Ioseph causeth his fathers bodie to be embawmed; 3. the dayes of mourning being expired, 6. with Pharaos leaue, Ioseph with the ancients of Aegypt, al his brethren, and elder sorte of Israelites goe, and solemnly burie the bodie in Chanaan. 14. After their returne, his brethren fearing, le•t ioseph wil now reuenge former iniuries, he freely forgeueth al. 22. At the age of 110. yeares, adiuring the posteritie to carie his bones into Chanaan he dieth, and is put in a coffin.
1And when Joseph saw this, he fell upon his father’s face, weeping and kissing him.Ciò avendo veduto Giuseppe si gettò sulla faccia del padre piangendo, e baciandolo.VVHICH Ioseph seeing, fel vpon his fathers face weeping and kissing him.Quod cernens Joseph, ruit super faciem patris, flens et deosculans eum. 2And he commanded his servants, the physicians, to embalm his father.E ordinò a' medici suoi servi, che imbalsamassero il padre.And he commanded his seruantes the physitians, that they should embawme his father with spices.Præcepitque servis suis medicis ut aromatibus condirent patrem. 3And while they were fulfilling his commands, there passed forty days: for this was the manner with bodies that were embalmed, and Egypt mourned for him seventy days.E quaranta giorni passarono, mentre quegli eseguivano puntualmente il suo comando: imperocché così portava il costume riguardo all'imbalsamare i cadaveri: e l'Egitto fu in lutto per settanta giorni.Who fulfilling his commandements, there passed fourtie dayes: for this was the maner of corses embawmed, and Aegypt mourned him seuentie daies.Quibus jussa explentibus, transierunt quadraginta dies: iste quippe mos erat cadaverum conditorum: flevitque eum Ægyptus septuaginta diebus. 4And the time of the mourning being expired, Joseph spoke to the family of Pharao: If I have found favour in your sight, speak in the ears of Pharao:E finito il tempo del duolo, disse Giuseppe alla famiglia di Faraone: Se io ho trovato grazia dinanzi a voi, insinuate a Faraone,And the mourning time being expired, Ioseph spake to the familie of Pharao: If I haue found grace in your sight, speake in the eares of Pharao:Et expleto planctus tempore, locutus est Joseph ad familiam Pharaonis: Si inveni gratiam in conspectu vestro, loquimini in auribus Pharaonis: 5For my father made me swear to him, saying: Behold I die; thou shalt bury me in my sepulchre which I have digged for myself in the land of Chanaan. So I will go up and bury my father, and return.Che il padre mio facendomi giurare di obbedirlo, mi disse: Io mi muoio; tu mi seppellirai nella mia sepoltura, che mi scavai nella terra di Chanaan. Anderò dunque a seppellire il padre mio, e poi tornerò.for so much as my father did adiure me, saing: Behold I die, in my sepulchre which I digged for my selfe in the land of Chanaan, thou shalt burie me. I wil goe vp therfore, and burie my father, and returne.eo quod pater meus adjuraverit me dicens: En morior: in sepulchro meo, quod fodi mihi in terra Chanaan, sepelies me. Ascendam igitur, et sepeliam patrem meum, ac revertar.
6And Pharao said to him: Go up and bury thy father according as he made thee swear.E Faraone gli disse: Va', e seppellisci il padre tuo, come promettesti con giuramento.And Pharao said to him: Goe vp and burie thy father as thou wast adiured.Dixitque ei Pharao: Ascende, et sepeli patrem tuum sicut adjuratus es. 7So he went up, and there went with him all the ancients of Pharao’s house, and all the elders of the land of Egypt.Ed egli andò, e andaron con lui tutti gli anziani della casa di Faraone, e tutti i principali della terra d'Egitto:Who going vp, there went with him al the ancients of Pharaos house, and al the elders of the Land of Aegypt:Quo ascendente, ierunt cum eo omnes senes domus Pharaonis, cunctique majores natu terræ Ægypti: 8And the house of Joseph with his brethren, except their children, and their flocks and herds, which they left in the land of Gessen.E la casa di Giuseppe co' suoi fratelli, lasciando i fanciulli, e i greggi, e gli armenti nella terra di Gessen.the house of Ioseph with his brethren, sauing their little ones, and the flockes and heards, which they had left in the Land of Gessen.domus Joseph cum fratribus suis, absque parvulis, et gregibus atque armentis, quæ dereliquerant in terra Gessen. 9He had also in his train chariots and horsemen: and it was a great company.Ebbe ancora accompagnamento di carri, e di cavalieri, e fu una non piccola turba.He had also in his traine chariotts and horsemen: and it became no smal multitude.Habuit quoque in comitatu currus et equites: et facta est turba non modica. 10And they came to the threshing floor of Atad, which is situated beyond the Jordan: where celebrating the exequies with a great and vehement lamentation, they spent full seven days.E giunsero all'aia di Atad, che è situata di là dal Giordano: dove impiegarono sette dì a celebrare il funerale con duolo grande, e profondo.And they came to the floore of Atad, which is situate beyond Iord aine: where celebrating the exequies with great and vehement mourning, they spent ful seuen dayes.Veneruntque ad Aream Atad, quæ sita est trans Jordanem: ubi celebrantes exequias planctu magno atque vehementi impleverunt septem dies. 11And when the inhabitants of Chanaan saw this, they said: This is a great mourning to the Egyptians. And therefore the name of that place was called, The mourning of Egypt.Lo che osservato avendo gli abitatori della terra di Chanaan dissero: Gran duolo menano gli Egiziani. E per questo fu chiamato quel luogo il Duolo dell'Egitto.Which when the Inhabiters of the Land of Chanaan had seene, they said: This is a great mourning vnto the Aegyptians. And therfore the name of that place was called, The mourning of Aegypt.Quod cum vidissent habitatores terræ Chanaan, dixerunt: Planctus magnus est iste Ægyptiis. Et idcirco vocatum est nomen loci illius, Planctus Ægypti.
12So the sons of Jacob did as he had commanded them.Fecero adunque i figliuoli di Giacobbe, come egli avea lor comandato.Therfore the sonnes of Iacob did as he commanded them:Fecerunt ergo filii Jacob sicut præceperat eis: 13And carrying him into the land of Chanaan, they buried him in the double cave, which Abraham had bought together with the field for a possession of a burying place, of Ephron, the Hethite, over against Mambre.E portatolo nella terra di Chanaan, lo seppellirono nella doppia caverna, la quale Abramo avea comprata insieme col campo dirimpetto a Mambre da Ephron Hetheo per farne una sepoltura.and carying him into the Land of Chanaan, they buried him in the duble caue, which Abraham had bought with the field for a possession to burie in of Ephron the Hethite against Mambre.et portantes eum in terram Chanaan, sepelierunt eum in spelunca duplici, quam emerat Abraham cum agro in possessionem sepulchri ab Ephron Hethæo, contra faciem Mambre. 14And Joseph returned into Egypt with his brethren, and all that were in his company, after he had buried his father.E Giuseppe tornò in Egitto co' suoi fratelli, e con tutto il suo accompagnamento, sepolto che fu il padre.And Ioseph returned into Aegypt with his brethren, and with al the traine, his father being buried.Reversusque est Joseph in Ægyptum cum fratribus suis, et omni comitatu, sepulto patre. 15Now he being dead, his brethren were afraid, and talked one with another: Lest perhaps he should remember the wrong he suffered, and requite us all the evil that we did to him.Dopo la morte del quale vivendo in timore i fratelli, e dicendo tra di loro: Chi sa, ch'ei non si ricordi dell'ingiuria sofferta, e non voglia renderci tutto il male, che a lui facemmo?After whose death, his brethren fearing, and talking one with an other: Lest perhaps he be mindful of the iniurie which he suffered, and requite vs al the euil that we haue done,Quo mortuo, timentes fratres ejus, et mutuo colloquentes: Ne forte memor sit injuriæ quam passus est, et reddat nobis omne malum quod fecimus, 16And they sent a message to him, saying: Thy father commanded us before he died,Mandarono a dirli: Il padre tuo prima di morire ci comandò,they aduertised him saing: Thy father commanded vs before he died,mandaverunt ei dicentes: Pater tuus præcepit nobis antequam moreretur, 17That we should say thus much to thee from him: I beseech thee to forget the wickedness of thy brethren, and the sin and malice they practised against thee: we also pray thee, to forgive the servants of the God of thy father this wickedness. And when Joseph heard this, he wept.Che a nome suo ti dicessimo: Di grazia poni in dimenticanza la scelleraggine de' tuoi fratelli, e il peccato, e la malizia usata da loro contro di te: noi pure ti preghiamo di perdonare questa iniquità a' servi del Dio di tuo padre. Udito questo, pianse Giuseppe.that we should say thus much to thee in his wordes: I besech that thou forget the wicked fact of thy brethren, and the sinne & malice which they haue exercised against thee: we also desire thee, that to the seruants of the God of thy father thou remit this iniquitie. Whom when Ioseph ad heard he wept.ut hæc tibi verbis illius diceremus: Obsecro ut obliviscaris sceleris fratrum tuorum, et peccati atque malitiæ quam exercuerunt in te: nos quoque oramus ut servis Dei patris tui dimittas iniquitatem hanc. Quibus auditis flevit Joseph.
18And his brethren came to him; and worshipping prostrate on the ground, they said: We are thy servants.E andarono a trovarlo i suoi fratelli, e prostrati per terra adorandolo, dissero: Noi siam tuoi servi.And his brethren came to him: and adoring prostrate on the ground they said: We are thy seruantes.Veneruntque ad eum fratres sui: et proni adorantes in terram, dixerunt: Servi tui sumus. 19And he answered them: Fear not: can we resist the will of God?Rispose loro: Non temete: possiam noi resistere al volere di Dio?To whom he answered: Feare not: can we resist the wil of God?Quibus ille respondit: Nolite timere: num Dei possumus resistere voluntati ? 20You thought evil against me: but God turned it into good, that he might exalt me, as at present you see, and might save many people.Voi faceste cattivi disegni contro di me; ma Dio li convertì in bene affine di esaltarmi, come vedete di presente, e salvar molti popoli.You thought euil against me: but God turned that into good, that he might exalt me, as presently you see, and might saue many peoples.Vos cogitastis de me malum: sed Deus vertit illud in bonum, ut exaltaret me, sicut in præsentiarum cernitis, et salvos faceret multos populos. 21Fear not: I will feed you and your children. And he comforted them, and spoke gently and mildly.Non temete: io nutrirò voi, e i vostri pargoletti. E gli consolò, e parlò loro con dolcezza, e mansuetudine.Feare not: I wil feed you & your lirle ones, and he comforted them, and spake gently & mildly.Nolite timere: ego pascam vos et parvulos vestros: consolatusque est eos, et blande ac leniter est locutus. 22And he dwelt in Egypt with all his father’s house; and lived a hundred and ten years. And he saw the children of Ephraim to the third generation. The children also of Machir, the sons of Manasses, were born on Joseph’s knees.Ed egli abitò nell'Egitto con tutta la famiglia del padre suo: e visse cento dieci anni. E vide i figliuoli di Ephraim fino alla terza generazione. I figliuoli ancora di Machir figliuolo di Manasse furon posti sulle ginocchia di Giuseppe.And he dwelt in Aegypt, with al his fathers house: and liued an hundred and tenne yeares. And he sawe the children of Ephraim vnto the third generation. Also the children of Machir the sonne of Manasses were borne in Iosephs knees.Et habitavit in Ægypto cum omni domo patris sui: vixitque centum decem annis. Et vidit Ephraim filios usque ad tertiam generationem. Filii quoque Machir filii Manasse nati sunt in genibus Joseph. 23After which he told his brethren: God will visit you after my death, and will make you go up out of this land, to the land which he swore to Abraham, Isaac, and Jacob.Dopo tutte queste cose disse egli a' suoi fratelli: Dio vi visiterà dopo la mia morte, e faravvi passare da questa terra alla terra promessa con giuramento ad Abramo, ad Isacco, e a Giacobbe.Which thinges being done, he spake to his brethren: After my death God wil visite you, and wil make you goe vp out of this land, to the land which he sware to Abraham, Isaac, and Iacob.Quibus transactis, locutus est fratribus suis: Post mortem meam Deus visitabit vos, et ascendere vos faciet de terra ista ad terram quam juravit Abraham, Isaac et Jacob.
24And he made them swear to him, saying: God will visit you, carry my bones with you out of this place:E fattili giurare, dicendo: Quando Dio vi visiterà, portate con voi da questo luogo le mie ossa:And when he had adiured them and said: God wil visite you, carie my bones with you out of this place:Cumque adjurasset eos atque dixisset: Deus visitabit vos, asportate ossa mea vobiscum de loco isto: 25And he died, being a hundred and ten years old. And being embalmed, he was laid in a coffin in Egypt.Si morì, compiuti i cento dieci anni di sua vita. E imbalsamato fu riposto in una cassa nell'Egitto.he died, being an hundred and tenne yeares old. And being embawmed with spices, was put in a coffin in Aegypt.mortuus est, expletis centum decem vitæ suæ annis. Et conditus aromatibus, repositus est in loculo in Ægypto.
50:1
Menochius
Kissing him, as it was then the custom, in testimony of an ardent affection. (Menochius)
50:2
Haydock
Physicians, whose business it was to embalm dead bodies, with a composition of myrrh, etc., in order to keep them from putrefaction, (Menochius) as the Egyptian mummies are treated. (Haydock)
Calmet
The entrails are taken out, etc., by the embalmer during 30 days, and the body is left in salt and various drugs, for other 40, in all 70 days, as Herodotus informs us, (B. 11:86,) and as Moses here insinuates, ver. 3. This was an honour peculiar to the kings. Before any person was buried, his praises were rehearsed; and it was lawful on this occasion to declare, what evil even the kings themselves had done; which sometimes caused them to be deprived of funeral honours. We have several funeral canticles preserved in Scripture: 2 Kings 1:18; 3:33; 2 Paralipomenon 35:25. (Calmet)
Haydock
The Lamentations of Jeremias were perhaps of this nature, on the death of King Josias. The usual time for mourning among the Jews, was 30 days for people of eminence, (Numbers xx.; Deuteronomy 34:8; Procopius) and seven for the rest, Ecclesiasticus 22:13. (Haydock)
50:4
Calmet
Expired. Before the corpse was interred, Joseph could not lay aside his mourning attire, in which it was not lawful to appear at court. (Calmet)
50:5
Haydock
Digged, in the sepulchre which Abraham had purchased. This circumstance, and the exact words here used by Joseph, are not mentioned elsewhere. (Haydock)
50:7
Calmet
Ancients; chief officers. (Calmet)
Haydock
This is a name of dignity; like our aldermen. (Haydock)
50:10
Calmet
Atad, which was so called, from being encompassed with thorns. (Calmet)
Calmet
Beyond; with relation to Moses, (Haydock) or on the west side of the Jordan. (Calmet)
50:11
50:16
Menochius
A message; perhaps by Benjamin. (Menochius)
They hope thus to obtain pardon for the sake of their deceased father, and for the sake of their common God.
50:17
Haydock
Wept, that they should entertain no doubts respecting the reconciliation, which had taken place seventeen years before. (Haydock)
50:19
Haydock
Resist, etc. Hebrew, "Am I not subject to God; or, Am I a God," to oppose his will. Septuagint, "I belong to the Lord." You see that your designs against me have turned to our mutual advantage. Can I, therefore, think of punishing you? Repent, and obtain pardon of God: I certainly forgive you. (Haydock)
St. Augustine
Thus God drew good out of the evil, in which he had no share. (St. Augustine, City of God 14:27; St. Chrysostom, hom. 67.)
50:22
Haydock
And ten; consequently he had been governor of all the land eighty years; God having made him abundant recompense, even in this world, for a transient disgrace! (Haydock)
Calmet
Knees. Joseph adopted the only son of Machir. See Genesis 30:3.; or, according to the Samaritan, "in the days of Joseph" he was born. (Calmet)
50:24
Visit you with various persecutions; or will fulfil his promises.
Haydock
Carry my bones. He would have them to keep his bones till the time of their departure, as an earnest that they should certainly obtain the land of Chanaan; and thus his bones were visited, and after death, they prophesied, Ecclesiasticus 49:18. Perhaps the Egyptians would have been offended, (Worthington) if the corpse of Joseph had been removed out of the country immediately, as that of Jacob was; and they might have taken occasion hence to envy and persecute his brethren. (Haydock)
50:25
Year of the World 2369, Year before Christ 1635.
Haydock
Embalmed, like the Egyptian momies, or mummies, which is a Persian word, signifying a dried corpse. Some of them are very magnificent, adorned with golden letters and hieroglyphics, various bandages, etc. They are laid in coffins. Some pretend that Joseph was afterwards adored in Egypt, under the names of Serapis and Osiris: but the grounds of this supposition are only a few uncertain etymologies and emblems, which might agree with him as well as with those modern deities: (Calmet) at least it does not at all appear probable, that he was adored in Egypt before the departure of the Israelites, as the king who persecuted them did not know Joseph, Exodus 1:8. His greatest glory was, to have prefigured Jesus Christ in so wonderful a manner during the course of his life, and to have been replenished with all the graces which could form the character of a great man and a saint. Some think, that the history of Joseph has been imitated in the fable of Proteus, or Cetes, king of Egypt. See the True History of Fabulous Times, by Juerin du Roche, a virtuous and learned ecclesiastic, who was put to death for his faith, at Paris, September 8, 1792. See also Rollin's Abridgment. (Haydock)
50:25
THE BOOK OF EXODUS
The Second Book of Moses is called EXODUS, from the Greek word EXODOS, which signifies going out: because it contains the history of the going out of the children of Israel out of Egypt. The Hebrews, from the words with which it begins, call it VEELLE SEMOTH: These are the names. It contains transactions for 145 years; that is, from the death of Joseph to the erecting of the tabernacle.
50:5
Iacob digged a sepulcher for himselfe, though it be not hertofore mentioned when he did it. S. Aug. q. 170. in Ge•.
50:18
This word adoring often in holie Scripture signifieth ciuil honour: as here it can haue no other sense.
50:20
20. You thought euil.] This plaine distinction sheweth, that sinne is wholly Mans wil, not God the cause of sinne. of the sinner; and that God hath no part therin, but turneth it to good For those things which Iosephs brethren did against him, were occasions of his aduancement in Aegypt, through the omnipotent wisdome of God. VVhose ••opeitie is, out of euerie euil to draw good. S. Chrisost. ho. 67. in Gen. S. Aug. Enchirid. c. 11. & li. 14. c. 27. de •••it.
50:25
25. Carie my bones vvith you.] For the same reasons Ioseph would be finally buried in Chanaan, for which Iacob desired to be there buried (chap. 47.) Ioseph, for his brethrēs sake, differred his desired burial in Chanaan. but Ioseph would not presently be caried thither, lest it might haue geuen offence to the Aegyptians, or at least haue diminished their fauoure towardes his brethren: and withal he would confirme his brethren in their hope of returning, seing he was content, that his bodie should expect in Aegypt, til the whole Nation should returne into Chanaan.
50:3
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Funeral Oration on Meletius 1
… They all prolonged their mourning over him for thirty days and as many nights
50:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 49
… Marcion, and of Manichæans, who alienate His creation from Him, and teaching by His very works, that even all the things that are seen are His works and creatures, and signifying that it is Himself who gives the fruits, who said at the beginning, “Let the earth put forth the herb of grass,” and “Let the waters bring forth things moving with living souls.”
50:24
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 8.8
8. Thus also Joseph bound his brethren by an oath,
50:2
MEDICIS, UT AROMATIBUS CONDIRENT PATREM, puta balsamo, myrrha, casia aliisque aromatibus, quae et cadaver a putrefactione servant, illique gratum odorem conciliant. Singulares in hac arte condiendi corpora fuerunt Aegyptii; testantur id etiamnum hodie caromomia, id est cadavera ante multos centenos annos sepulta, quae jam eruuntur et venduntur, atque pharmacopaeis ad pharmaca serviunt: haec enim ex Aegypto advehuntur. Morem conditurae Aegyptiae tradit Herodotus, lib. III, et Diodorus lib. I. Anagogice, Rabanus: «Felix, inquit, illa anima, quae virtutum aromatibus condita, in loculo corporis degentes, perenni vitae reservatur.»
50:5
QUOD FODI. «Fodi,» id est emi. Sic Osee fodit, id est emit sibi uxorem, Osee III, 3. Unde significat haec phrasis manari, ibi dixi. Fodere significat hic emere. Dices: Versu 13 dicitur non Jacob, sed Abraham emisse hanc speluncam sepulcralem. Respondeo: Abraham eam emit; sed cum postea Jacobo de eadem ab Hethaeis lis moveretur, coactus fuit Jacob secundo eam emere. Alii sic explicant: «quod fodi,» sive emi, id est quod emit Abraham, avus meus, cujus ego sum filius et haeres. Verum dico simpliciter hic accipi to fodi; nam in spelunca hac duplici et ampla, varia effodi poterant sepulcra; suum ergo sibi effodit Jacob. Ita Vatablus, Pererius et alii.
50:10
AREAM ATAD. Dicta est haec area Hebraice Atad, a spinarum multitudine. Situs est locus hic, ait Procopius, juxta Hierichuntem, nunc ei nomen est «Betagla,» id est domus circuli. Nam cum ibi lugerent Jacob defunctum, in modum circuli et coronae circumsteterunt cadaver. Ita S. Hieronymus, nisi quod dicat eos circuisse cadaver, qui mos veterum fuit Gentilium, ut patet ex Homero et Virgilio, tuncque defunctis Salve et Vale inclamabant, eisque terram levem, pacem et quietem imprecabantur, uti docet Kirchmannus, lib. III De Funer. cap. III et IX. TRANS JORDANEM. Venientibus ex Chananaea; nam venientibus ex Aegypto Atad est cis Jordanem. Nota: Joseph cum suis planctum hunc fecit in Atad, non in Hebron ubi sepeliendus erat pater, ne, si in Hebron, puta in intimis Chananaeae, tamdiu consisterent, Chananaeis suspicionem aliquam proditionis moverent, aut cum eis rixas aliquas bellumve contraherent. In Atad ergo Joseph cum toto suo comitatu, planxit patrem septem diebus, inde perrexit in Hebron, ibique sepulto patre illico domum reversus est. Ita S. Augustinus.
50:16
MANDAVERUNT. Submiserunt nuntium, vel legatum, forte Benjamin insontem, et Josephi fratrem uterinum, qui nomine non tam suo, quam patris defuncti, haec a Josepho postularet. Videntur mentiri hic fratres, et nomine patris abuti, ut male sibi conscii eo se protegant. Pater enim de Josephi virtute, mansuetudine et charitate fratribus ostensa per experientiam certus, nil mali fratribus ab eo metuebat; et si metuisset, vivens id Josepho dixisset, plenamque eis veniam et praeteritorum oblivionem impetrasset.
50:17
UT SERVIS (ita legendum cum Hebraeis, Graecis et Romanis, non servo) DEI PATRIS TUI. Ut nobis scilicet, qui sumus servi Dei, Dei inquam veri et aviti, quem coluit pater tuus, dimittas iniquitatem, quam in te exercuimus.
50:19
FLEVIT JOSEPH, dolens fratres anxiari, et reconciliationi suae diffidere. Infide haec narrat Josephus: ulcisci se noluit Joseph; sciebat enim, quod ultionis momentanea est delectatio, misericordiae sempiterna.
«Nolite timere: num Dei possumus resistere voluntati?» Ergo, inquit Melanchthon, tam est opus Dei proditio Judae, et venditio Joseph, quam vocatio Petri. Ita et Calvinus. Respondeo: imprimis Septuaginta vertunt, nolite timere, Dei ego sum, scilicet servus; et Chaldaeus, nolite timere, a facie Dei timeo, q. d. Absit a me qui sum servus et imitator Dei, ultionis appetitus, et vindictae cupido. Ita S. Chrysostomus et Bellarminus, lib. II De amissione gratiae, cap. XI. Sic et Suarez nostram versionem explicat: «Num Dei possumus resistere voluntati,» ei scilicet, qua vult ut vobis parcam? Verum pro intelligentia nostrae versionis nota: Deus absoluta voluntate ante omnia decreverat Josephum in Aegyptum mittere, sive per se, sive per suos fratres, eumque ibi exaltare, et per eum fami communi consulere. Deinde praevidit aptum ad id fore medium fratrum malitiam, si eam permitteret exequi odium suum, quod in Josephum conceperant. Eam ergo Deus sapienter permittere, et ad finem jam dictum ordinare decrevit. Nota secundo, Deus circa peccata duplicem habet voluntatem et providentiam: primo, permissivam, non autem immissivam peccati, ut vult Calvinus; secundo, ordinativam, qua peccatum ordinat ad justam paenam, vel aliud commune, aut privatum bonum; neutri voluntati Dei homo proprie potest resistere. Utraque enim est in solo Deo, et Dei libertate sita. Perperam ergo Cicero, ut libertatem humani arbitrii tueretur, illud Deo subjici, et ab eo regi negavit; hinc merito de eo dixit S. Augustinus, lib. V De Civitate Dei, cap. IX: «Cicero, ut nos faceret liberos, fecit sacrilegos.» Dices: Ergo etiam peccato homo resistere nequit; hoc enim necessario sequitur ex permissiva voluntate Dei. Respondeo: Ex hac Dei voluntate peccatum non sequitur necessario, sed infallibiliter, perinde ac sequitur ex praescientia Dei; peccatum enim voluntatem Dei non sequitur, sed antecedit: est enim ejus objectum. Itaque antequam Deus vult permittere peccatum, praevidet illud, videtque illud futurum, si ipse id velit permittere. Nam causa per se, et positiva peccati est voluntas hominis; Dei autem voluntas tantum est causa peccati permissiva, quae tantum est causa sine qua non. Nota tertio, Joseph hic, ut injuriae fratrum se oblitum ostendat, utque eam elevet, et fratres consoletur, more piorum et sanctorum, ad utramque Dei voluntatem hoc fratrum peccatum refert; unde hebraice est, num pro Deo ego? id est, an Deus sum ego? qui scilicet haec omnia dixerim et ordinarim tam commode et congrue, q. d. Cum Deus omnia suo nutu gubernans et coordinans decrevit me mittere in Aegyptum, eique me praeficere, tam ad meum, quam ad vestrum, imo commune omnium bonum, scilicet ad publicam famem levandam; atque ad hoc permiserit vestrum scelus, quo me vendidistis in Aegyptum, eoque quasi medio usus sit ad hanc meam praefecturam: absit ut paena afficiam eos, quorum scelus mihi in summum bonum cessit, quosque Deus vult esse salvos: quin potius de tam felici eventu, qui Dei voluntate et providentia ex vestro scelere mihi et vobis accidit, gaudendum est, Deique voluntati haec omnia tam permittenti, quam ordinanti ascribenda et submittenda sunt. Hunc esse sensum patet ex seq. et ex cap. XLV, vers. 5 et 8. Ita Interpretes et doctores, ac praesertim S. Chrysostomus, hom. 64, et Ambrosius, lib. De Joseph, cap. XII, et ex iis Ludovicus Molina, I part. Quaest. 19, art. 9, disp. 2. Sic Apostolus ad Romanos, XI, ut Gentes moveat ad compassionem, qua non indignentur, sed condoleant incredulitati Judaeorum, dicit eorum incredulitatem et delictum esse salutem Gentium: quia scilicet praedicatio Evangelica, ipsique praecones Evangelii, puta Apostoli, repulsi a Judaeis, deflexerunt ad Gentes, easque ad fidem, salutem et gratiam adduxerunt. Additque Apostolus, Deum conclusisse, id est concludi permisisse, omnia sub peccato, ut omnium misereretur, q. d. Ergo et vos, o Gentes, Deum imitamini, et ut Deus vestri misertus est, ita et vos Judaeorum miseremini. Ita Sancti in voluntatem Dei omnia resignantes excusaverunt vitia et afflictiones sibi ab aliis illatas, easque animo quieto et sereno exceperunt: ut David, qui maledictionem Semei retulit ad voluntatem Dei, volentis punire sua peccata, ideoque noluit eum puniri. Et Machabaei, qui suos cruciatus acceptos tulerunt Deo, et divinae castigationi. Sophronius memorat Abbatem, cui discipulus per imprudentiam in mensa olera peramara apposuit; dissimulavit rem Abbas; gustans ex eisdem postea discipulus, errorem agnovit, et veniam precatus est. Cui Abbas: «Voluntas, inquit, Dei fuit, ut talia mihi apponeres. Si enim Deus aliud voluisset, effecisset ut alia proponeres.» Est enim hic actus magnae humilitatis, resignationis et conformitatis cum voluntate divina, in qua consistit perfectio humana et angelica. Vidit hoc per umbram Gentilis Pythagoras, qui inter aurea suae ethices carmina et praecepta, haec inter prima ponit: Mortales quaecumque diis mittentibus augunt, / Ut tua sors tulerit, patiens ne ferre recuses: / Non spernenda medela tamen.
50:20
«Cogitastis» tantum, quia vestras utpote hominum contra me machinationes, Deo me protegente, non potuistis perficere.
50:21
Hebraice est, locutus est ad cor eorum. Videant hic fideles, videant et imitentur principes clementiam et mansuetudinem Josephi, imo Christi, qui ait: «Discite a me, quia mitis sum et humilis corde.» Clemens erat Alexander Severus Imperator; objiciebant hoc illi mater et uxor, dicebantque: «Molliorem tibi, magisque contemptibilem imperii dignitatem fecisti;» ille: «Sed securiorem, respondit, et diuturniorem.» Constantius Imperator raptores cujusdam virginis in exilium relegarat; parentes indignabantur eos non esse morte mulctatos. Tum ille: «Hactenus, inquit, incusent jura clementiae; sed Imperatorem, mitissimi animi legibus, caeteris praestare decet.» Sic Carolus Magnus filiam, quod cum Eginharto secretario fornicata esset, utrumque mortis reum, non morte punivit, sed conjugio copulavit. Rem fuse narrat Lipsius, lib. II Monit. Polit. cap. XII, num. 12. Rudolphus Imperator Austriacus, ex severiore mitior factus: «Severum, inquit, et immitem fuisse me aliquando paenituit; lenem et placabilem, nunquam.» A Ludovico XII quidam postulavit bona civis cujusdam Aurelianensis, qui acerrimus Ludovici fuerat hostis, eo tempore, quo Ludovicus dux tantum erat Aurelianensis, et a Carolo VIII rege Franciae dissidebat; cui Ludovicus animo plane regio: «Tu, inquit, aliud a me pete, et meritis tuis gratia erit. De isto omitte: nam rex Galliae non ulciscitur injurias Ducis Aurelianensis,» q. d. Rex factus nolo ulcisci injurias mihi in Ducatu illatas. Alfonsus, Aragonum rex, teste Panormitano, rogatus cur erga omnes, etiam malos, ita mitis esset, respondit: «Quia bonos justitia conciliat, malos clementia.» Cumque sui de nimia ejus lenitate quererentur: «Quid ergo, inquit, vultis ursos et leones regnare? hominum clementia, belluarum feritas propria est. Malo multos mea clementia servare, quam paucos mea severitate perdere.» Quidam ei objecit: Cave ne tua haec clementia in perniciem cedat; cui ille: «Imo vero, inquit, multa mihi perferenda sunt, ne in invidiam cadam.» Idem, rogatus quid maxime adversarios flecteret, respondit: «Placabilitatis et mansuetudinis nomen.» Idem contra Venetos, instructa acie, procedens, cum illi occurrerent, humiliterque pacem peterent, atque sui quidvis ab eis extorquere cuperent, Alfonsus respondit: «Nullum aliud datae pacis pretium existimo, quam hostibus, genibus ad me advolutis, pacem dare.» Recte Ovidius: Conveniens hominum est hominem servare voluptas: / Et melior nulla quaeritur arte favor. Videmus id nunc in Belgio.
50:22
Haec est periodus vitae Josephi: Joseph a fratribus venditus est anno aetatis suae 16, Jacobi 107, mundi 2216. Servitutem et carcerem toleravit 13 annis. E carcere eductus, factus est princeps Aegypti anno aetatis suae 30, patris 121, mundi 2230. Patrem Jacobum in Aegyptum vocavit, eumque ibi excepit laetus anno aetatis suae 39, patris 130, mundi 2239, qui fuit ab exaltatione et principatu suo nonus, post obitum Isaac decimus. Obiit Joseph anno aetatis suae 110, ab exaltatione sua 80, ab obitu patris 54, mundi 2310, ante exitum Mosis et Hebraeorum ex Aegypto 144. Moraliter S. Chrysostomus, hom. 67 et ultima: «Vidisti, ait, quomodo majora sint praemia quam labores, retributionesque multipliciores. Tredecim annis servitutem et carcerem sustinuit, octoginta annis regnum administravit.» «Filii quoque Machir.» «Filii,» id est filius: unum enim tantum genuit Machir; est enallage numeri. Ita S. Augustinus. «Nati sunt in genibus,» q. d. Joseph filium Machir, mox ut natus est, sibi in filium adoptavit, ideoque in genibus suis eum statuit et excepit, uti fecit Rachel, cap. XXX, vers. 3.
50:24
«Asportate ossa mea vobiscum,» ut cum patre, avo et abavo sepeliar in Chanaan, terra nobis a Deo promissa. Vide dicta cap. XLVII, vers. 29 et 30. Hoc est quod ait Paulus, Hebr. XI, vers. 22: «Fide Joseph, moriens, de profectione filiorum Israel memoratus est, et de ossibus suis mandavit.» Hoc autem, ait S. Chrysostomus, non temere faciebat; duo enim agebat: unum, ne Aegyptii memores beneficiorum ejus, cum pro more suo facile ex hominibus deos appellent, corpus justi haberent in impietatis occasionem; alterum, ut securi et certi omnino sint se redituros. Et videre licebat rem novam et admirabilem, eum qui omnem Israel in Aegypto pascebat, illum et ducem reditus, et in terram Israel inducentem.» Promissis Josepho factis steterunt Israelitae, cum exeuntes ex Aegypto secum extulerunt ossa Joseph, eaque intulerunt in Chanaan, sepelieruntque in Sichem, ut habetur Josue XXIV, 32. Anagogice Rabanus: «Joseph, inquit, incolatum terrae Aegypti detestans, terram repromissionis desiderabat, ut quamdiu sumus in hac peregrinatione, veram patriam, terram viventium, justis promissam desideremus, et in eam transferri post mortem velimus;» Ideoque cum Psalte crebro suspiremus: «Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar. Concupiscit, et deficit anima mea in atria Domini.» Similia Josephi et Jacobi, puta pia et coelestia, fuerunt aliorum Patriarcharum, et Sanctorum morientium monita et vota; ut Mosis, Deut. XXXI et XXXII; Josue, cap. XXIV; Davidis, II Reg. XXII et XXIII; Elisaei, IV Reg. XIII; Mathathiae, I Machab. II.
Verba Morientia Sanctorum et Virorum Piorum Ita S. Basilius moriens suos ad se confluentes doctrina sacra instruxit, dicensque: «In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum,» animam laetus exhalavit. Testis est Nazianzenus, orat. 20. S. Ambrosius moriens ait: «Non sic vixi, ut pudeat me inter vos vivere. Sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus.» S. Augustinus moriens: «Non est mirum, inquit, quod cadunt ligna et lapides, et mortales moriuntur.» S. Chrysostomus exul in magna afflictione paulo ante mortem scribens ad Innocentium Pontificem: «Nos, inquit, tertium jam annum in exilio versamur, expositi pestilentiae, fami, bello, continuis incursionibus, solitudini inenarrabili, quotidianae morti, et Isauricis gladiis.» Hisce confectus tandem, et moriens dixit: «Gloria tibi, Domine, de rebus omnibus,» uti refert Nicephorus, lib. XIII, cap. XXXVII. S. Martinus moriens, oculis ac manibus in coelum semper intuens, invictum ab oratione spiritum non relaxabat; et cum a presbyteris rogaretur ut corpusculum lateris mutatione relevaret: «Sinite, inquit, me coelum potius respicere quam terram, ut suo jam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur.» Haec locutus diabolum vidit assistere; cui ille: «Quid hic astas, cruenta bestia? nihil in me funeste reperies. Abrahae me sinus recipiet,» inquit Sulpitius. S. Fulgentius acerrimo morbo correptus: «Domine, inquit, da mihi modo patientiam, et postea indulgentiam,» petensque a suis erratorum veniam, ac quod reliquum erat pecuniae pauperibus distribuens, emigravit. S. Gregorius sub mortem scribens ad Rusticanam patriciam: «Me, inquit, amaritudo animi, et assidua exacerbatio, atque podagrae molestia afficit, ut corpus meum tanquam in sepulcro siccatum sit: unde peto ut pro me oretis, quatenus de hoc carcere citius educar.» S. Hilarion, teste S. Hieronymo, moriens dicebat: «Egredere, quid times, anima mea? quid dubitas? septuaginta prope annis servisti Christo, et mortem times?» S. Bernardus moriens: «Haec tria, ait, in vita servavi quae vobis commendo: primo, minus sensui meo quam alterius credidi; secundo, laesus de laedente vindictam non expetivi; tertio, nemini scandalum facere volui; et si quando incidit, sedavi ut potui.» Gerardus, S. Bernardi frater, moriens ait: «Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis.» Fernandus, Castellae rex, moriens: «Domine, inquit, regnum quod a te accepi, tibi restituo; colloca me, quaeso, in aeterna luce.» Carolus, Siciliae rex, moriens: «O vanas, inquit, hominum cogitationes! quid mihi jam regnum prodest? quam praestaret jam pauperem fuisse, non regem!»
Synopsis Historiae et Chronologiae Totius Geneseos 1. Adam creatur. Primo anno mundi, die sexto, qui fuit dies veneris, creavit Deus Adam et Evam. Gen. I, 26. 2. Seth nascitur. Anno 130 Adae et mundi natus est Seth. Gen. cap. V, vers. 3. 3. Adam moritur. Anno suo et mundi 930 mortuus est Adam. Gen. cap. V, vers. 5. 4. Henoch rapitur. Henoch raptus est in paradisum anno mundi 987; aetatis vero suae 365. Gen. cap. V, vers. 23. 5. Mathusalem nascitur. Natus est Mathusalem anno mundi 687, vixitque annos 969; ac consequenter mortuus est anno mundi 1656, qui fuit annus diluvii. Gen. cap. V, vers. 27. 6. Noe nascitur. Noe natus est anno mundi 1056, puta 126 annis post mortem Adae; cumque esset 500 annorum, genuit Sem, Cham et Japhet. Gen. V, 30. 7. Diluvium. Anno sexcentesimo Noe, qui fuit annus mundi 1656, factum est diluvium, quod duravit annum integrum. Gen. VII, 11, et cap. VIII, vers. 14. 8. Turris Babel. Anno 170 a diluvio, Nemrod cum suis aedificat turrim Babel, ibique Deus confundit linguas, et dispergit homines in varias terras et gentes. Gen. cap. XI, vers. 9. 9. Abraham nascitur. Anno 292 a diluvio nascitur Abraham, qui fuit annus mundi 1949. Gen. cap. XI, vers. 26. 10. Noe moritur. Anno 350 a diluvio, cum Abraham ageret annum aetatis 58, moritur Noe. Gen. cap. IX, vers. 29. 11. Abraham vocatur a Deo. Anno aetatis suae 75, Abraham a Deo ex Chaldaea evocatur in Chanaan. Gen. cap. XII, vers. 4. 12. Victoria Abrahae. Melchisedech. Inter vocationem Abrahae et nativitatem Ismael, quasi medio tempore, puta sub annum Abrahae 80, videtur contigisse victoria Abrahae contra Chodorlahomor, et occursus, benedictio ac sacrificium Melchisedech, de quo Gen. XIV. 13. Ismael nascitur. Inde post quinque annos, puta post decem annos a vocatione sua, Abraham ducit Agar ancillam suam, ex qua sequenti anno, qui fuit octogesimus sextus vitae Abrahae, gignit Ismaelem. Gen. cap. XVI, vers. 16. 14. Circumcisio instituitur. Inde a nato Ismael anno decimo tertio, cum Abraham esset 99 annorum, a Deo accipit Sacramentum circumcisionis, seque et Ismaelem circumcidit. Gen. cap. XVII, vers. 24. 15. Isaac concipitur. Hoc eodem anno 99 Abrahae, qui fuit mundi 2048, promittitur ei, et reipsa concipitur Isaac. Gen. cap. XVIII, vers. 10. 16. Sodoma conflagrat. Hoc eodem anno 99 Abrahae, imo et eodem die, quo Angeli Abrahae promiserunt filium Isaac, contigit incendium Sodomae, conversio uxoris Lot in statuam salis, Lot ebrietas et incestus cum filiabus. Gen. cap. XXI, vers. 1 et seq. 17. Isaac nascitur. Anno sequenti, qui fuit centesimus Abrahae, mundi vero 2049, nascitur Isaac. Gen. XXI, 4. 18. Isaac immolatur. Abraham immolat Isaac agentem annum vigesimum quintum, anno aetatis suae 125, si credimus Josepho. Gen. cap. XXII. 19. Sara moritur. Sara uxor Abrahae moritur anno aetatis 127, qui fuit Abrahae 137. Gen. cap. XXIII, vers. 7. 20. Rebecca nubit. Isaac ducit Rebeccam anno aetatis suae 40, qui fuit Abrahae 140. Gen. cap. XXV, vers. 20. 21. Abraham moritur. Abraham moritur anno aetatis 175, qui fuit annus mundi 2124. Gen. cap. XXV, vers. 7. 22. Ismael moritur. Ismael moritur anno 48 post mortem Abrahae, cum esset 137 annorum. Gen. cap. XXV, vers. 17. 23. Jacob nascitur. Isaac gignit Jacob et Esau anno aetatis 60, qui fuit a diluvio annus 452, mundi 2109. Gen. cap. XXV, vers. 26. 24. Moritur Sem. Anno 502 a diluvio, cum Jacob ageret annum aetatis quinquagesimum, moritur Sem, filius Noe: vidit ergo Jacob suum avum undecimum Sem; a Sem enim undecima generatione descendit Jacob: vixit enim Sem annis 602. Gen. cap. XI, 11. 25. Jacob fugit. Jacob fratri Esau praeripit benedictionem patris, ideoque fugit in Haran, anno aetatis 77, ibique servit Laban per viginti annos, quibus expletis redit in Chanaan anno aetatis 97. Gen. cap. XXXI, vers. 41. 26. Joseph nascitur. Jacob cum esset 91 annorum, gignit Joseph, puta anno mundi 2200. Gen. cap. XXX, vers. 24 et 25 juncto cum Gen. cap. XXXI, vers. 41. 27. Isaac moritur. Moritur Isaac anno aetatis 180, qui fuit Jacobi 120. Gen. cap. XXXV, vers. 28. 28. Joseph venditur in Aegyptum. Joseph venditur in Aegyptum anno aetatis decimo sexto, cum jam paulo ante mortua esset ejus mater Rachel, et natus Benjamin. Paulo ante mortem Rachelis contigit stuprum Dinae, et excidium Sichimorum. Gen. cap. XXXVII, vers. 2. 29. Joseph servit in Aegypto tredecim annos, puta usque ad annum aetatis trigesimum, ex quibus septem ultimos annos egit in carcere. Gen. cap. XL, vers. 4 juncto cum Gen. cap. XLI, vers. 1.
50:1
v. 4 « Quod cernens Ioseph ruit super faciem patris flens et deosculans eum » , quo implebatur praedictio 46,5.
50:2
v. 2 « Praecepitque servis suis medicis » , 1. e. entaphiastis iis, qui ad tanti viri familiam pertinebant, « ut [aromatibus| condirent patrem ». Aegyptiorum condiendorum cadaverum morem oppido novimus e monumeniis, cf. Erman p. ^31 sqq.; Vigouroux : La Bible Il. 167 sqq. Teste Diodoro 1,91 entaphiastae operi impendebant « dies amplius triginta » (alia lectio « amplius quadraginta »); teste Herodoto YI. 86.88 « dies septuaginta » : utrum temporibus antiquioribus dies totidem impenderint, ignoramus. JTebr. : Et sepelierunt Israel.
50:3
v. 3 « Quibus tussa explenttbus transierunt quadraginta dies : iste. quippe mos erat cadaverum conditorum; flevitque eum Aegyptus », Aegyptii domus Ioseph, « septuaginta diebus ». Aegyptus Asiam versus defendebatur muro continuo turribus munito, neque cuiquam regionem ingredi eave egredi fas erat, nisiassignatis nomine, conditione, negotio et exhibito syngrapho. Cf. Erman p. 708 sq. Ergo Iosepho etiam licentia exeundi erat petenda. Cur vero non petit ipse? Fortasse, licet planctus funus praecedens absolutus esset, nefas ei erat ante ipsum funus absolutum aulam ingredi : cf. Esth. 4,9. Simul intercessio apud seniores erat modus illos, ut funeri interessent, invitandi. Et licet rationem certo nequeamus assignare, dubium haud est Iosephum id etiam egisse, « ut consuetudini obediret » (Calm.).
50:4
v. & « Et expleto planctus tempore locutus est Ioseph ad familiam Pharaonis : Si inveni gratiam in conspectu vestro, loquimini in auribus Pharaonis »,
50:5
v. 5 « eo quod pater meus adiuraverit me dicens : En morior ; in sepulcro meo, quod fodi mihi in terra Chanaan , sepelties me ». Videtur sibi Iacob in spelunca Macphela locum sepulturae effodisse. Aut loquebatur Ioseph secundum usum loquendi nobilium Aegyptiorum (Di//m.), qui singuli sibi sepulturas effodiebant aut exstruebant. Non facile poterat Pharao, tali assignata ratione, veniam Aegypto excedendi denegare. « Ascendam gitur et sepeliam patrem meum , ac revertar ».
50:6
v. 6 « Dixitque ei Pharao : Ascende et sepeli patrem tuum , sicut adiuratus es ».
50:7
v. 7 « Quo ascendente , erunt cum eo omnes senes domus Pharaonis cunctique maiores natu terrae Aegypti » ; — « senex nomen est potius dignitatis quam aetatis » (Ca/m.) : comitati igitur sunt proceres aulae et proceres regni numero plures —
50:8
v. 8 « domus loseph cum fratribus Suis », mulieres virique adulti, tam liberi quam servi, — reliqui addunt et domus patris eius : Iacob utique 48,1 habitaverat seorsim a Ioseph : an etiam seorsim a reliquis filiis, ita ut propriam et separatam habuerit familiam? — « absque parvulis et gregibus atque armentis, quae dereliquerant in terra Gessen ».
50:9
v. 9 « Habuitquoque in comitatu currus et equites, et facta est turba non modica ». Praesidio (Menoch.) currus et equites adhibebantur.
50:10
v. 10 « Veneruntque ad Aream Atad, quae sita est trans Iordanem ; ubi celebrantes exsequias planctu magno atque vehementi , impleverunt septem dies ». Videntur primum in Aegypto celebrasse seeundum mores Aegyptiorum , dein in terra promissa secundum eum ritum, qui etiam aliunde (1 Reg. 31,13; Iudith 16,29; Eccli. 22,13) scitur Hebraeis fuisse usitatus.
50:11
v. 11 « Quod cum vidissent habitatores terrae Chanaan, dixerunt : Planctus magnus est iste Aegyptis. Et idcirco vocatum est nomen loci illius Planctus Aegypti ». Notat Calm. 5aN, quae h. l. est punctatio Masor., proprie significare pratum , planitiem, dum 52x luctum sonet. | ad orientem Maris Mortui progressi, tandem Iordanem traiicere debuere, quo Hebronem pervenirent. Argumenía invocant, primum expressionem quandoque ita reapse intelligi (cf. Deut. 3, 25; Ios. 5, 1 etc.); putant eum luctum reapse instituendum fuisse prope locum sepulturae, neque de nomine a Chananaeis imposito locuturum fuisse s. scriptorem, nisi area in Chanaanitide fuisset. Invocant auctoritatem Hier., qui in Onomast. aream eo inter Ierichuntem et flumen loco collocat, qui po-- stea Beth Hagla audiit (Ios. 15, 6; 18, 19.21). « An ipsa sit Area Atad, incertum, » reponit Calm.: « Eusebius in Locis situm Areae Atad non docet atque, agens de Beth Hagla, minime significat eo loci sitam fuisse Aream Atad; quaeque ea de re obtinet traditio, nullam habet a vetustate fidem ». — Aug., Per. tenent, Aream reapse fuisse ad orientem fluminis; cur ibi praecise luctum egerint, ignoramus. Utrovis modo expressionem quae sita est trans Iordanem accipias, patet agmen illud ab oriente Maris Mortui iter fecisse. Si enim area supponatur fuisse ab oriente fluminis, non potest agmen supponi primum Hebronem praeteriisse, dein flumen traiecisse, luctum egisse et, traiecto rursum flumine, Hebronem rediisse. Si area supponatur ab occidente fluminis fuisse, tum expressio illa sensu caret, nisi agmen supponatur ex orientali fluminis plaga profectum. Cur autem eo itinere et non per Philisthaeam processero Aegyptii? Fortasse, quo tempore Ammonitae et Moabitae nondum numeris et virtute florerent, iter per illam regionem tutius erat, quam iter per Philisthacam (Aug.).
50:12
v. 19 « Fecerunt ergo filii lacob, sicut praeceperat eis »,
50:13
v. 13 « et portantes eum in terram Chanaan sepelierunt eum £n spelunca duplici, quam emerat Abraham cum agro in possessionem sepulcri ab Ephron Hethaeo contra faciem Mambre ». Vocem lacob reliqui textus ignorant, ut hi versus reapse abruptius praecedentes consequantur. Si dicas cum Kn., hos versus primitus continuasse narrationem 49,32 et descriptionem funeris 50,1-11 postmodum esse insertam, non repugno equidem. Audacius Dt/Ím. ex eo, quod Aegyptiorum his duobus versibus nulla habeatur mentio, coniicit eos trans flumen substitisse neque terrae sanctae pedem intulisse.
50:14
v. 1& « Reversusque est Ioseph in Aegyptum cum fratribus suts et omni comitatu, sepulto patre ». | Non fuisse plane inanem fratrum demortuo patre metum, disce ex 3 Reg.
50:15
2. — v. 15 « Quo mortuo, timentes fratres eius et mutuo colloquentes : Ne forte memor stt iniuriae, quam passus est, et reddatnobis omne malum, quod fecimus »;
50:16
v. 16 « mandaverunt ei dicentes » : — censent Ps. Ion. et Targ. Her. ablegatam esse Balam, ancillam Rachel, dum 70st. suggerit Beniaminum : sed haec incerta. Hebr. orditur v. 15 clarius : Videruntque fratres eius, quod mortuus esset pater eorum — « Pater tuus praecepit nobis, antequam moreretur » , v. 1*1 « ut haec tibi verbis illius diceremus * Obsecro, ut obliviscaris sceleris fratrum tuorum et peccati atque malitiae , quam exercuerunt ?n te ». Patris verba conficta putat Tost. : lacobum superstitem ea locuturum fuisse ipsi Ioseph. Potuit haec Iacob ante mortem et Iosepho et fratribus iterato inculcasse : sed habitura erat petitio specialem effectum, si veluti a demortui parentis labiis per fratres ad Iosephum deferretur. « Nos quoque oramus », — hoc merito Vulg. supplet — « ut servis Dei patris tui dimittas iniquitatem hanc. Quibus auditis flevit Ioseph ». Veniam implorant nomine patris et Dei (Ca:.).
50:18
v. 18 « Veneruntque ad eum fratres sui, et proni adorantes tn terram dixerunt : Servi tui sumus » seu « erimus » (Tost.) : offerunt se servorum loco futuros.
50:19
v. 19 « Quibus tlle respondit : Nolite timere : num Dei possumus resistere voluntati? » Quod ita explicat Bonfr. - « Nonne aequum est me Deo esse subditum et, quidquid Deus de me voluerit, id aequo animo perferre nec ob ea, quae voluntate Dei acciderunt, hominibus succensere? » 'SN Dhnow nnna «2. Haec quaestio, prout responsio aut positiva aut negativa adstruitur, et rYnn| sensum sub vel loco induit, quatuor modis exponi potest : 1) An sub Deo sum ego? Utique. Ergo non est, cur ulciscar id, quod ob sapientissimos fines ipse permisit. Ita sensere LXX toU yàp 0co0 elut Nó; Chald. quoniam timens Deum ego sum; Syr. quia sub Deo ego sum. 2) Num sub Deo ego sum? Nequaquam. Hic sensus, utpote impius, eliminandus est. 3) An loco Dei sum ego? Utique. « Ego partes Dei sequor et ad id, quod Deus fecit, attendo, non ad id, quod fecistis vos » (Cai.). 4 Num loco Dei sum ego? Nequaquam, Ergo non licet mihi ea indignanter ferre, quae ipse ob sapientes rationes permisit. Aq. 6rt uà àvzt 0eoó ày6 ; Symm. qu) yp &vtl Oso) elut vó.. Hunc sensum praeferendum suggerit 30, 2 (Est.), ubi cadem legitur expressio. Vulg. vel ad hunc vel ad sensum primo loco propositum revocari potest, Cum igitur non sit loco Dei, sed sub illo, non est fas ipsi improbare et uleisci, quae Deus sapienter permisit, maxime cum ex his iam ingens bonum natum conspiciatur. v.20. « Vos cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum , ut exaltaret me » — sed reliqui 1125 nvy ergo generalius ut faceret — « sicut impraesentiarum cernitis , et salvos faceret multos populos » , seu verius populum multum.
50:21
v. 91 « Nolite timere : ego pascam vos et parvulos vestros », seu familias vestras (LXX Chald. Syr. et cf. Ex. 10.10 etc.). Perperam verbis asseri putat Kn. eum , qui ea scripserit, putasse famem adhuc fuisse in Aegypto. « Consolatusque est eos et blande ac leniter est locutus ».
50:22
v. 22 « Et habitavit in Aegypto cum [omn:] domo patris sui » , quod reddunt LXX cum fratribus suis, ek cf. v. 8: sane domus patris consta. bat imprimis filiis eorumque familiis — « vizitque centum decem annis. Et vidit Ephraim filios usque ad tertiam generationem ; filii quoque Machir filii Manasse nati sunt in. genibus Ioseph ».
50:23
v. 93 « [Quibus transactis,| locutus est fratribus suis » : — vocem latius accipe pro fratribus, si qui supererant, eorumque progenie — « Postmortem meam Caput I. Diluvii universalitas. | A. De diluvii quoad terram universalitate.. . . . . . .. .... 223
50:10
… Al minimo si riducevano le manifestazioni esteriori di lutto, consistenti in un banchetto funebre («il pane di lutto»: Os. 9, 4), astensione dal lavoro per sette giorni (tanto durava il lutto: Gen. 50, 10), taglio dei capelli, cospersione di cenere sul capo (Esth. 4, 1); usi né concomitanti, né da considerarsi normativi. …
50:11
ABEL (EBR. ABHÈL «PRATO»; FORSE PERÒ È ARAMAIZZAZIONE DAL CANANEO ABIL «CANALE»)
5. Abel Misrajim «A. d'Egitto», interpretato da Gen. 50, 11, per «lutto (èbel) degli Egiziani», perché ivi
50:13
MAKHPĒLĀH (= « COSA DUPLICE »)
… Apparteneva a Ephron hittita ed Abramo (v.) lo comprò come sepolcreto familiare (Gen. 23, 9-19). Vi furono sepolti Sara (ibid. 23, 19), Abramo (ibid. 25, 9), Isacco, Rebecca, Giacobbe e Lia (ibid. 49, 50; 50, 13).
50:22
… due tribù distinte, assegnando, nonostante le rimostranze di Giuseppe, il primo posto ad E.: « il fratello minore diverrà più grande di Manasse e la sua posterità sarà una piena di popoli » (Gen. 48, 17-22). Giuseppe vede la terza generazione di E. (Gen. 50, 22 [23]).
50:25
… Eccezionale e dovuta ad influssi stranieri l'imbalanza (cf. per Giuseppe: Gen. 50, 25) e la cremazione dovuta a circostanze contingenti (cf. per Saulle e i suoi figli: I Sam. 31, 11-13; per una grave pestilenza: Am. 6, 10).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.