illud non est, quod mutato parentis nomine pro Iacob Israel appellari voluit, et eius progeniem filios Israel, ut in parentis ac filiorum nomine divinum quoque nomen audiretur... hoc sane beneficium maximum est, quale sponsa solet a sponso accipere, dum ab illo compellationem habet ». Ita nomine ipso fidem patris et obedientiam in memoriam revocat (cf. 12, 4. 12) et quantum a patre defecerint filii, coarguit. Iudicium i. e. disceptatio, lis ; bene Ps. Ruf. : «quia non recusat vobiscum inire conflictum et rationem ponere iudiciorum suorum meritorumque vestrorum, cui dicit beatus David, uf iustificeris in sermonibus tuis et vincas, cum iudicaris » ; est igitur « discussionis et convictionis iudicium » (Alb.) ; vel ut bene Cyr. : « iudicio contendit cum hominibus, coarguens, non sententiam excipiens, et impietati in ipsum obnoxiis aperta ac nuda eorum scelera proponit, iuxta illud : arguam te et statuam contra faciem tuam iniquitates tuas », cf. Is. 3, 14. Mich. 6, 2. Israel h. 1. ad decem tribus certe restringitur (Sanct. Lap. Mar.), quia v. 13 a [uda explicite distinguitur. Cur Deus adversus eos contendat, docet : quia non est fides, fidelitas (hebr.), neque 4pm amor i. e. populus, sponsa Dei non servat fidelitatem promissam, neque ullo in sponsum amore tangitur ; ita 2n ler. 2, 2. — Eodem modo vulg. explicant; veritas i. e. fides et fidelitas (cf. Rib. Lap. Sa), misericordia caritatem dicit erga proximum, sed qui ea destituatur, etiam Dei amore carere adnotant. Cur autem sponsa sit infidelis eta primaevo amore defecerit, quo olim in deserto Domino sese desponderat (Ex. 19), ratio affertur : non est scientia Dei in terra i. c. quis quantusque sit Deus, illa sponsa non perpendit, Dei cognitionem alto animo infigere neglexit. Bene Lap. : « scientiam Dei accipe practicam, qua cognoscimus, aestimamus, reveremur Dei numen, providentiam, iustitiam ; ideoque haec Dei scientia cum eiusdem timore, amore, cultu et obedientia coniuncta est ». Haec igitur causa est peccatorum. Quantopere autem defecerit populus a fidelitate et amore, explicat
Munere prophetico instituto Deus providit, ut populus scelerum admoneretur, ut quae ingruerent peccatoribus mala, edocerentur, et moniti discerent iustitiam vel si id respuerent, ut clare intelligerent ipsi etiam inviti, non Dei auxilium deesse, verum propter peccata ultionem instare Deumque uti hostium regnorumque alienorum potentia et crudelitate ad iusta sua consilia adimplenda (cf. Cyr. Ps. Ruf. Rup.). Quare quid accusationis et querelae Deus habeat, propheta proponit :
4:2
v. 2 « maledictum et mendacium et. homicidium et. furtum et adulterium inundaverunt et sanguis sanguinem tetigit » ; — maiore etiam emphasi in hebr. iurare et mentiri et occidere et furari ct adulterare ; grassantur (perrumpunt i. e. violenter agunt) e£ sanguines pertingunt ad. sanguines i. e. frequentiam vitiorum denuntiat, quibus bona humana omnia pervertunt et auferunt : periuria, quibus aliorum bonis et vitae coram iudice insidiantur, mendacia et calumniae, quibus honorem et. famam proscindunt aliorum, caedes, furta, adulteria, ita ut omnia iura vitae, bonorum, familiae pervertantur et ordo socialis et publicus pessum detur ; quare omnes quasi limites et cancellos perrumpere eos et vi infringere dicit usque eo, ut caedes caedem excipiat, i. e. continuo caedes, vulnera, oppressiones innocentium perpetrentur. Ita contra Deum et homines omni modo peccant, foedus cum Deo initum de observando decalogo (Ex 19, 8. 20, 2 et seq.) turpiter violant et pedibus conculcant. Tales i Igi itur fructus enascuntur ! ex neglecta Dei scientia, ex Dei oblivione et contemptu (cf. Rom. 1, 19 et seq.). Peccatoribus dignas poenas denuntiat
4:3
v. 3 « propter hoc lugebit terra et infirmabitur omnis qui habitat in ea, in bestia agri et in. volucre coeli; sed et pisces maris congregabuntur ». — Simul cum homine « iram Dei etiam muta elementa sentient » (Hier.); is est scil. nexus inter hominem et creaturam, ut cum homine peccante affligatur, maledicto subiaceat (Gen. 3, 171; 6, 1; 19, 23), sed etiam cum homine salutis ac gloriae pro sua parte futura sit particeps (Rom. 8, 19). « Terra lugere videtur, quando inculta remanet sublatis habitatoribus et quae antea suis laetos proferebat fructus, incipit vepres procreare et spinas » (Haimo), quare bene exprimi dicunt habitatorum transmigrationem (Cyr. Hier. Alb. Haimo) ; lugere enim est desertum esse, vastatum, carere illo ornamento, quod rei natura exigit (Sanct. Rib. Lap.), unde terrae vastationem et horrorem praedicit. Infirmabitur, hebr. tabescit, arescit, languescit omnis habitans in ea. Qui homines exprimi putant, in bestia exponunt vel usque ad : tabes et languor extenditur usque ad animalia omnia in terra, in aere, in aqua versantia ( Hitz. ), vel instrumentale : lugebit terra cum habitatoribus suis et infirmabitur, ut non habeat bestias agri ( Hier. Schegg ), LXX «vv «ot; 6notox, sim. Syrus « et bestiae deserti » etc.. Alii explicant : omne habitans in ea, id quod sequenti enumeratione ( 3 cf. Gen. 7, 94 ; 9, 10) per singula recensetur ( Keil, Scholz ); terrae summa ariditas imbrium defectu innui videtur ( cf. 3 Reg. 17). Sed cum OON etiam de hominibus dicatur (4 Sam. 2, 5. Ier. 45, 9) et hominis mentione enumeratio fiat uberior, et ipsum etiam verbum act homines dicere videatur, versio vulg., quacum et LXX et Syrus concordant, omnino retinenda est. Congregabuntur i. e. deficient, auferentur, uti ipse S. Hier. explicat, id quod voci hebr. now consonat (cf. Sanct. Rib. Lap.). Yudicium Dei tale est, quod ubique omnem creaturam tangat; id quoque propheta affert, quia Dei iudicia temporibus anteactis etiam aquas revera attigerunt (cf. Ex. "1, 20. Ps. 106, 33), quia in regionis vastatione etiam aquae, fontes, flumina suo modo vestigia vastationum ferunt ( cf. Is. 15, 6 ; 19, 9. Ez. 38, 20 ; 30, 12), et quia generatim enuntiare vult, omnia prorsus emolumenta, quae habere possit homo ex rebus creatis, esse ipsi auferenda ( cf. Is. 50, 9. Soph. 4, 9. Sanct. ), et quia iudicium Dei 1gne constare saepe apud prophetas asseritur ( cf. Is. 9, 18; 10, 16; 96, 11; 66, 16. Scholz). Ita piscium interitu ariditas illa, qua omnia sunt percutienda et interimenda, quam maxime ad vivum descripta cernitur. Ad impletionem sufficit, ut simul cum homine res creatae iram Dei experiantur ; neque abest a prophetarum more, ut iudicia particularia coloribus depingant a iudicio universali depromptis ; de qua re vide, quac adnotamus ad Mich. 1, 2.
4:4
v. 4 « Verumtamen unusquisque non iudicet, eL mon arguatur. vir ; populus enim tuus sicut hi qui contradicunt sacerdoti », —i. e. «loquitur quasi desperans illorum correctionem : quid ago? nemo hunc populum obiurget, nullus ex hoc numero reprehendatur ; tantae est enim impudentiae, ut ne convictus quidem habeat pudorem » (Rib.; sim. Hier. Sanct. Lap. aliique). Sed vix puto, prophetam cum reprehensionem incipiat, prohibere munus correctionis et reprehensionis ; dein 3* certe respicit 23 4, £ et est litem movere, litigare. Rationem affert, cur nemo conqueri possit de severo iudicio : sacerdoti contradicere animum ostendit in rebellione et contumacia obstinatum, quippe qui summo et ultimo tribunali quod constitutum sit — cf. Deut. 41, 12 —et Dei nomine ius dicat, acquiescere nolit : « qui autem superbierit nolens obedire sacerdotis imperio... morietur homo ille et auferes malum de Israel » ( Sanct. Scholz ) ; etiam ad rebellionem et contradictionem Core ( Num. 16) respici potest (Sanct. Schegg), sacerdos enim « cum sanctitate et reverentia audiendus erat » ( Alb. ) ; alio modo Ps. Ruf. : «a vero pontificatu consectando idola recessisti », sed id nimis alienum est a verbis !. Obstinati et in malis et rebellione obfirmati animi poenam subiungit
Iudicio generatim annuntiato prohibet, ne quis obloquatur quasi excusationem praetendens; ita in hebr. verum ne quisquam disceptet, ne quis arguat, litiget; nam pronum est hominibus suam diminuere culpam vel asserere, se ultra meritum puniri, cf. Is. 58, 2; Ier. 2, 23. 33; 9, 19 (Scholz). Versio vulg. alium praebet sensum,
4:5
v. 8 «et corrues hodie et corruet etiam propheta (ecum ; nocte tacere feci matrem. tuam » ; —hebr. ita iungitur : et corruet etiam propheta tecum nocte et excidi matrem tuam ( cf. Mar. Sanct. et plures apud Lap. Trochon ; corruere i. e. penitus cadere, in captivitatem abduci (Hier. Rib. Lap. Sa, Mar. Scholz), cum captivitas sit casus et. ruina. populi ; hodie vero indicat, ruinam esse proximam ( Rib. Sanct. Lap. Tir.); notat Hier : « quod dicit hodie aut praesens tempus significat, aut non fraude et insidiis, sed clara in captivitatem luce ducemini ». Propheta, qui corruere dicitur, non est munus propheticum vel gratia prophetalis, quae sit auferenda ( Hier. Haimo), verum pseudoprophetae, « qui mendacium vobis annuntiant » ( Theod.) ; nocte corruent simul cum iis, quos deceperint, i. e. quia tempus miseriae et calamitatis noz est (cf. Am.'8, 9) et quae nocte accidunt infortunia, ex ipsis tenebris magis sunt horrori. Postquam singulis ( corrues) ruinam praedixit, addit totius reipublicae formam cum metropoli iri ablatum et excisum ; hanc matrem populi appellat ; « mater vocatur populi frequentia et omnis turba nationis hebraeae, ad quam loquitur ; filii autem vel singuli ex populo, vel per oppida villasque dispersi » ( Hier. ). Idem dicunt graeci, cum synagogen matrem vocari explicant. Verum nota, de regno israelitico ( cf. v. 13) esse sermonem. Populus igitur corruet, ductor etiam et doctor qui censetur, pseudoprophetae scil. demum tota respublica in metropoli designata. Cur tale excidium ingruat, inculcat
4:6
v. 6 « conticuit populus meus eo quod non habuerit scientiam ; quia. tu scientiam repulisti, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi; et oblita es legis Dei tui, obliviscar filiorum tuorum et ego » ; — i. e. aeterno silentio conticescit (Hier.), perit ; ia ma (cf. Is. 45, 1). Scientia est illa v. 1 practica et vivida, quae non solum mentem illuminat, sed etiam ad religiosum opus movet ct instimulat (Sanct.). Hanc non modo non habent, verum fastidiunt, cum fastidio repellunt et aversantur !, quare Deus pari par referens illos quoque eiiciet de dignitate, ad quam eos assumpserat, ut ipsi essent « in regnum sacerdotale et. gens sancta » (Ex. 19, 6); ad quod consequens est : « procul vos propter captivitatem ab iis locis submovens, in quibus rem mihi sacram a vobis fieri constitutum fuerat, vos a cultu meo expellam » (Theod. M.). Non est solum « ex vobis non assumam sacerdotes » (cf. Haimo, Lap.), verum totum populum dignitate illa theocratica, qua ad Deum potest appropinquare et eius protectione et favore fruitur (Is. 43, 2. Ier. 30, 21. Scholz), spoliatum iri praedicit. Hoc autem eiectione in exsilium factum et cessatione sacrificiorum expressum est (cf. Ephr.). Doctrinam (scientiam) Dei neglexerunt — et tamen « labia sacerdotis custodient scientiam » Mal. 3, 1 — pariter mandata (cf. v. 4. 2) Dei tui, cum emphasi propter foedus initum et sollemnem populi declarationem et sponsionem (cf. Ex. 19, 8). Eo maior iam est culpa. Deus pari modo se ad eos habet : obliviscar i. e. in malis sinam eos consenescere (Sanct.) ; Deus enim recordari dicitur pauperis, quando illius necessitatem miserando relevat. Quo ambitu et quo fine eos malis traditurus sit, ex prima parte elucet. Quare hae minae illi aeternae caritati, qua Israel Deus diligit neque unquam obliviscitur (Is. 49, 45. Ier. 31, 3), non contradicunt. Dum /ilii puniuntur, duplici ictu mater percutitur. Ait etiam ego vicem reddens non lubens, sed dolorem et coactionem significans (Scholz). lam peccati accusationem et poenae denuntiationem ex eo auget, quia gloria et potentia a Deo concessa insigniter abusi sunt ; v. "| « secundum multitudinem eorum sic peccaverunt mihi ; gloriam eorum in tgnominiam commutabo » ; — i. e. non quidem « quot homines in eo nati sunt, - tot hostes habeo peccantes in me » (Rib. sim. Hier. Theod. Lap. Sa, Mar.), sed sermo est de populi potentia, conditione florente, ad quam Dei ope evecti sunt ; tempore enim Ieroboam ll res israeliticae. denuo multum florebant. Bene Ps. Ruf. : « quasi dedita opera impensoque studio contra beneficia mea populus certare proposuit, ut quanto ego fuissem in largiendo affluentior, tanto hic in abutendo appareret insanior » (sim. Sanct. Tir. Trochon). Unde poena condigna : quo maior est. gloria, eo maior erit ignominia. Bona, opes, divitias idolis et peccatis impenderunt (cf. 2, 1. Ez. 16, 13 et seq.) ; « incrassatus est dilectus et recalcitravit » (Deut. 32, 15). Huius libidinis peccandi exemplum proponit in adscitis illis sacerdotibus, quos Ieroboam I recedens a domo David instituerat (3 Reg.
4:8
12, 31 ) : v. 8 « peccata populi mei comedent et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum » ; — plerique peccata — oblationes, sacrificia pro peccatis intelligunt, de quibus adipes solum in altari cremabantur (cf. Lev. 4, 8 - 10. 19. 26. 31. 33), carnes vero a sacerdotibus comedebantur (Lev. 6, 19 seq.), et revera tale sacrificium nun peccatum appellabatur ( Lev. 4, 1. 6, 1'1. Num. 153, 22) ; unde ita explicant Ps. Ruf. Cyr. Theoph. Alb. Sanct. Lap. Sa, Mar. Tir. Keil, Schegg, Trochon. Alii peccata comedere metaphorice intelligunt i. e. peccatis consentire, ea fovere et promovere eorumque complices se reddere (cf. Hier. Barh.), vel: illa metent, quae seminaverint (Theod. Theod. M.). Peccatum alii idololatriam intelligunt et cultum illum illegitimum, quem leroboam instituit, qui revera hoc nomine in s. literis designatur 3 Reg. 14, 16. 13, 30 etc. ( Scholz), ad quam explicationem iam prope accedit Rup.: « peccata namque populi comedebant, qui pro hoc solum, ut ipsi decimas atque oblationes caperent, populum in peccatis et in mendacio detinebant » i. e. in cultu illo mendaci ; hoc enim erat consilium Ieroboam, ne ultra ascenderent ad adorandum in Ierusalem (3 Reg. 12, 26 seq.). Quare isti sacerdotes etiam iniquitatem dicuntur populi desiderare et expetere: in hebr. e£ iniquitatem eorum desiderat anima eius ! 1. e. anima sacerdotum, quia ex cultu superstitioso et oblationibus pro delictis suos percipiunt fructus. Eheu, quantum a vera sacerdotum forma recedunt, a quibus lex Dei sit requirenda ( Mal. 2, 1). Quare communi ruinae involventur ;
4:9
v. 9 « et erit sicut populus, sic sacerdos ; et visitabo super eum vias eius et cogitationes eius reddam ei » ; — qui scelerum socii sunt et adiutores, etiam poenae erunt ; Deus et vitam illorum et mentem pessimam ad vindictam revocabit. In hebr. adsunt fere synonyma viae et opera eius; viae tamen magis universim de tota sentiendi et agendi ratione, qua homo per vitam incedit, dicuntur. Iam paucis per modum proverbii tangit, quomodo Deus eos sit visitaturus ; et quidem in textu hebr.
4:10
v. 140 et comedent et non saturabuntur ; fornicantur et non multiplicantur ? i. e. non dilatantur, non propagantur ; nulla erit prosperitas ; labor omnis erit inanis et sterilis, Dei maledicto obnoxius ( cf. Lev. 26, 26. Deut. 28, 20. Mich. 6, 14. Agg. 14, 6); haec una est ex longa calamitatum serie ( Lev. 26) rebellibus praedicta : neque pro se neque pro familia aliqua prosperitate fruentur. Sterilitatis poena iam olim erat proposita peccantibus (Deut. 7, 14) eamque Osee imprecatur 9, 14: « da eis vulvam sine liberis ». Vocat propheta per contemptum omne eorum matrimonium fornicari, quatenus est matrimonium ab idololatris contractum, quia non est wxor mea 1. Textus mas. habet TUA WU; ; Sed versiones veteres omnes et codices aliqui apud (2, 2). Textus vulg. in priore membro cum hebr. concordat, in altero scelerum descriptionem continuat v. 10 «et comedent et non saturabuntur ; fornicati sunt et non cessaverunt, quoniam Dominum dereliquerunt 1n non custodiendo » , — fornicari alii uti cap. 2 de foedere violato et de idololatria explicant (cf. Ps. Ruf. Alb. Sanct. Rib. Lap. Men. ); alit proprie: « vires in fornicatione deficiunt et fornicandi desiderium non quiescit . . voluptas insatiabilis est et quanto magis capitur, tanto plus utentibus se famem creat »; ita S. Hier. de utroque membro ; sim. Trochon. Concludit causam repetens vates, cur puniantur: Dominum dereliquerunt et addit, qua ratione eum dereliquerint, vid. -O5 i. e. in observatione praeceptorum, ea scil. negligentes ; cf. 4, 1. 2. 6. — Poena proposita et causa poenae iterum inculcata haec pars apte concluditur. In sequentibus obcaecationem et stultitiam idololatriae tangit, quare v. 11 non cum Scholz ad hanc partem sed ad sequentem trahi oportebit ; idque eo magis, quia eadem cogitatione in v. 14 recurrente ea pars apte in se concluditur. Hebr. y?» v. 2 inundare vertit. S. Hier., Ex. 1, 12 crescere, Is. 53, & penetrare i. e. dilatari, propagari. Ita etiam h. ]. vox est accipienda, uti eam accepit Syrus ; sim. Chald. : « accipient uxores et non generabunt filios » ef. Mar. Scholz. Hebr. nzm hiphil erebro fornicari significat ; id quod aliqui explicant: quaerent et desido- rabunt liberos, unde etiam meretricibus copulantur ; omni modo, per fas et nefas quaerent, sed frustra. At praeplacet alia explicatio supra proposita.
4:11
v. 44 « Fornicatio et. vinum et. ebrietas auferunt cor » ; — bene S. Hier : « sicut enim vinum et ebrietas eum qui biberit, mentis suae impotem facit, ita et fornicatio ac voluptas pervertit sensum animumque debilitat, et de rationali homine brutum efficit animal ». In hebr. fornicatio et vinum et mustum ; a venere et ebrietate quam maxime sapiens dehortatur (cf. Prov. cp. 5. '1. 20, 4. 31, 3-85. Eccli. 19, 2); cor apud Hebraeos quasi sedes est et centrum totius vitae intellectualis et affectuum, unde et intellectum et voluntatem complectitur ; utramque vero facultatem corrumpi a venere et vino nimium constat. Adnotat Sanct. : « vide quid de Salomone prorsus excorde Scriptura tradat 3 Reg. 11: averterunt mulieres cor eius; et iterum : depravatum est cor eius per mulieres », et ita per libidinem rex sapientissimus idolorum cultor effectus est. 2 Ad quantam autem stultitiam delapsi sint per scelera veneris et ebrietatis, depingit
Iam accuratius exponit, in quantum scientiam Dei repulerint (4, 1. 6) et Dominum dereliquerint (4, 10). Et primo quidem generatim indicat, qua via ad idololatriam perveniatur et mentis acies intantum obtundatur, ut quis et stultissimo cultu et horrendis spurcitiis se commaculet ; ita
4:12
v. 12 « populus meus 4n ligno suo interrogavit et baculus eius annuntiavit ei ; spiritus enim fornicationum decepit eos et fornicati sunt a. Deo suo » ; — « en tibi signum dementiae » (Tir.) ; nam populus meus, i. e. a Deo electus, edoctus, tantis miraculis et curis circumdatus, per prophetas assidue monitus, per calamitates iam eruditus a ligno tamquam a Deo responsum quaerit, a ligno suo, quod ipse sibi fecit ; omnino alludere videtur vates ad ?dola ex ligno etc. confecta, quam enormem stultitiam prophetae saepius exagitant (cf. Is. 44, 12. Ier. 10, 3. Hab. 2, 19 — Rup. Alb. Sa) ; alii lignum intelligunt virgam divinatoriam (Lap. Men. Schegg, Scholz), eodem modo, uti in altero membro : et baculus eius annuntiet ei hebr. ; verum prior explicatio re et sensu uberior, quae divinationem nexam cum stulta idololatria ostendit, praeferenda videtur '. Insuper volunt, ut baculus eis futura annuntiet ; carpit. rhabdomantiam (Hier. ) ; « inventum fortasse chaldaicae curiositatis. .. duas enim virgas statuentes, deinde arcanis quibusdam verbis eas incantantes, ut agente diabolo prociderent, cadentes rursum observabant, utrum prorsum an retrorsum, in dexterum an in sinistrum ferrentur » (Cyr.) ; « talis erat auguralis lituus, qui genus quoddam erat baculi, pastorali similis, de quo sic Cicero lib. 4 de divin. : lituus erat incurvum et leviter a summo inflexum bacillum... fuerunt praeterea alia virgarum seu baculorum genera, quae ex augurali aut divinatorio ritu varia inclinatione ac motu ac multiplici casu multiplices etiam eventus portendere putabantur, quale divinandi genus adhibuisse videtur Nabuchodonosor Ez. 91, 91 : stetit rex Babylonis in bivio, in capite duarum viarum divinationem quaerens, commiscens sagittas, interrogavit idola, exta consuluit » (Sanct.). Haec quidem ad belomantiam spectant, cuius usum S. Hier. in commentario ad Ez. l. c. describit. . Cur in tantam dementiam prolapsi sint, rationem affert : spiritus enim l. e. vis quaedam interna, impulsus, motus, ardor ille animi et vitiatae naturae pondus, quo ad vitia homines propelluntur (Sanct. Lap.), vel vh» egt v» mopyelav 6pyt;» ovopatzet (Theod.) ; fornicationes vero utrumque fornicandi genus idololatriam et ei coniuncta scelera impura complectuntur (Rup.), uti ex sequentibus patet ; idque eo magis, quia aliqua cultus genera potissimum impudicitiis exercebantur. Libidine igitur decepti, allecti et obruti ad tantam amentiam progressi sunt. Spiritum alii daemonem interpretantur (Cyr. Haimo), qui etsi non verbo designatur h. l., recerte suas in idololatria agebat partes (cf. 14 Cor 10, 20). In hebr. fornicantur amos nnno i. e. qui esse debebant sub Deo eiusque mandatis, inde ab eius iugo se subtrahentes idola sectantur. Potissimum idololatriam vocari fornicationem ex v. 13 elucet ; at ei adnexa esse impura scelera, altera pars v. 14 ostendit. Primariam igitur partem reprehendit
4:13
v. 13 « super capita montium sacrificabanut et super colles accendebant thymiama, subtus quercum et populum et terebinthum, quia bona erat umbra eius ; ideo fornicabuntur filiae vestrae et sponsae vestrae adulterae erunt ». — Israelitae ingressuri Palaestinam idola eorumque cultum tollere iussi erant ; Deut. 12,92 : « subvertite omnia loca, in quibus coluerunt gentes.. deos suos super montes excelsos et colles et subter omne lignum frondosum ». Iam quam indignum, ut idololatriae ultores et vindices in eadem scelera sint prolapsi ! « Hoc est quod legimus de singulis regibus : verumtamen excelsa non abstulit ; adhuc populus immolabat et sacrificabat in excelsis » (S. Hier.) ; cf. Is. 351, 9. ler. 2, 20; 3, 6. 13 ; 41, 13. Ez. 6, 13 ; quia bona umbra, hoc uno bono, hac amoenitate illecti iam idolis serviunt, et in frondium umbraculo numinis symbolum venerantur. Haec ad ironiam adduntur : tam proni sunt ad idola colenda et tam grati diis, ut pro suavi arborum umbra iam sacrificia offerant ! Ideo i. e. exemplo patrum et maritorum incitatae etiam filiae et sponsae — vel nurus, uti alii (Lap. Schegg, Keil) hebr. vertunt — cultui idolorum et promiscuae fornicationi se prostituunt, quae in dcorum honorem exercebatur (cf. Num. 25, 3. 6. 3 Reg. 15, 13. 2 Par. 15, 16 — Movers, Phocnizier I, 511. 583). Alii explicant, talia passuras esse filias libidine victorum et hostium, ita ut earum violenta oppressione parentes puniantur (cf. Ps. Ruf. Cyr. Theod. Theod. M. Theoph. Alb.), uti Am. 1, " similes minae intentantur ; sed obstat v. 14, quo ipsae illae culpa minime vacare declarantur et tota vitiorum turpitudo apertius panditur ;
4:14
v. 14 « non visitabo super filias vestras, cum fuerint fornicatac, et super sponsas vestras, cum adulteraverint, quoniam ipsi cum meretricibus conversabantur. et cum effeminatis sacrificabant. Et populus non. intelligens vapulabit » ; — 1. e. cum ipsi patres et mariti exemplo pessimo praeirent et cultum impurum cum omni licentia et aperte profiterentur, Deus dicit se filias et sponsas, i. e. fragiles illas et ad libidinem pronas non puniturum ratione habita maiorum parentum scelerum et ea comparatione instituta ; illae quasi excusatione et impunitate dignae sunt, illis venia concedenda, quoniam adeo pessimis exemplis pertrahuntur. Ita patrum et maritorum culpam exagitat, minas auget. Loquendi figura ea est, qua filiabus impunitas non promittitur, sed aliorum scelera acerbius perstringuntur ; neque maius supplicium maiorque Dei furor eo habetur, quia Deus earum emendatione desperata illam maximam poenam irroget, ut iam nullatenus puniat, sed eas sinat magis magisque tabescere (cf. Hier. Cyr. Haimo). Est quidem haec calamitas maxima ; at hoc loco de ea non est sermo ; nam tota oratio prophetae reprehensio est vitiorum et poenae ingruentis denuntiatio ; Deus igitur populum suum minime ita abiecit, ut iam quasi non dignaretur eum punire ; insuper oppositio illa, quae adest inter prius ac secundum membrum v. 14, eam interpretationem non admittit. Quoniam ?psi, non pergit eos alloquens, sed indignabundus quasi ad alios convertit sermonem, cum ii indigni sint quos compellat (cf. Rib. Lap.) ; scil. cum meretricibus illis in cultu Baal et Astartes venalibus sese recipiunt ! (hebr.) in tabernacula ad scortationem (cf. Num. 25, 6, 4 Reg. 23, '1) et publica etiam luce cum scortis ? ad altaria et sacrificia illa immunda accedunt. Tantam igitur foeditatem perpetrantes neque rei indignitatem sentientes poena interitus affligentur; vapulabit i. e. peribit, corruet, ? uti hebr. vertunt (cf. Lap. Mar.) ; « hoc significat, quod vapulet in captivitate et diversis afficiatur plagis. ut per dolorem recipiat disciplinam » (Hier. sim. Rib. Lap.) ; populus non intelligens, ita sermo redit, postquam argumenta allata sunt, ad initium v. 14 (cf. 4, 1. 6), et interitus annuntiatione haec pars concluditur, uti v. 3. 10. 19. templi aerarium referebant vel sacrificiis impendebant (cf. Ges. s. v. ; Movers, Phoenizier I, 679), S. Hier. dixit effeminatos, cinaedos, scorta mascula intelligens (cf. comment. ad h. 1.). Cum pretium scortationis Astartae esset devovoendum, sacrificabant fortasse idem dicit, quod in membro antecedente enuntiatur (Scholz). 3. Cf. Prov. 10, 8. 10 Hier. verbum t335* eodem modo vertit caeditur, verberabitur ; co Videt vates Israel in scelera et ruinam ruentem : dolore correptus exoptat, ut potior populi Dei pars, Iuda, qui legitimo regi et centro cultus a Deo constituto adhaeret, immunis servetur a culpa et ruina ; simul tali desiderio et exhortatione apostasiam Israel acerbius perstringit, rei indignitatem effert, ad aemulationem et nobiliores sensus suos populares provocat. Unde
4:15
v. 13 « Si fornicaris tu, Israel, non delinquat saltem Iuda ; et nolite ingredi in Galgala, et ne ascenderitis in. Dethaven, neque iuraverilis : vivit Dominus ». — Alio modo nexum adstruit Ps. Ruf.,scil. ut Israel, propria lue contentus, patiatur innocentiam manere Iudae, ut cesset invitare Iudam ad idololatriam et impietatem illuc transfundere. At prior nexus et verbis et rerum conditioni magis aptus est. Vates enim indignabundus se ab Israel, quasi eius emendationem desperans, avertit et Iudaeos monet, ne ii, qui possideant lerusalem et templum Dei habitaculum, se complices reddant cultus idolorum : unde nolite ingredi in Galgala. Tria oppida eius nominis inveniuntur : unum in campestribus Iericho, contra orientalem plagam urbis Iericho (Ios. 4, 19; 5, 10), «locus desertus in secundo Ierichus milliario, ab illius regionis mortalibus miro cultu habitus » ( Hier. in Onom.) ; alterum, haud ita a Sichem dissitum ( Deut. 11, 30) ; tertium Ios. 12,93, quod nomine Gelgulis effertur et ab Antipatride in sexto milliario contra septemtrionem situm esse perhibetur (cf. Winer, bibl. Realwoerterbuch s. v. — Scholz ). Plerique interpretes h. l. de primo illo mentionem fieri censent. ldque merito. Nam illud oppidum vetere iam religione erat sacrum (cf. Hier. Theod. Rib. Lap.) : in ingressu opprobrium Aegypti ibi est ablatum (Ios. 5, 9); ibi Iosue omen victoriae et possessionis Palaestinae accepit ( Ios. 5, 13), ibi reposuit duodecim lapides, ut essent in monumentum perpetuum transitus (Ios. 4, 20), ibi per multos annos constitit tabernaculum et arca Dei (1 Reg. 10, 8; 141, 14; 13, 4; 45, 21); haec vetus loci religio oppidum celebre reddidit et superstitioni commendavit. — Alii tamen h. l. et 9, 45; 12, 12 (et Am. 4, 4; 5, 5) alterum oppidum, a Silo non longe dissitum, intelligunt (cf. Keil). Bethaven certe est illa nominis Bethel transformatio, quam ad idolorum - cultum traducendum etiam apud Amos (95, 3) legimus : Bethel, domus scil. Dei, locus iam Patriarchis sacer (Gen. 238, 10; 35, 14), in quo arca testamenti per aliquod tempus erat collocata (Iud. 20, 18 hebr. LXX. 926 ; cf. 1 Reg. 10, 3) a leroboam sedes facta est principalis idololatriae (cf. 3 Reg. 12, 28. Am. 3, 14; 7, 10. Ier. 48, 13), unde iam non domus Dei sed domus iniquitatis a vate dicitur. Pnoru. Mix. 1 — 5 Vocem Bethaven * Aq. et Theod. oixov &v»oc5 interpretati sunt, Sym. ofxov &6ixía; ( Theod. ). *tN dicit molestiam, onus, perniciem, vanum, malum, iniquitatem et tamquam nomen etiam sollemne cultui idolorum et idolis tribuitur (ef. Is. 66, 3. 1 Sam. 15, 23), et certe indolem, fructum, stultitiam eiusmodi cultus praeclare exprimit ; cf. 5, 8; 10, 5. 8,6, 8 ; 12, 12. Iudaeos igitur ipso nomine Bethaven edocet et hortatur, ne ad idoli vanitatem et iniquitatem deflectant ; neque iuraveritis ; id aliqui intelligunt cum S. Hier.: « nolo enim per os vestrum nominis mei fieri mentionem, quod jidolorum mentione pollutum est » ; quod eatenus verum est, quatenus Deus cultum suum cum idolorum cultu permisceri et coniungi vetat, id quod Ps. Ruf. innuit ; addit tamen aliam interpretationem, quam a plerisque adoptari video: vitulis scil. veri Dei nomen adscripsisse idololatras perque eorum nomen numenque iurasse (cf. Theod. Rib. Lap. Sanct. Mar. Tir. ), tribuisse igitur incommunicabile nomen (Sap. 14, 21) vituli imagini; neque id incredibile, Iahve scil. sub vituli symbolo ab iis cultum et invocatum ; nam Ex. 32, 5 postquam vitulus est, confectus, Aaron edixit: « cras sollemnitas est Jahve », et Iud. 17, 3 ex argento Domno consecrato fit conflatile (cf. Rib. Sanct.). Ne Dominum in Bethel colant, prohiberi censet Scholz ; proinde hanc sententiam idem dicere, quod antecedens membrum. Ut Iuda a consortio cum Israelitis idololatris deterreatur, in sequentibus vates et mores Israel et sortem excidii instantem proponit. Ita primo quidem
4:16
v. 16 « quoniam sicut vacca lasciviens declinavit Israel ; nunc pascet eos Dominus quasi agnum in latitudine » ; — cum ex more aegyptiaco sub bovis ( vituli) simulacro numen colant, comparatio sua sponte oritur; lasciviens « idem valet quod rebellis, contumax, aratri ac lori impatiens, cum lascivum pecus neque aut labore fractum aut usu domitum parere velit aut. assuescere iugo, et libere huc atque illuc erret furioso simile » ( Sanct. ). « Iugum suscipere detrectat » ( Haimo ) ; id praecipue hebr. dicit: à333:D rebelAltero membro poenam edicit: pascet etc. comparationem varie exponunt: uti agni in pascuis saginantur, ita Israel permittit Dominus per tempus aliquod prospere agere, ut demum cedant in praedam Assyriorum (cf. Sanct. ) ; vel uti agnus in campis solus?luporum incursibus est expositus certeque peribit, ita Israel (cf. Ps. Ruf. Theod. M. Barh. Trochon) ; vel in latissimos campos eos educet ac disperget, scil. inter gentes et captivitati tradet (cf. Hier. Theod. Rup. Alb. Rib.) ; vel per antonomasiam pascet i. e. Dominus eas persequetur, conteret tamquam leo ( 19, 1. Ier. 2, 30; 50, 111) agnum in lato campo, qui non possit effugere ( Scholz); at commodissimum est 'exponere, uti 2, 14 ducam in solitudinem. Dein iterum mores tangit : v. 4'1 « particeps idolorum Ephraim, dimitte eum » ; —i. e. coniunctus cum idolis, quasi alligatus illis ( hebr. ) arcteque adnexus; Ephraim nomen est tribus, quae novo Israel vel Samariae regno post defectionem a domo David primos reges dederat (cf. Hier. Alb. — 3 Reg. 11, 26), unde tribus potentissimae nomen ad universum regnum transiit, praecipue apud prophetas, vel etiam simul cum Israele commemoratur ; Osee 36 locis eo utitur nomine. Dimitte eum i. e. sine eum agere, quod agit; ne tibi sit curae, quod ita agit; cf. 2 Sam. 16, 11 ; 2 Reg. 23, 18 (hebr. ). Aliqui hoc a Deo ad prophetam dici volunt: ne ultra moneas ; frustra est enim (cf. Rup. Scholz ) ; at plerique ad Iudam id referunt (Hier. Ps. Ruf. Haimo, Alb. Sanct. Rib. Lap. Sa, Mar. Men. Schegg ), idque recte ; nam uti ex v. 43 elucet, Iudam monere vult, ne cum Israel impiam ineat communionem. Quomodo vero propheta a monitione sit prohibendus, nulla ratione cernitur, et ipso nostro libro refutatur, cum invehi in eosdem pergat ; cf. quae ad 4, 4 adnotata sunt. Mores ulterius delineans, quid ad idolorum cultum addant, innuit
4:18
v. 18 « separatum est convivium eorum, fornicatione fornicati sunt ; dilexerunt afferre ignominiam protectores eius » ; — ex textu lat. cur sorietas cum Israel vitanda sit, hanc reddit rationem : « cultus et religio et cibus a tuo convivio separatus est ( Hier. Sanct. Lap.), nullum intercedere debet. commercium, nulla victus vel sollemnitatis communio (cf. Ioan. 4, 9: « non enim coutuntur Iudaei Samaritanis »). Hebr. QN30O "D locus est obscurus ; Syrus eum omisit ; Chald. explicat : principes eoruin multiplicaverunt convivia ; LXX, uti Hier. dieit : provocavit Chananaeos * , ergo 7pí0wsv, (130 ; cf. Scholz) ? sed editiones [habent 750£::6s, elegit i. e. eorum ritus adoptavit ( cf. Cyr.), vel amavit, uti fert textus syr. hexaplaris. Magis ad textum hebr. accedunt Sym. et Theod. * kzíx)tv& 16 aupxóctov aótóv, 1óv olvov abtàv ; proprie verba sonant : recessit vinum eorum ( cf. Is. 1, 22. Nah. 1, 10) vel compotalio eorum; sed quo sensu h. l. *D venit ? aliqui: putruit, vel foetuit vinum eorum, i. e. propter scelera eorum epulae vertuntur in absinthium (cf. Lap. Mar.) ; alii: degeneravit ( omnes limites transcendit) compotatio eorum ( Keil) ; alii : y alienum factum est. convivium eorum, q. d. gentium mores exprimunt (Schegg) ; alii : quando recessit compotatio eorum, fornicantur ; alii versum, ut v. 19, de futuro explicant : recedet ebrietas eorum, qui nunc assiduo fornicantur, q. d. ex sopore et ebrietate scelerum acerbitate poenae evigilabunt ad sobrietatem ( Hitz.) ; alio prorsus modo Scholz : Israel est vinea. Domini (10, 1. Is. 5, 1) ; iam vitis degeneravit et uvas ct potum attulit acidum, unde : degeneravit fructus eorum (cf. Ier. 2 , 21; 5, 7). Quod Chald. habet, ad contextum satis aptum est, cum mores principum toto versu proponantur; sed alium parumper textum hebr. supponit. Uti textus iacet, *D videtur omnino respicere 13D v. 16, et cum reprehensio de fornicatione sequatur, de impiis et lascivis conviviis sermo esse videtur, ad quorum mentionem ardens illud fornicandi studium, quod repetitionis forma exprimitur, accedit. Utrumque absolvit dicens : dilexerunt afferre ignominiam, i. e. delinquere (Ps. Ruf.), vel speciatim ita cultus idolorum nominatur (Hier. Theod. Theod. M. Alb.) vel potius conditio populi et reipublicae designatur ct status sordidus, quem populus vitio principum subiit in exsilio ; mali igitur et excidii probrosi auctores notantur (cf. Sanct.) et eorum studium perstringitur, quo perniciem attrahunt et interitum diligunt (cf. Sap. 1, 16). Talem ruinam illi afferunt, ? esse debebant protectores, hebr. clypei populi, tutores ac defensores. Eo quod Deum reiecerunt et peccata dilexerunt, etiam interitum, ignominiam, opprobrium et cetera, quae peccatis adnexa sunt, diligere et amplecti merito dicuntur, cum talis adsit nexus inter peccatum et poenam, quem nemo possit ignorare. Poenam ulterius delineat
4:19
v. 19 « ligavit eum spiritus n alis suis et confundentur a sacrificiis suis » ; — i. e. ventus et tempestates eos abripient et tunc confusione oppleti vanum illum cultum esse et omnium ma- 1. Vel ex cod. syr. hexapl. Sym. igfxsv a):0», üníxXws ... Theod. xaxí£zavosv Exutw, lorum originem deprehendent. Vehementem dispersionem et acerbam : concussionem imago portendit. Hebr. 43y arripit eam ventus alis suis, alludit ad 434p v. 16, ut ipsa soni cognatione ille nexus inter peccatum et poenam exprimatur. Populi igitur et reipublicae eversiohem, in longinquas regiones ablationem et summam ignominiam praedicit incurrendam. Admonitio pro Iuda est gravis : num cum tali sorte suam vult nectere? nectet autem, si idola cum Israel sequitur. Cum sermo ad ultimum populi excidium progressus sit, indicatur hic esse finem reprehensionis ponendum. Ita sermonis conformitas ad v. 3 et v. 14 exacta est, uti etiam v. 10 poenae denuntiationem continet : hac aequali conclusione simul discimus, quales orationis partes apte distinguamus. Mentione facta sacrificiorum ad sacrificulos, [ad sacerdotes increpandos viam sibi sternit, cum ipsi sint ruinae fautores et auctores. ]lÍ. — SECUNDA REPREHENSIO AD DUCES POTISSIMUM DIRECTA 5 - 6, 3. Anc. — Duces populum perdunt, in eos iudicium devolvitur, quia aliis sunt deceptioni et scandalo, cuius rei Deus ultor exsistet. Nam coram eo patent scelera eorum, contumacia, et Dei oblivio, impudentia, arrogantia ; quare in interitum ruent neque iram Dei placare poterunt (5, 1 - 6). Ruinam hanc in praevaricatores devolvendam delineat bellico tumultu et strepitu et terrore ; interserit, cur talia sint eventura Israelitis et Iudaeis, scil. propter illorum culpam simulque Deum auctorem ultionis principalem ostendit ; at quia punitione non ad saniora consilia reducuntur, sed apud exteros auxilium quaerunt et solatium inane, Deus illos ineluctabili demum ruina prosternet (3, '1- 44). At excidium vertetur in salutem : in tribulatione quaerent Dominum, eritque salvator, vitae, felicitatis, sanctitatis largitor (5, 13 - 6, 3). Dum prima reprehensio minis absolvebatur, haec altera, quae prioris est fere tantum continuatio et ad duces potissima applicatio, laeta promissione concluditur (cf. 1, 10 ; 2, 13; 3, 5), cum fixum sit ratumque, Dei populum tribulatione iri praeparatum feliciori instaurationi. « Omnes veluti sopitos excitat et expergefacit ad audiendum » (T/eoph.), et « verba obiurgationis ad fallaciae et deceptionis inventores et ad morbi et amentiae huius auctores convertit» (Cyr.). Quare
4:1
… 30, 8; Hab. 2, 2; Dan. 8, 26; 12, 4; Ez. 24, 2; in modo speciale Ier. 36) e di esporre solo quello che Dio vuole (Deut. 18, 15-22; Ier. 23, 16; 20, 7-9, 15, 19; 14, 14; Ez. 13, 3-17; Mich. 3, 5-8; Zach. 7, 12; cf. II Sam. 7, 1 sgg.), dichiara divino (Os. 4, 1; Ioel. 1, 1; Am. 1, 6, 9, 11, 13; 2, 1 ecc.; Abd. 1; Ion. 1, 1; 3, 1; Mich. 1, 1; 3, 5; 6, 1; Nah. 1, 12; Soph. 1, 1; Agg. 1, 1; 2, 1, 11, 21; Zach. 1, 1; 7, 1 sgg.) ciò che ha scritto; …
… Essa è essenzialmente espressa nel Decalogo: monoteismo e precetti morali (Os. 4, 1 sg. 12-19; 6, 6 sgg., ecc.; cf. Am. 3, 1 sg.; 5, 21-26; 8, 2; Mi. 6, 6 sgg.; Is. 1; 5, 1-7; Ier. 7; 11, ecc.). …
… obbligatoria per tutti, su base morale (cf. Ex. 23, 1-9; Lev. 19, 1-37), che doveva attuare in Israele la « conoscenza di Dio ». Il sacerdote doveva applicarla ed inculcarla; alla negligenza della t. da parte dei sacerdoti sono dovuti i delitti d'Israele (Os. 4, 1-6). Particolarmente associata al sacerdozio, la t. (come il verbo affine hôrāh) denotava la direttiva (orale) che i sacerdoti davano in nome di Jahweh, specie in materia di osservanza …
4:2
di santificare il sabato. È fuor di dubbio che essi inculcano l'osservanza dei comandamenti del D. (Gampert): cf. Os. 4, 2.13; 6, 9; Jer. 7, 9; ecc. Tutta la loro predicazione è per il ritorno al puro monoteismo delle origini, ed è contro l'idolatria, per l'osservanza cioè del primo precetto, radice di tutti …
… Nella legge mosaica si sanciscono severissime pene contro gli adulteri, particolarmente quando ne è colpevole la donna (cf. Gen. 39, 7-20; Ex. 20, 14.17; Lev. 18, 20; 20, 10; Deut. 22, 22; II Sam. 11, 2 sgg.; Ier. 5, 8 sgg.; Ex. 23, 20; Os. 4, 2). È la severità che si riscontra in altre legislazioni semitiche (cf. codice di Hammurabi, § 129; leggi hittite e medioassire in G. Furlani, Leggi dell'Asia anteriore antica, Roma …
4:4
… I sacerdoti, per i loro interessi, sono i tutori di questo fatale disordine (cf. Am. 7, 10-17: A. Neher [v. bibl.], pp. 20-33; Os. 4, 4-10; 5).
4:6
… E suppongono conosciuti questi precetti, quando inveiscono contro la loro violazione: Am. 2, 4-16; Os. 4, 6; 6, 5-11; Is. 1, 12; Jer. 6, 19; Mi. 6, 8; ecc.
Dall'ufficio, affidato ai sacerdoti, di adattare la t. alla vita (Deut. 17, 8-12, 18; Ier. 2, 8; 18, 18; Ez. 7, 26; 22, 26; Os. 4, 6) derivò la t. orale, connessa con l'attività di Esdra (sec. …
4:12
… Nei profeti minori, anche nei più antichi (Am. 2, 4; 4, 13; 5, 8 sgg.; 9, 2, 5 sgg.; Os. 4, 12; 9, 10; 13, 4), si riscontra la medesima fede.
Gli scritti profetici abbondano di rimproveri contro il ricorso alla m. (cf. Os. 4, 12; Is. 2, 6; 3, 2 sg.; 57, 3; Ier. 27, 9; Mal. 3, 5), e l'avversione perdura negli scritti del Nuovo Testamento (Act. 8, 9; 13, 6.10; 19, 19). Ciò dimostra quanto fosse radicata nel …
… Da parte di Dio, ogni beneficio e l'affetto più grande; da parte d'Israele, l'infedeltà che ebbe inizio con i primi contatti con i Cananei (Os. 9, 10; 10, 1; 11, 1 sg.; 13, 5 sg.; cf. Ier. 2, 1-3; Ez. 20, 28), ed ora a Samaria è al culmine (Os. 2, 4-15; 4, 12 e passim). …
4:13
BAMÁH (EBR. «ALTURA»; PLURALE BĀMĀTH)
La Bibbia menziona l''Āšērāh, pl. 'Āšērīm (Deut. 12, 4; 7, 5, ecc.), i hammānīm (Lev. 26, 30; II Par. 14, 4) (v. Baal), tende (Ez. 16, 16, 18), altari eretti su colli elevati e vette di monti, sotto alberi frondeggianti, dove agli idoli si bruciavano profumi e si offrivano cibarie (Os. 4, 13; Ez. 6, 13) e banchetti (Ez. 22, 9). Nelle b. si è, fra l'altro, trovato daghe di bronzo, coppe da libazioni, vasi bruciati, profumi, oggetti votivi di ogni specie, figurine …
4:15
GALGAL, GALGALA (EBR. HAG-GILGÂL «IL CERCHIO»)
… 8; 11, 15; 13, 5; 15, 12). David vi fu accolto festosamente dalla tribù di Giuda nel ritorno dalla fuga in Transgiordania (II Sam. 19, 16). Divenuto poi G. un centro d'idolatria, come il santuario di Bethel, fu riprovato nelle invettive dei profeti (Os. 4, 15; 9, 15; Am. 4, 4) e dopo l'esilio babilonese se ne perse il ricordo.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.