Rachel yet barren, deliuereth her handmaide to Iacob, Who beareth two sonnes. 9. Lia ceasing to beare geueth her handmaid also, and she beareth two more. 17. Then Lia beareth other two sonnes and one daughter. 22. Rachel beareth Ioseph. 25. Iacob desirous to returne home, is hyred to stay for a certaine part of the stockes increase. 43. Wherby he becometh exceeding rich.
1And Rachel seeing herself without children, envied her sister, and said to her husband: Give me children, otherwise I shall die.Ma Rachele veggendosi sterile, portava invidia alla sorella, e disse al suo marito: Dammi de' figli, altrimenti io morrò.AND Rachel seing she was vnfruitful, enuied her sister, and said to her husband: Geue me children, otherwise I shal dye.Cernens autem Rachel quod infecunda esset, invidit sorori suæ, et ait marito suo: Da mihi liberos, alioquin moriar. 2And Jacob being angry with her, answered: Am I as God, who hath deprived thee of the fruit of thy womb?Le rispose disgustato Giacobbe: Tengo io il luogo di Dio, il quale ti ha privata della fecondità?With whom Iacob being angrie answered: Am I as God, who hath depriued thee of the fruite of thy wombe?Cui iratus respondit Jacob: Num pro Deo ego sum, qui privavit te fructu ventris tui ? 3But she said: I have here my servant Bala: go in unto her, that she may bear upon my knees, and I may have children by her.Ed ella: Io ho, disse, la serva Bala: prendila, affinché la prole di lei io mi prenda sulle mie ginocchia, e di lei io abbia de' figli.But she said: I haue here my seruant Bala: Companie with her, that she may beare vpon my knees, and I may haue children of her.At illa: Habeo, inquit, famulam Balam: ingredere ad illam, ut pariat super genua mea, et habeam ex illa filios. 4And she gave him Bala in marriage: who,E diede a lui Bala per moglie: la qualeAnd she gaue him Bala into mariage: who,Deditque illi Balam in conjugium: quæ, 5When her husband had gone in unto her, conceived and bore a son.Data a marito concepì, e partorì un figliuolo.when her husband had compained with her, conceaued and bare a sonne.ingresso ad se viro, concepit, et peperit filium. 6And Rachel said: The Lord hath judged for me, and hath heard my voice, giving me a son; and therefore she called his name Dan.E disse Rachele: il Signore ha giudicato in mio favore, e ha esaudita la mia voce, dandomi un figlio: e per questo chiamollo col nome di Dan.And Rachel said: Our Lord hath iudged for me, and hath heard my voice, geuing me a sonne. and therfore she called his name, Dan.Dixitque Rachel: Judicavit mihi Dominus, et exaudivit vocem meam, dans mihi filium, et idcirco appellavit nomen ejus Dan. 7And again Bala conceived, and bore another,E di nuovo Bala ingravidò, e partorinne un altro,And againe Bala conceauing bare an other,Rursumque Bala concipiens, peperit alterum, 8For whom Rachel said: God hath compared me with my sister, and I have prevailed: and she called him Nephthali.In proposito del quale disse Rachele: il Signore mi ha messa alle mani colla mia sorella, e io l'ho vinta; e chiamollo Nephtali.for whom Rachel said: God hath compared me with my sister, and I haue preuailed: and she called him Nepthali.pro quo ait Rachel: Comparavit me Deus cum sorore mea, et invalui: vocavitque eum Nephthali.
9Lia perceiving that she had left of bearing, gave Zelpha, her handmaid, to her husband.Veggendo Lia, come avea lasciato di far figliuoli, diede a suo marito la sua schiava Zelpha.Lia perceauing that she had left bearing, deliuered Zelpha her handmaid to her husband.Sentiens Lia quod parere desiisset, Zelpham ancillam suam marito tradidit. 10And when she had conceived, and brought forth a son,E avendo questa concepito, e partorito un figliuolo,Who conceauing and bringing forth a sonne,Qua post conceptum edente filium, 11She said: Happily. And therefore called his name Gad.Disse ella: Fortuna: e chiamollo perciò col nome di Gad.she said: Happely. And therfore called his name Gad.dixit: Feliciter, et idcirco vocavit nomen ejus Gad. 12Zelpha also bore another.Ne partorì Zelpha anche un altro.Zelpha also bare an other.Peperit quoque Zelpha alterum. 13And Lia said: This is for my happiness: for women will call me blessed. Therefore she called him Aser.E Lia disse: Questo è per mia beatitudine: perocché beata mi diranno le donne: per questo lo chiamò Aser.And Lia said: This is for my blessednes: for wemen wil cal me blessed. Therfore she called him, Aser.Dixitque Lia: Hoc pro beatitudine mea: beatam quippe me dicent mulieres: propterea appellavit eum Aser. 14And Ruben going out in the time of the wheat harvest into the field, found mandrakes: which he brought to his mother Lia. And Rachel said: Give me part of thy son’s mandrakes.Ma essendo Ruben andato alla campagna in tempo che mietevasi il grano, trovò delle mandragore, le quali egli portò a sua madre Lia. Ma Rachele disse: Fammi parte delle mandragore di tuo figlio.And Ruben going forth in the time of wheat haruest into the field, found mandragores: which he brought to his mother Lia. And Rachel said: Geue me part of thy sonnes mandragores.Egressus autem Ruben tempore messis triticeæ in agrum, reperit mandragoras, quas matri Liæ detulit. Dixitque Rachel: Da mihi partem de mandragoris filii tui. 15She answered: Dost thou think it a small matter, that thou hast taken my husband from me, unless thou take also my son’s mandrakes? Rachel said: He shall sleep with thee this night, for thy son’s mandrakes.Rispose quella: Ti sembra egli poco l'avermi rapito il consorte, se non mi togli anche le mandragore del mio figlio? Disse Rachele: Dorma egli questa notte con te in ricompensa delle mandragore di tuo figlio.She answered: Doest thou thinke it a smal matter, that thou hast taken my husband from me, vnlesse thou take also my sonnes mandragores? Rachel said: For thy sonnes mandragores let him sleepe with thee this night.Illa respondit: Parumne tibi videtur quod præripueris maritum mihi, nisi etiam mandragoras filii mei tuleris ? Ait Rachel: Dormiat tecum hac nocte pro mandragoris filii tui.
16And when Jacob returned at even from the field, Lia went out to meet him, and said: Thou shalt come in unto me, because I have hired thee for my son’s mandrakes. And he slept with her that night.E tornando alla sera Giacobbe dalla campagna, uscì incontro a lui Lia, e: Meco, disse, verrai: perché ti ho caparrato col prezzo delle mandragore del mio figliuolo. Ed egli si dormì con lei quella notte.And when Iacob returned at euen from the field, Lia went out to meete him, and said: Companie with me, because with wages I haue hired thee for my sonnes mandragores. And he slept with her that night.Redeuntique ad vesperam Jacob de agro, egressa est in occursum ejus Lia, et Ad me, inquit, intrabis: quia mercede conduxi te pro mandragoris filii mei. Dormivitque cum ea nocte illa. 17And God heard her prayers; and she conceived: and bore a fifth son:E il Signore esaudì le preghiere di lei: e concepì, e partorì il quinto figliuolo,And God heard her prayers: and she conceaued and bare the fifth sonne,Et exaudivit Deus preces ejus, concepitque et peperit filium quintum, 18And said: God hath given me a reward, because I gave my handmaid to my husband. And she called his name Issachar.E disse: Il Signore mi ha renduta mercede, perché diedi la mia schiava a mio marito: e gli diede il nome d'Issachar.and said: God hath geuen me a reward, because I gaue my handmaid to my husband. And she called his name Issachar.et ait: Dedit Deus mercedem mihi, quia dedi ancillam meam viro meo: appellavitque nomen ejus Issachar. 19And Lia conceived again, and bore the sixth son,E di bel nuovo Lia concepì, e partorì il sesto figliuolo,Againe Lia conceauing, bare the sixt sonne,Rursum Lia concipiens, peperit sextum filium, 20And said: God hath endowed me with a good dowry; this turn also my husband will be with me, because I have borne him six sons: and therefore she called his name Zabulon.E disse: Il Signore mi ha dotata di buona dote: anche questa volta si starà con me il mio marito per avergli io fatti sei figliuoli: e per questo chiamollo col nome di Zabulon.and said: God hath endowed me with a good dowrie: this turne also my husband wil be with me, for because I haue borne him six sonnes, and therfore she called his name, Zabulon.et ait: Dotavit me Deus dote bona: etiam hac vice mecum erit maritus meus, eo quod genuerim ei sex filios: et idcirco appellavit nomen ejus Zabulon. 21After whom she bore a daughter, named Dina.Dopo di questo partorì una figlia per nome Dina.After whom she bare a daughter, named Dina.Post quem peperit filiam, nomine Dinam. 22The Lord also remembering Rachel, heard her, and opened her womb.Ricordatosi il Signore anche di Rachele la esaudì, e la rendé feconda.Our Lord also remembring Rachel, heard her, and opened her wombe.Recordatus quoque Dominus Rachelis, exaudivit eam, et aperuit vulvam ejus.
23And she conceived, and bore a son, saying: God hath taken away my reproach.E concepì, e partorì un figliuolo, dicendo: Il Signore ha tolto il mio obbrobrio.Who conceaued, and bare a sonne, saying: God hath taken away my reproch.Quæ concepit, et peperit filium, dicens: Abstulit Deus opprobrium meum. 24And she called his name Joseph: saying: The Lord give me also another son.E chiamollo col nome di Giuseppe, dicendo: Il Signore diami ancora un altro figliuolo.And she called his name, Ioseph, saying: Our Lord adde to me an other sonne.Et vocavit nomen ejus Joseph, dicens: Addat mihi Dominus filium alterum. 25And when Joseph was born, Jacob said to his father-in-law: Send me away, that I may return into my country, and to my land.Ma nato che fu Giuseppe, disse Giacobbe al suo suocero: Dammi licenza, che io me ne torni alla patria, e nella mia terra.And when Ioseph was borne, Iacob said to his father in lawe: Dismisse me that I may returne into my countrie, and to my land.Nato autem Joseph, dixit Jacob socero suo: Dimitte me ut revertar in patriam, et ad terram meam. 26Give me my wives, and my children, for whom I have served thee, that I may depart: thou knowest the service that I have rendered thee.Dammi le mogli, e i miei figliuoli, per li quali sono stato a' tuoi servigi, affinché io me ne vada: tu sai qual sorte di servigio sia stato il mio.Geue me my wiues, and my children, for whom I haue serued thee, that I may depart: thou knowest the seruice that I haue serued thee.Da mihi uxores, et liberos meos, pro quibus servivi tibi, ut abeam: tu nosti servitutem qua servivi tibi. 27Laban said to him: Let me find favour in thy sight: I have learned, by experience, that God hath blessed me for thy sake.Disse a lui Laban: Possa io trovar grazia dinanzi a te: io ho conosciuto alla prova, che Dio mi ha benedetto per causa tua.Laban said to him: Let me finde grace in thy sight: I haue learned by experience, that God hath blessed me for thy sake:Ait illi Laban: Inveniam gratiam in conspectu tuo, experimento didici, quia benedixerit mihi Deus propter te: 28Appoint thy wages which I shall give thee.Determina tu la ricompensa, ch'io debba darti.appoint thee wages which I shal geue thee.constitue mercedem tuam quam dem tibi. 29But he answered: Thou knowest how I have served thee, and how great thy possession hath been in my hands.Ma quegli rispose: Tu sai in qual modo ti ho servito, e quanto sieno augumentati nelle mani mie i tuoi beni.But he answered: Thou knowest how I haue serued thee, and how great thy possession hath benne in my hands.At ille respondit: Tu nosti quomodo servierim tibi, et quanta in manibus meis fuerit possessio tua.
30Thou hadst but little before I came to thee, and now thou art become rich: and the Lord hath blessed thee at my coming. It is reasonable, therefore, that I should now provide also for my own house.Poco tu avevi prima ch'io venissi a te: ora sei divenuto ricco: e il Signore ti ha benedetto alla mia venuta. È adunque giusto, che io pensi una volta anche alla casa mia.Thou hadest a smal thing before I came to thee, and now thou art made rich: and our Lord hath blessed thee at my comming in. It is reason therfore that once I prouide also for mine owne house.Modicum habuisti antequam venirem ad te, et nunc dives effectus es: benedixitque tibi Dominus ad introitum meum. Justum est igitur ut aliquando provideam etiam domui meæ. 31And Laban said: What shall I give thee? But he said: I require nothing; but if thou wilt do what I demand, I will feed and keep thy sheep again.E Laban gli disse: Che ti darò io? Ma quegli replicò: Non voglio nulla ma se farai quello ch'io chiedo, pascerò di nuovo le tue pecore, e n'avrò cura,And Laban said: What shal I geue thee? But he said: I wil nothing: but if thou wilt doe that which I demande, I wil fede, and kepe thy sheepe again.Dixitque Laban: Quid tibi dabo ? At ille ait: Nihil volo: sed si feceris quod postulo, iterum pascam, et custodiam pecora tua. 32Go round through all thy flocks, and separate all the sheep of divers colours, and speckled; and all that is brown and spotted, and of divers colours, as well among the sheep as among the goats, shall be my wages.Raduna insieme tutti i tuoi greggi, e metti da parte tutte le pecore variegate, e macchiate di pelame: e tutto quello che verrà fosco, e macchiato, e vario tanto di pecore, che di capre, sarà la mia mercede.Goe round about al thy flockes, and separate al the shepe of diuers colours, of speckled flyse: and what soeuer shal be russet and spotted, and of diuers colours, aswel in the shepe, as in the goates, shal be my wages.Gyra omnes greges tuos, et separa cunctas oves varias, et sparso vellere; quodcumque furvum, et maculosum, variumque fuerit, tam in ovibus quam in capris, erit merces mea. 33And my justice shall answer for me tomorrow before thee, when the time of the bargain shall come; and all that is not of divers colours, and spotted, and brown, as well among the sheep as among the goats, shall accuse me of theft.E parlerà un dì a mio favore la mia fedeltà, allorché verrà il tempo concordato tra noi: e tutto quello che non sarà di vario colore, o macchiato, o fosco tanto di pecore, come di capre, mi dimostrerà reo di furto.And my iustice shal answer for me to morowe, before thee when the time of the bargaine shal come: and al that shal not be of diuers colours, and spotted, and russet, aswel in the shepe as in the goates, shal accuse me of theft.Respondebitque mihi cras justitia mea, quando placiti tempus advenerit coram te: et omnia quæ non fuerint varia, et maculosa, et furva, tam in ovibus quam in capris, furti me arguent.
34And Laban said: I like well what thou demandest.Disse Laban: Mi piace quello che domandi.And Laban said: I like wel that thou demandest.Dixitque Laban: Cratum habeo quod petis. 35And he separated the same day the she-goats, and the sheep, and the he-goats, and the rams of divers colours, and spotted; and all the flock of one colour, that is, of white and black fleece, he delivered into the hands of his sons.E quel giorno separò le capre, e le pecore, e i capri e i montoni di vario colore, e macchiati: e tutto il gregge di un sol colore, cioè di bianco, e nero pelame lo diede in governo de' suoi figliuoli.And he separated the same day the shee goates, and the shepe, and the he goates, and the rammes of diuers colours, and spotted: and al the flocke of one coloure, that is of white and blacke flyse, he deliuered in the hand of his sonnes.Et separavit in die illa capras, et oves, et hircos, et arietes varios, atque maculosos: cunctum autem gregem unicolorem, id est albi et nigri velleris, tradidit in manu filiorum suorum. 36And he set the space of three days journey betwixt himself and his son-in-law, who fed the rest of his flock.E pose una distanza di tre giorni di viaggio tra sé, e il genero, il quale pascolava il rimanente de' suoi greggi.And he put a space of three dayes iourney betwixt him and his sonne in lawe, who fed the rest of his flocke.Et posuit spatium itineris trium dierum inter se et generum, qui pascebat reliquos greges ejus. 37And Jacob took green rods of poplar, and of almond, and of plane-trees, and pilled them in part: so when the bark was taken off, in the parts that were pilled, there appeared whiteness: but the parts that were whole, remained green: and by this means the colour was divers.Prese adunque Giacobbe delle verghe di pioppo verdi, e di mandorlo, e di platano, e ne levò parte della corteccia, levata la quale, dove le verghe erano spogliate, spiccò il bianco: e dove non erano state toccate rimasero verdi: onde in tal guisa risultò vario colore.Iacob therfore taking grene roddes of the poplare, and of the almond, and of the plaine trees, in part pilled them: and when the barkes were taken of, in the parts that were pilled, there appeared whitnes: but the parts that were whole, remayned grene: and by this meanes the colour was made diuers.Tollens ergo Jacob virgas populeas virides, et amygdalinas, et ex platanis, ex parte decorticavit eas: detractisque corticibus, in his, quæ spoliata fuerant, candor apparuit: illa vero quæ integra fuerant, viridia permanserunt: atque in hunc modum color effectus est varius.
38And he put them in the troughs, where the water was poured out; that when the flocks should come to drink, they might have the rods before their eyes, and in the sight of them might conceive.E le pose ne' canali, dove gettavasi l'acqua, affinché venute a bere le pecore, avesser dinanzi agli occhi le verghe, e concepissero rimirandole.And he put them in the troughes, where the water was poured out: that when the flockes should come to drinke, they might haue the roddes before their eyes, and in the sight of them conceaue.Posuitque eas in canalibus, ubi effundebatur aqua: ut cum venissent greges ad bibendum, ante oculos haberent virgas, et in aspectu earum conciperent. 39And it came to pass, that in the very heat of coition, the sheep beheld the rods, and brought forth spotted, and of divers colours, and speckled.Ed avvenne, che le pecore in calore miravano le verghe, e figliavano agnelli con macchie, e pezzati, e sparsi di vario colore.And it came to passe that in the verie heate of the ramming, the shepe beheld the roddes, and brought forth spotted, and of diuers colours, and speckled.Factumque est ut in ipso calore coitus, oves intuerentur virgas, et parerent maculosa, et varia, et diverso colore respersa. 40And Jacob separated the flock, and put the rods in the troughs before the eyes of the rams; and all the white and the black were Laban’s, and the rest were Jacob’s, when the flocks were separated one from the other.E Giacobbe divise il gregge, e pose le verghe nei canali davanti agli occhi degli arieti: ed erano di Laban tutti i bianchi, e i neri: gli altri poi tutti di Giacobbe, avendo i greggi separati tra loro.And Iacob diuided the flocke, and put the roddes in the troughes before the eyes of the rammes: and al the white and the blacke were Labans: and the rest, Iacobs, when the flockes were separated one from the other.Divisitque gregem Jacob, et posuit virgas in canalibus ante oculos arietum: erant autem alba et nigra quæque, Laban; cetera vero, Jacob, separatis inter se gregibus. 41So when the ewes went first to ram, Jacob put the rods in the troughs of water before the eyes of the rams, and of the ewes, that they might conceive while they were looking upon them.Quando adunque alla primavera dovean concepire le pecore, mettea Giacobbe le verghe ne' canali dell'acqua dinanzi agli occhi dei montoni, e delle pecore, affinché queste concepissero in guardandole:Therfore when the ewes went to ramme, in the prime time, Iacob put the roddes in the troughes of water before the eyes of the rammes, and of the ewes, that in looking vpon them they might conceaue:Igitur quando primo tempore ascendebantur oves, ponebat Jacob virgas in canalibus aquarum ante oculos arietum et ovium, ut in earum contemplatione conciperent:
42But when the later coming was, and the last conceiving, he did not put them. And those that were lateward, became Laban’s; and they of the first time, Jacob’s.Al tempo poi, in cui le pecore concepiscono, e portano per la seconda volta, non metteva le verghe. E le pecore della seconda eran di Laban: quelle poi della prima figliatura erano di Giacobbe.but when the later comming was, and the last conceauing, he did not put them. And those that were late warde, became Labans: and they of the prime time, Iacobs.quando vero serotina admissura erat, et conceptus extremus, non ponebat eas. Factaque sunt ea quæ erant serotina, Laban: et quæ primi temporis, Jacob. 43And the man was enriched exceedingly, and he had many flocks, maid-servants and men-servants, camels and asses.E questi si fece ricco formisura, e fece acquisto di molti greggi, di serve, e servi, e di cammelli, e asini.And the man was enriched beyond measure, and he had manie flockes, wemen seruantes and men seruants, camels and asses.Ditatusque est homo ultra modum, et habuit greges multos, ancillas et servos, camelos et asinos.
30:1
Calmet
Envied, or desired to have children like her. Thus we may envy the virtues of the saints. (Calmet)
Menochius
Give me, etc. These words seem to indicate a degree of impatience, at which we need not be surprised, when we reflect, that Rachel had been educated among idolaters. (Menochius)
Calmet
Die of grief and shame. "I shall be considered as one dead." (Jun.[Junius?]) St. Chrysostom thinks she threatened to lay violent hands on herself, and through jealousy, spoke in a foolish manner. This passion is capable of the basest actions, (Haydock) and is almost unavoidable where polygamy reigns. (Calmet)
30:2
Menochius
Angry at the rash and apparently blasphemous demand of Rachel. (Menochius)
Tirinus
As God, pro Deo. Am I to work a miracle in opposition to God, who has made thee barren? To him thou oughtest to address thyself. The Hebrews justly observe, that God has reserved to himself the four keys of nature: 1. Of generation; 2. Of sustenance, Psalm 144:16; 3. Of rain, Deuteronomy 28:12; And, 4. Of the grave or resurrection, Ezechiel 37:12. (Tirinus)
30:3
Servant, like a maid of honour. Josephus says she was not a slave, no more than Zelpha.
Calmet
My knees, whom I may nurse with pleasure. It was an ancient custom to place the new-born infants upon the knees of some near relation, who gave them a name, and thus in a manner adopted them. (Chap. 50:22[23, in some Bibles]; Job 3:12; Psalm 21:11.) (Homer) (Calmet)
30:4
Marriage. The Manichees condemned Jacob for having four wives at once. But St. Augustine replied, it was not then unusual or forbidden. He took the two last only at the pressing instigation of Rachel and Lia, and that only for the sake of children. Lia herself was forced upon him. (contra Faust. 22:48.)
30:6
Haydock
Dan, means judgment. From the same root as Adonis; Adoni, my lord or judge, etc. Rachel's whole solicitude was for children. (Haydock)
30:8
Calmet
Compared me, etc. As Lia treacherously got my husband, so I have craftily surmounted the difficulties of barrenness; I have struggled earnestly, and have got the victory. Patal, means to act with cunning. (Psalm 17:27.) (Calmet)
Menochius
Nephtali, "a crafty wrestler." (Menochius)
30:11
Happily, fortunately.
Haydock
Gad, or Bonaventure. (Haydock) ---"Good-fortune," was acknowledge by the pagans for a divinity; (Isaias 65:11.) perhaps for the Sun, or Oromagdes, the Gad of Aram. He was opposed to the wicked Arimenes in the Chaldean theology, by Zoroaster, (Calmet) the inventor of the Two Principles. Whether Lia intended to attribute this child to the influence of the planet Jupiter, the Sun, or some other tool, we cannot determine. (Haydock)
Calmet
Her naming may be simply; Behold I am now a mother of a troop, or little army, Gad; and to which (Chap. 49:19.) Jacob evidently alludes. (Calmet)
30:13
Haydock
Aser: happy. My servant has now had as many sons as my sister (Menochius) and I have given them both names, indicating my great felicity and joy. (Haydock)
30:14
Haydock
Ruben, now perhaps about four years old, playing in the fields, in the latter harvest time, (Exodus 9:32) found mandrakes of an extraordinary beauty and flavour, (Canticle of Canticles 7:13.) whether they were flowers, lilies, jasmine, etc. as some translate; or rather, fruits of the mandrake tree, according to all the ancient versions; or of the citron, lemon, or orange tree, if we believe Calmet. Dudaim designates two breasts, or something lovely and protuberant. The ancients have spoken with admiration, and have attributed wonderful effects to the mandrakes, which, though controverted by moderns, might suffice to make Rachel greatly desire to have them; at least, if she believed they would contribute to remove her sterility, as Pliny, Natural History 25:15. Aristotle (de Gener. ii.) and other naturalists of eminence, have maintained they did. (Haydock)
Tirinus
The effect which she desired so much, was not, however, to be attributed to them, since she conceived only three years after, and that by the blessing of God. (Tirinus)
30:15
Haydock
From me. Lia was aware that Jacob's affection lay entirely towards Rachel; particularly now as she had ceased to bear children herself. (Haydock)
Calmet
This might, when it is my turn to have him. To prevent any jealousy, the husband visited his wives one after another, as was the case with Smerdis, the king of Persia. (Herodotus 3:79; Exodus 21:10.) (Calmet)
30:18
Calmet
Issachar, "the reward of the man, or husband." (Calmet)
Haydock
She might allude also to the reward she had obtained for her mandrakes. (Haydock)
30:20
Menochius
Zabulon, "dwelling or cohabiting." Zobad (which resembles the sound of Zobal) means to endow, (Calmet) to which she seems also to refer; as if her marriage was renewed, and God had given her more children for a dowry. (Menochius)
30:21
Dina, "judgment," like Dan. God hath done me justice. The Hebrews assert that Dina was married to holy Job. She was born the same year as Joseph, the 91st of Jacob. Lia brought forth seven children in seven years.
30:23
Year of the World 2259, Year before Christ 1745.
30:24
Haydock
Joseph. In imposing this name, Rachel looks both to the past and to the future; thanking God for taking away (asop) her reproach, and begging that He would add (isop or Joseph) the blessing of another son, as he really did, though it occasioned her death: so little do we know what we ask for! Joseph means one "adding or increasing," Genesis 49:22. (Haydock)
Du Hamel
He was born when the 14 years of service were over; being a most glorious figure of Jesus Christ, who came to redeem us from slavery. (Du Hamel)
30:28
Give thee. He wishes to engage him to continue in his service; being convinced, that a faithful and pious servant is a great treasure. Laban promises every thing, and performs little according to agreement. He never thinks of making Jacob any present for his extraordinary diligence.
30:31
Haydock
Nothing. I am willing to depart with my family towards my father. But if I must stay, these are my terms. (Haydock)
Salien
I require no certain wages, committing myself entirely to what Providence shall send. (Salien.)
30:32
Speckled; from those which are all of one colour. Those which should be of the former description must belong to Jacob, while all the black and the white should be Laban's.
Brown, or of a dull mixture of white and black.
Spotted, having large patches of either colour.
Menochius
Divers, little spots variegating the fleece. (Menochius)
Calmet
The original is extremely obscure. Jacob asks only for the worst; the speckled sheep and goats, also the black sheep and the white goats, ver. 35. (Bochart.) (Calmet)
30:33
Menochius
Of theft, if they be found in my possession. I am so well convinced that God will reward my justice, that, even contrary to what might naturally be expected, he will enable me to have plenty of spotted sheep and goats, though their mothers be all of one colour. It is not certain, that Jacob agreed to have the flocks parted till the end of the year. (Menochius)
30:35
Menochius
His sons. These continued to observe the conduct of Jacob, while Laban drove off all the flocks of divers colours to so great a distance, ver. 36, that there was no danger of the sheep under Jacob's care getting to them. Thus Laban first began to violate the agreement; and the angel of the Lord suggested to Jacob, the plan by which he was preserved from serving a cruel and avaricious man without wages, Genesis 31:12. (Menochius)
30:40
Haydock
All the white, etc. Notwithstanding Jacob's stratagem, some had lambs all of a colour. The force of fancy is very surprising on such occasions. Oppian, Aristotle, and others, recommend Jacob's plan as consonant to nature. (Haydock)
30:42
Calmet
Later-coming, in autumn, when the spring lambs were of an inferior value. These he was willing to abandon for the most part to Laban; and therefore did not use his rods. Pliny, Natural History 8:47; and Columella 8:3, agree, that the lambs which are produced in spring, do not thrive so well as those of autumn, at least in Italy, and in those countries where sheep lamb twice a year. Bis gravidae pecudes. (Virgil) (Calmet)
Tirinus
Many who have tried the same experiment as Jacob, have not experienced the same success; whence St. Chrysostom, and most of the Greek fathers, suppose that it was miraculous. (Tirinus)
30:1
Not properly 〈◊〉. but griefe & ••• •ul 〈◊〉. S. Aug. li 22. c 5•. cont. Faust.
30:4
Of pluralitie of wiues see pag. 62.
30:14
Holie Scripture (saith S. Augustin) would neuer h••e mentioned such womanlie desires, but to admonish vs to ••ke great misteries therin. li. 22 c. 56. •o•t. Faustum.
30:37
Iacob did iustly vse this meanes to recouer th•• which Laban withheld s•ō him being du• for the dowrie of his wiues, and recompence for his seruice. Rupert li. 7. c 39. in Gen.
30:1
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 6
Rachel cried to her husband, and said, Give me sons.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 49
… If (Jacob) had not received the elder daughter, he would not soon have been the father of so many children; he would have dragged out a long period in childlessness, he would have mourned as his wife did. For she indeed had reason to mourn, as not having become a mother (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.21
… accordingly, to pass over instances of childlessness meant only to serve as types, those only were considered happy who could boast of children. It was for this reason that Abraham in his old age married Keturah; that Leah hired Jacob with her son’s mandrakes, and that fair Rachel—a type of the church—complained of the closing of her womb.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… We are informed that Rebekah went like a prophet to inquire of the Lord, and was told, “Two nations and two peoples are in thy womb,” that Jacob served for his wife, and that when Rachel, thinking it was in the power of her husband to give her children, said,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.54
… and it grieves that men run after that virtue which cares for their wants and weaknesses, instead of that which has a divine imperishable lesson to impart. This is what is meant when it is said, "Rachel envied her sister."
30:2
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… We are informed that Rebekah went like a prophet to inquire of the Lord, and was told, “Two nations and two peoples are in thy womb,” that Jacob served for his wife, and that when Rachel, thinking it was in the power of her husband to give her children, said, “Give me children, or else I die,” he replied,
30:3
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 1.10
… for the son of the bond-woman shall not be heir with my son, even with Isaac." But those who peacefully love the lawful wife of their father, whose sons they are by lawful descent, are like the sons of Jacob, born indeed of handmaids, but yet receiving the same inheritance.
30:14
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.21
… Now he who is weak is counted strong. But in those days the world was still unpeopled: accordingly, to pass over instances of childlessness meant only to serve as types, those only were considered happy who could boast of children. It was for this reason that Abraham in his old age married Keturah; that Leah hired Jacob with her son’s mandrakes,
30:15
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.57
… to this purpose Leah says to her sister, "Is it a small matter that thou hast taken my husband? and wouldest thou take away my son’s mandrakes also?"
30:16
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.58
… But the life of business must be forced upon them. This is clearly shown by Leah’s meeting Jacob when coming from the field, and laying hold of him, saying, "Thou shalt come in to me; for I have hired thee with my son’s mandrakes."
30:33
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 55.1
… You ask me what is the meaning of the passage in the gospel according to Matthew, “take no thought for the morrow. Sufficient unto the day is the evil thereof.” In the holy scriptures “the morrow” signifies the time to come. Thus in Genesis Jacob says: “So shall my righteousness answer for me to-morrow.”
30:37
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.12
But the Son derives shape from the Father after a mode ineffable, and unspeakable, and unchangeable; (that is,) in such a manner as Moses says that the colours of the conceived (kine) flowed from the rods
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Baptism of Christ 1
… And none rolled away the stone save Israel, who is mind seeing God. But he both draws up the water and gives drink to the sheep of Rachel; that is, he reveals the hidden mystery, and gives living water to the flock of the Church. Add to this also the history of the three rods of Jacob
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 11.2
… Abundant instances might be adduced, but one is sufficient, taken from the most trustworthy books; viz . what Jacob did, that the sheep and goats might give birth to offspring of various colors, by placing variegated rods before them in the troughs of water for them to look at as they drank, at the time they had conceived.
30:41
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.8
15. Just as Jacob, again, was not the creator of the colors in the flocks, because he placed the various colored rods for the several mothers, as they drank, to look at in conceiving.
30:42
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.43
… He ridicules, moreover, the acquisition of property made by Jacob while living with Laban, not understanding to what these words refer: “And those which had no spots were Laban’s, and those which were spotted were Jacob’s;”
30:43
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.43
… He ridicules, moreover, the acquisition of property made by Jacob while living with Laban, not understanding to what these words refer: “And those which had no spots were Laban’s, and those which were spotted were Jacob’s;” and he says that “God presented his sons with asses, and sheep, and camels,”
30:1
1. INVIDIT SORORI SUAE. — Inter fratres et sorores, si unus praeferatur vel excellat alium, facile oritur invidia. Adde, Rachel necdum erat sancta, imo necdum fidelis; colebat enim adhuc idola, ut dicam cap. xxxi, vers. 19. DA MIHI LIBEROS. — Putant Hebraei Rachel alludere ad Rebeccam et Isaac, Genes. cap. xxv, vers. 21, q. d. Effice, o Jacob, et impetra precibus tuis ut foecunda fiam, sicut pater tuus Rebeccae matri tuae orando impetravit proles, scilicet te et Esau.
30:2
2. NUM PRO DEO EGO SUM? — Numquid Deus ego sum, aut vice et parte Dei fungor? q. d. Non a me, sed a Deo pete proles. Ita Chaldaea. Pulchre Symbolice Richardus de S. Victore, lib. qui dicitur Benjamin minor, has ancillas sic explicat: « Accepit, ait, utraque ancillam suam, Lia Zelpham, Rachel Balam, id est affectio sensualitatem, ratio imaginationem. Obsequitur sensualitas affectioni, imaginatio famulatur rationi. Et in tantum unaquaeque illarum dominae suae necessaria esse cognoscitur, ut sine illis totus mundus nil eis posse conferre videatur. Nam sine imaginatione ratio nil sciret, sine sensualitate affectio nil saperet. Discurrit ergo imaginatio (utpote ancilla) inter dominam et servum, inter rationem et sensum: et quidquid exterius hausit per sensum carnis, intus repraesentat ad obsequium rationis. Sed et sensualitas satagit, et sollicita est circa frequens ministerium, et ipsa utique semper et ubique ad dominae suae Liae parata obsequium. Haec est quae illi solet carnalium delectationum cibos condire et apponere, et ad earum usum ante horam invitare, et ultra mensuram provocare, » etc. Quatuor claves sibi reservasse Deum docent Rabbini. Primo, clavem pluviarum, ut eas ad libitum emittat et effundat ex suis thesauris, Deut. xxviii, 12. Secundo, clavem vitae, id est generationis, ut patet hoc loco. Tertio, clavem alimoniae ad famem depellendam, Psalm. cxlv, 16. Quarto, clavem sepulcrorum, id est resurrectionis, Ezech. xxxvii, 12.
30:3
3. UT PARIAT SUPER GENUA MEA, — ut ego filium ex ea, utpote ancilla mea, natum excipiam pro meo, ut solent matres in genibus filios suos statuere, Isaiae lxvi, 12. Hinc patet, nec Jacob accipiendo ancillas in conjuges, nec uxores ejus illas ipsi offerendo et tradendo, peccasse libidine; sed id fecisse desiderio copiosae prolis, quae illius temporis erat benedictio, Abrahae et posteris ejus promissa. Unam ergo uxorem, puta Rachelem, poposcit et accepit Jacob: sed cum pro ea supposita esset Lia, hanc quoque ducere coactus est: tertiam, puta ancillam suam, ei hic addit Rachel, utpote sterilis, ut ex ea saltem filios sibi adoptet; pari modo quartam ei addit Lia, jam parere cessans, vers. 9. Ita S. Augustinus.
30:6
6. JUDICAVIT MIHI DOMINUS, — q. d. Ego cum sorore, quasi in lite et contentione versabar: contendi enim cum ea de prole et foecunditate, atque hactenus, quia sterilis, ea fui inferior, nunc vero superior evasi, causamque mihi adjudicavit Deus, ut scilicet non amplius sterilis, sed foecunda ac prolifica, aeque ac soror mea habear et celebrer. Unde filium vocavit Dan, id est judicium, sive lis, scilicet, mihi adjudicata est a Deo.
30:8
8. COMPARAVIT ME DEUS CUM SORORE MEA. — Hebraice est נפתורי אלהים נפתלתי naphtule Elohim niphtalti, quod Chaldaeus vertit, comparavit me Deus, et comparata sum; Septuaginta, suscepit me Deus, et comparata sum. Sed plane ad verbum vertas, colluctationibus Dei (id est magnis et difficilibus: quae enim magna sunt, dicuntur esse Dei) callide colluctata sum, et praevalui. Est metaphora sumpta a luctatoribus, qui membrorum complicatione, nunc in hanc, nunc in illam partem alius alium distorquet, quo eum subvertat et dejiciat; quod est calliditatis et versutiae magis, quam roboris et virtutis. Radix enim patal, significat distorquere, idque callide, uti luctantes astute et dolose facere solent: inde enim petil vocatur filum retortum, et niphtal vocatur fraudulentus ac dolosus. Dicit ergo Rachel: Ego cum Lia pro foecunditate et prolis gloria quasi contendi, et colluctata sum, jamque callide eam amplius non parientem vici, dum pro me sterili ingeniose et astute ancillam meam foecundam marito meo surrogavi: inde filium vocavit Nephtali, quasi dicas, colluctantem, concertantem, idque astute et callide. Unde Josephus Nephtali interpretatur artificiosum, id est vafrum et callidum; Oleaster vero vertit, involutum, quod eodem redit: solent enim callidi suas artes involvere et tegere.
30:11
11. FELICITER. — Hebraice est, בגד bagad, quod dupliciter legi et verti potest: Primo, divisim בא גד ba gad, id est, venit turma vel exercitus, q. d. Tot jam genui filios, ut ex eis aciem possim instruere: ita Chaldaeus et Aquila. Secundo, conjunctim, uti passim legunt Hebraei codices: בגד begad, id est fortuna, fortunate, feliciter. Ita Septuaginta et Noster. Unde et R. Salomon vertit, venit sidus bonum, seu planeta bonus, q. d. Affulsit mihi benignius astrum, et, ut Seneca loquitur, Fortunae influentis donum. Nota: Hebraeum Gad proprie significat accinctum, sive procinctum, scilicet militem vel exercitum: inde significat Martem, militiae deum et praesidem; hinc rursum significat fortunam. Nam Gentes credebant Martem praebere bonam fortunam, victoriam et spolia militibus: et ita pro Gad, quod est in Hebraeo, noster Interpres, Pagninus et Hebraei, fortunam vertunt, Isaiae lxv, 11. Unde et Arabes, teste Aben Ezra, Gad vocant Deum: perinde ut Cimbri et Germani Deum vocarunt God, ab Hebraeo Gad, ut videtur (licet Goropius God, quasi goet, id est bonum, dictum putet): erant enim ipsi bellicosi; ac proinde Mars et fortuna Deum colebant Gad, id est Martem ac fortunam. Sic ergo Lia vocavit hunc filium Gad, id est bonam fortunam, inquit Theodoretus et S. Augustinus, forte ex eo, quod in domo Laban patris sui gentilis et idololatrae, saepe Gad, id est fortunam, nominari, et forte coli vidisset. Multi enim Gentiles fortunam pro Deo coluerunt.
30:13
13. HOC PRO BEATITUDINE MEA. — Jam enim beor sexto filio, jam non tantum ex me, sed et ex ancilla mea Zelpha, aeque ac Rachel soror mea ex Bala, proles do marito; ac proinde ab omnibus multa prole beata praedicabor: inde filium vocavit Aser, id est beatum. Huc allusit B. Virgo Deipara, cum cecinit: « Beatam me dicent omnes generationes. » Quod enim cecinit Poeta de Livia, uxore Caesaris Augusti, quae fuit mater Drusi et Tiberii Caesaris: Nec genitrice tua felicior ulla parentum est, Tot bona per partus quae dedit una duos; hoc longe verius uni partui B. Virginis competit.
30:14
14. EGRESSUS AUTEM RUBEN. — Quinquennis erat tunc Ruben: omnes enim hae proles duodecim, excepto Benjamin, ex quatuor uxoribus natae sunt Jacobo, secundo septennio servitutis, puta septem annis a conjugio Rachelis et Liae. Ultimus enim Joseph natus est finito hoc septennio, vers. 25. Quare, cum Lia primis quatuor annis hujus septennii pepererit quatuor filios Jacobo, puta primum Ruben, secundum Simeon, tertium Levi, quartum Judam, post quem parere desiit: necesse est Ruben jam fuisse quinquennem. Nam post haec Lia rursum sexto anno peperit Issachar, et septimo ultimoque anno partus peperit Zabulon. MANDRAGORAS. — Hebraice est דודים dodim, id est ubera, per quae recentiores intelligunt lilia. Verum longe melius et verius Noster vertit mandragoras; habent enim mandragorae speciem uberum. Secundo, sunt odoratae et pulchrae. Tertio, conciliant somnum; unde dantur iis, qui a chirurgis secandi sunt, ne dolorem sectionis sentiant. Quarto, a multis dicuntur vim philtri habere, inquit Dioscorides et Theophrastus. Quinto, juvant foecunditatem: cient enim menstrua, itaque matricem purgant et praeparant ad conceptum, ait Aristoteles, lib. II De Gener. animalium, et Epiphanius in Philologo, cap. iv. Dices: Mandragora est frigidissima; ergo obest conceptui. Ita S. Augustinus, lib. XXII Contra Faustum, cap. lvi, ubi putat mandragoras a Rachele expetitas, non ad conceptum, sed ob pomi raritatem et odoris jucunditatem. Respondet Luvinus Lemnius, lib. De Herbis S. Script. cap. 11, mandragoram, quia frigidissima est, in frigidis regionibus et uteris, sterilitatem causare; sed in calidis et torridis, qualis est Judaea et Mesopotamia, in qua habitabat Jacob et Rachel, efficere foecunditatem, quia aestum et siccitatem uteri temperat et humectat. Plura vide apud Dioscoridem, lib. VI, cap. vi, et Mathiolum ibidem. Hisce ergo de causis expetit mandragoram hanc Rachel, eamque a Lia coemit, sed frustra et casso eventu: nam, ut ex seq. patet, mansit adhuc tres annos sterilis, post quos non mandragorae, sed Dei virtute, sive naturali, sive supernaturali, foecundata est, peperitque Joseph. Tropologice S. Cyrillus, lib. XI: Mandragora, inquit, id est sopore, et morte crucis, Christus recreavit, sanavit et foecundavit Ecclesiam. Rursum, mandragora odorata symbolum est bonae famae, ait S. Augustinus supra; haec enim cuilibet expetenda et procuranda est. Philo ait mandragoram radices agere sub terra, humano similes cadaveri: unde a Pythagora anthropomorphon, a Columella semi-homo vocatur haec radix. Forte etiam tempore Rachelis erant impostores similes nostris, qui ex radice mandragorae (quanquam Mathiolus non ex mandragora, sed ex brionia id eos facere putet), quae speciem femorum et pedum hominis habet, icunculas exscindunt, in quibus per milii semen in tenuissimas secturas insertum, faciunt radiculas instar pilorum hominis excrescere, easque mox divendunt, quasi ipsae sub terris animatum quid fuerint, quod ipsi cum vitae periculo sub patibulo extraxerint, quodque raras et occultas habeat virtutes, v. g. foecundandi sterilem; ut ex hac persuasione eas tantopere expetierit Rachel.
30:16
16. AD ME INTRABIS. — Solebat Jacob pacis et aequitatis causa, noctes distribuere singulis uxoribus, et cum ista nox esset Rachelis, ipsa jus suum cedit Liae pretio mandragorarum: hoc enim pretio Lia a sorore, more prisco, de quo dixi cap. xxix, vers. 18, videtur sibi coemere maritum pro ista nocte. Ita S. Augustinus. Indeque prolem vocavit Issachar, quasi יש שכר ies sachar, id est, est merces, scilicet mandragorarum mearum, quas vendidi Racheli, vel potius merces meae charitatis et liberalitatis, qua ancillam meam tradidi viro meo, uti ait ipsamet Lia. Adde, proprie et simpliciter Issachar idem est, quod sachar, id est merces. Jod enim additum et praefixum nominibus propriis, solet esse heemanticum, sive formativum nominis, ut patet in Ismael, Isaac, Jacob, Jehova, etc. Ita Septuaginta, S. Hieronymus, Josephus.
30:20
20. ZABULON. — Zabulon idem est quod habitaculum, vel cohabitans, q. d. Ob tot proles meas amabit me, et hilariter firmiterque cohabitabit mihi maritus meus.
30:23
23. OPPROBRIUM MEUM, — sterilitatem meam, quae tunc erat probrum et dedecus.
30:24
24. ADDAT MIHI DOMINUS. — Optat Rachel sibi addi secundum filium; inde ex hoc suo voto et desiderio vocat filium Joseph; Joseph ergo idem est quod addens, vel accrescens, ut patet cap. xlix, vers. 22. Allegoriam horum undecim nominum Patriarcharum habet S. Cyrillus, lib. XI. Totius vero capitis hujus allegoriam vide apud S. Augustinum, lib. XXII Contra Faustum, cap. xlvi et seq.
Allegoria et Symbolum Duodecim Nominum Symbolice Richardus de S. Victore, lib. De Duodecim Patriarchis, per eos duodecim pios animi affectus et virtutes accipit. Audi eum: « Timor, qui est initium sapientiae, prima virtutum est proles. Qui talem filium habere desiderat, mala quae fecit, non solum diligenter, sed et frequenter attendat. Ex tali consideratione timor nascitur, scilicet filius ille, qui jure Ruben, id est filius visionis, vocatur. Quare eo nato recte mater ejus exclamat: Vidit Deus humilitatem meam; eo quod tunc veraciter incipiat videre et videri: videre Deum per intuitum formidinis, videri a Deo per conspectum pietatis. » Primo filio nato secundus subsequitur, quia magnum timorem necesse est ut dolor subsequatur. Verum cor contritum et humiliatum Deus non despiciet, sed pro benignitate sua exaudiet; ideoque talis filius Simeon, id est exauditio, vocatur. » Sed quae, quaeso, consolatio potest esse paenitentibus et vere lugentibus, nisi una spes veniae? Hic est ille tertius filiorum Jacob, qui idcirco Levi, id est additus, vocatur. Non datum, sed additum, sermo divinus hunc filium nominat, ne ante timorem et condignum poenitentiae dolorem, quis de spe veniae praesumat. » At quemadmodum post crescentem quotidie timorem, necessario subortus est dolor, sic utique post spem natam, oritur amor. Hic itaque est ille filius, qui quarto loco nascitur, et Judas, id est confitens, in S. Scriptura nominatur. Quia quod amamus, et ore laudamus, et corde confitemur. » Hos subsequuntur Dan et Nephtali, filii ex ancilla Rachel; et quia per officium Dan, illecebrosas cogitationes arguimus, damnamus, castigamus, recte eum Dan, id est judicium, vocamus. Unde scriptum est: Dan judicabit populum suum. Si ergo populum hunc suum directe custodiat, si judicium suum diligenter exerceat, fiet ut in caeteris tribubus raro inveniatur quod damnari debeat. » Nephtali autem aeternorum bonorum imaginem ante oculos mentis adducit; et quia cognitam quamlibet rerum visibilium naturam, convertere ad spiritalem solet intelligentiam, recte Nephtali, id est conversio, nominatur. » Videns itaque Lia sororem suam Rachel de adoptiva prole gaudere, provocatur et ipsa ancillam suam viro tradere; ex qua Gad et Aser prognati, rigor videlicet abstinentiae et vigor disciplinae. Gad itaque nascitur prior, quia prius est ut temperantes simus ad bona propria, postea etiam fortes ad toleranda mala aliena. Per Gad reprimuntur mala intus exurgentia, per Aser repelluntur mala exterius insurgentia, unde dicitur: Gad accinctus praeliabitur ante eum. » Isti sunt Gad et Aser, qui excludunt gaudium falsum et introducunt gaudium verum, ideoque istis natis succedit Issachar, qui merces interpretatur. Quam enim aliam tot tantisque laboribus mercedem quaerimus, quam verum gaudium? » Post Issachar Zabulon gignitur, qui habitaculum fortitudinis interpretatur; quia per gaudii interni degustationem, odium vitiorum generatur, et verae fortitudinis robur acquiritur. Iste est Zabulon, qui irascendo Dei iram placare consuevit, qui pie in hominum vitia saeviendo, eis quasi non parcendo, melius parcit. » Probat deinde hoc exemplo Mosis, Phinees et Eliae. At quam difficile est has omnes Jacob proles, virtutes, inquam, animae, sine discretione conservare! id ex eo conjectari licet, « quod sine ea nec bona animi acquirere, nec acquisita conservare possumus. Hic est igitur ille Joseph, qui sero quidem nascitur, sed a patre plus caeteris diligitur: qui novit non solum cum crescentibus virtutibus crescere, cum proficientibus proficere; verum etiam ex fratrum defectu ad profectum tendere, et ex aliorum detrimentis prudentiae lucra acquirere. Quare merito Joseph, id est augmentum, et filius accrescens, a patre vocatur; hunc adorant sol, luna, stellae, id est pater, mater, fratres, quia omnes virtutes discretionem, quasi dominam et rectricem colunt. » Agmen fratrum claudit Benjamin, matri verus Benoni, id est, filius doloris: quia eo nascente ipsa denascitur, ob quotidiani partus anxietatem, et doloris in pariendo immensitatem. Quid vero est Rachelis interitus? nisi mentis in contemplatione defectus. Nonne Rachel mortua tunc erat, et omnis humanae rationis sensus in Apostolo defecerat, cum dicebat: Sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit. Nemo igitur existimet se ad illius divini luminis claritatem argumentando posse penetrare, nemo se credat humana ratiocinatione posse comprehendere. Necesse est Rachel moriatur, ut exstaticus Benjamin oriatur. »
30:25
25. NATO AUTEM JOSEPH, DIXIT JACOB SOCERO SUO: DIMITTE ME, — jam enim explevi quatuordecim annos servitutis, quibus tibi me obligavi pro Rachele et Lia, cap. xxix, vers. 18 et 27. Hinc patet Joseph natum esse in fine secundi septennii, puta finito anno decimo quarto adventus et servitutis Jacob in Mesopotamia, puta in domo Laban. Nam cum se Labano ad 14 annos servitutis obligasset, non poterat petere libertatem et demissionem, nisi iis expletis; cum ergo hic nato Joseph, mox petat dimissionem, sequitur nato Joseph annos 14 jam fuisse expletos; mansit tamen Jacob adhuc sex annos apud Laban. Nam, ut sequitur, novum mox pactum init cum Laban, ut scilicet sicut hactenus 14 annos servierat pro Rachele et Lia, ita deinceps pro certa gregis parte eidem serviret: itaque nato Joseph servivit Labano adhuc sex annos, hoc est universim 20 annos, ut patet cap. xxxi, vers. 41. Rursum, Joseph natus est anno 91 Jacobi patris sui. Id patet ex eo quod, cum Jacob descendit in Aegyptum, stetitque coram Pharaone annum agens 130, Genes. xlvii, 9, tunc Joseph erat 39 annorum; nam Joseph, cum a Pharaone factus est princeps Aegypti, erat 30 annorum, Genes. cap. xli, vers. 46; a quo tempore mox secuti sunt septem anni ubertatis, praedicti a Joseph; et deinde septem anni sterilitatis, cujus secundo anno Jacob descendit in Aegyptum, cap. xlv, vers. 6 et sequent. Jacob ergo descendit in Aegyptum, anno 9 a principatu Joseph, puta cum Joseph esset 39 annorum, eratque Jacob tunc 130 annorum. Jam subduc et subtrahe 39 annos vitae Joseph a 130 annis vitae Jacobi, habebis 91 annum Jacobi, quo natus est Joseph. Ex utroque jam dicto et probato manifeste sequitur Jacob praeripuisse benedictionem Esau, ideoque fugisse in Mesopotamiam, anno aetatis 77 (uti dixi cap. xxvii, initio), nam post 14 annos adventus et servitutis in domo Laban, puta anno 91, natus est ei Joseph.
30:27
27. EXPERIMENTO DIDICI, QUIA (QUOD) BENEDIXERIT MIHI DEUS PROPTER TE, — q. d. Tu es fortunatus, et ego propter te; tu bonam fortunam tuam tecum in meam domum induxisti. Nota: Experientia docet alios homines esse fortunatos, ita ut quæcumque agunt prospere eveniant, imo domos subinde ac domesticos fortunatos efficiant: unde « boni pedis, » et a Pœnis « Namphaniones » appellantur, ait S. Augustinus, Epist. 44; alios esse infortunatos, ita ut omnia fere eis infeliciter cedant, etiamsi prudentissime ab eis fuerint præcogitata, et disposita. Hinc in bello et duce belli deligendo maxime examinatur an deligendus felix sit, an infelix. Ita in bellis felix fuit Alexander, qui duodecim annis orbem subegit. Ita felix fuit Polycrates Samiorum tyrannus. Ita felix fuit Julius Cæsar, etiam cum summa temeritate res maximas aggrederetur, adeoque ipse huic suæ fortunæ confidens, omnia pericula superabat; hinc e Macedonia Brundusium navigans periculosissimo anni tempore, timenti navarcho: « Noli, ait, timere, Cæsarem fortunatum vehis. » Ita hoc sæculo felix fuit Carolus V Imperator, et hoc nomine Turcis formidabilis, adeoque milites sub Carolo invicti, postea a Francisco rege Galliæ conducti, cum principe fortunam mutarunt, ait Paulus Jovius. Ita felix fuit Henricus IV, Galliæ rex, in regno adipiscendo et gubernando, usque ad mortem. Denique Plutarchus, lib. De Fortuna Rom., docet fortunam æque ac virtutem Romanos ad tantum imperii fastigium provexisse. Quæres, quæ hujus disparitatis sit causa? Gentiles cæci causam censuerunt esse fortunam deam cæcam, quæ non pro merito, sed fortuito, etiam impiis et indignis felicitatem, piis vero et dignis sæpe infelicitatem afflaret; Genethliaci hominis cujusque fato id tribuerunt. Astrologi stellis et horoscopo id assignant. Vulgus casu hæc evenire putat. Seponimus enim hic industriam et prudentiam humanam, quæ sæpe felicis eventus est causa. Verum dico Deum esse causam, cur hi sint fortunati, illi infortunati. Deus enim omnium est dominus, qui singulis sua prout vult dispensat. Itaque sicut huic ingenium, opes, sanitatem, formam, robur aliaque dona naturæ impertit; alterum vero facit stupidum, pauperem, morbidum, deformem, infirmum: ita pariter speciali sua providentia hunc facit fortunatum, illum infortunatum; ad illudque causas secundas flectit et contemperat. Hoc est quod ait Psaltes, Ps. xxx, 26: « In manibus tuis sortes meæ. » Et Sapiens, Proverb. xvi, 33: « Sortes mittuntur in sinum, sed a Domino temperantur. » Et Eccli. xxxiii, 11: Dominus « separavit eos (homines) et immutavit vias eorum; ex ipsis benedixit, et exaltavit: et ex ipsis sanctificavit, et ad se applicavit: et ex ipsis maledixit, et humiliavit, quasi lutum figuli in manu ipsius, plasmare illud et disponere: omnes viæ ejus secundum dispositionem ejus. » Licet ergo hi effectus sæpe casuales sint et fortuiti respectu causarum secundarum, a quibus non sunt provisi, sed præter earum mentem et causalitatem, quasi per accidens et fortuito eveniunt: tamen respectu Dei non sunt fortuiti, sed prævisi, provisi et ordinati in se. Unde S. Augustinus, lib. I Retract. cap. 1, a Christiano ore rejiciendum censuit nomen fortunæ, scilicet juxta sensum Gentilium: nam alioqui Deus, sicut est natura naturans (ut ita cum aliquibus philosophis loquar), ita est et fortuna fortunans, puta ipse auctor est omnis fortunæ, æque ac naturæ; unde ex hisce eventibus colligimus et cognoscimus esse mentem omnibus præsidentem, omnia hæc regentem, esse providentiam, esse Deum. Quomodo enim alii constanter in omnibus suis essent fortunati, alii infortunati, nisi quia Deus constanter illis felicitatem, his infelicitatem afflat? uti recte demonstrat Albertus Hero, lib. IV De Providentia, cap. vii. Causa, cur Deus ita dispares hac in re homines efficiat, prima est, ut se absolutum esse omnium dominum ostendat. Secunda, ut in universo dispares sint hominum gradus et eventus: hoc enim ad universi varietatem et decorem pertinet. Tertia, ut homines ex hisce Deum agnoscant, eaque non ab alio, quam a Deo postulent. Unde Deus Judæis, si legem servarent, hanc felicitatem in bonis terrenis promisit, ut populus rudis hac spe ad Dei legem et cultum induceretur: rursum Patriarchas fecit felices, ut Gentiles spe hujus felicitatis allecti eumdem Deum agnoscerent et colerent. Quarta, ut qui felices sunt, sua felicitate ad Dei gloriam, et aliorum auxilium utantur: infelices in sua infelicitate habeant materiam virtutis, modestiæ et patientiæ. Atque hac de causa Deus majorem hominum partem facit non plane fortunatam, nec plane infortunatam, sed in aliquibus fortunatam, in aliis infortunatam; atque eorum vitam ex felicitate et infelicitate, mirabili varietate contexit et contemperat. Quinta, ut fideles videntes pios subinde esse infelices, impios felices, sciant omnia terrena esse adiaphora, discantque hanc terrenam felicitatem contemnere, atque aspirare ad veram, coelestem et æternam, ad quam Christus nos deducit verbo et exemplo. Nam, ut ait S. Augustinus, De Vera religione, cap. x: « Tota vita Christi morum disciplina fuit. » Christus enim omnia bona mundi, quæ contempsit, contemnenda docuit; omnia mala, quæ sustinuit, sustinenda demonstravit: ut nec in illis quæreretur felicitas, nec in his timeretur infelicitas. Ubi nota, licet apud Christianos multi viri boni et pii sint infelices naturaliter, omnes tamen felices sunt, et erunt supernaturaliter, quia Deus per hanc infelicitatem eos dirigit ad contemptum mundi, ad veram sapientiam, ad decus patientiæ et fortitudinis, ac denique ad felicitatem æternam. Sic ergo « a diligentibus Deum omnia, » etiam adversa, « cooperantur in bonum; » et: « Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, etc. Omnia quæcumque faciet prosperabuntur. » Ideoque in rebus piis et supernaturalibus experimur viros sanctos, præsertim eos qui se totos Deo committunt, et identidem ab eo dirigi postulant, in suis operibus, præter meritum virtutis et laboris, plerumque felices habere successus. Quare prudens consilium est, ut docturi, concionaturi, confessiones audituri, animas conversuri, etc., nos Deo in omnibus jungamus, oremusque ut ipse dirigat mentem, manum, pedes, omnesque vias et actus nostros, dicamusque: « Respice in servos tuos, Domine, et sit splendor Domini Dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos. » Sic Deus direxit et prosperavit Abrahamum, Isaacum et Jacobum hic.
30:30
30. AD INTROITUM MEUM, — ad præsentiam meam, puta propter me, ut vertit Chaldæus. Vide quantam viri justi et sancti prosperitatem domibus herorum, etiam impiorum inferant.
30:32
32. GYRA. — Coge in gyrum oves et capras tuas, ut simul omnes lustremus et separemus unicolores a diversicoloribus: unde hebr. est אעבור eebor, id est transibo, et lustrabo tecum omnes greges. SEPARA CUNCTAS OVES. — Nota, ab hoc loco usque ad finem capitis Hebræa sunt intricata et prolixa, quæ proinde Noster clare et breviter, quasi compendio perstrinxit, non tam verbum verbo quam sensum reddens. Unde nota secundo, non duo, ut aliqui volunt, sed unum tantum pactum Jacobi cum Labano hic usque ad finem capitis recenseri; hoc enim exigit connexio pacti et eventus, ipsaque historica series totius capitis. Pactum itaque hoc fuit, ut omnes fœtus ovium et caprarum Labani, quas Jacob pacta pascebat, deinceps nascituri, si essent unicolores, puta toti albi, vel toti nigri, cederent Labano: sin vero nascerentur sparsi et varii coloris, vel furvi, id est subnigri, puta partim albi, partim nigri, cederent Jacobo. Ita S. Hieronymus, Lipomanus, Pererius. Atque hac de causa Laban solas oves et capras unicolores, tradidit pascendas Jacobo, putans ex eis similes fœtus unicolores nascituros, itaque omnes sibi cessuros, Jacobo autem nihil vel parum, idque nonnisi casu et per accidens. Reliquas vero oves et capras diversicolores a Jacobo abstulit ac separavit, sibique tam illas, quam omnes earum fœtus, sive unicolores sive diversicolores nascerentur, reservavit. FURVUM, MACULOSUM ET VARIUM. — Furvum est fuscum sive subnigrum, in quo albedo nigrori mixta est, ut partim album, partim nigrum videatur; « maculosum, » hebraice טלוא talu, est quod magnas habet maculas albas vel nigras; « varium, » sive sparso vellere, hebraice נקוד nakud, id est punctatum, est quod parvis maculis albis vel nigris, quasi punctis distinctum et punctatum est. TAM IN OVIBUS QUAM IN CAPRIS. — Putant aliqui ex Hebræo, Laban inter oves et capras distinxisse hoc modo, ut in ovibus sola pure alba Labano cederent, furva vero et varia Jacobo; in capris vero varia et maculosa essent Jacobi, furva vero et alba Labani. Sed contrarium exigit noster Interpres, scilicet tam in ovibus, quam in capris unicolores cessisse Labano, diversicolores Jacobo; eadem enim caprarum et ovium erat ratio.
30:33
33. RESPONDEBITQUE MIHI CRAS JUSTITIA MEA, — q. d. Tecum facit natura pecorum, ut alba ex albis, nigra ex nigris nascantur; mecum vero erit justitia mea, mihi respondens, id est me remunerans; cum Deus, uti certo confido, humilitatem meam respiciet, laboremque meum justa mercede, quam tu iniqua pactione a me avertere conaris, remunerabit et compensabit, efficiendo videlicet ut ex unicoloribus tuis mihi diversicolores nascantur. Ita S. Hieronymus. Sic dicitur Isaiæ LIX, 12: « Peccata nostra responderunt nobis, » q. d. Peccata nostra interrogata quasi a Deo judice, veritatem professa sunt, scilicet nos ea fecisse, ea proinde testificata sunt nos esse reos supplicii, nosque ad id condemnarunt; ideoque illud nobis irrogatum est, ac clamat nos esse peccatores; et Osee V, 5: « Respondebit (testificabitur, clamabit, accusabit) arrogantia Israel in facie ejus, » id est publice, palam, nihil reverita suum auctorem. Hinc patet tam bonas quam malas actiones hominum, esse testes sanctitatis vel improbitatis eorum, et aperte dicere testimonium suum coram Deo judice, imo si enormia sint, in cœlum clamare. Hæc est ergo consolatio justi, hæc Martyris, ut cum S. Laurentio dicat: « Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas; » atque hinc nascitur incredibilis animi lætitia et magnitudo, ut omnia gravia et tormenta despiciat et rideat. Audi animos nostri Martyris Ogilbei, qui hoc anno 1615 in Scotia primus pro fide orthodoxa mortem subiit. Cum octo integros dies stylis, aciculis et acubus eum assidue pungendo, jugiter vigilare carnifices coegissent, ac ocreas crurifragiales et acerbissima quæque minarentur, athleta Christi respondit: « Egregii carnifices, ego vos omnes in hac causa nihili facio; agite pro hæretica vestra malitia: vos non curo; rogavi neminem, rogabo nunquam, sprevi semper; possum et volo pro hac causa plura libenter pati, quam vos una cum omnibus inferre potestis. Desinite mihi talia objicere, hæc lymphatis feminis obtrudite. Me ista accendunt, non consternant: ista non aliter rideo, quam crepitus tot anserum. » Dixit et fecit, imo ursit, exegitque ab eis promissum, ut scilicet tormenta quæ minabantur inferrent. Mirantibus dixit: « Ego glorior causa, et triumpho pœna tali; omnia possumus in eo qui nos confortat. » CRAS, — tempore futuro. QUANDO PLACITI TEMPUS ADVENERIT, — quando juxta tuum placitum et condictum in fine anni fœtus dividendi erunt, ut mihi cedant diversicolores, tibi unicolores. FURTI ME ARGUENT, — si videlicet unicolores fœtus, aliosque quam diversicolores apud me, in grege mihi proprio, contra pactum tecum initum, repereris, q. d. Fideliter tibi unicolores tradam, diversicolores mihi servabo, nihil ex unicoloribus occulte suffurabor vel abscondam.
30:35
35. ET SEPARAVIT. — Putant aliqui ex verbis proxime sequentibus, hoc aliud et secundum esse pactum Labani cum Jacob: cum enim vidisset primum pactum feliciter cessisse Jacobo, fœtusque omnes natos esse diversicolores, hac de causa putant eum jam mutasse pactum, voluisseque contrarium, ut scilicet sibi cederent diversicolores, Jacobo vero unicolores. Verum hoc non est verisimile: ipse enim contextus historiæ significat hic tantum enarrari executionem pacti primi. CUNCTUM AUTEM GREGEM UNICOLOREM TRADIDIT IN MANU FILIORUM SUORUM. — Abulensis, Lyranus, Lipomanus et Cajetanus putant hic nostrum textum esse mendosum, emendandumque esse addita negatione, non; quasi Laban non unicolores, id est diversicolores, tradiderit filiis suis pascendos, unicolores vero Jacobo, ut ex iis pariter unicolores, qui non Jacobo, sed sibi cedere debebant, nascerentur: hoc enim significare videntur Hebræa. Verum illa implexa sunt, et contrarie verti possunt, adeoque ea cum Nostro recte sic vertas, « omne in quo fuit albedo, et omne nigrum in agnis (id est, omnes agnos unicolores) tradidit in manus filiorum suorum. » Secundo, Pererius nostrum Interpretem excusat, dicens esse hic hysterologiam, q. d. Tradidit Laban suis filiis unicolores, non jam, sed post partum ovium, qui narratur in fine capitis. Sed et hoc videtur esse durum et distortum. Dico ergo, Laban tradidisse oves unicolores pascendas filiis suis, quibus scilicet aderat et præerat Jacob. Jacobo enim vers. præced. totum gregem suum crediderat, cui addidit et filios suos de more pastores et custodes, ne Jacob dolo contra pactum oves unicolores clanculum subduceret: sic cap. sequenti, vers. 43, idem Laban familiam Jacob suam vocat. Laban ergo Jacobo cum reliquis suis filiis tradidit oves et capras unicolores, sperans inde sibi nascituras pariter unicolores: oves vero diversicolores separavit, sibique cum famulis pascendas reservavit, ne Jacob eas pascens, inde sibi omnes fœtus diversicolores, ut videbatur, nascituros ex pacto deposceret. NIGRI VELLERIS. — Hebræum חום chum hic significat nigrum; opponitur enim לבן laban, id est albo. Sed vers. 32, chum significat fuscum, sive subnigrum, quia jungitur cum maculoso et variegato.
30:36
Vers. 36. SPATIUM ITINERIS TRIUM DIERUM, — ne oves suæ diversicolores misceri possent vel aspectu, vel coitu cum unicoloribus, quas pascebat Jacob, itaque gignerentur fœtus diversicolores, qui non sibi, sed Jacobo cedere debebant. Ita Lipomanus.
30:37
37. TOLLENS ERGO JACOB VIRGAS POPULEAS VIRIDES. — Nota industriam et stropham Jacobi, quam ipse ab angelis in somnis edoctus, ut colligitur cap. sequenti, vers. 11, Labani violentiæ et prudentiæ humanæ opposuit. Dices: Jacob hac arte, quasi fraude, contractum cum Labano initum vitiavit; itaque dolose et injuste rem alienam Labani acquisivit. Contractus enim, ut unicolores nascituri cederent Labano, diversicolores Jacobo, ex communi mente contrahentium, intelligebatur de iis quæ talia naturaliter et casu, non autem per artem et fraudem nascerentur. Respondeo: Verum est contractum hunc communiter ita intelligi solere et debere, itaque a Jacobo et Labano intellectum esse. Jacob ergo alio titulo hac stropha usus est, nimirum primo, titulo compensationis: ipse enim a Labano, homine avaro et iniquo, violenter opprimebatur, et justam laborum suorum mercedem aliter extorquere nequibat, nisi hac arte; imprimis enim Laban gravem injuriam fecerat Jacobo, pro Rachele ei promissa surrogando Liam deformem, et invisam Jacobo, atque cogendo Jacobum ut septem alios annos sibi pro ea serviret. Deinde injuste post pactum cum Jacobo pro gregibus initum, separavit, vers. 35, oves unicolores a diversicoloribus, solas unicolores tradens Jacobo, ex quibus naturaliter fœtus unicolores omnes sibi et nulli diversicolores Jacobo nascerentur. Jacob ergo cum non haberet judicem ad quem recurreret; ipse sibi ex necessitate jus dixit, suumque hac arte repetiit, ut mercedem sibi debitam hac arte consequeretur. Secundo, fecit hoc Jacob Dei (per angelum) monitu, ut dixi; ergo Deus dedit illi has pecudes Labani hac arte nascituras: sicuti Deus jubens Hebræis spoliare Ægyptum, hoc ipso dedit eis bona Ægyptiorum, Exodi XII. Quæres, an hæc ars et stropha naturalis fuerit, an vero effectum suum habuerit ex supernaturali Dei cooperatione? Respondeo, naturalem fuisse; in coitu enim phantasiæ vis solet esse maxima, quia tunc anima omnem suam vim exerit, adeo ut aliquæ matres albæ ex imagine et imaginatione æthiopis, æthiopem genuerint. Audi Plinium lib. VII, cap. XII: « Similitudinum, inquit, in mente reputatio est, in qua creduntur multa fortuita pollere, visus, auditus, memoria, haustæque imagines sub ipso conceptu. Cogitatio etiam utriuslibet animum subito transvolans, effingere similitudinem, aut miscere existimatur; ideoque plures in homine, quam in cæteris animantibus differentiæ, quoniam velocitas cogitationum, animique celeritas, et ingenii varietas multiformes notas imprimit: cum cæteris animalibus immobiles sint animi, et similes omnibus, singulisque in suo cuique genere. » Galenus, in libro quem scripsit De Theriaca ad Pisonem, narrat mulierem quamdam intuitu picturæ pulcherrimæ, pulchrum infantem ex deformi marito concepisse, « visu, inquit, opinor, naturæ imaginem transmittente. » S. Hieronymus hic in Tradit. Hebr.: « Quintilianus, inquit, in ea controversia, in qua accusabatur matrona, quod æthiopem peperisset, pro defensione illius argumentatur, hanc conceptus esse naturam, quam diximus. Et scriptum reperitur in libris Hippocratis, fuisse feminam quamdam suspicione adulterii puniendam, quod pulcherrimum infantem peperisset, utrique parenti generique dissimilem: nisi memoratus medicus solvisset quæstionem, admonens ut quærerent, si forte talis pictura fuisset in ejus mulieris cubiculo: qua inventa, mulier a supplicio et suspicione liberata est. » Idem refert S. Augustinus hic Quæst. XCIII, qui et lib. XVIII De Civitate, cap. V, scribit simile fecisse dæmonem in Api bove, quem Ægyptii adorabant, efformando; debebat enim is priori mortuo esse similis, albisque maculis insigniri. Isidorus quoque lib. XII Etymolog. cap. 1, sub finem: « Hoc ipsum, ait, in equarum grege fieri dicitur, ut generosos objiciant equos visibus concipientium, quo similes eorum concipere et creare possint. Nam et columbarum dilectores ponunt pulcherrimas columbas iisdem locis, quibus illæ versantur, quo videlicet rapiente visu, similes generent. Inde est, quod quidam gravidas mulieres vetant intueri turpissimos animalium vultus, ut cynocephalos et simias, ne visibus occurrentes, similes fœtus parere faciant. Etenim anima in usu venereo formas intrinsecas intus transmittit, earumque satiata typis, rapit species earum in propriam qualitatem. » Dum ergo biberent hæ oves Jacobi, simulque mares in femellas salirent, species directa virgarum decorticatarum et diversicolorum in aquis jacentium, reflexæ speciei, sive umbræ marium ineuntium in aquis mixta, unam quasi speciem variegatam femellis ingerebat, quasi cernerent suos mares pulchre viridibus maculis et albis variegatos: unde vi phantasiæ eosdem colores suo fœtui, quem tunc concipiebant, imprimebant. Idem faciebant mares, nimirum similem vim et formam diversicolorem suo semini imprimebant, ex simili virgarum cum umbra femellarum permixta specie, visione et imaginatione. Ita S. Hieronymus, Augustinus, Quæst. XCIII, Abulensis, et optime Franciscus Valesius Sacra Philosophia cap. XI. Posset secundo, quis suspicari, virgis populi, amygdali et platani, si in aquis ponantur, vim aliquam inesse ad nigrorem, et nigras maculas gignendum; talem enim vim multis aquis tribuunt Aristoteles, lib. III Histor. animal. cap. XII, Ovidius, lib. ult. Metamorph., Solinus et alii. Denique sanctitas et preces Jacobi plurimum hanc rem adjuverunt; angeli enim faventes Jacobo, phantasiam ovium vehementissime applicabant, et incitabant ad hanc diversicolorem virgarum imaginationem, uti colligitur capite sequenti, vers. 12. Deus etiam volens benedicere et ditare Jacobum, per hanc imaginationem, peculiari suo concursu, diversos colores valide et multipliciter fœtibus in ipso eorum conceptu imprimebat; unde S. Cyrillus, Chrysostomus et Theodoretus putant hæc non tam naturaliter, quam Dei dono et providentia obvenisse Jacobo, idque fatetur ipse Jacob cap. seq., vers. 7, 8, 9. Dices: Cur ex virgis viridibus nulli fœtus facti et nati sunt virides? Respondeo, quia in nullo quadrupede est ea humorum proportio et temperies quæ ad viriditatem est necessaria: loco ergo viridis coloris pingebatur in fœtibus subniger, sive furvus, ait Tostatus, ad quod non parum juvabat umbra et nigredo aquarum, quæ viriditatem inumbrabat et fuscabat, ut non virides, sed fuscæ et subnigræ esse viderentur. Tropologice, hæ virgæ variegatæ sunt S. Scripturæ et Sanctorum variorum varia exempla, quæ dum intuemur, iis similes virtutum et heroicorum operum proles edimus et efficimus. Ita S. Ambrosius, lib. II De Jacob, cap. IV et VI; Gregorius, lib. XXI Moral. cap. I. EX PARTE. — Pars enim virgæ, suo cortice vestita, viridis, pars vero decorticata et nudata alba apparuit.
30:39
39. UT IN IPSO CALORE, — quia calore maxime excitatur, viget et operatur imaginatio. Hinc Physici docent, quod cerebrum requirat, primo, siccitatem, ob ingenium: anima enim sicca est sapientissima; secundo, humiditatem, ob memoriam: humor enim facile recipit speciem impressam; unde juvenes, quia humido sunt cerebro, facile quidlibet ediscunt, mandantque memoriæ; tertio, calorem ob imaginationem, unde experimur in studiis, capite et corpore calente conceptus phantasiæ vigere et fluere; capite vero frigente, eosdem retundi, torpere et hebetari. E contrario prudentia, sincerumque judicium consistit in frigore, uti docet Aristoteles, sect. 14, prob. 8, eaque de causa senes valent prudentia et judicio.
30:41
41. PRIMO TEMPORE. — Sicut in Lombardia, ita et in Mesopotamia ac Syria, oves bis quotannis pariunt: aut certe quædam in vere, quædam in autumno concipiebant. Primum ergo tempus est vernum, serotinum est autumnale. Jacob ergo in vere, cum et aura et animalia vigent, ponebat virgas diversicolores, ut diversicolores fœtus sibi nascerentur, iique, quia verni, erant meliores, uberiores et robustiores; in autumno vero non ponebat: unde tunc unicolores, iique debiliores, nascebantur Labano; partem enim hanc illi concessit Jacob, tum ne Laban suspicaretur fraudem et artem deprehenderet; tum ex æquitate et humanitate sua. Valesius ambas has admissuras, tam primas quam serotinas, in eumdem diem conjicit. Verum longe melius et verius S. Hieronymus, aliique Latini, æque ac Hebræi, eas in ver et autumnum dividunt et distribuunt.
30:1
v. 4 « Cernens autem Rachel, quod infoecunda esset , invidit sorori suae et ait marito suo : Da mihi liberos , alioquin moriar » « praetristitia » (Bonfr.). Certe non illud agitur (Ps. Ion., Targ. Hier.), ut Iacob precibus a Deo liberos impetret, secus ira et responsum Iacob v. 2 essent plane praepostera (Per.).
30:2
v. 2 « Cui iratus respondit Jacob : Num pro Deo ego sum, qui privavit te fructu ventris tui? » Expressio *22N m'n5w nnn non potest verti uti 50,19 « Deo subsum », sed « loco Dei » seu « pro Deo sum » : Num Dei aequalis seu Deus ego sum, qui possim tibi illud concedere, quo Deus te privavit?
30:3
v. 3 « At illa : Habeo, inquit, famulam Balam : ingredere ad illam , ut pariat super genua mea et habeam ez illa filios »; « ut pariat filium, quem habeam ut meum, quem super genua mea reponam, ut faciunt matres » (Lamy). Id quandoque non erat nisi signum specialis affectus, cf. 50,92 (23); quandoque vero erat signum adoptionis cuiusdam, maxime ubi de ancilla ageretur, quae cum prole ad dominam pertineret.
30:4
v. & « Ded?tque ?lli Balam in. coniugium , quae »
30:5
v. 5 « zngresso ad se viro concepit et peperit filium ».
30:6
v. 6 « Dixitque Rachel : T 52: m3 ^nnwN By nb5ns: mus 5n»: Solus Syr. duas priores voces omittit. Primam vocem non plene scribebat Sam. ; quare aliqui non nomen, sed verbum cum suffixo interpretati sunt. Ita Vulg. tertiam vocem ignorans, et LXX eidem copulam praefigens : cuvavteA&6szó pou 6 (cb «at auvaveotpa27]v x. t. À. Presse Hebraeo videtur adhaesisse Aq. (sed cf. Field) cuvav£otosliv p.e 6 0coc ovvavacvpoor]v. Comparandi significatio verbo nequaquam competit, uti neque habitandi (Itala), sed contorquendi atque hinc sensu translato pervertendi. Quam recentiores aliqui adstruunt pugnandi significationem, coniugationi niphal neque Prov. 8,8 vindicat, ubi vox parallele cum vpy adhibetur, neque Iob 5,13, ubi opponitur B» 2n. Utrum eandem e nostro textu derivare fas sit, non liquet. Sat commode verti potest : Contorsionibus Dei, i. e. vchementissimis, contorquebar cum sorore mea et invalui. Vel ita : Contorsiones Dei! Et explicatur exclamatio : Contorquebar cum sorore mea, i. e. sicut soror mea, et invalui. Contorsiones illas aut intellige dolores partus, quos in Bala patiebatur Rachel; vel commodius cum Ios. machinationes, artes, quibus suffecta in suum locum Bala foecunditatem demum assecuta est Rachel : 9iX 16 &vttcey vaoaoÜat zpoc tijv évcexvlav tijc GogA gie. Dum nomina à Rachele filiis Balae imposita litem spirant, nomina a Lia filiis Zelphae tributa tripudium habent.
30:9
v. 9 « Sentiens Lia, quod parere desiisset, Zelpham ancillam suam marito tradidit ».
30:10
v. 10 « Qua post conceptum edente filium », v. 11 « dixit » Lia : « Feliciter. Et idcirco vocavit nomen eius Gad ».
30:12
v. 19 « Peperit quoque Zelpha alterum »,
30:13
v. 13 « dixitque Lia : Hoc pro beatitudine mea , beatam quippe me dicent mulieres. Propterea appellavit eum Aser ». Keri 33 N3 Targumim vertere venit felicitas, Syr. venit felicitas mea; Aq. 7jA0ev eüGtov(a, LXX Veneta Tjxet otTpátcupx , comparantes 14 cum "1173, ef. 49,19. Sed omnino praeferendum, vel ob sequens **NUN2, khetib 132, quod LXX vertit iv 19yr et alia lectione cóx07 72x. Sensus est : feliciter, pro felicitate mea, mihi hic eventus faustus est. — Item **UN2 vertendum pro beatitudine mea, et hinc Ios. ipsum nomen interpretatur gaxaptoi/s, beatificator. Beata autem dicetur Lia et Rachele beatior, quia post quatuor, quos ipsa procrearat, filios duos genuit mediante Zelpha. Narratur iam aliorum duorum Liae filiorum partus, cui ipsa Rachel ansam dedit.
30:14
v. 1& « Egressus autem Ruben », qui tum « admodum puer » (Per.) esset, « tempore messis triticeae in agrum », — Targ. mense Sivan, i. e. ab Aprili ad Maium, quo tempore reapse habetur messis triticea (cf. ad Iud. 15,1) — « reperit mandragoras, quas matri Liae detulit ». Mandragoram reddidere versiones, atque inde a. Wetzstein (in F. Delitzsch : Commentar zum Hohenliede p. ^39 sqq.) interpretantur mandragoram, quae autumnalis audit quaeque Maio et lunio (Cant. 7,14) e floribus purpureis poma generaít coloris viridis ad luteum vergentis atque acris odoris, quae certe habent vim soporiferam, et quibus tribuebatur atque tribuitur vis ad venerem excitandam et conceptum facilitandum. Eam ceteroquin vim scriptura h. 1. non affirmat, licet eam populari errore supposuerit Rachel. Quare subdole, ut aliquae sibi mandragorae concedantur, rogat : sed Lia dolum animadvertens asperius respondit. « Dzztque Rachel : Da mihi partem de mandragoris filii tui ».
30:15
v. 15 « Illa respondit : Parumne tibi videtur, quod praeripueris maritum mihi, nisi etiam mandragoras filii mei tuleris? » Notat Ca?., in Hebr. bis esse verbum 4uleris, quod minus sapiat iniuriam , quam praeripueris. Lia prior nupserat Iacobo, licet iniquam adhibuisset artem : hinc et sequentes Rachelis nuptias (Ca/m.), et Iacobi in Rachelem ardentiorem affectum, et artem suffectae illius toro Balae (Bonfr.) suam veluti iniuriam existimabat. « Az Rachel : Dormiat tecum hac nocte pro man- . dragoris filii tui ». Hebr. effatum inchoat éoniunctione 125, quam perperam LXX reddit oby oüvog.
30:16
v. 16 « Hedeuntique ad vesperam Jacob de agro, egressa est in occursum eius Lia et : Ad me, inquit , intrabis, quia mercede conduzi te pro mandragoris filii mei. Dormivitque cum ea nocte illa ». Suas singulae attributas habebant uxores noctes (Aug. c. Faust. XXII. 49; M. 42. 430), certe Lia et Rachel.
30:17
v. 17 « Et exaudit Deus, [preces eius] ». Precum ante nulla habebatur mentio : ergo, aiunt. Kn., Dillm., alius haec auctor eloquitur, dum alter auctor (Kn.) effectum non precibus sed mandragoris adscribebat. Nugae hae sunt : precum ante non requirebatur mentio, cum eae perspici queant e secuta exaudilione. Imo neque preces necessario sunt, supponendae : audivit Deus verba v. 16, quibus desiderium prolis sat clare exprimebatur, et exaudivit hoc desiderium. « Concepitque et peperit filium quintum »,
30:18
v. 18 « et ait : Dedit Deus mercedem mihi, quia dedi ancillam meam viro meo ». En, rursum ait Dzllm., hic merces data affirmatur pro concessa ancilla, v. 16 pro concessis mandragoris : ergo diversi auctores. Uterque versus ludit in voce *2V, at non agit de re eadem: v. 16 tractat de mercede a Lia, v. 18 de mercede Liae data. « Appellavitqué nomen eius Issachar », 8 &ovt juo005 (LXX). 2w'v* scribunt Masor., adhibentes puncta alicuius keri perpetui 2w, i. e. mercedo acquiritur, 16v Ex. pto000 vevóuevov (Ios.). Sed kethib etiam punctari potest vu — 20 NU, mercedem fert; seu 120 v, adest merces, ecce merces (cf. Ier. 31, 16; 2 Par. 15,7). IIUMMELAUER. — IN GENESIM. — 31
30:19
v. 19 « Rursum Lia concipiens peperit seztum. filium »
30:20
v. 90 « et ait : Dotavit me Deus dote bona : [etiam] hac vice » tandem « mecum erit maritus meus, eo quod genuertm ei sez filios. Et idcirco appellavit nomen, etus Zabulon ». Verbum 5233 hoc solo loco occurrit, sed nomen oY23 habitatio 3 Reg. 8,13; 2 Par. 6,2; Ps. 48 (49), 15; Is. 63,15; Hab. 3,11. Porro vorba habitandi etiam secus accusativo construuntur, uti **3 Ps. 5,6 (5), aU* Gen. 4,20 (Ges.). Ergo solido fundamento nititur versio habitabit mecum (Aq. Vulg. Targ.). E contra LXX aipetut pe, quod Hesych. explicat moot(xotéoav ge fjyXosrat et Hier. « diliget me »; idemque exprimit Ios. 7jveyopaapévov cbvola vij zpoc abtzv. At, quomodo hae duae significationes eidem verbo conveniant, non satis appar et. Del. monet verbo apud Assyros significationem competere attollere, e qua derivari possint et domus, sc. aliquid in altum sublatum, erectum, et honorare. Ceterum, quomodocumque vocem explices, sensus versus indubius est et affinis 29,34 : Lia exspectat se post tot filios genitos a marito magis quam antea, imo fortasse magis quam Rachelem, cultum atque dilectum iri. — Verba dono donavit me Deus idem exprimunt, atque v. 18 : « Dedit Deus mercedem mihi ». Etiam nomen Zabulon non solum a radice 033 derivatur, sed simul alludit ad 323* *3133 : est autem ea allusio tantum seu assonantia, non nominis explicatio. Quare errat Dillm. duas nominis explicationes subodoratus, unam a B et alteram & C petitam.
30:21
v. 21 « Post quem peperit filiam nomine Dinam ». Ea recensetur propter cap. 3^ : alias filias habuisse Iacobum collige ex 46,7 et ex 37,35 (secundum Hebr.).
30:22
v. 99 « Recordatus quoque Domnus Rachelis , exaudivit eam et aperuit vulvam etus ». Verba Recordatus etc., quod apud exaudivit videantur abundare (!), DilIm. adscribit A; exaudivit eam tribuit. B; et aperuit etc. assignat C : et haec vocatur critica textus expositio.
30:23
v. 23 « Quae concepit et peperit filum dicens : Abstulit Deus opprobrium meum » , Sc. sterilitatem (Chrys.); cf. 16,4.
30:24
v. 2& « Et vocavit nomen eius Ioseph dicens : Addat mihi Dominus filium alterum ». Videbat iam Caím. nomen loseph respicere utrumque verbum "7px (aóstulzt) et »b* (addat) , quamvis etymologice nonnisi ad hoc alterum revocari queat. Hinc recentiores statuere, duas h. l. tradi nominis derivationes & diversis auctoribus petitas. Id gratuito statuitur. Quinam sensus magis obvii fingi possunt in mente matris dudum sterilis, quam gaudium de opprobrio a5/ato et desiderium fili a/terius? Utrumque convenienter exprimi potuit nomine Ioseph, utrumque una mater eodem expressit. Si nomine Zabulon et matris speratus Aonor derivatione et|donum divinitus acceptum allusione exprimi potuit, non est cur negemus Ioseph primitus esse selectum ut monumentum et opprobrii ablati et speratae alterius prolis. Arg. — Exiguam paciscenti mercedem Iacobo annuit Laban , simul generum vel eius parte fraudare nisus. Varia enim pecora omnia et agnos nigros, quae in gregum divisione lacob obventura essent, longissimo itinere removet, qua et praesenti mercede Iacob careat et futurae detrimentum patiatur. Fraudi Iacob alia fraude obviatur, qua e pecoribus etiam non variis plurima gignantur sibique obtingant va-
30:25
v. 95 « Nato autem loseph dixit Iacob socero suo : Dimitte me, ut revertar in patriam » — Hebr. in locum meum, cf. 29,292.26 — « et ad terram meam ».
30:26
v. 96 « Da mihi uxores et liberos meos, pro quibus servoivi tibi , ut abeam. Tu nost servitutem , qua servivi ttbi ». Haec acta sunt 31,41 extremo altero servitii septennio, quo vertente Lia et Rachel e Labani potestate dilabebantur et iam plene ad Iacobum pertinebant, ut jam huic fas esset cum illis et liberis, quocunque luberet , secedere. v. 27 « Ait zu/It Laban : Inveniam gratiam ?n conspectu tuo ». Hebr. Si inveni gratiam etc. , e& supple : « fac, quod dicam » (Caz.), seu : « mane apud me » (Sa). « Experimento didici ; quia benedizerit mihi Deus propter te ». « Uri superstitiosam et reprobatam augurandi artem fere semper in scriptura denotat. Novies in sacris libris occurrit, et semper noster augurandi verbo et nomine augurii exponit, nisi 1 Reg. 20, 33, ubi accipere omen seu ominari, et h. 1., ubi experimento discere reddidit » (Malv.). Cum ergo prior ille sit nativus vocis sensus et Laban etiam alias superstitioni indulsisse deprehendatur, nulla est ratio, cur non cum LXI, Ps. Ion. et Targ. Hier. ille idem sensus retineatur (Theodoret., Proc.). Neque permittunt lexica, ut cum Vulg. Chald. Syr. is sensus detorqueatur ad significationem ezperiendi : « tamquam ífelix augurium agnovi » (Caí.); « tam certo id experimento compertum habeo, acsi illud vaticinio et augurio aut divinatione didicissem » (Malv.). Neque dicas, non augurio sed experimento didicisse Laban, Deum Sibi propter Iacob benedixisse. Benedictionem utique oculis conspiciebat : at eam propter Iacob esse concessam , id augurio vir superstitiosus comperisse sibi videbatur.
30:28
v. 98« Constitue mercedem tuam, quam dem tibi » pro servitio in posterum continuando. Vulg. LXX omittunt initio versus Y2N"1, quod reapse abundat et facile irrepere potuit. Versus intime praecedenti connectiiur : servierat pro uxoribus Iacob, servitium producturo ulterior mer- . ces constituatur oportet. Prior v. 29 pars utique repetitio est extremi v. 26, et v. 31 repetit v. 98. Si tamen advertas, et aliquid prolixioris dictionis a s. textu nequaquam excludi et textum quandoque ab amanuensibus confundi, perspieies haud constare duorum h. l. auctorum consutas legi narrationes.
30:29
v. 29 « A4 /le respondit : Tw nosti, quomodo servierim tibi , et quanta in manibus meis fuerit possessio tua » seu pecora tua (LXX), nam possessionem pecorum vox hebraea sonat.
30:30
v. 30 « Modicum habuisti, antequam venirem ad te, et nunc dives effectus es ». Hebr. : Quia modicum , habuisti etc., crevit &n multitudinem. « Benediritque tibi Dominus ad introitum meum. |lIustum est igitur] , ut aliquando provideam etiam domui meae ».
30:31
v. 34 « Dixitque Laban : Quid tibi dabo? At ille ait : Nihzl volo; sed si P do quod postulo, iterum pascam et custodiam pecora tua ». Hebr. : Nihil mihi dabis, si feceri. is mihi verbum hoc, quod modo explicabo : terum etc; De sequenti narratione ait ier. : « Multum apud Septuaginta interpreies confusus est sensus, et usque in praesentem diem nullum potui invenire nostrorum, qui ad liquidum, quid in hoc loco diceretur, exponeret ». De ipsa vero Hieronymi translatione monet Cai. : « Scito, prudens lector, quod universa haec pars textus usque ad finem capituli paraphrasis est potius, quam textus ». Et Bonfr. : « Nota vero, ab hoc versu usque ad finem cap. nostram versionem in multis non respondere Hebraeo vel versioni Septuaginta, ut nonnullis suspicio sit, Hieronymum non tam simplicis interpretis quam paraphrastae officio functum esse; nisi dicamus, textum Hebraeum, quo usus Hieronymus, diversum fuisse ab eo, quem modo habemus; quamquam et hoc asserere difficile sit, cum in Quaest. Hebr. totum contextum iuxta textum hebr., quem habemus modo, prosequatur ». Exeunte tandem saeculo proxime elapso fatetur Calm. : « Textus huius et subsequentium sensus implexus est adeo, ut interpretum hucusque sedulitatem vicerit ». Neque tamen ideo assentiri possumus Pel., duas hic narrationes consutas deprehendi. Non omnes tandem s. textus obscuritates suturis illustrari possunt: satius erit cum Zillm. affirmare, in quibusdam textum hebr. esse corruptum. Ceterum narrati eventus indoles, non obstantibus textuum discrepantiis et obscuritatibus, facile et indubie colligitur et lucem praefert ipsi textui per singula elucidando. Igitur Iacob eam mercedis rationem suggerit, quae ni natura coerceretur, longe maius Labano lucrum, et minus Iacobo concederet, quare Laban v. 34 libenter assentitur. Ea tamen ratio Iacobi arte in summum ipsius lucrum et Labani detrimentum cedit.
30:32
v. 39 « Gyra omnes greges tuos, et separa cunctas oves varias et sparso vellere ; et quodcunque furvum et maculosum variumque fuerit, tam £n ovibus quam in capris , erit merces mea ». Pro LXX Vulg. "ay, quod versionem suppetit aut cercu? separans aut circutens separa ; reliqui legunt *2yN, czrcutbo separans. Priori lectioni id favere videtur, v. 35 reapse Laban circumire, non Jacob. Altera lectio fere supponit Labani fraudem, qui, antequam Iacob uti convenerat circumiret , cireumiverit ipse et omnia, quae [acobi futura essent, trium dierum iünere abduxerit et in deserto veluti celaverit. Hanc alteram lectonem esse praeferendam, docet v. 33. Hebr. ia habet : Circuibo omnes greges tuos hodie, separans inde omne pecus varium et maculatum , et omne pecus nigrum. inter agnos , et maculatum et. varium inter capras. Haec erit merces mea. Adverte, in Syria oves esse plerasque albas, pauciores esse aut varias aut nigras; capras vero vix non onines esse fulvas, paucas tantum varias; nulla nos adigi ratione, ut supponamus, capram albam Angorensem in Syriam tum iam fuisse introductam. Cf. Kn. Ergo Iacob sibi pro mercede vindicat pecora coloris non communis ideoque numero, ni natura coerceatur, pauciora; idque enuntiat expressione omne pecus varium et.maculatum. Tamen ea expressio, si presse sumatur, non complectitur ea omnia, quae Iacob sibi vindicat, certe non agnos nigros. Quare lacob prius universale dictum per süas partes explicat : enter agnos , omne pecus varium et maculatum, ut modo dicebatur, e£ omne pecus nigrum ; inter capras, omne pecus maculatum et varium , e secus nihil.
30:33
v. 33 « Hespondebitque mihi cras zustitia mea, quando placiti tempus advenerit coram te : [et] omnia, quae non fuerint varia et maculosa et furva, tam ?n ovibus quam in capris, furti me arguent ». Licet à nay Ex. 20,16; Num. 35,30; Deut. 19,18; 1 Reg. 12,3; 2 Reg. 1,16; 1s. 59,12; Os. 5,5 propter contextum significationem induat testimonium ferre contra , kamen sensus hic contrarius non videtur voci necessario competere neque h. l. quadrat. Quodsi enim Iacob supponatur furti esse convictus, quomodo tum eius iustitia, quae reapse non exsistit, testimonium ferre potest contra illum? aut supponamus in voce 2ust?tia ironiam aliquam violentam et plane intolerabilem! Ergo cum Vat. dicamus, mZAi h. 1. idem esse atque « pro me ». — Pro 125 *35v 5y san? Vulg. legebat 1325 Yw02 ny wan 2 : ?w2 erat mendum, sed ny certe melius est quam 5y. Sensus est : Testificabitur cras pro me iustitia mea, quando venerit tempus mercedis meae coram te. Eandem porro ideam alio modo eoque negativo exprimit altera versus pars : quando venerit tempus mercedis meae coram te, omne quod non est varium et maculatum, sed fulvum ?n capris, et (varium et maculatum et) nzgrum in agnis , furtum hoc mecum seu, uti recte interpretantur Ps. fon. et Targ. Hier., « furtum istud, si fuerit mecum » ; furti arguar (Vulg.) seu convincar, si apud me post gregum separationem in die mercedis effectam reperiatur aut agnus albus aut capra fulva. Cf. Lap. Iam ex his colligas, v. 32 genuinam esse lectionem ^3y5: solum enim, si ipse Iacob v. 32 supponatur greges dividere, potest divisionem recte factam suae tustitiae adscribere et, si quid minus recte factum deprehendatur, f"rti accusari. | | Superest tamen non levis difficultas : v. 32 sq. obvio sensu intellecti exprimunt pactum pro ea ipsa die (v. 39 Aod?e) et pro sequenti (v. 33 cras) initum, dum sequenti narratione docemur pactum fuisse perpetuum et post singula pariendi tempora, quoad Iacob apud Laban permaneret, eandem pecorum divisionem iterandam fuisse.. Quare interpretes post Sa, Per. 3rr2 sensu latiore accepere « futuro tempore ». At licet 211 et 32 seorsim scripta latiori sensu de tempore praesenti et futuro quandoque usurpentur, dure ita exponuntur, ubi se immediate uti v. 32 sq. excipiunt et invicem opponuntur ; cf. etiam v. 35 eo ?pso die. Neque pactum Iacob inter et Laban evadit sufficienter clarum et distinctum, si v. 32 de prima et v. 33 de sequentibus pecorum divisionibus interpretere. Quare praeplacet opinio Wel/h. (XXI. &29 sq.) et . Dillm., textum esse mancum et ante vel post v. 33 totam aliquam sententiam excidisse. v. 39h « Dixitque Laban : Gratum habeo, quod petis ». Pactum, uti proponebatur, Labano favebat; aequo minorem Iacobo mercedem dare sollicitabatur. Annuit homo avarus, at simul arte vel potius fraude pactum magis etiam in suum lucrum detorquere, generum parte mercedis privare nititur. Verba pacti illud habebant, ut ea ipsa die (hodie) ac sane vesperam versus, quo tempore greges omnes ad puteos cogebantur, divisio pecorum fieret ab ipso Iacob. Laban eadem die (eo tpso d?e) neque vespera exspectata cito circuit greges nondum in unum coactos, et varia pecora omnia et agnos nigros a gregibus eliminat, et longissimo itinere removendos curat, quo et Iacobum effugiant neque cum reliquo grege unicolore misceantur. Ubi reliqui greges ad lacobum convenere, nihil quod separaret reperit, sola iustitiae testificatione ditatus est. Ita duplex viro damnum infligitur. Privatur mercede die crastzna accipienda universa. Sequentium temporum mercedes extenuantur : etenim, cum ex unicolorium cum maculatis commistione pecora nasci consueverint ut plurimum unicoloria, oves sc. albae et caprae nigrae, ubi unicoloria essent omnia, necesse erat ut maculata nascerentur nonnisi paucissima.
30:35
v. 35 « Et separavit in die illa » — subiectum esse Laban, colligas e v. 36 — « capras et oves et hircos et arietes varios atque maculosos; cunctum autem gregem unicolorem , 7. e. albi et nigri velleris, tradidit in manu filiorum suorum ». Versio haec a textu plurimum discordat. Hebr. : Et separavit in dte illa hircos varios et maculatos, et omnes capras varias et maculatas , omne in quo erat album — i. e. « macula alba » (Targumim) — et omne nigrum in agnis , et tradidit in manu filiorum suorum. Viri pingitur avaritia, qui tam hircos quam capras, utrumque sexum perattente lustraverit, et agnos non illos solos separaverit, qui omnino essent nigri, sed in quibus macula deprehenderetur vel maior vel minima. Quaeres, cur maculae describantur tamquam album quid in nigro, cum aeque describi potuerint tamquam nigrum in albo. Dici fortasse potest, id quod oculis omnino exquisierit Laban, fuisse colorem nigrum, cum quae alba essent omnino ipse non separaverit; eum illi colorem fuisse omnino praecipuum, alterum potius accessorium; ideo maculata efferri ut nigra habentia aliquid albi.
30:36
v. 836 « Et posuit spatium ztineris trium dierum inter se et generum, qui pascebat reliquos greges eius ». Quid faceret pauperculus contra hominem praepotentem , astutum? Haud iuvandus querelis siluit et artem arte elusit contra iniustum minime iniqua. v. 9*Í « Tollens ergo lacob vtrgas populeas » — seu potius styraceas (LXX, cf. Del.) — « virides et amygdalinas et ex platanis , ex parte decorticavit eas; detractisque corticibus, in his, quae spoliata fuerant, candor apparuit; illa vero, quae integra fuerant, viridia permanserunt; atque in hunc modum color effectus est varius ». Longe simplicius Hebr. : et decorticavit in eis decorticationes albas, denudans album quod erat zn virgis.
30:38
v. 38 « Posuttque eas in canalibus, ubi effundebatur aqua ». — Recte advertit Ca?. a"nn mnpva dici « appositive » ad n'07122 (cf. Ex. 2,16), patet quippe e24,20 utriusque vocabuli unam esse significationem. Fortasse alterutrum serius h. I. in textum irrepsit, quando alterum iam abierat in desuetudinem — « «t cum venissent greges ad bibendum, ante oculos haberent virgas et in adspectu earum conctperent ». Hebr. priorem sententiae partem ita continuat: quo veniebant greges ad bibendum, ex opposito gregum et calefiebant, dum veniebant ad potandum. llud ex opposito gregum pendet a verbo posutt : LXX volens, uti crediderim , explicare connexuit cum immediate praecedentibus quo ventebant greges ad bibendum ex opposito virgarum. naonm, scriptum pro naonm, intelligi potest coordinatum verbo 1xan; ubi tamen difficultatem facit interiectum Na n225, quod pendere diximus a ax". Ergo commodius construes absolute : calefiebant autem, dum irent ad bibendum, i. e. « coibant » (Ca. : cf. LXX &vucofisoc); hoc maxime tempore coibant.
30:39
v. 39 « Factumque est, ut in ?pso calore - coztus oves ?ntuerentur virgas, et parerent maculosa et varia et diverso colore respersa ». Concinnius Hebr. : et calefiebant, i. e. coibant, greges versus virgas, et pepererunt maculosa et varia. Rem sibi ita explicat Hier. : « Observabat ergo lacob et tempore, quo ascendebantur pecora et post ealorem diei ad potandum avida pergebant, discolores virgas ponebat in canalibus et, admissis arietibus et hircis, in potandi aviditate oves et capras faciebat ascendi, ut ex duplici desiderio, dum avide bibunt et ascenduntur a maribus, tales foetus conciperent, quales umbras arietum et hircorum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Ex virgis enim in canalibus positis varius erat etiam imaginum color ». Sane hoc fere modo res concipi potest.
30:40
v. 40 « Divisitque gregem Iacob, et posuit virgas in canalibus ante oculos arietum; erant autem alba et nigra quaeque Laban, cetera vero lacob, separatis inter se gregibus ». Longe aliter Hebr. : Et oves separavit Iacob, et posuit facies pecudum versus maculata, et omne nigrum ?n pecudibus Laban; et posuit sibi greges seorsum, et non posuit eas super pecudes Laban. Verte : Et oves separavit lacob, et constituit primum agmen pecudum omnes maculatas et nigras de ovibus Laban (alterum vero agmen albas), et coegit illas in greges seorsim, separatos ab ovibus Laban (i. e. albis). De solis ovibus explicite agitur, vel quod lector facile censeatur dicta esse applicaturus'ad capras, vel quod e textu ceteroquin haud intacto aliqua sententia exciderit. Agitur autem evidenter de d?visione aliqua gregis (cf. v. 35) a Iacob facta secundum colorem : seorsim ponuntur oves variae et nigrae, e pacto v. 32 Iacobi futurae, seorsim albae ad Labanum pertenturae, neque misceri permittuntur. Idem fecerat Laban, ut et albae a variis segregatae nonnisi albas parerent, dum variae etiam cum variis aliquas albas pariturae sperarentur. Idem specie tenus facit Iacob, simulat se rei ad Labanum spectantis sollicitum administratorem, omnem querelarum aditum praecludit : simul tamen arte dolosum decipit, cum appositis virgis pro lubitu efficere queat, ut tam ex albis quam ex variis variae nascantur numero plurimae. | 120 qNY2 en 521 py. 5x qNyn 035 qnm api! vn e'av2m. LXX Vulg. Chald. Syr. TN3U 35 vertere coram pecudibus : sed deberet scribi 325. Expressio tantum verti potest facies pecudum vel primum agmen pecudum, cf. Ioel 2, 20. Vox ON commode verti nequit, sed est etiam lectionis perquam incertae. Sam. LXX Vulg. legebant ON, aries; sed nullus est sensus. Targumim legebant 92, quo aptissimus exsurgit sensus : posuit primum agmen omnes pecudes varias omnesque nigras. Cur has pecudes suas in primo agmine collocavit Iacob? Fortasse , quia ipse tamquam pastor primarius agmen ducebat et viam monstrabat : illas secum habens securior erat a Íraudibus Laban. Utrum post Tp? (vel Tp2 ?) cum LXX Syr. primitus in textu fuerit Not , parum refert.
30:42
ea, quae erant serotina, Laban; et quae primi temporis, Iacob ». Aliter Hebr. : Et factum est, in omni coitu pecudum robustarum posuit Iacob virgas ante oculos pecudum $n canalibus , ut coirent in. adspectu virgarum; quando vero debiles pecudes , non ponebat. Et fuere debzlia Laban, robusta autem lacob. Altero igitur artificio usus est Iacob; cum sc. non auderet efficere, ut omnes partus in suae mercedis partem cederent, ne fraudem causatus Laban pactum revocaret, illud effecit, ut non solum numero longe plures, sed iidem etiam robustiores ideoque praestantiores sibi obvenirent. Robusta quippe animalia robustam edere consuevere prolem; secus debilia.
30:43
v. 43 « D:tatusque est homo ultra modum, et habuit greges multos, ancillas et servos ,.camelos et astnos ». Up utique significationem habet firmare, noy a legendi ad deficiendi (cf. Thren. 2, 19) significationem descendit : ergo sat bene LXX v. 42 donp« — ézlonuz, vilia — insignia. Séd perperam v. 41 év yxotpi AapO&vovta et £vexs. Porro Targ. Syr. Symm. Aq. Vulg. narrata contulere cum opinione, animalia robustiora iam aestate, debiliora autumno coire, atque hinc prolem hieme editam robustiorem esse verna: Putabant igitur, Iacobum aestivo, non autumnali tempore virgas adhibuisse. Verum, licet haec explanatio fortasse admitti potest, non tamen debet. Potuit etiam Iacob loco segregare robusta a debilibus, illis forte primum et adhibitis virgis ad aquas productis, his postea aut alio loco et sine virgis. Árg. — lacob Labani invidia et fraudibus , ac magis etiam explicito Dei mandato permotus, discessum e Syria meditatur; cui laetae assentuntur uxores. — Alium totius capitis auctorem subodorantur, quod 30,277 sqq. narratae sint Iacobi artes, quibus se ditaret, Labanum spoliaret, earum autem 31,7-12 nulla fiat mentio. Fortasse noluit filiabus enarrare, quomodo earum patrem deceperit; neque id fecisset ad finem, quem eas alloquens intendebat. Praeterea, quando aliquid narratione retractatur, sermo persaepe est concisior neque singula quaeque repetit. | Cap. XXXI v.4 » Postquam autem audivit verba. filiorum Laban dicentium : Tulit Iacob omnia , quae fuerunt patris nostri, et de illius facultate ditatus factus est inclitus »;
30:3
… B. ebbe due figli, cui Rachele, ricevendoli, impose i nomi di Dan e Neftali (Gen. 29, 29; 30,3 sgg.; 37,2; 46, 25).
30:6
DAN. - 1. Quinto figlio di Giacobbe e primo di Bala, l'ancella di Rachele (Gen. 30, 6; 35, 25). Alla sua nascita Rachele, giocando sul termine dan « giudicò » seclama: « Il Signore mi ha fatto giustizia ». La Bibbia non ne narra nulla. …
30:8
Il suo nome è interpretato in Gen. 30, 8 come «gara», allusione alla pena di Rachele, per lungo tempo sterile a confronto della sorella Lia; dalla radice pṭlmiṭhī' al), Set-
30:10
… Gadh « fortuna »). - Figlio di Giacobbe e di Zelpha, schiava di Lia (Gen. 30, 10, 11), a capostipite della tribù omonima. …
30:13
Gen. 30, 13, spiega il nome di lui con le parole di Lia: «Nella mia felicità, sì, mi dicono felice le donne!». …
30:14
… Rachele, che ricerca un rimedio contro la sterilità nelle mandragore (Gen. 30, 14 sgg.), non intende compiere un rito magico (cf. J. Chaine, Le livre de la Genèse, Parigi 1949, p. 327 sg.).
30:18
Il nome è spiegato dalla madre: « Il Signore mi ha dato la mia ricompensa » (šāhār), il che suppone la grafia biblica del qēthibh (Gen. 30, 18; cf. v. 16). Con i figli Thola, Phua, Iasub e Semran (Gen. 46, 13; Num. 26, 23; I Par. 7, 1), I. discese con Giacobbe in Egitto, ove la discendenza dei suoi figli tanto si moltiplicò …
30:20
… Di Z. come persona si parla pochissimo; era il sesto figlio di Lia (Gen. 30,20; 35,23), e fu padre di Sared, Elon e Iahelel (ibid. 46, 15).
30:21
… Dīnāh). - Figlia del patriarca Giacobbe, natagli da Lia (Gen. 30,21) mentre si trovava in Mesopotamia. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.