Unexpected ruine shal fal vpon the Moabites: 5. Wherof the Prophet hath compassion.
1The burden of Moab. Because in the night Ar of Moab is laid waste, it is silent: because the wall of Moab is destroyed in the night, it is silent.Annunzio pesante sopra Moab. Perchè in una notte Ar è stata desolata, Moab è rimaso senza parola: perchè in una notte è stata atterrata la muraglia; Moab è rimaso senza parola.THE burden of Moab. Because Ar-Moab was wasted in the night, he hath held his peace: because the wal of Moab is destroyed in the night, he hath held his peace.Onus Moab. Quia nocte vastata est / Ar Moab, conticuit; / quia nocte vastatus est / murus Moab, conticuit. 2The house is gone up, and Dibon to the high places to mourn over Nabo, and over Medaba, Moab hath howled: on all their heads shall be baldness, and every beard shall be shaven.La Casa, e Dibon è salita a' luoghi eccelsi per piangere: Moab getterà urli sopra Nabo, e sopra Medaba. Tutte le teste saranno calve, e rase tutte le barbe.The house is gone vp, & Dibon to the high places to moorne vpon Nabo, and vpon Medaba shal Moab howle: on al the heades therof baldnes, and euerie beard shal be shauen.Ascendit domus, / et Dibon ad excelsa, / in planctum super Nabo; / et super Medaba, Moab ululavit; / in cunctis capitibus ejus calvitium, / et omnis barba radetur. 3In their streets they are girded with sackcloth: on the tops of their houses, and in their streets all shall howl and come down weeping.Vanno per le contrade di lei vestiti di sacco: sopra i tetti di lei, e per le piazze di lei, tutte le loro urla finiscono in lagrime.In the high wayes therof they are girded with sackcloth: vpon the roofes therof, and in the streates therof al howling, goeth downe to weepe.In triviis ejus accincti sunt sacco; / super tecta ejus et in plateis ejus / omnis ululatus descendit in fletum. 4Hesebon shall cry, and Eleale, their voice is heard even to Jasa. For this shall the well appointed men of Moab howl, his soul shall howl to itself.Hesebon, ed Eleale alzeranno le strida; la loro voce si è sentita fino a Jasa: urleranno perciò gli stessi campioni di Moab: l'anima di ciascheduno di essi urlerà sopra di se.Hesebon shal crie, & Elealé, their voice is heard euen to iasa. For this shal the wel appoynted of Moab howle, his soule shal howle to himself.Clamabit Hesebon et Eleale, / usque Jasa audita est vox eorum; / super hoc expediti Moab ululabunt, / anima ejus ululabit sibi. 5My heart shall cry to Moab, the bars thereof shall flee unto Segor a heifer of three years old: for by the ascent of Luith they shall go up weeping: and in the way of Oronaim they shall lift up a cry of destruction.Il mio cuore sospirerà per Moab: i suoi sostenitori (fuggiranno) fino a Segor, vitella di tre anni. Per la salita i Luith salirà ciascheduno piangendo, e per la strada di Oronaim alzeranno le grida.My hart shal crie to Moab, the barres therof vnto Segor an heifer astonishing: for by the ascent of Luith he shal goe vp weeping: & in the way of Oronaim they shal lift vp a crie of contrition.Cor meum ad Moab clamabit; / vectes ejus usque ad Segor, / vitulam conternantem; / per ascensum enim Luith / flens ascendet, / et in via Oronaim / clamorem contritionis levabunt.
6For the waters of Nemrim shall be desolate, for the grass is withered away, the spring is faded, all the greenness is perished.Le acque di Nemrim saranno lasciate a lor discrezione, onde l'erba è seccata, vien meno ogni virgulto, perisce ogni verzura.For the waters of Nemrim shal be made desolate, because the grasse is withered, the spring is faded, al grennes is perished.Aquæ enim Nemrim desertæ erunt, / quia aruit herba, defecit germen, / viror omnis interiit. 7According to the greatness of their work, is their visitation also: they shall lead them to the torrent of the willows.Saran visitati a proporzione della gravezza de' lor misfatti: saran condotti al torrente de' salci.According to the greatnes of the worke, is also their visitation: they shal lead them to the torrent of willowes.Secundum magnitudinem operis, et visitatio eorum: / ad torrentem Salicum ducent eos. 8For the cry is gone round about the border of Moab: the howling thereof unto Gallim, and unto the well of Elim the cry thereof.Le grida si son sentite in giro per tutti i confini di Moab: fino a Gallim le sue urla, e sino al pozzo di Elim i suoi clamori.Because the crie shal goe round about the border of Moab: vnto Gallim the howling therof, and vnto the Pit-Elim the crie therof.Quoniam circuivit clamor terminum Moab; / usque ad Gallim ululatus ejus, / et usque ad puteum Elim clamor ejus. 9For the waters of Dibon are filled with blood: for I will bring more upon Dibon: the lion upon them that shall flee of Moab, and upon the remnant of the land.Perocché le acque di Dibon sono tutte sangue, perchè io una giunta farò venir sopra Dibon, e per quelli, che saranno fuggiti da Moab, e per gli avanzi del paese, manderò un leone.Because the waters of Dibon are replenished with bloud: for I wil pur additions vpon Dibon: the •on for them that shal flee of Moab, and for the remmant of the land.Quia aquæ Dibon repletæ sunt sanguine; / ponam enim super Dibon additamenta; / his qui fugerint de Moab leonem, / et reliquiis terræ.
15:1
Moab. Which would be visited in three years' time (chap. 16:14.) either by Ezechias, or by Sennacherib, though history be silent on this head. The Moabites had been very cruel, Amos 1:and 2:
Calmet
Night. Suddenly. (Calmet)
Worthington
Their misery was so much the greater. (Worthington)
Calmet
Ar. The capital. (Calmet)
15:2
Calmet
House. Protestants, "he is come up to Baiith," (Haydock) or the royal family is gone to the temple of their idol, Chamos, to lament. (St. Jerome) (Menochius) (Calmet)
Shaven. As in mourning, Jeremias 48:37.
15:4
Itself. Every one shall deplore his own distress.
15:5
Worthington
My. A charitable heart will grieve for the misfortune of an enemy. (Worthington)
Calmet
I shall join in the general lamentations, though Moab has always been so great an enemy of Israel. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "the heart of Moab cries in itself to Segor." (Haydock)
We will retire thither. (Chaldean)
Bars. Princes. Protestants, "his fugitives shall," etc.
Heifer. Strong and ungovernable. Hebrew, "to Heglath and to Shelishia for," etc., though we may as well adhere to the Vulgate, Septuagint, etc.
15:6
Calmet
Nemrim. Or Nemra, (Numbers 32:3.) to the north of Segor. (Calmet)
St. Jerome
The country around hence became barren. (St. Jerome)
15:7
Willows. That is, as some say, the waters of Babylon; others render it a valley of the Arabians, (Challoner) or "of crows," to which their bodies will be exposed, Isaias 57:6.
15:8
Cry. Of iniquity, or rather of grief.
15:9
Dibon. Septuagint, etc., read, "Dimon," which signifies, "blood." I will give it a better claim to this appellation.
Calmet
Lion. Nabuchodonosor. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "I will bring the Arabs up on Dimon, and will take away the seed of Moab, and Ariel, and the remnant of Adama." (Haydock)
15:7
Torrent of the willows.... That is, as some say, the waters of Babylon: others render it, a valley of the Arabians.
15:1
The third commination was against the Moabites.
Destruction made in the night, preuented that they feared not the imminent danger, but so much the more they were afflicted, being sodainly oppressed vvith extreme myserie.
15:2
Iere. 4•. EE•ch. 7.
15:5
Miscrie, euen of armies, moueth a charitable hart to compassion. So the Prophet lamenteth the Moabites afflictiō.
15:1
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 127.12
… nay more famine was beforehand with the sword and but few citizens were left to be made captives. In their frenzy the starving people had recourse to hideous food; and tore each other limb from limb that they might have flesh to eat. Even the mother did not spare the babe at her breast. In the night was Moab taken, in the night did her wall fall down.
15:5
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.11
… And here, as she looked down upon the wide solitude and upon the country once belonging to Sodom and Gomorrah, to Admah and Zeboim, she beheld the balsam vines of Engedi and Zoar. By Zoar I mean that “heifer of three years old”
15:1
1. ONUS MOAB. — Chaldæus: Onus calicis maledictionis ad propinandum Moab. Moab est pars Arabiæ Petrææ, ita dicta a Moab filio Lot, qui cum posteris eam incoluit. Cum enim Lot fugeret ex Sodomis cœlesti igne conflagrantibus, et versis in mare Mortuum, filia ejus minor inebriavit patrem, et accedens ad ebrium concepit ex eo filium, quem vocavit Moab, id est ex patre, quasi diceret: Ex patre meo genui hunc filium, qui proinde mihi filius est, simul et frater. Moab adjacet et terminatur mari Mortuo versus Occasum, versus Orientem Euphrate, versus Aquilonem torrente Arnon, versus Meridiem deserto Cadesbarne et Idumæa. In Moab metropolis erat Ar; urbes illustriores erant Dibon, Nabo, Medaba, Hesebon, Eleale, Luith, Oronaim. In hac Arabia Petræa est ampla urbs Mecha, distans itinere tridui a mari Rubro, in qua celebre est Mahometis delubrum, longum passus centum, latum octoginta, quod quadringentis columnis fulcitur: ejusque undique parietes auro obducti, qui cum lychnorum pensilium ad tria millia semper ardentium lumen recipiant, miro fulgore intuentium oculos perstringunt, uti ex Bochardo, Bredenbachio, Ludovico Romano et aliis, tradit Adrichomius, pag. 78. Moab erat fertilis, utpote vicina Pentapoli fertilissimæ, feraxque tum frugum, tum magis pecorum, ait S. Hieronymus. Hinc incolæ, in luxum et Venerem soluti, coluerunt suis symposiis et lasciviis Chamos sive Bacchum, uti dixi Jerem. xlviii, 7. Rursum Moabitæ hostes erant populi Dei, scilicet Judæorum, eosque sæpe vexaverunt: hinc eis hic excidium intentat Deus, vel per Sennacherib, ut volunt S. Hieronymus et Cyrillus; vel potius per Nabuchodonosorem, ait idem S. Hieronymus, Cyrillus, S. Thomas, Haymo, Dionysius. Nam Moab vastatam a se per Sennacherib non liquet ex sacra Scriptura, Josepho, aut aliis historicis; sed per Nabuchodonosorem id factum esse constat, Jerem. xlviii, ubi Jeremias iisdem pene verbis, quibus hic utitur Isaias, Moabitis cladem intentat. Unde videtur Isaias de eodem quo Jeremias excidio agere, scilicet per Chaldæos illato: nam clades Sennacherib, si quæ fuit, diu præcessit tempora Jeremiæ; unde ab eo prædici non potuit. Quæ hoc capite dicuntur, obscura nobis sunt, tum quia urbes, quæ in eo nominantur, jam pridem perierunt, et nescimus quo loco præcise fuerint sitæ; tum quia modum vastationis Moab Scriptura non enarrat. Mystice S. Bernardus, tract. De Undecim Oneribus, serm. 3, sic pergit: « Additur onus Moab; qui interpretatur, de patre. Naturalem illam exprimit necessitatem, quam pater generatione transfundit in filium; sicut est inevitabilis manducandi, bibendi, dormiendique necessitas, et cætera quæ ad necessariam pertinent corporis curam. Quale hoc onus, fratres charissimi, quo cogimur, post solis splendorem, ad carnis hujus curam, quasi ad fœtidum cadaver redire, et post spirituales cibos mentis procurare onera ventris? Quale hoc onus? quod quotidianum a nobis miseræ servitutis tributum exigit; et quem quotidie implemus, evacuatum, crastino ventrem reimplere compellit? Quid dicam? quantarum sollicitudinum ac curarum onus miseris mortalibus necessitas ista imponit? adeo ut quorumdam hominum Deus venter sit, pro cujus non dicam delectatione, sed onere, ipsam justitiam, et divinam doctrinam venalem habent? Hujusmodi, ut ait Apostolus, Domino Jesu Christo non serviunt, sed suo ventri. Quid præterea oneris in ipsa ciborum distinctione sustinentes, hos desiderantes, illos rejicientes; cum alii ventrem torqueant, alii caput gravent, alii pectus oppilent, alii cor corruptis humoribus premant. Verum de illis quid dicam, quos ista necessitas nunc murmurare, nunc detrahere, nunc insuper litigare compellit? Contristantur, si cibus vilior sit, si potus minus sapidus apponatur, si præparetur tardius, si negligentius accuretur. Fratres, qui hujusmodi sunt secundum carnalem generationem viventes, Moab dici possunt, pondere pœnæ, quod in onere Moab Propheta commemorat, damnandi. » NOCTE VASTATA EST AR. — Apposite nocte vastatus est Moab, qui nocte ex incesto concubitu, tenebris et silentio involvendo, natus est, inquit S. Hieronymus. Unde hoc convicium, quod scilicet essent noctis filii, Moabitis objicere solebant aliæ gentes. « Ar » erat metropolis Moab. Unde hebraice dicta est עיר ir, moabitice Ar, id est urbs, scilicet prima regni, per antonomasiam, inde postea dicta est Areopolis, q. d. Ar, πόλις, id est Ar urbs, non autem quod Ἄρης, id est Martis, esset πόλις, id est civitas, ut multi existimant. NOCTE VASTATUS EST MURUS, — q. d. Moab conticuit capta urbe Ar, quæ murus erat et propugnaculum totius provinciæ. Cyrillus ex historicis docet, venientibus Chaldæis, muros Ar terræmotu corruisse, itaque urbem facile ab eis fuisse occupatam. Pro murus hebraice est קיר kir, quod Vatablus et alii accipiunt quasi nomen urbis Moab, quæ æque vastata sit ac Ar; idque valde est verisimile, ut patebit cap. seq., vers. 7. Unde et correctiora Biblia to Murus scribunt majuscula M.
15:2
2. ASCENDIT DOMUS, — id est, ut S. Hieronymus, domus et familia regia, item tota urbs Dibon ascendit ad excelsa, id est ad fana, quæ erant in montibus excelsis, ubi colebant Chamos deum suum, ut ibi plangant, Chamos invocent, et in eum quasi tutum a Chaldæis locum se recipiant. Secundo, Pagninus et Vatablus vertunt, ascendit (Ar vel Kir urbs, id est incolæ urbis) in Baith, id est in ædem ipsam, hoc est ad templum Chamos, ut rogent idolum suum. Tertio, Forerius et Sanchez censent Baith vel Beth, id est domus, esse nomen proprium urbis, et forte decurtatum esse ex Bethgamul, vel Bethmaon, vel Bethoron, quæ erant urbes Moab. CALVITIUM, — in luctu enim veteres caput decalvabant, et barbam radebant. Idem de Moab ait Jeremias, cap. xlviii, vers. 37.
15:4
4. EXPEDITI MOAB ULULABUNT. — Pro expediti hebraice est חלוצי challutse, id est accincti armis, parati et expediti Moabitæ ad tuendam patriam, hi fracti animis arma deponent, et ululabunt. Ita Vatablus. ANIMA EJUS ULULABIT SIBI. — « Ejus, » id est eorum; vel « ejus, » id est cujusque Moabitæ; « sibi, » id est in sinu suo ululabit. Porro « anima » significat hunc ululatum non fore fictum vel compositum, qualis est præficarum; sed serium, ex intimo corde et dolore manantem.
15:5
5. COR MEUM AD MOAB CLAMABIT. — Est vox Isaiæ compatientis Moab, licet hostis Israelis, q. d. Licet hostes nostri sint Moabitæ, tamen revera doleo, et ex dolore ejulo et exclamo ob tantam eorum cladem et miseriam, quia VECTES (id est, fortes), EJUS (qui suo robore Moab tutabantur, sicuti vectes tutantur portas urbis), USQUE AD SEGOR, — id est, usque ad terminos regni fugient. Segor, inquam, quæ est vitula conternans, id est, ut habent Hebræa et Græca triennis, vel triennizans, id est populus fortis, validus, et copia rerum abundans, similis vitulæ trienni: ea enim ætate vitulæ et vituli sanissimi sunt, pinguissimi, robustissimi, pariter et petulantissimi. Vide dicta Jerem. xlviii, 34. simile, ut patebit cap. seq., vers. 7. Unde et correctiora Biblia to Murus scribunt majuscula M. PER ASCENSUM ENIM LUITH FLENS ASCENDET. — Videtur Luith urbs fuisse sita in colle via ex Moab in Babylonem: quare Moabitæ, abducendi in Babylonem, flentes eo ascenderunt, indeque pervenerunt Oronaim, quæ erat terminus Moab versus Babylonem: ibi ergo quasi extremum valedicentes patriæ, ex intima animi contritione et dolore clamores et ejulatus ediderunt.
15:6
6. AQUÆ ENIM NEMRIM DESERTÆ ERUNT, q. d. — Tota urbs et regio Nemrim deserta est, quia vastatione hostili omnis viror absumptus est et exaruit. Simili tropo, cap. viii, per aquas Siloe regnum Juda significavit. Secundo et aptius, q. d. Aquæ Nemrim ab accolis in hac vastitate deserentur, nec suis aggeribus concludentur, ideoque ex aquis maris Mortui adjacentibus salsæ in eas influent, easque inficient, ut fiant amaræ et pessimæ, ut ait Jeremias, cap. xlviii, vers. 34. Vide ibi dicta. Quia (id est ut Vatablus vertit, et Septuaginta, unde) ARUIT HERBA, DEFECIT GERMEN, ETC. — Causa enim cur arescat herba, est, quia aquæ deficiunt, non contra. Sic Hebræum כי ki, id est quia, sæpe non causam, sed concomitantiam, eventum, effectum, et id quod consecutum est, significat.
15:7
7. SECUNDUM MAGNITUDINEM OPERIS, — q. d. Pro magnis demeritis malorum operum graviter punientur Moabitæ. « Visitatio » enim hic, uti et alibi sæpe, idem est quod punitio. AD TORRENTEM SALICUM DUCENT EOS, — id est captivos Moabitas ducent Chaldæi in Babylonem: nam torrens salicum, ait S. Hieronymus, vel est vallis Arabiæ, per quam ex Moab itur in Assyriam et Babyloniam, vel Euphrates, cui adjacet Babylon; hic enim de more abundant salices. Unde Psal. cxxxvi dicitur: « Super flumina Babylonis, etc., in salicibus in medio ejus, suspendimus organa nostra. » Septuaginta vertunt, inducam super vallem (Moabitarum) Arabes. Arabes enim vicini Moabitis videntur juvisse Chaldæos in vastatione Moab. Unde et alii vertunt, asservata illorum ad flumen portabunt Arabes, puta latrones et prædones, opes conreliquas rapient et asportabunt.
15:9
9. PONAM ENIM SUPER DIBON ADDITAMENTA. — Quidam legunt Dibon; alii Dimon: sed idem est Dibon et Dimon; nam litteræ b et m, cum utraque sit labialis, ideoque sono affinis, facile inter se commutantur. Jam per « additamenta, » primo, Vatablus et Forerius accipiunt novos rivos, q. d. Tunc plurimis novisque rivis defluet sanguis cæsorum Moabitarum in flumen Dibon. Secundo, S. Hieronymus sic explicat, q. d. Occludam incolis Dibon omnes ad evasionem et salutem aditus. Tertio, Chaldæus per « additamenta » accipit exercitum Chaldæorum. Quarto et planius, Haymo « additamenta » plagarum intelligit, q. d. Addam eis plagam ad plagam, ut scilicet « his qui fugerint de Moab et reliquiis terræ, » id est reliquiis Moabitarum profugis, inducam « leonem, » id est leones, vel proprie dictos; vel potius leones, id est milites Babylonios feroces instar leonum, quos Nabuchodonosor in viis disposuit, ut omnes fugitivos Moabitas exciperent, captivarent vel occiderent. Est proverbium, quod aliis verbis explicat et Moabitis intentat Jeremias, dicens, cap. xlviii, vers. 44: « Qui fugerit a facie pavoris, cadet in foveam; et qui conscenderit de fovea, capietur laqueo; » et simile est illi Isaiæ: « De radice colubri egredietur regulus, et semen ejus absorbens volucrem, » de quo dixi cap. xiv, vers. 29, q. d. Qui unam cladem effugerit, incidet in aliam, eamque majorem: hanc enim significat leo, laqueus, regulus, etc. Leo enim terribilis symbolum est formidabilis et horrendæ sævitiæ et cladis; unde Ægyptii in hieroglyphicis leonem pingebant, cum significare vellent hominem horrendo ac terribili aspectu, inquit Pierius: quin etiam si quis somniaverit se leoninum habere caput, eum onirocritæ terrificum fore hostibus denuntiabant. Unde, I Paralip. xii, 8, de pugnacissimis militibus Davidis dicitur: « Facies eorum, quasi facies leonis. » Secundo, Sanchez putat Segor et Moab dici vitulam triennem, quia post triennium gravem accipiet cladem, ut dicitur cap. xvi, vers. 14, de quo ibi. et alii vertunt, asservata illorum ad flumen portabunt Arabes, puta latrones et prædones opes conreliquas rapient et asportabunt.
15:1
In parte ista comminator contra Moabitas, qui descenderunt a Moab primogenito Loth, Gen. 19, propter hoc quod gavisi sunt de destructione filiorum Israel ab Assyriis et Chaldaeis, a quibus tamen ipsi sunt destructi, quamvis post. Et dividitur in partes duas. In prima comminator destructionem; in secunda destructionis conditionem, ibi, Emitte] agnum, cap. 16. Prima in duas. In prima comminatur destructionem per Assyrios; in secunda per Babylonios, ibi, Ad torrentem salicum ducent eos. Prima in tres. In prima designat ex dolore poenæ magnitudinem; in secunda poenæ modum et ordinem, ibi, Vectes ejus; in tertia magnitudinis rationem, ibi, Secundum magnitudinem operis et visitatio eorum. Magnitudinem autem doloris ostendit quantum ad tria: scilicet per stuporis silentium; per doloris fletum, ibi, Ascendit domus; per compassionem hostium, ibi, Cor meum ad Moab clamabit. Stupor autem contingit ex privatione eorum quibus aliquis confidit. Confidebant autem in regia civitate a qua sperabant auxilium, et in munitionibus: et ideo dicit: Onus Moab; idest, haec est visio de onere Moab, idest de provincia Moabitarum. Conticuit. præ stupore, quia Ar, civitas regia, vastata est nocte. Ad litteram, propter gravem tribulationem. Et quia nocte vastata est murus et munitio, Moab conticuit, ac si fueres intrassent, Ascendit domus. Hic ostendit magnitudinem poenæ ex magnitudine fletus: et tria ponit. Primo praedicit fletum: et quantum ad flentes, Domus, scilicet regia, hoc est nobiles ejus, et Dibon, quædam civitas. Et quantum ad locum: Ascendit in planctum, idest ad flendum, ad excelsa in quibus idolis immolabant, ut plangendo auxilium quaererent. Et quantum ad materiam: Moab, tota provincia, ululavit super Nabo et super Medaba, quædam civitates quæ destructæ fuerant. Jerem. 6: «Luctum unigeniti fac tibi.» Secundo describit plangendi modum, secundum morem antiquorum, qui nutrientes tempore laetitiae barbam et comam, tempore tristitiæ deponent, sicut habetur Job 1: «Fuso capite corruit in terram.» In
15:2
cunctis capitibus ejus calvitium. Supra 5: «Et erit pro «crispanti crine calvitium.» Tertio excludit (†) fletus terminum. Et quantum ad diversitatem locorum: quia omnis, idest omnibus modis, ulula’us, erit, super tecta ejus, quæ plana habebant ad sedendum, et in plateis ejus descendet in fletu, ab excelsis in quæ flens ascenderat; ut in montibus et vallibus fletus sit. Esebon clamabit, flens, et Eleale, quæ sunt civitates, quinimo terræ regni Moab. Vox eorum audita est usque Jasa, quæ est alia civitas ejus.
15:4
Et quantum ad diversitatem flentium: Super hoc, malum, expediti, scilicet ad pugnandum; non tantum senes, et simul cum aliis, sed etiam sibi, quando stat solitarius, anima ejus ululabit: quia planetus procedit ex intimis cordis. Jer. 48: «Super omnem tectum Moab et in plateis ejus «omnis planetus.»
Nota super illo verbo, Nocte vastata est murus. quia nox primo habet obscuritatem: et primo originalis maculæ. Job 5: «Pereat dies in qua «natus sum, et nox in qua dictum est, Conceptus «est homo.» Secundo actualis culpæ. 1 Thess. 5: «Qui dormiunt, nocte dormiunt.» Tertio infidelis ignorantiae. Rom. 15: «Nox praecessit, dies autem «appropinquavit.» Secundo vero habet horrorem. Primo opprimentis expectationis. Job 27: «Nocte «opprimit eum tempestas.» Secundo praesentis afflictionis. Prov. ult.: «Non extinguetur in nocte «lucerna ejus.» Tertio aeternæ damnationis. Sap. 17: «Vinculis tenebrarum, et longae noctis com«pediti, inclusi sub tectis fugitivi perpetuæ pro«videntiæ placuerunt.» Tertio nox habet quietem contemplationis; in qua primo is ferventis amoris desiderier: infra 26: «Anima mea desideravit te in «nocte:» secundo debitaee confessionis sacrificium. Ps. 118: «Media nocte surgebam ad confitendum tibi;» tertio divinæ consolationis silentium: Sap. 18: «Cum enim quietem silentium continerent omnia, «et nox in suo cursu medium iter haberet; om«nipotens sermo tuus, Domine, exiliens de caelo, «a regalibus sedibus venit.»
15:5
Cor meum ad Moab clamabit. Hic ostendit magnitudinem poenæ ex compassione hostium, quia ipse propheta condolebat ad Moab, idest pro afflictione Moab. Jer. 48: «Supra te evigilabo.» Vectes. Hic describit poenæ modum et ordinem; et ponit tria. Primo terræ vastationem, Vectes, idest fortitudo, ejus, scilicet deserti sunt, usque ad Segor, una de urbibus destructis: Gen. 19, quæ erit in terris Moab. Vitulam, propter luxuriam, consternantem, idest trium annorum, quando sunt animalia in suo robore et fervore. Vel consternantem, quia tertia concussione terraemotus corruit, reccedente Loth. Jer. 46: «Vitula elegans atque famosa «Ægyptus.» Secundo hominum captivitatem Per ascensum enim Luith, quidam clivus, vel quidam vicus, unde ducebantur captivi, ascendet, Moab cap- tivus ductus. Et in via Oronaim, cujusdam civita- tis de Moab, per quam transibunt, levabunt clamo- rem contritionis. Nahum 2: « Miles captivus ductus • est. » Tertio agrorum sterilitatem, Aqua enim; idest, terra Moab ita erit sterilis sicut locus juxta oppidum Nemrim, quod est juxta mare, propter aquas salsas et amaras. Non quidem propter a- quas, sed Dei judicio, herba, jam nata, aruit; ger- men, quantum ad ea quae erant in pullulatione; viror, arborum jam natarum. Ps. 106: « Posuit • flumina in desertum. » Secundum magnitudinem operis et visitatio eorum. Hic ponitur ratio magni- tudinis poenae. Operis peccati; visitatio, ultio. Deut. 25: « Pro mensura peccati erit et plagarum mo- • dus. » Ad torrentem salicum ducent cos. Hic comminatur destructionem per Babylonios; in qua quidam fuerunt captivati. Et quantum ad hoc dicit:
Chaldaei ducent eos ad torrentem, Euphratem, juxta Babyloniam, salicum, quia juxta fluvium crescunt. Ps. 136: « Super flumina Babylonis illic sedimus, • et flevimus. » Quidam fuerunt interfecti; et quan- tum ad hoc dicit: Quoniam circuibit clamor, flen- tium, vel pugnantium Chaldaeorum: quia aquae Di- bon, nomen civitatis; in quibus aquis propter amoe- nitatem locorum suas luxurias exercebant. 4 Reg. 3: « Incurrerunt Moabitae aquas Dibon. » Quidam residui fuerunt diversis persecutionibus afflicti: Po- nam enim super Dibon, ad quam Judaei con- fugerant, haec additamenta, poenarum, his qui fu- gerint de Moab, ab Assyriis, et reliquiis terrae, quos dimiserunt Assyrii. Leonem: ad litteram, be- stias eos interficientes; vel hostem saevientem, sci- licet Chaldaeum. Supra 9: « In omnibus his non est • aversus furor ejus. »
15:1
v. 1 « Onus Moab, quia nocte vastata est Ar Moab, conticuit; quia nocte vastatus est muvus Moab, conticuit » ! — quia rationem reddit, cur dicatur onus ; unde oraculum hoc simul argumento est Nt72 designare prophetiam onerosam ; conticuit i. e. redacta est urbs ad silentium, periit, actum est de ea (For. Malv. Mar.) ; hebr. excisa est vel periit (cf. ad 6, 5. Os. 10, 18) ; idque. nocte, ut tenebris augeatur horror et pavor, ut quam nulla supersit spes evadendi miseriam, significetur. Ruina incipit ab urbe principali, a regni capite; Ar Moab urbs sita in valle Arnon (cf. Deut. 2, 36. Ios. 13, 9. 16) i. e. urbs (^2, Y) Moab; « metropolis civitas quae hodie ex hebraeo et graeco sermone composita Areopolis nuncupatur » (S. Hier.). In altero membro legitur in hebr. 3Nt27vP Qir Moab, arx principalis in Moab alta in rupe sita, versus meridiem ab Ar Moab, quae etiam Qir cheres vel Qir chareset (16, "1. 11) vocabatur et hodie Kerek audit et apud Grdecos Xa (2 Mach. 12, 11), Xaeaxpófa, Xapary pia (Theod.), Xxz£xwuz (Ptol. V, 11. 3. Naeg.) nuncupabatur. Cum *?'? Hebraeis sit nomen appellativum murus, intelligitur versio S. Hier. In inscriptione moabitica quae ex nomine Mesa regis appellatur quater occurrit "P significatione urbis lin. 11. 12. 24 bis; hebr. dieitur "1p. Forte etiam ^7 forma est moabitica pro hebr. 'z. Notatu dignum est quod pi» nor h.l. efferatur pro usitata voce hebr. n»; in stela Mesa legitur n5» lin. 15, tnde Naeg. concludit pronuntiaüonem 55 esse moabiticam. Alii putarunt 55 esse statum constructum, ita ut verti debeat : in nocte qua destruitur Ar Moab, periit (cf. Drechsl.) vel ita ut apodosis a v. 2 inchoetur (Hifz) ; sed utrumque magno incommodo laborat; prius enim effert tautologiam plane ridiculam : alterum sententiam exhibet longiorem, nimisque implicatam et. ab animi commoti significatione alienam. — De inscriptione Mesa regis cf. Revue archéologique 1870 I p. 185, 357. Studien.und Krit. 1871 p. 596. Zeitschrift der deutsch-morgenl. Gesellschaft XXIV. p. 253. 438. 613. Tübinger Quartalschr. 1810 p. 292; Vigourour l. c. p. 32. Civiltà cattolica serie XIII vol. I p. 695; Noeldeke in Bibellex. ed. Schenkel, IV p. 185. Destructis praecipuis regni munitionibus interitus et miseria ingruit ; quare omnia fletibus et luctu complentur
Anc. — Urbe principali et arce destructis fletus et ululatus auditur in universa regione omnesque moerorisluctusque signa et indicia prae se ferunt (15, 1-4). Tanta calamitate et doloris significatione ipse vates commovetur ; undique enim cernuntur fugitivi, auditur ululatus, videtur vastitas regionis antea florentissimae ; aufugiunt incolae et facultates servare conantur ; sed inter lamentationes et planctus multi caeduntur; ipsis fugitivis instat exitium (13, 5-9). Qua in miseria monentur, ut auxilium flagitaturi regem Iuda deprecentur; nam in Ierusalem solum adest thronus gratiae et auxilii opportuni (16, 1-3). Nunc autem superbia et arrogantia Moab castigatur; fertilissima regio ita in vastitatem et desolationem redigetur et praecipue vineae praeclarae exscindentur, ut nemo sine dolore et lacrimis talem spectare possit ruinam (46, 6-11). Plaga haec in Moab firmiter est decreta et quod olim Deus iam minatus est, post tres annos opere complebitur : humiliatio Moab (16, 12-14). | Dum regnum israeliticum per Syros et postea per Assyrios infestaretur, Moabitae urbes quasdam et regiones ultra Arnon fluvium occupabant. Unde explicatur, cur in hoc oraculo v. g. Hesebon et Eleale urbibus Moabitarum accenseantur. De bellis inter Israelitas et Moabitas gestis indicium habes Os. 10, 14 (vide in Comment. in Proph. min. I p. 138). — Etiam in hoc oraculo singulari cura effertur omnem arrogantiam et superbiam esse humiliandam, sed castigationem infligi, ut inde via salutis demonstretur. Unde elucet etiam hoc oraculum exacte ad eam normam esse formatum quam Isaiam secutum esse constat. Uti oraculum in Babel, ita hoc quoque Ieremias imitatione expressit (cf. Ier. 48, 1 seq.); cum igitur iam tempore Ieremiae exstiterit oraculum nostrum, fieri non potuit, ut falso attribueretur Isaiae.
15:2
v. 2 « ascendit domus et d ad. excelsa. in planctum, super Nabo et super Medaba Moab ululavit ; cunctis capitibus eius calvitium et omnis barba radetur » ; — versionem suam ita explanat S. Hier. : « subauditur autem domus regia et urbs Dibon ad idola quae in editis posita sunt ascendit ; super Nabo et super Medaba, nobiles civitates, ululabit universa provincia. In Nabo enim erat Chamos idolum consecratum quod alio nomine appellatur Beelphegor ». Ululantes et flentes fana idolorum visitant, ut ibi remedium quaerant ; quod cum non inveniatur sed cum e contra in subseq. etiam maior horror et dolor pandatur, simul frustra ab idolis opem sperari docetur. Textum hebr. ita probabiliter concipies : ascendunt in domum i. e. in templum, et Dibon ad excelsa ad fletum ; Dibon a flumine Arnon septemtrionem versus sita, olim tribui Gad (Num. 32, 34), postea Ruben attributa (Ios. 13, 11) tamquam urbs regia in inscriptione Mesa commemoratur, qui se vocat *z2": Dibonitam ; iam los. 13, 1 statim post Dibon fit mentio Bamothbaal i. e. excelsi sanctuarii Baal consecrati et in inscriptione Mesa statim ab initio legitur : feci hoc excelsum pro Chamos in Qorcha ; explicant autem Qorcha (calvitiem, locum excelsum et glabrum) tamquam nomen vel partem urbis Dibon ; unde prope Dibon vel in ipsa urbe sanctuarium in colle fuisse constare videtur. Hodie ostenduntur ruinae Dibon nomine. Super .Vabo i. e. in altis collibus, in quibus Nabo et Medaba oppida sita sunt, iun clamor Moab (ita Drechsl. Kn. Del. Naeg. JVet. Rohl.), ita ut ululatus a colle in collem quasi migrare et terram Moab pervadere dicatur. Nabo cf. Num. 32, 3. 38; urbs certe ex ipso nomine iuxta montem Nabo sita fuit; eius mentio fit quoque in Is. 15, 2-3 331 inscriptione Mesa lin. 14, sicut lin. 8legitur N27 "2 quam vocem | N271"2 Medaba explicant (cf. Num. 21, 30. Ios. 13, 9. 16) ; erat oppidum in colle situm meridiem versus ab Hesebon ; utrumque oppidum tempore Mesa ab Israelitis erat occupatum. Ad ululatum accedunt luctus signa usitata ; n cunctis capitibus... cf. Am. 8, 10. Ier. 48, 31. Ez. 1, 18; « apud antiquos barbae capitisque rasura luctus indicium fuit; per haec ergo magnitudo moeroris ostenditur, Ieremia contra Moab eadem conclamante » (S. Hier.); unde Mich. 4, 16 : dilata calvitium tuum sicut aquila. In explicatione prioris partis huius v. sat magna cernitur varietas. Sat multi explicant, uti supra: ascendet (scil. Moab) in templum (Mald. Sa, Mar. Vat. Malv. Tir. Del. Naeg. Rohl. Loch) ; alii tamen r'22 intelligunt nomen proprium et vertunt : ascendit Baith et Dibon ad excelsa (ef. For. Osor. Sanct. Calm. Kn. Drechsl. Schegg, Net.) et ad Baith supplent quae desunt explicantes vel Beth Diblathajim, quae urbs Ier. 48, 22 iuxta Dibon et Nabo commemoratur (cf. Kn. Cheyne) vel Beth Baal Meon vel Bethphegor (cf. Drechsl.) vel Beth Bamoth ; etiam in inscriptione Mesa narrat se aedificasse Baal Meon, Beth Bamoth et Beth Diblathan (vel templum ? lin. 9. 30). Sed quia plura exsistebant oppida composita cum Baith, nullum autem adhuc ostendi possit quod eo solo nomine (et cum articulo!) appellatum sit, talis suppletio videtur omnino improbabilis. — Alii iungunt ut unum nomen Medaba-Moab (Naeg.) ; sed cum talis coniunctio nusquam inveniatur et per se pateat de oppido in Moab sito sermonem fieri, vertendum est uti S. Hier. iam explicat. Chald. praebet : ascendite in domos Dibon... super Nabo et Medeba ululant Moabitae. Syrus : ascendite in domum Ribun. LXX autem ita vertunt, ut alium prorsus textum legisse videantur . contristamini in vobis, peribit enim Dimon (Debon) ubi ara est (vestra) illuc ascendetis ad plorandum super Nabo Moabitidis; ululate ; super omne caput calvitium, omnia brachia concisa. Non solum caput et barba, totus habitus luctum prae se fert
15:3
v. 3 « in triviis eius accincti sunt sacco ; super tecta eius et in plateis eius omnis ululatus descendit in. fletum » ; — bene adnotat S. Hier. : « non erunt privatae lacrimae, publicum luctum publica lamenta resonabunt, nec matronae nec virgines nec aetas parva puerorum nec fracti senum gressus tenebuntur domibus », et S. Cyr. : « effigiem urbium non mediocri terrore fluctuantium nobis prophetica sententia describit » ; extra domos, in viis publicis oberrant lugubri veste induti ; alii in planis domorum tectis consistentes et calamitatem longe lateque serpentem prospicientes eiulant ; hebr. £otus (universitas eius) wlulat descendens in fletum i. e. omnia lacrimis diffluunt, lacrimis quasi solvuntur et immerguntur !. Hic vero luctus et eiulatus per omnes fines moabiticos pompa quadam funesta et lugubri circumducitur
15:4
A Philisthaeis propheta sermonem transfert in regionem oppositam, ad orientem maris mortui, in Moab. Annuntiatur Moabitis calamitas regnique destructio magna animi vatis commotione, ex qua quam horrenda futura sit plaga facile coniicitur. Re visione percepta vates quasi attonitus et obstupefactus haeret et infortunii magnitudinem non tam sententiis quam exclamationibus iteratis significat : v. 4 « clamabit Hesebon et Eleale, usque lasa audita est vox eorum ; super hoc expediti Moab ululabunt ; anima eius ululabit sibi » ; — Hesebon « civitas Seon regis Amorrhaeorum in terra Galaad quae cum fuisset antea Moabitarum ab Amorrhaeis beli iure possessa est.., porro nunc vocatur Esbus, urbs insignis Arabiae in montibus qui sunt contra Iericho, vigintia Iordane millibus distans » (0nom.); cf. Num. 21, 25 ; 32, 3. 31. Ios. 13, 11; 21, 39 etc. Ab ea urbe milliario distat Eleale fere septemtrionem versus ; utrumque oppidum in colle situm aptum praebet lamentationis miserae locum, ex quo uti calamitas ubique sparsa adverti, ita eiulatus in vicinam regionem late personare potest. Hunc eiulatum Moab permeantem vates describit : usque lasa ; cf. Num. 21, 23. Deut. 2, 32. Ios. 13, 18; 21,36. Iud. 11, 20; oppidum teste Eusebio situm erat inter Debus (Dibon) et Medaba, cui sententiae etiam recentiores adstipulantur, dum alii oppidum collocari volunt in deserto quo orientem versus fines Rubenitarum et Moabitarum concludebantur, vel distinguunt duo oppida, nostrumque septemtrionem versus ad mare mortuum situm esse statuunt (cf. Schenkel, Bibellex. III p. 139 ; Riehm, Handwoerterb. I p. 6388 ; R?ess, bibl. Geogr. s. v.). Eius urbis etiam meminit Mesa quae a rege Israel sit munita, sed a rege Mesa ope Chamos occupata (lin. 18) et cum ditione Dibon coniuncta. Eiulatui communi etiam milites expediti Moab suam iungunt vociferationem, imminet ergo miseria talis, quafortium quoque animi et pectora franguntur ; quare planctus et desperationis descriptio sententia generali concluditur : anima eius tremit ipsi 1. e. Moab intimis animi medullis concutitur et horrore et terrore perfunditur, iactatur, vibratur; vel sensu haud ita absimili : anima eius dolet sibi, tota dolore et aegritudine dissolvitur. In planctu adeo universali etiam vates loquitur dolentis affectu et psa sua commiseratione pandit quantis calamitatibus sint opprimendi, ita ut etiam inimicis miserabiles fiant (S. Ilier.); ostendit ergo magnitudinem poenae ex compassione hostium (S. Thom.); est etiam « piorum hominum inimicorum incommodis commoveri; eodem prope modo Ieremias 48, 36 dicit ». (Sanct.) :
15:5
v. 9 « Cor meum ad Moab clamabit »; — i. e. pro afflictione Moab (S. Thom.); cf. 16, 9. Atque statim nova commiserationis causa subiungitur, uti bene notat Osor. : « videor enim mihi videri regionem florentissimam eo tempore quo maxime omnibus vitae commodis affluebat et tamquam trima iuvenca in opimo ac fertili prato nutrita lasciviebat et vim insiti roboris et alacritatis indicabat, subito concidentem ; qui ex illa fugerint, Sohar usque pervenient, perfusique lacrimis ad iuga Luith evadent » etc. Primo paucis statum olim florentem delineat vates, cui miseriam opponit iam omnia occupan. tem : « vectes eius usque ad Segor vitulam conternantem ; per. ascensum enim Luith flens ascendet et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt »; —- i. e. antea Moab erat in conditione florenti et firmis munitionibus adversus incursus hostiles protegebatur; « vectes pro terminis et robore intellige, eo quod Segor in finibus Moabitarum sita, sit dividens ab eis terram Philisthiim » (S. Hier.); sunt igitur vectes munimenta, firmamenta (S. Hier.); eo modo quo v. g. de vectibus urbis saepius mentio fit; cf. Ier. 51, 31. Lament. 2, 9. Segor (Zoar) in valle Siddim (Gen. 13, 10; 14, 2. 8; 19, 18-23), antiquitus Bela, oppidum conterminum Idumaeae ditionem designat maxime meridionalem , Moabitidis. Quod additur vitulam conternantem designare videtur robur ac fortitudinem ; « possumus vitulum conternantem pro perfecta aetate accipere sicut enim tricesimus annus in hominibus, : 'jta in pecudibus aciumentis tertius robustissimus est » (S. Hier); sim. S. Cyr. Theod. Basil. Thom. wel « civitatem vocat nondum bello edomitam, robustam ac florentem, sicut leremias 406, 90 vocat Aegyptum vitulam elegantem atque formosam » Mald. sim. Sanct. Sasb. Sa, Lap. Men. Vat. Tir. Del. aeg. ; alii ad fertilitatem et pinguedinem soli vocem referunt (cf. For. Malv.) ; sed propter vectes minus apte; potius aetatem declarat nondum iugo domitam (cf. Ges.) Iam in oppositione ad conditionem illam olim florentem atque indomitam populus describitur praecipiti fuga meridiem versus abreptus. Ergo hostis ingruit a septemtrione. Luith « est usque hodie vicus inter Areopolim et Zoaram » (Onom.) i. e. inter Ar-Moab et Segor; illuc igitur fugiunt et cum fletu ascensum Luith ascendunt, dum aliae fugitivorum turmae in via Oronaim, vel uti habet Ier. 48, 5, in descensu Oronaim clamorem de contritione tollunt. In meridionali parte Moabitidis oppidum situm fuisse videtur ex hoc loco et etiam quia in inscriptione Mesa legitur : descende et pugna contra Horonaim (Choronan, lin. 32); cf. Ier. 48, 3. 5. 34; videtur esse idem oppidum atque Oronae, quod simul cum Segor aliisque oppidis moabiticis Alexander Iannaeus Arabibus eripuit, Hyrcanus autem filius eius Aretae Arabum regi restituit (cf. Josephus, Ant. 13, 15, 4; 14, 1, 4; Riehm, Handwoerterb. I p. 643). Is. 15, 5-1 344 mine hoc vitulae triennalis honorifico designari Kir-Heres tamquam arcem indomitám. Sed supponit apud Isaiam describi fugam a meridie septemtrionem versus, dum e contra, si vertendum est fugitivi eius, isti dicuntur fugere usque ad Segor, ergo meridiem versus. LXX, Syrus, Chald. etiam non videntur agnovisse nomen proprium, quia vertunt àdpoAe «pter; et sim. Quare explicatio S. Hier. et veterum manet probabilissima et similibus fuleitur comparationibus in sacris literis saepius obviis; cf. iam Gen. 49, 14. 91. Cur fugiant et clamorem edant de ruina, ulteriore descriptione ostenditur
15:6
v. 6 « aquae enim Nemrim desertae erunt, quia aruit herba, defecit germen, viror omnis interiit » ; — i. e. regio florentissima versa est in desertum, maxima praebet vastationis hostilis indicia ; fontes scil. et fluenta aquarum ab hostibus obstructa sunt ; duo ergo *2 enim non inter se subordinata sunt, sed coordinata duas afferunt rationes, cur planctus edatur. Obturatione fontium universorum etiam olim Israeliiae in Moabitas ultionem exercuerunt 4 Reg. 3, 19. 25. Cum fuga fiat meridiem versus, nihil obstat quominus Nemrim intelligamus idem oppidum quod Num. 32, 3. 36. Ios. 13, 21 Beth-Nimra appellatur et in regione septemtrionali situm est; igitur fugiunt quia regio septemtriona- : lis iam crudeli hostium vastatione prostrata iacet. Sed plerique Nemrim in regione meridionali esse quaerendum censent etiam in Onomastico vicus esse dicitur nomine Bennamarem ad septemirionalem plagam Zoarae (Segor), ergo in vicinia Segor, et plerique nomen agnoscunt in torrente Nemeirah vel Mojet Nimmery, apud quem ruinae quoque En- Nmera ostenduntur in parte meridionali maris mortui (cf. Scholz 1. c. Kn. Naeg. Troch. Net. Riehm, Wandwoerterb. II p. 1082). At priorem interpretationem cum veteribus tenent Winer s. v. Drechsl. Del. RoM. et Kneucker in Bibellex. IV p. 428. — Simul cum homine etiam creaturam affligi, hic quoque manifestatur. Cum igitur hostis regionem devastet, Moabitae quod a direptione hostili servaverant secum asportant fugientes in regionem edomiticam ; ita v. 1 in hebr. propterea quod reliquum fecerit (Moab) et opes suas ad torrentem salicum portant eas (cf. Vat. For. Malv. Mald. Mar. et recentiores) vel ad torrentem Arabum (cf. LXX) ; sed cum zz? saepius in notione salicum inveniatur (44, 4; cf. Lev. 23, 40. Iob 40, 29. Ps. 131, 2 hebr.), nunquam autem in significatione Arabum, versio prior quam etiam S. Hier. exprimit praeferenda est. Ad fugam (cf. 16, 1) quam maxime consentaneus est torrens ille Wadi el. Achsa qui inter fines Moab et Edom fluit et quem h. l. agnoscunt Kn. Drechsl. Naeg. Del. Wetzstein, dum alii torrentem Safsaf (i. e. torrentem salicum) partem septemtrionalem worrentis Seil-el-Kerek h. l. assumunt (cf. JVet. Rohl. Troch.). Priorem versus partem aliter intellexit S. Hier. ita, ut media in fugae et vastationis descriptione ratio et causa tantae poenae inseratur v. | «secundum magnitudinem operis et visitatio eorum ; ad torrentem. salicum ducent eos» ; — i. e. «iuxta morbi magnitudinem erit visitatio; visitationemhic non pro remedio sed pro plaga accipe» (9. Hie). Cur fugiant, ratio affertur
15:8
v. 8 « quoniam circuivit clamor terminum Moab, usque ad Gallim ululatus eius et usque ad. puteum Elim clamor eius»; — omnes fines moabitici luctu et clamore personant ; quod ut vates demonstret, et locum nominat in parte meridionali et in septemtrionali; Gallim, hebr. Eglaim probabiliter erit Agallim (Agalleim, Aigaleim) vicus ad australem plagam Areopoleos distans ab ea millibus octo (Onom.) !. Puteus Elim, Beer Elim i. e. puteus fortium vel terebinthorum videtur idem esse qui Num. 21, 16 (cf. Malv. Kn. Drechsl. Del. Naeg. Net. Rohl.); erat in parte septemtrionali orientem versus, uti ex Num. 21, 13 seq. elucet. Et iuremerito tantus eiulatus auditur; hostis enim ingentem stragem Moabitis intulit plurimis trucidatis et etiam iis qui eam cladem effugerint aliud et fere gravius instat exitium. Utrumque proponitur
15:9
v. 9 «quia aquae Dibon repletae sunt sanguine ; ponam enim super Dibon additamenta his qui fugerint de Moab leonem et. reliquiis terrae» ; — duo *2 enim pari modo duas rationes vestiunt pro v. 8 (cf. v. 6). In hebr. et apud LXX et Chald. legitur Dimon id quod plerique ut allasio habeatur ad à sanguinem sic censent scriptum, uti iam S. Hier. monet : «ne quis scriptoris vitium putet et errorem emendare dum vult faciatj'una urbs et per m et per b literam scribitur... usque hodie indifferenter et Dimon et Dibon hoc oppidulum dicitur». Alii tamen propter Ier. 48, 2 hebr. coniectant intelligi Madmen (cf. Is. 95, 10 hebr.), alii Damnaba octo milliariis ex Onomastico septemtrionem versus ab Areopoli distans. Verum cum S. Hier. usum nominis duplicis testetur, non erit de alio oppido cogitandum. Aquae Dibon deflumine Arnon non adeo dissito accipi poterunt; aquas sanguine rubere hyperbole est ad caedem plurimorum declarandam. Verum hac una poena ultori Deo non est satisfactum ; addit enim super Dibon i. e. super poenas ibi jam exactas additamenta, alias castigationes, iis scil. qui effugerint, qui sunt reliquiae regionis fertilis et cultae (hebr. 27x) statuet leonem i. e. locutione proverbiali aliud (idque gravius et ferocius?) exitii genus ; « est proverbium quod aliis verbis explicat et Moabitis intentat Ieremias dicens : qui fugerit a facie pavoris cadet in foveam, et qui conscenderit a fovea capietur laqueo 48, 44» Lap. sim. For. Sanct. Alii tamen bestias feroces iri immissum explicant (S. Hier. Mald. Malv. Mar.), uti factum est illi gentium colluviei 4 Reg. 171, 25; alii alteram per Nabuchodonosorem devastationem interpretantur (Sa, Lap. Men. Tir.); immo Del. leonem ex Iuda Gen. 49, 9 expressum cernit ; verum ad eam prophetiam allusionem fieri ex solo nomine leonis certe concludi nequit, neque leo adeo est nomen commune et usitatum pro Iuda, ut ea notio statim legentibus occurrat.
15:2
… Perciò s. Girolamo (Lib. de sit. et nom.: PL 23, 879) riteneva che Phegor fosse la forma ebraica di Priapo; altrove lo identificò con Chamos (eb. Kémōf; in Is. 15,2: PL 24,168).
… Era sotto i Moabiti al tempo di Isaia, che ne predice le sventure (Is. 15, 2).
La città di N., oggi comunemente identificata con Mehajjet, è ricordata in Num. 32, 3; 33, 47, dalla stele di Mesa, da Is. 15, 2; Ier. 48, 1; I Mach. 9, 37, dall'Onomasticum, e dalla Vita di Pietro Iberico (sec. v). Presso la sua fontana, o 'Ajûn Gedejd, è stata rinvenuta in una grotta una collezione di vasi …
15:4
HESEBON (EBR. HESSBÖN, SETTANTA ἘΣΒΟΥ͂Σ)
… dopo lo sterminio (Num. 32, 3.37). Essendo posta al confine di Gad (v.), fu presa da quest'ultima tribù e assegnata ai Leviti (Ios. 21, 37; I Par. 6, 81). Ai tempi di Isaia e di Geremia era in mano dei Moabiti e compare spesso nei loro oracoli (Is. 15, 4; 16, 8; Ier. 48, 2.34; 49, 3).
… La stele di Mesa (v.), le rivendicazioni di Iephe, le allusioni di Isaia e di Geremia dimostrano però che M. aveva recuperato con il tempo le sue sedi a nord dell'Arnon (Num. 21, 25-32; Deut. 2, 24.36; Ios. 13, 25; Iudc. 18, 18.22; Is. 15, 4; Ier. 48, 21; F.-M. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.