Prouision of oile for lampes in the Tabernacle. 5. The making, and disposing the loaues of proposition, 10. The punishment of blasphemie, and man slaughter. 18. And the paine of equal reuenge.
1And the Lord spoke to Moses, saying:E Il Signore parlò a Mosè, e disse:AND our Lord spake to Moyses, saying:Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: 2Command the children of Israel, that they bring unto thee the finest and clearest oil of olives, to furnish the lamps continually,Ordina a' figliuoli d'Israele, che ti portino dell'olio di uliva purissimo, e chiaro per mantenere continuamente le lucerneCommand the children of Israel, that they bring vnto thee: oyle of oliues most pure, and cleare, to furnish the lampes continually,Præcipe filiis Israël, ut afferant tibi oleum de olivis purissimum, ac lucidum, ad concinnandas lucernas jugiter, 3Without the veil of the testimony in the tabernacle of the covenant. And Aaron shall set them from evening until morning before the Lord, by a perpetual service and rite in your generations.Fuori del velo del testimonio nel tabernacolo dell'alleanza. E le collocherà Aronne dinanzi al Signore, perché vi sieno dalla sera sino al mattino: ceremonia, e rito perpetuo sarà questo per tutti i vostri posteri.without the veile of the testimonie in the tabernacle of couenant. And Aaron shal sette them from euen vntil morning before the Lord, by a perpetual seruice and rite in your generations.extra velum testimonii in tabernaculo fœderis. Ponetque eas Aaron a vespere usque ad mane coram Domino, cultu rituque perpetuo in generationibus vestris. 4They shall be set upon the most pure candlestick before the Lord continually.Saranno sempre collocate sopra il candelabro tersissimo davanti al Signore.Vpon the candlesticke most cleane shal they be putte alwaies in the sight of the Lord.Super candelabrum mundissimum ponentur semper in conspectu Domini. 5Thou shalt take also fine flour, and shalt bake twelve loaves thereof, two tenths shall be in every loaf.Prenderai pure del fior di farina, e ne farai dodici pani, ognuno de' quali conterrà due decimi (d'un ephi):Thou shalt take also floure, and shalt bake therof twelue breades, which shal haue euerie one two tenthes:Accipies quoque similam, et coques ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas: 6And thou shalt set them six and six, one against another, upon the most clean table before the Lord.De' quali ne metterai sei per parte sopra la mensa tersissima dinanzi al Signore:which thou shalt sette six one against an other vpon the most cleane table before the Lord,quorum senos altrinsecus super mensam purissimam coram Domino statues: 7And thou shalt put upon them the clearest frankincense, that the bread may be for a memorial of the oblation of the Lord.E sopra di essi porrai dell'incenso lucidissimo, affinché il pane sia monumento d'obblazione al Signore.and thou shalt put vpon them the clearest franckincense, that the bread may be for a moniment of the oblation of the Lord.et pones super eos thus lucidissimum, ut sit panis in monimentum oblationis Domini.
8Every sabbath they shall be changed before the Lord: being received of the children of Israel by an everlasting covenant.Ogni sabato si cambieranno (i pani) al cospetto del Signore, ricevendoli da' figliuoli d'Israele per rito sempiterno:Euerie sabbath they shal be changed before the Lord, receiued of the children of Israel by an euerlasting couenant:Per singula sabbata mutabuntur coram Domino suscepti a filiis Israël fœdere sempiterno: 9And they shall be Aaron’s and his sons’, that they may eat them in the holy place: because it is most holy of the sacrifices of the Lord by a perpetual right.E apparterranno per diritto perpetuo ad Aronne, e ai suoi figliuoli, perché li mangino nel luogo santo; perocché sono cosa santissima, e offerta al Signore.and they shal be Aarons and his sonnes, that they may eate them in a holie place: because it is most Holie of the sacrifices of the Lord by a perpetual righr.eruntque Aaron et filiorum ejus, ut comedant eos in loco sancto: quia Sanctum sanctorum est de sacrificiis Domini jure perpetuo. 10And behold there went out the son of a woman of Israel, whom she had of an Egyptian, among the children of Israel: and fell at words in the camp with a man of Israel.Ed eccoti, che un figliuolo di donna Israelita, cui questa aveva avuto da un Egiziano dimorante tra' figliuoli d'Israele, attaccò mischia negli alloggiamenti con uno Israelita.And behold there went forth the Ionne of a woman of Israel, whom she had borne of an Aegyptian among the children of Israel, and fel at wordes in the campe with a man of Israel.Ecce autem egressus filius mulieris Israëlitidis, quem peperat de viro ægyptio inter filios Israël, jurgatus est in castris cum viro Israëlita. 11And when he had blasphemed the name, and had cursed it, he was brought to Moses. (Now his mother was called Salumith, the daughter of Dabri, of the tribe of Dan.)E avendo bestemmiato e maledetto quel nome, fu condotto a Mosè (la madre di lui chiamavasi Salumith, figliuola di Dabri della tribù di Dan):And when he had blasphemed the name, and had cursed it, he was brought to Moyses: (And his mother was called Salumith, the daughter of Dabri of the tribe of Dan.)Cumque blasphemasset nomen, et maledixisset ei, adductus est ad Moysen. (Vocabatur autem mater ejus Salumith, filia Dabri de tribu Dan.) 12And they put him into prison, till they might know what the Lord would command.E lo cacciarono in prigione, persino a tanto che sapessero quel che ordinasse il Signore:And they did cast him into prison, til they might know what our Lord would command.Miseruntque eum in carcerem, donec nossent quid juberet Dominus.
13And the Lord spoke to Moses,Il quale parlò a Mosè,Who spake to Moyses,Qui locutus est ad Moysen, 14Saying: Bring forth the blasphemer without the camp: and let them that heard him, put their hands upon his head: and let all the people stone him.E disse: Conduci il bestemmiatore fuor degli alloggiamenti, e tutti quelli che lo han sentito, pongan le lor mani sul capo di lui, e tutto il popolo lo lapidi.saying: Bring forth the blasphemer without the campe, and let al that heard him, put their handes vpon his head, and let al the people stone him.dicens: Educ blasphemum extra castra, et ponant omnes qui audierunt, manus suas super caput ejus, et lapidet eum populus universus. 15And thou shalt speak to the children of Israel: The man that curseth his God, shall bear his sin:E dirai a' figliuoli d'Israele: Chiunque maledirà il suo Dio, porterà la pena del suo peccato:And to the children of Israel thou shalt speake: The man that curseth his God, shal beare his sinne:Et ad filios Israël loqueris: Homo, qui maledixerit Deo suo, portabit peccatum suum; 16And he that blasphemeth the name of the Lord, dying let him die. All the multitude shall stone him, whether he be a native or a stranger. He that blasphemeth the name of the Lord, dying let him die.E chi bestemmierà il nome del Signore, sia messo a morte: lo lapiderà tutto il popolo, sia egli cittadino, o sia forestiero. Chi bestemmierà il nome del Signore, sia messo a morte.and he that blasphemeth the name of the Lord, dying let him dye: al the multitude of the people shal stone him, whether he be a natural, or stranger. He that blasphemeth the name of the Lord, dying let him dye.et qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur: lapidibus opprimet eum omnis multitudo, sive ille civis, sive peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur. 17He that striketh and killeth a man: dying let him die.Chi percuoterà, e ucciderà un uomo, sia messo a morte.He that striketh, and killeth a man, dying let him dye.Qui percusserit, et occiderit hominem, morte moriatur. 18He that killeth a beast, shall make it good that is to say, shall give beast for beast.Chi percuoterà una bestia, ne renderà un'altra in sua vece, vale a dire una bestia per un'altra.He that striketh a beast, shal render one for it, that is to say, soule for soule,Qui percusserit animal, reddet vicarium, id est, animam pro anima. 19He that giveth a blemish to any of his neighbours: as he hath done, so shall it be done to him:Chi offenderà nella persona qualunque de' suoi concittadini, sarà fatto ad esso, come egli ha fatto altrui.He that giueth anie of his neighbours a blemish as he did, so shal it be done to him:Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum, sicut fecit, sic fiet ei:
20Breach for breach, eye for eye, tooth for tooth, shall he restore. What blemish he gave, the like shall he be compelled to suffer.Darà rottura per la rottura, occhio pell'occhio, dente pel dente: qual è il mal, che ha fatto, tal egli il sopporterà.fracture for fracture, eye for eye, tooth for tooth he shal restore. What blemish he gaue, the like shal he be compelled to sustaine.fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente restituet: qualem inflixerit maculam, talem sustinere cogetur. 21He that striketh a beast, shall render another. He that striketh a man shall be punished.Chi ucciderà un giumento, ne renderà un altro: chi ucciderà un uomo, sarà punito.He that striketh a beast, shal render an other. He that striketh a man, shal be punished.Qui percusserit jumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, punietur. 22Let there be equal judgment among you, whether he be a stranger, or a native that offends: because I am the Lord your God.La stessa giustizia si farà tra voi riguardo al peccato commesso dal cittadino, o dal forestiero: perocché io sono il Signore Dio vostro.Let there be equal iudgement among you, whether a stranger, or a natural sinne: because I am the Lord, your God.Æquum judicium sit inter vos, sive peregrinus, sive civis peccaverit: quia ego sum Dominus Deus vester. 23And Moses spoke to the children of Israel. And they brought forth him that had blasphemed, without the camp: and they stoned him. And the children of Israel did as the Lord had commanded Moses.E Mosè parlò ai figliuoli d'Israele: e questi condussero fuori degli alloggiamenti il bestemmiatore, e lo lapidarono. E i figliuoli d'Israele fecero, come il Signore aveva ordinato a Mosè.And Moyses spake to the children of Israel: and they brought him forth that had blasphemed, without the campe, and they stoned him. And the children of Israel did as our Lord had commanded Moyses.Locutusque est Moyses ad filios Israël: et eduxerunt eum, qui blasphemaverat, extra castra, ac lapidibus oppresserunt. Feceruntque filii Israël sicut præceperat Dominus Moysi.
24:1
Year of the World 2514.
24:2
Calmet
Command. It is probable that this order was given while Beseleel was working at the tabernacle. (Calmet)
The people were to furnish the necessary sacrifices, etc., by the half sicle, Exodus 30:13, and by voluntary contributions on the three great festivals, on which no one was to appear empty-handed, Exodus 23:15. Some chose to put their contributions towards the temple in the treasury, Luke 21:1.
Oil: Hebrew, "pure oil of the olive beaten, for light to," etc.
24:5
Menochius
Bake. The family of Caath had to perform this office, 1 Paralipomenon 9:32, and 23:29. (Menochius)
[Ver. 7.] Incense. Septuagint add, "salt." Villalpend also places wine on the table. (B. 4:57.)
Haydock
Memorial for the Lord to bless his people, and for them to make their oblations to him as to the living God, from whom all blessings are derived. (Haydock)
Calmet
The incense was burnt instead of the bread, when fresh loaves were placed there. (Calmet)
24:8
Of the, etc. The Israelites gave a sufficient maintenance to the ministers of religion, out of which these provided the loaves; as St. Jerome testifies, Malachias 1.
24:10
Egyptian. Many of these came out along with the Hebrews, Exodus 12:38.
24:11
Calmet
The Name. Some Latin copies add, "of God;" but the best omit it, with the Hebrew, etc. This is, however, the meaning. (Calmet)
Calmet
The son of Salumith being in a rage, cursed that sacred name; (ver. 15,) and, as he perhaps had attempted to vent his fury upon whatever came in his way, God here reiterates the laws against murder, etc., ver. 17. The Jews are so much afraid of taking the name of God (Yehovah) in vain, that they have for a long time abstained from pronouncing it at all; (Haydock) and here they have probably omitted it on purpose. (Houbigant) But this seems to border upon superstition, is contrary to the design of God, who revealed that august name, and inserted it very frequently in the holy Bible, and in the very prayer, which the senators have to recite; (Deuteronomy 21:8,) and, can any one suppose, that he would not have them pronounce it, even in their solemn devotions? Many of the Rabbins suppose, that blasphemy is not to be punished with death, if any other name of God be used: but others are more reasonable. Our Saviour was not accused by the Jews of transgressing, in this respect, when they condemned him as guilty of blasphemy, Matthew 26:64. The name of God, is often used in the same sense as we use the words majesty, lordship, etc., as being more emphatical, and dignified. (Calmet)
24:14
Tirinus
Head. To testify, that if they witness falsehood, they are willing to suffer the same punishment; and to beg that God would accept this victim, and not afflict all his people. (Tirinus)
24:15
His God. Hebrew Elohaiv. Philo explains this of idols, as if it were unlawful to speak ill of them, lest we should proceed to do so with respect to the true God. But the prophets, and the most holy personages, had no scruple in speaking contemptuously of the pagan divinities.
Calmet
His sin, and the punishment of it. (Calmet)
24:19
Menochius
Blemish. Hebrew mum, denotes any thing by which the body is disfigured or hurt. (Menochius)
24:20
Breach, or fracture: if he break a bone, the like detriment shall he receive.
24:21
Striketh, so as to kill or render useless, percusserit, (Haydock) ver. 18.
Punished. Septuagint, "slain." They omit the first part of this verse.
24:22
Calmet
Stranger. The Jews improperly restrain this law to those nations only which have embraced their religion. God requires that the judges shall not shew more favour to their countrymen, than to others who may dwell among them. (Calmet)
24:5
Two tenthes of an ephi, that is, two gomors A gomor of Manna, which is the tenth part of an ephi, sufficied one man for a day. Exod. 16. v. 16. & 36. so that one of these loaues was as much as al the meate which two do ordinarily eate in one day.
24:19
This Law de signing equalitie, was to put a limite, not to enforce to reuenge, for the partie damaged, if he would, might remitte al or part. S. Aug. li. 19. c. 25. cont. Faustum.
24:2
Tertulliano † 220 d.C. Ad Nationes 1.13
… By resorting to these customs, you deliberately deviate from your own religious rites to those of strangers. For the Jewish feasts on the Sabbath and “the Purification,” and Jewish also are the ceremonies of the lamps,
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 6.4
… Therefore it was necessary that it should be lighted before day. For he says, “ they shall burn it until the morning,” that is, until the coming of Christ. But the Sun of chastity and of righteousness having arisen, there is no need of other light.
24:3
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 6.4
… But the temple (in which the light was kept burning) refers to “the lot of their inheritance,” inasmuch as a light can shine in only one house. Therefore it was necessary that it should be lighted before day. For he says,
24:13
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.14
… Restrain thy tongue from evil, and thy lips that they speak no guile.” Of this same thing in Leviticus: “And the Lord spoke to Moses, saying, Bring forth him who hath cursed abroad outside the camp; and all who heard him shall place their hands upon his head, and all the assembly of the children of Israel shall stone him.”
24:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 16
However, it is right not to overlook what a little before came into my recollection, and was brought forward for a testimony. And what then was this? We were speaking of the Jews, and of the chief rulers amongst them, how that they were blamed, as seeking retaliation. And yet this the law permitted them; “eye for eye, and tooth for tooth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
Why have we said these things? Because we differ in nothing from children. Wilt thou hear their doctrines also, that they are those of children? “Eye for eye,” it is said, “and tooth for tooth.” (
24:2
2. PRAECIPE FILIIS ISRAEL UT AFFERANT TIBI OLEUM. — Nota: Quatuor erant functiones sacerdotum in tabernaculo: prima, et praestantissima, de qua hactenus actum est, erat immolatio sacrificiorum; secunda, incensio thymiamatis in altari ad id deputato intra Sanctum, de qua functione dictum est Exodi XXX, 7; tertia, propositio panum propositionis; quarta, accensio lucernarum in candelabro: de duabus hisce postremis agitur hoc capite. Porro filii Israel, sive totus populus debebat sumptus praebere ad has quatuor functiones necessarios, quia nomine totius populi eas obibant sacerdotes. Ideoque primo, in censu populi quisque solvebat in hunc usum dimidium siclum, Exodi XXX, 13; secundo, in festis tribus quotannis offerebant singuli aliquid ad eumdem usum, quantum scilicet ex devotione volebant. Nam praeceptum erat Exodi XXIII, 15: «Non apparebis (quod ter fiebat in anno) in conspectu meo vacuus;» tertio, erat gazophylacium, in quod injiciebat quisque quod volebat pro sumptibus templi, de quo Lucae cap. XXI, 1; quarto, sicut sumptu publico debebat populus certas victimas pro peccato adducere, uti patuit cap. IV, vers. 14, et cap. XVI, vers. 5: ita similiter debebat afferre oleum ad lucernas, et similam ad panes propositionis conficiendos, uti hic praecipitur; non quod cuilibet in particulari id praecipiatur, sed quod toti populo: unde principes et magistratus ex communi aerario haec dependebant. Nam primitiae, decimae et aliae oblationes cedebant in jus et alimentum sacerdotum: nullam enim ipsi aliam partem, aut haereditatem a Deo inter suos populares acceperant. Accidebat tamen non raro, ut aliqui subinde religiosiores, maxime principes, sive Hebraei, sive Gentiles, vel omnino, vel magna ex parte hos sumptus praestarent, uti fecit Ezechias rex, II Paral. XXXI, 3, et Seleucus rex Asiae, II Machab. III, 3, et Artaxerxes rex Persarum, I Esdrae VII, 23. OLEUM DE OLIVIS PURISSIMUM AC LUCIDUM. — Hebraice, oleum purum contusum in lumen (ut vertunt Septuaginta), id est oleum pili tunsione defluens, liquidum et lucidum, amurca remota et faecibus. AD CONCINNANDAS LUCERNAS (id est ad accendendas lucernas: ita Septuaginta, Chaldaea et Hebraea) JUGITER (id est singulis noctibus, ut explicatur vers. seq.; nam ardebant lucernae a vespere usque ad mane; mane autem extinguebantur: vide dicta Exodi XXVII, 20) EXTRA VELUM TESTIMONII, — quod scilicet oppansum est testimonio, id est arcae quae continet testimonium, id est legem sive tabulas legis, quae testantur quid a nobis fieri velit Deus. Est metonymia, q. d. Ardeant hae lucernae in Sancto ante Sanctum sanctorum.
Sensus Tropologicus: Lucernae ut Apostoli et Doctores Tropologice, lucernae sunt Apostoli et Doctores, quibus ait Christus: «Vos estis sal terrae, et lux mundi.» Audi S. Paulinum, epist. 31, compellantem S. Augustinum, Ecclesiae doctorem: «O lucerna digne super candelabrum Ecclesiae posita, quae late Catholicis urbibus de septiformi lino, pastum oleo laetitiae lumen effundens, densam licet haereticorum caliginem discutis, et lumen veritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubilas! Os tuum fistulam aquae vivae, et venam fontis aeterni merito dixerim: quia fons vivae aquae salientis in vitam aeternam Christus effectus est. Cujus desiderio sitivit in te anima mea, et ubertate tui fluminis inebriari terra mea concupivit.»
24:5
5. ACCIPIES QUOQUE SIMILAM, ET COQUES EX EA DUODECIM PANES. — Nota: Hi sunt panes propositionis, id est propositi Domino, ad quos similam dabat populus; ex qua non laici, sed ipsi Levitae, puta Caathitae, panes hos conficiebant et coquebant, ut patet I Paral. IX, 32, et cap. XXIII, vers. 29. Pari modo Levitae praerant aromatibus, ex quibus ipsi sacerdotes, ut patet I Paral. IX, 30, conficiebant sacra unguenta, praescripta Exodi XXX, 23 et seq. Porro hi panes fiebant ex simila purissima, cui subigendae pro aqua infundebatur olei purissimi quarta pars hin, id est olei librae tres, puta unciae 36. Deinde simul cum panibus apponebant quartam partem hin vini (quod, ut mox dicam, postea Deo libabant), id est vini libras tres, cum 4 unciis. Est enim vinum oleo gravius. Nota secundo: Panes hi erant duodecim, ut scilicet quaeque tribus suum quasi panem Deo offerret: hisce enim panibus duodecim tribus protestabantur se jugiter a Deo ali; et vicissim Deus hac gratitudine oblationis eorum quasi illectus, ostendebat se eorum meminisse, eorumque memoriam et memoriale semper ante se habere, ut eos alere et curare pergeret. Hinc tertio, hisce panibus imponebant thus, ut significarent se omnia Deo debere, seque omnia Deo accepta referre per panes propositionis, quos cum thure semper ponebant ante Dominum: thus enim significabat panes oblatos esse Domino, tanquam qui Domini sint, illique debeantur. Porro thus hoc elapsa hebdomade, cum panes auferrentur, et novi surrogarentur, adolebatur Deo cum sacrificiis, uti jussum est Levit. II, vers. ult. Quarto, addunt Septuaginta, Chaldaea et Philo panibus hisce impositum fuisse salem: haec enim erat quasi mensa Dei; sal autem in omni mensa apponi solet, ut cibos condiat, et sapidiores faciat; nam Levit. II, 13, ita praecipitur: «In omni oblatione tua offeres sal.» Quinto, singulis sabbatis panes novi, recentesque et calidi ponebantur in mensa, ut patet vers. 8; veteres vero tollebantur, eosque comedebant sacerdotes: iis enim solis hisce panibus vesci licebat, ut patet Matth. XII, 4. Sexto, erant hi panes azymi, et quisque eorum ponderabat duas decimas, id est libras tredecim cum dimidia, ut mox patebit: erant ergo magni hi panes. Unde septimo, in mensa ponebantur seni et seni panes altrinsecus, id est alteri contra alteros, ita ut sex sibi invicem imponerentur, instar duarum turrium; vel potius et concinnius, ut bini singuli jungerentur, quorum unus alteri imponebatur; ita ut duo essent ordines panum, ut scilicet primo ordine, inferne in mensa ponerentur tres panes consequenter, qui singuli haberent alium sibi superpositum: deinde juxta eos poneretur alius similis ordo trium panum, cum tribus aliis eis impositis. Probabile est panes singulos impositos fuisse magnis acetabulis, sive crateribus inferne, superne vero tectos fuisse (ne a pulveribus et a muscis foedarentur) aliis vasis, quae thuribula vocantur, Exodi XXV, 29, inquit Vilalpando et Vatablus. Denique utrique panum ordini utrimque apponebatur, primo, una phiala, id est universim duae phialae plenae thure; secundo, vasculum sale plenum; tertio, cyathus cum vino utrimque, id est duo cyathi, qui pariter cooperti fuisse videntur, tum ob muscas et pulveres, tum ne vini vis evanesceret et acesceret. Octavo, hi panes ex publico offerebantur, scilicet populus offerebat similam optimam, eamque pinsebant Levitae. Addit S. Hieronymus in Malach. I: «Panes, inquit, propositionis juxta traditiones Hebraicas, ipsi sacerdotes serere, ipsi demetere, ipsi molere, ipsi coquere debebant.» Verum haec traditio non convenit cum Scriptura, nec cum Josepho. Denique cum panibus etiam vinum in hac mensa Deo oblatum fuisse, ut integrum in ea Deo jugeque proponeretur convivium, docet ex Josepho, et ex mensa in arcu triumphali Titi Romae sculpta, Vilalpando, lib. IV De Templo, cap. XIV. Unde et verisimile est vinum, ne acesceret, singulis sabbatis cum panibus renovatum fuisse, veteri in honorem Dei libato, id est effuso coram oraculo et Sancto sanctorum. Vinum enim Palaestinum, cum sit potentissimum, facile ad 8 dies servari poterat: id enim experimur in vino Hispanico. Vilalpando tamen censet vinum, eodem die quo inferebatur, libatum fuisse.
Sensus Tropologicus: Panes Propositionis ut Opera Misericordiae Tropologice, hi panes significant opera misericordiae, quibus ad Sanctum sanctorum, id est ad coelum, accedimus, qui semper debent esse in conspectu Domini, quia semper ad ea parati esse debemus. Secundo, debent esse duodecim, id est copiosi et liberales, ut non una die aut hebdomade, sed qualibet largam eleemosynam demus: duodenarius enim est symbolum universitatis. Tertio, imponitur eis thus lucidissimum, quia haec charitatis opera fieri debent, non ad vanam gloriam aucupandam, sed solius Dei intuitu, utque ei soli sacrificium hoc charitatis offeramus. Quarto, imponitur eis sal, ut significetur cum discretione haec opera esse peragenda, ut magis indigenti et utili ea impendamus. Rursum, sal mortificationem, quae jejunio aliisque modis fit, thus orationem, significat: nam, ut ait Angelus ad Tobiam, cap. XII: «Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna.» Quinto, per singula sabbata mutantur, quia in die Dominica solent Christiani facere collectas eleemosynarum, ut patet I Cor. XVI, vers. 1. Rursum, cum novum sabbatum venit, id est cum novum beneficium accepimus, aut receptum recordamur, novas eleemosynas facere, Deoque per eas gratias agere debemus. Sexto, panes erant azymi, quia eleemosyna jungi debet cum puritate vitae; erantque panes magni, quia magna debet esse eleemosyna: nam, ut ait S. Chrysostomus: «Eleemosyna non depauperat, sed ditat; promissum est enim: Date, et dabitur vobis.» Septimo, seni erant a dextris, et seni a sinistris, quia tam in inimicos, quam in amicos benefici esse debemus, ut vincamus in bono malum. Octavo, fiebant e simila optima, quia non vilia, sed meliora Deo et pauperibus sunt danda. Ita Ribera, lib. II De Templo, cap. XI. Audi illustre misericordiae et beneficentiae apud Gentiles exemplum, quod refert Valerius Maximus, lib. IV, cap. VIII: «Erat, inquit, opibus excellens Gillias; sed multo etiam animo, quam divitiis locupletior, semperque in eroganda potius, quam in contrahenda pecunia occupatus: adeo ut domus ejus quaedam munificentiae officina crederetur. Alimenta inopia laborantibus, dotes virginibus paupertate pressis, subsidia detrimentorum incursu quassatis erogabantur. Hospites quoque benignissime excepti, variis muneribus ornati dimittebantur. Quodam tempore quingentos simul Gelensium equites, vi tempestatis in possessiones suas compulsos, aluit ac vestivit. Quid multa? non mortalem aliquem, sed propitiae fortunae benignum diceres esse sinum, quod Gillias possidebat, omnium quasi commune patrimonium erat.» Quid jam faciat Christianus, quid Ecclesiasticus? sane domus ejus eleemosynae officina sit oportet, nisi ab Ethnico Gillia vinci velit. Habeat mensam pauperibus semper paratam, panes egenis semper propositos aut proponendos, ita cum S. Joanne Eleemosynario a Deo benedicetur, et quo plus dabit, eo plus recipiet. Scriptum enim et promissum est ab ipsa Veritate: «Date, et dabitur vobis.» Audiat S. Chrysostomum, hom. 53 et 68 ad Populum: «Quo plura, inquit, dederis Deo, eo plus te diligit; quibus majora debet, plus tribuit; et gratia cum aliquem videt cui nihil debet, eum fugit et aversatur; eum vero intuetur eum cui aliquid debet, continuo ad eum accurrit. Omnia ergo tibi facienda sunt, ut Deum habeas debitorem.» Dices: Quomodo id efficiam? Respondet Chrysostomus: «Nunc hujusce rei tempus est: nunc enim esurit, nunc sitit, nunc nudus est in pauperibus; cum vero haec vita elapsa fuerit, tui non indigebit; et nunc indigere vult propter te. Cibari a te vult, ut te cibet; indui, ut te induat. Pecuniam ergo contemne, ne contemnaris; ut dives sis, tua largiter da; ut colligas, disperge: imitare seminantem. Semina in benedictionibus, ut de benedictionibus et metas.» Quod si dicas: Proles mihi sunt ditandae; occurrit Chrysostomus: «Si filiis, inquit, omnia dimittas, periculosae custodiae tua cuncta commendasti. Si vero Deum eis relinquas haeredem et tutorem, innumeros reliquisti thesauros. Si vis filios divites in tuto relinquere, Deum ipsis relinque debitorem, et hoc eis chirographum trade: Deus centuplum quod promisit, rependet. Deo ergo foenerare.»
Sensus Allegoricus: Panes Propositionis ut Eucharistia Allegorice, panes hi significant Eucharistiam, in qua sub specie panis corpus Christi proponitur. Ita S. Hieronymus in I Malach., Cyrillus, catechesi 4 mystagog., Damascenus, lib. IV, cap. XIV, Isychius et Rupertus. Hic panis est duarum decimarum, id est duarum naturarum: Christus enim et Deus est et homo; suntque 12 panes, quia primi coenam hanc Eucharisticam coenaverunt duodecim Apostoli; imponitur eis thus, id est gratiarum actio et oblatio, quae principatum tenet in Dominica coena, inquit Isychius; non licet eos comedere nisi in loco sancto, id est, in pura et sancta anima ac conscientia.
De Pondere Panum Qui singuli habebunt duas decimas. — Decima erat decima pars ephi sive trium modiorum. Ephi enim erat decima pars cori, id est 30 modiorum. Josephus, lib. III, cap. III, decimam vocat assaronem, dicitque eam continuisse 7 cotylas. Cotyla autem, inquit Ribera, 9 unciarum erat mensura: ergo decima habuit 63 uncias, id est 5 libras et 3 uncias; duae vero decimae et singuli panes inde confecti erant decem librarum cum dimidia. Verum in fine Pentateuchi ostendam gomor, sive assaronem fuisse mensuram continentem 8 libras, sive 96 uncias aquae, aut vini, aut frumenti Palaestini. Haec enim omnia aeque ponderant, teste Vilalpando. Porro vas continens 8 libras frumenti Palaestini, tantum continebat 5 libras farinae ejusdem cum 4 unciis. Frumentum enim Palaestinae nostro longe est melius, densius et ponderosius. Cum ergo tritici nostri vas aliquod, v. g. gomor, det farinae (farina enim molendo fit rarior, itaque levior frumento) gomor et insuper tertiam partem gomor, uti nostri molitores, qui id studiose observarunt, testantur; tritici Palaestinae gomor unum dabit farinae gomor cum dimidio. Quare cum gomor cum dimidio farinae aequiponderet suo gomor tritici, ex quo molitum est, hinc sequitur quod gomor tritici ponderans 8 libras, dederit sesquigomor farinae, ita ut gomor farinae ponderarit 5 libras cum 4 unciis: sic enim sesquigomor farinae ponderabat 8 libras sui tritici, ex quo molitum est. Gomor ergo, sive assaron tritici Palaestinae, continebat 5 libras farinae cum 4 unciis; duo gomor, et panis inde confectus continebat 10 libras cum 8 unciis. Illis adde pondus aquae, quae miscetur farinae, ut fiat panis; quod pondus facile est quarta pars ponderis farinae: nam tres unciae farinae facile, ob aquam immixtam, dant quatuor uncias panis, uti nostri pistores testantur; quare 10 librae, cum 8 unciis duorum assaronum farinae, dabant ob aquam immixtam panis libras 13 cum dimidia. Singuli ergo hi panes erant 13 librarum cum dimidia. Magni ergo erant hi panes, et totam pene mensam (utpote parvam) occupabant: nimirum, magno Deo, et magna danti, magna reddenda sunt, praesertim a tota aliqua tribu et populo. Denique censet Vilalpando singulos hosce panes habuisse duo gomor farinae, in memoriam ejus, quod Deus feria sexta, pro ea et pro sabbato sequente (quo quiescendum erat), depluebat duo gomor manna, Exod. XVI, 22. Addit ipse et alii duas decimas similae continuisse 12 libras, et addita aqua in pane 16 libras. Verum sic nimis magni et immanes fuissent hi panes; quod ut evitent alii, ut Robertus Cenalis et Aleazar, qui exacte de priscis Hebraeorum mensuris scripserunt, hic et alibi decimam accipiunt, non ephi, sed gomor, cujus decima pars erant unciae pene 10, quae duae decimae confecissent panem 19 circiter unciarum, id est unius librae, ac septem unciarum. Verum huic sententiae obstat, quod sacra Scriptura et Josephus asserant et exprimant hanc decimam esse assaronem, esseque decimam non gomor, sed ephi, Exod. XVI, vers. ult. Adde: sic satis exigui fuissent hi panes. Maneat ergo quod dictum est, panes hos fuisse 13 librarum cum dimidia.
24:6
Super mensam purissimam, — super mensam auream.
24:7
UT SIT PANIS IN MONUMENTUM OBLATIONIS DOMINI, — q. d. Ut panis iste sit juge memoriale oblationis jugis, quam hoc pane Hebraei Domino faciunt; unde ex Hebraeo ita vertas: Pones super eos thus, et thus sit pani in memoriale ignitionis, id est ignitae oblationis Domini; q. d. Impones panibus thus, ut thus significet panem Deo oblatum, et jugem hanc panum oblationem Domino fieri; thus enim soli Deo per ignem adoletur. Aliter vertunt et explicant Vatablus et Cajetanus, sic videlicet, ut thus sabbato vice panis fiat ignitio, id est, in igne adoleatur Domino; nam memoriale cap. II et alibi vocatur illa pars minchae, quae Domino adolebatur loco totius minchae.
24:8
PER SINGULA SABBATA MUTABUNTUR, — ne scilicet nimis desiccentur aut corrumpantur, fiantque inepti ad esum. Ita Abulensis. Suscepti a filiis Israel, — q. d. Quorum materia, id est farina, data sit a filiis Israel, sed pista a Levitis. FOEDERE SEMPITERNO, — quia hi panes sunt quasi symbolum perpetuum foederis initi inter me et populum, illiusque memoriam continuo ingerunt. Simile dixi de sale foederis, cap. II, 13. Hinc censet Abulensis etiam tempore schismatis sub Jeroboam, semper panes hosce fuisse Domino oblatos, eosque, numero 12, uti praescriptum est vers. 6, tum quia multi ex duodecim tribubus in hoc schismate adhaeserunt duabus tribubus, Deo et templo; tum quia hic dicitur hosce panum ritus servandos esse foedere sempiterno, id est quamdiu duratura erat lex vetus et judaismus. Simili modo duodecim lapides in rationali manserunt tempore schismatis, imo post eversionem decem tribuum; nam Josephus testatur se eos vidisse in rationali.
24:9
ERUNTQUE AARON ET FILIORUM EJUS, UT COMEDANT EOS IN LOCO SANCTO, — in atrio tabernaculi. Non est verisimile, crescente numero sacerdotum, duodecim hosce panes fuisse dispertitos per omnes omnino sacerdotes: sic enim quisque ex eis non habuisset frustulum; sed cum sacerdotes distributi essent in 24 classes, ut patet I Paralip. XXIV, quarum quaeque suam septimanam ministerii per vices obibat in tabernaculo, verisimile est quamque classem panes suae septimanae inter se distribuisse. Ita Abulensis. Ex hoc loco colligitur solis masculis filiis sacerdotum edere licuisse hos panes; atque hoc est quod ait Christus, Matth. XII, 5: «Quos (panes propositionis) non licebat ei edere, nisi solis sacerdotibus.» Hoc etiam indicant hic sequentia: «Quia Sanctum sanctorum est de sacrificiis Domini,» q. d. Panes hi comedentur tantum a sacerdotibus eorumque filiis, quia sanctissimi habentur, et sunt inter oblationes Domini; offeruntur enim in ipso Sancto, cum ipsae victimae offerantur extra Sanctum in atrio; quae autem valde sancta erant, haec a solis masculis stirpis sacerdotalis comedi poterant, ut colligitur Numer. XVIII, 10. Nota: Panum horum oblatio non erat sacrificium proprie dictum; nulla enim in iis fiebat immolatio. Vocantur ergo hic sacrificium, id est oblatio, per catachresin. Noster tamen Gabriel Vasquez, III part., disput. 220, num. 28, censet hosce panes fuisse sacrificia: quia, inquit, coquebantur a sacerdotibus in clibano, idque in loco sancto, puta in atrio, quasi haec coctura fuerit eorum immutatio et sacrificatio. Verum hoc et incertum est, uti jam dixi, et insufficiens; nam in clibano farina immutabatur, non panis. Adde, haec coctura et immutatio fiebat in clibano, non in altari; altare autem est proprius locus sacrificii: unde et mincha sive panis coctus in sartagine, craticula aut clibano, non erat sacrificium nisi cum in altari pars ejus adolebatur Deo, ut patet Levit. II.
24:10
10. Ecce autem egressus, etc., jurgatus est, q. d. Ecce autem coepit jurgari Aegyptius; sic enim egredi subinde capitur pro aggredi et incipere quippiam, ut Exod. II, 1; Deuter. XIII, 13. Intexitur haec historia hic, quia contigit sub idem tempus, quo datae sunt praecedentes leges. Causa jurgii non exprimitur. Judaei dicunt eum jurgatum esse, eo quod esset ebrius. Verum hoc refutat Abulensis; nam Hebraei in deserto carebant vino et sicera, atque solo manna et aqua vivebant, neque excedebant in cibo et potu, sed aeque multum quotidie comedebant, videlicet unum gomor. Alii suspicantur eum voluisse figere tabernaculum cum Danitis, eo quod esset ex matre Danita, licet patrem haberet Aegyptium, indeque ortum esse jurgium; verum et hi divinant.
24:11
11. Cum blasphemasset nomen Domini, et maledixisset. — Judaei vertunt, protulit illud nomen (Dei scilicet tetragrammaton, quod antonomastice vocatur שם השם shem hasshem, id est «nomen»), et maledixit. Unde putant ipsi eum duo peccata admisisse: primum, quod pronuntiaverit nomen Dei tetragrammaton, quod Judaeis est ineffabile; secundum, quod maledixerit. Verum errant, unum enim tantum fuit ejus peccatum, scilicet blasphemia seu maledictum in Deum. Unde Hebraea ita vertenda sunt, perforavit, id est blasphemavit, illud nomen (sanctum et augustum Dei), et maledixit; נקב nukab enim, sive קבב kabab significat cavare, perforare, et inde per metaphoram evacuare honorem, id est maledicere et blasphemare. Fabulantur Rabbini blasphemum hunc fuisse filium illius Aegyptii quem occidit Moses, Exod. II, 12, quodque ipse Deum primo blasphemarit, deinde Mosi maledixerit, volens ulcisci mortem patris sui; Deus vero, curam habens suorum, magis voluit ulcisci injuriam Mosis quam propriam, ideo dixit: Educ maledicum, et non: Educ blasphemum; ita isti fabularum figuli. Allegorice, blasphemus hic significat Antichristum, ait Radulphus: erat enim de tribu Dan, ex qua pariter nascetur Antichristus; unde omnes Danitae Antichristo, quasi cognato suo, adhaerebunt, et vix ullus ex iis Christo crediturus est; ideoque Apocal. VII, ubi e singulis tribubus electi signantur et enumerantur, sola tribus Dan omittitur, uti exponunt ibidem Aretas, Beda, Haymo, Anselmus, Rupertus et Irenaeus, lib. V, cap. XXX. Mater blasphemi vocatur Salumith, id est retributio, filia Dabri, id est loquelae, quia damnatio cui Antichristus destinatus est, blasphemiis ejus retribuetur: lapidabit eum omnis populus, quia omnes electi in die dejectionis ejus, eum condemnabunt, et sententia sua in abyssum praecipitabunt.
24:14
14. Ponant omnes qui audierunt (blasphemiam ejus) manus suas super caput ejus, et lapidet eum populus universus. — Moris erat apud Judaeos, ut testes super caput rei manus imponerent, quasi significantes hoc caput esse impium contra quod ferant testimonium, ideoque mortis esse reum. Addit Lyranus eos dicere solitos: «Malitia tua te adduxit ad mortem, non nos;» quasi dicerent: Tuo capiti mortem tuam imputa, non nobis. Unde super caput alicujus manus imponere, est contra eum ferre testimonium, ut patet Dan. XIII, 34. Aliam causam dat Oleaster, videlicet imposuisse veteres manus super caput rei, tanquam super hostiam piacularem; huic enim manus imponebantur, ut patet ex dictis cap. IV, 4 et 24, et cap. XVI, 21. Blasphemia enim, idololatria et similia gravia crimina, nisi vindicentur, videntur sui enormitate assistentes et vicinos, adeoque totam regionem polluere, et reddere obnoxiam divinae vindictae; quam ut avertant, Deo nocentem et reum dedunt, manusque ei imponunt, quasi hoc ritu reipsa precentur, ut Deus in eum omnem peccati poenam devolvat, nec in regionem aut populum crimen admissum vindicet. Simili modo idololatrae manus imponi jussit Deus, Deuter. XVII, 7. Vide et Deuter. XXI, 6, 7, 8, 9. Merito autem, inquit Theodoretus, Quaest. XXXIII, blasphemiae aptavit legem mortis, et poenam homicidii, ejusque reum lapidari jussit, quia blasphemator Creatorem cum interficere non possit, lingua ferit. Unde S. Augustinus in illud Matth. XXVI, 65, «blasphemavit,» ait: «Non minus peccant qui blasphemant Christum regnantem in coelis, quam qui crucifixerunt ambulantem in terris;» ut non mirum sit leges omnes civiles, canonicas et divinas tam severe in blasphemos animadvertere.
Poenae Blasphemorum Nota est etiam poena blasphemi Sennacherib, qui ob blasphemiam cum 185 millibus caesus est; sic et Paulus blasphemum tradidit Satanae, I Tim. I, vers. ult. Disce hic quantum crimen sit blasphemia, quamque acriter illud puniat Deus, etiam in hac vita. Nam de futura stat sententia Christi: «Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus; spiritus autem blasphemia non remittetur. Et quicumque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit contra Spiritum Sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro.» Ita blasphemus Pharao, dicens: «Non novi Dominum,» mersus est in mari Rubro. Ita Syri dicentes: «Deus montium est Dominus eorum, et non est Deus vallium;» multi a paucis Israelitis in valle praelio caesi sunt, III Reg. XX. Ita blasphemus Antichristus dejicietur in tartara, Apocal. XIII, 6, et XIX, 20. Narrat Gregorius Turonensis, libro II Histor. cap. VII, et Sidonius, lib. VIII, epist. penult., quod, cum Aureliam obsiderent Gothi, Anianus urbis Episcopus cum clero Litanias per muros decantabat; audiens id sacerdos apud Gothos captivus exclamavit: «Cassa spe duceris, Aniane, si verbis adversarios abigi posse credis, eaedem precationes aliis urbibus non profuerunt.» Audierunt Sancti, et illico blasphemum vita spoliaverunt. Julianus Apostata in bello Persico, divinitus lancea inter costas percussus, sanguinem suum manu in coelum jaculatus: «Exple, inquit, iram tuam, Galilaee» (ita Christum vocabat), «vicisti, vicisti.» Ita Sozomenus, Ruffinus, Eutropius. Arius in Filium Dei blasphemus, alvum purgaturus, viscera effudit et expiravit. Nestorii lingua a vermibus erosa est, eo quod dixisset B. Virginem esse Christiparam, non Deiparam. Olympius Episcopus Arianus, Carthagine in Elyanensium balneo lavans, cum Trinitatem publice blasphemaret, tribus ictus jaculis, tanquam fulminibus consumptus est, anno Christi 510. Testis est Paulus Diaconus, lib. XV in Anastasio. Fredericus II Imperator dicebat: «Tres fuere insignes impostores, qui humanum genus seduxerunt, Moses, Christus, Mahomet;» unde ab Innocentio IV in Concilio Lugdunensi damnatus, imperioque spoliatus est. Refert hanc ejus blasphemiam Lipsius, libro I Monit. politic. cap. IV. Ista vetera, haec nostri sunt aevi et soli. Haeretici Hallas (oppidum id est prope Bruxellas, statua B. Virginis miraculosa celebre) capere cogitabant. Ex illis unus accedens ad urbem: «Ego, ait, meis manibus Hallensi mulierculae» (ita vocabat statuam B. Virginis) «nasum abscindam.» Audit Virgo et procurat ut eidem plumbea grande ex urbe missa nasus auferatur. Vixit ille miser, nomine Joannes Zwickius, fuitque ipsismet Hollandis assiduo ludibrio multos annos, et forte etiamnum vivit: res est notissima. Decem sunt anni, ex quo Hollandi B. Virginis Sichenensis sacellum ceperunt: ab illo tempore Ostendam perdiderunt, omniaque illis infeliciter (cum prius feliciter) cesserunt. Fuit inter eos eques habens equum caecutientem, qui veniens ad sacellum irridens dixit: «Si Maria hic miracula facit, illuminet meum equum.» Audiit Virgo blasphemiam, moxque equo visum restituit, ipsum vero equitem blasphemum excaecavit. Id ante mortem, et in morte confessus fuit socius ejus, qui ob aliud crimen Weerteti extremo supplicio affectus est, uti ipsemet Weertensis Praetor, qui supplicio et quaestioni praefuit, scripsit ad me, qui tum ad B. Virginem Sichenensem in missione degebam, et mira Virginis ope manus Hollandorum effugi.
24:15
15. Peccatum, — poenam peccati.
24:16
16. Qui blasphemaverit, morte moriatur, etc., sive ille civis, sive peregrinus fuerit, — etiam Gentilis et incircumcisus. Hic enim ex more et jure gentium, sortietur forum Judaicum ratione delicti ibi commissi, sicut blasphemus hic, licet Aegyptius, Mose tamen et Judaeis supplicio affectus est.
24:18
18. Reddet vicarium, id est animam pro anima, — puta animal vivum vice animalis a se occisi.
24:19
19. Qui irrogaverit maculam, — id est cicatricem, aut mutilationem, ut sequitur.
24:20
20. Fracturam pro fractura, — ut si fregerit alteri pedem vel manum, eidem frangatur pes vel manus.
24:21
21. Qui percusserit (occiderit) jumentum, restituet aliud. Qui percusserit (occiderit) hominem, punietur. — Hebraice, morietur, puta occidetur; repetit enim hic generatim legem talionis vers. 17 propositam, quam hucusque variis exemplis illustravit. Probabile est, inquit Abulensis, quod nonnulli Doctores asserunt, scilicet poenam talionis debuisse irrogari a judice, si laesus illam peteret; quod si non peteret eam, sed mallet pecuniam, tunc judex non tenebatur, imo non poterat infligere poenam talionis.
24:1
v. 4 « Et locutus est Dominus ad Moysen dicens » :
24:2
v. 2 « Praecipe filiis Israel, ut afferant tibi oleum de olivis purissimum ac lucidum, ad concinnandas lucernas iugiter ».
24:3
v. 3 « Extra velum lestimonii in tabernaculo foederis ponet [que] » — omitte copulam codices hebraei et filii eius, uti Ex. 97,91 — « a vespere usque ad mane coram Domino, cultu [ritugue] perpetuo in generationibus vesris ».
24:4
v. & « Super candelabrum mundissimum », 1. e. ex auro mundissimo (Ex. 25,31), « ponentur semper in conspectu Dominz ».
24:5
v. 5 « Acciptes quoque similam, et coques ex ea duodecim panes » , placentas (cf. 2,4 et Ex. 29,2), « qui singuli habebunt duas decimas » (cf. Ex. 29,540).
24:6
v. 6 « Quorum senos altrinsecus super mensam purissimam », 1. e. auro purissimo (Ex. 25,94) deauratam, adiectivum quippe uti supra v. accipitur, « coram Domno statues ». At Hebr. : et pones eos ordinibus duobus, senos in utrovis ordine; Xtemque-v. 1 iubetur thus imponi ordznibus (Ca?.). Fortasse seni panes invicem superponebantur, et thus supremo tantum utrimque pani imponebatur. Porro duodecim panes totidem tribus repraesentabant (lans.). v. * « Et pones super eos thus lucidissimum , ut sit panis in monimentum oblationis Domini ». Hebr. : et erit n cibum ad monimentum , combustio Iahve; quibus verbis (cf. 2,9 sq.) illis panibus tribuitur ratio sacrificeli; non vero recensebantur Lev. 2 et 6,14-18, quod loca illa agant de sacrificiis privatorum, panes vero nomine populi proponerentur. Tempore Joseph: (III. 10. 7) incensum duabus lancibus aureis panibus imponebatur, quo rursum suggeritur, senos panes fuisse invicem impositos. At Moysis lam aevo eas lances esse adhibitas testimonium non efficit.
24:8
v. 8 « Per singula sabbata mutabuntur coram Domino [suscepti] a f iiis Israel foedere sempiterno »,
24:9
V. 9 « eruntque Aaron et filiorum etus , ut comedant eos in. loco dn. quia sanctum. sanctorum est » ei« de sacrificiis Domini iure perpetuo ». Hebr. v. 1: et erit (fem.). in panem in recordationem combustio Domini, Si, quod est obvium, haec referas ad solum thus, dure illud dicitur fieri in panem seu cibum, cum thus nullatenus rationem cibi habeat. Neque admitti potest quod explicat Vat., thus fuisse « vice panis cremandum », primum quia id textus minime dicit, dein quia panes propositionis nullatenus erant sacrificium , nihil eorum cremabatur, nihil eorum vice ecremandum erat. Quae eadem diflicultas obtinet, si verba referas ad panes et (hus : quomodo enim panes cum thure dicantur combustio Domini, cum panum nihil omnino comburatur? Tandem, quomodovis iungas, dura est CONSU ob duplex 5. LXX imponi panibus iubent thus et sal, now, quam vocem oriri potuisse corruptione sequentis nn55 evidens est. Potuit tamen aeque facile an95 oriri corruptione praecedentis nom. Unde haud improbabile videtur textum primitus fuisse hune : Et pones super ordines thus lucidissimum et sal, et erit — thus, vel thus cum sale — in recordationem combustio Domini. v. 15-22 habetur lex, quae aliarum legum formam imitatur; orditur sc. vocibus *2 vw v^N (cf. Lev. 15; 17,3. 8. 10. 13; 18,6; 20,2. 9: 29,4. 18), dum v. 17. 19 narrationem producit simpliciore formula '5 vN*, desinitque v. 22 in clausulam « Ego Iahve ete. ». Item prius v. 93 incisum correspondet 23,5454; 91,91; ultimum eiusdem versus incisum est ad instar 16,354; 8,36; Num. 1,55; 9,35. Sed illud ea lex peculiare habet, ut sit contexta narrationi cuidam historicae v. 10- | 1^: cf. medium incisum v. 23. Eiusmodi leges narrationi intime contextas etiam habes Ex. 12; 13,1-16; 20; 25-31; Lev. 10,8-11; 16; cf. Num. 15,37-^1. Pertinet igitur Lev. 2^4 ad continuam historiae mosaicae narrationem, quae est horum sacrorum librorum fundamentum. Quaeritur porro, cur Lev. 24 pracise insertum reperiatur inter catalogum festorum (cap. 23) et legem de anno sabbatieo et iubilaeo (cap. 25), quo etiam contextus interrumpi videatur. Ubi tres se offerunt hypotheses. Prima , Lev. 24 primitus alio loco fuisse insertum, v. g. post cap. 26 vel 27, et librariorum incuria huc tandem esse delapsum. Secunda, Lev. 24 ab ipso primo legum collectore h. l. minus sapienter esse insertum , cuiusmodi error auctori etiam inspirato conüngere potest. Tertia, ab eodem sapienter h. l. esse insertum ; quod Lev. 23 et 25 affines tractent materias, non probare individue primitus cohaesisse, aut eodem tempore esse nata, cum in legibus in Lev. collectis quandoque materiae minime affines se contingant, ideoque fortuita esse possit rerum cap. 23 et 95 tractatarum affinitas. Sed - demus etiam, voluisse Deum illas materias affines festorum et iubilaei duabus legibus, eodem circiter tempore definire, at potuit post primam legem editam, altera nondum promulgata, ille vir blasphemia Deiiram provocare. Ergo non est sufficiens ratio affirmandi inversi capitum ordinis , assentimurque Sylvto dicenti: « Cur autem praesens historia h. l. narretur, non alia videtur inquirenda esse ratio, quam quod evenerit sub tempus, quo praecepta priora fuerunt data »..-
24:10
v. 10 « Ecce autem egressus filius mulieris Israelitidis quem peblasphemandi pruritum (Sy/v.); omnino quippe nititur narrator a scelere tam atroci gentem electam excusare — « nter filios Israel, turgatus est in castris cum viro Israelita ». Mlud inter filtos Israel trahit Malv. ad de viro Aegyptio, et falso hinc infert eum Aegyptium amplexum esse Israelitarum fidem. Potiusiunge cum egressus : ilevir — - egressus de tabernaculo suo vel aliunde in publicum , n zedtwum filio- — — rum Israel, peccatum patravit omnino publicum et scandalosum. - v. 41 « Cumque blasphemasset » filius mulieris Israelitidis « nomen et maledixisset ei, adductus est ad Moysen. Vocabatur autem mater Filii nomen supprimitur, uti etiam viri Aegyptii.
24:12
v. 19 « Mi?seruntque eum 4n carcerem, donec nossent, quid iuberet Dominus ». Hebr. : ad declarandum 2psis secundum os Domini; ut consulto Domino Moyses ipsos, quid actu opus esset, edoceret; et hinc, w/ cudicaretur ille etc. (LXX). Cum apa etiam significet declarare (Gen. 30,28), Targ. Syr. vertere v2 clare pronuntiare, LXX £xovouácac; tamen sequens verbum vertere omnes maledixit vel blasphemaxvit, praeter Chald. ad iram provocavit et Syr. extulit. Tamen verbi 2p significatio detestari, blasphemare constat e Num. 23,8. 25; Iob 3,8; 5,3; Prov. 11,26. — v. 16 priore loco omnes habent nomen Domini;item altero loco Vulg. LXX, et ib. Syr. nomen. meum. Ergo hoc altero loco lectio dubia. Dum igitur probari nequit, in textu legis divinae v. 16 fucata quadam reverentia expunctum esse nomen divinum, id in narratione v. 11 factum esse omnino est concedendum. In toto V. T. pro nm" mw vel solo m" nunquam scribitur absolute Qn, quae Iudaeorum posteriorum fuit praxis (cf. A. Geiger: Urschrift etc., p. 273 sq.). Intolerabile his videbatur nomen sacrosanctum iungere verbo, quod blasphemandi haberet sensum.
24:13
v. 13 « Qui locutus est ad Moysen »
24:14
v. 14& « dicens - Educ blasphemum extra castra ». « Tanta est blasphemiae enormitas, ut blasphemus non tantum non sit permittendus vivere in communi aliorum hominum consortio, sed nec ibi eum mori deceat » (Sylv.). Cf. Aet. 7,97. Ceterum extremum supplicium consueverat extra castra vel urbem sumi. « Ef ponant omnes, qui audierunt, manus suas super caput eius », non ut calpam suam in illum devolverent (O/easter ap. tiam (Bonfr.), nam blasphemus nullatenus tut hostia immolabatur; sed « tamquam testes blasphemiae. Qua ceremonia significabant primo se affirmare, quod res ita vere contigisset et caput istud esset reum et morti obnoxium; secundo tacite rogabant Deum, ut illum puniendo poenam a se et a republica averterent » (Jans.). « Et lapidet eum populus universus ». An hic uti Deut. 17,1 testes primos lapides iecerint, non liquet.
24:15
v. 15 « Et ad filios Israel loqueris : Homo, qui maledizerit Deo $40 », — LXX ignorant suffixum — « portabit peccatum suum »; v. 15 et 16^; portabit peccatum swwum generaliori modo eandem poenam enuntiat, atque morte moriatur. Ergo voce Deus v. 15 non designatur iudex (Ca?.), non gentilium deus, sive eum bona fide deum esse quis reputet (TAeodoret.), sive non reputet (PAilo - Vita Moysis III), sed Deus verus alio quolibet praeter Iahve nomine appellatus.
Arg. — Cur legi v. 15 sq. de sermone in Deum irreverenti et de blasphemia addantur alia de homicidio etc., fortasse quaeres. Ratio potuit esse, quod ea edicta eo praecise tempore fuerint magis necessaria, quare Deus hac occasione usus sit ad ea promulganda. Praeterea adverte, v. 17 blasphemiam quoad poenam aequiparari homicidio; v. 18-20 enuntiari legem talionis, qua iniuria illata aequa/? iniuria puniatur. Unde rursum sequitur, blasphemiam , quam vulgi homines flocci faciunt, non esse minus malum homicidio, imo aequale et fortasse maius, cum gravior morte poenainfligi nequeat.
24:16
v. 16 « et qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur : lapidibus opprimet eum omnis multitudo, sive ille civis sive peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur ». Cum tam 55p (Num. 29,6 cf. cum Deut. 23,5) quam 2p: (Num. 93,7 sq.) idem sonet atque *^5, omnia haec verba unicam exprimunt maledictionem, h. l. in Deum blasphemiam, idemque parallelismo quodam edicit
24:17
v. 47 « Qui percusserit [et occiderit] hominem, morte moriatur ». Hlud et occiderit, omnino secundum contextum , etiam LXX h.l. suppleverunt, itemque v. 18 et altera v. 21 parte.
24:18
v. 18 « Qu? percusserit animal, reddet |vicarium , 1. e.] animam pro anima » , animal eiusdem omnino conditionis.
24:19
v. 19 « Qwui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum, sicut. fecit, sic fiet ei ». Et illico, quae maculae intellieantur, explicatur :
24:20
v. 20 « fracturam pro fractura » (Lev. 21,19), « oculum pro oculo, dentem pro dente restituet. Qualem znflixerit maculam, talem. sustinere cogetur ». Cf. Ex. 91,94 sq.
24:21
v. 21 « Qui percusserit iumentum, reddet. aliud; qui percusserit. hominem , punietur », seu verius occidetur (Hebr.). Hic versus repetit v. 17 sq. : fortasse sunt duae unici textus versiones. v. 92 Unum ideoque « aequum iudicium. sit inter vos , sive peregrinus sive civis peccaverit » , — Hebr. : sit — « quia ego sum Dominus Deus vester ». Cf. Ex. 12, 49. Aequalitatem h. 1. crediderim restringi ad causas percussionis et mutilationis. quam modo exponebamus materia, tum e stilo solemniore, maxime vero ex eo quod. cap. 27 instar supplementi adnectatur. Formulae « Ego Iahve Deus vester » et « Facite praecepta mea etc. » 25,17 sq. separant sermonem de iubilaei effectu quoad fruges v. 14-17 ab appendicibus v. 23- 28 illi immediate iungendis. Ante alias v. 39-55 appendices inseritur v. 38 formula « Ego Iahve Deus vester, qui eduxi vos etc. ». 26,1 sq., quibus cap. 25 connectitur cum 26,3 sqq., bis habet « Ego Iahve Deus vester » et semel « Ego Iahve ». Praemiorum tractatus 26,13 absolvitur formula « Ego Iahve Deus vester, qui eduxi vos etc. », et poenarum tractatus v. 44 sq.formula « Ego Iahve Deus eorum, qui eduxi eos etc. » et « Ego Iahve ». Sequitur v. 45 subscriptio legis non huius tantum, sed aliarum item legum. Verba initio 26,1 « Ego Dominus Deus vester » Heór. Sam. Chald. Syr. trahunt ad priora, Heór. etiam reliquum v. 1 et v. 9. Reapse haee intime cap. 25 spectant. Antequam Deus 26,3 sqq. observatorum mandatorum et praeceptorum praemia recenset, breve eorum mandata, quae nulla non occasione inculcabat : cultum unius Dei haec explanationem h. l. non exigebant. Praemittit tamen Deus cap. 25 novam aliquam sabbati extensionem , annum. sabbaticum, eique Hae leges apud solos Israelitas exstant; sed nota, observandi quoque sabbati, quod a mundi exordio consecraverat Deus, vix ulla inter gentes reperiri vestigia. Ergo neque affirmare fas est, ante Moysen nullam inter Hebraeos fuisse anni septimi et quinquagesimi sanctitatem. Non fuerat ea utique lege divina sancita, cum ne sabdiluvium, ignoramus. In Aegypto non facile observabatur, tum quod ab Aegyptiorum moribus ea lex abhorreret, cum quod Hebraeorum plerique ibidem agricolae non essent. Ob eandem rationem haud poterat plene servari in deserto, sed traditur Critica. extus cap. 25 difficilior, quod is in aliquibus sit corruptus. Tamen, attentis et textus Masorethici divisionibus et iis, quae de saeri textus articulis certis formulis distinguendis toties observabamus, sequentia suggerimus. Merito igitur Masor. v.8 a praecedentibus distin- — guunt, cum is misso anno sibDato de iubilaeo sermonem inducat. v. 17 sq. offendimus unam e consuetis clausulis, quae sermonem v. 14-. 17 de frugum venditione concludit; alteram v. 38. Porro v. 19-99 — ostendemus loco esse movendum atque ad calcem sermonis de anno sabbatico transferendum. Accipe iam capitis conspectum. d a) Annus sabbaticus v. 1-7 (Masor. D) et v. 19-22. 2 P b) Iubilaeum. Illud indicitur v. 8-12, eius effectus v. 13 generali propositione enun- | 1 tiantur, postea singillatim describuntur : &) quoad fruges v. 14-17, additurque clausula v. 17 sq. Appendices : N) terra ipsa non venditur v. 23 sq. (D); 3) pauperibus indulgentia exhibenda v. 25-28 (D). B) quoad domus et homines : E N) de domibus in urbe v. 29 sq. velruri v. 31 sitis; de — - domibus levitarum v. 32 34 (D); : » 2) de Hebraeo paupere in domo Hebraei degente v. 35-37; additurque clausula v. 38 (D). Appendices : N) de Hebraeo, qui se vendidit Hebraeo v. 39-46 (D) ; 3) de Hebraeo, qui se vendidit advenae v. 47-55. Arg. — Septimo quoque anno requies concedenda terrae; abstinendum ab agrorum cultura, messe, VIindpnuag iis, quae sponte nascun- 3 tur, vescendum. Pur P
24:3
Le sette lampade erano accese durante la notte (Ex. 27, 21; Lev. 24, 3); se e quante lampade fossero accese anche durante il giorno, dai testi biblici con certezza non si può dedurre; la tradizione è incerta: giusta gli uni erano accese le lampade soltanto …
24:5
… Iud., III, 6, 6; Mēnāhōth, V, 1); per ognuno s'adoperavano due decimi di efa (ca. sette litri e mezzo) di fior di farina (Lev. 24, 5; stacciata undici volte, secondo Mēnāhōth, VI, 7); venivano fatti, dopo l'esilio, a spese del tesoro del Tempio (Neh. 10, 33), in apposita sala (Tāmīdh, III, 3; Middōth, I, 6), da …
24:7
L'i. era prescritto per le oblazioni (Lev. 2, 1. 2. 15. 16), mentre era proibito nei sacrifici di espiazione (ibid. 5, 11) e nelle offerte per il rito della gelosia (Num. 5, 15); di esso venivano cosparsi anche i dodici « pani di presentazione » (Lev. 24, 7). Tanta era l'importanza dell'i. che talvolta esso è nominato espressamente insieme agli
… Con i pani si offriva anche incenso purissimo (Lev. 24, 7; Siphra', fol. 263, 1; i Settanta aggiungono: «sale»). …
24:9
… La legge non faceva, in proposito, alcun mistero (Lev. 24, 9). Il numero di dodici si è voluto mettere in rapporto con i mesi
24:14
15, 5), per la divinazione, la magia (Lev. 20, 6.27; Deut. 18, 10 sgg.), per la bestemmia (Lev. 24, 14), per la profanazione del sabato (Ex. 31, 14 sg.; Num. 15, 35), per l'indocilità testarda di un figlio verso i suoi genitori (Deut. 21, 21), per la fornicazione di una giovane e per …
24:16
… Nel Vecchio Testamento tanto grave fu giudicata la b. che era punita con la morte: «qui blasphemaverit nomen Domini morte mortatur» (Lev. 24, 16), e s. Tommaso dichiara: «omnium peccatorum ex genere suo gravissimum est» (Sum. …
… condanna di G., pronunciata da Caifa e ratificata dal Sinedrio, fu dunque inflitta perché egli si è dichiarato Figlio di Dio (cf. Io. 19, 7). Il farsi simile a Dio era considerato come bestemmia (cf. Mc. 2, 7 e Io. 10, 33) e perciò punibile di morte (Lev. 24, 16). Il Sinedrio perciò pronunzia la sentenza di morte, perché il diritto gli
24:19
In Lev. 24, 19-20, in una serie di prescrizioni penali, si dice similmente: « Chi maltratta il suo prossimo, facciasi a lui uguale trattamento: piaga per piaga, occhio per occhio, dente per dente: …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.