Genesi
Liber GenesisIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Nome del libro con cui si apre la serie del Vecchio Testamento. È derivato dal gr. γένεσις e passato attraverso la versione dei Settanta nell'uso cristiano. Gli Ebrei lo chiamano con la parola con cui comincia il libro in ebraico: Bērā'ith = ria del genere umano dalle origini fino ad Abramo (capp. 1-12); la storia delle origini del popolo eletto nelle vicende di Abramo, Isacco, Giacobbe e dei figli di questo (specialmente Giuseppe) fino alla discesa in Egitto di Giacobbe e figli (capp. 12-50).
La narrazione secondo la forma esteriore si sviluppa in 10 tōlāhēt. Questa parola significa «generazioni»: poi l'effetto della generazione — «gli uomini generati». Quindi «generazioni di Adamo» equivale a storia dei discendenti di Adamo.
Haydock
The Hebrews now entitle all the Five Books of Moses, from the initial words, which originally were written like one continued word or verse; but the Septuagint have preferred to give the titles the most memorable occurrences of each work. On this occasion, the Creation of all things out of nothing, strikes us with peculiar force. We find a refutation of all the heathenish mythology, and of the world's eternity, which Aristotle endeavoured to establish. We behold the short reign of innocence, and the origin of sin and misery, the dispersion of nations, and the providence of God watching over his chosen people, till the death of Joseph, about the year 2369 (Usher) 2399 (Salien and Tirinus) B.C. 1631. We shall witness the same care in the other Books of Scripture, and adore his wisdom and goodness in preserving to himself faithful witnesses, and a true Holy Catholic Church, in all ages, even when the greatest corruption seemed to overspread the land. (Haydock)
This Book is so called from its treating of the Generation, that is, of the Creation and the beginning of the world. The Hebrews call it Bereshith, from the word with which it begins. It contains not only the History of the Creation of the World, but also an account of its progress during the space of 2369 years, that is, until the death of Joseph. (Challoner)
Douay 1582/1609
THIS first Booke of holie Sripture, called Genesis, which signifieth Genesis written by Moyses Alwayes authentical. So knowen by Tradition, confirmed by Christ. Alleaged also by the Apostles. Religion reueled to special persons, and so obserued by Traditions. birth or beginning, was written by Moyses, when he was designed by God, to instruct & rule the children of Israel. As also the other foure bookes folowing. The Author and authoritie of al which fiue bookes, were euer acknowledged by the faithful, both of the old and new Testament: and so accounted and estemed by tradition, til Christ and his Apostles: who also Mat. 19. Heb. 11. Iacob. 2. 1. Pet. 2. 2. Pet. 2. confirmed them by their testimonies, and allegations of the same, as of holie Scriptures. From the creation vntil Moyses writ (which was aboue two thousand and foure hundred yeares) the Church exercised Religion by Reuelations made to certaine Patriarches, and by Traditions from man to man, without anie Scriptures or Law written. But the peculiar people of God being more visibly separated from other nations, & manie errors abunding in the S. Aug. quest. vet & noui Testam. cap. 3. world, God would for correction & confutation therof, haue his wil made further knowen to his children, and so remaine amongst them in written VVhy Scripture was written. VVhat Moyses specially sheweth in this booke. record, by his faithful seruant and Prophet Moyses. VVho therfore declareth the Author and beginning of al thinges, that is, How al creatures were made by God, and of him haue their being, and by him only are conserued. He teacheth expresly that there is one onlie God, against those that imagined and brought into the phantasies of men manie goddes. That the whole or vniuersal substance of heauen and earth, with their ornaments and accidents, were made in time; against those that thought the first fundation therof had euer benne. That God doth gouerne the same; against those that say, al is ruled by d•stenie or by the starres, and not by the continual prouidence of God. That God is a rewarder of the good, and a punisher of euil; which sinners seme either not to know, or grosly to forgete. And that God created al for mans vse and benefite, which should make vs grateful. VVherfore Man most particularly described: The right line from Adam to Noe. holie Moyses more particularly describeth the beginning of man; what he was at first; how he fel; how al mankind is come of one man: deducing the Genealogie of Adam, especially to Noe. Then how men being more and more defiled vpon the earth, with wicked, especially carnal sinnes, were by Gods iust wrath drowned with an vniuersal floud.
Againe how a few reserued persons multiplied the world a new. But this of spring also falling into manie sinnes, especially Idolatrie and spiritual fornication, as those of the first age did to carnal offences, God stil conserued some faithful & true seruants. Of which Moyses specially pursueth The principal Patriarches from Noe to the 12. sonnes of I•cael. the line of Noe by Sem his first begotten sonne. Then describeth the particular Gen. 10. vocations, liues, maners, notable sayings, and noble factes, with sincere religion of Abraham, Isaac, Iacob, Ioseph, & other holie Patriarches: who liued before the written lavv. Likevvise vpon vvhat occasion, & in vvhat maner, Iacob otherwise called Israel, with al his progenie, descended from the Land of Canaan into Aegypt, and were there entertayned. So this booke This booke diuided into eight partes. contayneth the historie of two thousand three hundred & odde yeares. And it may be diuided into eight partes. The first contayneth the Creation of 1. Heauen and Earth, & other Creatures, and lastly of Man chap. 1. & 2. The second part is of the trangression & fal of man, & his casting out of 2. Paradise, of multiplication of m•n, and of sinne, though stil some were iust, of the general floud, that drowned al except eight persons, & few other liuing creatures of the earth. from the third chap. to the 8. The third part is 3. of the new increase, & multiplication of the same. from the 8. chap. to the 11. The fourth, of the confusion of tongues, & the diuision of nations. in 4. 5. the 11. chap. The fift relateth Abrahams going forth of his countrie, Gods promise, that in his seede al Nations should be blessed, & the commandment of Circumcision, from the 12. chap. to the 21. The sixth part recounteth the 6. progenie, and other blessings, especially the great vertues of Abraham, Isaac, and Iacob. from the 21. chap. to the 37. The seuenth part reporteth the felling 7. of Ioseph into Aegypt, and his aduancement there. from the 37. chap. to the 46. The eight and last part is of Iacob, and his progenies going into 8. Aegypt, their intertainment there, and of Iacobs, and finally of Iosephs death. in the fiue last cahpters.
Cornely
Alio nomine a ludaeis nini "Ct ncvn vel brevius air accen (quinque quintae partes [?]5) Legis, vel quinque quintae partes) appellantur. Quod nomen ab operis divisione desumtum Graeci et Latini imilati sunt; nam à zsvrzevj0; ( sc. fiCXoc i. e. quinque voluminum liber) à Graecis, a nobis autem Pentateuchus (liber) vocatur ?. Divisio ipsa vero antiquissima est. Etsi enim 5. Hieronymo non assentiamur, qui S. Paulum ad eam allusisse putavit, PAdonis tamen et F7. Iosephi testimoniis satis constat, eam apostolica iam aetate in communi usu fuisse *. Sunt qui eam ab alexandrinis interpretibus invectam esse arbitrentur; sed ipsi auctori deberi rectius dicitur. Neque enim ludaei unquam aliam, quam queiquepartitam Thoram, cognoverunt; atque ea est totius operis dispositio, quae aliam divisionem non perinittat. Primus, tertius, quintus libri argumentis suis sese a reliquis partibus prorsus distinguunt; secundus quoque brevi quadam recapitulatione velut novo exordio inchoatur ( Exod. 1, 1-7), tertius a quarto clausula sua separatur (Lev. 97, 35), atque eadem ratione quartus suam habet clausulam (Num. 36, 13) quintusque suum exordium (Deut. 1, 1-5)*. ludaei palaestinenses a primo quo inchoantur vocabulo, Alexandrini aulem, quos secuti sunt Christiani, a praecipuo eorum argumento singulos libros denominarunt. « Primus, inquit Origenes, quem fere sequitur S. Hieronymus? , qui a nobis Genesis dicitur, ab Hebraeis ex ipsius libri initio desumta appellatione vocatur Berescth (n*is*3), quod idem est ac [n principio; Exodus dein Hebraeis Vellesmoth (nvev nw) i. e. Hacc siint nomina ; Leviticus Vebraeis Vaécra (Np) i. e. Et vocavit; Nuneri Webraeis Hammesphecodim?; Deuteronomium Webraeis Ellehadabarán (E2332 nbx) i. e. Haec suat verba ». Singulorum autem argumentis indicatis ZAeodu/fus Aurel. nomina explicat his versibus :
Quidquid ab Ilebraeis stylus atticus atque latinus Sumsit, in hoc totum codice, lector, habes.
Continua a leggere 126 paragrafi
Quo loca prima tenet Genesis primordia mundi Diluviumque canens, gestaque magna Patrum.
Exodus Aegyptum spoliat, secat aequora rubra , Pandet iter eremi, lympha ibi lexque datur.
codemque litulo utitur Jos. 1, 8 etc. Si ad primum auctorem respicitur, opus vocatur Liber Legis Dei vel Lex Domini (Ios. 24, 26; 1 Paral. 22, 12; 2 Paral. 12, 1;17,9 ctc); 8i ad instrumentum humanum attenditur, per quod conscriptum est, appellatur Liber Legis Moysis(los. 8, 31; 23, 6; 4 Reg. 14, 6; 23, 25 etc.). Interdum sine ullo addito dicitur mnn Lez (2 Esdr. 8, 2 etc.). Ab Alexandrinis hebraicum vocabulum Thorah graece redditur 6 vóuoc, atque idem uomen in N. T. usurpatur (Jatth. 5, 17 etc.; Luc. 2, 22 etc. ; loan. 1, 17 clc. ; Htom. 2, 12 ctc). ; S. Hicronymus quoque vocem Legis in tala iam adhibitam rctinuit. Nihilominus vis vocabuli Thorah latius patet , quam vópos vel lez; radix enim A1», cuius est nomen hiphilicum, in Hiph. monstrandi, docendi, instituendi potestatem habct, ünde Thorah cst institutio vel doctrina sive parentum (cfr. Prov. 1, 8 « Audi, fili, disciplinam [reprehensionem *0"2] patris tui, e ne dimittas legem [Thorah i. e. doctrinam, institutionem] matris tuae »), sive Dei (cfr. Is. 1,10 « Audite verbum Domini, principes Sodomorum, percipite auribus legem (Thorah doctrinam] Dei nostri, populus Gomorrhae »). Haud raro quidem vocabulum doe singularibus legibus et praeceptis usurpatur (Exod. 12, 49 etc.), sed ubi de integro Pentateucho praedicatur, latiore sensu explicetur necesse est. Syri et Chaldaei vocabulo ab eadem radice derivato Pentateuchum atque integrum Vetus T. xDnMYN appellant. Cfr. Ps. lonath. in teronomium praenotatur. Hi sunt quinque libri Moysi, quos proprie Thora i. e. Legem appellant ». S. Hieronymus suae versioni titulos hebraicos librorum plerorumque pracfixerat, qui una cum latinis inscriptionibus retenti sunt in Vulgata nostra iussu Gregorii XIV (cfr Introd. gener. Ed. 2. p. 497). — A Iudaeis quoque iunioribus libri pentateuchici interdum ex argumento denominantur : 71Y'Y* (creatio) ; T'P3 (damna vel plagae); Q'a2 nmn vel n33p rwn (les sacerdotum vel lez sacrificiorum) ; Q"B5DO vel QYTIEBEA (numeri vel recensiones) ; YI ni19n (repetitio legis) vel mnzw 20 (liber obiurgationum); cfr. Wolf Bibl. hebr. II. p. 72 ; Buztorf Lex. thalm. sub vv.
7. Quartus liber teste S. Hieronymo olim etiam Vajedabber vocabatur a primo vocabulo, frequentius autem altero vocabulo desumto ex primo versu 12122 (In deserto), quo satis apte integri libri argumentum simul describitur; agit enim de diuturnis Israelitarum peregrinationibus in deserto variasque peregrinationis stationes enumerat (Num. 33). Nomen autem ab Origene rclatum (&ugeapexoóelp) quid significet, difficile est dictu. Probabilius est hebr. a"pson (erroneo inserta litera s), ita ut rabbinicae appellationi Happikudim correspondeat, licet illa forma ab Originc adhibita in rabbinicis libris inveniri negetur. Alii tamen vix minore cum probabilitate Origenem duo vocabula (ormpb von — una ez quinque partibus [1/5) : recensiones) transcripsisse putant; codem enim nomine KR. Sal. larchi librum designasse dicitur. 8. Thcodulf. Aurel. Carmina (M. 105, 299).
2. — Sed singulorum librorum argumenta et pàrtitiones accuratius describamus oportet, ut operis totius unitas clarius patefiat.
Itaque primus liber GiNEsis vocatur, « quia et universorum , coeli pariter ac terrae hominumque et omnium quae videntur, ortum(v xévea) et ipsam paradisi plantationem complectitur »!. Quae argumenti descriptio, quia duo prima capita sola respicit, arctior est, ita ut Gene- $eos nomen, si hoc sensu explicatur, toti libro non conveniat. At Moyses, ut universi Pentateuchi fundamentum stabile firmumque iaceret, a prima quidem mundi creatione exorsus est, sed mox primordiis totius generis humani adumbratis ostendit, quomodo Deus adductus (vel si mavis : coactus) sit, ut unum solum populum eligeret, cui revelationem suam committeret, et quomodo Deus hunc populum iam in primis eius patribus sibi praeparaverit et educaverit. Unde satis accurate iam monuit Lyranus « Genesin procedere ad electionem fidelis populi eiusque distinctionem ab infideli per successiones generationum ». Secundum duplex autem argumentum, quod tractat, Genesis in duas partes aptissime distribuitur; prior enim (1, 1-11, 26) totius generis humani fata adumbrat usque ad illud tempus, quo Deus unum solum hominem, Abrahamum , elegit, in cuius semine benedicendae essent omnes gentes; altera pars(12, 1-50, 26) hominis electi eiusque familiae historiam perducit usque ad illud tempus, quo in Aegyptum a Deo adducta in magnum populum excrescere coepit.
Verum alteram quoque libri partitionem ab auctore ipso innui moderni interpretes recte statuerunt; decies enim repetita formula « aec est. historia... »? integrum in decem sectiones ita distribuit, ut quinas duabus illis partibus indicatis attribueret. Longitudine quidem decem sectiones inter se plurimum discrepant, quoniam aliae paucis versibus, aliae multis capitibus constant; at haec diversitas non sufficit, ut hanc esse partitionem ab auctore proposifam negemus?. Etenim quum fini eius non omnes eadem ratione inservirent, paucis ea, quae ad rem suam minus faciebant, aptissime absolvit, ut graviora diligentius fusiusque tractaret. ld enim maxime sibi proposuit, ut unius familiae illius, in qua totum genus bumanum benedicendum erat, electionem educationemque describeret; quamobrem a rerum primordiis exorsus reliquas familias tribus gentes attingit quidem, ut earum nexum cum populo electo patefaciat, sed earum fata historiamque innuit potius quam narrat, easque ut ita dicamus climinat excluditque, ut proposito themati inhaereat lectorumque cogitationes ad illud solum dirigat*. Inscriptionibus vero, quae narrationem immediate praecedentem in memoriam revocant, omnes sectiones arcte inter se ifa connectit, ut totius libri unitas clarius innotescat *. Neque minus clare unitas ex eo elucet, quod eorum historiam , quos eliminare vult, auctor semper historiae ulteriori familiae electae praemittat*.
drinis quidem redditur : abtat ad yevéasis vcl ab t ^ Bl&Xoc qeviotux, et a 8. Hieronymo : istae (hae) sunt generationes; siquidem Tholedoth secundum ctymologiam suam significat generationes, familias, gentes (cfr. Num. 1, 20; Gen. 10,32 ctc.). Verum quoniam Orientalium historiae à genealogiis plerumque inchoantur ct gencalogiis maxime constant, Tholedoth etiam historiam significat. Ex. gr. Gen. 37,2 (« hao sunt generationes eius [sc. Iacob]. Ioseph qui quum undecim essct annorum » etc.) in tota relatione, quae sequitur, filiorum quidem Iacob, quorum nalivitas iam antea erat relata (Gen. 29. 30. 35.), historia narratur, sed generationum Incob, si proprio sensu intclligitur vocabulum, nulla fit mentio.
^. Cfr Kaulen Einl. Ed. 3. p. 159; Vigourour Manuel I. p. 265 : « Ce procédé d'élimination est trés sensible dans touto la suite do la Genése. La premiéro section embrasse le ciel et la terre, et le cic] y cst éliminé. L'histoire d'Adam élimino la race dc Cain; l'histoire de Noé élimine la ligne de Scth, Noé excepté; l'histoire des enfants de Noé climine Cham et Japhet ; l'histoire do Sem élimine tous ceux de ses enfants qui ne font pas partic de Ia famille de Tharé; l'histoire de Tharé élimine tous ceux qui ne font pas partie de la famille d'Abraham; l'histoire d'Isma^l élimine la race de cet enfant d'Abraham ; l'histoire d'Isaac prépare l'élimination de la race d'Ésaü, complétée dans le chapitre qui lui est consacré, ct il ne reste plus ainsi quc la famille de Jacob, dont l'histoire cst l'objet des quatre autres livres du Pentiteuque et de l'Ancien Testament ». Admirabili igitur cum arte auctor attentionem legentium ad unum illud argamentum dirigit, quod sibi tractandum proposuit. Neque tamen secundaria argumenta ita eliminasse dicendus est, ut nullam amplius eliminatorum rationem haberet. Id quidem nonnulli statuunt, ut ex Geneseos dispositione universalitatem anthropologicam diluvii impugnare possint (cfr Schüpfer Gesch. d. A. T. Ed. 2. 1895. p. 67 etc.); erronee autem id statui, ex eo iam satis elucet, quod Cainitae, eorum eliminatione (Gen. 4,1-21) non obstante, in sequente sectione velut auctores describuntur universalis morum corruptionis (Gen. 6,1-8) ; quo ergo cum lure illi a poena exemti esse supponuntur, qui eam potissimum provocasse diserte narrantur?
6. Caini posteros enumerat ante posteros Seth, populos ex laphet et Cham exortos ante illos, qui a Sem descendunt; populos a Sem exortos, qui ad familiam electam non pertinent, ante lineam Thare; posteros Ismael ante historiam 1saac, generationes Esau ante historiam Iacob.
Quibus praemissis GENESEOS ANALYsIN subiiciemus brevissimam ad id unum intenti, ut quo arcto nexu singulae sectiones inter se colligentur et qua ratione omnes ad eundem finem conspirent, clarius perspiciatur. lta enim id assequimur, quod maxime volumus, ut integri libri unilas evidentius demonstretur; accuratiorem vero idearum nexum interpreti relinquimus explicandum, atque infra de una alterave seclione, de qua vehementior controversia agitatur, fusius agemus.
ExonbiUM (1,1-2,3) magnilicam exhibet descriplionem creationis omnium rerum. Qua descriptione non tantum Dei infinitam potentiam et bonitatem manifestat, sed etiam omnimodam creaturarum omnium a Deo dependenliam demonstrat, propter quam omnes tam potenti et bono dornino plenam et perfectam obedientiam debent.
l|. PnixA pans (2,4-11,26) autem primordiis generis humani aduimnbratis ostendit, Deum perfectam hanc obedientiam in hominibus non invenisse ideoque inobedientibus illis relictis unum solum hominein elegisse, in cuius familia genuinam revelationem conservaret et in cuius semine postea alias gentes benediceret.
1. Historia coeli et terrae (2,A- 5,26) igitur post inscriptionem (2, 4)
à.) accuratius describit, quot quantisque donis Deus primuin hominem locupletaverit , et quam facile praeceptum ei imposuerit (2,5 - 25); b.; at ne hoc quidem primi parentes observarunt a serpente seducti; quapropter e paradiso sunt eiecti, sed non omui spe orbati; futurae enim redemtionis promissionem obtinuerunt (3,1 - 21).
c.) Verum prima haec poena non impedivit , quominus iam mox primogenitus Adae Cain íratre suo occiso gravissime peccaret. Pro Abele autem occiso Adae natus est alter filius, Seth, atque ab illo tempore genus humanum quasi in duas classes divisum est, eorum, qui adhaerent Deo (cfr 4,26), eorumque qui ab eo separati degunt (cfr 4,16). Caini posteri enumerantur, atque ita eliminantur (4,1- 36).
8.) eius posteros enumerat, qui ex allero eius filio Seth usque ad Noe eiusque fllios nati sunt (5,3-32), b.) atque ne illos quidem in praeceptis Dei permausisse ostendit, siquidem cum Caini posteris permixti viam suam adeo corruperunt, uL unus inter eos Noo gratiam coram Deo inveniret (0,1 -8).
8.) poenam diluvii narrat, quo Deus genus humanum , quod viam suam corruperat, delevit sola Noe familia excepta (0,11-8,19).
b.) Deinde novo pacto, quod Deus cum Noe filiisque eius pepigit, commemorato (8,20-9,17) c.) ostendit iam statim inter ipsos hos filios unum fuisse, cui pater maledicere coactus sit, alterum vero esse destinatum, in cuius posteris benedicendi sint reliqui populi (9,18-29).
b.) Qui omnes in superbiam elati contra Deum conspiraverunt; quare confusione linguarum puniti atque inter se ita sunt divisi, ut contra Deum simul conspirare iam nequeant (11,1-9).
5. Historia Sem (44,10-26) demum, filii primogeniti Noe, posteros enumerat usque ad Thare, patrem Abrahami, in quo benedicendae erant gentes omnes.
II. SEcuNpA PARs (11,27-50,26) omnibus reliquis gentibus eliminatis dc solis Abrahae posteris agit atque tota in eo est, ut providentiam describat, qua Deus iis invigilaverit eosque educaverit, usque dum eos in Aegyptum perduceret, ut ibi in magnum populum excrescerent. Verum ut clarius appareat, solam generationem naturalem non sufficere, ut aliquis inter Abrahami filios numeretur (Rom. 9,7), eorum quoque Abrahami posterorum brevis historia texitur, qui a Deo non sunt electi, ut apud eos genuina revelatio
1. « Historia Thare » (10,27 - 25,11) Abrahami vocationem, immigrationem in terram Chanaan, foedus, quod Deus cum co pepigit, promissiones ei factas et reliqua eius fata fuse et accurate narrat.
2. « Historia Ismaelis » (25,12-48) tribus, quae ab Ismaele originem ducunt, brevissime enumeratas eliminat.
3. « Historia Isaac » (25,19- 35,29), filii promissionis, vel potius filiorum ' eius Esau et lacob, fata iterum satis fuse enarrat.
4. « Historia Esau » (36,4- 43), qui aeque parum, atque Ismael, a Deo electus erat, non nisi brevem tribuum, quae ab Esau exortae sunt, regumque idumacorum enumeralionem exhibet. Omnes illi inhabitabant Idumaeam, lacob autem remansit in Chanaan (37,1).
$. « Historia lacob » (37,2-50,26) demum, cuius iam omnes filii duodecim a Deo destinati erant, ut ex iis populus electus descenderet, eorum res usque ad patris eorum [lacobi et fratris losephi mortem persequitur. Sinzulari sua providentia effecit Deus, ut loseph, quem fratres eius persequebantur, in Aegyptum abduceretur ibique patri et fratribus suis locum praepararet, in quo a cognatis tribubus separati ad missionem suam praepararentur.
3. — Tres libri intermedii, qui sequuntur, ipsum quodam modo mosaici operis corpus constituunt, cuius Genesis est prologus, Deuteronomium epilogus. Integram enim continent legislationem, quam Deus lacobi posteris, postquam in populum magnum excreverunt, eum in finem tradidit, ut ad recipiendam et propagandam salutem messianicam praepararentur. Leges autem hae non ordine logico proponuntur, quo inter se cohaerent, sed illo ordine, quo occasione data a Deo latae et per Moysen promulgatae sunt; quam ob causam cum Israelitarum historia intime sunt connexae, atque libri ipsi, etsi multas leges contineant, historicis potius quam legalibus sunt adnumerandi; solus terlius in legibus dumtaxat tradendis versatur.
Secundus inscribitur quidem Exonvs, « quia egressionem (36v £90ov) filiorum Israel ex Aegypto continet » (Ps. Athan. l. e.), at praeter mirabilem liberationem filiorum Israel ex aegyptiaca servitute etiam populi iter per desertum usque ad montem Sinai, Legisin monte Sinai promulgationem, foedus a Deo cum filiis Israel initum et renovatum narrat hisforiamqae populi a morte loseph usque ad secundum emigrationis annum perducit. Totum autem tempus, quod a morte Ioseph usque ad Moysis nalivitatem effluxit, paucissimis absolvitur versibus. Quorum primi inscriptio quaedam sunt, quae Exodum cum praecedente libro eadem fere ratione connectit, qua sectiones Geneseos inter se collijantur. Satis apte autem in tres partes dividitur, quarum prima post breve exordium (1, 1-7) populi liberationem (1, 8-13, 16), altera cius iter ad montem Sinai (13, 17-18, 21), tertia foedus eius cum Deo initum et renovatum (19, 1-50, 38) narrat. Summum partium argumentum exhibet haec Exon ANALYSIS.
Exoubitx— F,1-7; enumeratis. duodeciii filiis lacob, qui in Aegyptum immigrarunt, et inorte loseph iterum coinmerorata librum cum Genesi connectit atque tempore commorationis in Aegypto posteros facobi in magnum
I. Pans PRIMA (1,8- 13,6) de exitu populi israelitici ex Aegypto.
1. Postquam multiplicati sunt filii Israel, novus rex surrexit, qui loseph ignoravit eosque opprimere coepit. Quapropter a Dco auxilium flagitarunt, qui illis in Moyse mirabiliter conservato et in regia aula educato, at ob oppressoris alicuius occisionem in desertum fugere coacto liberatorem iam praeparaverat (1,8 - 2,25*.
2. Moyses in deserto greges soceri sui pascens a Deo ad populum suum liberandum vocatur et instruitur, fratremque suum maiorem Aaron in hac missione socium obtinet (3,1 - 4,31).
3. Qui a rege liberationem populi frustra expetunt, atque frustra quoque novem prioribus plagis, quas Deus Aegypto immisit, eum ad populum dimittendum adigere conantur (5,1 - 10,29);
4. decima autem, primogenitorum sc. morte, tandem commotus est rex, ut filios Israel proficisci permitteret (11,4 -12,36); qui in perpetuam miraculosae huius liberationis memoriam quotannis Pascha celebrare iubentur (12,37 - 13,16). .
]l. PAns ALTERA (13,17 - 18,27) de itinere filiorum Israel ad montem Sinai. Magnis miraculis Deus in hoc itinere cos disponit et praeparat, ut legem dandam libenter in se suscipiant.
1. Israelitas per viam deserti profectos, quos Deus columna nubium et ignis ducebat et protegebat, persecuti sunt Aegyptii; apertum autem mare rubrum Israelitis viam salutis praebuit insecutosque Aegyptios deglutivit (13,17 - 13,21).
2. Israelitis in deserto murmurantibus Deus aquam amaram in dulcem convertit, coturnices misit, manna de coelo aquamque e rupe dedit; utque certius cognoscerent nihil sibi ab hostibus esse timendum, Amalecitae orante Moyse fugati sunt (15,22- 17,16^.
3. Iethronis consilium secutus Moyses principes ducesque constituit, qui populi lites dirimerent (18,1 - 27).
Ill. Pans TERTIA (19,1 - 40,38) de foedere in monte Sinai inito et renovato.
1. Populus, postquam ad legem, quam Deus daturus erat, observandam promptum sese declaravit, ad eam accipiendam se praeparare iube-
Die tertia Dominus in fulgure et tonitru apparens decalogum promulgat; terrore autern perculsi Israelitae rogant, ut deinceps per Moysen leges suas Deus tradat (19,16 - 20,21).
. Itaque Moyses praecepta quaedam de cultu soli Deo praestando, de officiis erga proximos observandis deque celebrandis festis (20,22- 23,19) una cum continuae protectionis divinac proinissione (23,20 - 33) sollemniter populo promulgat, atque sacrificio oblato foedus cum Deo initum confirmat (24,1 - 8).
4. Solus deinde in montem ascendere iussus, ut Leris tabulas acciperet, quadraginta dies cum Deo commoratus est; quo tempore mandatum accepit, ut ex voluntariis populi donis tabernaculum foederis exstrueret, in quo Deus in medio populo suo esset habitaturus (24,9- 95,9). Porro forma tabernaculi totiusque suppellectilis sacri (25,40- 21,21) et vestium sacerdotalium (28,1-43), uti ritus consecrationis sacerdotalis (29,1-37) ei describuntur; nonuullisque additis de iugi sacrificio ac de altari thymiamatis (29,38-30,38) artifices operis ei indicantur (31,1-8) ac sabbathi lex denuo inculcatur (31,9-18).
9. Diuturna Moysis in monte commoratione fatigati Israelitae vitulum aureum sibi adornaverant, quem adorarent; quod quum reversus vidisset Moyses, tabulas Legis a Deo acceptas confregit, idololatras occidi iussit, atque superstitibus venia impetrata foedus cum Deo renovavit novasque tabulas accepit (32,1-34,35).
0. Ultimis capitibus exstructio tabernaculi vasorumque sacrorum confectio describitur. Gloria vero Domini replevit tabernaculum ostenditque Deum populum hunc sibi proprium fecisse (45,1-40,38).
5. — Tertius liber, qui & S. Hieronymo Alexandrinos secuto Leviricus (liber; Atuizwóv sc. fi6Xíov) inscribitur, a rabbinis, uti diximus, e'ii»n nin (lex sacerdotum) vel min 'n (lex sacrificiorum) haud raro appellatur. Quae nomina omnia satis sunt apta, « quia proprie et peculiariter, inquit S. CArysostomus (Synops. S. S.), totam levitici ministerii formam continet, quo pacto Aaron eiusque filii sint ex filiis Levi electi et sacerdotes consecrati, et quae sit sacrificiorum multifaria varietas, et qualis sit universus sacrorum cultus, qualeque sacerdotale ministerium ». Quam arcto nexu liber noster cum praecedente coniungatur, vix opus est dicere. Postquam enim de tabernaculi foederis exstructione actum est, iu quo Deus continuo habitans populo electo semper praesens adfuit, quid convenientius, quam ut de illis iam ageretur, quae ex sua parte populus Deo praesenti praestare et quibus sese con- Gnua eius praesentia dignum reddere debuit? Magna quidem est praeceptorum varietas, neque secundum certum ordinem logicum, sed secundum temporis, quo data sunt, rationem multa videntur esse disposita ; nihilominus secundum duplex illud officium, quod populo incubuit, duae partes libri non inepte distinguuntur, quarum prior (1, 1-10, 20) de sacrificiis sacerdotibusque agens ea enumerat, quae populus Deo praesenti praestare debet, altera ( 11, 1-27, 35) accuratius describit, quae mundities et puritas in populo ob Dei praesentiam requiratur. Ex brevi hac Leviricr ANALYs! unitas libri non obstante praeceptorum varietate et multitudine elucebit.
Pans ruiph (1,17 10,20) de iis, quae Deo praesenti praestanda sunt, i. e. do sacrificiis et de personis agit, per quas sacrificia Deo sunt offerenda. I. De sacrificiis eoruinque praecipuis speciebus (1,1-7,38).
1. Atque primum quidem de tribus sacrificiorum speciebus, de holocaustis (1,1-17), de fertis (2,1- 16), de pacificis (3,1 -17) ila agitur, ut quaenam afferri possint et qui ritus sint observandi explicetur.
. Accuratius deinde de sacrificiis pro peccato agitur, quae duplicis sunt speciei; alia enim sunt offerenda, si ex ignorantia (levitate) sacerdos (41-12), aut integer populus (4,13-21), aut princeps (4,92- 26), aut privatus (4,27- 5,19) peccaverit , alia vero, si contemto Domino peccatum commissum sit (6,1 - 7).
. Tertio demum loco sacerdotum in sacrificiis ofTerendis munera et iura describuntur, quid scilicet illis competat in holocaustis (6,8-13), in fertis sive a populo sive ab ipsis sacerdotibus oblatis (6,14- 93), in sacrificiis pro peccato et delicto (6,24- 7,10), et in pacificis (7,11-36).
Hl. De sacerdotum consecratione et institutione (8,1 - 10,90).
. Aaron in summum pontificem et filii eius in sacerdotes sollemni modo a Moyse secundum Dei praeceptum consecrati sunt (8,1 - 36),
. atque finito consecrationis octiduo pro se ipsis et pro populo prima sacrificia obtulerunt; Deus autem igne coelitus in holocaustum immisso se consecrationem ratam habere manifestavit (9,1 - 24).
. At filii primogeniti Aaronis, Nadab et Abiu, quum profano igne thurificare voluissent, igne coelesti consumti sunt (10,1 - 7), qua occasione praecepta nonnulla specialia sacerdotibus traduntur, ut munere suo accuratius fungi possint (10,8- 20).
ALTERA PARS (11,1-27, 34) de munditie in populo et sacerdotibus requisita agit.
I. In íntegro populo requiritur mundities exlerna et interna (11,1 -20,27).
1. Atque praeprimis varia praecepla de munditie externa sive legali traa.) Animalia enim munda ab immundis distinguuntur et immundorum esus prohibetur (11,1 - A7); b.) variae species immundiliei legalis enumerantur et mundationis ritus praescribuntur (12,4 - 15,33).
c.) Quia vero ab omni piaculo liberi manere non possunt sacerdotes et populus, non tantum sacerdotibus speciale sacrificium praescribiiur, antequam in tabernaculum foederis ingrediantur, sed dies quoque expiationis quotannis celebrandus instituitur, cuius ritus describitur (16,1 -34).
d.) Adduntur alia praecepta : animalia ad ostium tabernaculi mactata sola in cibum esse adhibenda, ab omni autem sanguinis esu abstinendum (17,1-16); coniugia in gradibus illicitis vitanda (18,4 - 18), qua occasione simul alia nonnulla impudicitiae peccata prohibentur (18,19-23), atque gravi exhortatione particula haec terminatur (48,24 - 30).
2. Ad externam autem munditiem accedat oportet interna (19,1 - 20,27); quare omnibus iniungitur, ut sancti sint, quia ipse Dominus sanctus sit (19,1-2). Quod ut assequantur, a.) eis inculcatur pietas erga parentes et maxime erga Deum (19,3- 8), b.) amor quoque proximi atque praecipue egeni commendatur (19,9 - 18), quibus gravissimis praeceptis alia, inter quae nonnulla caeremonialia, adduntur (19,19- 37). c.) Mortis poena statuitur contra eos, qui filios suos Moloch offerre, hariolos et magos consulere, parentibus maledicere, gravia impudicitiae peccata committere ausi fuerint (20,1 - 27). VW. /n sacerdotibus autem maior requiritur mundities externa et interna, quapropter specialia nonnulla praecepta, quae ad alterutram spectant, eis proponuntur, occasionesque indicantur, in quibus cavere debent, ne contaminentur (21,1-22,17), atque demum eis iniungitur, ut victimas dumtaxat omni defectu carentes offerendas curent (22,18 - 33). Hil. Populum et sacerdotes spectant ultima praecepta (23,1-27,34), scilicet 1. ut sabbatha et festa praescripta fideliter observentur (23,1 - A4), 2. ut continuo in tabernaculo foederis lucernae ardeant et panes propositionis adsint (in signum munditiei populi) (24,1 - 9),
3. ut morte puniantur blasphemi, qua occasione simul lex talionis statuitur (24,10-23),
4. ut anni sabbathi et iubilaei fideliter observentur (25,1 - 53).
$. Praecepta haec servantibus multa bona promittuntur, non servantibus autem intimantur poenae (26,1 - 45), .
6. atque demum praecepta de votis libere susceptis et de decimis persolvendis adduntur (27,1 - 34).
5. — Quartus Pentateuchi liber Numen: ('Apiipot) vocatur (*) « quia in eo totius populi numerus continetur tribu unaquaque ludaeorum ex iussu Domini recensita » (Ps. A(han. l. c.); aptus vero a rabbinis 3702 « in deserto » appellatur, quia integrum illud tempus complectitur, quo Israelitae in deserto peregrinati sunt. Leges enim, quas Leviticus continet, prope montem Sinai primo peregrinationis anno datae sunt (Lev. 1, 1; 26, 45; 27, 31); legislatione autem sinaitica itineris narratio interrupta erat, quam nunc continuat auctor atque a primo mense auni secundi usque ad undecimum mensem anni quadragesimi perducit. Neque tamen serie continua eam narrat, sed eadem ratione, qua longum illud tempus a losephi morte usque ad Moysis mortem silentio praetermisit , triginta septem peregrinationum annos paucissimis absolvit. Neque enim ornnia Israelitarum fata, sed
(a) A nonnullis dubium molum est, num libri nomen latinum Nunmeri sit genitivus sing. an nominativus plur. In Sixtina enim editione semper nominatur liber Numeri, eodem modo inscribitur in Clementina editione, at eadein in paginarum margine superiore habet liber Numer, i. e. Nuiuerorum., Sixtus V. quoque in sua editione ultimum i auferri iusseral, ut vocabulum abbreviatum legeretur Numerorum. Nec dubium est, quin Numeri sit. nominativus pur. , sí ad graecam libri nomen animus advertitur (ol àpi6uoi); cui explicationi inscriptio non obstat , siquidem eadem ratione alii libri inscribuntur : liber Genesis, liber Exodus, li- 5er Leviticus.
illa sola narrare voluit, quae proxime et directe ad salutem per filios Israel omnibus gentibus conservandam pertinent. Omnes autem illi, qui viri ex Aegypto egressi erant, ob murmurationes suas iusto Dei iudicio condemnati erant, ut in deserto morerentur; indigni enim erant, qui salutem conservarent. Quapropter Moyses, postquam sententiam latam retulit, eius exsecutionem praetermittit neque quidquam de tota illa generatione tradit praeter paucissima facta, quibus etiam tunc Deum Legis observantiae invigilasse apparet. Generatione autem illa mortua Moyses narrationem suam resumit atque satis fuse tradit, quae ultimo peregrinationis anno a primo usque ad undecimum mensem gesta sunt. Ad hanc temporis rationem attendentes tres partes distinguimus, sicut ex hac NUMERORUM ANALYSI apparet.
PniMA Pans (1,1-14,45) ea enarrat, quae gesta sunt ante generationis illius repudiationem , atque praeprimis, quae duobus primis mensibus anni secundi acciderunt, ordine tamen inverso (*). Nam
I. illa afferuntur quae secundo mense anni secundi statuta sunt (1,4 - 6,27).
a.) Omnes tribus Israel levitis exceptis censentur (1,1-54) certumque suum locum in itineribus et in castris occupare iubentur (2,1 - 34).
b.) Levitae quoque, qui in primogenitorum loco Deo consecrantur et in tabernaculi ministerium assumuntur, secundum familias suas numerantur officiaque sua determinata accipiunt (3,1 - 51); quae offlcia deinde accuratius describuntur (4,4 - 49).
9. Adduntur variae leges eodem tempore, ut videtur, latae de omni immundo a cáàstris arcendo, de peccatis ignorantiae expiandis, de primitiis reddendis, de adulteris mulieribus convincendis (5,1-31), de Nazaraeis consecrandis, de benedictione sacerdotali impertienda (6,4 - 27).
Il. Secundo autem loco traduntur illa, quae primo mense acciderunt (1, -
1. Tabernaculo et altari iam terminatis principes tribuum lsrael munera sua coram Domino obtulerunt (7,4 - 89).
2. Nonnullis de candelabro accuratius determinatis (8,1- 4), quomodo et qua aelate consecrandi sint levitae, praescribitur (8,5 - 26).
3. Celebratur pascha atque simul statuitur, quando ab aliis, qui impediti sint die stabilito, sit celebrandum (9,1 - 14).
(2) Interroganti, cur auctor chronologicam rerum gestarum seriem neglexerit, respondebimus sapiente consilio id videri factum esse. Moyses enim. quum ín hoc libro peregrinationes in deserto maxime narrare vellet, ordinem non potuit omittere, quo tribus singulae sive in itinere sive in castris erant dispositae, neque officia, quae in tabernaculo foederis el vasis sacris transportandis a leviticis familiis erant adimplenda. Quae omnia, quoniam & censu partim dependisse videntur, secundo mense definita sunt. Ne igitur ordine tribuum et officiis levitarum descriptis narrationem ipsam cogeretur interrumpere, Moyses ordine inverso prius descripsit omnia illa, quae semper toto peregrinationis tempore observala sunt, atque deinde narrationem inchoat rerum gestarum a primo mense anni secundi.
IiI. Ad chronologicum ordinem reversus Moyses ea narrat , quae usque ad g^nerationis illius reiectionem gesta sunt (9,15 - 14,435).
1. Quum in eo iam essent Israelitae, ut nube praeeunte (9,15-26) proficiscerentur, a Deo per Moysen signa definiuntur, ad quae totum iter ordinari debuit (10,1 - 10).
2. Profecti autem a monte Sinai ordine praescripto (10,11-36) iter perrexerunt usque Cades in deserto Pharan vel Sin, i. e. ad fines meridionales terrae promissae. Quo in itinere conquesti sunt de defatigalione et de carnium defectu; atque Deus Moysi septuaginta senes adiutores in populo regendo dedit, coturnicesque quidem misit, quibus vescerentur, populum autem murmurantem simul magna plaga percussit (11,1-34). Ipsi quoque Aaron frater et Maria soror Moysis contra eum insurrexerunt et a Deo puniti sunt (19,1-15).
3. Ex deserto Pharan missi sunt duodecim exploratores ad terram promissam considerandam (13,1-26), qui reduces omnes, exceptis losue et Caleb, narratione sua novas murmurationes populi excitarunt (13, 9; - 14,9) : quapropter iratus Deus decretum tulit, ut omnes, qui vigintí annis maiores erant nati, exceptis losue et Caleb in deserto morerentur. (14,10-39). Quum autem invito Deo Israelitae terram promissam ingredi vellent, caesi sunt ab Amalecitis (14,40- 45).
ALTERA lAns (15,18 -19,22) pauca dumtaccat ex diuturna generationis reiectae
1. Atque primum quidem locum tenent leges nonnullae de libamentis faciendis, de primitiis Deo separandis, de peccatis per ignorantiam aut per superbiam commissis, de poena mortis in eos, qui sabbathum violant (15,1 - Ab.
2. Sequitur narratio rebellionis Core, Dathan et Abiron, qui sacerdotium ambierunt, interitusque eorum (16,1-50); miraculo ostendit Dominus se Aaronem elegisse sacerdotem (17,1 - 13).
3. Adduntur leges aliae de officiis sacerdotum et levitarum et de eorum parte in sacrificiis et primitiis (18,1 -32), sicut etiam de praeparanda et adhibenda aqua lustrali (19,1 - 22).
'"'ERTIA PARS (20,1- 36,13) Aistoriam itineris a mense primo ad undecimum
1. Primo mense anni quadragesimi congregatis iterum in Cades Israelitis moritur Maria, soror Moysis; murmuranti populo aqua de rupe datur, Moysi autem et Aaroni dubitantibus ingressus in terram promissam negatur (20,4 - 13).
2. Quum Edornitae transitum per terram suam negarent, Israelitae longo itinere montes idumacos circumire coguntur, usque dum prope fines Amorrhaeorum et Moabitarum perveniant. Quo in itinere moritur Aaron, et populus ob defatigationem murmurans serpentibus immissis punitur (20,14 - 21,20).
3. Amorrhaeorum terra occupatur; Moabitae Israelitas Balaami maledictionibus perdere frustra conantur, quum Balaam iis benedicere a Deo cogatur; Madianitae autem eos ad idololatriam" seducunt (21,21 - 23,18).
4. Iterum numerantur tribus atque iuxta hunc censum terra promissa inter illas distribui iubetur; simul losue Moysi successor a Deo eligitur (26,1 - 27,93).
6. Caesis Madianitis terra trans Iordanem occupata tribubus Ruben et Gad ac dimidiae tribui Manasse attribuitur (31,1- 32,42).
7. Mansiones flliorum Israel in deserto ab eorum exitu ex Aegypto usque ad eorum adventum in planitiem Moab enumerantur (33,1 - 49).
8. Chanaanitae exterminari iubentur (33,50-56) et regulae de terra inter tribus et familias distribuenda praescribuntur (34,1-36,13).
6. — D&vrERONOMIUM a nobis, nYinn ndo a rabbinis quintus Pentateuchi liber vocatur, « quia post acceptam in tabulis scriptam legem Moyses veluti secundam legem (Sevsgov vóuov) sermones huius libri ex divino praecepto lsraelitis promulgavit »!, vel rectius quia legum in superioribus libris iam promulgatarum est repetitio, explanatio, inculcatio. Sicuti enim Genesis totius Pentateuchi est prologus eum in finem praecipue conscriptus, ut Israelitis magnam Bei caritatem, qua illos ex mera gratia prae omnibus reliquis gentibus ad conservandam genuinam revelationem elegit, vividius ob oculos poneret atque hac ratione eos efficacius ad leges divinitus traditas observandas incitaret, it& Deuteronomium eiusdem operis est epilogus, qui quidem « summariam quandam repetitionem continet eorum, quae in libris Exodi Levitici Numerorum sive gesta sive praecepta referuntur »?, ea vero ita disponit atque digerit, ut efficacissimam ad Legem observandam exhortationem efforment. Namque si ultima eius capita (Deut. 31-34), quae, quum postrema Moysis fata eiusque mortem narrent, haud dubie saltem ex parte ab altero scriptore operi iam terminato addita sunt, seponimus, Deuteronomium tribus concionibus constat, quas legislator primo die ultimi mensis anno quadragesimo post exitum ex Aegypto coram filiis Israel congregatis habuit. In quibus et argumenta proponit, quae populum, ut Legem toto corde amplectatur, permovere potuerunt, beneficia nimirum innumera a Deo, malignitate eorum non altenta, eis iam tributa et non minora fidelibus Dei servis promissa ?, et Legem ipsam iam promulgatam, paucis novis praeceptis additis, paraenetica forma repetit. Summum argumentum haec DeUTERONOMMH ANALYSIS exhibet.
In brevi rnoroco (1,14 -5) concionum argumentum innuitur (1,4 -2) tempusque et locus, quo habitae sunt, definiuntur (1,3-5).
Corcio. pPriMA. (1,6-5,40) totius exhortationis prooemium quoddam est ; integra enim ín Dei beneficiis commemorandis versatur.
1. Longae ac diuturnae peregrinationis praecipuos eventus in menioriam auditoribus revocans luce clarius ostendit, quam bonum , misericordem, longanimem sese Deus erga populum exhibuerit, sed simul quoque quam iustum et severum iudicem contra obstinatos peccatores (1,6- 3,29);
2. Unde sua sponte deducitur conclusio, foedus cum Deo initum fideliter esse servandum neque eius Legi quidquam esse addendum nec ab ea quidquam detrahendum (4,1 - 40.
Interiectis paucis versibus de oppidis refugii in terra trans lordanein
Coxcto. skcuxpA. (5,1-26,10) toten. foederis oeconomiam duabus. partibus,
4. decalogus repetitur et rationes indicantur, quibus permoti Israelitae a Deo petierunt, ut per Moysen mediatorem ad ipsos loqueretur legesque suas promulgaret (8,1 -33).
2. Primum deinde mandatum explicatur et inculcatur : verum scilicet Deum solum colendum esse, atque ut idololatriae periculum avertatur, nullam cuin gentibus societatem contrahendam, sed earum aras delendas. esse (6,1 - 7,26).
3. Ut primum et maximum mandatum mentibus profundius inculcet, beneficia ct poenas, quibus in desertum atfecli sunt, iterum commemorat ct futuras de Chanaanitis victorias praedicit simul monens, ne eas sibi ipsis suaeque virtuti sed soli Deo attribuant (8,1-11,12).
4. Demum Legem observantibus benediclio, eam transgredientibus maledictio indicitur (41,13 - 32).
II. 1n parte speciali (12,1 - 96.19) praecipua populi officia commendantur.
a.) cui cullus exhibendus est in loco ab ipso electo et modo praescripto (12,1 -32); b.) cui tam tiriniter adhaevere debent, ut nec per pseudoprophetam vera praedicentem nec per proximos et parentes averti ab eo se sinant, sed omnes polius seductores arceant et idololatras anathemate puniant (13,1-18);
€.) cuius praecepta de ciborum distinctione et de decimis persolvendis, de remissione septimi anni, de consecrandis primogenitis accurale sunt observanda (14.4 - 15.235, d.) in enins henoremi tria. maiora festa. statis diebus sunt. celebranda
9. Ab officiis erga Deum implendis descendit ad o/fieía erga publicos Pci vícarios implenda (16,18- 18,22), id est a.) in vita civili erga iudices (16,18-17,13) ef reges futuro tempore constituendos (17,14-20); b.) in vita religiosa erga sacerdotes (18,1 - 8) et erga prophetas (18,9- 22^.
3. Tertio loco veniunt officia erga proximos (19,1- 22,30) et quidem
8.) relate ad eorum vitam, qua occasione ea commeinorantur, quae in bellis observanda sunt (19,1 - 21,23), b.) relate ad eorum bona externa variasque relationes, quae virum inter et mulierem interccdunt (22,1 - 30).
4. Demum varia praecepta inculcantur, quae sanctitatem et munditiem totius populi attingunt : de non admittendis indignis in populum sanctum, de munditie servanda, de usura vitanda, de votís solvendis, de libello repudii, de misericordia erga debitores, operarios, pauperes exercenda, de iustitia in iudiciis servanda, de primitiis et decimis persolvendis (23,1-95,15) atque brevi exhorlatione concioni fluis imponitur (2616-19).
Coxcio TERTIA (27,1 - 30,20), quae totius exbortationis epilogus quidam est, iterum tota in argumentis afferendis versatur, quibus Israelitae ad Legem observandam incttentur.
1. Incipit igitur & praecopto, ut Iordanem transgressi Legem lapidibus inscribant atque in montibus Garizim et Hebal collocati benedictiones erga Legis observatores et maledictiones contra cius trausgressores pronuntient (27,4 - 26^.
2. llinc occasionem arripit Moyses, ut multiplicia bona, quae Legis observationem sequantur, et graves poenas, quas ob eius transgressionem Deus populo sit immissurus, iterum satis fuse exponat (28,1 - 68).
3. Demum bonitatem divinam erga populum exaltans magna cum vi omnes adbortatur, ut Deo suo fideles adhaereant (29,1 - 30,20).
1. Moysen sibi suffecisse Iosuen (31,1-8), Legem scripsisse eamque in tabernaculo foederis reponi iussisse, ut sit ibi in testimonium contra Israel (31,9 -30);
2. addunt ultimum canticum, quo Moyses beneficia divina denuo celebrat
|^. populique ingratitudinem castigat (32,1 - 52),
3. benedictionem duodecim tribuum (33,4 - 20),
4. atque brevem relationem de Moysis morte, qui terram proinissam vidit quidem, sed in eam non intravit (34,1 - 19).
8 2. — Vartae sententrae de Pentateuchi orig9ne.
7. — Pentateuchum totum, solis ultimis Denteronomii capitibus ct nonnullis glossis interpretamenlisque exceptis, uni Moysi auctori attribuendum esse, usque ad saeculi elapsi finem unanimis erat ludacorum et Christianorum persuasio; atque in tota retro antiquitate paucissimos invenimus, qui de hac sententia. dubitaverint.
Merito enim primorum saeculorum haereticos omittimus, qui cum Nazaraeis, Ptolemaeo Valentini discipulo, Manichaeis aliisque ob suam ab Antiquo Foedere aversionem non tam mosaicam Pentateuchi, quam divinam Legis israeliticae originem ncgabant!, ac multo magis Bogomilos, mediae aetatis haereticos, qui Pentateuchum « ad diaboli mentem conscriptum » (xas' izwoíav «oU cavavá cvr[pzoévta ) dicebant ?. Praeter Ce/sum igitur, quem complures Pentateuchi auctores admisisse suspicatur Origenes ?, primis Ecclesiae saeculis solum Ps. Clementinarum auctorem reperimus, qui Legem Dei per Moysen septuaginta senibus ore traditam, post Moysis autem mortem literis mandatam esse ex eo demonstrare voluit, quod in libri fine mors legislatoris ipsius iam sit relata *.
Media aetate Iudaei quidam, R. Isaac b. Salomon (saec. 9.), Abenesra (saec. 12) nonnullas pericopas (Gen. 12,6; 22,15; 36,31 sqq.; Deuteron. 3*4) Moysi abiudicarunt et ub iuniore manu operi mosaico insertas vel additas censuerunt. Quos secutus Car/ostadius thesin statuit « defendi posse Moysen non fuisse scriptorem quinque, librorum , quoniam sepulto Moyse filum orationis idem videmus, non eundem Moysen ; ridiculum sane fuerit, defunctum Moysen haec verba locutum esse : Mortuus est Moyses iubente Deo et sepelivit eum in terra Moab et non cognovit homo sepulcrum eius. Isthaec et cetera, quae sequuntur, nemo nisi plane dementissimus Moysi velut auctori tribuat »?. Atque simili modo Andreas Masius, optimus libri Iosue interpres catholicus, « Moysis opus, quod vocant mtvrrtvyov, longo post Moysen tempore interiectis saltem hic illic verborum et sententiarum clausulis veluti sarcitum atque omnino explicatius redditum esse » bonis coniecturis demonstrari asseruit ; scilicet a librariis iunioribus pro vetustis et obsoletis locorum nominibus alia recentiora, quibus rerum geslarum memoria melius conservaretur, inserta atque glossas nonnullas explicationis causa additas esse opinatus est ". Quae sententiae cum communi antiquorum traditione satis facile componuntur; neque enim pauci sunt catholici interpretes saec. 16. et 1'7., qui minores glossas vel pericopas Pentateucho insertas esse concedunt, totius tamen operis mosaicam originem eum Patribus defendunt.
Verum longius saec. 147. a veritatis (ramite aberrari coeptum est. Thomas Hobbes enim Pentateuchum « potius de Moyse quam a Moyse seviptum » esse censet, quia nonnulla ( Deut. 3&; Gen. 12,6; Num. 21,15) post Moysis aetatem conscripta esse constet; ipsi tamen Moysi « librum legis » i. e. Deuteron. 11-27 attribuit?. Isaac Peyrerius quoque quum propter aliquos versieulos, qui aetatem Moyse iuniorem proderent, atque ordinis defectum, tum propter facta nonnulla, quae cum historia vera pugnare putavit, Moysi opus abiudicavit; eum Annales quidem edidisse de exitu ex Aegypto et peregrinatione in deserto illisque etiain priorum temporum (immo ipsius, quam somniavit, praeadamiticae aetatis) historiam praemisisse, at magnum illud mosaicum opus hodie esse deperditum et Pentateuchum ieiunum authenticorum Annalium esse compendium 3. Baruch Spinoza textibus ab Abenesra Moysi abiudicalis alios addidit; monuit quoque in toto opere de Moyse semper tertia persona fieri sermonem ; unde Pentateuchi, uti reliquorum librorum historicorum, formam hodiernam Esdrae deberi contendit, quem tamen morte, quominus operi ultimam manum imponeret, impeditum esse coniecit". Joan. Clericus non tantum Pentateuchum (ob Gen. 12,6; 15,14 ; 35,21 similesque textus, ob scientiam geographicam, quae Gen. 2,11; 10,1 sqq. sese prodat aliasque rationes eiusdem generis) Moysi abiudicavit, sed (mirabile dictu) eum sacerdoti illi auctori attribuit, quem destructo regno Israel Asarhaddon Samariam misit, ut colonos assyriacos doceret legitima Dei terrae (5 Reg. 11, 21 sqq.) 9. Demum Antonius van Dale recentissimis rationalistis praelusit; etenim Pentateuchum « ab Esra ceterisque prophetis tum ex ipsa Lege Moysi tum ex reliquis libris propheticis in ista memoralis, forsan et ex aliis tunc adhuc exstantibus divino instinctu adornatum » esse definivit !!. Quibus acatholicis saec. 17. scriptoribus unus adnumerandus est eiusdem aetatis catholicus auctor, RzcA. Simon Congr. Orat,, qui leges inter, quae a Moyse seriptae sint, et historias, quas scribae publici literis mandare soliti sint, distinguens fuse ostendere conatur Moysen integri Pentateuchi auctorem non fuisse ^.
Cornelio a Lapide
Synopsis Historiae et Chronologiae Totius Geneseos 35 paragrafi
1. Adam creatur. Primo anno mundi, die sexto, qui fuit dies veneris, creavit Deus Adam et Evam. Gen. I, 26.
2. Seth nascitur. Anno 130 Adae et mundi natus est Seth. Gen. cap. V, vers. 3.
3. Adam moritur. Anno suo et mundi 930 mortuus est Adam. Gen. cap. V, vers. 5.
4. Henoch rapitur. Henoch raptus est in paradisum anno mundi 987; aetatis vero suae 365. Gen. cap. V, vers. 23.
5. Mathusalem nascitur. Natus est Mathusalem anno mundi 687, vixitque annos 969; ac consequenter mortuus est anno mundi 1656, qui fuit annus diluvii. Gen. cap. V, vers. 27.
6. Noe nascitur. Noe natus est anno mundi 1056, puta 126 annis post mortem Adae; cumque esset 500 annorum, genuit Sem, Cham et Japhet. Gen. V, 30.
7. Diluvium. Anno sexcentesimo Noe, qui fuit annus mundi 1656, factum est diluvium, quod duravit annum integrum. Gen. VII, 11, et cap. VIII, vers. 14.
8. Turris Babel. Anno 170 a diluvio, Nemrod cum suis aedificat turrim Babel, ibique Deus confundit linguas, et dispergit homines in varias terras et gentes. Gen. cap. XI, vers. 9.
9. Abraham nascitur. Anno 292 a diluvio nascitur Abraham, qui fuit annus mundi 1949. Gen. cap. XI, vers. 26.
10. Noe moritur. Anno 350 a diluvio, cum Abraham ageret annum aetatis 58, moritur Noe. Gen. cap. IX, vers. 29.
11. Abraham vocatur a Deo. Anno aetatis suae 75, Abraham a Deo ex Chaldaea evocatur in Chanaan. Gen. cap. XII, vers. 4.
12. Victoria Abrahae. Melchisedech. Inter vocationem Abrahae et nativitatem Ismael, quasi medio tempore, puta sub annum Abrahae 80, videtur contigisse victoria Abrahae contra Chodorlahomor, et occursus, benedictio ac sacrificium Melchisedech, de quo Gen. XIV.
13. Ismael nascitur. Inde post quinque annos, puta post decem annos a vocatione sua, Abraham ducit Agar ancillam suam, ex qua sequenti anno, qui fuit octogesimus sextus vitae Abrahae, gignit Ismaelem. Gen. cap. XVI, vers. 16.
14. Circumcisio instituitur. Inde a nato Ismael anno decimo tertio, cum Abraham esset 99 annorum, a Deo accipit Sacramentum circumcisionis, seque et Ismaelem circumcidit. Gen. cap. XVII, vers. 24.
15. Isaac concipitur. Hoc eodem anno 99 Abrahae, qui fuit mundi 2048, promittitur ei, et reipsa concipitur Isaac. Gen. cap. XVIII, vers. 10.
16. Sodoma conflagrat. Hoc eodem anno 99 Abrahae, imo et eodem die, quo Angeli Abrahae promiserunt filium Isaac, contigit incendium Sodomae, conversio uxoris Lot in statuam salis, Lot ebrietas et incestus cum filiabus. Gen. cap. XXI, vers. 1 et seq.
17. Isaac nascitur. Anno sequenti, qui fuit centesimus Abrahae, mundi vero 2049, nascitur Isaac. Gen. XXI, 4.
18. Isaac immolatur. Abraham immolat Isaac agentem annum vigesimum quintum, anno aetatis suae 125, si credimus Josepho. Gen. cap. XXII.
19. Sara moritur. Sara uxor Abrahae moritur anno aetatis 127, qui fuit Abrahae 137. Gen. cap. XXIII, vers. 7.
20. Rebecca nubit. Isaac ducit Rebeccam anno aetatis suae 40, qui fuit Abrahae 140. Gen. cap. XXV, vers. 20.
21. Abraham moritur. Abraham moritur anno aetatis 175, qui fuit annus mundi 2124. Gen. cap. XXV, vers. 7.
22. Ismael moritur. Ismael moritur anno 48 post mortem Abrahae, cum esset 137 annorum. Gen. cap. XXV, vers. 17.
23. Jacob nascitur. Isaac gignit Jacob et Esau anno aetatis 60, qui fuit a diluvio annus 452, mundi 2109. Gen. cap. XXV, vers. 26.
24. Moritur Sem. Anno 502 a diluvio, cum Jacob ageret annum aetatis quinquagesimum, moritur Sem, filius Noe: vidit ergo Jacob suum avum undecimum Sem; a Sem enim undecima generatione descendit Jacob: vixit enim Sem annis 602. Gen. cap. XI, 11.
25. Jacob fugit. Jacob fratri Esau praeripit benedictionem patris, ideoque fugit in Haran, anno aetatis 77, ibique servit Laban per viginti annos, quibus expletis redit in Chanaan anno aetatis 97. Gen. cap. XXXI, vers. 41.
26. Joseph nascitur. Jacob cum esset 91 annorum, gignit Joseph, puta anno mundi 2200. Gen. cap. XXX, vers. 24 et 25 juncto cum Gen. cap. XXXI, vers. 41.
27. Isaac moritur. Moritur Isaac anno aetatis 180, qui fuit Jacobi 120. Gen. cap. XXXV, vers. 28.
28. Joseph venditur. Joseph venditur in Aegyptum anno aetatis decimo sexto, cum jam paulo ante mortua esset ejus mater Rachel, et natus Benjamin. Paulo ante mortem Rachelis contigit stuprum Dinae, et excidium Sichimorum. Gen. cap. XXXVII, vers. 2.
29. Joseph servit. Joseph servit in Aegypto tredecim annos, puta usque ad annum aetatis trigesimum, ex quibus septem ultimos annos egit in carcere. Gen. cap. XL, vers. 4 juncto cum Gen. cap. XLI, vers. 1.
30. Joseph fit princeps. Joseph anno aetatis trigesimo educitur e carcere, fitque princeps Aegypti. Gen. XLI, 46.
31. Jacob it in Aegyptum. Post annum 30 Josephi ejusque principatum, mox secuti sunt septem anni fertilitatis, et duo sterilitatis, cujus anno secundo, qui fuit nonus a principatu Josephi, Jacob descendit in Aegyptum agens annum 130, Josepho tunc agente annum aetatis 39. Gen. cap. XLV, vers. 6 juncto cum Gen. cap. XLVII, vers. 9.
32. Jacob moritur. Jacob septemdecim annos vixit in Aegypto, moriturque anno aetatis 147, mundi 2256. Gen. cap. XLVII, vers. 28.
33. Joseph moritur. Joseph ab anno aetatis trigesimo dominatur in Aegypto usque ad mortem, per 80 annos, moriturque anno aetatis 110. Gen. L, 25. Atque si horum omnium breve compendium cupias, accipe: Diluvium contigit anno mundi 1656; a diluvio anno 292 nascitur Abraham, anno Abrahae 100 nascitur Isaac, anno Isaaci 60 nascitur Jacob, anno Jacobi 91 nascitur Joseph, qui vixit 110 annis; mortuus est ergo Joseph anno a diluvio 653, a creatione mundi 2310, quo anno finitur historia et chronologia Geneseos.
Meditatio de Mortalitate
Ubi jam Adam? ubi Cain? ubi Seth? ubi Mathusalem? ubi Noe? ubi Sem? ubi Heber? ubi Abraham? ubi Jacob? ubi Joseph? vixerunt: fuimus Troes. Sic transit vita, sic transit gloria mundi. O ros! o vanitas! quid ambis? quid longa speras? breve est, quidquid hic vides. In ictu oculi clauduntur omnia. « Omnis consummationis vidi finem: latum mandatum tuum nimis. Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. »
AETERNITATEM COGITA, AETERNANTES POENAS, AETERNANTIA GAUDIA 96 paragrafi
Doxologia Dei Creatoris ex Factis in Genesi
Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo: consideravi enim opera sapientiae et potentiae tuae, et expavi.
Non est similis tui in diis, Domine: et non est secundum opera tua.
O Israel, quam magna est domus Dei, et ingens locus possessionis ejus!
Filii hominum, usquequo gravi corde? ut quid servitis creaturae, non Creatori? ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium?
Ut quid creaturae Dei vobis fiunt in tentationem, et in muscipulam pedibus insipientium?
Benedic, anima mea, Domino: et omnia quae intra me sunt, nomini sancto ejus.
In principio coelum, terram et abyssum ex nihilo creasti: non tibi nec angelis, qui loco corporeo non egent; sed filiis hominum.
O Rex saeculorum habitans aeternitatem, ante mundum per aeterna saecula, omnibus bonis in teipso fruebaris, jucundissimeque vivebas cum Unigenito tuo, et Sancto Spiritu, beatus et gloriosus.
Initio temporis te tuaque bona voluisti communicare angelo et homini: ideoque creasti omnem hanc mundi machinam.
Tunc creasti angelos spiritus, et ministros tuos ignem urentem.
Tunc te laudarunt astra matutina, et jubilarunt omnes filii Dei.
Omnia enim in numero, pondere et mensura disposuisti, singula singulis sapienter et apte associasti: divisisti lucem a tenebris, et angelos a daemonibus.
Quis enarrabit coelorum rationem, et concentum coeli dormire quis faciet?
Quis posuit fundamenta terrae? quis tetendit super eam lineam? super quo bases illius solidatae sunt? quasi pila pendet in aere, quae centrum et basis est mundi.
Tu es, Domine, qui tribus digitis appendis et firmas pensilem globum terrae: tu super maria fundas et fulcis eum.
Tui sunt coeli, tua est terra, tua sunt quae coeli et terrae ambitu continentur. Dominus universorum tu es.
Coeli et terra clamant, ut colamus et amemus te: inquietum est cor nostrum, donec requiescat in te.
Coeli et terra clamant: Ipse fecit nos, et non ipsi nos: Creatorem universorum agnoscite, et adorate omnes filii Dei.
Terram quasi palaestram dedit filiis Adae: coelum, quasi regnum gloriae adornavit timentibus se.
Qui de tenebris fecit lucem splendescere: qui ortum praecipit diluculo, et ostendit aurorae locum suum.
Qui separavit aquas a terra, et dixit: Germinet terra herbas et arbores, ut habitent et vivant in ea homines, et pecora campi.
Quis conclusit ostiis mare, quando erumpebat quasi de vulva procedens?
Cum poneret nubem vestimentum ejus: et caligine illud, quasi pannis infantiae, involveret?
Circumdedit illud terminis suis, et posuit vectem et ostia, et dixit: Usque huc venies, et non procedes amplius; et hic confringes tumentes fluctus tuos.
Qui ingressus est profunda maris: et in novissimis abyssi deambulat.
Fecit ut in eo luderent cete grandia: pisces, et reptilia, quorum non est numerus.
Domine, Dominus noster: quam admirabile est nomen tuum in universa terra!
Posuisti in vertice mundi duos oculos, solem et lunam: ut vicissim illuminent diem et noctem.
Dum totum orbem obeunt, ab Oriente ad Occidentem: indeque per antipodes gyrant ad Orientem.
In omnem terram exiit fulgor et sonus eorum: et in fines orbis terrae verba eorum.
In sole posuisti tabernaculum tuum: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo.
Exultavit ut gigas ad currendam viam: a summo coelo egressio ejus.
Et occursus ejus usque ad summum ejus: nec est qui se abscondat a calore ejus.
Confiteantur coeli mirabilia tua, Domine: celebrent magnalia tua in ecclesia sanctorum.
Deus noster est, qui emittit lumen, et vadit: et vocat illud, et obediet ei in tremore.
Stellae dederunt lumen in custodiis suis, et laetatae sunt, et vocatae dixerunt: Adsumus; et luxerunt ei cum jucunditate, qui fecit illas.
Decora valde in acie, et fulgore suo incedunt astra: quam pulcher ergo et decorus est Creator eorum; quam speciosus est prae filiis et filiabus hominum!
Invisibilia tua, Domine, per visibilia tua opera clare conspiciuntur: sempiterna quoque tua virtus, et divinitas; ut qui ea non vident, sint inexcusabiles.
Deus noster est, qui firmavit aethera sursum: et inferne libravit fontes aquarum.
Aperuit thesauros suos sursum: et evolaverunt nebulae, et nives, sicut aves.
Vox tonitrui ejus verberabit terram: ut concutiantur cardines orbis.
Gelu sicut salem effundit: e nubibus confringit lapides grandinis.
Mittet fulgura, et subito ibunt ad extrema terrae: et revertentia dicent ei: Adsumus.
Ipse est pluviae pater: ipse generat stillas roris.
Multa abscondita sunt majora his: pauca enim vidimus operum ejus.
Benedicite, omnia opera Domini, Domino: laudate et superexaltate eum in saecula.
Qui sedet in throno regni sui super Cherubim: qui ambulat super pennas ventorum.
Benedicite, angeli Domini, Domino: benedicite, aquae omnes, quae super coelos sunt, Domino.
Benedicite, imber et ros, Domino: benedicite, fulgura et nubes, Domino.
Benedicite, maria et flumina, Domino: benedicite, cete et omnia quae moventur in aquis, Domino.
Benedicite, omnes volucres coeli, Domino: benedicite, omnes bestiae et pecora, Domino.
Et vos, o filii hominum, benedicite Domino: vos enim creavit ad imaginem et similitudinem suam.
Quid est homo, quod memor es ejus, Domine? aut filius hominis, quoniam visitas eum?
Minuisti eum paulo minus ab angelis: gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum.
Omnia subjecisti sub pedibus ejus: oves et boves universas, insuper pecora campi.
Benedicite, Adam, Noe, Abraham, Domino: omnes Patriarchae, omnes Sancti, benedicite Domino.
Hi sunt viri misericordiae quorum pietates non defuerunt: facti sunt exempla saeculorum omnium.
Cum semine eorum permanent bona: semen eorum et gloria eorum non derelinquetur.
Diluvio perdidisti peccatores: Noe justus per arcam enatavit, et factus est novi mundi parens.
Testamenta saeculi posita sunt apud illum: ne deleri possit diluvio omnis caro.
Vide iridem, et benedic eum qui fecit illam: valde enim speciosa est in splendore suo.
Nemrod et Meropes Babel superbam turrim moliti sunt: in coelum voluerunt conscendere.
Irrisit eos Deus, et divisit linguas eorum: ut subsannantes invicem, dispergerentur in omnes regiones terrae.
Abraham ex Ur vocatus a Deo obedivit, exiens in locum quem accepturus erat, et nesciebat quo iret.
In terra Chanaan moratus est, tanquam in aliena: in casulis habitando cum Isaac et Jacob.
Exspectabat enim fundamenta habentem civitatem: cujus artifex et conditor est Deus.
Hinc factus est pater multarum gentium: et non est inventus similis illi in gloria.
Cui conservavit legem Excelsi: et fuit in testamento cum illo.
Percussit quatuor reges: decimas dedit Melchisedech.
Hic obtulit panem et vinum, in typum Christi: qui est sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech.
In carne Abrahae stare fecit Deus pactum circumcisionis: et in tentatione inventus est fidelis.
Obtulit Isaac unigenitum suum: arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus.
Judica, Domine, nocentes et scelestos: perde execrabiles Sodomitas.
Pluit Deus ignem et sulphur in Pentapolim: consumpsit impios usque ad pecus; solus Lot justus fugiens servatus est.
Dilectus Deo et hominibus Isaac: factus obediens usque ad mortem.
Patri jugulum fortiter obtulit: hinc benedictionem omnium gentium dedit illi Dominus.
Jacob justus fugit iras Esau: deduxit illum Dominus per vias rectas.
Ostendit illi regnum Dei in Bethel: dedit illi scientiam sanctorum.
In fraude Laban circumvenientis affuit illi: et honestum divitemque fecit eum.
Quam bonus Israel Deus: his qui recto sunt corde!
Certamen forte dedit illi, ut vinceret: ideo dedit et divisit illi haereditatem in tribubus duodecim.
Henoch placuit Deo, et translatus est in Paradisum: ut det gentibus paenitentiam.
Noe inventus est justus et perfectus: hinc in tempore iracundiae, factus est reconciliatio.
Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine: qui terribilis es super peccantes filios Adae.
Joseph justus, a fratribus venditus est: sed astitit ei Deus, et a peccatoribus liberavit eum.
Descendit cum illo in foveam: et in vinculis non dereliquit eum.
Donec afferret illi sceptrum regni: et potentiam adversus eos, qui eum deprimebant.
Mendaces ostendit, qui maculaverunt eum: dedit illi claritatem aeternam.
Quia prae heris herum et Deum dilexit: benedictiones collium aeternorum factae sunt in capite Joseph Nazaraei.
Jacob moriens singulis filiorum benedixit: praenuntiavit eis ventura in diebus novissimis.
Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in saeculum misericordia ejus.
Timete Dominum omnes sancti ejus: quoniam nihil deest timentibus eum.
Fecit eis magna qui potens est: et sanctum nomen ejus.
Et misericordia ejus a progenie in progenies: diligentibus eum.
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.
Cursus Scripturae Sacrae
Geneseos commentarius, maxime priorum undecim capitum, quae historiam quam dicunt primitivam tradunt, necessario in molem aliis commentariis ampliorem excrescat necesse est. Sunt enim de hexaemero, de paradiso, de diluvio, de chronologia patriarcharum aliisque quaestiones multae et intricatae. Quodsi porro commentario introductionem praemitteremus numeris omnibus absolutam, cresceret in immensum opus. Visum est igitur introductionem scribere quam brevissimam. Quaecunque ad totius Pentateuchi spectant introductionem, videas apud R. Cornel Introd. II. 1, ubi haec centum undeseptuaginta omnino paginis digeruntur. Imo ne justam quidem h. 1l. in librum Genesis tradimus introductionem. Variae quippe pericopae, uti suas habent difficultates, controversias, fata, ita suas habebunt introductiones suis quasque locis inserendas. Una erat quaestio, quae h. 1. silentio praeteriri nulla ratione poterat, quaestio de composittone Geneseos. Quam breviter iam attingemus : positive verius, quam negative. Modernorum sc. criticorum systemata alibi descripta et discussa supponentes, quid ipsi de Geneseos compositione sentiamus, exponemus.
Liber apud Hebraeos inscriptionum librorum ignaros a prima voce appellabatur Beresith, a LXX appellatus est l'évsciz. Quod nomen interpretabatur Theod. Mops., ut idem esset atque x:(ew, creatio, atque ità commentarium (fragmenta edidit Sachau 1869) inscripsit 'Eoycvela vic xvlosug. Cf. Syr. Nm. Poteris vero nomen etiam eo interpretari, ut idem sonet atque vox xévso:; 2,5 et 5,1; ergo « Liber Generationum » seu « Liber Tholedoth »; et ita nomen habetur perquam
Continua a leggere 75 paragrafi
aptum, cum reapse Genesis constet undecim partibus, quae praeter primam omnes vocem Tholedoth in fronte gerunt. — De antiquitate divisionis Pentateuchi in quinque libros vide Cornely II. 1.4, F. Kaulen (Einleitung in die hl. Schrift, Freiburg i. B. 1876 p. 157). Quaestionem, sintne priora libri Exodi capita ad Genesim trahenda necne, remittimus ad commentarium in Exodum. — Partes illae libri sunt se-
Brevis hic conspectus quae sit machina pandit totam narrationem sustentans : est ea sc. genealogia, aptissima sane originum alicuius gentis describendarum substructio.
Non tamen, quas enumerabamus, pericopae sunt omnes pares inter se, sed aliae prznc?pales , aliae accessortae. Principales sunt Cosmogonia, Historia coeli et terrae, Generationes Adam, Noe, Sem, Thare, Isaac, Iacob, quae seminis electi historiam & mundi primordiis prosequuntur. Accessoriae sunt filiorum Noe, Ismael et Esau. In partibus principalibus iis, quae genealogiam habent, secundum constantem rationem producitur genealogia , adscriptis annis etc.; ad quam vel tum redit narratio, quando in uberem etiam plurium capitum excrevit sermonem. Partes accessoriae genealogiae limites vix excedunt sunt. que primarie non individuorum, sed tribuum et nationum generationes; unde chronologiam non habent, sed potius geographiam.
Narratio eam fere sequitur /egem, ut, quoties genealogia in plures finditur ramos, primum rami secundarü expediantur, postea genealogia principalis producatur. Ct. A. Delattre S. J. : Le plan de la Genése, in : Revue des questions historiques XI. 1 sqq., Paris 1876. Posterorum Adae primi expediuntur Cainitae. Posterorum Noe primi laphetidae, quibuscum Hebraeis antiquitus rarum esset commercium ; dein Chamitae; tandem Semitae. Heberitarum primi recensentur Iectanidae. Item describuntur 95,1-4 filii Ceturae; 25,19-18 Generationes Ismael, antequam 25,19 ad Generationes Isaac procedatur. Ante explicatas Generationes Iacob expediuntur Generationes Esau.
Geneseos auctor cum certe non fuerit Hebraeorum ex Aegypto exodo antiquior, rebus in Genesi narratis exstitit ipse longe recentior earumque notitiam hausit e traditione sive scripta sive orali, e documentis seu fontibus quibusdam. Tantum igitur abest, ut Genesis auctorem negemus e fontibus hausisse, ut id potius omnino et necessario concedamus. Quare merito in eorum fontium, numerum , compositionem inquirat interpres, dummodo cautius procedat quam fervidius memineritque, in disquisitione tam subtili non omnia posse definiri, sed quaedam necessario relinquenda esse incerta.
Critici quippe moderni, uti reliquum « Hexateuchum », ita etiam Genesin censent sero e variis scriptis consutam, quae non genuinam historiam verasve revelationes, sed mythos populares retulerint. Hexateuchum plerique brevi post exsilium babylonicum absolutum censent, Genesin recentioribus eiusdem partibus accensent. Omnem operam collocant in fontibus ab invicem discernendis, e quibus noster sacer textus coaluerit. Qua in re triplici potissimum. utuntur argumento : nominum divinorum, quae alia alii fontes adhibeant; contradictionum et repetitionum, quae diversos prodant scriptores ; s£z/à diversitatis tandem. Negari tamen haud potest, auctores illos febri quadam consumi contradictionum ubique detegendarum. Non quaevis dictorum repetitio sermonisque latitudo diversos prodit auctores. Stili quamdam in pericopis diversitatem observari minime infitiamur, ejusque rationem aliquam reddere conabimur : at aequo longius recentiores progressi, primum statuunt elenchum aliquem expressionum , quibus A vel B vel C, elohistam vel iahvistam delectari affiemant, dein singulos versus, imo minuta versuum frusta, ubi eae leguntur expressiones, forcipe excidentes modo huic modo illi attribuunt auctori.
Tn ipso veluti disputationis de fontibus Geneseos limine expedienda nobis est quaestio de nominzbus divinis, quae acriter quondam agitabatur, modo ab ipsis criticis non ita confidenter appellatur.
. Nomina divina in s. textu sat facile depravar? consuevisse demonstrant cum textus hebraei variantes lectiones, tum magis etiam versionum à textu hebraeo discrepantiae. Quae ortum duücunt.partim a vertentium ineuria, partim ab apographorum hebraeorum, quibus ii utebantur, dissonantiis. Ita Chad. nominum a'n5x et nw discrimen fere sustulit, pro a*n5N ubique sufficiens nw, iis exceptis textibus, quibus zn5wN cum sit nomen naturae, retineri omnino debuit. Quem nos in sequentibus merito negligimus, illud tamen notantes Iudaeos vel ante Christum ad nomina divina mutanda fuisse satis pronos. Idem docemur exemplo LXX, qui sat multis a reliquis textibus dissonant.
Unde patet, quantopere in hac de nominibus divinis disputatione prudenti crisi opus sit. E quorum usu antequam quidquam de compositione Geneseos inferat quis, quodnam primitus in textu fuerit nomen, sedulo disquirat necesse est. Quae res non unius alteriusve textus, ne Masorethici quidem, lectione definiri potest, sed collatis textibus et lec- . tionibus omnibus. Neque ita quidem semper, quid primitus in textu fuerit, indubie eruetur, cum quarumdam, quae antiquissimis irrepserint temporibus, mutationum omnia nos vestigia fortasse deficiant. Hinc colligas, quam temere moderni quidam , ubi in uno aliquo versu deprehenderint diversum a reliquis nomen divinum, idcirco diversum illico ejus versus statuant auctorem. Parum e singulis ejusmodi versibus erui potest; plus utique ex integris pericopis alterutrum nomen divinum constanter adhibentibus. Indidem colligas, illam mutatorum nominum explicationem movere suspicionem, quae omnium omnino in ea re lectionum, quales apud Masor. exstant, planam reddat rationem, cum illa gratuito aeque ac improbabiliter adstruat omnes eas lectiones esse genuinas. Vera potius explicatio mutatorum divinorum nominum afferet rationem generatim quidem sufficientem, sed non singula quaeque dubia funditus diluentem.
Ubi porro nominum divinorum lectiones prudenti crisi discusseris, duplex tibi offertur via nominum divinorum per integras pericopas diversitatis explicandae : una, ut supponas eam diversitatem primitus in textu sacro fuisse; altera, ut disquiras, annon eadem post aevum mosaicum, sed ante exortum Samaritanorum schisma textum invaserit, non tam casu aut incuria, quod in diversitate integras pericopas pervadente admitti nequit, quam fucata atque inepta quorumdam pietate. Priore tramite incedunt critici moderni, diversa jam centonibus, e quibus textus sacer consuebatur, divina nomina infuisse proclamantes; incedunt e catholicis bene multi, qui diversa diversis locis nomina divina apte adhiberi ex ipsa rerum narratarum indole demonstrare student. Cf. R. Cornely Introd. Hl. 1 p. 105 sqq. Nos ei interpretationi suam agnoscentes probabilitatem , alteram tamen viam ipsi inibimus. Qua in re solidius aliquod fundamentum circumspicientes, illud nobis visi sumus reperisse in textu Ex. 6,2 sq. : Ego sum Iahve, et apparui Abraham, Isaac et lacob tamquam El Schaddai, nomen autem meum lahve non indicavi eis.
Igitur e textu Ex. 6,2 sq. probabilis canon derivatur, in traditione, quam Genesis enarrat , nomen n primitus non fuisse, sed recentius £n eam penetrasse. Traditionem dicimus eam, quae oretenus prinum transmissa , postea seriptis consignata est. Et quidem potuit ea vel tum primum scriptis mandari, quando noster liber Genesis primum concinnatus est; vel potuit iam ante eum librum editum traditio sive tota sive quoad partes quasdam scriptis esse consignata, quae dein a Genesis àüctore fuerint adhibita. Porro illud ex Ex. 6,2 sq. habemus, substitutionem illam nominis ^ ante Moysen non esse factam.
Canon noster confirmatur sequentibus Geneseos textibus, in quos videtur nomen
Ergo disputatio de nominibus divinis quoad Genesin in eam nobis - videtur resolvi quaestionem, quando et qua ratione nomen Mn zn textum. (sive jam scriptum sive oretenus traditum) penetraverit. Ubi textus ipse attente perpensus sequentes pandit canones :
1) Licet adfuerit pruritus nominis ^wv ubique substituendi, éxcipiebantur tamen pericopae illae, quae quod essent omnibus oppido nofae, sine plurimorum offensione mutari haud poterant. Cujusmodi erant Cosmogonia , circumcisionis institutio, genealogiae ipsius gentis electae, et ex patriarcharum vitis plura. Hae igitur pericopae nomen n'n5w retinuere.
2) Tamen vel hae pericopae sigillo, ut ita dicam, iahvistico signatae ut plurimum deprehenduntur, nomine nt sive initio sive ad calcem inserto. |
3) Summo studio praecavetur, ne, ubi diversa et imprimis rariora nomina divina adhibentur, lectori in mentem veniat d?versos recenseri deos : quare nomen n" alteri nomini divino quandoque adscriptum conspicitur. |
^) Aliquando in pericopas etiam elohisticas nomen n" irrepsit, quando agebatur de theophania vel solemniore Dei alloquio : haec quippe Iahve, Dei foederis, censebantur esse maxime propria.
5) In pericopis etiam iahvisticis retinetur nomen a'n5x vel 5x, quod patet per se, quando est nomen naturae. |
6) Retinetur item in colloquiis profanorum, v. g. serpentis et Evae, Melchisedech cum Abraham etc. Eiusmodi ss. nomen pronuntiare haud censentur profani, ut neque Hebraei illi, qui eos alloquüntur. Cf. P. Iulian : La composition de la Genése, Paris, 1888, p. 190 sqq.
Progredimur jam ad nominum m'555 et TW" in Genesi secundum canones supra propositos usum explicandum.
1 Abbreviatas auctorum citationes explanatas habes in (ine Introductionis.
g) Posteritas Nachor, Gen. 22,20-24. Nomen divinum non habetur.
GENERATIONES ISMAEL, Gen. 25, 12-18, nomen divinum non habent.
GENERATIONES EsaAv, Gen. 36, 1-43, nomen divinum non habent.
Monebamus ex Ex. 6,2 sq. effici, nominum divinorum in Genesi mutationem ante Moysen non esse factam. [am erat completa, quando Samaritani a Iudaeis secessere. An ergo ipse libri Genesis auctor in narratione traditione ad ipsum delata nomina ex parte mutavit? Earum utique mutationum aliquae rabbinicum potius spiritum sapiunt Moyseque minime dignum. Ceterum, perpensis canonibus supra statutis, crediderim nomen "m paulatim neque ita brevi tempore in textum ierepsisse : primum fortasse insertum esse pericopis minus notis (Can. 1), dein aliis etiam initio vel ad calcem esse adscriptum (Can. 2), tandem in solemniores quosdam (Can. 4) pericoparum elohisticarum - . locos penetrassse; servatis praeterea Can. 5,6 et 3. Illud vero jam est in comperto, nominum divinorum diversitatem quaestioni de compositone Genesis vix lucis quidquam afferre.
9. Traditions antiquissimae natura et strata.
Progredimur jam ad veterum systema traditionis. Traditio fuit constans tam apud Hebraeos et Samaritanos, quam postmodum apud Christianos, primorum temporum historiam et revelationes continua iraditione transmissas esse Deo protegente erroris immunes. Quare Geneseos fontes indagantem oportet imprimis in ejusmodi sacrae traditionis naturam et fata inquirere.
Antiquissima illa traditio primitus utique erat ora/is, aliquando autem est scr2pto consignata. Si traditioni Babyloniorum fidem adhibeas, vel antediluviani homines scribendi artem callebant. Profecto impune affirmabis, eum scriptorem, qui traditiones varias a majoribus receptas in unam Genesin coegerit, aliqua jam ante descripta praesto habuisse. Tamen ipso patriarcharum aevo scribendi artem Hebraeos ignorasse coniicio cum inde, quod nulla ejus in Genesi omnino habea-- tur mentio (cf. dicenda ad 38,18), tum ex ris, quae modo sum dicturus. |
Deprehenditur sc. in Genesi, in trium patriarcharum historiis, constans studium narrata conjungendi certis locis, monumentis, nominibus tam locorum quam personarum, tamquam adjumentis mnemoneuticis. Atqui ejusmodi studium prodit aevum scribendi artis potius ignarum, cum ea ars ejusmodi adminiculis facile careat.
Ubicunque in trium patriarcharum actis non habetur una aliqua continua narratio,
Antiquissimas illas in stirpe electa traditiones fideliter esse asservalas, praeter artes modo indicatas, inferas ex eo quod postmodum inter Iudaeos et Christianos Deo providente obtigit : non minorem quippe primo, quam sequentibus aevis curam Deus habuisse censendus est veritatis revelatae. Idipsum respectu Cosmogoniae fit evidens comparatis aliarum Asiae citerioris gentium cosmogoniis, quo perspicies, in cosmogonia sacra vel antiquitus jam infuisse non res solum , quas nostra Cosmogonia habet, sed quadamtenus ipsas voces. Cf. quae hac de re dieturi sumus. Idipsum colligere licet e Generationibus coeli et terrae, ubi omnia narrantur ita concinne simul et vivide, ut testem immediatum credideris audire loquentem, et e Generationibus Noe, quae testis immediati narrationem referunt. Ergo, sive maturius sive serius haec scriptis fuerint mandata, substantialiter incorrupta fuere tradita. Neque concedere graveris incorrupta perseverasse, quae nondum fortasse scripto, sed oretenus tradebantur.
Agitur quippe de factis supremi momenti, quae non infinitis veluti interjectis temporum, sed paucarum generationum spatiis ab antiquis illis hominibus distarent ipsiusque gentis promissionumque origines spectarent. Adverte, quam accurate apud Arabes Hebraeis sanguine junctos antiquitus traditiones quaedam , imprimis genealogiae, conservatae sint non scriptae. Recole tandem specialem Dei hac in re providentiam, quae stirpi electae prae ceteris gentibus ad servandas traditiones concedebatur.
Aliud est, quo traditionis sacrae puritas affici potuit, //nguae mutationes, de quibus plura vide ad Gen. 11. Lingua primitiva utique non fuit hebraea. Habuerint in campo Sennaar Semitae linguam aliquam omnibus communem protosemiticam, e qua tamquam e com- . muni fonte postmodum prodierint hebraea, assyra et aliae. Intra hanc linguam et per omnes ejus mutationes potuit traditio primorum temporum conservari substantialiter intacta, ea fere ratione qua in lingua germanica oratio dominica eadem permansit ab aevo Caroli Magni usque hodie, licet sensim in ore hominum quaedam mutarentur. Verum potuit esse, et probabilius fuit, lingua primitiva protosemilica antiquior et ab ea plurimum diversa. Etiam sic potuit traditio sacra providente Deo eadem perseverare, dum voces et lingua in ore hominum sensim mutarentur; idque tanto facilius, si patriarcharum aliqui prophetiae dono insigniti (cf. 2 Petr. 2, 5) puritati traditionis supponantur invigilasse. -
Porro , si sacrae hujus traditionis origines et processus rimere, facile perspicies, non totam simul esse natam, sed successivis auctam incrementis. Acta in paradiso ipsis generis humani primordiis tradi coepere, serius Cainitarum et Sethitarum fata, serius etiam acta Noe, dum genealogia sacra arboris instar novos continuo produceret ramos. Singulae generationes et tradita a majoribus religiose servabant et sua, si quae erant, addebant. Neque d?versís tantum temporibus diversae nascebantur pericopae, sed d?verso eaedem stilo conceptae. Eratne idem omnino dicendi genus iisdemque distinctum expressionibus tempore diluvii, quod in paradiso floruerat? An nsdem omnibus, quibus Noe aut Adam, idiomatibus delectabantur Abraham aut Jacob? Debuere profecto in ills traditionibus st differentiae deprehendi. Fingat utique aliquis, non eo in libro Genesis stilo res narrari, quo ab Adam, Noe aliisque narrari coeptae sint, sed totam narrationem a redactore funditus esse recusam ejusque stilo conformatam : ast hypothesis ea est non gratuito adstruenda, sed certis rationibus stabilienda. At non stabilietur : differentias stili in Genesi observari libentes concedimus. Quibus concessis, non ideo a limine excludi censendum est systema traditionis, sed sedulo dispiciendum, an eae sint illae differentiae, quae in eo systemate explanari nequeant, an secus.
Sententia modernorum solo cr?£zco, quodcunque illud tandem sit, fundamento nititur; sententia antiqua solidum Azstoricum habet fun-
damentum , quale sc. e testimonio traditionis continuae coalescit. Quod si illud praeterea demonstremus, in eadem sententia dari sufficientem explanationem ejus, quae in s. textu indubie obtinet, stilorum diversitatis, sententiam illam ab adversariorum calumniis efficaciter vindicatam et ob momentum Azstoricum simul et criticum unice tenendam habebimus.
Porro vel obiter rem intuenti patet, traditionum libro Genesis reconditarum tria merito distingui strata.
Primum est stratum adamicum seu praenoeticum , ab initio libri ad diluvium usque; quae traditiones debuere ab Adam initium sumpsisse et ante diluvium esse substantialiter completae, licet fortasse Noe illis supremam manum admoverit, eas colligendo et complendo. Quascunque quis fingat earum ante diluvium traditionum fuisse vicissitudines, per unum Noe illae ad posteros certa forma et erroris expertes transmissae sunt.
Secundum est s(ratum noeticum seu praeabrahamicum complectiturque illas, praeter adamiticas, traditiones, quas Abraham e terra Sennaar secum asportavit , imprimis narrationem diluvii, filiorum Noe acta et progenies, genealogiam Sem.
Tertium est stratum abrahamicum seu praemosaicum , eas complectens traditiones, quae post discessum e terra Sennaar natae sunt.
Tribus prioribus capitibus narrata ab Adamo primo tradita fuerint oportet. Cosmogonia ostendemus referri visionem ipsi factam. Ab ipso item ortum duxisse dicenda est pericope 2,5-5,16. Ipse (praeter Hevam) unus norat, quae cap. 2 sq. acta narrantur; ab ipso traditionem caedis Abel profectam esse admittere cogeris, cum sane ab ipso potius, quam a Cainitis aut aliis, eam Sethitae traditam acceperint. Aliunde vero narratio est tam vivida, ut a teste immediato primum profecta esse non imprudenter defendatur; stilus a diffusiore Generationum Noe stilo tam diversus, ut diversum ipsoque Noe antiquiorem auctorem: merito sibi vindicare videatur.
Praeter 1,1-4,16 etiam 54,17-26 ct 6,1-8 primo traditionis strato concedimus, quae pridem una cum praecedentibus et inter se continua fuerint narratio. Neque tamen haec universa ab Adam profecta censemus, certe non 6,1-8. Etenim divina comminatio 6,3 pronuntiata fuit centum et viginti ante diluvium (1307) annis, ergo non ante annum ab orbe condito 1187. Quo tempore Adam dudum erat vita functus. Sed haec ipsi &àb Adam profectae traditioni accrevere, stilo perseverante vix non eodem.
Ceterum in his adversarium habemus neminem, cum nostri discernendis Geneseos fontibus vix operam impenderint, recentiores vero critici haec omnia (2,5-4,26; 6,1-8), pauculis quibusdam exceptis, uni tribuant auctori, quem plerique iahvistam vocant. Cur Cosmogoniae stilus a sequentibus quadamtenus diserepet, rationem attulimus supra.
Porro, dum hae rerum antediluvianarum traditiones formabantur, inde fere a mundi primordiis succrescebat aliud quoddam diversae indolis documentum, Liber Generationis Adam ; ubi praefixa vox Jiber vestigii est instar, eam primitus genealogiam fuisse a praecedentibus, et hinc etiam a sequentibus (6,1-8), quae cum illis arctissime cohaereant, distinctam. Est ea autem documentum non operose e codicibus collectum, non aeu consutum, non forcipe et glutine formatum ; sed sponte natum ante codices omnes ea fere ratione, qua apud Arabes etiamnum nascuntur et adolescunt genealogiae. Primorum patriarcharum in tentoriis recitabantur nomina et anni aetatis, quando filium principem genuissent, reliqui item vitae anni et mors. Post funus quodque novus earmini accedebat versiculus; versiculus laeti natalis memoriam servabat. Quo tenacius res memoriae inhaereret, certis quaeque formulis enuntiabantur, nunquam, nisi quatenus lingua ipsa mutaretur, mutandis. Unde non mireris, si unam alteramve expressionem antiquatam offendas. Qualis certe est forma «1:535 (« parere fecit », accurate dictum de patre, dum secus minus accurate dici consuevit 35:). Hanc, praeter locos poeticos Iob 38,28 et Is. 59,4, in solis reperis sacr?s genealogiis cap. 5 et 11, et ex illisimitatione transsumptam in Gen. 17,90; 25.19 (10,8 apud Sam.); serius item 1 Par. 4,2 sqq.; 5,30 sqq.; 8,1 sqq.; 9,39 sqq. Nudae genealogiae aut primitus interserebantur aut postmodum additae sunt modo nominum explanationes (5,29) modo narratiunculae (5,92 sqq.). Fuerintne horum intersertorum antiquitus plura, quorum Genesis auctor aut alius ante ipsum aliqua suppresserit, quis definire valet? Porro eas Adae Generationes diluvio ereptus Noe complevit, additis vitae summis et mortis annis pro Iared, Mathusala, Lamech diluvio absorptis, itemque trium filiorum nominibus (5,31 191. |
Secundum traditionis stratum illud est, quod noeticum seu praeabrahamicum appellare placet; cujus pars longe potissima ea est, quae nunc inscriptione Generationes Noe insignitur (6,9-9,29). Hic nobis cum criticis modernis cominus omnino est dimicandum , haec eorum systematis tutissima arx. « Inde ab Hwpfeid et Schrader », inquit Budde p. 2^8, « res haec in comperto est. Clare et certo integrae duae narrationes, Libri sc. fundamentalis » — germ. Grundschrift — » et Iahvistae ab invicem fuere discretae ». Uberior h. l. nostra sit disputatio oportet. Argumentum e nominibus divinis petitum supra expedivimus. Alterum adversarii argumentum desumunt a rebus 5csnarratis, ideoque a diversis sane auctoribus narratis, cum difficilius idem auctor eadem supponatur enarrasse bis.
v. 17 et multiplicatae sunt aquae — et sustulerunt arcam, et elevata est de terra »; v. 18 « et invaluerunt aquae et multiplicatae sunt valde super terram, — et ibat arca super faciem aquarum »; :
V. 20 « quindecim cubitis desuper invaluerunt aquae, — opertique sunt montes ».
Alio porro argumento placita sua fulciunt adversarii, duplicis ratonis , qua diluvit tempora definiantur : modo sc. adscribitur annus, mensis, dies 7,11; 8,4 sq. 13 sq.; modo traditur dierum summa septem vel quadraginta 7,4. 10. 19. 17. Quam duplicem numerorum seriem aiunt discordare, ideoque illos cap. 7 et 8 versus, qui prioris ordinis numeros exhibent, a reliqua narratione exscindunt. Numeros non discrepare, suo loco ostendemus. Num est res plane incredibilis, unum eundemque scriptorem et principaliores eventus adscriptis: anno, mense, die definivisse et ea, quae minoris essent momenti, dierum summa, imo fortasse numero rotundo expressisse? Sane id facilius supponetur, quam. textus cap. 7 in decem frusta secetur. Esto vero, non alium quam iahvistam potuisse scribere numeros « septem » et « quadraginta » : quo profecto jure elohistae « centum quinquaginta » dies 7,24, et 8,3 permittuntur?
Urgent adversarii, . elohistam suum frequenter et rebus et expressionibus ad Cosmogon:iam alludere, dum iahvista eandem ignorare videatur. Miram sane iahvistae ignorantiam, cum vel ethnici cosmogonias noverint nostrae similes! Sed cedet admiratio, ubi adverteris, narrationem eo praecise consilio in frusta discindi, ut, quaecunque ad Cosmogoniam alludant, quaecunque numeros habeant sacros vel rotundos, elohistae prae iahvista tribuantur. Lusus est hic a sana critica alienus. |
Quae si omnia simul pensentur argumenta, fatendum est modernos nequaquam demonstrasse diluvii narrationem e duabus ortum duxisse. Est et: aliud extrinsecum argumentum , quo illam non ab auctore Geneseos e duobus documentis esse consutam indubie stabilitur. Narratio sc. cuneiformis , quae certissime non est ex Geneseos narratione derivata, praeter ea, quae elohistae propria attribuuntur, ea quoque habet, quae solius sunt iahvistae : ergo haec omnia, antequam in Genesin reciperentur, unam efficiebant traditionem et narrationem.
Discussis igitur adversariorum argumentis nulla relinquitur ratio, cur Generationes Noe unam ct individuam negemus esse unius auctoris narrationem. Quae thesis collata cuneiformi narratione ita indubie confirmatur, ut, etsi quis in variis illius partibus diversum se stilum deprehendere putaret, eum temere explicaret e narratione illa primitus e duabus compacta, sed cogeretur concedere eam diversitatem in narrationem pridem unam posterius irrepsisse, cum ea sive oretenus sive scripto a diversis liberius traderetur, ac demum e diversis diversum induta colorem rursus colligeretur.
Porro actorum Noe primum narratorem censemus exstitisse ipsum Noe. Plura ipse norat solus, omnia sc. ad se facta divina alloquia. « Generationes Noe Gen. 6,9 sqq. », inquit F. Kaulen (Einleitung, 2. Aufl., Freiburg i. B. 1884, p. 163), « ita diari indolem prae se ferunt, ut a pluribus creditae sint ipso diluvii aevo primum esse concinnatae ». Narratio, quod infra pluribus ostendemus, certe est testis immediati, qualis utique fuit Noe. Dicendi genus amplum, non raro verbosum, tam diversum a stilo priorum capitum, omnino congruit seni nato annos plures sexcentis.
De Generationibus Sem 11,10-26 non est, cur multa dicamus. Ortae sunt eadem, qua Generationes Adam, ratione, imo earumdem exstitere individua continuatio. lisdem servatis expressionibus inter posteros paulatim crevere, cum illis in campum Sennaar descendere, indidem ab Abraham in Chanaanitiden sunt delatae. Desiderantur tamen patriarcharum mortes summaeque annorum vitae, ni textum Sam. haec habentem anteferas. Fortasse genealogiae a variis non eadem adamussim ratione recitabantur, ut auctor Genesis pro antediluvianis genealogiam prolixiorem, pro postdiluvianis coneisiorem prae manibus habuerit.
At aliud inter Generationes Noe et Sem insertum legitur documentum, Generationes filiorum Noe, non singulorum hominum origines, — sed nationum affinitates describentes. Quae apud varias Noachidarum tribus magis etiam differebant inter se, quam patriarcharum, ubi exstabant, generationes. Tribus sc. quaeque eas accuratius gentes recensebat, quae sibi essent aut sanguine conjunctiores aut finibus conti- - guae; varios mythos de suis civitatibus fundatis inserebat. Traditio sacra ab ejusmodi utique mythis permansit immunis.
Hujus pericopae ob rationes alibi fusius discutiendas aliquam admittimus compositionem , sed quae in systemate traditionis non sufficienter solum, sed planius etiam quam e modernorum placitis explicetur. Rem concipimus ita. Genealogiae partes antiquiores fuere hae : v. 1-7. 20.29 sq. 31 sq. Quas jam tenebant Arphaxadaei in terra Sennaar Cuschitarum imperio subiecti, Aramaeorum contermini , Gomeritis et lavanitis prae reliquis Iaphetidis viciniores. Quare earum gentium etiam tribus recensebant. Ignorabat vero haec genealogia antiquior, praeter alias sine dubio plures, tribus Mesraimo et Chanaano prognatas, quippe quae interjecto separarentur deserto. Quam genealogiam, qua forma trans Euphraten a majoribus traditam acceperat , in Chananaeam detulit Abraham ibique pro locorum conditione complevit , expressionibus usus non plane iisdem. Addidit sc. Nemrodum, e cujus regno secesserat, Mesraimitarum et Chananaeorum tribus, inter quas ipse peregrinabatur posterosque norat esse habitaturos, lectanidas recentius ab Arphaxadaeis separatos suisque ceteris affiniores, tandemque turris aedificationem, quae dispergendorum populorum occasio fuisset.
Sicut genealogia Adam 5,31, ita 11,96 genealogia Sem in tria desinit nomina; et sicut illa tria nomina 6,10 initio sequentis Tholedoth repetuntur, ita 11,97 alia illa tria nomina. Egressus e Chaldaea uti ingressus arcae initium est novae pericopae, quae longius quam 11,27-329 (Dulm.) progressa universa Abrahae acta complectitur inscribiturque Generationes Thare , quo sc. duce stirps electa exodum e Chaldaea suscepit. Foederi cum Noe inito succedit alterum cum Abraham sancitum. Cur initio cap. 12 non scribatur titulus « Generationes », dicetur infra. |
Narrationis sunt partes tres : peregrinationes Abrahae 11,27-14, 24;
[4,1-24 agmen claudit victoria de Euphratensibus reportata.
Iam, quid promissio fide suscepta Abrahae contulerit, sequens narratio pandit. Et
Quaerenti porro, a quo primum ac/ore haec Generationum Thare traditio profecta sit, responderi omnino debet, ab uno Aóraham tamquam primo fonte eam derivari : narrantur quippe, quae ipse et plurima quidem, quae ipse solus expertus est. Genealogiae utique Nachoritarum 29,20-94 et Ceturaeorum 25,1 sqq. jam omnium fortasse ore cireumferebantur, antequam íraditioni sacrae accenserentur. Quae 25,5-11 de Abrahae bonis, morte, funere traduntur, ab Isaac primo memoriae tradita affirmari possunt. Acta Eliezer 24,66 Isaaco fuse relata sane ab eodem ad nos derivata esse credi possunt, ipsius fere facundi senis verbis. Cetera repetimus ab Abraham; estque stilus per omnia sibi consentiens. Pauca quaedam Abraham non ipse est expertus, sed a testibus immediatis narrata accepit : 16,7-1^4 et 21,15-21 narrata didicit sane ab Agar; 19,1-26.29-38 a Lot (quae Abraham suis oculis conspexit, habes v. 27 sq.). Tamen in his quoque stilus a reliqua narratione non dissentit : Abraham audita repetit et suo stilo et vere. Eum res, uti actae sunt, fideliter narrare evincunt cum narrationis universae sanitas et aequabilitas, tum specialius pericopae aliquae : cap. 1^, quod et nativa se veritate commendat, et documentis cuneiformibus confirmatur; 21,22-34 antiquissimorum temporum emptienum ritum accurate ad oculum depingens. Etiam Dei alloquia et promissiones perquam accurate recenseri, exinde colligas, quod invicem collata et re et vocibus omnino consentiant.
Generationes Isaac narrationem usque ad mortem 1saac 35,99 producunt, plurima utique de lacob, et nonnisi pauciora de ipso Isaac referentes, qui vitam videtur egisse magis quietam et aequalem, quam Abraham et Iacob. Quo veritas narrationis confirmatur, quae respuerit figmentis lacunas opplere.
Quae Generationibus Isaac narrantur, ea commode tripartitam divides : acta ante Iacobi iter im Syriam, Iacobi acta in Syria, ejusdem post reditum e Syria acta.
Quae generationes primum ab Isaac (cf. 25,91-26,32), potissimum vero a Iacob narratore profectae sunt, qui pleraque ipse, plura ipse solus expertus est. Genus dicendi partim succinctum, quamdiu sc. (cap. 26.35) narratio itinerum stationibus presse adhaeret, ct in singulis stationibus acta breviario refert; partim prolixius, ubi artes artibus elusae, uxorum aemulationes, virorum odia et in gratiam reditus explicantur.
Generationes Iacob viri historiam ibi resumunt, ubi illa cap. 35 intercedente morte Isaac abrupta fuerat, narrantque miram Dei in fatis Iacob et Ioseph providentiam.
Narrationem universim spectatam unius esse auctoris, ejusdem eximia unitate demonstratur. Joseph prae fratribus patri carus eorum invidiam incurrit, cum delato quorumdam crimine pessimo, tum narratis somniis, quae ejus supra fratres futurum principatum portendere viderentur. Quare ad fratres quodam die procul patre missus, a Ruben quidem instanti neci eripitur, luda vero auctore Madianitis venditur, qui eum in Aegypto Putiphari magistro militum revendunt. Praesenti Dei ope adiutus, heri summam assequitur gratiam; sed ab hera primum ad luxuriam illectus, postea intentati adulterii accusatus, in carcerem conjicitur. Ubi duorum aulae eunuchorum somnia vere interpretatus, aliquanto post ad somnium Pharaonis interpretandum arcessitur. Quod ille de septem sterilitatis annis totidem abundantiae annos consecuturis intelligendum esse pronuntiat, monens etiam, ut vir regioni praeficiatur, qui frumenta pro annis egestatis recondat. Id munus & Pharaone Iosepho defertur, cui ex honestis nuptiis duo in Aegypto nascuntur filii. Veniunt iam in Aegyptum losephi fratres decem natu maiores frumenti coemendi causa, quos ille agnoscit, haud - agnitus ipse. Eos simulata exploratorum suspicione interrogans discit de patre et fratre uterino Beniamin; praetextu dictorum veritatis expeDimissi reliqui suaque iam repetentes in saecis reperiunt, quam pro frumento solverant, pecuniam. lacob Beniaminum dimittere primum recusat, mox fame pressus dimittit, Iuda vadimonium pro puero suscipiente. Ioseph fratres mensae adhibet, speciali Beniaminum honore prosecutus. Qui eum itineri se iam dedissent, rursum in singulorum saccis pecunia, in Beniamini praeterea sacco scyphus ipsius loseph reperitur. Ad Iosephum omnes redeunt, ubi Iuda vehementi oratione postulat, ut pro Beniamin, qui furti suspicionem incurrerat, in vinculis manere ipse permittatur illeque patri seni reddatur. Quibus commotus Ioseph fratribus se declarat, bonoque animo esse jussos, in Chananaeam ut redeant patremque in Aegyptum adducant, urget. Tandem Jacob in Bersabee divina visione recreatus itineri se dat, cuius socii recensentur universi, septuaginta animae. loseph per Iudam certior factus patri obviam festinat, primum fratres quinque, dein ipsum patrem ad Pharaonem producit, eis in optimo regni pago sedes assignat. Describitur porro, qua ratione tempore famis loseph rem publicam administraverit. lacob morti propinquus a loseph iuramentum exigit, se in Chanaanitide fore sepeliendum ; Josephi filiis benedicit, et quidem Ephraim iuniori prae Manasse; filiis omnibus futuras in terra promissa sortes vaticinatur. Mortuus solemni funere primum in Aegypto, postea in Chanaanitide honoratur. Joseph fratribus rursum veniam injuriarum et gratiam pollicitus atque, ut sua aliquando ossa in Chanaanitiden transferant, supplicatus diem supremum obit.
Horum omnium íraditio à Jacob ejusque filis traxit originem. Imo tota illa de actis Jacob, inde a 95,91 narratio, licet Generationes Esau et titulus 37,2 et cap. 26 peregrinationes Isaac intercedant, admirandum in modum est una atque Dei in implendis promissis providentiam illustrat simili ratione, atque Abrahae acta excellentiam fidei celebrabant. Promissa Deus extremis vitae Iacob annis eatenus implere coeperat, quatenus Iacob numerosae posteritatis solida initia in filiis et nepotibus conspiciebat, Aegyptum, quod 15,13 sqq. significatum fuerat, erat ingressus, terrae sanctae possidendae longe illustrius cap. 49 vaticinium atque pagorum tribubus assignandorum veluti distinctam aliquam tabulam acceperat. Verum actis lacob docemur, non humanis fraudibus juvari Dei providentiam , non humanis conformari votis. Iacob divinitus nactus obtinendi aliquando principatus oraculum, fraude fratrem iure primogeniturae paternaque benedictione privare nititur. In. cuius fraudis poenam diuturno addicitur exsilio et in fraudulenti soceri manus incidit. Deceptus primum in uxoribus, postea in mercede, alteram hanc fraudem annuente Deo justa arte eludit, socero intercedente numine reconciliatur, fratrem placat, terram promissam rursus patrum ritu peregrinus incolit. At novarum is interim vicissitudinum semina jacuerat immoderato unius Rachelis ac postea unius loseph studio. Et videbantur primum parentis votis omnia favere, cuius Ruben, Simeon, Levi et Iuda foede actis iustam incurrentes offensionem viam videbantur sternere principatui loseph. Hic, innocens et ab omni fraude alienus, paterni favoris invidia primum fere oppressus, ad summum postea Deo providente honorem ipsumque inter fratres principatum evehitur : tamen patri morituro revelatur, non penes loseph permansurum principatum, sed aliquando in quartum despectae Liae filium transferendum, in | quo etiam benedicendae sint omnes gentes.
Ceterum in eo, quod defendimus, stilum inde ab 11,297 esse quodammodo unum, recentiores fere habemus consentientes, qui longe maiorem narratorum partem uni tribuunt iahvistae. Quodsi aliquas eidem pericopas denegent, id praeter rationes supra indicatas ideo faciunt, quod alium aliquem auctorem somniis delectari adstruant, etc.
Benedictio Noe Gen. 9, 1 sqq. datur iisdem fere verbis : apprecatur Deus prolis in-
Patriarcharum vitis interseruntur duo alia documenta : Generattones Ismael 25,19-18 et Generationes Esau cap. 36. Prius illud brevius, sed structura alterius affine, nomina recenset filiorum Ismaelis , annos vitae eius, eiusque fines. Pauca haec facile apud Hebraeos traditione praeservari potuere, v. 16.18 evidenter alludunt ad vaticinia 16,12 et 17,20. Generationum Esau initium crediderim ad instar initii Generationum Isaac fuisse effictum. Uti 95,19 sq. nexus cum 25,11 redintegrandi causa repetebantur ante narratorum aliqua, ita hic repetuntur 26,34 et 28,9 de uxoribus Esau tradita. Repeti prius dicta prodit etiam expres- Slo npo Yry, « Esau acceperat », loco eius, quod secus scribitur, npn (Dillm.). Clausula v. 5 : « hi filii Esau, qui nati sunt ei in terra Chanaan », adamussim respondet alteri 35, 26 : « hi sunt filii Jacob, qui. nati sunt ei in Mesopotamia Syriae ». Unde inferas, priorem cap. 36 partem aut ab eodem atque cap. 35 auctore, aut certe stilo eius stilum imitante esse conscriptam. v. 6 re et verbis in memoriam revocat 11,31, 12,5; 34,93. Speciatim recurrunt voces w23 et w*23 ad bona mobilia designanda, dum Generationes Noe 7,4.23 habebant vocem mp: cf. 129,5; 13,6; 15,115q.; 16,21; 15,15; 31,18; 36,6 sq. ; 46,6. Quibus duabus vocibus nunc accedit tertia Up, quae primum 35,23 ex ore Sichemitarum audiebatur. An ideo dicemus, eam Hebraeis ante fuisse ignotam , et iam ab illis veluti chananaeismum quemdam esse transsumptam? — Etiam 36,7 in memoriam revocat 13,6 : sc. de eadem re loquentes narratores sacri similibus utuntur expressionibus.
Verum his, quae auctor Hebraeus immediate nosse potuerit, inde a v. 9 accedunt alia in Seiritide acta ideoque ab aliis discenda. Et primum quidem v. 9-19 filii filiorum Esau non in Chanaanitide, sed in Seiritide nati recensentur, qui teste v. 15-19 sua tribubus nomina imposuere. Porro hi omnes inter Seiritas vixere et cum illis connubiis et vitae societate miscebantur ; unde v. 20-98 filii Seir recensentur duaeque filiae, quae ipsi Esau eiusque primogenito nupsere. Filii rursum tribubus nomina imposuere, quarum elenchus traditur v. 29 sq. Postea tribus paruere regibus, qui tamen non secundum tribus sed secundum suam quisque urbem designantur v. 31-39, et e diversis urbibus petebantur, unde conieceris, regiam dignitatem non haereditate sed electione esse transmissam. Regibus tandem rursum successere (cf. 1 Par. 1,51) tribuum duces v. 40-43.
Si posteriores scripturae libros de Edomitarum rebus consulas, canticum Ex. 15,15 solorum principum meminit, quos tamen uni regi paruisse non excluditur. Certe regem habebant Edomitae Num. 20,15, cuius nomen tacetur. 3 Reg. 11,15 sqq. (cf. 2 Reg. 8,15 et 1 Par. 18, 12 sq.) docemur, David regem Idumaeae interemisse , cuius filius Adad contra Salomonem turbas excitavit. Qui tamen Adad omnino alius est a regibus Gen. 36,35.39 commemoratis, qui ante institutum apud Israelitas regnum floruerint. ^ Reg. 3,9 Iosaphat cum regibus Israel et Edom adoritur Mesam regem Moab. An habitatores montis Seir, qui 2 Par. 20,22 eundem Iosaphat adoriebantur, et ipsi fuerint Idumaei, non liquet; at eo fere tempore Idumaeorum res utique confundebantur : « Non erat tunc rex constitutus in Edom » 3 Reg. 92,58. Probabilius tum Iudaeis facti sunt tributarii, a quibus sub Ioram, Iosaphati filio, defecerunt (& Reg. 8,20.92; 2 Par. 21,8 sqq.) : « recessit Edom, ne esset sub Iuda, et constituit sibi regem ». Similiter posthaec Edomitae reges habuere. Sennacherib debellat regem Malikrammu, Theglathphalasar regem Kausmalaka, Esarhaddon regem Kausgabri (Schrader KAT).
Quae si cum Gen. 36 componas, perspicies Edomitis toto tempore ab instituto regno Davidico reges praefuisse, exceptis fortasse brevibüs intervallis, quibus ab Hebraeis subacti tenebantur. Quodsi vero supponas, brevi post eventum Num. 20 narratum Idumaeorum rebus perturbatis reges aliquamdiu defecisse tribuumque duces rem publicam administrasse, merito affirmabis v. 39-43 describere rerum aevo mosaico conditionem. Adverte eum, qui extremam elenchi partem concinnavit, videri reapse non solorum ducum sed vel ipsius ultimi regis Adar seu Adad aequalem fuisse, cuius praeter alia etiam uxoris nomen et genus recenseat. Rursum auctor cap. 36 de Idumaeis amice sentiebat, eorum res studiose perscrutabatur. At praecise Moyses Idumaeis item favebat Deut. 23,7 : « Non abominaberis Idumaeum, quia frater tuus est ». Ergo cap. 36 Moysis aevo compactum libentes assignamus.
At difficultatem potissimam facit v. 31 : « Reges autem, qui regnaverunt in terra Edom, antequam haberent regem fili Israel, fuerunt hi ». Unde inferunt, non ante regum Israel tempora Genesin esse conscriptam. Audacius Tost. eorum regum ultimum Adar fingit superstitem fuisse tum, quando Saul ungebatur, Moysenque adstruit verba v. 31 scripsisse prophetice. Cui reponit Ca?., durius supponi Moysen eius regis uxoris etiam nomen prophetice descripsisse. Merito idem monet, verba non necessario edicere fuisse ?a7 scriptoris tempore reges in Israel, sed illorum octo regum tempore nondum fuisse ; et nota, scivisse Moysen futuros esse reges in Israel. Sapienter item notat G. Smith, The book of Moses p. 393, expressionem 45:5 45:5 *:25 carere articulo, ergo non respicere reges e posteriore historia notos; ne nominis quidem pluralem adhiberi (0:255), quo plurium successio demonstretur ; sed forma maxime indeterminata regiam auctoritatem designari : anglice « before kingruling ». Bonfr. tandem aliique permittunt, verba illa « antequam etc. » esse glossam, quod confirmari potest inde, expressionem « filii Israel » secus a Genesi exsulare. At sane adiici debuit glossa ante Esdram (Hugo), cum in Sam. verba legantur. Neque absurde tueatur quis, totam pericopen v. 31-43 sat diu post confectam Genesin esse additam. Sane, si glossae aliquae in s. textu concedantur, quales concedi omnino debent, potuit etiam h. 1. irrepere glossa brevior longiorve, neque verba v. 31 per se sola efficax praebent argumentum Geneseos serius concinnatae.
Discussis variis in Genesi traditionum stratis, quomodo in unum librum ea coaluerint, superest dispiciendum. Ubi ante omnia, quid nomine generationum veniat, accuratius nobis est definiendum. Igitur niin, quae vox tantum in statu constructo pluralis reperitur, significat generationes non active sed passive intellectas, non «vevécsi; (Ag.
Symm.), sed vsvvíosig. (Graec. Venet.) seu ;svvapizov (Scholiast. ap. l'ield, ad Gen. 2,4); ergo non rei originem exprimit, sed rei exsistentis evolutionem , propagationem. Nullo nomine titulus nrw Cosmogo niae praefigi potuit. Proxime utique vox designat filios, posteros. Qui sen - sus clarus est et unicus in Generationibus Adam, filiorum Noe, Sem, Ismael et Esau. Eius, cuius sunt generationes hae, utique etiam recensentur vitae anni et mors, et quidem generatim ante, quoad Ismael vero post enumeratos posteros : horum vero elenchus est res in illis generationibus omnino praecipua. Alibi tamen vocis nro significatio concedenda est latior, ut non mere filios exprimat, sed universim historiam (Ephr.). Sic Generationes Noe profecto ipsius Noe tradunt historiam, perpauca de filiis, concluduntque narrata ipsius Noe morte. Generationes Thare, post perstricta brevissime Thare acta, fuse tradunt Abrahae historiam ad mortem usque. Generationes Isaac describunt fata Isaac et etiam Iacob, usque ad mortem Isaac. Generationes tandem Iacob fere sunt historia Ioseph et etiam ipsius Iacob, usque ad amborum obitum. Sed vel haec historiae significatio Gen. 2,5. vix atque ne vix quidem satisfacit. Plana utique essent omnia, si 2,5 loco 5,1, legeretur inscriptio « Generationes Adam ». At quid sibi vult His- - toria coeli et terrae? et, si eum tandem titulum scribi oportebat, cur ad protoparentum et Cainitarum acta is restringebatur, neque potius ad sequentem totam quantam extendebatur narrationem? Quamvis ne hoc quidem ferri poterat, cum generis humani fata certe non eo sensu sint generationes coeli et terrae, quo acta Thare et Abraham generationes Thare inscribuntur. Et vere notat Lagarde (Orientalia II. 39, Goettingae 1880), « nihil ex Hebraeorum mente esse, quod coeli et terra generent; nihil certe initio Genesis, quae tota sit in eo, ut omnia ab uno Tahve universi domino generata seu producta esse demonstret ». Inscriptio nv? adamussim adaptatur genealogiis, latius accepta pairiarcharum historiis, nonnisi violenter actis 2,&-4,96,