The solemnities of the Sabbath, 5. of Pasch and first fruites. 15. of Pentecost, 23. of Trumpettes, 26. of Expiations, 33. of Tabernacles; and with what rites the same shal be celebrated.
1And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:AND our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 2Speak to the children of Israel, and thou shalt say to them: These are the feasts of the Lord, which you shall call holy.Parla a' figliuoli d'Israele, e di' loro: Queste sono le ferie del Signore, alle quali darete il nome di Sante.Speake to the children of Israel, and thou shalt say to them: These are the festiuities of our Lord, which you shal cal holie.Loquere filiis Israël, et dices ad eos: Hæ sunt feriæ Domini, quas vocabitis sanctas. 3Six days shall ye do work: the seventh day, because it is the rest of the sabbath, shall be called holy. You shall do no work on that day: it is the sabbath of the Lord in all your habitations.Per sei giorni lavorerete: il settimo giorno, perché è la requie del sabato, sarà chiamato Santo: in questo dì non farete nissun lavoro: egli è il sabato del Signore in ogni luogo di vostra abitazione.Six daies ye shal doe worke: the seuenth day, because it is the rest of the sabbath, shal be called holie. No worke shal you doe in it: it is the Sabbath of the Lord in al your habitations.Sex diebus facietis opus: dies septimus, quia sabbati requies est, vocabitur sanctus: omne opus non facietis in eo: sabbatum Domini est in cunctis habitationibus vestris. 4These also are the holy days of the Lord, which you must celebrate in their seasons.Queste adunque sono le feste sante del Signore, le quali voi dovete celebrare a' suoi tempi.These therfore are the holie festiuities of the Lord, which you must celebrate in their times.Hæ sunt ergo feriæ Domini sanctæ, quas celebrare debetis temporibus suis. 5The first month, the fourteenth day of the month at evening, is the phase of the Lord.Il primo mese, a' quattordici del mese alla sera viene la Pasqua del Signore:The first moneth, the fourtenth day of the moneth at euen, is the Phase of the Lord:Mense primo, quartadecima die mensis ad vesperum, Phase Domini est: 6And the fifteenth day of the same month is the solemnity of the unleavened bread of the Lord. Seven days shall you eat unleavened bread.E a' quindici di detto mese è la solennità degli azzimi del Signore. Mangerete azzimi per sette giorni.and the fiftenth day of this moneth is the solemnitie of the Azymes of the Lord. Seuen daies shal you eate azymes.et quintadecima die mensis hujus, solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis.
7The first day shall be most solemn unto you, and holy: you shall do no servile work therein.Il primo giorno sarà per voi solennissimo, e santo: in esso non farete alcun'opera servile:The first day shal be most solemne vnto you, and holie: no seruile worke shal you doe in it:Dies primus erit vobis celeberrimus, sanctusque: omne opus servile non facietis in eo, 8But you shall offer sacrifice in fire to the Lord seven days. And the seventh day shall be more solemn, and more holy: and you shall do no servile work therein.Ma offerirete ne' sette giorni sacrifizio al Signore sul fuoco; il settimo giorno sarà poi più celebre, e santo: e in esso non farete alcun'opera servile.but you shal offer sacrifice in fire to the Lord seuen daies. but the seuenth day shal be more solemne, and more holie: and you shal doe no seruile worke in it.sed offeretis sacrificium in igne Domino septem diebus. Dies autem septimus erit celebrior et sanctior: nullumque servile opus facietis in eo. 9And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:And our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 10Speak to the children of Israel, and thou shalt say to them: When you shall have entered into the land which I will give you, and shall reap your corn, you shall bring sheaves of ears, the firstfruits of your harvest to the priest.Parla a' figliuoli d'Israele, e di' loro: Allorché sarete entrati nella terra, di cui darò a voi il dominio, e farete la mietitura delle biade, porterete al sacerdote de' manipoli di spighe, come primizie delle vostre raccolte:Speake to the children of Israel, and thou shalt say to them. When you shal be entred into the land, which I wil geue you, and shal reape your corne, you shal bring sheaues of eares, the first fruites of your haruest to the priest:Loquere filiis Israël, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis, et messueritis segetem, feretis manipulos spicarum, primitias messis vestræ, ad sacerdotem: 11Who shall lift up the sheaf before the Lord, the next day after the sabbath, that it may be acceptable for you, and shall sanctify it.E quegli il secondo dì della festa terrà alzato quel fascio dinanzi al Signore, affinché sia accettevole in pro vostro, e lo santificherà.who shal eleuate the bundle before the Lord, the next day after the Sabbath, that it may be acceptable for you, and shal sanctifie it.qui elevabit fasciculum coram Domino, ut acceptabile sit pro vobis, altero die sabbati, et sanctificabit illum.
12And on the same day that the sheaf is consecrated, a lamb without blemish of the first year shall be killed for a holocaust of the Lord.E Io stesso dì, in cui si consacra il manipolo, si ucciderà un agnello dell'anno, che sia senza macchia, in olocausto al Signore.And in the self same day that the sheafe is consecrated, shal be killed a lambe without spotte of a yeare old for an holocaust of the Lord.Atque in eodem die quo manipulus consecratur, cædetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domini. 13And the libations shall be offered with it: two tenths of flour tempered with oil, for a burnt offering of the Lord, and a most sweet odour. Libations also of wine, the fourth part of a hin.E con esso si offeriranno le libagioni, due decimi di fior di farina aspersa d'olio per esser bruciata in soavissimo odore al Signore: e del vino per la quarta parte d'un hin.And the libaments shal be offered with it, two tenthes of floure tempered with oile, for a burnt sacrifice of the Lord, and a most sweete odour: libaments also of wine, the fourth part of an hin.Et libamenta offerentur cum eo, duæ decimæ similæ conspersæ oleo in incensum Domini, odoremque suavissimum: liba quoque vini, quarta pars hin. 14You shall not eat either bread, or parched corn, or frumenty or the harvest, until the day that you shall offer thereof to your God. It is a precept for ever throughout your generations, and all your dwellings.Non mangerete né pane, né polenta, né minestra di grano nuovo fino a quel dì, in cui ne avrete fatta l'offerta al vostro Dio. Questa è la legge sempiterna per tutti i posteri vostri, in qualunque luogo abitiate.Bread, and fried barlie, and frumentie, you shal not eate of the corne, vntil the day that you offer therof to your God. It is a precept for euer in your generations, and al your habitations.Panem, et polentam, et pultes non comedetis ex segete, usque ad diem qua offeretis ex ea Deo vestro. Præceptum est sempiternum in generationibus, cunctisque habitaculis vestris. 15You shall count therefore from the morrow after the sabbath, wherein you offered the sheaf of firstfruits, seven full weeks.Voi adunque dal secondo giorno della festa, nel quale avrete offerto il manipolo delle primizie, conterete sette intere settimane,You shal number therfore from the morow after the Sabbath, wherin you did offer the sheafe of the first fruites, seuen ful weekes,Numerabitis ergo ab altero die sabbati, in quo obtulistis manipulum primitiarum, septem hebdomadas plenas,
16Even unto the morrow after the seventh week be expired, that is to say, fifty days: and so you shall offer a new sacrifice to the Lord.Fino all'altro giorno, in cui si compie la settima settimana, vale a dire (conterete) cinquanta giorni: e allora offerirete nuovo sacrifizio al Signore.vnto the morow after the seuenth weeke be expired, that is to say fiftie daies, and so you shal offer a new sacrifice to the Lord.usque ad alteram diem expletionis hebdomadæ septimæ, id est, quinquaginta dies: et sic offeretis sacrificium novum Domino 17Out of all your dwellings, two loaves of the firstfruits, of two tenths of flour leavened, which you shall bake for the firstfruits of the Lord.Due pani di primizia fatti di due decimi di fior di farina fermentata, i quali voi farete cuocere in primizie del Signore in tutti i luoghi di vostra abitazione.out of al your habitations, two loaues of first fruites, of two tenthes of floure leauened, the which you shal bake for the first fruites of the Lord.ex omnibus habitaculis vestris, panes primitiarum duos de duabus decimis similæ fermentatæ, quos coquetis in primitias Domini. 18And you shall offer with the loaves seven lambs without blemish of the first year, and one calf from the herd, and two rams, and they shall be for a holocaust with their libations for a most sweet odour to the Lord.E insieme co' pani offerirete sette agnelli dell'anno senza macchia, e un vitello di branco, e due arieti, che serviranno all'olocausto colle loro libagioni in odor soavissimo al Signore.And you shal offer with the breades seuen lambes without spotte of a yeare old, and one calfe from the heard, and two rammes, and they shal be for an holocaust with their libamentes, for a most sweete odour to the Lord.Offeretisque cum panibus septem agnos immaculatos anniculos, et vitulum de armento unum, et arietes duos, et erunt in holocaustum cum libamentis suis, in odorem suavissimum Domini. 19You shall offer also a buck goat for sin, and two lambs of the first year for sacrifices of peace offerings.Offerirete ancora un capro per il peccato, e due agnelli dell'anno per ostie pacifiche.You shal make a bucke goate also for sinne, and two lambes of a yeare old for hostes of pacifiques.Facietis et hircum pro peccato, duosque agnos anniculos hostias pacificorum. 20And when the priest hath lifted them up with the loaves of the firstfruits before the Lord, they shall fall to his use.E quando il sacerdote gli avrà elevati dinanzi al Signore insieme co' pani di primizia, rimarranno ad uso del sacerdote.And when the priest hath eleuated them with the breades of the first fruites before the Lord, they shal turne to his vse.Cumque elevaverit eos sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino, cedent in usum ejus.
21And you shall call this day most solemn, and most holy. You shall do no servile work therein. It shall be an everlasting ordinance in all your dwellings and generations.Voi chiamerete questo dì solennissimo, e santissimo: non farete in esso nissun'opera servile. Questa sarà legge eterna in tutti i luoghi, dove abitiate, e per tutta la vostra posterità.And you shal cal this day most solemne, and most holie: no seruile worke shal you doe in it. It shal be an euerlasting ordinance in al your habitations, and generations.Et vocabitis hunc diem celeberrimum, atque sanctissimum: omne opus servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis, et generationibus vestris. 22And when you reap the corn of your land, you shall not cut it to the very ground: neither shall you gather the ears that remain. But you shall leave them for the poor and for the strangers. I am the Lord your God.Quando poi mieterete le biade de' vostri campi, non le taglierete fino a terra; né raccoglierete le spighe, che restano; ma le lascerete pe' poveri, e pe' forestieri. Io sono il Signore Dio vostro.And after you reape the corne of your land, you shal not cut it to the verie ground: neither shal you gather the eares that remaine, but you shal let them alone for the poore and for strangers. I am the Lord your God.Postquam autem messueritis segetem terræ vestræ, nec secabitis eam usque ad solum, nec remanentes spicas colligetis: sed pauperibus et peregrinis dimittetis eas. Ego sum Dominus Deus vester. 23And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:And our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 24Say to the children of Israel: The seventh month, on the first day of the month, you shall keep a sabbath, a memorial, with the sound of trumpets, and it shall be called holy.Tu dirai a' figliuoli d'Israele: Il settimo mese, il primo giorno del mese sarà giorno di festa per voi memorabile pel suono delle trombe, e chiamerassi Santo:Speake to the children of Israel: The seuenth moneth, on the first day of the moneth, shal be a Sabbath, a memorial, by sounding of trumpettes, and shal be called holie:Loquere filiis Israël: Mense septimo, prima die mensis, erit vobis sabbatum, memoriale, clangentibus tubis, et vocabitur sanctum: 25You shall do no servile work therein, and you shall offer a holocaust to the Lord.In esso non farete alcun'opera servile, e offerirete olocausto al Signore.no seruile worke shal you doe in it, and you shal offer holocaust to the Lord.omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino.
26And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:And our Lord spake to Moyses, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: 27Upon the tenth day of this seventh month shall be the day of atonement. It shall be most solemn, and shall be called holy: and you shall afflict your souls on that day, and shall offer a holocaust to the Lord.A' dieci di questo mese settimo sarà il dì celeberrimo della espiazione, e sarà chiamato Santo: e in esso umilierete l'anime vostre, e offerirete olocausto al Signore.vpon the tenth day of this seuenth moneth shal be the day of expiations most solemne, and it shal be called holie: and you shal afflict your soules in it, and shal offer holocaust to the Lord.Decimo die mensis hujus septimi, dies expiationum erit celeberrimus, et vocabitur sanctus: affligetisque animas vestras in eo, et offeretis holocaustum Domino. 28You shall do no servile work in the time of this day: because it is a day of propitiation, that the Lord your God may be merciful unto you.Nissun'opera servile voi farete per tutto quel giorno: perocché egli è giorno di propiziazione, affinché il Signore Dio vostro vi sia propizio.No seruile worke shal you doe the time of this day: because it is a day of propitiation, that the Lord your God may become propitious vnto you.Omne opus servile non facietis in tempore diei hujus: quia dies propitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester. 29Every soul that is not afflicted on this day, shall perish from among his people.Qualunque uomo, che non si umilierà in tal giorno, sarà sterminato dalla società del suo popolo:Euerie soule, that is not afflicted this day, shal perish out of his people:Omnis anima, quæ afflicta non fuerit die hac, peribit de populis suis: 30And every soul that shall do any work, the same will I destroy from among his people.E chi avrà fatto alcun lavoro, lo scancellerò dal registro del suo popolo.and which shal doe anie worke, the same wil I destroy out of his people.et quæ operis quippiam fecerit, delebo eam de populo suo. 31You shall do no work therefore on that day: it shall be an everlasting ordinance unto you in all your generations, and dwellings.Non farete adunque allora nissun lavoro. Questa sarà legge sempiterna per voi, e per la vostra posterità in ogni luogo dove abitiate.No worke therfore shal you doe in it: it shal be an euerlasting odinance vnto you in al your generations, and habitations.Nihil ergo operis facietis in eo: legitimum sempiternum erit vobis in cunctis generationibus, et habitationibus vestris.
32It is a sabbath of rest, and you shall afflict your souls beginning on the ninth day of the month. From evening until evening you shall celebrate your sabbaths.Egli è giorno di requie: e voi il nono giorno del mese umilierete le anime vostre. Celebrerete le vostre feste da una sera all'altra.It is a Sabbath of resting, and you shal afflict your soules the ninth day of the moneth: from euen vntil euen you shal celebrate your sabbathes.Sabbatum requietionis est, et affligetis animas vestras die nono mensis: a vespera usque ad vesperam celebrabitis sabbata vestra. 33And the Lord spoke to Moses, saying:E il Signore parlò a Mosè, e disse:And our Lord spake to Moyses, saing:Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: 34Say to the children of Israel: From the fifteenth day of this same seventh month, shall be kept the feast of tabernacles, seven days to the Lord.Tu dirai a' figliuoli d'Israele: Da' quindici di questo mese settimo saranno le ferie de' tabernacoli per sette giorni in onor del Signore.Speake to the children of Israel: From the fiftenth day of this seuenth moneth, shal be the festiuitie of tabernacles seuen daies to the Lord.Loquere filiis Israël: A quintodecimo die mensis hujus septimi, erunt feriæ tabernaculorum septem diebus Domino. 35The first day shall be called most solemn and most holy: you shall do no servile work therein. And seven days you shall offer holocausts to the Lord.Il primo giorno sarà celeberrimo, e santissimo: in esso non farete nissun'opera servile.The first day shal be called most solemne and most holie: no seruile worke shal you doe in it. And seuen daies you shal offer holocaustes to the Lord.Dies primus vocabitur celeberrimus atque sanctissimus: omne opus servile non facietis in eo. 36The eighth day also shall be most solemn and most holy: and you shall offer holocausts to the Lord. For it is the day of assembly and congregation. You shall do no servile work therein.E ne' sette giorni offerirete olocausto al Signore: l'ottavo giorno parimente sarà celeberrimo, e santissimo, e offerirete olocausto al Signore: perocché è giorno di raunanza, e di congrega: in esso non farete opera servile.The eight day also shal be most solemne and most holie, and you shal offer holocaustes to the Lord: for it is of assemblie and collection: no seruile worke shal you doe in it.Et septem diebus offeretis holocausta Domino. Dies quoque octavus erit celeberrimus, atque sanctissimus, et offeretis holocaustum Domino: est enim cœtus atque collectæ: omne opus servile non facietis in eo.
37These are the feasts of the Lord which you shall call most solemn and most holy, and shall offer on them oblations to the Lord: holocausts and libations according to the rite of every day.Queste sono le ferie del Signore, le quali voi chiamerete solennissime, e santissime, e in esse offerirete al Signore obblazioni, e olocausti, e libagioni secondo il rito proprio di ciascun giorno:These are the festiuities of the Lord, which you shal cal most solemne and most holie, and shal offer in them oblations to the Lord, holocausts and libaments according to the rite of euerie day:Hæ sunt feriæ Domini, quas vocabitis celeberrimas atque sanctissimas, offeretisque in eis oblationes Domino, holocausta et libamenta juxta ritum uniuscujusque diei: 38Besides the sabbaths of the Lord, and your gifts, and those things that you offer by vow, or which you shall give to the Lord voluntarily.Oltre i sacrifizii de' sabati del Signore, e i doni, che farete, e quello che offerirete per ragione di voto, ovver di libera elezione al Signore.beside the sabbathes of the Lord, and your giftes and those that you shal offer by vow, or which you shal giue to the Lord voluntarily.exceptis sabbatis Domini, donisque vestris, et quæ offeretis ex voto, vel quæ sponte tribuetis Domino. 39So from the fifteenth day of the seventh month, when you shall have gathered in all the fruits of your land, you shall celebrate the feast of the Lord seven days. On the first day and the eighth shall be a sabbath: that is a day of rest.Da' quindici adunque del mese settimo, quando avrete ragunati tutti i frutti della vostra campagna, celebrerete questa festa del Signore per sette giorni. Il dì primo, e l'ottavo, è sabato, cioè requie.Therfore from the fiftenth day of the seuenth moneth, when you shal haue gathered al the fruites of your land, you shal celebrate the festiuitie of the Lord seuen daies, on the first day and the eight shal be a sabbath, that is rest.A quintodecimo ergo die mensis septimi, quando congregaveritis omnes fructus terræ vestræ, celebrabitis ferias Domini septem diebus: die primo et die octavo erit sabbatum, id est, requies. 40And you shall take to you on the first day the fruits of the fairest tree, and branches of palm trees, and boughs of thick trees, and willows of the brook: And you shall rejoice before the Lord your God.E il primo dì prenderete de' rami de' più begli alberi: e frondi di palma, e rami dell'albero più ombroso, e del salcio de' torrenti, e farete festa dinanzi al Signore Dio vostro:And you shal take to you the first day the fruites of a most fa••e tree, and the branches of palmes, and boughes of the tree with thinke leaues, and willowes of the brooke, and you shal reioice before the Lord your God.Sumetisque vobis die primo fructus arboris pulcherrimæ, spatulasque palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et lætabimini coram Domino Deo vestro.
41And you shall keep the solemnity thereof seven days in the year. It shall be an everlasting ordinance in your generations. In the seventh month shall you celebrate this feast.E celebrerete questa solennità ogni anno per sette giorni. Sarà questa legge eterna per la vostra posterità. Celebrerete tal festa il settimo mese,And you shal celebrate the solemnitie therof seuen daies in the yeare. It shal be an euerlasting ordinance in your generations. The seuenth moneth shal you celebrate the festiuitie,Celebrabitisque solemnitatem ejus septem diebus per annum: legitimum sempiternum erit in generationibus vestris. Mense septimo festa celebrabitis, 42And you shall dwell in bowers seven days. Every one that is of the race of Israel, shall dwell in tabernacles:E abiterete sotto capanne per sette dì: ogni uomo della stirpe d'Israele starà ne' tabernacoli:and shal dwel in bowres seuen daies. euerie one, that is of the stocke of Israel shal abide in tabernacles:et habitabitis in umbraculis septem diebus: omnis, qui de genere est Israël, manebit in tabernaculis, 43That your posterity may know, that I made the children of Israel to dwell in tabernacles, when I brought them out of the land of Egypt. I am the Lord your God.Affinché imparino i vostri posteri, com'io ho fatto abitare sotto le tende i figliuoli d'Israele nel trargli fuora dalla terra d'Egitto. Io il Signore Dio vostro.that your postoririe may learne that I made the children of Israel, to dwel in tabernacles, when I brought them out of the Land of Aegypt. I the Lord your God.ut discant posteri vestri quod in tabernaculis habitare fecerim filios Israël, cum educerem eos de terra Ægypti. Ego Dominus Deus vester. 44And Moses spoke concerning the feasts of the Lord to the children of Israel.Mosè adunque dichiarò a' figliuoli d'Israele le feste del Signore.And Moyses spake cōcerning the solemnities of our Lord to the children of Israel.Locutusque est Moyses super solemnitatibus Domini ad filios Israël.
23:1
Year of the World 2514.
23:2
Menochius
Holy. The Hebrew, Chaldean, and Septuagint add, "and meet together; or, these are my feasts of assembly." On these days the people were called together to hear the word of God, etc. (Menochius)
23:3
Haydock
Sabbath. Hebrew, "the rest of rest;" a day in which no unnecessary servile work must be done, no more than on the great holidays, ver. 6, 8. (Haydock)
Called holy, because it shall be really so: in which sense the word is often used, Isaias 9:6, etc.
Day; you must not even dress meat, which was also forbidden on the day of expiation.
Lord, on which he ceased from work, and which you must keep in his honour.
Habitations. In the temple, the priests were intent upon sacrificing, which was indeed a material, but not a formal, violation of the sabbath, Matthew 12:5.
23:6
23:8
In fire. Septuagint, "holocausts," extraordinary ones, besides the daily burnt-offerings, Numbers 28:19.
Calmet
More holy than the five intermediate days, on which servile work was allowed. In this and the former verse, more and most are not specified in the Hebrew and Septuagint. (Calmet)
23:10
Land of Chanaan, at which time these feasts began to be observed. (Menochius) See Leviticus 2:14.
Before the harvest commenced, first-fruits were offered to the Lord. A gomer containing about three pints of barley was given to the priests, by the nation at large, as each individual was not bound to make a particular solemn offering. The judges deputed three men to gather this barley on the evening of the 15th [of] Nisan, where the neighbourhood assembled near Jerusalem. It was gathered by them in three different fields, after having been thrice assured that the sun was set, and that they had leave to reap, in answer to their triple demands on each head. Then they placed the ears in three boxes, which they brought to the court of the sanctuary, and having ground the barley, and poured a log of oil and an handful of incense upon it, presented it to the priest, who heaving it in the form of a cross, threw as much as he could hold in his hand upon the altar, and kept the rest for himself. (Josephus, [Antiquities?] 3:10; etc. Private people offered also in kind or in money their first-fruits, or between the 40th and the 60th part of what their land produced. This custom is almost as ancient as the world, (Genesis 4:3,) and we may say that it forms a part of natural religion, which all nations have observed. Porphyrius esteems it an impiety to neglect it. He says that the Thoes, living on the borders of Thrace, were in a moment destroyed, because they offered neither sacrifices nor first-fruits. (De Abstin. 2:7.) The ancient Romans and Greeks were very punctual in this respect. (Pliny, 18:20.) Those officers who collected the first-fruits among the latter were styled Parasites. Many of the festivals among the heathens, occurred at the end of harvest. (Aristotle, ad Nicom. viii.) The Jews might reap their wheat, but they could not taste it, before they had offered the first-fruits, at Pentecost. (Chap. 23:17; Exodus 23:16.)
Of ears. Hebrew homer, or gomer, "a sheaf," denotes also a measure, which was called an assaron, containing almost three pints.
23:11
Calmet
Sabbath. Onkelos has "the good day," from which the 50 days of Pentecost were counted. (Calmet)
23:14
Corn (polentam). Some translate bruised corn, or a sort of cake. See Leviticus 2:4.
Grotius
Dwellings, even out of the holy land, which was peculiar to this law. (Grotius)
23:15
Menochius
Sabbath. Not the ninth day of the week, but the first day of the Passover; from the morrow of which seven weeks or 49 days were reckoned; and the next day was Pentecost. (Menochius)
Calmet
They began, therefore, to count on the 16th of Nisan, and end on the 6th of the third month Sivan. All the intermediate days took their denomination from this second day of the Passover; so that the next Saturday was called the first sabbath after the second day; in Greek Deuteroproton, the second-first; (Luke 6:1,) a term which had puzzled all the interpreters until Jos. Scaliger made this discovery. (Emend. vi.) The Samaritans count from the day after that sabbath which follows the Passover; so that if the festival fall on Monday, they celebrate Pentecost later than the Jews. See their Letter to Huntington. (Calmet)
23:16
Calmet
Sacrifice. Hebrew mincha, which relates to the offerings of corn and liquors. Two loaves of wheaten flour leavened, were presented probably by the nation. This festival was instituted in memory of the law being given from Mount Sinai, which was a figure of the law of grace promulgated by the Holy Ghost and by the apostles, on the day of Pentecost. (Calmet)
23:17
Houbigant
Loaves. The Protestants supply wave loaves, (Haydock) though their Hebrew text has nothing. The Samaritan is more correct. (Houbigant)
23:18
Lambs. More were prescribed, Numbers 28:27. Josephus joins all together. ([Antiquities?] B. 3:10.)
23:20
Calmet
Use. None of the peace-offerings were burnt upon the altar, as the bread was leavened. (Calmet)
23:21
Haydock
Most holy. Hebrew, "a holy convocation." (Haydock)
It is generally supposed that it had an octave, though the Scripture says nothing of it.
23:24
Memorial, or a memorable sabbath. This third great festival sanctified the commencement of the civil year in Tisri, the sabbatical month, according to the ecclesiastical calculation. (Tirinus) See Numbers 29:3.
Calmet
The sound of trumpets, which ushered in the year with great solemnity, reminded the Jews of the approaching fast, ver. 27, (Maimonides) and of those terrible sounds which had been heard at Sinai. (Theodoret, q. 32.) The Rabbins say that a ram's horn was used, because Abraham had sacrificed a ram instead of his son. (Genesis 22:11.; Zacharias 9:14.) The Jews on this day sound the horn 30 times, feast, and wish one another a happy year. (Boxtorf, xyn. xix.) We know not on what account this festival was instituted. But it was probably ordained in order that the people might learn to thank God for the favours received during the past year, and might beg his blessing on that, upon which they were now entering. (Calmet)
23:28
Calmet
Servile is not in the original, or in the other versions, nor in the Vulgate, ver. 30; whence it is inferred, that this day of atonement was to be kept like the sabbath: so that even meat could not be made ready on it lawfully, Leviticus 16:29. (Calmet)
23:29
Menochius
Every. It was difficult for any grown-up person to be entirely guiltless, amid such a variety of precepts, (Menochius) which St. Peter says neither they nor their fathers could bear, Acts 15:10: and St. James (iii.) observes, in many things we all offend. If any proved so happy as to keep without blame, (Luke 1:6.; Haydock) they were bound, at least, to grieve for the injury done to God by their fellow-members. See Daniel 9:5. (Menochius)
23:32
Calmet
Sabbaths. The Church adopts this custom in her divine office. The Jewish day began and ended with sun-set, Exodus 12:6. (Calmet)
Haydock
No part of the ninth of Tisri belonged to this feast, (ver. 27,) which only began at the expiration of it. (Haydock)
23:34
Tirinus
Seven days, during which the people were bound to rejoice, but not to abstain from servile work; except on the first and eighth day. (Tirinus)
Tabernacles: Greek Scenopegia; because, during the octave, the Jews lived in tents, or booths, made of branches, etc., ver. 42.
23:36
Most holy. Hebrew, "an holy assembly." The great day of the festivity, John 7:37.
Calmet
Congregation. Hebrew hatsereth, "retention." All were bound to wait till this day was over. In other festivals, it was sufficient if they were present one day. This was the concluding day of the feast of tabernacles. Septuagint exodion. Plutarch (Sym. 4:5.) observes, that this festival greatly resembles that of Bacchus. Ovid (Fast. iii.) speaking of the feast of Anna Perenna, describes it thus: Sub Jove pars durat, pauci tentoria ponunt, Sub quibus e ramis frondea facta casa est. Casaubon (on Athen. 4:9. and 5:5.) mentions other feasts, on which the pagans dwelt under tents. The devil has caused his slaves to imitate most of the holy ceremonies of the true religion. (Calmet)
23:39
Haydock
Eighth. On the feast of the Passover, the 7th day after the 15th was kept holy, because the 14th, or the Phase, made also a part of the solemnity, ver. 5, 8. (Haydock)
23:40
Tirinus
Fairest tree, branches of the orange or citron tree, laden with blossoms and fruit. (Tirinus)
Josephus ([Antiquities?] 3:10,) says, they took branches of myrtle, willows, and palm trees, on which they fixed oranges. This is the fruit which the Hebrews generally understand to be hereby designated. In the same sense the Arabic and Syriac translate "golden apples."
Thick trees, of any species; though Josephus, etc., restrain it to the myrtle, which was certainly used on this occasion, 2 Esdras 8:12.
Willows. Septuagint adds also, "branches of agnus from the torrent." Perhaps Moses only meant, that these branches should be used in forming the tents; but the Jews hold them in their hands, while they go in solemn procession round the pulpit in their synagogues, during every day of the octave, before breakfast, crying out Ana hosiah na, etc., "Save us we beseech thee, O Lord; we beseech thee, grant us good success." They gave the title of hosannah to those branches; in allusion to which, the children sung in honour of Jesus Christ, Hosanna to the Son of David.
Calmet
Rejoice; dancing and singing before the altar of holocausts, 2 Kings 6:14. The wisdom of God shines forth, in thus attaching to his worship a carnal people, by intermingling with the most solemn ceremonies some relaxation and pleasure. By calling them together so often in the year, they became also better acquainted with one another, and more in love with their religion and country. The ancient lawgivers entertained the like sentiments. (Seneca, Strabo x.) But the pagans generally carried these diversions to excess. (Calmet)
Haydock
In this chapter we find six festivals specified: 1. sabbath; 2. Passover; 3. Pentecost; 4. trumpets; 5. expiation; 6. tabernacles, lasting till the octave day of assembly and collection. These three last were celebrated in the 7th month, the 1st of the civil year. There was also a feast on all the new moons, Numbers 28:11. (Haydock)
23:42
Days. Tostatus affirms they might pass the nights in their houses; but most people suppose, the Jews spent the whole octave in bowers.
23:44
St. Augustine
Feasts. In the institution of these feasts, as in the other regulations of Moses, there was something ceremonial, which might be altered, and something moral, which regards even those times when the Jewish religion was to cease. (St. Augustine, q. 43.)
St. Gregory
Hence we must conclude, that the obligation of keeping certain days holy, must always remain. But those appointed for the Jews, as they foretold the future Messias, must be changed, lest otherwise we might seem to confess that he is still to come. (Romans xiv.; Galatians iv.; Colossians ii.) We are not therefore allowed to Judaize abstaining from work on the Jewish sabbath, (Council of Laodicea,) as Antichrist will require. (St. Gregory, ep. 11:3.)
Worthington
But we must keep Sunday instead, (as even Protestants maintain, though there be no Scripture for it) by authority of tradition, in memory of Christ's resurrection, etc. (St. Jerome, ep. ad Hed. ib.[ibid.?, St. Gregory, ep. 11:3.?]; St. Augustine, de C.[City of God?] 22:30.) So also we observe the Christian festivals, in honour of our Lord and his saints, instead of those which God appointed for the Jews, either by himself or by his ministers: for we find that some were instituted after the time of Moses, (Esther ix., and 1 Machabees iv.) and these were sanctioned by the observance of Christ himself, It was the feast of the dedication, and Jesus walked in the temple, etc., John 10:22-23. (Worthington)
23:2
2. The festiuities] As other lawes written by Moyses concerning Sacrifices, Sacraments, Degrees hindering mariage, punishments of sinnes, and the Festiual daies perteine to the seruice of God. like, are partly moral, pertaining to the law of nature, partly ceremonial, or iudicial, which may be altered: so this law of festiuities is partly moral, for that al men are bound to kepe some festiual dayes in honour of God, partly ceremonial, and so the Sabbath day was kept holie in the old Testament, the seuenth day of the weke, and other feastes, the dayes here prescribed. But these particular feastes and times. are abrogated by Christ. whom they prefigured. In so much that now it is not lawful to kepe them, for it would signifie that Christ were not come, as S. Paul teacheth (Rom. 14. Galat. 4. Colloss. 2. and in other places) and it were plaine Iudaisme, and Heresie It is heresie to kepe the Sabbath holie day. condemned by the Councel of Laodicia cap. 29. accursing them that Iudaize abstayning that day from vvorkes. S. Gregorie also resuteth this heresie, li. 11. Epist. 3 shewing that Antichrist wil embrace it fauouring the Iewes: In place wherof the next day (which we cal sunday) is made a perpetual holie day, by authoritie of the Church, and called dies Dominica our Lords day (Apoc. 1.) In place therof we kepe Sunday. And this change the Protestants confesse to be lawful and necessarie, though we haue no other expresse scripture, when, or by whom it was donne, but only that S. Iohn had his reuelation in our Lords day, but by perpetual tradition al Christians know, that the day after the sabbath is our wekelie holie day, in memorie of Christs Resurrection the same day, and in figure of the general resurrection of al men, and of life euerlasting to the blessed. S. Aug. li. 22. c. 30. ciuit. & Epist. 119. c. 15. and S. Hierome Epist. ad Hedib. The same reason and authoritie do also warrant the change of other feastes, and institution of new, in honour of God, our Sauiour Iesus Christ, his Mother, and Other feastes also changed, and new instituted by the same authoritie. other Sainctes, and in memorie of benefites receiued, as here we see in the old Testament diuers were commanded by God, some also instituted long after Moyses, as by Mardocheus and other Iewes, Ester. 9. and the restauration with new dedication of the altar 1. Machab. 4. obserued by our sauiour Ioan. 10. v. 22.
23:3
There were eight seueral, feastes commāded by this law (besides the dailie sacrifice) mentioned. Num. 28. & 29. of which onlie seuen are here expressed.
The Sabbath in memorie that God created al things in six daies & rested the seuenth.
23:5
Pasch in memorie of their deliuerie from Aegypt.
23:8
Concordanza 1.
23:10
Concordanza 2.
23:16
Concordanza 3.
Pentecost in remembrance of receiuing the law.
23:17
Concordanza See chap. 7. v. 14.
23:24
Feast of trumpets, in memorie that a rāme sticking by the hornes was offered by Abraham in stead of Isaac.
Concordanza 4.
23:27
Feast of Expiation i• memorie of the ••nne in worshipping the calfe, and for al sinnes forgotten, or vnknowne.
23:28
Concordanza 5.
23:34
Feast of Tabernacles, to remēber Gods protection in the wildernes, where they dwelled in tabernacles 40. yeares.
Concordanza 6.
23:36
Feast of Assemblie and collection in memorie of peace geuen in the land of promise.
23:37
Concordanza 7.
23:41
These feasts were euerlastīg to the Iewes in their generations, that is, neuer to be altered by them, nor during their state. S. Aug. q. 43. in Exod.
23:2
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.11
… Now of these feasts passover is one, which in the passage before us is said to be that not of the Lord, but of the Jews. In another passage, too,
23:5
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.40
In like manner does He also know the very time it behoved Him to suffer, since the law prefigures His passion. Accordingly, of all the festal days of the Jews He chose the passover. In this Moses had declared that there was a sacred mystery: “It is the Lord’s passover.”
sant'Anatolio di Alessandria † 283 d.C. The Paschal Canon of Anatolius of Alexandria 11
… for on the Lord’s day was it that light was shown to us in the beginning, and now also in the end, the comforts of all present and the tokens of all future blessings. For the Lord ascribes no less praise to the twentieth day than to the fourteenth. For in the book of Leviticus
23:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 44.9
… What then said those who neither saw nor were anointed? “This man is not of God, because he keepeth not the Sabbath.” He it was rather who kept it, who was without sin. For this is the spiritual Sabbath, to have no sin. In fact, brethren, it is of this that God admonishes us, when He commends the Sabbath to our notice: “Thou shalt do no servile work.”
23:10
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 3
… In the winter which strips the fruit of the branches off from the barren vine, Fruit sprang up unto us; in the cold that bares all the trees, a shoot was green for us of the house of Jesse. In December when the seed is hidden in the earth, there sprouted forth from the Womb the Ear of Life. In March when the seed was sprouting in the air, a Sheaf
23:11
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 2
Blessed the Shepherd Who became a Lamb for our reconcilement! Blessed the Branch Who became the Cup of our Redemption! Blessed also be the Cluster, Fount of medicine of life! Blessed also be the Tiller, Who became Wheat, that He might be sown; and a Sheaf,
23:24
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.107
… “Speak unto the children of Israel, saying, In the seventh month, on the first day of the month, shall be a rest unto you, a memorial of blowing of trumpets, it shall be called holy unto you. Ye shall not do any servile work, and ye shall kindle a whole burnt-offering unto the Lord.”
23:26
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… not even if thou shouldest bow down thy neck like a hook, and shouldest strew sackcloth and ashes under thee; neither thus shall ye call the fast acceptable .’ That we may be able to shew what kind of persons we should be when we fast, and of what character the fast should be, listen again to God commanding Moses, and saying, as it is written in Leviticus
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 90
We proclaim the holy Fast of the Seventh Month, dearly-beloved, for the exercise of common devotions, confidently inciting you with fatherly exhortations to make Christian by your observance that which was formerly Jewish
23:27
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 53
… and, hardly passing it, came unto a place which is called the fair havens; nigh whereunto was the city of Lasea. Now when much time was spent, and when sailing was now dangerous, because the fast was now already past, Paul admonished them.” ( v. 7–9 .) By “the fast” here, I suppose he means that of the Jews.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.10
… laid a snare for him, saying, “If thou be the Son of God, command that these stones be made bread.” Under the law, in the seventh month after the blowing of trumpets and on the tenth day of the month, a fast was proclaimed for the whole Jewish people, and that soul was cut off from among his people which on that day preferred self-indulgence to self-denial.
23:29
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… a convocation, and a holy day shall it be to you; and ye shall humble your souls, and offer whole burnt-offerings unto the Lord.’ And afterwards, that the law might be defined on this point, He proceeds to say; ‘Every soul that shall not humble itself, shall be cut off from the people
23:36
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 3.11
But we ought to know this, too, that on Sunday only one office is celebrated before dinner, at which, out of regard for the actual service
23:39
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 9.1
… It shall be a statute for ever in your generations; ye shall celebrate it in the seventh month. Ye shall dwell in booths seven days; all that are Israelites born shall dwell in booths; that your generations may know that I made the children of Israel to dwell in booths, when I brought them out of Egypt: I am the Lord your God.”
23:40
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 9.3
“And ye shall take you,” He says, “on the first day the boughs of goodly trees, branches of palm-trees, and the boughs of thick trees, and willows (and the tree of chastity) of the brook; and ye shall rejoice before the Lord your God.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 9.4
“And ye shall take you on the first day the boughs of goodly trees, branches of palm-trees.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.10
… Let bodily leprosy be counted worse than spots upon the soul. Let us be fruitful and multiply and replenish the earth, but let us slay no lamb and celebrate no mystic passover, for where there is no temple, the law forbids these acts. Let us pitch tents in the seventh month
23:2
2. HAE SUNT FERIAE DOMINI, — haec sunt festa, quibus vacandum est ab omni opere servili, et insistendum cultui divino. Hebraice est, haec stata festa, quae vocabitis mikrae kodesh (Septuaginta: kletas hagias), id est, convocationes sanctas; hisce enim festis convocabatur populus ad audiendam legem, et ad sacrificia ac preces. Unde de his dixerunt Hebraeorum sapientes: «Qui contemnit solemnitates, seu publicos Ecclesiae conventus, is non habebit partem futuri saeculi.» Hinc Ecclesia ex institutione S. Sylvestri Pontificis omnes dies vocat ferias: primo, quia Christiano omni die a vitiis feriandum et cessandum est; secundo, quia quantum ad officia Ecclesiastica et Ecclesiae ministros, omnes dies feriae, id est, festa sunt; illis enim non alteri rei, quam divino cultui vacandum est. Ita Abulensis. Sicut ergo Gentiles dies nuncuparunt a planetis septem, quasi unus ex iis cuilibet diei dominaretur, ut dicant dies Solis, Lunae, Martis; Judaei vero hosce dies indigitarunt a sabbato, ut dicant primam, secundam, tertiam, quartam sabbati, pro prima, secunda, tertia, quarta die hebdomadae: ita Christiani suos dies vocant ferias, ut dicant feria prima, secunda, tertia, quarta. Simili modo Diogenes, videns hospitem se tanto studio parantem ad quoddam festum: «Annon, inquit, vir probus quemvis diem festum censet? et quidem, si sobrie vivimus admodum illustrem. Est enim sanctissimum templum ac divinissimum hic mundus; in hunc inducitur homo cum nascitur, ut jugiter spectet, non muta simulacra, sed vivas et mobiles effigies, puta solem, lunam, sidera, fluvios, plantas, animalia,» etc. Testis est Plutarchus, lib. De Animi tranquillitate. Quam ergo a scopo festorum aberrant Christiani, qui Gentilium more in festis a labore feriantur, et luxui vacant! Vidit hoc sapiens Epaminondas, Gentilis licet, qui, civitate festum agente, omnibusque vino et conviviis deditis, occurrit cuidam, squalidus et cogitabundus; rogatus cur: «Ut vobis, inquit, liceat otio et symposiis vacare.» Testis est Plutarchus in ejus Vita. Praeclare S. Nazianzenus, orat. 44: «Feriari, inquit, nostrum, non est aliud quam animae aliquid eorum aggerere, quae firma et stabilia sunt.» Et S. Hieronymus, epist. ad Eustochium: «Nobis, ait, sollicitius providendum est, ut solemnem diem non tam ciborum abundantia, quam spiritus exultatione celebremus; quia valde absurdum est, nimia satietate velle honorare Martyrem, quem scias Deo placuisse jejuniis.» Vide S. Bernardum, serm. 3 De Adventu. Denique audi Isaiam, cap. LVIII, vers. 13: «Si averteris, inquit, a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum,» etc. «dum non facis vias tuas, et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem, tunc delectaberis super Domino,» etc. Ethnici ergo festa colunt ventre, Christiani mente, colentes Deum in spiritu et veritate. Merito Ethnicus Antisthenes rogatus, «Quid est festum?» respondit: «Est, inquit, gulae irritamentum, et luxuriae occasio;» testis est Maximus serm. 27. Nota: Feriae sive festa Judaeorum fuerunt duplicia: alia enim instituta sunt a Deo, alia ab ipsis Judaeis. A Deo instituta sunt septem festa: primo, sabbatum; secundo, pascha; tertio, pentecoste; quarto, festum tubarum; quinto, festum propitiationis, sive expiationis; sexto, festum tabernaculorum; septimo, festum coetus sive collectae. Omittitur hic octavum festum Neomeniae, de quo Num. XXVIII, 11. A Judaeis instituta sunt quatuor festa: primo, festum sortium, 13 Adar, sive februarii, in memoriam liberationis Judaeorum per Esther, Esther IX, 17, 26, 28, 29; secundo, festum encaeniorum, seu purgationis templi, quae facta est sub Juda Machabaeo, I Machab. IV, 49; tertio, festum recepti e coelo ignis sacri, II Machab. I, 18; quarto, festum ob caesum Nicanorem, I Machab. VII, 49, et II Machab. XV. vers. 37: de quibus vide Riberam, lib. V De Templo, cap. XVII et seq. et Genebrardum in Calendario Hebraico. Nota: Festa a Deo instituta habebant haec tria: primo, vacationem a laboribus; secundo, oblationem sacrificiorum festis singulis propriam, et ab aliis diversam, atque a Deo praescriptam, ut patet Numer. XXVIII et XXIX; tertio, caeremonias cuique festo peculiares, ut in festo paschae sive azymorum fiebat oblatio manipuli spicarum: in pentecoste fiebat oblatio novorum panum: in festo tubarum, erat clangor tubarum: in die expiationis, indicebatur afflictio et jejunium: in festo tabernaculorum, habitabant in tabernaculis, ibique exultabant cum ramis et fructibus.
23:3
3. DIES SEPTIMUS SABBATI REQUIES EST. — Hebraice, dies septimus est sabbat sabbati, id est, requies quietis, q. d. Summa quies et cessatio ab opere erit die septimo, indeque hic dies vocabitur sabbatum, id est requies. Ita Plato dicebat Deos, miseratos labores hominum, instituisse festa, ut iis a laboribus quietem et relaxationem aliquam obtinerent. Hoc primum et summum fuit festum Judaeorum, cujus causas et significationes afferam Deut. V, 12. VOCABITUR SANCTUS, — id est, erit sanctus hic dies sabbati, ita ut jure sanctus, id est meo cultui dicatus, vocari possit. Sic saepe vocari, pro esse sumitur, ut Isaia IX, 6: «Vocabitur (id est erit) admirabilis.» Rom. IX, 25 et 26: «Vocabo non plebem, plebem meam,» q. d. Gentiles qui antehac non fuerunt plebs mea, erunt deinceps plebs mea, quia erunt Christiani: unde eos habebo et fovebo ut plebem meam. OMNE OPUS NON FACIETIS IN EO, — id est, nullum omnino. Unde sabbato non licebat accendere ignem, nec coquere cibos, nec aliud quidquam operis facere, uti nec in die expiationis, uti dicitur vers. 31; in aliis autem festis omnibus ista licebant. Unde de iis hic dicitur: «Omne opus servile non facietis in eis;» de sabbato autem et de festo expiationis absolute et generatim dicitur: «Omne opus non facietis in eo.» Poterant tamen Judaei in sabbato edere, bibere, adaquare jumenta, uti asserit Christus Lucae XIII, 15, facere medicinas, et in necessitate colligere et parare cibum: quia ista necessaria sunt. SABBATUM DOMINI EST. — «Domini,» id est Domino dicatum; vel secundo, «Domini,» id est quo Dominus requievit in prima rerum omnium creatione; tertio, «Domini,» quo scilicet quiescendum est in honorem et ad cultum Domini Dei, idque in cunctis habitationibus vestris, quia in tabernaculo sive templo die sabbati non erat quies; tunc enim sacerdotes ibidem sacrificabant, id est victimas mactabant, excoriabant, secabant, coquebant, et hoc est quod Christus Judaeis objicit Matth. XII, 5: «Non legistis in lege, quia sabbatis sacerdotes in templo sabbatum violant (materialiter), et sine crimine sunt?»
23:5
5. Mense primo (Nisan, qui partim martio, partim aprili nostro respondet), QUARTA DECIMA DIE MENSIS AD VESPERUM, PHASE DOMINI EST. — Pro ad vesperum, hebraice est inter duas vesperas, id est inter occasum solis et noctem, puta in crepusculo vespertino, antequam oriatur stella, quae Vesper, sive hesperus dicitur; nam ab ortu hujus stellae incipit nox, et dies 15; agnus autem paschalis debebat immolari ante 15 diem, in fine 14 diei: ergo 14 dies non erat festus, sed tantum ejus vespera, in qua phase immolabatur. Hoc secundum est festum, puta Paschae et Azymorum, quod ob sui celebritatem celebrabatur per septem dies, idque in memoriam magni illius beneficii, quo Deus Hebraeos ex Aegypto liberarat et eduxerat. Phase Domini est. — Paschae festum est Domino dicatum. Phase enim hebraice transitum vel potius transcensum significat: inde secundo, phase significat agnum paschalem, qui pro transitu angeli percutientis immolabatur. Denique tertio, phase significat ipsum festum quo agnus hic immolabatur. Vide dicta Exodi XII, 11. Hoc ergo Paschae festum celebre fuit apud Judaeos; celebrius est apud Christianos, qui in eo non a servitute Pharaonis, sed diaboli et mortis per Christum resurgentem liberati sunt. Hinc Deus illud magnis illustravit miraculis. Refertur in Vita S. Marcellini Ebredunensis Episcopi, cujus meminit Ado in Martyrol. 12 kalend. maii, baptisterium quod ipse juxta Ebredunum condidit, in sanctis paschae vigiliis, Dei virtute singulis annis aquis subitis inundari, idque per septem ejusdem solemnitatis dies continuari solitum. Atque ex hoc miraculo collegerunt pascha non esse celebrandum ipsa 14 luna cum Judaeis, uti volebant Quartodecimani, sed in Dominica sequente. Tunc enim contingebat hoc miraculum. Pari modo anno Domini 417, cum erratum fuisset in die Paschatis celebrando, error hic a Deo per miraculum declaratus est; nam nocte vera paschali, ipsa baptizandi hora, baptisterium ecclesiae per miraculum aqua repletum est, uti testatur Paschasius Episcopus Lilybaei, apud S. Leonem post epist. 63, et ex eo Baronius, anno Christi 417, qui et in alio fonte Lucaniae idem miraculum fieri solitum ex Cassiodoro docet. Et in alio fonte Lusitaniae idem fieri solere testatur Gregorius Turonensis, lib. I De Gloria Martyr. cap. XXIV et XXV. Idem in fonte Lyciae fieri, aquamque in eo usque ad pentecosten perseverare tuncque evanescere docet Sophronius in Prato Spirituali cap. CCXIV. Sic et Brittonum error de die paschatis, per miraculum, quo S. Augustinus Anglorum Episcopus caecum illuminavit, confutatus est, ut refert Venerabilis Beda, lib. II Historiae Anglorum, cap. II. In Vita S. Maurilii Andegavensium Episcopi (qui fuit discipulus S. Martini) 5 septembris narratur de quodam, cui nomen erat Belgicus: hic die paschae mandaverat servis, ut segetes mundarent; replicant illi esse diem paschae; ipse urget, et invitos cogit; sed cum illi segetes sarrire tentarent, mox Belgicus oculorum caecitate percussus, clamavit ut cessarent. Cum autem tres annos in ea caecitate permansisset, tandem tangens S. Maurilii pertranseuntis vestes, sanatus est. In Vita S. Mauritii narratur, ipsa nocte resurrectionis, tres servos ex ejus monasterio piscationi vacasse, atque cepisse quidem piscium copiam, sed duos ex ipsis manuum et pedum officio privatos, toto corpore contritos fuisse: tertium vero et claudum et surdum effectum esse, qui tandem in nocte resurrectionis visitans monasterium S. Bertini, eumque cum lacrymis invocans, per ejus merita sanitati restitutus est. Hinc et imperatores diem paschae magnis privilegiis celebrarunt, et reos libertate donarunt. Anno Christi 367, Valentinianus, Valens et Gratianus Augusti sanxerunt, et ad Lampadium urbis praefectum ita rescripserunt: «Ob diem paschae, quem intimo corde celebramus, omnibus quos reatus astringit, carcer inclusit, claustra dissolvimus; ubi primum dies paschalis exstiterit, nullum teneat carcer inclusum, omnium vincula solvantur.» Exstat hoc rescriptum lib. VIII De Indulg. crimin. C. Theodosii. Eamdem indulgentiam reis eodem festo dedit in Oriente Theodosius Imperator, uti testatur S. Chrysostomus, orat. De Flaviano Episcopo.
23:6
6. ET QUINTA DECIMA DIE MENSIS HUJUS (primi et paschalis, puta Nisan) SOLEMNITAS AZYMORUM DOMINI EST. — Nota: Dies azymorum incipiebant cum paschate, videlicet 14 die mensis primi ad vesperam secundam, id est, initio 15 diei: durabant autem per 7 dies, qui proinde paschales dicebantur, quibus pane, non fermentato, sed azymo vescebantur. Unde finiebantur hi dies vigesima prima die mensis primi ad vesperam secundam; quaeque enim dies festa duplicem habebat vesperam, scilicet primam et secundam, sive inchoantem et finientem, excepto festo paschae: hoc enim unam tantum habebat vesperam, scilicet secundam 14 diei. Itaque 14 die ad vesperam immolabatur phase, sive agnus paschalis, quem nocte comedebant cum azymis: postero mane, quod erat mane 15 diei, erat solemnitas azymorum, quia illo die azymorum esus incipiebat; nam nox praecedens ad hanc 15 diem, non autem ad 14 pertinebat. Eadem 15 die immolabant victimas alias paschales, quae proinde etiam pascha dicebantur, Joan. XVIII, 28: ideo solemnis erat hic dies. Nota: Horum 7 dierum azymorum quatuor erant observantiae. Primo enim per omnes hos septem dies comedebant azyma. Secundo, cessabant ab omni opere servili, sed primo tantum et septimo die: reliquis enim quinque intermediis operari et laborare poterant. Unde sequitur ex dictis vers. 1, solum primum diem et ultimum proprie fuisse festa, non autem quinque medios. Tertio, singulis diebus offerebantur sacrificia, holocausta videlicet, ut vertunt Septuaginta, quae noster Interpres vocat sacrificia in igne: Hebraice enim vocantur ignitiones, id est, sacrificia quae tota per ignem in honorem Dei consumuntur. Victimae ergo quotidianae hisce diebus erant duo vituli, unus aries, agni anniculi septem, et unus hircus pro peccato, ut patet Numer. XXVIII, 19; quibus adde agnum alium, qui die secundo cum spicis immolabatur, ut patet vers. 12. Quarto, offerebantur spicae hordei maturescentes, idque tantum fiebat secundo die, non aliis. Ita Abulensis, Ribera et alii.
23:7
7. DIES PRIMUS ERIT VOBIS CELEBERRIMUS. — Ex his 7 diebus azymorum, celebriores erant prima et septima, erantque hae duae aeque celebres. Nam quod noster Interpres diem primum vocat celeberrimum, septimum vero celebriorem, eodem recidit: sicut et quod septimum vocat sanctiorem, primum vero sanctum. Tantum enim vult dicere primum diem et septimum celebres et valde sanctos prae caeteris fuisse. Unde in Hebraeo utrobique est eadem vox, videlicet mikra kodesh, id est, «convocatio sancta.» Sic apud Latinos comparativus subinde non habet vim comparationis, sed pro positivo, vel superlativo ponitur, ut: «Tristior, et lacrymis oculos suffusa nitentes.»
23:10
10 et 11. Cum ingressi fueritis terram quam EGO DABO VOBIS (Chanaan: hinc patet hasce leges caeremoniales, et haec festa non obligasse Judaeos, nec ab eis servata fuisse in deserto), ET MESSUERITIS SEGETEM, FERETIS MANIPULOS SPICARUM, PRIMITIAS MESSIS VESTRAE, AD SACERDOTEM: QUI ELEVABIT FASCICULUM CORAM DOMINO. — «Spicarum,» scilicet hordei, quod illo tempore, puta in martio vel aprili, sub pascha maturescit in Palaestina. Nota: Non erant istae spicarum primitiae universales, ita ut omnes obligarentur earum manipulum offerre, sed offerebant quotquot volebant offerre sponte sua, et ex devotione. Ex quibus omnibus sacerdos accipiebat unum, quem Deo offerebat, oblatum torrebat et siccabat, siccatum excutiebat, granaque excussa comminuebat, atque ex farina comminuta, imposito simul thure et oleo, pugillum accipiebat, quem cremabat et adolebat Domino; reliqui vero manipuli spicarum, earumque grana et farina, cedebant in jus et usum sacerdotum. Tropologice, manipulus spicarum significat Christi resurrectionem: unde et altero sabbati, puta post immolatum phase offertur, quia duo hi fuere Christi dies, unus passionis, alter resurrectionis. Unde et Christus, qui fasciculus est myrrhae propter passionis amaritudinem, ipse idem et botrus Cypri dicitur, propter resurrectionis dulcedinem, ait Rupertus. Dum ergo Christum resurrexisse credimus, in fide et spe nostra quasi spicas recentes Domino offerimus. Ita Hesychius et Radulphus.
23:11
11. ALTERO DIE SABBATI, — q. d. Altero, sive secundo die azymorum, offeretur hic manipulus spicarum; sabbatum enim hic non significat sabbatum proprie dictum, uti putavit Hesychius et Rupertus: nec rursum significat omnes dies azymorum et festa paschalia, uti aliqui opinati sunt; sed tantum significat ipsum festum primi diei azymorum, quia in eo indicta erat plena quies (hinc enim hebraice vocatur sabbatum) ob solemnitatem festi; hoc ergo festum, quia tam solemne erat, hinc vocatur sabbatum: sabbatum enim primum et summum erat festorum. Censet Abulensis non primo, sed secundo die oblatum fuisse hunc manipulum spicarum, eo quod primo die, utpote solemni, non liceret eas metere, ne quidem ad sacrum hunc usum oblationis: potius dixerim primam diem sua solemnitate, et sacrificiis paschalibus ita impeditum fuisse, ut non vacaret, nec deceret eo spicas has torrere. Et sanctificabit illum, — manipulum spicarum consecrabit Domino, eo ritu, qui praescriptus et explicatus est cap. II, vers. penult.
23:12
12 et 13. Atque in eodem die quo manipulus consecratur, caedetur agnus, et libamenta (Hebraice mincha, id est, sacrificium farreum) offerentur. 13. Liba (id est, libamina) quoque vini quarta pars hin, — id est, tres sextarii. Nam hin continebat duos congios, sive duodecim sextarios, ut dixi cap. XIV, vers. 10. Quod hic de vino dicitur, tantumdem de oleo intellige, scilicet quartam partem hin ex oleo ad mincha hoc additum fuisse. Nam oleum in omni mincha addi debuisse patet cap. II, vers. 1; unde et Num. XV semper eadem mensura olei et vini sacrificiis quibusque adjungitur. Porro liba, puta vina ipsa, effundebantur in honorem Domini, uti hic dicitur; oleum vero cum farina mixtum per ignem Deo adolebatur, quod intellige de pugillo, qui ex farina hac oleata Deo cremabatur: reliqua enim farinae vel minchae pars cedebat sacerdoti, uti dictum est cap. XXIII, et cap. VI, vers. 16. Ita Abulensis.
23:14
14. Panem et polentam et pultes non comedetis ex segete usque ad diem qua offeretis ex ea Deo vestro — manipulum spicarum jam dictum; eum enim quasi primitias frugum sibi deposcit Deus. Nota: «Polentam,» id est, tostum far sive hordeum. Ita Septuaginta et Hebraei. Pro pultes, hebraice est spicas; sed certum est spicas non puras et crudas hic intelligi: illae enim comedi non solent; nec etiam spicas tostas, sive far tostum aut tusum et formatum in panem, quia panis hic praecessit. Apte ergo noster Interpres spicas hic accepit tusas, puta farinam in pultes diductam et coctam: agitur enim hic de farina non cruda, sed cocta; haec enim sola comedi solet, coquitur autem farina vel in panem, vel in polentam, vel in pultes.
23:15
15 et 16. Numerabitis ergo ab altero die sabbati, in quo obtulistis manipulum primitiarum (spicarum) septem hebdomadas plenas, usque ad alteram diem expletionis hebdomadae septimae, id est quinquaginta dies, et sic offeretis sacrificium novum Domino. — Describitur hic tertium festum, scilicet Pentecoste, quod celebrabatur quinquagesimo die a paschate. Itaque ab altero sabbati, non proprie dicti, sed sabbati, id est paschatis, et solemnitatis azymorum, hoc est, a secundo die azymorum (uti paulo ante dixi), quo obtulerant manipulum spicarum, numerabant Hebraei septem hebdomades, id est 49 dies, ita ut sequens, puta quinquagesimus, dies esset pentecoste. Id ita esse patet primo, ex Josepho, qui id clare docet, libro III Antiq. cap. X; secundo, idem patet ex praxi Judaeorum, et ex prima pentecoste, quam celebrarunt Hebraei die sexto tertii mensis, uti ostendi Exodi XIX, 11. Nam a secundo die azymorum, qui erat dies secundus ab egressu ex Aegypto, eratque decimus sextus mensis primi, usque ad diem sextum mensis tertii, qui fuit dies pentecostes, numerantur 50 dies. Unde et in Judaeorum Calendariis adhuc hodie consignatur pentecoste die sexto mensis tertii. Ita Abulensis, Cajetanus, Oleaster, Ribera, libro V De Templo, cap. VII, et Genebrardus in Calendario Hebraeorum, quod Psalmis praefixit. Ubi nota Judaeos habere statum pascha et pentecosten: nam cum utantur mensibus lunaribus, celebrentque pascha 15 die mensis primi lunaris, puta in plenilunio, hinc numerando 50 dies, necessario celebrant pentecosten sexto die mensis tertii. Christiani vero, quia non lunares, sed solares habent menses, hinc uti pascha habent mobile, ita et pentecosten, ut eam jam celebrent decima maii, jam vigesima, jam trigesima, jam decima junii, jam duodecima. Ex dictis patet hosce dies 50 pentecostes numerandos esse a secundo die azymorum, non exclusive, ut vult Radulphus et Ribera, lib. V De Templo, cap. VII: sic enim non 50, sed 49 essent dies, sed inclusive. Si enim a 16 die mensis primi inclusive, numeres reliquos 15 dies ejusdem mensis, mensis vero secundi numeres dies 29 (Hebraeorum enim menses, utpote lunares, alternatim erant 29 et 30 dierum), his denique addas sex dies mensis tertii (sexto enim die erat pentecoste), praecise reperies dies 50. Nota: Nos Christiani, uti non celebramus pascha eo die quo Judaei, scilicet 14 die mensis Nisan, sed Dominica eam sequente, idque in memoriam resurrectionis Christi, quae in Dominica facta est: ita consequenter non celebramus pentecosten eo die quo Judaei, sed quinquagesimo die a Dominica paschatis, sive resurrectionis Christi, qui necessario pariter incidit in Dominicam: die enim Dominica, quae fuit pentecoste, sive quinquagesima dies a paschate, descendit Spiritus Sanctus in Apostolos, et lex nova promulgata est in Sion, Actor. II, uti lex vetus olim in Sina, eadem die quinquagesima a paschate promulgata fuit. Hinc S. Augustinus, serm. 154 De Tempore; Clemens Romanus, lib. V Constitut. cap. ultim.; Isidorus, Albinus et alii qui scribunt de officiis Ecclesiae, atque S. Leo, serm. 1 De Pentecoste, numerant dies 50 pentecostes, non a paschate Judaeorum, nec a die passionis Christi (sic enim non 50, sed 52 essent dies); sed ab ipsa Dominica resurrectionis Christi. Ulterius, ne coincideret pentecoste Christianorum cum pentecoste Judaeorum, ne scilicet videremur nos Christiani antiquam servare Judaeorum pentecosten, hac de causa prima pentecoste Christiana, qua descendit Spiritus Sanctus in Apostolos, non videtur coincidisse cum pentecoste Judaeorum. Quod probatur: nam eo anno quo Christus est passus et resurrexit, pascha Judaeorum incidebat in diem Jovis, et prima azymorum in diem Veneris, qua passus est Christus; ac consequenter secunda azymorum incidebat in diem sabbati: jam numera ab hac die sabbati 50 dies, et invenies diem 50, sive pentecosten Judaeorum tunc pariter in sabbatum incidisse, quod proxime praecedebat Dominicam pentecostes Christianae, qua Spiritus Sanctus descendit. Tunc ergo pentecosten celebrarunt Judaei in sabbato, Apostoli vero et Christiani in Dominica. Ita Hugo, Lyranus, Abulensis, Cajetanus vel hic, vel Actor. II, Josephus, lib. III Antiq. cap. XIII, et Franciscus Suarez, III part., Quaest. LIII, disp. 46, sect. 1; idem docent Rabbini. Dices: Actor. II, 4, dicitur: «Dum complerentur,» vel ut Graece est, «dum compleretur, dies pentecostes, factus est repente de coelo sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis.» Atqui S. Lucas ibi omnino videtur loqui de pentecoste tunc communi, puta Judaeorum; necdum enim eousque Christiana pentecoste instituta aut celebrata fuerat: ergo Spiritus Sanctus descendit in pentecoste Judaeorum, ac consequenter prima pentecoste Judaeorum et Christianorum fuit eadem, puta Dominica. Ob hoc argumentum, revera eandem tunc fuisse utrorumque pentecosten censent nonnulli. Unde putant eo anno quo passus est Christus, primum diem azymorum incidisse quidem in diem Veneris, sed translatum fuisse ex 15 die mensis in 16, puta in sabbatum, idque ne duo festa, puta primus azymorum et sabbatum, quibus operari non licebat, simul concurrerent, ac consequenter putant secundam azymorum eo anno incidisse in Dominicam paschae, a qua usque ad Dominicam pentecostes praecise sunt quinquaginta dies. Verum haec translatio festorum solide ex Scriptura aut Patribus probari nequit; imo repugnat Evangelistis, qui asserunt Christum cum Judaeis celebrasse pascha secundum legem, puta quarta decima luna ad vesperam, ita ut quinta decima, quae fuit prima azymorum, puta die Veneris, passus sit Christus, ac consequenter secunda azymorum, a qua numerandi sunt dies 50 pentecostes, inciderit in sabbatum. Alii censent quod eo anno quo passus est Christus, oblatio haec spicarum, a qua numerandi erant dies 50 pentecostes, translata sit a secunda die azymorum in tertiam, idque ea de causa, quod secunda azymorum incideret in sabbatum, quo spicas metere non licebat: messes ergo et oblatas eas fuisse die tertia, puta Dominica paschatis, a qua usque ad Dominicam pentecostes praecise sunt 50 dies. Verum idem huic sententiae objici potest quod priori. Adde fundamentum ejus, scilicet sabbato non licuisse metere has spicas, non videri verum; nam sabbato licebat mactare, excoriare, secare, cremare agnum mane et vespere, aliasque victimas: ergo multo magis licebat metere aliquot spicas, ad oblationem et sacrificium. Secundo, si non licuit eas metere sabbato, poterant et debebant eas metere uno vel altero die ante, potius quam transferrent festum et sacrificium hoc a die ex lege praescripto, puta a sabbato, in alium, puta Dominicum. Tertio, obstat quod Judaei celebrarint suam pentecosten, adinstar primae illius qua legem acceperunt in Sina, Exod. XIX, 11; illa enim prima fuit norma et exemplar sequentium omnium, quae ad primae hujus memoriam et formam institutae et conformatae sunt. Atqui prima illa celebrata est die 50 a secunda azymorum, quae tunc incidebat in sabbatum; nam prima azymorum, qua egressi sunt ex Aegypto, incidebat in diem Veneris, uti ostendi Exod. XII, 41: ergo secunda azymorum tunc incidebat in sabbatum. Si enim ab hac secunda azymorum, sive a decimo sexto die primi mensis, quae tunc incidebat in sabbatum, numeres 50 dies, incides in sextam diem tertii mensis, qua celebrarunt pentecosten. Jam si tunc a sabbato numerare potuerunt 50 dies primae pentecostes, ergo et deinceps aliis annis idipsum facere potuerunt. Respondeo ergo et dico S. Lucam loqui de pentecoste Christiana, non Judaica. Christiana enim a Christianis colebatur, et vigebat, non tantum cum S. Lucas haec scribebat, sed etiam a sui initio, puta mox a prima pentecoste, quae fuit quinquagesima die a resurrectione Christi. Id ita esse probatur: Primo, quia S. Lucas Christianus scribit Christianis, non Judaeis (unde scribit graece, non hebraice), originem Christianismi, ejusque sacrorum et festorum: ergo agit de pentecoste Christiana, non Judaica. Secundo, quia cap. 1, plane ostendit se tractare de mysteriis et gestis Christi, quae Christiani in paschate, pentecoste aliisque festis recolunt et celebrant. Legatur attente cap. 1, et ita esse deprehendetur: ergo sicut cap. 1 a resurrectione Christi usque ad ejus ascensionem numerat 40 dies, ita mox, cap. II, ab eadem resurrectione, non autem a paschate Judaeorum, numerat 50 dies pentecostes. Tertio, quia Christiani suam pentecosten celebrant ad imitationem primae, quam describit Lucas Act. II; ergo ea fuit Christiana. Quarto, quod S. Lucas describat hic originem Christianae pentecostes, sentit Ecclesia, quae hanc ejus de pentecoste narrationem quotannis in festo pentecostes legit et recolit. Sensus ergo ejus est: Dum complerentur dies pentecostes, id est, dum compleretur dies quinquagesima, quae a Christo Christianis instituenda et sancienda erat pentecoste Christiana, per missionem Spiritus Sancti, quem ipse promiserat, Act. I, et per promulgationem legis novae. Alludit enim S. Lucas ad figuram, puta ad institutionem pentecostes Mosaicae, Exod. XIX, 16, ubi de ea dicitur: «Jamque advenerat dies tertius (qui erat quinquagesimus a paschate, puta pentecoste), et ecce coeperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementius perstrepebat.» Pari enim modo de antitypo, puta de pentecoste Christiana, ait S. Lucas: «Dum (advenirent, sive) complerentur dies pentecostes, etc., factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis, etc. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis, seditque supra singulos eorum.» Sicut ergo Moyses, Exod. XIX, loquitur de pentecoste Judaica, ejusque institutione, ita S. Lucas loquitur hic de Christiana ejusque institutione. Quinto, quia mox ab hac ejus institutione coepit coli a Christianis Christiana pentecoste, uti mox ostendam: ergo de ea agit Lucas, non de Judaica. Fundamentum horum omnium est, quod Christus per legem novam voluerit legem veterem cum suis sacris et festis abolere, ac pro eis nova et christiana surrogare. Unde et voluit ut pentecoste prima Christiana postero die succederet Judaicae, ut significaretur quod, ea exclusa et abolita, ex tunc ipse novam institueret et sanciret. In prima enim pentecoste, puta quinquagesima die a Christi resurrectione, misit Spiritum Sanctum in Apostolos, ac per eos eodem die promulgavit legem suam evangelicam, quod nimirum abolita jam lege Mosis, lex evangelica ab omnibus ex tunc acceptanda et servanda foret. Quare tunc pariter abolito paschate, pentecoste aliisque festis Judaeorum, tacite suum pascha, pentecosten et festa instituit, ac mox per Apostolos particulatim et expresse, eadem ubique terrarum sanciri et institui voluit. Porro Christianos jam inde ab initio, puta a prima hac pentecoste Christiana, coepisse quotannis eam, non Judaicam, colere et nominare, uti eam hic nominat Lucas, dicens: «Dum complerentur dies pentecostes,» probatur primo, quia in prima hac pentecoste facta est abrogatio legis veteris, omniumque ejus sacrorum et festorum, et facta est publica promulgatio legis novae ejusque sacrorum, consequenter et festorum: ergo Apostoli et Christiani huic promulgationi obedientes, deinceps coluerunt pascha et pentecosten Christianam, non Judaicam; alioqui enim peccassent in legem Evangelicam. Simili modo, eodem anno quo in die quinquagesima a paschate primo data est Hebraeis a Deo lex in Sina, ex praecepto Dei hoc loco Levitici edito, sancita et deinceps a Judaeis culta fuit pentecoste. Hoc enim hujus capitis praeceptum editum est eodem anno quo data est lex, ut patet ex dictis Exod. XIX, initio capitis et prooemio in Leviticum. Secundo, quia Apostoli euntes praedicatum Gentibus, mox iis conversis instituebant et tradebant sacra et festa Christi (nec enim religio christiana, ut nec quaevis alia, potest esse sine festis et sacris); non enim poterant eis tradere pascha et pentecosten Judaicam. Sic enim Gentes coegissent judaizare, et pro christianismo tradidissent eis judaismum; quod fuisset grande peccatum, pugnans ex diametro cum eorum officio, ad quod a Christo missi et legati erant. Rursum, quis dubitet Apostolos et primos Christianos amore Christi fervidos, quotannis diem ejus resurrectionis, ascensionis et missionis Spiritus Sancti, tantaque ejus in Ecclesiam merita et beneficia, anniversaria memoria recoluisse? Colebant ergo pascha et pentecosten Christianam, non Judaicam. Tertio, quia Apostoli mox post Christi ascensionem mutarunt sabbatum in diem Dominicum, eumque colere coeperant in honorem resurrectionis Christi (Christus enim in Dominica resurrexit): ergo multo magis pascha Moysis statim in pascha Christi, id est in diem Dominicum transtulerunt; pascha enim Christianum proprie est dies resurrectionis Christi, magis quam Dominicus: si pascha transtulerunt, ergo et pentecosten; haec enim illud sequitur, et ab illo supputandum est. Antecedens probatur primo, ex Apocal. I, 10, ubi Joannes ait: «Fui in spiritu in Dominica die;» ergo tunc a Christianis colebatur Dominica dies, non sabbatum. Secundo, Apostolus, I Cor. XVI, 2, jubet fieri collectas eleemosynarum «per unam sabbati,» id est prima die septimanae, puta die Dominica: ergo tunc fiebant conventus Ecclesiastici in Dominica. Porro Apostolus loquitur de hac die, non quasi nova, aut a se recenter instituta, sed quasi de usitata, et apud Christianos celebri: ergo jam diu ante coeperat a Christianis pro sabbato coli Dominica; epistola autem I ad Corinthios scripta est anno Christi 57, puta 23 annis post mortem Christi. Ergo mox post Christum Christiani pro sabbato celebrarunt Dominicum. Sic et Act. XX, 7, dicitur quod una sabbati, id est Dominico, Paulus magnum egerit Christianorum conventum, in quo protrahens concionem, obdormiscentem et corruentem juvenem ac exanimatum in vitam revocavit. Denique S. Paulus insectatur neomeniam, sabbatum aliaque festa judaica, Galat. IV, 9, dicens: «Convertimini demum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? dies (judaicos) observatis, et menses, et tempora, et annos.» Et Coloss. II, 16: «Nemo vos judicet in cibo et potu (a quo ex lege abstinent Judaei), aut in parte diei festi, aut neomeniae aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi.» Ergo non judaica, sed christiana festa a Christianis celebrari voluit jam inde a Christianismi initio. Denique pascha ab initio per Apostolos translatum esse in Dominicum, ac consequenter et pentecosten, patet ex haeresi Quartodecimanorum, qui volebant pascha cum Judaeis servari quarta decima luna, sive die primi mensis, non autem in Dominico. Hos enim damnavit Ecclesia, et Victor Pontifex, definiens ex traditione apostolica pascha Christianis celebrandum esse, non quarta decima lunae, sed Dominica eam sequente, uti illud primitus celebrarunt Christiani et Apostoli, teste Eusebio, lib. V Histor. cap. XXII. Sic et pascha die Dominico celebrandum esse S. Petrum Romae docuisse, et idem ab eo acceptum S. Marcum Aegyptiis tradidisse, testatur Protherius apud Bedam, lib. De Ratione temporis, cap. XLII; et S. Ignatius, qui vixit tempore Apostolorum, epist. ad Magnesianos, ait, «colendum diem Dominicum, ut dierum principem, et resurrectioni Domini consecratum.» Et epist. ad Philip.: «Si quis, ait, cum Judaeis celebrat pascha, particeps est eorum qui Dominum occiderunt et Apostolos ejus.» Cum ergo constet ab initio a Christianis cultam fuisse pentecosten Christianam, quis dubitet S. Lucam de ea loqui, non de Judaica? Itaque S. Lucas nominans pentecosten, non tantum respicit ad tempus quo ipse haec scribebat (non enim dubium est quin tunc culta et nominata fuerit pentecoste Christiana, non Judaica), sed etiam proprie respicit tempus ipsum, quo haec ipsa quae scribit et enarrat contigerunt, quasi dicat: «Dum compleretur dies pentecostes,» id est dies quinquagesima a resurrectione Christi et primo paschate Christiano, qua pro veteri nova a Christo instituenda et sancienda, aeque ac nominanda erat pentecoste, cujus originem et institutionem hic enarro, quae caeterarum sequentium foret exordium, exemplar et causa, eisque nomen suum inderet, ut ab ea pariter vocaretur pentecoste, id est dies quinquagesima a resurrectionis die Christi. Denique, si quis omnino velit S. Lucam respexisse quoque ad pentecosten Judaeorum, quae tunc vigebat et erat in communi usu; respondeo idipsum hoc sensu admitti posse, quasi dicat S. Lucas: «Dum compleretur,» id est, dum pridie completa esset et transacta pentecoste Judaeorum, ita ut compleretur, id est, compleri inciperet ei succedens pentecoste Christianorum. Vox enim compleretur, quatenus respicit pentecosten Judaeorum, in actu perfecto accipienda est; quatenus vero respicit, terminatur et desinit in pentecosten Christianorum, in actu inchoato sumenda est. Utrumque enim innuit et obiter perstringit, ideoque uno verbo complectitur et convolvit S. Lucas; atque hic sensus videtur plenior, quasi dicat: «Cum complerentur dies pentecostes,» tam veteris quam novae, ut veteri pridie completa et transacta, postridie compleri inciperet nova. Fuit enim vetus et nova quasi una eademque pentecoste; illa enim in hanc desiit et transiit, sicut typus in antitypum desinit et transit, ne proinde cum eo unum idemque esse censetur. Haec mea est de pentecoste sententia salva meliori; non enim video quid probabilius solide dici possit. Nam quod Gabriel Vasquez, III part. tom. III, disput. 172, cap. XII, cum Radulpho et Ribera, τὸ ab altero die Sabbati exclusive accipit, non inclusive, plane repugnat computui Mosis et omnium Hebraeorum, uti paulo ante ostendi; idque satis insinuat τὸ ab altero die. Cum enim tempus exclusive describere volumus, non solemus dicere: Ab altero die (hoc ipsum enim praecedentis diei exclusio est), sed, a tali die, v. g. primo, secundo, tertio, etc. Res ergo ipsa docet non a primo die paschatis exclusive, sed a secundo die inclusive, inchoandos fuisse quinquaginta dies pentecostes.
23:16
16 et 17. Et sic offeretis (in pentecoste) sacrificium novum Domino, ex omnibus habitaculis vestris, panes primitiarum duos. — Pro sacrificium, hebraice est mincha, id est oblationem, a radice nacha, id est, adduxit, obtulit; neque enim haec panum oblatio proprie erat sacrificium. Nam hi panes fiebant ex simila fermentata, quae sacrificari non poterat, ut patet capite II, vers. 11, unde nec ulla libamina cum hisce panibus offerebantur. Erant ergo hi panes tantum primitiae messis triticeae, quae dabantur sacerdotibus, et in eorum esum et usum cedebant. Nota: Singulae familiae hasce panum primitias in pentecoste offerre debebant, uti hic dicitur: secus erat de manipulo spicarum in paschate, et licet Abulensis id ita intelligat, non quod singuli ex proprio agro, vel domo hosce panes afferrent Hierosolymam, sed quod singuli Hierosolymae duos panes tales emerent, eosque in templo offerrent, sicut et columbas et victimas alias (unde horum omnium erant venditores Hierosolymae, quos Christus ejecit e templo), tamen Scriptura Hebraea hic contrarium docet; sic enim habet: Ex omnibus habitaculis vestris adducetis panes elevationis duos; quae verba satis significant quemque proprios panes ex sua domo adducere debuisse ad templum, ut videlicet singuli suarum frugum primitias, in gratiarum actionem Deo dependerent. Haec enim una fuit causa cur festum pentecostes sit institutum, scilicet ut in eo primitias panum Deo offerrent. Ita Josephus, libro III Antiq. cap. X. Altera causa fuit, ut Hebraei recordarentur legis datae in pentecoste, pro eaque Deo gratias agerent, legemque illam recolerent, ut exactius eam observarent. Ita S. Hieronymus ad Fabiolam, de 42 mansionibus, in 12: «Dedicatio, inquit, legis est Pentecoste.» Idem docet S. Augustinus, Quaest. XCV in Quaest. ex Novo Testamento. Ingens enim Dei beneficium est lex, festoque celebrandum: est enim ipsa radius legis aeternae manans a rationibus ideisque aeternis, quae vivunt in mente Dei, quibus ipse omnia regit et moderatur. «Duo sunt, inquit Nazianzenus, quibus regimur, natura et lex;» et S. Augustinus, lib. IX De Civitate: «Omnium legum, inquit, inanis est censura, nisi divinae legis imaginem gerat.» Plato dicebat, «necesse esse leges hominibus ponere, ut secundum eas vivant, alioqui nihil a feris discreparent. Causam esse, quod nullius hominis ingenium ita a natura institutum est, ut quae ad publicum humanae vitae commodum conferent, sufficienter cognoscat; et si cognovit, ut optimum id quod novit, semper agere possit ac velit.» Ita ipse, lib. IV De Legibus. Demosthenes aiebat, «civitatis animam esse leges.» Heraclitus dicebat, «cives non minus oportere pugnare pro legibus, quam pro moenibus, quod absque legibus nullo pacto possit esse civitas incolumis, absque moenibus possit.» Ita Laertius, lib. IX, cap. 1. Archidamus, roganti «quinam essent Spartanae urbis praefecti: Leges, inquit, ac legitimi magistratus.» Graviter censuit in republica bene instituta auctoritatem supremam legibus esse deferendam; nec ulli magistratui fas esse quidquam contra leges publicas tentare. Ita Plutarchus in Lacon. Agesilaus, roganti «quid Spartae contulissent Lycurgi leges: Voluptatum, ait, contemptum.» Plutarchus ibidem. Cyrus, rogatus «quosnam putaret esse injustos: Lege, inquit, non utentes.» Ita Maximus, serm. 50. Barbari Brasilii in sua lingua carent tribus litteris, scilicet F, L, R, idque apposite; nam carent fide, lege, rege. Testis est Osorius et Maffeius in Historia Indica. Philo, lib. De Josepho: «Quod medicus, ait, est aegro, hoc lex est civitati.» Corona priscis fuit hieroglyphicum legis, quia certis est vinculis complicata, quibus vita nostra velut religata coercetur. Ita Pierius, hierogl. 41. Denique, «lex est lux vitae.» «Lucerna, inquit Psaltes, pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis,» Psalm. CXVIII; qui psalmus non est aliud quam legis elogium. Rursum: «Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum,» Psalm. XI, vers. 7. Porro, «lex non est aliud, nisi recta, et a numine deorum ratio, imperans honesta, prohibensque contraria,» inquit Cicero, Philip. I; et pro Cluent.: «Fundamentum, ait, libertatis, fons aequitatis, mens, et animus, et consilium, sententiaque civitatis, posita sunt in legibus.» Peculiare vero fuit Dei erga Hebraeos beneficium, quod eis ipsemet legem dederit, idque primo, et ante leges aliarum gentium. Primus enim in orbe legislator fuit Moyses, id est, Deus per Mosen. Eum secuti, leges dedere Indis Gymnosophistae, Aegyptiis sacerdotes, Babyloniis Chaldei, Persis Magi, Gallis Druidæ, Locrensibus Zaleucus, Atheniensibus Solon, Lacedaemoniis Lycurgus, Cretensibus Minos, Corinthiis Philo, Getis Zamolxis, Rheginis Androdamus, Milesiis Hippodamus, Thuriis Charondas, Thebanis Philolaus, Carthaginensibus Phaleas. Apud Romanos primus P. Papirius regias leges in unum contulit. Deinde Appius Claudius decemvir duodecim tabularum leges conscripsit. Hunc secuti sunt Appius Claudius Caecus, Sempronius Sophus, Scipio Nasica, Q. Fabius, M. Cato et alii.
23:17
— Ex dictis cap. XIV, vers. 10, et dicendis cap. seq. vers. 5, patebit duas decimas similae, et duos panes inde confectos, fuisse quasi tredecim librarum cum dimidia.
23:18
— scilicet in holocaustum, quia hoc, quasi praecipuum, semper intelligitur, cum nominatur sacrificium, nisi alia ejus species exprimatur. Ita Abulensis. Nota: Numer. XXVIII, 27, adduntur et aliae victimae, hoc festo pentecostes offerri solitae, ob festi solemnitatem: videlicet vituli duo, aries unus, agni septem, hircus unus pro peccato. Nam diversas esse illas ab hisce quas hic praescribit, tum aliunde patet, tum ex eo quod ibi duo vituli, hic tantum unus praecipiatur: quia illae victimae praescriptae erant propter ipsum festum praecise, hae vero hic praescribuntur tantum propter oblationem primitiarum cohonestandam, ut simul cum primitiarum oblatione Deo hae victimae in sacrificium darentur. Ipsius ergo festi pentecostes aeque ac caeterorum festorum, victimae, non hoc capite, sed Num. cap. XXVIII et XXIX (ut patet intuenti), recensentur. Ita Abulensis. Unde Josephus, lib. III, cap. X, omnes pentecostes victimas enumerans sic ait: «Holocausta faciunt e tribus vitulis, arietibus duobus (S. Scriptura tres arietes numerat: videtur ergo in Josephi numerum irrepsisse error, ut pro duobus reponendi sint tres), agnis quatuordecim, haedisque pro peccato duobus.» Omittit Josephus duos agnos oblatos in hostias pacificas. Radulphus tamen censet easdem esse victimas, quae hic, et quae Numer. XXVIII praescribuntur: antilogiam vero jam allatam ipse per mysterium solvere conatur. «Non interest, inquit, an duo vituli cum uno ariete, an unus vitulus cum duobus arietibus in holocaustis esse dicatur, cum tam pastores, quam doctores (qui mystice sunt arietes et vituli) unum sint propter fidei pacisque concordiam, et duo intelligantur, si duorum populorum, quibus praelati sunt, respiciamus distantiam.» Verum haec litterae non satisfaciunt, neque sensui litterali, quem Radulphus saepe, quasi judaicum, tollere et impugnare videtur instar Origenis, et aliorum qui toti sunt in tropologiis. Porro haec sacrificia et victimae non erant privati cujuspiam, uti panes primitiarum: sed erant communes toti populo, et pro eo toto offerebantur ex aerario, et sumptu communi. Et erunt in holocaustum cum libamentis suis. — Hebraice, cum suo mincha et libamine; libamenta ergo hic vocat Noster quidquid cum victima offerebatur, ut oleum, vinum, farina, thus, sal.
23:19
19. Facietis et hircum pro peccato. — «Facietis,» id est sacrificabitis. Pro hircum, hebraice est hircum caprarum, id est hircum novellum, vel haedum. Vide dicta cap. IV, vers. 23.
23:20
20. Cum elevaverit eos sacerdos cum panibus, etc., cedent in usum ejus, — q. d. Cum hostiae pacificae (de his enim solis hic agit, non de holocaustis; haec enim tota Deo cremabantur) immolatae et consecratae fuerint Domino, cedent sacerdoti; licet enim hae hostiae alias magna ex parte cederent offerentibus, quia tamen totus populus eas hic offerebat, nec potuissent eae in totum populum distribui, hinc dantur hic sacerdotibus. Nota, quod hic dicitur, panes primitiarum in pentecoste oblatos cedere sacerdoti, non ita intelligendum esse, quasi sacerdos ministrans tabernaculo in pentecoste, solus per se reciperet omnes hosce panes; hi enim cum a singulis offerrentur, erant innumeri; sed tantum quod ipse reciperet eos, quos elevasset et obtulisset Domino, puta tres aut quatuor: reliqui enim cedebant in jus omnium, et aequaliter per omnes sacerdotes dividebantur, uti et aliae primitiae.
23:21
21. Et vocabitis hunc diem (pentecostes) celeberrimum atque sanctissimum. — «Celeberrimum,» id est valde celebrem et festum, ut ab omni opere servili in eo cessetis; «sanctissimum,» quia mihi, meis sacrificiis et cultui dicatus est. Hebraice est, vocabitis os (id est substantiam) hujus diei, id est diem hanc, compositionem sanctitatis, id est festam et solemnem; nam, ut docet Josephus, lib. III, cap. X, nullum festum apud Judaeos agebatur sine holocautomate, et laborum vacatione: et hac respectu noster Interpres hoc festum vocat celeberrimum et sanctissimum, uti jam explicui. Allegorice, pentecoste Hebraeorum significabat pentecosten Apostolorum, qua Spiritus Sanctus in eos per linguas igneas descendit, legemque novam promulgavit in Sion, quo recepto statim metere coeperunt regiones albas ad messem, ut inquit S. Chrysostomus, homil. 2 in Acta, et offerre Domino duos panes primitiarum, de duobus populis Judaeorum et Gentium, tumque Deo immolati sunt multi Martyres, partim agni, id est innocentes; partim arietes, id est Doctores et principes Ecclesiae; partim vituli, qui scilicet olim superbi fuerant in saeculo; partim haedi, qui videlicet prius in sordibus et faetore peccatorum vixerant. Tropologice, quinquagenarius numerus pentecostes index est et symbolum perfectae paenitentiae, ac remissionis peccatorum, uti fuse docet S. Hieronymus sub initium libri II in Isaiam. Unde et psalmus L maxime est paenitentialis. Idem patet in anno 50 sive jubilei, qui est annus plenae remissionis: tunc ergo offerimus duos panes, id est, amorem Dei et proximi. Jam ergo pascha, pentecosten aliaque festa celebramus, non judaice, sed christiane, id est non tantum littera, sed et spiritu. Audi Nazianzenum, orat. 4 in Julianum: «Festa, inquit, celebremus non corporis nitore, non vestitus mutatione ac magnificentia, non comessationibus et ebrietatibus, quorum fructum cubilia et impudicitias esse didicistis, etc., sed animi puritate, et mentis hilaritate, et lucernis totum Ecclesiae corpus illustrantibus, hoc est, divinis contemplationibus, quae super sanctum candelabrum excitentur, atque universum terrarum orbem luce perfundant.» Et S. Gregorius, hom. 33 in Evang.: «Quid prodest, ait, interesse festis hominum, si contingat deesse festis angelorum?» Idem in Registro: «Dominico, ait, die a labore terreno cessandum est, atque omnimodo orationibus insistendum, ut, si quid negligentiae per sex dies agitur, per diem resurrectionis Dominicae precibus expietur.» Et Origenes, homil. 69 in Exod.: «Si desinas, ait, ab omnibus saecularibus operibus, et nihil mundanum geras, sed spiritualibus operibus vaces, ad Ecclesiam convenias, lectionibus divinis aurem praebeas, de coelestibus cogites, de futura spe sollicitudinem geras, venturum judicium prae oculis habeas, non respicias ad praesentia et visibilia, sed ad invisibilia et futura: haec est observatio sabbati Christiani.» B. Thomas Morus tanta religione colebat festa, ut iis etiam, dum in carcere solus degeret, vestibus melioribus sibi allatis indueretur; mirantibus vero cur, solus cum esset, id faceret, respondit: «Non ad conspectum populi, sed ad Dei honorem festa colo, et honeste induor.» Idem accepta mortis sententia, cum diutius quam vellet, ejus executio differretur, tandem instante festo Translationis S. Thomae Cantuariensis: «Cras, aiebat in vigilia festi, vehementer gestio ad Deum migrare; esset enim ille dies mihi admodum conveniens;» eumque quem optabat diem, Martyri suo congrue concessit Deus, in quo et patroni, cujus nomen gerebat, simili de causa martyrio laureati; et S. Apostoli (incidit enim illud festum in octavam SS. Petri et Pauli), pro cujus primatu sanguinem fundebat, celebris memoria fit in Ecclesia. Ita Stapletonius in ejus Vita. Anagogice, pentecoste, sive hebdomada et sabbatum (id est festum) hebdomadarum, significabat universalem requiem sanctorum omnium in coelo, ut sicut secundo die azymorum praecessit oblatio manipuli spicarum, id est Christi resurrectio, ita septima exinde hebdomada, et die quinquagesima, omnes qui per fidem et dilectionem Christo adhaeserunt, ad eum quasi ad caput suum congregentur, aeternam cum illo requiem habituri, tuncque offerent duos panes primitiarum, gloriam scilicet animae et corporis, eaque Deo Deique laudibus aeternis consecrabunt. Ita Radulphus.
23:22
22. NEC SECABITIS EAM (terram) USQUE AD SOLUM, — non omnino eam demetetis, ut aliquid pauperibus colligendum relinquatis. Vide dicta cap. XIX, vers. 9.
23:24
24. MENSE SEPTIMO PRIMA DIE MENSIS ERIT VOBIS SABBATUM (id est festum solemne) MEMORIALE, CLANGENTIBUS TUBIS. — Quartum est hoc festum, scilicet Tubarum, prima die mensis Tisri, id est septembris. Nota: Septenarius erat sacer apud Hebraeos. Nam primo, septimus dies erat festus, eratque sabbatum; secundo, septima hebdomada dierum erat pentecoste; tertio, septimus mensis magna ex parte erat sacer, et, ut inquit Origenes, hom. 23 in Numer., erat quasi sabbatum mensium, sicut septimus dies erat sabbatum dierum: mense enim septimo quatuor, imo quinque celebrabantur festa, scilicet Neomeniae, Tubarum, Expiationis, Tabernaculorum, idque per septem dies; et Coetus sive Collectae. Quarto, septimus annus erat annus sacer libertatis et remissionis, ac quietis terrae. Quinto, septima hebdomada annorum, puta annus quinquagesimus totus erat festus, eratque jubilaeum. PRIMA DIE MENSIS, — erat ergo illo die duplex festum, primo, neomeniae sive novilunii, a quo ipsi mensem inchoabant: primus enim dies mensis erat novilunium; secundo, tubarum. Unde et duplicia illo die offerebant sacrificia, scilicet tam neomeniae quam tubarum, ut patet Numer. XXIX, 1 et seq. MEMORIALE CLANGENTIBUS TUBIS. — Hebraice, memoriale clangoris, vel, ut Septuaginta, tubarum. Tradunt Hebraei et Latini festum tubarum institutum fuisse in memoriam Isaac patriarchae, ab immolatione et gladio patris sui Abrahae liberati, ac pro eo surrogati arietis, Genes. XXII, 11, ideoque eo die cornibus arietinis clangere solitos, licet insuper et tubis argenteis eodem die clangerent ob neomeniam et sacrificia, uti praecipitur Numer. X, 10. Imo tradunt Hebraei Isaac eodem die, videlicet primo mensis septimi, ab hac immolatione fuisse liberatum. Clangor ergo hic memoriale erat liberationis Isaac, simulque erat oratio tacita, ut Deus eorum etiam recordaretur, atque sicut liberaverat Isaac, ita et posteros ejus a mortis periculis liberaret. Mystice, septimus mensis est tempus gratiae, puta legis novae, in quo septem spiritus Dei missi sunt in omnem terram, Apocal. V, quoque septiformem Spiritus Sancti gratiam et spiritum recipimus: prima ejus festivitas est laetitia clangoris et tubarum, id est praedicationis Apostolorum (hi enim quasi coelestes quaedam tubae toto orbe insonuerunt) et conversionis Gentium. Ita Origenes, Radulphus et Hesychius. Hos enim Christus ex hoc mundo ad Patrem iturus, in totum orbem buccinatum misit, dicens: «Ite in mundum universum, et praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit,» Matth. cap. ult. Hujus praecepti memores S. Petrus et Joannes, dum jubentur silere, respondent: «Si justum est in conspectu Dei, vos potius audire quam Deum, judicate. Non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui,» Act. IV. Benjamin diaconus in carcere biennium detentus, dum ea lege solutus esset, ne amplius Dei Evangelium praedicaret, memor suae vocationis dicebat: «Neque possum, neque debeo talentum fidei meae commissum in terram abscondere;» testis est Theodoretus, lib. V, cap. XXVIII. S. Franciscus suos rogavit: «Quid vobis consultius videtur, an quod orationi, an vero quod praedicationi vacem?» Enumeratis utrinque commodis, conclusit tandem: «Attamen praedicationis officium suis potissimum commendare voluit Redemptor noster, dum ipse cum peccatoribus conversatus est; cujus vestigio cum nobis insistendum sit, utilius Deoque gratius erit, si intermissa quiete foras egrediamur ad laborem;» quod et praestitit. Ita Bonaventura in Vita ejus, lib. I, cap. XII. Hinc S. Thomas, III part., Quaest. LXVII, art. 1: «Praedicare, inquit, est principalissimus actus, et proprius Episcopi, et dignior quam baptizare.» Idem in I ad Corinth. cap. IX: «Praedicator, ait, in Scriptura habet octo nomina, scilicet Miles, Vinitor, Pastor, Bos, Arator, Triturator, Seminator et Architectus templi.» Hinc et Isaias, cap. LII, ait: «Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona!» S. Augustinus praedicatorem vocat Angelum. S. Gregorius, hom. 3 in Ezech.: «Vita, inquit, praedicantium et sonat et ardet. Ardet desiderio, sonat verbo. Aes ergo candens est praedicatio accensa; sed de candenti aere scintillae prodeunt, quia de eorum exhortationibus verba flammantia ad aures audientium procedunt. Recte ergo verba praedicatorum appellata sunt scintillae, quia eos quos in corde tetigerint, incendunt.» Idem, lib. XXX Moral., explicans illud Job XXXIX, 1: Numquid nosti tempus partus ibicum in petris? «Oportet, ait, ut praedicatores sint fortes in praeceptis, compatientes infirmis, terribiles in minis, in exhortationibus blandi, in ostendendo magisterio humiles, in rerum temporalium contemptu dominantes, in tolerandis adversitatibus rigidi.» S. Clemens, lib. VIII Recognit., praedicatores comparat radiis solaribus, qui orbem illuminant, omnesque videre faciunt. Porro qualis debeat esse haec tuba et concio docet ipse Ecclesiastes, cap. XII, 11: «Verba, ait, sapientum sicut stimuli, et quasi clavi in altum defixi;» ubi Olympiodorus: «Sicut stimuli, inquit, boves pungunt, urgentque aratro sulcum proscindere: ita et Theologorum verba excitant nos, qui spe bona aramus, proscindere sulcum spiritualem, ut, cum purgatus fuerit ager cordis nostri, pulchros in eo virtutis surculos conseramus. Similia quoque sunt clavis ignitis atque candentibus, qui altius ac facilius lignis infiguntur: ita enim et sapientum verba in penitissimos sinus intellectus nostri altius figuntur.» Et S. Hieronymus: «Verba, ait, sapientum pungere dicuntur, non palpare, nec molli manu attrahere lacrymam; sed errantibus tardis poenitentiae dolores et vulnus infligere. Si cujus ergo sermo non pungit, sed oblectationem facit audientibus, iste sermo non est sapiens.» Idem ad Nepotianum: «Docente te, inquit, in Ecclesia, non clamor populi, sed gemitus suscitetur: lacryma auditorum laudes tuae sint.» Et alibi: «Ille est doctor Ecclesiasticus, qui lacrymas, non risum movet; qui corripit peccatores, qui nullum beatum, nullum dicit esse felicem.» Quisquis ergo praedicator es, quisquis es tuba, imo os Dei, «clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum,» Isai. LVIII, vers. 1.
23:27
27. DECIMO DIE MENSIS HUJUS SEPTIMI DIES EXPIATIONUM ERIT. — Quintum est hoc festum, kippurim, id est expiationis sive propitiationis, quo fiebat expiatio peccatorum populi toto anno commissorum, per jejunium et sacrificia, ideoque pontifex non tantum populum expiabat, sed et ipsum Sanctum, et Sanctum sanctorum, iis caeremoniis quae praescriptae fuerunt cap. XVI. Vide ibi dicta. Erat hic dies sanctissimus: unde nec cibos in eo, sicut nec in sabbato, coquere licebat, ut colligitur ex vers. 30. AFFLIGETIS ANIMAS VESTRAS, — per jejunia aliaque dicta cap. XVI, 29.
23:32
32. Sabbatum requietionis est, — q. d. Festum est, et requies omnimoda, quo omnino ab omni opere, etiam non servili, uti est coquere cibos, cessandum est. AFFLIGETIS ANIMAS VESTRAS DIE NONO MENSIS. — Scilicet a vespere, sive ab occasu solis diei noni, usque ad vesperam diei decimi; nam, ut sequitur: Vers. 33. A VESPERA USQUE AD VESPERAM CELEBRABITIS SABBATA (festa) VESTRA, — puta ab uno solis occasu usque ad alterum, cum scilicet apparere incipit stella Veneris (uti Hebraei tradunt), quae vesper, vesperugo et hesperus dicitur. Unde et vespera ab hac stella nomen accepit, ait Isidorus, lib. V Etymolog., cap. III, q. d. Ne afflictio haec die expiationis, quasi ingrata et molesta differenda putetur in ipsum diem decimum, hinc edico et jubeo ut illam inchoetis, uti et alia festa, a vespera praecedentis noni diei. Id clarius significant Hebraea, Chaldaea et Septuaginta, in quibus est apertior distinctio, uti et in Romanis et aliis correctionibus Latinis. Unde et Ecclesia christiana quoad officium ecclesiasticum festa celebrat a vespera in vesperam; hoc enim est quod sancitur cap. I De feriis, in Decretal.: «Omnes dies Dominicos a vespera in vesperam, omni veneratione decernimus observari;» populo tamen festa a media nocte in mediam noctem celebranda, indicta sunt.
23:34
34. A QUINTO DECIMO DIE MENSIS HUJUS SEPTIMI ERUNT FERIAE TABERNACULORUM SEPTEM DIEBUS DOMINO. — Sextum est hoc festum, scilicet Tabernaculorum per septem dies, quod graece dicitur scenopegia, a figendis tabernaculis; σκηνὴ enim est tabernaculum, πηγὴ est fixio sive compactio. Ridiculum enim est, quod putant Abulensis et Radulphus, scenopegiam dici a φαγία, id est comestio, et κοινὴ, id est communis, quod hoc festo Judaei comederent in publico sive loco communi. Institutum est hoc festum in memoriam protectionis divinae, quae Hebraeos in deserto ita protexit, ut sine domibus in tabernaculis per quadraginta annos hieme et aestate vixerint. Quare in deserto nunquam celebratum est hoc festum, quia ibi agebatur ipsa rei veritas, et continuum quasi festum tabernaculorum; sed postea in ejus memoriam quotannis celebratum est in Chanaan, ita ut partim in urbe, puta in atriis, foris, plateis, hortis, quin et domatibus, id est tectis domorum, ut patet Nehem. VIII, 16, partim extra urbem, cum tutum esset, tabernacula construerent ex lignis sive palis, quibus alii ramos, alii pelles et lintea circumducebant, uti fit in tentoriis castrensibus, in iisque ad septem dies habitarent. Cum enim ex tota Judaea Hebraei Hierosolymam convenirent hoc festo, et singulae familiae singula tabernacula construerent, ut ait Josephus, lib. III Antiquit., cap. X, nequaquam tot in urbe construi poterant, quot omnibus sufficerent. Estque verisimile ita fuisse disposita tabernacula, ut quasi urbs quaedam fieret, et singulae familiae seorsim, omnesque per vicos et plateas distinctae et ordinatae habitarent; ita enim faciebant, cum per desertum peregrinabantur, cujus rei memoriam tunc recolebant. Secundo, hoc festum institutum est in fine anni, puta in septembri, post collectas omnes fruges, ut de iis gratias agerent Domino, ideoque omnes masculi hoc festo templum adire, suaque dona offerre debebant, ut praescribitur Exod. XXIII, 14 et seq. De holocaustis et victimis, quae singulis hisce septem diebus mactabantur, vide Numer. XXIX, 12. Denique Hebraei septimo die hujus festi circumeunt altare septies, portantes ramos, in memoriam expugnatae Jericho a Josue septemplici circuitu, Josue VI, 16.
23:36
36. DIES QUOQUE OCTAVUS ERIT CELEBERRIMUS: EST ENIM COETUS ATQUE COLLECTAE. — Septimum est hoc festum Coetus atque Collectae, quod erat quasi octava festi Tabernaculorum. Erat hoc festum solemne, unde a S. Joanne, cap. VII, 37, vocatur «dies magnus festivitatis.» Nota hoc festum dici coetus et collectae, non tam pecuniarum aut eleemosynarum, uti volunt Abulensis, Lyranus, Cajetanus, Oleaster, quam hominum et populi, qui congregabatur octavo die in tabernaculo, et postea in templo, ut simul adunatus gratias ageret Deo solemnibus sacrificiis, quod post longam illam in deserto peregrinationem, omnes tribus salvae venissent in terram promissam, quasi terminum et sedem suam, eamque quiete possiderent. Simili ratione dies septimus azymorum vocatur dies coetus et collectae, eo quod omnes eo die simul convenirent ad agendum gratias Deo, quod eos in Aegyptiaca servitute dispersos adunasset, et simul inde eduxisset. Quod autem de collecta, non pecuniae, sed populi hic agatur, indeque festo inditum sit nomen coetus sive collectae, patet primo, quia in Hebraeo hoc festum vocatur atseret, quod significat coetum sive congregationem, non pecuniae, sed populi; secundo, quia Chaldaeus apertissime hanc vocem atseret vertit kenisin tehon, id est collecti eritis; tertio, quia Septuaginta semper hanc vocem vertunt exodion: exodium autem, teste Theodoreto, Quaest. XXXII, finem festorum indicat; et exodium apud Livium, lib. VII, Juvenalem, satyr. 6, Pollucem, lib. IV, Suidam et alios, carmen erat, quod in exitu alicujus rei, maxime comoediae aut scenae, canebatur. «Juventus, inquit Livius, histrionibus fabellarum actu relicto, ipsa inter se more antiquo, ridicula intexta versibus jactare coepit, quae inde exodia appellata, consertaque fabulis, potissimum Atellanis sunt.» Unde eo alludentes Septuaginta, festum hoc exodium vocarunt, eo quod clauderet solemnitatem festi Tabernaculorum publica et communi gratiarum actione et plausu, quo peracto tabernaculis exeuntes, quisque ad suas sedes et urbes remeabat. Quarto, quia similem collectam fecit rex Salomon, non pecuniae, erat enim ipse ditissimus et liberalissimus, sed populi in octava dedicationis templi, II Paralip. VII, 9. Non nego tamen potuisse hoc festo fieri collectam pecuniae pro templo et ministris Dei ante discessum populi; sed illa poterat fieri et aliis festis, et maxime septimo die azymorum. Verum non inde vocatur hoc festum Coetus vel Collectae, neque hic fuit praecipuus festi hujus finis.
23:37
37 et 38. Offeretisque in eis oblationes Domino HOLOCAUSTA, EXCEPTIS SABBATIS DOMINI, DONISQUE VESTRIS, — q. d. Haec quae descripsi sacrificia offeretis singulis festis, praeter sacrificia quae sabbato offeruntur, videlicet quatuor agnorum, quorum bini mane, et bini vespere offeruntur in holocaustum die sabbati, ut patet Num. XXVIII, 9; item praeter dona et vota vestra, id est, praeter victimas quas sponte aut ex voto offertis.
23:40
40. SUMETISQUE VOBIS DIE PRIMO (festi Tabernaculorum, uti praecessit) FRUCTUS ARBORIS PULCHERRIMAE, SPATULASQUE PALMARUM, ET RAMOS LIGNI DENSARUM FRONDIUM, ET SALICES DE TORRENTE, ET LAETABIMINI CORAM DOMINO. — Nota: In festo Tabernaculorum jubentur Judaei manibus gestare quatuor arborum ramos, vel fructus: primo, «arboris pulcherrimae,» id est citri. Ita Chaldaeus. Unde et Josephus fructus hujus arboris vocat mala Persica; mala enim citria, auctore Dioscoride, vocantur Persica et Medica, quia ex Persia et Media in Italiam sunt advecta, teste Plinio. Citrum fuisse hanc arborem docet etiam R. Moses Aegyptius, lib. III Moral., cap. XLIV. Dices: S. Hieronymus in cap. XIV Zachar. dicit fuisse cedrum. Respondeo: Per cedrum, citrum intelligit; nam mala citria etiam cedromela, quasi mala cedri vocantur, teste Dioscoride supra. Secundo, «spatulas,» id est ramos palmarum. Ita Septuaginta. Tertio, «ramos ligni densarum frondium,» id est myrti. Ita Josephus, Chaldaeus, et R. Moses supra. Quarto, «ramos salicis.» Harum ergo quatuor arborum pulchrarum, diuque virentium atque odoratarum (citrus enim et myrtus boni odoris sunt) ramos in festo tabernaculorum gestare debebant Hebraei, ut recordarentur se a solitudine in terram feracem et arboribus optimis abundantem translatos esse; gestare, inquam, non tantum primo die festi, ut censuit Abulensis, sed per septem continuos festi dies; hoc est enim quod hic dicitur: «Celebrabitis solemnitatem septem diebus.» Et ita intellexit R. Moses, Burgensis, Ribera et alii; idque ut per septem dies significaretur Hebraeos multis annis commoratos fuisse in deserto, indeque plenum gaudium in terra promissa eis obvenisse; hoc est enim quod sequitur: ET LAETABIMINI CORAM DOMINO, — q. d. Gestantes ramos hos et fructus, saltabitis in sanctuario coram Domino. Tripudiis enim solebant veteres celebrare sua festa, ut patet II Regum VI, 14, Exodi XXXII, 19, Exodi XIX, 20. Ita Abulensis, qui et addit: «Dicunt aliqui quod, quando Judaei habebant istos ramos in manu, habebant cum eis colligatos et fructus, et sic saliebant elevantes et deprimentes illos fructus ad omnem differentiam positionis; quo significabant id esse ad laudem Dei, qui erat Dominus omnium positionum mundi.» Simile fiebat in theruma, sive oblatione sacerdotum, uti dixi Exodi XXIX, 24, Levit. VII, 30.
Interpretatio mystica festorum Mystice, septimus mensis est tempus gratiae; primum ejus festum est Tubarum, id est, praedicatio Apostolorum; secundum Expiationis, id est poenitentiae et contemptus illecebrosarum voluptatum, cui studere debent omnes vere ad Deum conversi; tertium Tabernaculorum, quia tertius vitae Christianae gradus est vivere hic uti in tabernaculo per septem dies, id est tota vita, ita scilicet ut utamur rebus hujus saeculi quantum necesse est, non amplius, et tota mente per desertum hujus mundi festinemus ad coelestes mansiones, ut dicamus cum Psalte: «Incola ego sum et peregrinus, sicut omnes patres mei;» «in casulis enim habitavit Abraham, cum Isaac et Jacob cohaeredibus repromissionis ejusdem.» Vide dicta Hebr. XI, 9 et 10. Celebratur 15 die, cum luna decrescere incipit, quia qui bona saeculi fluxa et caduca (quorum luna est symbolum) esse cognoscit, hic festinat ad aeterna. Septem ejus diebus continue offerimus holocausta, quia totos nos nostraque omnia Deo consecramus. Gestamus primo, citrum, qui colore est aureo, id est ardentem charitatem, qua toti Dei gloriae, et fratrum utilitati incumbimus; secundo, spatulas palmarum, quia quasi victores terrena omnia calcamus, dum nostra conversatio in coelis est; tertio, lignum densarum frondium, puta myrtum, id est, odoriferam virtutum omnium densitatem, et continuum earum exercitium; quarto, ramos salicis virentis, quia stabili firmitate in nostro virtutum statu et virore perseverare debemus; hi de torrente sumuntur, quia nisi crebro in lege Dei meditemur, Deique gratiam imploremus, marcescet in nobis ille animi vigor. Vide Psalm. I, 3. Haec qui fecerit laetabitur coram Domino, et hilarem semper in eodem vitam aget. Rursum S. Hieronymus in cap. XIV Zachariae, per lignum pulcherrimum accipit sapientiam, per palmas victoriam, per myrtum mortificationem, per salices castitatem. Nam «medici, inquit, et physici tradunt quod, si quis salicis florem mixtum aqua biberit, omnis in eo frigescat calor, et libidinis vena siccetur, ut ultra filios generare non possit.» Hisce ornati in tabernaculis hujus vitae, pariter et armati, tendimus ad domum nostram paratam in coelis. Salices ergo, aeque ut lactucae, agnus castus, etc., humorem venereum minuunt, et castitatem fovent ac accendunt. Quartum festum sequens et finiens festum Tabernaculorum, puta ejus octava, est festum Coetus et Collectae; hoc significat octavam resurrectionis, quando ex tabernaculis hisce exeuntes colligemur ad concilium et congregationem Sanctorum in coelis, de qua canit Psaltes: «Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te.» Tunc nullum opus servile faciemus, quia tunc cessabit omne peccatum, omnis etiam labor et dolor; offeremus holocaustum Domino, quia totis viribus, totaque contentione animae, Deum speculabimur et amabimus: ibi enim implebimus illud: «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota fortitudine tua;» et illud: «Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus.» Ita Radulphus, et ex parte Hesychius atque ex iis Ribera, lib. V De Templo, cap. X et seq.
Applicatio allegorica ad Nativitatem Christi Allegorice etiam Rupertus apposite et eleganter haec accommodat festis natalitiis Christi Domini. Sicut enim pascha et pentecoste Judaeorum, inquit, significabat pascha et pentecosten Christianorum: ita festum Tabernaculorum, quod in exitu anni celebrabatur, significabat festum Natalis Domini, quod in fine anni celebratur. Tum enim laetabundi terrae nostrae virgineae, puta B. Mariae, fructum, scilicet Christum in Bethlehem colligimus, et fructum arboris pulcherrimae, id est Virginis intemeratae Filium, in Eucharistia, ter offerimus et sumimus. Christus enim in stabulo et hospitio natus est, ut hic nobiscum quasi in tabernaculo versaretur, nosque ex eo ad patriam coelestem deduceret; adsunt et palmae: hoc enim Christi festum comitatur et sequitur S. Stephani martyrium et victoria; adest et lignum densarum frondium, videlicet S. Joannes densa et altissima mysteria eructans; adsunt et parvuli innocentes, qui quasi salices de torrente fructum operum non habentes, subito per solam Dei gratiam ad viriditatem salierunt aeternae patriae, et paradisi coelestis.
23:1
v. 4 « Locutusque est Dominus ad. Moysen dicens » :
23:2
v. 9 « Loquere filiis Israel et dices ad eos : Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas ». Hebr. : quas vocabitis convocationes sanctas seu, cum eadem radix bis eodem contextu adhibita eodem interprefanda sit sensu : quas convocabitis conciones sacras (cf. loel 1,14; 2,15; Is. 13,3; Ier. 36,7).
23:3
v. 3 « Sez diebus facietis opus : dies septimus , quia sabbati requies est, |vocabitur| sanctus », concio sacra erit. Sed eiusmodi nunquam praeceptae fuere.sabbatis. « Omne opus non facietis in eo : sabbatum Domini est in. cunctis. habitationibus vesiris ». CE. v. 1^. 21; alias additur « lex perpetua in generationibus v. h « Hae sunt [ergo] feriae Domtnt sanctae », conciones, quas convocare debetis seu « quas celebrare debetis temporibus suis ».
23:5
v. 5 « Mense primo , quartadecima die mensis ad vesperum » (cf. quae diximus ad Ex. 19,6), « Phase Domin est ».
23:6
v. 6 « Et quintadecima die mensis huius, solemnitas azymorum Domni est. Septem diebus azyma comedetis ». v. Y « Dies primus erit vobis celeberrimus sanctusque »; Hebr. : die primo concio sacra erit. vobis; « omne opus servile non facietis in eo »,
23:8
v. 8 « sed offeretis sacrificium inigne Domino septem diebus. Dies autem septimus erit celebrior et sanctior », — ignorat comparativos Hebr. : die septimo concio sacra — « nullumque servile opus facietis in. eo ». / HUMMELAUER. — IN EX. ET LEV. — 33 . Notabat iam Cai., sabbatis prohiberi omnem n2N9m,in festis vero solam n2N92 n173y, monetque Sa, certe licitum fuisse cibos parare (Ex. 12,16). Cum 73Y imprimis de agricultura praedicetur, eius opera inhiberi censet Dillm.; cum vero idem verbum etiam sacra facere significet, hine erronee LXX £pyov Axvpeoxóv. — Sequentibus ambigitur, utrum 3y vertendum sit manipulus (Vulg. LXX) an mensura gomor (Syr. NE2; Cai.), quae est vocis significatio consueta. Priorem significationem non efficit textus obscurus Iob 24,10, utique vero textus Deut. 24,19; et cf, chald. NYOYY et N'"2Y utramque significationem habentia. Bonfr. suggerit fortasse unam ab altera significationem esse profectam. Ios. (Ant. III. 10. 5) non manipulum, sed gomor ad altare esse allatum sentire videtur : « Siccato spicarum manipulo et contuso atque a furfuribus horreis purgatis, ad altare assaronem Deo offerunt, ac pugillum unum ex eo in aram iniicientes reliquum ad usum sacerdotum relinquunt ». Habes hic ritum quoque descriptum, qualis Iosephi certe tempore observabatur.
23:9
v. 9 « Locutusque est Dominus ad Moysen dicens » :
23:10
v. 10 « Loquere filiis Israel et dices ad eos : Cum ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis », — lex haec traditur non in deserto Sinai sed in terra promissa observanda; non hine sequitur fuisse omnino nova, cum antea iam Hebraei (cf. Gen. 26,12), probabilius etiam in Aegypto agros severint, populique antiquitus plerique occasione messis festa celebraverint, ritu sine dubio a maioribus tradito. Quia porro pentecostes tempus a paschate computatur, pascha messis initium habet uti pentecostes finem , messisque pentecoste complenda inchoatur primorum manipulorum in paschate oblatione, ideo h. 1l. ad pascha redit oratio — « et messueritis segetem, feretis manipulos » — scribe singularem : manipulum, seu gomor — « [spicarum] primitias messis vestrae ad sacerdotem ». Hordeum (1os.) erat, quod tritico citius maturescebat : cf. 9 Reg. 91,9; Ruth 1,92 et 2,23.
23:11
v. 11 « Qu elevabit fasciculum coram Domino, ut acceptabile sit pro vobis, altero die sabbati, et sanctificabit illum ». Idem verbum habetur, quod initio versus, ergo : elevabit, elevando huc illuc movebit. azymorum atque inde primitiarum et pentecostes festa. Unde perspicies, eorum de festis placita impune h. 1l. negligi. Feruntur ii (cf. Dillm.) Lev. 23,11 sabbatum intellexisse ab initio messis primum. Quodsi ita praeter omnem cum v. 5 sqq. contextum sententiam interpreteris, habebis legem prorsus indeterminatam ideoque inutilem. Textus loquitur de sabbato, non de sabbato primo; messis in Palaestina fere singulis mensibus haberi potest, sicut etiam sementis. Etiam ubi sementis eodem fere tempore faeta est, non uno in omnibus agris die fruges maturescunt. — Caraitae, Iudaeorum secta, intelligunt sabbatum hebdomadae azymorum. Quae sententia ipsi certe textui prae ceteris respondet. Modo sc. videbamus v. 10 sqq., si independenter à praecedentibus explicentur, indeterminata esse et inefficacia. Si illis iungantur, nan vox articulum habens denotat sabbatum saerosanetae illius hebdomadae, de qua v. 8 : ergo primitiarum oblatio fiebat uno die septidui a 16 ad 22 Nisan.
23:12
v. 19. « Atque in eodem die, quo manipulus consecratur, caedetur agnus immaculatus in holocaustum Domini »;
23:13
v. 13 « et libamenta offerentur cum eo », — Hebr. mincha — « duae decimae similae conspersae oleo » (cf. Gen. 18,6; Ex. 29,2) « in incensum » i. e. com- - bustionem « Domini odoremque suavissimum; liba quoque » (Gen. 85,15) « vin, quarta pars hin » (Ex. 29,40).
23:14
v. 1& « Panem et polentam » — frumentum tostum 1 Reg. 17,17 ; 25,18; 9 Reg. 17,28; Ruth 2,14 — « et pultes » — probabilius frumentum comminutum seu alicam : cf. quae diximus ad 2,1& — « non comedetis [ex segete] » recenti — vocem sapienter adscripsit Vulg. uti LXX vé£x — « usque ad diem, qua offeretis [ex ea] Deo vestro. Praeceptum est sempiternum in generationibus cunctisque habitaculis vestris ».
23:15
v. 15 « Numerabitis ergo ab altero die sabbati » , a die post sabbatum, « 2n quo obtulistis manipulum primitiarum , septem hebdomadas plenas » (Deut. 16,9), — Hebr. septem sabbata, et dicuntur plena, quo perspiciatur septimum sabbatum ad illum numerum pertinere inclusive, non exclusive (Ca?.) —
23:16
v. 16 « usque ad alteram diem ezpletionis hebdomadae septimae », Hebr. : usque ad diem consequentem sabbatum septimum, « 1. e. quinquaginta dies ». « Et sic offeretis sacrificium novum Domino » v. 1*1 « ex [omnibus] habitaculis vestris, panes primitiarum » séu, oblationis (ns3n), « duos de duabus decimis similae fermentatae, quos coquetis in primitias. Domini ». Non de binis decimis, sed de duabus (Bonfr.).
23:18
v. 48 « Of-- feretisque cum panibus septem agnos immaculatos, anniculos, et vitulum de armento unum et artetes duos, et erunt in holocaustum cum libamentis suis », cum mncha sua, « in odorem suavissimum Domino ». Panes offerebantur, sed nihil eorum comburebatur 2,11 (Tost.). Holocaustum intelligitur idem, quod Num. 28,27, ubi tamen pro bove uno et arietibus duobus leguntur boves duo et aries unus. Mendum in nostrum h. l. textum irrepsisse tanto facilius concedam , quod item v. 20 irrepserit mendum. Sc. z'v25 ^zv 5y merito a Vulg. ignoratur : ortum videtur esse corruptione praecedentis 23225 mn» 5v; articulum ante 2'v22 habent etiam Sam. LXX. Praeter holocaustum
23:19
v. 19 « facietis et hircum pro peccato, duosque agnos anniculos hostias pacificorum ».
23:20
v. 90 « Cumque elevaverit eos sacerdos » , sc. duos agnos, « cum panibus primitiarum coram. Domino », sancta erunt Domino, « cedent in usum etus » , sacerdotis. : Sequitur huius legis clausula (cf. v. 3. Y sq. 1&4)
23:21
v. 21 : « Et vocabitis hunc diem celeberrimum atque sanctissimum ». Hebr. : Et proclamabitis eo 1pso die : concio sacra erit vobis. « Omne opus servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis el generationibus vestris ». Clausulae appenditur lex iam 19,9 sq. in favorem pauperum lata, verbis vix non iisdem : conferas, quae ibi dicebamus.
23:22
v. 22 « Postquam autem messueritis segetem terrae vestrae, non secabitis eam usque ad solum, nec remanentes spicas colligetis, sed pauperibus et peregrinis dimittetis eas. Ego sum Dominus Deus vester ». celebrata esse memoria divinorum beneficiorum, ad quae utique etiam praecepta anni civilis, et ante exodum fuerat initium anni tam civilis quam sacri, suamque solemnitatem habebat ab antiquis statutam, quam Deus noluit abrogare. Sancivit ergo, eo die « ut tubis clangentibus homines quasi e somno excitarentur » (Ians.) ad divinorum beneficiorum recordationem. Qui mos, cum esset a maioribus acceptus, h. l. accuratius non explicatur.
23:23
v. 93 « Locutusque est Dominus ad Moysen dicens » :
23:24
v. 9& « Loquere filiis Israel : Mense septimo, prima die mensis erit vobis sabbatum », — non nav sed vnzv, requies, solemnitas — « memoriale clangentibus tubis », — Xa iungunt LXX Syr.; vel cum Vu/g. iunge solemnitas memorialis clangentibus tubis, et sic melius perspicitur ratio adscriptae vocis y'n2v, quae secus vix aliud dicit quam v. 25 requiem ab opere servili — « e£ vocabitur sanctum ». Hebr. absolute : concio sacra, sc. erit.
23:25
v. 25 « Omne opus servile non facietis in. eo, et offeretis holocaustum Domino ». De die expiationis cf. quae dicebamus ad 16,29 sqq. (cf. item Num. 29,7 sqq.). v. 27, uti etiam v. 39, orditur ab adverbio T. quod reticet Vulg. Illud vertendum est, uti Gen. 44,28 ete. : profecto, denotatque rem a Deo specialius inculcari. Cur Specialius? Proniores fortasse erant Hebraei ad hanc expiationem omittendam, quos v. 32 prodit ieiunium decurtasse, ut die naturali a mane ad vesperam, non vero civili et religioso à vespera ad vesperam affligerentur. Similiter v. 39 incipit appendix aliqua ad v. 34-36, quae ut exprimeretur aequalis cum praecedentibus esse momenti, potuit idem illud adverbium praefigi.
23:26
v. 96 « Locutusque est Dominus ad Moysen dicens » :
23:27
91 « Decimo die mensis huius septimi dies ezpiationum erit celeberrimus , et vocabitur sanctus » ; — Hebr. : concio sacra ipse erit vobis — « affligetisque anamas vestras in eo, et offeretis holocaustum Domino ».
23:28
v. 28 « Omne opus [servile] non facietis in tempore diei huius », — Hebr. : in 1pso hoc die. Et nota, post n2N»» non haberi n727 (ef. v. 7 sq. 91. 25), ergo pro hoc festo iniungi requiem stricte sabbatinam , ut hoc festum v. 32. merito dicatur yn2v nzv — « quia dies propitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester ».
23:29
v. 99 « Omnis anima, quae afflicta non fuerit die hac, peribit de populis suis »,
23:30
v. 30 « et quae operis quippiam fecerit, delebo eam de populo suo ».
23:31
v. 34 « Nihil ergo operis facietis in eo : legitimum sempiternum erit vobis ?n cunctis generationibus et habitationibus vestris ».
23:32
v. 39 « Sabbatum requietionis est, et affligetis animas vestras die nono mensis » vespere (vocem omittant Vulg. LXX); « a vespera usque ad vesperam celebrabitis sabbata vestra. Tlla dies stricte ut sabbatum servabatur, adiecto ieiunio. Prudenter vero monetur esse servanda a vespera ad vesperam. Quodsi enim ieiunium observabatur die naturali a mane ad vesperam, et utraque nox epulum habebat, aequo facilior erat expiatio. ^NY vertebat Vulg. duabus vocibus coetus et collecta, i. e. collectio, quae tam ex etymo quam ex usu nominis significatio est propria. In Pentateucho adhibetur de octavo die festi tabernaculorum (h.1. et Num. 29,35; cf. 2 Par. 7,9; 2 Esdr. 8,18) et septimo azymorum (Deut. 16,8), unde non inepte LXX omnibus his locis vertunt 2£ó- 9tov, non quasi radix *Xy sonet concludere , sed quia revera agitur de exitu seu conclusione solemnitatum. Cum n^sY non solos exprimat coetus sacros (cf. Ier. 9,1 [2], sed hi potius exprimantur vocibus Vp Nóp2, cum octavus dies Num. 29,36 (ct. v. 13. 17. 20. 23. 26. 29. 32) reapse pauciores prioribus habeat victimas, fortasse expressio erit intelligenda de festivitate non tam sacra quam populari. Cf. Chald. Syr. : eritis adunati, ubi Ps. Iom. pie sed inconsultius addit « ad orandum coram Domino ». Cf.
23:37
v. 2. ^. v. 31 « Hae sunt feriae Domini, quas vocabatis celeberrimas atque sanctissimas, offeretisque in eis oblationes Domino, holocausta et libamenta » seu minchas , mactationes et libationes, « tuxta ritum unuscutusque diei ». n2, uti Ex. 10,25; Lev. 17,8; Num. 15,5, designat victimas eas omnes, quae holocausta non sunt. Affirmat porro v. 38 non fuisse in animo tractare hoc capite de iis, quae festa non sint : « exceptis sabbatis Domini », de quibus vide quae diximus p.
23:38
212, « donisque vestris, et quae offeretis ex voto, vel quae sponte tribuetis Domino ». Cum extrema duo nomina adscriptam habeant vocem omnia, accipi possunt ut duae species ad genus donorum pertinentes. v. 40 quatuor habet expressiones ad designandas arbores. Cum secunda et quarta nomina sint specierum, palmae et salicis, probabile videtur etiam prima et tertia species designari. Fructus arboris pulchrae vel pulchri fructus arborei est expressio nimis indeterminata neque ferenda in textu legis. Chald. vertit pm, citrus aurantiwm (orange). này repetitur 2 Esdr. 8,15 et habetur etiam Ez. 6,13; 20,28. Vi etymi utique edicit arborem frondosam, Chald. Syr. vertunt myrtwm. Tamen 2 Esdr. 8,15 praeter n3Y enumeratur D* ^, quae etiam censetur esse myrtus. Cf. Bonfr. — Ios. (Ant. III. 10. 4) ait, co festo Hebraeos « gestasse manibus fasciculum e myrto et salice cum spadice palmae compositum, addito Perseae pomo »; pro quo idem (XIII. 13. 5) scribit xtzpfov. — Quoad *N initio v. 39, cf. quae diximus ante v. 26.
23:39
v. 39 « [A] quintodecimo ergo die mensis septimi, quando congregaveritis |omnes| fructus terrae vestrae », tamquam festum absolutae messis, « celebrabitis ferias Domini », solemnitatem Domino messis largitor, « septem diebus; die primo et die octavo erit [sabbatum 1. e.] requies ». v. hO « Sumetisque vobis die primo fructus arboris pulcherrimae » (v. s.) « spatulasque palmarum et ramos ligni densarum frondium et salices de torrente, et. laetabimini coram Domino Deo vestro », ramos illos et fructus gestantes (2 Mach. 10,7). Ex eiusdem ut plurimum generis ramis.(2 Esdr. 8,15) etiam umbracula conficiebantur, at certe non e pomis aurantis. v. À1 « Celebrabitisque solemnitatem eius », 1. e. Domino, « septem diebus per annum. Legilimum sempiternum | erit in. generationibus. vestris. Mense septimo festa » — Hebr. illud — « celebrabitis ». Quaedam iterato inculcantur : festum non erit profanum, sed Domino celebrabitur, et quidem quotannis, etiam annis famis, toto septiduo, et quidem initio anni civilis. v. 42 explicat nomen festo
23:42
v. 34 attributum : « Et habitabitis in umbraculis septem diebus. Omnis, qui de genere est Israel, manebit in tabernaculis », i. e. umbraculis. Tandem festi ratio explicatur v. h3 : « ut discant posteri vestri, quod tn tabernaculis habitare fecerim filios Israel, cum educerem eos de terra Aegyptz ». n20 non est necessario umbraculum e ramis confectum (cf. Gen. 33,17). Est habitaculum mobile, v. g. tentorium. Exeunte messe, quando Hebraei omnem terrae promissae benedictionem collegissent, iubebantur gratis animis meminisse temporis in deserto transacti, ubi vaga habitacula et vix ullae messes. « Ego Dominus Deus vester ». v. Ak « Locutusque est Moyses super solemnitatibus Domini ad. filios Israel ». Cap. 24 duabus partibus constat : primum duabus legibus v. 9-& et 5-9, nulla inter se vel ad calcem clausula, ne formula quidem « Ego lahve », distinctis; dein facto historico v. 10-23, quod v. 13-92 continet A uUd divinum eloquium formula « Ego Iahve Deus vester » v. 99 obsignatum. Dubium movent duae leges v. 2-9, ubi v. 2 sq. verbotenus idem . sunt cum Ex. 27,20 sq. ; suspicetur quis has leges, quae novi vix quidquam edicant, ntunde hue esse delapsas. Tamen aliquid novi habent. Quod Ex. 27,20 Moysi Deus mandaverat, ut edoceret Israelitas de oleo pro eandelabro providendo, id nullibi legebamus Zmpletum : porro h. l. iteratur mandatum illudque e v. 33 intelligitur esse impletum. Panum autem propositionis antehac (Ex. 25,30; 35,13; 39,35 [36]; 40,21 [23]) numerus, moles ritusque offerendi haud describebantur. Tandem e v. 23 colligimus, mandatum providendi olei et panum eodem, quo factum v. 10 sqq. evenit, tempore populo esse promulgatum. Id quippe edicunt verba : « Feceruntque filii Israel, sicut praeceperat Dominus Moysi ». Quae si de solo blasphemi supplicio exponantur, habetur tautologia cum praecedente v. 23 sententia; si vero ad leges etiam v. 2-9 extendantur, illud novum edieunt, populum abhinc suppeditasse oleum et panes, quae eousque fortasse Moyses non e certis acceptis providerat. Ergo censemus v. 2-9 et 10-23 individue connecli inter se. Hic iam oritur quaestio, annon forte Ex. 27,20 sq. sit adiectitium atque e nostro loco illuc translatum. Quod quis inferat etiam exinde, quod Ex. 27,21 Aaron:s officium demonstretur, cum is nonnisi sequente capite ad. sacerdotium electus esse demonstretur. Potuitque recentiori etiam aliquid de candelabri oleo et panibus propositionis diei oportuisse. Quae tamen ratio efficax non est, cum secus aeque de panibus propositionis Ex. 27 fuisset agendum. Aaronis vero 27,21 mentio tanto facilius explicatur, quod eius ad sacerdotium electio versu immediate sequenti referatur. Quaestionem , totumne Lev. 24 suo loco iur, an » aliunde sit huc delapsum, de Lev. 24,10-23 tractantes attingemus. Cap. XXIV
23:3
… Ma in fondo predomina sempre il concetto religioso, quello di una specie di offerta, che il popolo faceva a Dio (cf. Ex. 16, 23; 20, 10; Lev. 23, 3; Deut. 5, 14).
23:4
… azzimi, che incominciava il 15 nísán: «sette giorni mangerete azzimi; fin dal primo giorno toglierete il lievito dalle case vostre, poiché chiunque dal primo al settimo di mangerà alcunché di fermentato sarà reciso da Israele» (Ex. 12, 15; 16-20; Lev. 23, 4-8). Si incominciava a mangiare gli azzimi al banchetto dell'agnello (ibid. 8). Nel primo e nel settimo giorno erano tenute sacre adunanze ed era vietato il lavoro (ibid. 16; Lev. …
23:5
… Il carattere sacrificale risulta anche dall'espressione pésah lê-Jahweh «pasqua sacra a J.» (Ex. 12, 11, 48; Lev. 23, 5; Num. 9, 10, 14; Deut. 16, 1 sg.; II Par. 30, 1, 5; ecc.), e dal rito del sangue versato dal sacerdote ai piedi dell'altare degli olocausti (Lev. 17, 3-6; II Par. 30, 16; …
23:7
… di fermentato sarà reciso da Israele» (Ex. 12, 15; 16-20; Lev. 23, 4-8). Si incominciava a mangiare gli azzimi al banchetto dell'agnello (ibid. 8). Nel primo e nel settimo giorno erano tenute sacre adunanze ed era vietato il lavoro (ibid. 16; Lev. 23, 7-8). Ogni giorno venivano offerte vittime, specificate in Num. 28, 19-22.
23:10
Il popolo in quanto tale doveva offrire le prime spighe nella Pasqua (Lev. 23, 10-14), nella Pentecoste due pani formati con pasta lievitata delle nuove spighe da bruciare sull'altare con due agnelli (ibid. 23, 15-20). Per le offerte delle p. da parte dei singoli Israeliti, …
23:11
Riguardo all'offerta del primo manipolo che si doveva fare nel Tempio dopo la P., «il secondo giorno del sabato» o «nel giorno dopo il sabato» (Lev. 23, 11), c'era differenza di opinione tra i farisei e i sadducei. …
… Ind., XIII, 10, 6). Nella liturgia i s. divergevano dai farisei in molti punti, tra cui sul giorno in cui si doveva offrire al Tempio il primo manipolo, che secondo Lev. 23, 11 e i s. doveva essere la feria prima (domenica) successiva al sabato dell'ottava pasquale, mentre i farisei intendevano per quel sabato la stessa festa della Pasqua ebraica (15 nīśān), …
23:15
Secondo Lev. 23, 15-16: « Dal giorno dopo il sabato, cioè da quando avrete offerto il manipolo da agitare, conterete sette settimane compite. …
Il popolo in quanto tale doveva offrire le prime spighe nella Pasqua (Lev. 23, 10-14), nella Pentecoste due pani formati con pasta lievitata delle nuove spighe da bruciare sull'altare con due agnelli (ibid. 23, 15-20). Per le offerte delle p. da parte dei singoli Israeliti, nessuna determinazione circa la quantità e il tempo. …
23:17
AZIMO (ἈΖΗΜΌΣ, DA À PRIV. E ΖΗ͂Ν, «SENZA FERMENTO»; EBR. MAṢṢĀH, PLUR. MAṢṢŌTH)
… 18; 34, 25), nei sacrifici si offrivano solo focacce senza lievito, che talora costituivano uno speciale sacrificio (Lev. 2, 4, 11; 6, 16 sg.) incruento (minhāh), eccetto per le «primizie», che non si deponevano sull'altare (Lev. 2, 7; 7, 13 sg.; 23, 17). La preparazione degli a. spettava ai Leviti (I Par. 23, 29: il «sacerdotes» della Volgata è interpolato). …
mane » (hagh ṣābhu'ōth : Ex. 34, 22; Deut. 16, 10; II Par. 8, 13) o « festa delle primizie » (Ex. 23, 16) perché si offrivano pani fatti con la farina del grano appena mietuto (Lev. 23, 17). L'offerta « libera » di cui parla il Deuteronomio (16, 10-11) non esclude le offerte prescritte, e doveva essere occasionale di un lieto convito, a cui il pio israelita, ricordando …
23:18
… Altri olocausti d'a. « perfetti » erano prescritti: 7 nelle neomenie, 7 oltre il tāmīd in ogni giorno del settenario pasquale (Num. 28, 11. 19-24); 7 nel capodanno (Num. 29, 2-4), 9 in tutto a Pentecoste (Lev. 23, 18 sg.; Num. 28, 27), 7 oltre il tāmīd nel giorno dell'Espiazione (Num. 29, 8-11); nei Tabernacoli il numero giornaliero saliva a 14, ma solo 7 l'ottavo giorno (Num.
… Si aggiungeva l'olocausto di « sette agnelli di un anno, senza difetto, e un giovenco e due montoni » (ibid. 23, 18; secondo Num. 28, 27, due giovani tori, un montone e sette agnelli); di « un capro per vittima espiatoria e due agnelli di un anno in sacrificio salutare »: Lev. 23, 19. Vi erano dunque …
23:19
… Si aggiungeva l'olocausto di « sette agnelli di un anno, senza difetto, e un giovenco e due montoni » (ibid. 23, 18; secondo Num. 28, 27, due giovani tori, un montone e sette agnelli); di « un capro per vittima espiatoria e due agnelli di un anno in sacrificio salutare »: Lev. 23, 19. Vi erano dunque tre sorta di sacrifici: l'olocausto, il sacrificio per il peccato e il sacrificio pacifico dei due agnelli. …
23:22
… 4, 7-9; 12, 9; Eccli. 3, 33; 7, 36; Dan. 4, 24); è preferibile ai digiuni ed agli stessi sacrifici (cf., ad es., Is. 1, 11-17; 58, 5-7). Anzi il Vecchio Testamento stabilisce anche alcune forme concrete di aiuto ai poveri (cf., ad es., Lev. 19, 9 sg.; 23, 22; Deut. 14, 28; 24, 20).
… Prescrive la recita delle benedizioni: Šēma (v.), diciotto benedizioni, benedizioni cibarie, dopo i pasti, all'uscita del sabato, in occasione dei fenomeni naturali, di eventi straordinari. b) Pē'āh (« orlo » della campagna): tratta (con riferimento a Lev. 19, 9; 23, 22; Deut. 24, 19 agg.) dell'obbligo del proprietario di lasciare liberi all'atto della mietitura gli orli della campagna per i poveri e gli stranieri, acciocchè vi spigolino, e i covoni dimenticati. …
23:23
Il primo giorno di t. (il cui nome non ricorre nella Bibbia) segna l'inizio dell'anno, in conformità a Lev. 23, 23 e Num. 29, 1; mentre secondo Lev. 25, 9 il primo giorno dell'anno è il 10 di t. Tale oscillazione si ritiene da alcuni sia dovuta all'origine straniera del costume di far cominciare …
23:27
Nel Vecchio Testamento, oltre numerose prescrizioni circa l'astinenza da determinate carni e parti di animali, abluzioni e purificazioni (v. PURITÀ RITUALE), sono imposti digiuni pubblici (Lev. 23, 27-33; Num. 29, 7-12) e praticati digiuni d'iniziativa privata, specialmente nelle pubbliche calamità (Giuditta, Esther). …
QUATTRO TEMPORA (ICIUNIUM QUATTUOR TEMPORUM)
… una istituzione puramente cristiana per santificare le stagioni col digiuno: dopo Pentecoste si riprende il digiuno settimanale dopo il periodo della gioia pasquale; in quello dell'autunno si vede un influsso del digiuno ebraico della conciliazione (Lev. 23, 27-32; cf. la lezione del sabato delle T.); quello di dic. per prepararsi alle tradizionali ordinazioni romane. …
23:35
chiusura del ciclo delle feste annuali: il 15 e il 22 era imposta l'astensione dai lavori servili, come al sabato (Lev. 23, 35-36). La notizia del trasferimento di questa festa nel Regno settentrionale al mese successivo, di cui in I Reg. 12, 32-33, è forse dovuta a una glossa.
23:40
… purificazione dell'altare d'oro, della confessione e 'Āzā', della lettura del brano della Tōrah e dell'espiazione. f) Sukkāh «tenda»: tratta in 5 capp. della festa dei tabernacoli (v.), cioè la costruzione e il soggiorno nella sukkāh, il mazzo festivo (Lev. 23, 40), le cerimonie festive, il versamento delle acque, il suono dei flauti, il
… L'epoca in cui avveniva spiega l'eccezionale dovizia delle offerte che vi si facevano, specialmente i ricchi sacrifici di animali (Num. 29, 12-38), tra il tripudio del popolo, che partecipava ai riti con rami in mano, da agitarsi secondo determinate regole nei momenti salienti della cerimonia (Lev. 23, 40: da una interpretazione di questo testo derivò l'uso di avere nella sinistra un ramo di limone con i frutti [ebr. postbibl. 'ethrōgh], e nella destra un mazzetto di rami di palma e …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.