The eight plague, of Locustes. 21. the ninth darknes: Pharao yeldeth that al men and children should goe to the desert, but not the cattle. 28. At last commandeth Moyses to come no more in his sight, which Moyses forecelleth shal so be.
1And the Lord said to Moses: Go in to Pharao; for I have hardened his heart, and the heart of his servants: that I may work these my signs in him,E il Signore disse a Mosè: Va' a casa di Faraone, perocché io ho indurato il cuore di lui, e de' suoi servi per eseguire sopra di lui questi miei prodigii.AND our Lord said to Moyses: Goe in to Pharao: for I haue indurate his hart, and the hart of his seruantes: that I may worke these my signes in him,Et dixit Dominus ad Moysen: Egredere ad Pharaonem: ego enim induravi cor ejus, et servorum illius, ut faciam signa mea hæc in eo: 2And thou mayst tell in the ears of thy sons, and of thy grandsons, how often I have plagued the Egyptians, and wrought my signs amongst them: and you may know that I am the Lord.E affinché tu racconti a' tuoi figliuoli, e a' tuoi nipoti quante volte io abbia straziato gli Egiziani, facendo sopra di essi i miei prodigii: onde voi conosciate, che io sono il Signore.and thou maist tel in the eares of thy sonne, and of thy nephewes, how often I haue broken the Aegyptians, & wrought my signes in them: and you may know that I am the Lord.et narres in auribus filii tui, et nepotum tuorum, quoties contriverim Ægyptios, et signa mea fecerim in eis: et sciatis quia ego Dominus. 3Therefore Moses and Aaron went in to Pharao, and said to him: Thus saith the Lord God of the Hebrews: How long refusest thou to submit to me? let my people go, to sacrifice to me.Andarono adunque Mosè ed Aronne a casa di Faraone, e gli dissero: Queste cose dice li Signore Dio degli Ebrei: Fino a quando negherai di soggettarti a me? lascia andare il mio popolo ad offerirmi in sacrifizio.Moyses therfore and Aaron went in to Pharao, and said to him: Thus saith the Lord the God of the Hebrewes: Til when wilt thou not be subiect to me? dismisse mv people, to sacrifice vnto me.Introierunt ergo Moyses et Aaron ad Pharaonem, et dixerunt ei: Hæc dicit Dominus Deus Hebræorum: Usquequo non vis subjici mihi ? dimitte populum meum, ut sacrificet mihi. 4But if thou resist, and wilt not let them go, behold I will bring in to-morrow the locusts into thy coasts;Che se tu resisti, e non vuoi lasciarlo andare: ecco che io domane farò venire le locuste nel tuo paese:But if thou resist, and wilt not dismisse them: behold I wil bring in to morow the locust into thy coastes:Sin autem resistis, et non vis dimittere eum: ecce ego inducam cras locustam in fines tuos: 5To cover the face of the earth, that nothing thereof may appear, but that which the hail hath left may be eaten: for they shall feed upon all the trees that spring in the fields.Le quali ingombrino la superficie della terra a segno, che nessuna parte di lei si vegga, ma sia divorato quel che avanzò alla grandine: perocché elle roderanno tutte le piante, che germinano pe' campi.which may couer the face of the earth, that nothing therof appeare, but that which the haile hath left may be eaten: for it shal gnawe al trees that spring in the fieldes.quæ operiat superficiem terræ, ne quidquam ejus appareat, sed comedatur quod residuum fuerit grandini: corrodet enim omnia ligna quæ germinant in agris.
6And they shall fill thy houses, and the houses of thy servants, and of all the Egyptians: such a number as thy fathers have not seen, nor thy grandfathers, from the time they were first upon the earth, until this present day. And he turned himself away, and went forth from Pharao.Ed empieranno le tue case, e quelle de' tuoi servi, e di tutti gli Egiziani, tante di numero, quante non ne videro i padri e gli avi tuoi dal dì, in cui nacquero sopra la terra fino al dì d'oggi. E voltò le spalle, e si partì da Faraone.And they shal fil thy houses, and the houses of thy seruantes, and of al the Aegyptians: such a number as thy fathers haue not seene, nor grand-fathers, since they arose vpon the earth, vntil this present day. And he turned him selfe away, and went forth from PharaoEt implebunt domos tuas, et servorum tuorum, et omnium Ægyptiorum, quantam non viderunt patres tui, et avi, ex quo orti sunt super terram, usque in præsentem diem. Avertitque se, et egressus est a Pharaone. 7And Pharao’s servants said to him: How long shall we endure this scandal? Iet the men go to sacrifice to the Lord their God. Dost thou not see that Egypt is undone?Ma i servi di Faraone dissero a lui: Fino a quando soffrirem noi questo scandalo? lascia andar costoro a fare sacrifizio al Signore Dio loro: non vedi tu, come è rovinato l'Egitto?And Pharaoes seruantes said to him: How long shal we endure this scandal? Dismisse the men, to sacrifice to the Lord their God. Doest thou not see that Aegypt is vndone?Dixerunt autem servi Pharaonis ad eum: Usquequo patiemur hoc scandalum ? dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo suo; nonne vides quod perierit Ægyptus ? 8And they called back Moses, and Aaron, to Pharao; and he said to them: Go, sacrifice to the Lord your God: who are they that shall go?E richiamaron Mosè ed Aronne davanti Faraone, il quale disse loro: Andate, fate sacrifizio al Signore Dio vostro. Chi son quelli che anderanno?And they called back Moyses, and Aaron vnto Pharao: who said to them: Goe, sacrifice to the Lord your God: who are they that shal goe?Revocaveruntque Moysen et Aaron ad Pharaonem: qui dixit eis: Ite, sacrificate Domino Deo vestro: quinam sunt qui ituri sunt ? 9Moses said: We will go with our young and old, with our sons and daughters, with our sheep and herds: for it is the solemnity of the Lord our God.Disse Mosè: Noi andremo co' nostri bambini, e co' seniori, e co' figliuoli, e colle figlie, colle pecore, e cogli armenti: perocché ell'è una festa solenne del Signore Dio nostro.Moyses said: With our young and old we wil goe, with our sonnes and daughters, with our sheepe and heardes: for it is the solemnitie of the Lord our God.Ait Moyses: Cum parvulis nostris, et senioribus pergemus, cum filiis et filiabus, cum ovibus et armentis: est enim solemnitas Domini Dei nostri.
10And Pharao answered: So be the Lord with you, as I shall let you and your children go: who can doubt but that you intend some great evil?E Faraone rispose: Così sia con voi il Signore, come io lascerò andare voi, e i vostri figliuoli. Chi dubita, che voi non abbiate pessime intenzioni?And Pharao answered: So be the Lord with you, as I shal dismisle you, and your litle ones: who doubteth but that you intend very wickedly?Et respondit Pharao: Sic Dominus sit vobiscum, quomodo ego dimittam vos, et parvulos vestros, cui dubium est quod pessime cogitetis ? 11It shall not be so, but go ye men only, and sacrifice to the Lord: for this yourselves also desired. And immediately they were cast out from Pharao’s presence.Non sarà così; ma andate soltanto voi uomini, e sacrificate al Signore: perocché questo avete domandato voi stessi. E immediatamente furon cacciati dalla presenza di Faraone.It shal not so be: but goe ye men only, and sacrifice to the Lord: for this your selues also desired. And immediatly they were cast out from Pharaoes sight.non fiet ita, sed ite tantum viri, et sacrificate Domino: hoc enim et ipsi petistis. Statimque ejecti sunt de conspectu Pharaonis. 12And the Lord said to Moses: Stretch forth thy hand upon the land of Egypt unto the locust, that it come upon it, and devour every herb that is left after the hail.E il Signore disse a Mosè: stendi la tua mano sopra la terra d'Egitto verso la locusta, affinché ella venga sopra di essa, e divori tutta l'erba avanzata alla grandine.And our Lord said to Moyses: Strech forth thy hand vpon the Land of Aegypt vnto the locust, that it come vpon it, and deuoure euerie herbe that remained after the haile.Dixit autem Dominus ad Moysen: Extende manum tuam super terram Ægypti ad locustam, ut ascendat super eam, et devoret omnem herbam quæ residua fuerit grandini. 13And Moses stretched forth his rod upon the land of Egypt: and the Lord brought a burning wind all that day, and night; and when it was morning, the burning wind raised the locusts.E Mosè stese la verga sopra la terra d'Egitto; e il Signore mandò un vento, che abbruciava per tutto quel dì e la notte; e venuto il mattino, il vento, che bruciava, vi portò le locuste.And Moyses stretched forth his rodde vpon the Land of Aegypt: and our Lord brought in a burning wind al that day, & night: and when it was morning, the burning winde raised the locustes:Et extendit Moyses virgam super terram Ægypti: et Dominus induxit ventum urentem tota die illa et nocte: et mane facto, ventus urens levavit locustas. 14And they came up over the whole land of Egypt; and rested in all the coasts of the Egyptians, innumerable, the like as had not been before that time, nor shall be hereafter.E queste si sparsero per tutta la terra d'Egitto: e si posarono in tutte le regioni di Egitto in numero senza numero, quante non erano state prima d'allora, né saranno di poi.which came vp ouer the whole Land of Aegypt: and sate in al the coastes of the Aegyptians innumerable, the like as had not bene before that time, nor shal be afterward.Quæ ascenderunt super universam terram Ægypti: et sederunt in cunctis finibus Ægyptiorum innumerabiles, quales ante illud tempus non fuerant, nec postea futuræ sunt.
15And they covered the whole face of the earth, wasting all things. And the grass of the earth was devoured, and what fruits soever were on the trees, which the hail had left; and there remained not any thing that was green on the trees, or in the herbs of the earth, in all Egypt.E ingombrarono tutta la superficie della terra, devastando ogni cosa. Fu pertanto divorata l'erba de' campi, e tutti quanti i frutti delle piante avanzati alla grandine; e nulla restò di verde nelle piante e nell'erbe della terra in tutto l'Egitto.And they couered the whole face of the earth, wasting al thinges. Therfore the grasse of the earth was deuoured, and what fruites soeuer on the trees, which the haile had left: there was also nothing at al left that was greene in the trees, and in the herbes of the earth, in al Aegypt.Operueruntque universam superficiem terræ, vastantes omnia. Devorata est igitur herba terræ, et quidquid pomorum in arboribus fuit, quæ grando dimiserat: nihilque omnino virens relictum est in lignis et in herbis terræ, in cuncta Ægypto. 16Wherefore Pharao in haste called Moses and Aaron, and said to them: I have sinned against the Lord your God, and against you.Per la qual cosa Faraone chiamò in fretta Mosè ed Aronne, e disse loro: Ho peccato contro il Signore Dio vostro, e contro di voi.For the which cause Pharao in hast called Moyses and Aaron, and said to them: I haue sinned against the Lord your God, and against youQuam ob rem festinus Pharao vocavit Moysen et Aaron, et dixit eis: Peccavi in Dominum Deum vestrum, et in vos. 17But now forgive me my sin this time also, and pray to the Lord your God, that he take away from me this death.Ora però perdonatemi il mio peccato ancora per questa volta, e pregate il Signore Dio vostro, che tolga da me tal morte.But now forgeue me my sinne this time also, and pray to the Lord your God, that he take away from me this death.Sed nunc dimittite peccatum mihi etiam hac vice, et rogate Dominum Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam. 18And Moses going forth from the presence of Pharao, prayed to the Lord:E partitosi Mosè dalla presenza di Faraone fece orazione al Signore.And Moyses going forth from Pharaoes sight, prayed to our Lord:Egressusque Moyses de conspectu Pharaonis, oravit Dominum. 19And he made a very strong wind to blow from the west, and it took the locusts and cast them into the Red Sea: there remained not so much as one in all the coasts of Egypt.Il quale fe' soffiar da ponente un gagliardissimo vento, che portò via le locuste, e gettolle nel mar Rosso. non ne restò neppur una dentro i confini d'Egitto.who made a very vehement wind to blow from the west, and taking the locustes it threw them into the Red sea: there remained not so much as one in al the coastes of Aegypt.Qui flare fecit ventum ab occidente vehementissimum, et arreptam locustam projecit in mare Rubrum: non remansit ne una quidem in cunctis finibus Ægypti.
20And the Lord hardened Pharao’s heart, neither did he let the children of Israel go.E il Signore indurò il cuore di Faraone, e non lasciò andar i figliuoli d'Israele.And our Lord did indurate Pharaoes hart, neither did he dismisse the children of Israel.Et induravit Dominus cor Pharaonis, nec dimisit filios Israël. 21And the Lord said to Moses: Stretch out thy hand towards heaven: and may there be darkness upon the land of Egypt so thick that it may be felt.E il Signor disse a Mosè: Stendi la tua mano verso del cielo: e sieno tenebre sopra la terra d'Egitto si folte, che possan palparsi.And our Lord said to Moyses: Stretch for thy hand toward heauen: and be there darkenesse vpon the Land of Aegypt so thicke, that it be palpable.Dixit autem Dominus ad Moysen: Extende manum tuam in cælum: et sint tenebræ super terram Ægypti tam densæ, ut palpari queant. 22And Moses stretched forth his hand towards heaven: and there came horrible darkness in all the land of Egypt for three days.E Mosè stese la mano al cielo: e furono orrende tenebre per tutta la terra d'Egitto per tre giorni.And Moyses stretched forth his hand toward heauen: and there was made horrible darkenesse in the whole Land of Aegypt three dayes.Extenditque Moyses manum in cælum: et factæ sunt tenebræ horribiles in universa terra Ægypti tribus diebus. 23No man saw his brother, nor moved himself out of the place where he was: but wheresoever the children of Israel dwelt, there was light.Un uomo non vedeva l'altro, né si movea da dove stava: ma dove abitavano i figliuoli d'Israele, era luce.No man saw his brother, nor moued himselfe out of the place where he was: but wheresoeuer the children of Israel dwelt, there was light.Nemo vidit fratrem suum, nec movit se de loco in quo erat: ubicumque autem habitabant filii Israël, lux erat. 24And Pharao called Moses and Aaron, and said to them: Go, sacrifice to the Lord: let your sheep only, and herds remain, let your children go with you.E Faraone chiamò Mosè ed Aronne, e disse loro: Andate, sacrificate al Signore: restino solamente le vostre pecore, e i vostri armenti; i vostri bambini vadan con voi.And Pharao called Moyses and Aaron, and said to them: Goe sacrifice to the Lord: let your sheepe only, and heardes remaine, let your litle ones goe with you. Moyses said:Vocavitque Pharao Moysen et Aaron, et dixit eis: Ite, sacrificate Domino: oves tantum vestræ et armenta remaneant, parvuli vestri eant vobiscum. 25Moses said: Thou shalt give us also sacrifices and burnt-offerings, to the Lord our God.Disse Mosè: Le ostie ancora, e gli olocausti darai tu a noi, affinché gli offeriamo al Signore Dio nostro.Hostes also & holocaustes thou shalt geue to vs, which we may offer to the Lord our God.Ait Moyses: Hostias quoque et holocausta dabis nobis, quæ offeramus Domino Deo nostro.
26All the flocks shall go with us; there shall not a hoof remain of them: for they are necessary for the service of the Lord our God: especially as we know not what must be offered, till we come to the very place.Tutti i greggi verran con noi: non ne rimarrà una zampa; son necessarii pel culto del Signore Dio nostro: particolarmente non sapendo noi quel che debba immolarsi, fino a tanto che siamo giunti in quel luogo.Al the flockes shal goe with vs: there shal not a hoofe remaine of them: the which are necessarie vnto the seruice of the Lord our God: especially wheras we know not what must be offered, til we come to the very place.Cuncti greges pergent nobiscum; non remanebit ex eis ungula: quæ necessaria sunt in cultum Domini Dei nostri: præsertim cum ignoremus quid debeat immolari, donec ad ipsum locum perveniamus. 27And the Lord hardened Pharao’s heart, and he would not let them go.Ma il Signore indurò il cuore di Faraone, e non volle lasciargli andare.And our Lord did indurate Pharaoes hart, and he would not dismisse them.Induravit autem Dominus cor Pharaonis, et noluit dimittere eos. 28And Pharao said to Moses: Get thee from me, and beware thou see not my face any more: in what day soever thou shalt come in my sight, thou shalt die.E Faraone disse a Mosè: Levamiti dinanzi, e guardati dal comparir più alla mia presenza: la prima volta, che ci verrai, morrai.And Pharro said to Moyses: Getre thee from me, and beware thou see not my face any more: in what day soeuer thou shalt come in my sight, thou shalt dye.Dixitque Pharao ad Moysen: Recede a me, et cave ne ultra videas faciem meam: quocumque die apparueris mihi, morieris. 29Moses answered: So shall it be as thou hast spoken, I will not see thy face anymore.Rispose Mosè: Sarà, come tu hai detto: non vedrò più la tua faccia.Moyses answered: So shal it be as thou hast spoken, I wil not see thy face any more.Respondit Moyses: Ita fiet ut locutus es: non videbo ultra faciem tuam.
10:1
St. Augustine
Servants. They took occasion, from God's withdrawing his chastisements, to become more obdurate. (St. Augustine, q. 30, and 36.)
10:7
10:9
Menochius
Herds. Out of which the Lord may choose what victims he requires. (Menochius)
The people of Egypt kept solemnities of this description. (Herodotus 2:58, 59.)
10:10
Calmet
So be. A form of imprecation mixed with scorn: as, I shall not let you go, so may God abandon you. (Calmet)
10:11
Menochius
Desired. Moses had requested that all might go. He had not specified the men only, as the king boldly asserts. (Menochius)
Haydock
A partial obedience will not rescue him from the threatened plague. (Haydock)
10:13
Wind from "the south," (Septuagint) or "east," (Kadim) or perhaps blowing from the south-east. (Bonfrere) The locusts would come from Ethiopia, or from Arabia, in both which countries they abound. (Ludolf, etc.) They lay their eggs in autumn, and hatch in spring. Frequently they devastate one country after another. They are very large in the East, and sometimes will fasten upon the heads of serpents, and destroy them, as they did on this occasion the Egyptians, Wisdom 16:9.
10:14
10:17
Also. Hebrew, "only," and I will amend.
Menochius
Death, or plague. (Menochius)
10:18
Kennicott
Moses. The printed Hebrew and Chaldean do not read his name; but some manuscripts have it agreeably to the Septuagint and Syriac versions. (Kennicott)
10:19
West. Hebrew sea, (Mediterranean) to the north and west of Egypt.
Calmet
Red sea. Hebrew, "of suph," or green herbs, which abound there. It has also a reddish appearance in some places, from the coral branches of a saffron colour. It probably was called red from Edom, or Erythros, the son of Isaac. (Calmet)
Pliny
God drowned the locusts in this sea, by means of the wind, which often proves the destruction of those animals. (Pliny, Natural History 11:29.)
10:21
Challoner
Darkness upon the land of Egypt so thick that it may be felt. By means of the gross exhalations, which were to cause and accompany the darkness. (Challoner)
Menochius
Thus were the Egyptians punished for keeping the Hebrews in dark prisons. (Menochius)
Philo says, even a lighted lamp or fire was extinguished. The Egyptians were affrighted with hideous spectres and evil angels. (Psalm 77:49; Wisdom 17:4.)
10:29
Menochius
More. Of my own accord. (Menochius)
Calmet
Thou wilt send for me. (Calmet)
10:21
Darkness upon the land of Egypt, so thick that it may be felt.... By means of the gross exhalations, which were to cause and accompany the darkness.
10:1
By Gods patience ouer Pharao & his seruants, in not destroying them, their wicked mind became more obstinate. S. Aug. q. 30. & 36. in Exod.
10:4
The 8. Plague Innumerable locustes, litle flying beastes with long hinder legges that destroy graine, grasse & fruict. Plinius. li. 11. c. 29. S. Greg li. 31. c. 20. Moral.
10:10
Because Gods seruants may not temporize in religion, politiques vniustly charge them to haue bad intentions.
10:21
The 9. plague Horrible darknes three dayes together.
10:26
Gods people must be resolute in Religion.
10:2
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… “Ye shall relate these things to your children; and your children in like manner to their children.”
10:21
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.2
… and a dreadful storm fell upon the Church, and fearful beasts assailed her, who do not even now, after the calm, spare us, but without being ashamed of themselves, wield a greater power than the time should allow; while a gloomy darkness, far more oppressive than the ninth plague of Egypt, the darkness which might be felt,
10:22
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
93. Then, again, the land was covered with thick darkness for the space of three days, because Moses had raised his hand and spread out the darkness.
10:1
1. EGO ENIM INDURAVI, — eo modo quo dixi cap. VII, vers. 3. UT FACIAM SIGNA MEA HAEC IN EO, — non quasi captans supplicii materiam, puta culpam, sed positam jam ejus culpam justissime ordinans ad meritam paenam, et justitiae meae gloriam. Captare enim puniendi materiam alienum est, primo, a divina bonitate; triste enim est, et dedecus principi multa exercere supplicia, aeque ac Reipublicae est, multa videre civium funera, ait Seneca. Secundo, a Dei veritate, quae toties Pharaonem ad poenitentiam hortata est, tot intentatis plagis, quae significabant Deum serio, et ex animo ejus resipiscentiam et salutem cupere. Tertio, a justitiae ordine, qui habet, ut poena non infligatur, nisi praevia culpa, utque paena sit propter culpam, non contra.
10:2
2. ET NARRES, — tu et gens tua, cujus tu dux es, caput et liberator.
10:4
4. INDUCAM CRAS LOCUSTAM, — locustarum multitudinem. Hebraeum enim ארבוד arbe et locustam, et locustarum multitudinem significat: dicitur enim arbe a multitudine: nam radix רבה rabah significat multum esse. Octava fuit haec plaga Aegypti, scilicet locustarum plurimarum, quae ita terram operuerunt, ut nihil terrae appareret. «Ecce, inquit Rupertus, quantas, quales acies instruxit Dominus, pugnando pro Israel in Aegyptios, puta ranas, sciniphes, muscas, locustas: a locusta victus est fortis rex, sed in sua infirmitate superbiens; qui cervicem erexerat contra Deum, eam nunc pulici subjicit.» Hae enim locustae devorarunt quidquid erat virens in terra, ut dicitur vers. 15, scilicet omnes fructus, frondes, germina, herbas, semina, ligna etiam tenera: quin et domos ingressae eas impleverunt, ut dicitur vers. 6, in oculos et corpora insilientes, hominesque morsu suo necantes, ut dicitur Sapient. XVI, 9. Unde Plinius, lib. XI, cap. XXIX, ait locustas esse deorum iram. «Nam et grandiores, inquit, cernuntur, et tanto volant pennarum stridore, ut aliae alites credantur, solemque obumbrant, sollicite spectantibus populis, ne suas operiant terras: longinqua maria transeunt, continuata plurium dierum fame, ut externa pabula petant: dira messes contegunt nube, multa contactu adurentes, omnia vero morsu erodentes.» Haec plaga locustarum etiamnum frequens est in Aethiopia, sive Abyssia, quae Aegypto adjacet. Illud enim clima locustarum est ferax. Hae ergo locustae domos, lectos, cibos omniaque Aegyptiorum invadebant et faedabant; in viis quoque conculcatae, et in saniem conversae horrorem et faetorem excitabant. Tropologice, octava haec locustarum plaga significat culpam et paenam eorum, qui violant octavum praeceptum: «Non dices falsum testimonium.» Lingua enim mendax et detractoria dente locustae est nocentior, tum aliis, tum sibi, uti in gehenna patebit. Unde Apoc. IX, 7, mendaces haeretici comparantur locustis. Ita Augustinus, Prosperus, Rupertus et alii. Rursum S. Gregorius, lib. XXXI Moral. cap. XX (ubi multa habet de locustis), per locustas intelligit linguas adulantium, quae omnem virorem virtutum sua adulatione corrumpunt, dum ad appetendas laudes transitorias cor operantis inclinant.
10:7
7. USQUEQUO PATIEMUR HOC SCANDALUM? — Hebraice, Quamdiu erit hoc nobis in scandalum, quia scilicet detinendo Hebraeos in durissima mala continuo impingimus. NONNE VIDES QUOD PERIERIT AEGYPTUS? — Hebraea hic dupliciter vertit Vatablus: Primo, et planissime sic, visne prius experiri Aegyptum esse perditam? q. d. Nunquam dimittes populum hunc, quin tota Aegyptus perierit; aut, dimitte populum istum, alioqui actum est de tota Aegypto. Secundo, sic, nondum scis quod periit Aegyptus? aut, ut Chaldaeus, adhuc non scis quod perierit Aegyptus? Hebraeum enim טרם terem, non tantum antequam, sed etiam adhuc non significat, ut patet cap. IX, vers. 30: de quo enim dicitur «antequam,» illud adhuc non est.
10:8
8. QUINAM ITURI SUNT? — q. d. Non est opus omnes ire; pauci enim ad sacrificium sufficiunt: saltem ad id feminis et pueris non est opus; eos ergo mihi obsides relinqui volo, ut certus sim vos non fugituros, sed redituros in Aegyptum. Vides hic Pharaonem ex parte se emolliisse, quando dimidia quasi pactione cum Mose decidit; poterat ergo etiam omnino se emollire, uti et obdurare. Plagae enim hae a Deo immissae, non tantum ad dimidium, sed ad totum eum emolliendum satis erant efficaces.
10:9
9. EST ENIM SOLEMNITAS, — quam omnes omnino Hebraeos celebrare par est, ideoque omnes oves et armenta nobiscum ducere debemus: nescimus enim quae, et quot Deo nostro sacrificare oporteat, quaeve et qualia Deus delecturus et postulaturus sit. Verum dicebat Moses: evocabantur enim a Deo Hebraei ad agendam celebritatem in monte Sina, ubi multas immolarunt victimas in confirmatione legis, dedicatione tabernaculi, et sacerdotum consecratione, ut patet cap. XXIV et XXIX; multa tamen hic subticet Moses, quae silere erat prudentiae.
10:10
10. SIC DOMINUS SIT VOBISCUM. — Est mycterismus, id est, sermo cum naso et sanna, sive simulatus risus, sed tamen non latens, puta subsannatio cum suspensione nasi; jam sensus est: Sic Deus vos adjuvet, sicut ego dimittam vos, q. d. Nullo modo vos adjuvabit, vel adjuvare poterit Deus vester: uti nullo modo vos dimissurus sum cum parvulis et pecoribus vestris. CUI DUBIUM EST QUIN PESSIME COGITETIS? — Videmini enim machinari seditionem et rebellionem, ut ficta sacrificii specie, populum Hebraeum mihi subditum a me abducatis, eumque contra me concitetis.
10:11
11. HOC ENIM PETISTIS. — Hic Pharao mentitur, sed regia licentia, cui nemo contradicere ausit. STATIMQUE EJECTI SUNT. — Intelligitur per hebraismum historicum, quod et Moses iterum Pharaoni roganti, ut soli viri irent ad sacrificium, idipsum negarit, volueritque omnes etiam parvulos missos fieri, atque inde exacerbatum regem jussisse eos expelli. Discant hic confessarii, consiliarii aliique monitores principum, gratiam principum non aucupari, sed parare se ad opprobria, exilia, atque cum Mose ex aulis expelli, ut fideles sint Deo et justitiae. Rursum vide hic miram patientiam et longanimitatem Dei et Mosis, dum toties et tanto tempore, leniter et patienter ferunt dura, perfida et minacia responsa Pharaonis tyranni, cumque nunc per preces, nunc per minas, nunc per plagas ad aequitatem flectere conantur. Sane Moses hic angelus fuit potius, quam homo. Legimus in Vitis Patrum, lib. VII, cap. XIX, de Joanne Thebaeo, discipulo Abbatis Ammonis, quod seni huic infirmanti duodecim annis studiose servierit: senex autem nunquam ei blandum aut placidum verbum locutus sit. «Senex ergo moriturus coram aliis senibus tenuit manus ejus, et dixit ei tertio: Salveris, salveris, salveris. Et tradidit illum senibus, dicens: Ille non homo est, sed angelus, qui tot annis mihi infirmanti serviens, nec bonum sermonem audiens, fecit tamen obsequium cum magna patientia.» Si serviens patienter uni aegro et moroso seni est angelus, quid erit Moses, qui Pharaoni, et moroso et duro ac minaci, toties tam leniter et blande obsecutus est, deprecando, et auferendo plagas ei a Deo immissas? qui tres milliones Hebraeorum hominum durorum, rebellium et intractabilium, per 40 annos solus sustinuit, pavit, rexit, duxit, protexit? Sane ipse et angelus, et Deus fuit, tam Pharaonis, quam Hebraeorum, ut dixi cap. VII, vers. 1. Patientia ergo juncta clementiae hominem efficit sapientem, excelsum, angelicum, divinum. Viderunt id quoque per umbram Gentiles. Ita Plato in dialogo cui nomen Crito, Socratem disserentem inducit: «Nullo modo injuriandum est, neque ulciscendum, quidcumque ipse passus fuerit.» Et Plutarchus, lib. De Utilitate ab inimicis capienda: «Oblata, inquit, occasione ulciscendi inimicum, eum missum facere, aequanimitatis est: qui vero et miseratur inimicum afflictum, et opem fert indigenti, hunc omnes amant et laudant, ob animi humanitatem et bonitatem.» Hinc Diogenes rogatus: Quomodo ulciscar inimicum? respondit paucis, sed apposite: «Probus esto.» Quid, quod laudare etiam inimicum majorem saepe conciliat laudanti laudem, quam laudato? Tullium de Caesare dixisse affirmant: «Caesar cum statuas Pompeii everti vetuit, suas stabilivit.» Graves auctores referunt S. Elisabetham, Hungariae regis filiam, aliquando orasse Deum, ut quoslibet qui eam injuria aliqua affecissent, afficeret ipse peculiari aliquo beneficio, ita ut injuriae beneficium responderet, tuncque de coelo significatum illi esse, nunquam se suis precibus adeo Deo placuisse, atque tunc: in ejus vero tam propensae in inimicos dilectionis compensationem, omnium ei peccatorum condonationem fieri.
10:12
12. ET DEVORET (LOCUSTA) OMNEM HERBAM QUAE RESIDUA FUERIT GRANDINI. — Grando enim summam fere tantum herbam percusserat, tenuia vero germina, sive tum, sive si quae postea ex hordeo, lino, tritico et farre enata, locustae servata sunt: quae eo major Aegypto fuit plaga, quo illa fertilior mundi pars, adeoque orbis horreum olim habita fuit.
10:13
13. VENTUM URENTEM. — Hebraice ventum Orientalem, qui calidus est et urens: hic enim contrarius est Occidentali, scilicet Favonio, frigido et humido, qui locustas has ex Aegypto ejecit in mare Rubrum. Ita Abulensis. Verum Septuaginta et Philo Austrum vertunt; hic enim calidus et humidus, imperfectis animalibus, uti sunt ranae, generandis est aptissimus, atque locustas Austro, non Borea; calore, non frigore enasci docet S. Hieronymus in Joel. II. Sed dico Austrum, licet a Meridie flantem, Orientalem vocari. Solemus enim mundum in duas tantum plagas aliquando, videlicet Orientem et Occidentem, dividere, sicut et Cosmographi faciunt, quando gradus longitudinis penes illas tantum assignant: qua ratione Meridies et Auster Orienti, Septentrio et Aquilo Occidenti annumeratur. Posset, secundo, dici hunc ventum Euronotum, id est, partim Orientalem, partim Australem fuisse. En quomodo omnis creatura contra insensatos insurgit, obeditque vindici creatori suo. TOTA DIE ILLA ET NOCTE, — ut calore suo fotuque locustas produceret, et productas in Aegyptum perflaret. Ubi duplex rursum fuit prodigium, vel miraculum. Primum, quod subito Deus tantum tamque calidum ventum produxerit, qui totam perflaret Aegyptum. Secundum, quod singulari suo concursu cum eo innumerabilem locustarum multitudinem produxerit et afflarit. Unde sequitur: «Et mane facto, ventus urens levavit locustas;» mane enim ad hoc aptius est tempus, quando quae inter locustas alatae sunt, et nocturno frigore torpuerunt, matutino calore excitatae, factaeque vividae et vigorosae, avolare solent etiam naturali instinctu.
10:14
QUALES ANTE ILLUD TEMPUS NON FUERANT, NEC POSTEA FUTURAE SUNT. — Dixit hoc Moses spiritu non historico, sed prophetico. Dices: Post Mosen, Joelis cap. I, vers. 2 et 4, dicitur: Residuum erucae comedit locusta, residuum locustae comedit bruchus, et bruchi rubigo: additque Joel nunquam visum fuisse simile exemplum. Respondeo, Joelem metaphorice per haec quatuor, scilicet erucas, locustas, bruchum et aeruginem significare exercitum Chaldaeorum, qui quater Jerusalem vastarunt: primo, dum Joakim regem, cum quo captus est Daniel, ceperunt; secundo, cum ejus filium Joachim abduxerunt; tertio, cum Sedeciam captivarunt; quarto, cum templum in cineres redegit Nabuzardan: quae vastatio proinde recte rubigini comparatur. Ita S. Hieronymus, quem passim Catholici omnes, praeter Theodoretum et Lyranum sequuntur. Ita enim se explicat Joel, vers. 6, cum ait: «Gens enim ascendit fortis et innumerabilis.» Vide ibidem Riberam.
10:15
15. OPERUERUNTQUE UNIVERSAM SUPERFICIEM TERRAE, — cultae scilicet, et vestitae germine; quid enim pascerent locustae, quidve vastarent in terra arenosa et glabra? Hebraice est, obtenebrata est terra, id est, ocultata est, ita ut non videretur. Quidquid pomorum in arboribus fuit. — Pomum vocant Hebraei fructum omnem, tam qui tenero, quam qui duro est cortice: potuisse enim tum esse fructus, licet necdum forte plane maturos, in Aegypto regione ita calida, non mirum est; agebatur enim jam tum martius: nam in frigido hoc climate maius saepe eos nobis exhibet. Possunt, secundo, poma hic accipi metonymice pro gemmis, sive baccis in poma protuberantibus. Sic enim vulgo florente arbore dicere solemus: In hac arbore poma (id est gemmae) sunt plurima, florem pro fructus spe aestimantes.
10:17
17. UT AUFERAT A ME — Hebraice additur tantum, q. d. Tantum hac vice parcat Deus, amplius non offendam. MORTEM, — plagam hanc, videlicet locustam, quae plantis omnibus mortem affert, ac consequenter hominibus omnibus mortem afferet: hi enim fame morientur, si seges omnis quae in germine est, laedatur.
10:19
19. VENTUM AB OCCIDENTE. — Hebraice, ventum maris: quia enim mare Mediterraneum est ad Occidentem terrae Sanctae, ut et Aegypti, hinc Hebraei per mare significant Occidentem. ET ARREPTAM LOCUSTAM PROJECIT IN MARE RUBRUM. — Quaeres, unde dicatur mare Rubrum, et an vere sit rubrum? Primo, Strabo et Uranius, quem citat Stephanus, lib. De Urbibus, vult mare hoc rubrum dici et effici ex repercussu solis, quod scilicet vicinorum montium ruborem, quem radiorum solis objectu reciprocatum undae excipiunt, repraesentare videatur. Secundo, alii volunt talem illius aquae et maris esse naturam, ut rubrum sit. Tertio, Ctesias Gnidius putat hoc mare rubrum effici ex fonte quodam, qui aquam rubicundam et minio plenam in illud mare emittat. Unde et Solinus, cap. XXXVI: Varro, inquit, in littore maris Rubri ait esse fontem, ex quo si oves bibant, mutant colorem, ut ex albis fulvae fiant et subnigrae. Quarto, mare hoc, inquit Plinius, lib. VI, cap. XXIII, graece dicitur Erythraeum, id est rubrum, a rege Erythra Persei filio, cujus sepulcrum in Tirina insula maris Rubri ostendi ferunt. Idem sentit Pererius in fine capitis XIV. Ita et Q. Curtius, Philostratus, lib. III Vita Apollonii, qui mare ipsum ait in se non rubrum, sed ceruleum esse; quin et Arrianus, lib. VIII Gestorum Alexandri: Rubrum, ait, hoc mare dicitur a Rubro, primo ibidem rege. Verum dico hoc mare non esse in se rubrum, sed rubrum dici ab arena rubra, quae est in fundo hujus maris. Id ita esse docuit experientia: nam nautae ex eo aquam haurientes hoc saeculo, non rubram, sed pellucidam viderunt; et plane intellexerunt rubrum colorem in hisce aquis repraesentari ex arenis rubeis, seu coralliis (corallium enim in hoc sinu gigni docet Plinius, lib. XXXII, cap. II) quibus maris illius fundus scatet. Ita ex Joanne Barrio Conimbricenses, tract. 8 in Meteora, cap. II, et Andreas Masius in Josue cap. II, et alii. Nota: Hebraice hoc mare dicitur סוף suph, id est termini, quia Aegyptum ab Arabia, et terra Sancta disterminat. Secundo, alii suph vertunt turbinosum, alii algosum et junceum: est enim caricum et juncorum ferax. Ita Vatablus, et S. Hieronymus, epist. 127 ad Fabiolam. PROJECIT. — Hebraice defixit, id est acervatim dejecit et mersit.
10:21
21. SINT TENEBRAE SUPER TERRAM AEGYPTI TAM DENSAE, UT PALPARI QUEANT. — Loquitur vulgari hominum more Scriptura. Ita enim in tenebris palpitantes incedimus, ac si tenebrosus aer crassissimus appareret, palparique posset. Addunt Abulensis, Burgensis et Pererius, has tenebras vere fuisse palpabiles, quia ipsae erant nebula crassissima. Secundo, alii vertunt, sint tenebrae, ut noctis tenebras auferant, id est, obruant et obscurent. Tertio, Chaldaeus vertit, sint tenebrae, etiam postquam recessit caligo noctis. Hebraicum enim ימש iamos potest deduci a מוש mos, id est recedere, removere; sed Noster et Septuaginta deducunt a משש masas, id est palpare. Est haec nona plaga, scilicet tenebrarum, eaque congrua. Primo, quia Aegyptii Hebraeos filios lucis arctando ergastulis, ad opera dura concluserant. Tenebris ergo et carcere juste puniuntur, quia alios injuste eodem concluserant. Secundo, eis immissa fuit plaga tenebrarum, ut agnoscerent se luce hac indignos esse, et ut praesentiscerent in hac quasi imagine tenebras infernales. Utramque hanc causam dat Sapiens toto capite XVII, maxime vers. ult., et cap. XVIII, vers. 4. Ita et S. Bernardus, serm. 72 in Cantica. Quaeres, quae fuerit causa harum tenebrarum? Respondet Philo fuisse eclipsin. Sed haec solem, non autem stellas obscurat; haecque non triduum, sed horam tantum perdurat. Secundo, Jansenius in cap. XVII Sapientiae, innuit tenebras illas non esse factas in aere, sed in oculis tantum Aegyptiorum: hos enim, aeque ut Sodomitas, percussos esse caecitate, sive ἀορασίᾳ; sed repugnat Scriptura, quae tenebras has ait fuisse palpabiles, cum lux esset Hebraeis. Tertio, verisimilius Cajetanus putat causam harum tenebrarum fuisse subtractionem radiorum solis, aliorumque siderum, ita ut versus Aegyptios ubivis locorum manentes, radios suos non emitterent, sed tantum versus Hebraeos. Quarto et optime, Philo, Burgensis, Abulensis et Pererius censent causam tenebrarum fuisse nubes et nebulas densissimas, constipationemque aeris tantam, ut nullo lumine, ne radiis quidem solis esset penetrabilis. Hoc enim est quod dicitur Sap. XVII: «Nec siderum limpidae flammae illuminare poterant noctem illam horrendam.» Nota: Hae tenebrae caeperunt, non decimo, ut vult Torniellus, sed undecimo die mensis primi; durarunt enim triduum, scilicet usque ad 14 diem, quo Moses evocatus a Pharaone, ei praedixit cladem primogenitorum proxima nocte futuram, ut patebit cap. XI, vers. 4. Decimo ergo die Hebraei compararunt agnum paschalem, ut jussit Deus cap. XII, 3. Sequenti vero die, puta undecimo, inflicta est plaga tenebrarum Aegyptiis: cessavit ea die decimo tertio. Postero die 14, Moses minatus est Pharaoni caedem primogenitorum, eamque proxima nocte diei 15 (puta in paschate), inflixit Deus.
10:22
22. TENEBRAE HORRIBILES. — Hebraice, tenebrae caliginis, id est maxime caliginosae et densissimae, ideoque horribiles. Nam, primo, erant tantae, ut essent palpabiles; secundo, durarunt tres dies et noctes; tertio, fuerunt in universa terra Aegypti; quarto, in eis non viderunt sese invicem Aegyptii, nec moverunt se lecto vel loco suo, quasi essent vinculis in carcere constricti, ut ait Sapiens cap. XVII, 16: cum interim reliqui homines toto orbe, quin et Hebraei in Aegypto, clarissima luce fruerentur; quinto, non audebant prae pavore Aegyptii loqui, comedere aut e cubili surgere, sed per silentium fame cruciabantur, nulli vacantes sensui, nisi ut praesens malum sentirent, ait Philo; sexto, audiebant Aegyptii horribiles sonitus, et videbant per flammas intermicantes spectra et monstra terrifica, quae illos tantum non exanimabant. «Apparebat enim illis subitaneus ignis timore plenus; et timore percussi illius, quae non videbatur faciei, aestimabant deteriora esse, quae videbantur,» ut dicitur Sapient. XVII, vers. 6; septimo, ex conscientiae malae sibi consciae remorsu omnia pavebant et horrebant, ait Sapiens, sive sonum avium, sive mugitum bestiarum, sive strepitum arborum, sive fragorem aquarum, lapidum aut montium audirent, putabant omnia haec in necem suam conjurasse: «Nam etsi nihil illos ex monstris perturbabat, transitu animalium, et serpentium sibilatione commoti tremebundi peribant,» ut dicitur Sap. XVII, 9. Vide hic quam pavida, quam anxia sit mala conscientia; nam, ut ait ibidem Sapiens: «Semper praesumit saeva perturbata conscientia.» Et Cicero in Pisonem: «Sua, inquit, quemque fraus, suum facinus, suum scelus, sua audacia de sanitate ac mente deturbat. Hae sunt impiorum furiae, hae flammae, hae faces;» et Macrobius lib. I in Somnium Scipionis, cap. X: «Vulturem, inquit, jecur immortale rodentem nihil aliud intelligi voluerunt (sapientes Poetae), quam tormenta malae conscientiae, obnoxia flagitio viscera interiora rimantis, et ipsa vitalia indefessa admissi sceleris admonitione laniantis, semperque curas, si requiescere forte tentarint, excitantis, tanquam fibris renascentibus inhaerendo, nec ulla sibi miseratione parcentis lege hac, qua se judice nemo nocens absolvitur, nec de se suam potest vitare sententiam.» Sententiam intellige, arguentis et condemnantis conscientiae. Tropologice, hae tenebrae significabant caecitatem mentis Pharaonis et Aegyptiorum, ait Origenes, qui tot plagas experti Deo tamen credere et obedire noluerunt. Diabolus enim excaecabat corda eorum, qui in hac re facit ut aquila. Aquila enim, ut tradit Plinius, lib. XIX, cap. IV, ut cervum supplantet et devoret, solet collectum volutatu pulverem, in oculos cervi cornibus insidens excutere, ac pennis ora verberare, donec eum quasi excaecatum et furentem praecipitet in rupes: ita facit daemon, terreno pulvere homines excaecat, itaque quasi furentes in rupes tartari praecipitat. Secundo, hae tenebrae significabant idololatriam et errores eorum; annon enim tenebrae sunt adorare vitulum? Tertio, significabant obscurissimas et inscrutabiles esse divinae Providentiae rationes. Deus enim «posuit tenebras latibulum suum» (Psalm. XVII). Quarto, nona haec plaga, ait S. Augustinus, respondet nono praecepto: «Non concupisces uxorem proximi tui;» qui enim eam concupiscit, in magnis versatur tenebris incontinentiae et immunditiae. Hinc quinto, tenebrae hae erant imago tenebrarum inferni, de quibus S. Bernardus, serm. 16 in Cant.: «Paveo gehennam, contremisco a dentibus bestiae infernalis, horreo vermem rodentem, et ignem torrentem, fumum et vaporem et sulphur, et spiritum procellarum: horreo tenebras exteriores. Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum, ut praeveniam fletibus fletum, et stridorem dentium?» Quis hic non paveat? Si pavet, cur non cavet? «Tempus breve est, inquit Paulus, praeterit figura hujus mundi.» Ergo ita vive in mundo, ac si non esset mundus: mox enim praeteribit et evanescet. E converso, ita vive, ut in aeternum vivas, ut aeternas paenas mortemque evadas. In gehenna enim «miseris mors sine morte, finis sine fine: quia ibi mors vivit, et finis semper incipit,» inquit S. Gregorius, lib. IX Moral. cap. XLVIII. Octavo, addunt Septuaginta cum tenebris fuisse turbinem, procellam et tempestatem.
10:23
Vers. 23. NEMO VIDIT FRATREM (proximum) SUUM, NEC MOVIT SE DE LOCO IN QUO ERAT. — Hebr., et non surrexit vir de subter se, q. d. De sede, vel loco, cui insidebat. Septuaginta, et non surrexit ullus ex cubili suo: nimirum attoniti tanto prodigio, praesertim in tenebris tam horrendis positi, omnia formidabant, ut se loco movere non auderent. Metuebant enim ne, si se moverent, in spectra et monstra aut praecipitia incurrerent; nam ex tam insolitis tenebris putabant totum mundi ordinem perverti et dissolvi. Unde Sap. XVII et XVIII, dicitur Aegyptios fuisse tunc quasi catena quadam vinctos, et in carcere reclusos, ideoque miserabiles tunc emisisse voces, quae ab Hebraeis audirentur: omni enim solis, coeli, ignis, candelae, omnique omnino lumine orbati erant. Unde Philo: Ignis, ait, quo utimur, vel aere turbato extinguebatur, vel vincebatur a crassissimis tenebris. Et Sapiens cap. XVII ait: «Et ignis quidem nulla vis poterat illis lumen praebere.» Quare errat Cajetanus, dum ait Aegyptios fuisse tantum lumine coelesti, non autem domestico ignis aut candelae privatos: hoc enim refellit Scriptura, cum ait has tenebras fuisse palpabiles: rursum, neminem vidisse alium, neminem movisse se loco, solos Israelitas fruitos esse luce. Et vero parva alioqui fuisset haec paena: nam multi, qui ad polum vergunt, lumine coelesti naturaliter ad multos menses, imo ad dimidium annum orbantur, natura eis aliud lumen domesticum ex ligno oleato, quod ardet instar candelae, subministrante. Ecquid curo, sive lumine solis, sive ignis aut candelae videam, dummodo videam? Addit Burgensis tantam tunc fuisse nebulam et crassitiem aeris, ut non modo aspectum omnem lucis auferret, sed et motum progressivum impediret. Verum hoc videtur incredibile; sic enim nebula haec debuisset esse densa, solida, et resistens instar lapidis aut ferri. UBICUMQUE HABITABANT FILII ISRAEL, LUX ERAT. — In eadem Hebraice est, in sedibus suis, q. d. Non tantum in vicis, plateis, vel domibus vicinis, sed in eadem domo, Hebraei in suis cubiculis luce gaudebant, qua Aegyptii in Gessen habitantes, suis in locis, Cimmeriis tenebris involvebantur, Deo radios solares porrigente ad Hebraeos, non ad Aegyptios; et crassissimam nebulam offundente Aegyptiis, non Hebraeis. Sap. cap. XVIII, dicitur Hebraeos hoc triduo audivisse quidem voces Aegyptiorum, sed neminem eorum vidisse.
10:24
Vers. 24. VOCAVITQUE PHARAO MOYSEN, — triduo tenebrarum expleto; nam eo durante nullus ausus fuit se loco movere, quod et ex verbis Pharaonis patet: neque enim, uti solet, plaga liberari rogat, utpote quae jam cessasset; sed timens diriora: «Ite, inquit, sacrificate» Deo. Ita Lyranus, Abulensis, Pererius. OVES TANTUM VESTRAE ET ARMENTA REMANEANT, — pignoris vice, ne fugiatis et non redeatis.
10:25
Vers. 25. HOSTIAS QUOQUE DABIS. — Das ut abeamus, sed oportet des et hostias, scilicet oves et pecora nostra ad immolandum, et hoc sequentia indicant: sequitur enim: «Cuncti greges pergent nobiscum.»
10:27
Vers. 27. INDURAVIT AUTEM DOMINUS COR PHARAONIS, — tum amovendo plagam tenebrarum; tum petendo per Mosen non tantum Hebraeos, sed et omnia eorum pecora dimitti; tum non dando ei gratiam mollientem, quam toties demeritus erat Pharao. Unde hoc capite post tot plagas maxime hac phrasi utitur Scriptura, scilicet, quod Deus Pharaonem induraverit, ut significet indurationem ejus fuisse paenam peccati.
10:29
Vers. 29. NON VIDEBO ULTRA FACIEM TUAM, — sponte te non accedam, non urgebo, sed tu potius me videre desiderabis, quando in proxima et ultima plaga primogenitorum nos exire compelles, cap. XII, vers. 31.
10:1
v. 4 « Et dizit Dominus ad Moysen : Ingredere ad Pharaonem. Ego enim induravi cor eius et servorum illius, ut faciam signa mea. haec in eo », v. 9. « et » ut « narres in auribus filii tui et nepo- Ium tuorum, quoties contriverim Aegyptios », — Hebr. eis illuserim, cf. 1 Reg. 6,6; germ. : einem übel mitspielen — « e£ signa mea fecerim in eis, et sciatis, quia ego Dominus ». YXàa?pa in medio eius, sc. Aegypti, quod ignorat Vulg.; LXX Chald. Syr. a3*p3. Non tam futura (Sylv. )induratio praedicitur, quam praeteritae ratio panditur, ne Moyses taedio afficiatur.
10:3
v. 3 « Introterunt ergo Moises et Aaron ad Pharaonem, et dixerunt ei : Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum : Usquequo non vis subtici mihi? Dimitte populum meum , ut sacrificet mihi ». gitur verba usque ad illud
10:4
v. & « Sén autem resistis et non vis dimittere ewm, ecce ego inducam cras locustam zn fines tuos »,
10:5
v. 5 « quae operiat superficiem terrae, ne quidquam eius appareat , sed comedatur quod residuum fuerit grandini » ; — Hebr. : residuum evasionis (cf. 1 Par. 4,43), quod superfit vobis de grandine — « corrodet [enim] omnia ligna, quae germinant in agris ». Ergo destructura erat locusta primum eam cerealium partem, quae grandinem evaserat, sive quod tempore grandinis nondum germinasset (triticum, spelta), sive quod grando non omnes tandem agros attigisset; praeterea ea arborum folia, quae post grandinem erant nata. LXX n0 nv2, uti 9,18. DAN locusta, a $Y2*3 multum esse, Írequentissima est in regionibus Orientis, quandoque multa passuum millia regionis operit, solem obscurat, herbam omnem et folia vorat, domos penetrat, trabes corrodit; vento advehitur, vento iterum asportatur; id ni fiat cadaverum foetor aerem corrumpit, lues generat. Vento si quando in Aegyptum vehantur, hieme aut vere ibidem comparent. Cf. Vig., Kn. Huic igitur plagae cum Nili inundatione nihil erat commune.
10:6
v. 6 « Avertitque se etc. » in ore Dei ponit ad Moysen loquentis; dein pergit « Introierunt ergo etc. », et omnia v. 3-6 rursus verbotenus repetit tamquam ex ore Moysis et Aaron ad Pharaonem profecta. | v. 6 « Et amplebunt domus tuas et servorum tuorum et omnium Aegyptiorum : quantam non viderunt patres tui et avi, ez quo orti sunt super terram usque in praesentem diem. Avertitque se et egressus est a Pharaone », « satis ex vultu, gestu aliisque indiciis advertens Pharaonem manere obstinatum » (Sylv).
10:7
v. 1 « Dixerunt autem servi Pharaonis ad eum »,aut, ex lis qui v. 1 indurati dicebantur, aut ex iis, de quibus 9,20 dicebatur (Tost.) : « Usquequo patiemur hoc scandalum »? Scandalum seu /aqueus (Hebr.) « referri potest sive ad Israelitas, quorum occasione super Aegyptiorum caput haec mala excussa sunt, sive ad mala ipsa, quibus affligebantur, sive ad Moysen et Aaronem, Dei ministros in ea ultione inferenda » (Caím.). Referri potest ad haec omnia simul. « Usquequo Hebraei erunt nobis in offendiculum, in quod impingentes tot calamitatibus involvamur? Quasi dicant : Tolle laqueum seu offendiculum et scandalum hoc, et dimitte illos » (Jans.). « Dimitte homines , ut sacrificent Domino Deo suo. Nonne » — Hebr. nondum — « vides, quod perierit », pereat, « Aegyptus »? Aulici sapienter non regis ius retinendorum Hebraeorum in dubium vocant, sed moralem necessitatem eius iuris ob salutem rei publicae abdicandi demonstrant. | v. 8 « levocaveruntque » — ad constructionem passivam cum nN ef. Gen. 4,18 — « Moysen et Aaron ad Pharaonem, qui dixit eis : Ite, sacrificate Domino Deo vestro », « sc. 1n solitudine, sicut. petitis » (Tost.). 8,25 institerat, ut intra Aegyptum saerificarent. Hac conditione missa, iam alia ratione veniam excedendi limitare, reditum 1n tuto collocare studet. « Quinam sunt, qui ituri sunt »? rogat, opinionem praetendens non omnes excessuros (Sy/v.). « Volebat detinere aliquid ad illos pertinens, cuius obtentu redirent » (Tost.).
10:9
v. 9 « Ait Moyses - Cum. parvulis nostris et sentoribus pergemus , cum filiis et filiabus, cum ovibus et armentis », 1. e. cum omnibus omnino, ergo etiam cum uxoribus. « Est enim solemnitas Domini Dei nostri », cu omnes interesse debent, offerendaque sunt diversa animalia; sed quae et quot ea sint, ignoramus; quare omnia sunt adducenda (Sylv.). Solemnitatem indixerat Deus 3,12; simul praedixerat, non suas solum, sed Aegyptiorum etiam res ablaturos 3,21 sq. Ultimam utique, cur omnia secum abducat , rationem reticet Moyses, consilium non redeundi.
10:10
v. 10 « Et respondit Pharao : Sic Dominus sit vobiscum , quomodo ego dimittam vos et parvulos vestros ». « Formula est imprecatoria, cum quadam irrisione » (Bonfr.). « Quasi dicat : Non dimittam vos cum parvulis. Sed dum illis male se precari putat, imprudens bene precatur : nam Deus et eduxit illos et adiuvit » (Malv.). « Cui dubium est, quod pessime cogitetis? » Hebr. : Videte, quoniam malitia est coram, seu est patens in facie vestra. Recte explicat Chald. : malitia, quam facere intenditis. LXX : Vóexe. Óxt xovrpla. zpoczstzat optv. « Videte, malum ex facie vestra dignoscitur » (Vat.), dum haec facies generalem exodum postulat atque ita consilium non redeundi manifestat. Alii: malum est ante faciem vestram, i. e. malum intenditis.
10:11
v. 41 « Non fiet ita, sed ite tantum viri et sacrificate Domino Hoc enim et ips? petistis »; petistis sacrificare, ad sacrificium satis sunt virl. « S(atzimque eiecti sunt de conspectu Pharaonis ». Etiam in his deprehendit ironiam Ke, quod illico homines Pharao non ultra auditos dimittat. :
10:12
v. 12 « Dixit autem Dominus ad Moysen : Extende manum tuam super terram. Aegypti ad. locustam, ut ascendat super eam et devoret omnem herbam, quae residua fuerit grandint ». LXX Sam. addunt et omnem fructum arborum. Construitur h. 1l. 3 3* 5:52, uti alias nov 2 T", quod significat extendere manum cum effectu aliquo et violentia, dum 5z v rn^v simpliciter significat extendere manum. Vulg. feliciter vertit zd, « quasi vocans locustam » (Tost.) eique manu extensa violentiam inferens. v 13 « Et extendit Moyses virgam super terram Aegypti, et Dominus adduxit ventum urentem » , vulgo scirocco dictum, de quo agebamus ad Iud. 5,91, « tota die illa » reliqua, qua Moyses egerat cum Pharaone, « e£ nocte », ut revera locustae adfuerint « cras » (v. ^) seu sequenti mane : « e£ mane facto ventus urens levavit locustas ». Locustae persaepe ex Aethiopia in Aegyptum devehuntur : neque ea tamen est sufficiens ratio Dp vertendi vxo», sed est ventus orientalis, ergo e Sinaitide seu Arabia flans.
10:14
v. 1 « Quz ascenderunt super universam terram Aegypti, et sederunt in cunctis finibus Aegyptiorum innumerabiles , quales ante illud tempus non. fuerant, nec postea futurae sunt ». Quae certe non dicuntur prophetice (Men.), sed per hyperbolen aliquam (Calm.).
10:15
v. 15 « Operueruntque universam superficiem terrae, vastantes omnia » — sed Hebr. : et obscurata est lerra, radiis sc. solis interceptis. — « Devorata est igitur herba terrae, et quidquid pomorum in arboribus fuit, quae grando dimiserat; nihilque omnino virens relictum est in lignis et in herbis terrae , in cuncta Aegypto. »
10:16
v. 16 « Quam ob rem festinus Pharao vocavit Moysen et Aaron, et dixit eis : Peccavi in Dominum Deum vestrum et in vos ». Hae vice festinat Pharao, quia haee plaga illum longe propius ceteris attingebat, eratque velutoors aliqua seu exitialis « pernicies » (Vat.): triticum sc. et far, unam sequentis anni cibi spem, cernebat a locustis brevi temporis spatio absumptam (7ost.). v. 4Y « Sed nunc dimittite peccatum mihi etiam hac vice , et rogate Dominum Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam ».
10:18
v. 18 « Egressusque Moyses de conspectu Pharaonis, oravit Dominum ».
10:19
v. 19 « Qui flare fecit » — Hebr. vertit — « ventum ab occidente vehementissimum, et arreptam locustam proiecit in. Mare. Rubrum : non remansit ne una. quidem in cunctis finibus Aegiypti ». De Mari Suph ad 13,18 dicemus.
10:20
v. 20 « Et induravit Dominus cor Pharaonis, nec miht filios Israel ».
10:21
v. 91 « Dizit autem Dominus ad Moysen : Extende manum tuam in coelum, et sint tenebrae super terram Aegypti tam densae , ut palpari queant ». von vim, et tangat quis tenebras : expressio hyperbolica sane atque inusitata. Cuius loco Chald. scribit postquam transiit. obscuritas noctis, e& Ps. Ion. : « in aurora (unx'^p2), sed antea recedent tenebrae noctis ». Iam expressioni Nnx"p2 respondet hebr. ?mw"*2, quod sat facile defigurari potuit in jzn x72". Habet igitur lectio etiam Chald. et Ps. Ion. suam probabilitatem.
Arg. — Plagae narratio paucis absolvitur. Pharao omnes abire permittit, relictis tamen gregibus. Tenebras maxime spissas per integros dies quandoque in Angliae locis haberi, quis non audivit? tamen eiusmodi nebulas ob aeris calorem et siccitatem ignorat Aegyptus. Sed tenebras ibidem causat ventus scirocco, qui quod viginti quinque diebus ante ae totidem post veris aequinoctium furat, chamsin i. e. quinquaginta audit. Non tamen omnes illos dies continuos flat, sed biduis, triduis vel quatriduis, interiectis malaciis. Flat autem a meridie ad orientem vergente, immensam copiam ardentis arenae secum ferens, quae omnia penetrat atque exsiccat, pellem et pulmones urit et torquet, radios solis praecludit. Of. Vig. p. 286 sqq.
10:22
v. 33 « Extenditque Moyses manum in coelum , et factae sunt tenebrae horribiles in universa, terra, Aegypti tribus diebus ». Hebr. tenebrae obscuritatis, 1. e. obscurissimae.
10:23
v. 93 « Nemo vidit fratrem suum nec movit se de loco, in quo erat » — reliqui tribus diebus : tenebrae breviores aut certe non tam continuae non erant in Aegypto plane inauditae. — « Ubicunque autem habitabant filii Israel, lux erat ». Chamsin quoque, dum certos tractus infestat, alios non attingit.
10:24
v. 9& « Vocavitque Pharao Moysen: et. Aaron. ». Iam Ps. fon. movebatur scrupulo, non potuisse ullum Pharaonis legatum viros adire, quo tempore nemo « movit se de loco, in quo erat »; quare voces inseruit « in fine trium dierum ». Verum sapienter reponit Ca?., non esse cur illa verba tantopere premantur. Alias utique ante finitas plagas Pharao Moysen arcessebat. Ceterum quaestio, de qua nihil affirmat textus, neque. nobis est dirimenda. « Et dixit eis : Ite, sacrificate Domino. Oves tantum et armenta vestra remaneant », loco pignoris, quo certius redeatis (Sylv.). « Parvuli vestri eant vobiscum ». Concedit iam Pharao illud, quod v. 10 sq. denegaverat. Suggerit tamen 70s/., eum ne hoe quidem serio concessisse, sed voluisse certius perspicere, sincerene Hebraei reditum meditarentur, an praetextu saerificli quaererent cum omnibus suis bonis regno excedere.
10:25
v. 25 « Ait Moyses : Hostwas quoque et holocausta dabis nobis, quae of feramus Domino Deo nostro ». Haec sententia sequenti comparata triplici modo construi potest. Primum, ut Pharao rogetur, et de suis gregibus victimas sacrificiorum dono dare Hebraeis, et omnia ipsorum pro victimis abduci permittere. Sed, ut a Pharaone dona gratuita postulentur, contextui vix consonat; et Moysis argumentum infirmat, cum multo minor futura erat ratio omnium gregum pro victimis abducendorum, si Pharao liberaliter de victimis providebat; neque illa duo 23 necessario tam arcte inter se, uti vult D//m., coniunguntur. Potest porro v. 25 intelligi ironice vel etiam interrogative : Sane tu, Pharao, nobis victimas procurabis, ut non sit necesse nos illas de nostris gregibus adducere; vel : An tu forte victimas procurabis, ut etc.? Tertio, inde a Tost., plerique non alias v. 25 efferri victimas censent, quam quae v. 26 de gregibus Hebraeorum sumendae esse affirmantur. Sc. Hebraei cum suis gregibus Pharaonis sunt; rogant, ut ipse victimas concedat, ideoque greges omnes abduci permittat.
10:26
v. 96 « Cuncti greges pergent nobiscum , non remanebit ez eis ungula, quae necessaria, sunt in cultun Domini Dei nostri ». Sed Hebr. : quoniam de ipsis sumemus ad sacrificandum Domino Deo nostro; « [praesertim] cum ignoremus, quid debeat immolari, donec ad ipsum locum perveniamus ». Merito monet 7ost., ex his potuisse indubie Pharaonem perspicere, non reditum meditari Moysen, sed exodum : secus satis erat, speciei cuiusque animalium certum numerum abducere. Non erat sane omnia animalia Deus pro victimis postulaturus.
10:27
v. 271 « Induravit autem Dominus cor Pharaonis , et noluit dimittere 608 ».
10:28
v. 28 « Dixitque Pharao ad Moysen : noo » — vocem Sam. repetit — « «a me et cave, ne ultra videas faciem meam : quocunque die apparueris miht, morieris ».
10:29
v. 99 « Respondit Moyses : Ita fiet, ut locutus es ». LXX eteqxac. Non : Hecte locutus es (Chald. Syr.). Sane non recte loquitur Pharao mortem intentans prophetae. « Non videbo ultra faciem tuam ». Nulla ratio est verborum accipiendorum ut prophetiae, quam 12,31 falsam exstitisse demoustret. Sunt illa propositum viri iuste irati, et subintelligenda est conditio a viro sapiente nequaquam UAM non veniam, nisi conditiones plurimum mutentur; non veniam sponte et non Vocatus Cum probabile sit priorem cuiusque binarü plagam perseverasse durante posteriore eiusdem binarii plaga, pari iure coniiciat quis, nonam etiam plagam decimae exstitisse aequalem. Non ulla igitur in-: tercessit lux inter atroces illas tenebras luctuosamque illam mediam noctem. Hebraei pro epulo paschali iam antea (12,3) omnia paraverant, inter decimam et quartamdecimam diem mensis intercessit triduum 10,92; secundum Sap. 18,1 tenebrae regionem Gessen non occupaverant. là dimittere eum. Ecce Iahve interficiet. filium tuwm primogenitum. Et divit Moyses : Haec dicit Dominus : Media mocte etc. ». Et nunc tamquam Moysis ad Pharaonem verba repetuntur verbotenus v. 4-7 nostri textus, quae antea tamquam Dei ad Moysen verba tradebantur; et narrationem claudunt v. 8-10. Quae omnia sunt plane perspicua. Quaeres tamen fortasse, cur Moyses v. 9 referatur exiisse íratus, cum nullum Pharaonis responsum eum ad iram provocans referatur; manet item difficultas, non satis perspici cur Moyses coram Pharaone compareat, cum tamen 10,29 modo protestatus sit, se eius faciem non esse visurum. Supponas, quaeso, verba 10,28 sq. primitus descripta fuisse cap. 11, inter v. 8 et 9 (ef. Ios.) et tota evanescit difficultas. Sane textus Sam. hac ratione emendatus propius reliquis omnibus ad primitivam textus formam accedit. Cf. Calm. A2. Cap. XI v. A « Etdizit Dominus ad Moysen », postquam is post 10,97 a Pharaone discesserat : « Adhuc una plaga tangam Pharaonem et Aegyptum , et post haec dimittet vos , et exire compellet ». Loco ultimi incisi Hebr. n»o 22nw vo» v33 nb» wbv2, cum dimittet vos, omnino expellendo expellet vos hinc; vel cum dimittet vos omnino, expellendo etc. : « cam dimittet vos sine ulla conditione (nam 8,98 cum conditione dicit : Dimittam, modo ne longius eatis; et 10,11 Ite viri, sine parvulis et pecoribus; paulo post v. 24 Ite, et parvuli, tantum pecora remaneant), non cum pace et tranquille dimittet, sed vi quodammodo expellet, nec sinet ut moram nectatis amplius » (Vat.). Ergo vasa tempestive ab Aegyptiis procurate, sane in terra Gessen, quam Hebraei Aegyptus permixti incolebant, et ubi non erant. tenebrae.
10:6
I periodi della geologia furono trovati nei «giorni» della creazione, dando alla parola jōm il significato di periodo, epoca, ed adducendo a sostegno alcuni passi della Bibbia dove jōm significa periodo indeterminato di tempo (Gen. 2, 3, 4; Ex. 10, 6; Lev. 7, 35, 36; ecc.). …
10:19
ROSSO, MARE (GR. Ἡ ἜΡΥΘΡΑ ΘΆΛΑΣΣΑ; EBR. JĀM SŪPH)
di Suez (Sinus Arabicus) a ovest, e del golfo di el-'Aqabah (Sinus Aelanticus) a est. L'appellativo ebraico jām sūph « mare delle alghe » o « canne » (Ex. 10, 19; 13, 18; 15, 4) è di origine incerta; ma l'identificazione non è dubbia, poiché ne è indicata l'estremità (Ex. 23, 31; I Reg. 9, 26; Ier. 49, 21) nel Golfo Elanitico o di el-'Aqabah.
10:21
… 15); p. dalla terra (zanzare, mosche: ibid. 8, 16-32); p. dal fuoco (?) (peste degli animali e contagio di ulceri: ibid. 9, 1-12); p. dall'aria e dal vento (grandine, cavallette: ibid. 9, 13-10, 20); p. dal cielo (tenebre, morte dei primogeniti: ibid. 10, 21-12, 36).
10:23
saggio di commento e amplificazione poetica di un episodio che la fonte storica (Ex. 10, 23) riferisce nei sobri tratti essenziali.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.