The fifth plague is pestilence among the Aegyptians cattle. 8. The sixt boyles in men and beastes. 18. the seuenth, haile. 27. Pharao confessing God to be iust, and himselfe and his people impious, promiseth againe to dismisse the people, 34. but faileth to do it.
1And the Lord said to Moses: Go in to Pharao, and speak to him: Thus saith the Lord God of the Hebrews: Let my people go to sacrifice to me.E il Signore disse a Mosè: Va' a trovare Faraone, e di' a lui: Queste cose dice il Signore Dio degli Ebrei: Lascia andare il mio popolo ad offerirmi sacrifizio.AND our Lord said to Moyses: Goe in to Pharao, and speake to him: This saith our Lord, the God of the Hebrewes: dismisse my people to sacrifice vnto me.Dixit autem Dominus ad Moysen: Ingredere ad Pharaonem, et loquere ad eum: Hæc dicit Dominus Deus Hebræorum: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi. 2But if thou refuse, and withhold them still:Che se tu ancor sei restio, e lo rattieni,And if thou refuse, and holdest them:Quod si adhuc renuis, et retines eos, 3Behold my hand shall be upon thy fields; and a very grievous murrain upon thy horses, and asses, and camels, and oxen, and sheep.Ecco che la mano mia si farà sentire sopra i tuoi campi, e sopra i cavalli, e gli asini, e i cammelli, e i bovi, e le pecore con atroce pestilenza.behold my hand shal be vpon thy fieldes: and vpon thy horses, and asses, and camels, and oxen, and sheepe, a verie sore pestilence.ecce manus mea erit super agros tuos, et super equos, et asinos, et camelos, et boves, et oves, pestis valde gravis. 4And the Lord will make a wonderful difference between the possessions of Israel and the possessions of the Egyptians, that nothing at all shall die of those things that belong to the children of Israel.E il Signore farà questo miracolo riguardo a quello che posseggono gl'Israeliti, e quello che posseggono gli Egiziani, che nulla perirà di quel che appartiene a' figliuoli d'Israele.And our Lord wil make a merueile betwene the possessions of Israel & the possessions of the Aegyptians, that nothing at al perish of those thinges that pertaine to the children of Israel.Et faciet Dominus mirabile inter possessiones Israël et possessiones Ægyptiorum, ut nihil omnino pereat ex eis quæ pertinent ad filios Israël. 5And the Lord appointed a time, saying: To morrow will the Lord do this thing in the land.E il Signore fissò il tempo, dicendo: domane il Signore adempirà questa parola sopra questa terra.And our Lord hath appointed a time, saying: To morow wil our Lord doe this thing in the land.Constituitque Dominus tempus, dicens: Cras faciet Dominus verbum istud in terra. 6The Lord therefore did this thing the next day: and all the beasts of the Egyptians died, but of the beasts of the children of Israel there died not one.Il Signore adunque fece il dì seguente quel che avea detto; e perirono tutti gli animali degli Egiziani: ma degli animali de' figliuoli d'Israele non ne perì uno.Our Lord therfore did this thing the next day: and al the beastes of the Aegyptians dyed, but of the beastes of the children of Israel nothing at al perished.Fecit ergo Dominus verbum hoc altera die: mortuaque sunt omnia animantia Ægyptiorum; de animalibus vero filiorum Israël, nihil omnino periit.
7And Pharao sent to see; and there was not any thing dead of that which Israel possessed. And Pharao’s heart was hardened, and he did not let the people go.E Faraone mandò a vedere: e non era morto nulla di quel che possedeva Israele. E si indurò il cuore di Faraone, e non lasciò partire il popolo.And Pharao sent to see: neither was there anything dead of that which Israel possessed. And Pharaoes hart was hardned, and he did not dismisse the people.Et misit Pharao ad videndum: nec erat quidquam mortuum de his quæ possidebat Israël. Ingravatumque est cor Pharaonis, et non dimisit populum. 8And the Lord said to Moses and Aaron: Take to you handfuls of ashes out of the chimney, and let Moses sprinkle it in the air in the presence of Pharao.E il Signore disse a Mosè, e ad Aronne: Alzate le mani piene di cenere del focolare, e Mosè la sparga verso del cielo alla presenza di Faraone.And our Lord said to Moyses, & Aaron: Take your handes ful of ashes out of the chimney, and let Moyses sprinkle it into the ayre before Pharao.Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron: Tollite plenas manus cineris de camino, et spargat illum Moyses in cælum coram Pharaone. 9And be there dust upon all the land of Egypt: for there shall be boils and swelling blains both in men and beasts, in the whole land of Egypt.E la polvere si spanda per tutta la terra d'Egitto, e ne verranno agli uomini, e ai giumenti ulcere, e grossi tumori per tutta la terra di Egitto.And be there dust vpon al the Land of Aegypt: for there shal be in men, & beastes boyles, and swelling bladders in the whole land of Aegypt.Sitque pulvis super omnem terram Ægypti: erunt enim in hominibus et jumentis ulcera, et vesicæ turgentes in universa terra Ægypti. 10And they took ashes out of the chimney, and stood before Pharao, and Moses sprinkled it in the air; and there came boils with swelling blains in men and beasts.E presero la cenere del focolare, e si presentarono a Faraone, e Mosè la sparse per l'aria: e ne vennero ulcere, e grossi tumori agli uomini, e ai giumenti.And they tooke ashes out of the chimney, and stoode before Pharao, and Moyses: sprinkled it into the ayre: and there were made boyles of swelling bladders in men and beastes.Tuleruntque cinerem de camino, et steterunt coram Pharaone, et sparsit illum Moyses in cælum: factaque sunt ulcera vesicarum turgentium in hominibus et jumentis: 11Neither could the magicians stand before Moses, for the boils that were upon them, and in all the land of Egypt.E i maghi non potevano stare dinanzi a Mosè per ragione delle ulcere, che erano addosso a loro, come a tutta la terra d'Egitto.neither could the enchanters stand before Moyses for boyles that were vpon them, and in al the Land of Aegypt.nec poterant malefici stare coram Moyse propter ulcera quæ in illis erant, et in omni terra Ægypti.
12And the Lord hardened Pharao’s heart, and he hearkened not unto them, as the Lord had spoken to Moses.E il Signore indurò il cuore di Faraone, e non gli ascoltò, come il Signore avea detto a Mosè.And our Lord did indurate Pharaoes hart, & he heard them not, as our Lord spake to Moyses.Induravitque Dominus cor Pharaonis, et non audivit eos, sicut locutus est Dominus ad Moysen. 13And the Lord said to Moses: Arise in the morning, and stand before Pharao, and thou shalt say to him: Thus saith the Lord, the God of the Hebrews: Let my people go to sacrifice to me.E il Signore disse a Mosè: Levati di buon mattino, e presentati a Faraone, e gli dirai: Queste cose dice il Signore Dio degli Ebrei: Lascia, che il mio popolo vada ad offerirmi sacrifizio.And our Lord said to Moyses: In the morning arise, and stand before Pharao, & thou shalt say to him: This saith the Lord, the God of the Hebrewes: Dismisse my people to sacrifice vnto me.Dixitque Dominus ad Moysen: Mane consurge, et sta coram Pharaone, et dices ad eum: Hæc dicit Dominus Deus Hebræorum: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi. 14For I will at this time send all my plagues upon thy heart, and upon thy servants, and upon thy people; that thou mayst know that there is none like me in all the earth.Perocché io questa volta manderò sul tuo cuore tutti i miei flagelli, e sopra i tuoi servi, e sopra il tuo popolo: affinché tu conosca, che non havvi simile a me in tutta la terra.Because this time I wil send al my plagues vpon thy hart, and vpon thy seruantes, and vpon thy people: that thou mayest know rhere is not the like to me in al the earth.Quia in hac vice mittam omnes plagas meas super cor tuum, et super servos tuos, et super populum tuum: ut scias quod non sit similis mei in omni terra. 15For now I will stretch out my hand to strike thee, and thy people, with pestilence, and thou shalt perish from the earth.Conciossiaché adesso stendendo la mano percuoterò di peste te, e il tuo popolo, e tu sarai sterminato dalla terra.For now stretching forth my hand I wil strike thee, and thy people with pestilence, and thou shalt perish from the earth.Nunc enim extendens manum percutiam te, et populum tuum peste, peribisque de terra. 16And therefore have I raised thee, that I may shew my power in thee, and my name may be spoken of throughout all the earth.E a questo fine ti ho sostentato per dimostrare in te la mia possanza, onde celebrato sia il nome mio per tutta la terra.And therfore haue I set thee, that in thee I may shew my might, and my name may be told in al the earth.Idcirco autem posui te, ut ostendam in te fortitudinem meam, et narretur nomen meum in omni terra.
17Dost thou yet hold back my people; and wilt thou not let them go?Tu rattieni tuttora il mio popolo, e nol vuoi lasciar partire?Doest thou yet hold backe my people: and wilt thou not dismisse them?Adhuc retines populum meum, et non vis dimittere eum ? 18Behold I will cause it to rain to morrow at this same hour, an exceeding great hail; such as hath not been in Egypt from the day that it was founded, until this present time.Ecco che io domani in questa stess'ora pioverò grandine senza misura, quale mai non fu in Egitto, dacché fu abitato fino al dì d'oggi.Behold I wil raine to morow this very houre haile exceeding much: such as was not in Aegypt from the day that it was founded, vntil this present time.En pluam cras hac ipsa hora grandinem multam nimis, qualis non fuit in Ægypto a die qua fundata est, usque in præsens tempus. 19Send therefore now presently, and gather together thy cattle, and all that thou hast in the field; for men and beasts, and all things that shall be found abroad, and not gathered together out of the fields which the hail shall fall upon, shall die.Manda adunque sin da adesso a raunare i tuoi giumenti, e tutto quello che hai in campagna, perocché egli uomini, e i giumenti, e tutto quello che troverassi fuori, e non sia ritirato dalla campagna, venendogli sopra la grandine, perirà.Send therfore now presently, and gather together thy cattle, and al thinges that thou hast in the field for men & beastes, and al thinges that shal be found abroad, and not gathered together out of the fieldes, and the haile fal vpon them, shal die.Mitte ergo jam nunc, et congrega jumenta tua, et omnia quæ habes in agro: homines enim, et jumenta, et universa quæ inventa fuerint foris, nec congregata de agris, cecideritque super ea grando, morientur. 20He that feared the word of the Lord among Pharao’s servants, made his servants and his cattle flee into houses:Que' servi di Faraone, che ebbero timore della parola, del Signore, fecero che i loro servi, e i giumenti si fuggissero nelle case.He that feared the word of our Lord of Pharaoes seruantes, made his seruantes to flie, and his beastes into houses:Qui timuit verbum Domini de servis Pharaonis, facit confugere servos suos et jumenta in domos: 21But he that regarded not the word of the Lord, left his servants, and his cattle in the fields.Ma quelli che non fecero conto della parola del Signore, lasciarono stare i loro servi, e i giumenti alla campagna.but he that neglected the word of our Lord, let alone his seruantes, and his beastes in the fieldes.qui autem neglexit sermonem Domini, dimisit servos suos et jumenta in agris.
22And the Lord said to Moses: Stretch forth thy hand towards heaven, that there may be hail in the whole land of Egypt upon men, and upon beasts, and upon every herb of the field in the land of Egypt.E il Signore disse a Mosè: Stendi la tua mano verso del cielo, affinché cada grandine in tutta la terra d'Egitto, sopra gli uomini, e sopra i giumenti, e sopra tutte l'erbe dei campi della terra d'Egitto.And our Lord said to Moyses: Stretch forth thy hand towards heauen, that there may be haile in the whole Land of Aegypt vpon men, and vpon beastes, & vpon euerie herbe of the field in the Land of Aegypt.Et dixit Dominus ad Moysen: Extende manum tuam in cælum, ut fiat grando in universa terra Ægypti super homines, et super jumenta, et super omnem herbam agri in terra Ægypti. 23And Moses stretched forth his rod towards heaven, and the Lord sent thunder and hail, and lightnings running along the ground: and the Lord rained hail upon the land of Egypt.E Mosè stese la verga verso del cielo: e il Signore mandò tuoni, e grandine, e folgori, che volteggiavano sopra la terra: e il Signore piovve grandine sopra l'Egitto.And Moyses stretched forth his rodde toward heauen, and our Lord gaue thunders, and haile and running lightenings on the land: and our Lord rained haile vpon the Land of Aegypt.Extenditque Moyses virgam in cælum, et Dominus dedit tonitrua, et grandinem, ac discurrentia fulgura super terram: pluitque Dominus grandinem super terram Ægypti. 24And the hail and fire mixt with it drove on together: and it was of so great bigness, as never before was seen in the whole land of Egypt since that nation was founded.E la grandine, e il fuoco cadevano misti insieme: e quella fu di tale grandezza, che eguale non si vide giammai in tutta la terra d'Egitto, dacché fu fondata quella nazione.And the haile and fire mixt together did driue: and it was of so great bignes, as neuer before appeared in the whole Land of Aegypt since that nation was madeEt grando et ignis mista pariter ferebantur: tantæque fuit magnitudinis, quanta ante numquam apparuit in universa terra Ægypti ex quo gens illa condita est. 25And the hail destroyed through all the land of Egypt all things that were in the fields, both man and beast: and the hail smote every herb of the field, and it broke every tree of the country.E la grandine flagellò in tutta la terra d'Egitto quanto vi era alla campagna dagli uomini fino a' giumenti: e tutte l'erbe dei campi furon flagellate dalla grandine, e spezzata ogni pianta.And the haile smote in al the Land of Aegypt al thinges that were in the fieldes, from man euen vnto beast: and euerie herbe of the field did the haile strike, and euerie tree of the countrie it did breake.Et percussit grando in omni terra Ægypti cuncta quæ fuerunt in agris, ab homine usque ad jumentum: cunctamque herbam agri percussit grando, et omne lignum regionis confregit.
26Only in the land of Gessen, where the children of Israel were, the hail fell not.Solamente nella terra di Gessen, dove stavano i figliuoli d'Israele, non cadde grandine.Only in the Land of Gessen, where the children of Israel were, the haile fel not.Tantum in terra Gessen, ubi erant filii Israël, grando non cecidit. 27And Pharao sent and called Moses and Aaron, saying to them: I have sinned this time also, the Lord is just: I and my people, are wicked.E Faraone mandò a chiamar Mosè e Aronne, e disse loro: Ho peccato anche adesso: giusto è il Signore: Io, e il mio popolo siam empi.And Pharao sent, and called Moyses and Aaron, saying to them: I haue sinned now also, the Lord is iust: I and my people, impious.Misitque Pharao, et vocavit Moysen et Aaron, dicens ad eos: Peccavi etiam nunc: Dominus justus; ego et populus meus, impii. 28Pray ye to the Lord that the thunderings of God and the hail may cease: that I may let you go, and that ye may stay here no longer.Pregate il Signore affinché cessino i gran tuoni, e la grandine: affinché io vi lasci andare, e non restiate più qua.Pray ye the Lord that the thunders may cease, and the haile: that I may dismisse you, and ye tarie not here any longerOrate Dominum ut desinant tonitrua Dei, et grando: ut dimittam vos, et nequaquam hic ultra maneatis. 29Moses said: As soon as I am gone out of the city, I will stretch forth my hands to the Lord, and the thunders shall cease, and the hail shall be no more: that thou mayst know that the earth is the Lord’s:Disse Mosè: Uscito che io sia dalla città, stenderò le mie mani al Signore, e cesseranno i tuoni, e non grandinerà più: affinché tu conosca, che del Signore è la terra.Moyses said: When I shal be gone forth out of the citie, I wil stretch forth my handes to our Lord, and the thunders shal cease, and the haile shal not be: that thou maist know that the earth is our Lords:Ait Moyses: Cum egressus fuero de urbe, extendam palmas meas ad Dominum, et cessabunt tonitrua, et grando non erit, ut scias quia Domini est terra: 30But I know that neither thou, nor thy servants do yet fear the Lord God.Ma io ben so, che tu, e i tuoi servi non temete ancora il Signore Dio.but I know that neither thou, nor thy seruantes do yet feare the Lord God.novi autem quod et tu et servi tui necdum timeatis Dominum Deum. 31The flax therefore, and the barley were hurt, because the barley was green, and the flax was now bolled;Fu adunque guastato il lino, e l'orzo, perché l'orzo era verde, e il lino faceva il seme.The flexe therfore, and the barley were hurt, because the barley came vp grene, and the flaxe now was boulled:Linum ergo et hordeum læsum est, eo quod hordeum esset virens, et linum jam folliculos germinaret:
32But the wheat, and other winter corn were not hurt, because they were lateward.Il grano però, e il farro non furono danneggiati, perché sono serotini.but the wheate, and other winter corne were not hurt, because they were late ward.triticum autem et far non sunt læsa, quia serotina erant. 33And when Moses was gone from Pharao out of the city, he stretched forth his hands to the Lord: and the thunders and the hail ceased, neither did there drop any more rain upon the earth.E partitosi da Faraone Mosè, e dalla città, stese le mani al Signore, e cessarono i tuoni, e la grandine; e non cadde più stilla di pioggia sopra la terra.And Moyses going forth from Pharao out of the citie, stretched forth his handes to our Lord: and the thunders & haile ceased, neither did there droppe raine any more vpon the earth.Egressusque Moyses a Pharaone ex urbe, tetendit manus ad Dominum: et cessaverunt tonitrua et grando, nec ultra stillavit pluvia super terram. 34And Pharao seeing that the rain, and the hail, and the thunders were ceased, increased his sin:Ma Faraone veggendo, come era cessata la pioggia, e la grandine, e i tuoni, aggravò il suo peccato:And Pharao seing that the raine, and the haile and thunders were ceased, he increased his sinne:Videns autem Pharao quod cessasset pluvia, et grando, et tonitrua, auxit peccatum: 35And his heart was hardened, and the heart of his servants, and it was made exceeding hard: neither did he let the children of Israel go, as the Lord had commanded by the hand of Moses.E si ostinò il cuore di lui, e de' suoi servi, e s'indurò formisura: e non lasciò partire i figliuoli d'Israele, come avea ordinato il Signore per mezzo di Mosè.and his hart was aggrauated, and the hart of his seruantes, and indurate exceedingly: neither did he dismisse the children of Israel, as our Lord had commanded by the hand of Moyses.et ingravatum est cor ejus, et servorum illius, et induratum nimis: nec dimisit filios Israël, sicut præceperat Dominus per manum Moysi.
9:3
My hand. God inflicts the fourth, fifth, and tenth plagues without Moses.
9:5
Land. Moses related all this to the king, according to the Samaritan copy.
9:6
Challoner
All the beasts. That is, many of all kinds. (Challoner)
9:7
Menochius
Hardened. He did not beg for a deliverance, as the beasts were dead. (Menochius)
9:9
Calmet
Blains. Pestiferous buboes or burning swellings. (Calmet)
Menochius
Thus were the pride and luxury of the Egyptians punished by Moses; and they who had kept the Hebrews in an iron furnace, were themselves scorched with fiery ashes and ulcers. (Menochius)
9:11
Haydock
Stand before to oppose Moses. They could not screen themselves. (Haydock)
9:12
Challoner
Hardened, etc. See the annotations above, Exodus 5:21, Exodus 7:3, and Exodus 8:15. (Challoner)
The wicked man, when he is come into the depth of sins, condemneth: but ignominy and reproach follow him, Proverbs 18:3.
9:14
Haydock
Plagues of fire and hail, that thy heart may relent. But as all my chastisements will not produce this effect, I will be glorified in thy fall. (Haydock)
Calmet
I could now strike thee dead; (ver. 15,) but I reserve thee for a more dreadful punishment, (ver. 17,) in the waters of the Red Sea. (Calmet)
9:15
Menochius
Pestilence, or various evils which now came fast upon Pharao. (Menochius)
9:16
Calmet
Raised thee to the throne, or preserved thee hitherto from the former plagues. God disposes of things in such a manner, as to draw good out of the evil designs of men. (St. Augustine, City of God 11:17; Romans 9:17.) (Calmet)
9:19
Haydock
Cattle. Some had escaped the former plague, or the Egyptians had purchased more from their neighbours, and in the land of Gessen. (Haydock)
St. Augustine
God tempers justice with mercy. (St. Augustine, q. 33.)
Haydock
Die. This message was accordingly delivered to Pharao. (Samaritan copy) (Haydock)
9:24
9:32
9:35
Worthington
Hard. Hebrew, "and he hardened his heart." (Worthington)
9:6
All the beasts.... That is, many of all kinds.
9:12
Hardened, etc.... See the annotations above, chap. 4.21, chap. 7.3, and chap. 8.15.
9:3
The 5. plague Pestilence amongst cattel.
9:6
Not al the beastes died, for some died in the 7 & 10. plagues but al that died pertained to the Aegyptians.
9:7
In Hebr. •an••bad ••b Parhaoh Pharaoes hart hardned it selfe.
9:9
The 6 plague Boyles in men and beastes.
9:11
Poore Enchanters, that could neither escape, nor cure this plague.
9:16
In Hebrew I haue made thee stand, in the 70. and chalde paraphrasis I haue kept thee aliue. In the Latin. I haue put or set thee, that in thee, through thyn owne malice indurate, I may make knowen my powre to mā kind. S. Aug. de Predest. et Grat. c. 6. The 7. plague Terrible haile, thunders and lightnings.
9:18
Concordanza Rom. 5.
9:35
In Hebrew. Vaiachbed libb• hu vahabadaf. And he hardned his ovvne hart, he and his seruants.
9:2
Origene † 254 d.C. Letter of Origen to Gregory 2
It is something of this sort perhaps that is enigmatically indicated in the directions God is represented in the Book of Exodus
9:10
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.11
… Can ye abide my wrath, saith the Lord. Has not My hand the power to inflict upon you other plagues also? There are still at My command the blains breaking forth from the ashes of the furnace,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
… Aaron stretched it out, and the water of the river was turned into blood. None could drink the water, and all the Egyptians were perishing with thirst; but there was pure water flowing in abundance for the fathers. They sprinkled ashes toward heaven, and sores and burning boils came upon man and beast.
9:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 28
… had it been for punishment, he would have made him lastingly blind, but now it is not so, but “for a season” (and this), that he may gain the proconsul. For, as he was prepossessed by the sorcery, it was well to teach him a lesson by this infliction (and the sorcerer also), in the same way as the magicians (in Egypt) were taught by the boils. (
9:12
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Life of Constantine 2.11
… but Licinius, far from renouncing his evil practices, still added crime to crime, and ventured on more daring atrocities than ever. Nay, once more tampering with the detestable arts of magic, he again was presumptuous: so that it might well be said of him, as it was of the Egyptian tyrant of old, that God had hardened his heart.
9:16
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 99
… “For the scripture saith unto Pharoah, Even for this same purpose have I raised thee up, that I might show my power in thee, and that my name might be declared throughout all the earth.”
9:17
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1.9
… For why does He blame him, saying, “But since thou wilt not let My people go, lo, I will smite all the first-born in Egypt, even thy first-born,”
9:23
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
… None could drink the water, and all the Egyptians were perishing with thirst; but there was pure water flowing in abundance for the fathers. They sprinkled ashes toward heaven, and sores and burning boils came upon man and beast. They brought down hail mingled with flaming fire, and all things were destroyed upon the land.
9:25
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.24
… careful, that those things whereby they were afflicted should be all related in order, there is not found what this Psalm hath, “and He gave to the mildew their fruits.” This also wherein, when he had said, “and He gave over to the hail their beasts,” he hath added, “and their possession to the fire:” of the beasts slain with hail is read in Exodus;
9:28
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 12
… Nor to Pharaoh himself, resisting with sacrilegious boldness, when formerly he was stricken with plagues from heaven, and, turning to Moses and to his brother, said, “Pray to the Lord for me, for I have sinned.”
9:29
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.15
… They sprinkled ashes toward heaven, and sores and burning boils came upon man and beast. They brought down hail mingled with flaming fire, and all things were destroyed upon the land. Moses prayed, and all things were restored to their former beauty. The hail ceased, the sores were healed, the rivers gave their wonted draught.
9:32
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. Fragments from the Writings of Peter 5.1
… evidently definite period, especially because in some places the reaping is early, and sometimes it is late, so as to be sometimes before the time and sometimes after it, as it happened in the very beginning of the giving of the law, before the Passover, according as it is written, “But the wheat and the rye were not smitten, for they were not grown up.”
9:35
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.29
1. “But,” say they, “God hardened the heart of Pharaoh and of his servants.”
9:3
ECCE MANUS MEA ERIT SUPER AGROS TUOS. — «Manus,» id est flagellum meum, sive, ut per appositionem explicatur, «pestis valde gravis,» quam ego manu et potestate mea sola, non Mosis, nec Aaronis, uti et praecedentem plagam, immittam, inficiendo aerem et corpora. Est enim pestis venenosus quidam vapor in aere concretus, vitali spiritui inimicus, qui omnem humorem inficere potest; sed potissimum sanguinem, secundo choleram, tertio phlegma, quarto melancholiam: ideo prius sanguinei periculo contagii pestis subjiciuntur, deinde cholerici, postea phlegmatici, denique melancholici, quia humor frigidus et siccus ad inflammationem et putredinem ineptus est, et strictos habet meatus, ait Marsilius Ficinus, Epidemiarum antidot. cap. II et seq.; ubi et remedia pestis assignat, scilicet fugam aeris infecti, recreationem et laetitiam, cibum solidum, potumque roborantem cor et spiritus, cavere a cibis qui facile corrumpuntur et putrescunt; purgare saepe humores putrescentes per aloen, myrrham et crocum; uti theriaca, zedoaria, citro; suffumigare juniperium, terebinthinam, thus; vestes crebro mutare, et mundas induere; os et manus saepe abluere aceto, et aliquando vino potente. SUPER AGROS TUOS, ET SUPER EQUOS. — To et significat, id est, q. d. Plaga haec erit pestis super agros tuos, id est super equos, oves et boves tuos qui sunt in agris; nec enim ipsos agros pestis haec tetigit. Ita Hebraea, Chaldaeus et Septuaginta. Hinc patet hac peste percussa esse, et periisse non homines, sed animalia, non quidem omnia, sed ea tantum, quae erant in agris. Tropologice, quinta haec pestis plaga significat, quinti praecepti: «Non occides,» transgressoribus, quales erant hi infanticidae, Deum solere pestem, aliaque mortis genera infligere. Ita Rupertus et Prosperus, lib. I De Promissionibus, cap. XXXVI. Oves et Boves, — quos nutriebant Aegyptii non ad mactationem et esum, sed ad servitia, lanam et mercimonia. Nam bobus arabant, ex ovibus lac et lanam accipiebant. Notat Origenes, Aegyptios in suis animalibus puniri, quia ea pro diis colebant, ut dementiae suae admonerentur, cum videbant ea interire.
9:4
Inter possessiones, — inter pecora quae possidebant Hebraei et Aegyptii. UT NIHIL OMNINO PEREAT EX HIS QUAE PERTINENT AD FILIOS ISRAEL. — Ecce hic mira Dei providentia circa Hebraeos et Aegyptios; ut, cum mixta sint utrorumque animalia, sola tamen Aegyptiorum peste tangantur, et nulla vicini pecoris contagia laedant ea quae sunt Hebraeorum. Unde liquet in terram Gessen, in qua multi Aegyptiorum habitabant, hanc quoque plagam fuisse immissam, ita tamen ut Hebraeos non tangeret. Idem de caeteris omnibus plagis censent Philo, Josephus et Abulensis, videlicet aquas in Gessen quoque fuisse versas in sanguinem, et ranas ibidem fuisse, sed Aegyptios tantum exagitasse; similiter et sciniphes et muscas, ideoque, cap. VIII, vers. 22, signanter dici: «Faciam mirabilem terram Gessen, in qua populus meus est,» q. d. Ubi populus meus est, inde arcebo muscas; ubi vero Aegyptii erunt, faciam ut eo convolent: hoc enim valde fuit mirabile; sic de nona plaga tenebrarum dicitur, cap. X, vers. 23: «Ubicumque habitabant filii Israel, lux erat,» q. d. In eadem domo, in cubiculis Aegyptiorum erant tenebrae, in cubiculis vero Hebraeorum erat lux. Sic ultima plaga primogenitos Aegyptiorum, etiam in terra Gessen occidit, illaesis ibidem Hebraeis. Et ratio est, quia par erat ut illi Aegyptii vel maxime plecterentur, qui Hebraeos oppresserant. Tales autem erant incolae Gessen, maxime praefecti operum. Dices, cur ergo Pharao non ante in praecedentibus plagis, sed jam tantum in hac quinta misit exploratores in Gessen, ad hanc discriminationem Hebraeorum et Aegyptiorum in hac plaga cognoscendam? Respondeo, quia ante viae erant imperviae ob ranas, muscas et sciniphes omnia occupantes, et Pharao istis flagellis ita distinebatur, ut de exploratione hac non cogitaret, ne quidem in praecedenti plaga, qua tamen Hebraeos discriminandos fore ab Aegyptiis illi praedixerat Moses, cap. VIII, vers. 22.
9:6
MORTUAQUE SUNT OMNIA ANIMANTIA, — scilicet quae tum erant in agris, ut patet ex dictis vers. 3, idque exprimitur in sequenti plaga grandinis, vers. 19. Ibi enim reliqua Aegyptiorum animalia, quae nunc erant in stabulis, ideoque intacta manserant, tunc vero exierant pabulatum ad agros, ibidem grandine percussa interierunt.
9:7
INGRAVATUMQUE EST COR PHARAONIS. — Non orat hic Pharao ut plaga cesset, sicut ante fecerat, quia jam mortua erant animalia; ideoque cum nulla ei esset spes amovendae plagae, cor ejus durum plaga magis induruit, nimirum, tantus Hebraeis imperitandi, suasque per tyrannidem opes augendi amor, animo Pharaonis insederat, ut flagella jam praeterita, flagella non duceret; aut ob tyrannidem ea sibi immissa non cogitaret, malletque incertae Dei vindictae deinceps se exponere, quam certam praedam relinquere.
9:8
DIXIT DOMINUS AD MOYSEN (immediate) ET AD AARON, — mediate, scilicet per Moysen: soli enim Mosi loquebatur Deus, uti superius dixi. TOLLITE PLENAS MANUS CINERIS DE CAMINO. — Hebraice est: Accipite vobis volas plenas favillae fornacis, id est cineris, qui in camino et fornace ex igne et carbonibus defluxit; proprie autem hebraice piach significat albam illam favillam, quae necdum plane versa est in cinerem, qua semimortui carbones conteguntur. Apposite favilla hac ardentes pustulae demonstrantur: hae enim instar cineris fiunt ex calore; apteque factum est ut Aegyptii, qui Hebraeos fornace lateritia torserant, acerbissime eadem torquerentur, qua de causa de Aegyptia servitute loquens Moses, Deut. cap. IV, vers. 20, ait: «Eduxit vos de fornace ferrea Aegypti.» ET SPARGAT ILLUM MOYSES. — Nota: Uterque, scilicet tam Moses, quam Aaron jubetur ferre cinerem e camino, sed solus Moses eum spargere in aerem; Aaron enim in aquis producendo sanguinem et ranas, atque e terra educendo sciniphes, sua signa jam ediderat: hic vero et deinceps Mosi majora servantur, quae in igne, coelo et aere patret miracula, ut ait Philo. Spargit ergo hic Moses cinerem in coelum, ut significet hanc plagam coelitus a Deo evocari et emitti, utque cinis hic sparsus, et in pulverem conversus, partim per ventum, partim per angelos delatus in homines et animalia, vertatur in vesicas et ulcera.
9:9
«Sit pulvis,» id est, fiat pulvis, vertatur in pulverem. Ita Hebraea, Chaldaea, Septuaginta. Nota: Favilla haec sparsa versa est in pulverem, non talem, qualis est pulvis terrae; hic enim non habet vim urendi aut gignendi pustulas, sed qualem ex favilla resoluta generari solet. Pulvis ergo hic est cinis ardens. Secundo, non plus favillae sparsit Moses, quam manibus suis hauserant, et attulerant ad Pharaonem Moses et Aaron, quod fuit exiguum; sed Deus ipsum sparsum in aere multiplicavit, ut in modum densae nivis, vel pruinae jugiter caderet super Aegyptios eorumque animalia. Tertio, huic cineri Deus impressit vim igneam et adustivam, et per ventum et angelos in omnem Aegyptum delatus, et hominibus jumentisque inspersus, ulcera pustulasque noxio suo calore cogeret et generaret. ERUNT ENIM IN HOMINIBUS ET JUMENTIS, — non omnibus, sed plurimis, ait Cajetanus; nam reliqua sequenti grandinis plaga percussa perierunt. ULCERA ET VESICAE TURGENTES. — Vesicae, ait Pererius, sunt quidam tumores excitati in cute a calore elevante ac resolvente, qui continent humores aqueos resolutos a calore ignis ex partibus carnis subtilioribus et delicatioribus; deinde calore magis siccante cutis hominum et animalium consumebatur et contrahebatur, ac denique rumpebatur; quae ruptio carnis aperta dicebatur vulnus; post rupturam autem cutis caro illa aperta et hians, paulatim putrescens et consumpta, fiebat ulcus. Verum tales vesicae aqueae parvum afferunt dolorem, et parvae sunt poenae. Rursum, hae vesicae Aegyptiorum non generarunt ulcera, sed potius ulcera generarunt vesicas, ut patet ex Hebraeo textu, qui sic habet, erit ulcus, vel apostema germinans vesicas, vel inflationes, vel effervescentias, id est, erit ulcus vel apostema inflatum, turgidum et effervescens. Unde Noster paulo post vertit: «Ulcera vesicarum turgentium.» Vesicae ergo hae non erant aliud quam ipsa ulcera ardore et sanie turgida et tumentia, quae magno dolore cruciabant Aegyptios. Unde Josephus ait exulcerata fuisse intus in cute corpora Aegyptiorum; hinc et Scriptura ait hic, vers. 11: «Nec poterant malefici stare coram Mose, propter ulcera quae in illis erant.» Addit Philo: «Videbatur, ait, unum ulcus a vertice usque ad fines pedis, his, quae membratim sparsa erant, continua serpigine in unum coeuntibus.» Hinc Moses, Deut. cap. XXVIII, hanc plagam quasi gravissimam violatoribus legis intentat, dicens: «Percutiet te Dominus ulcere Aegypti, et partem corporis, per quam stercora egeruntur, scabie quoque et prurigine, ita ut curari nequeas.» Tropologice, haec plaga, ait Origenes, habet ulcera et vesicas cum fervore: in ulceribus arguitur dolosa malitia; in vesicis, turgens et inflata superbia; in fervore, irae ac furoris insania. Vere enim superbia turgidus et furens insanus est. Sapor, rex Persarum, vocavit se regem regum, participem siderum, fratrem solis et lunae, teste Herodoto, lib. II, et Plinio, lib. II; nonne stolidus fuit? Menecrates medicus hanc unam ab eis quos curabat mercedem petebat, ut liberati se ipsius servos faterentur, eumque Jovem dicerent. Hinc scripsit ille ad regem hoc titulo: «Jupiter Menecrates Agesilao regi salutem;» cui rescripsit ipse hac forma: «Agesilaus rex Menecrati sanam mentem.» Nestorius haereticus factus praesul Constantinopolitanus, postero die habuit orationem ad populum arrogantiae plenam, qua coelum se unicuique daturum promittebat: orthodoxi stultitiam ejus exploserunt. Primus Domitianus Imperator Dominum et Deum se appellari jussit, ait Eusebius. Riserunt Romani hominis fastum. Merito Aesopus rogatus a Chione, «quid faceret Jupiter?» respondit: «Excelsa deprimit, extollit humilia.» Et Innocentius III, Pontifex, lib. De Vilit. homin.: «Superbia, inquit, turrim Babel evertit, linguam confudit, prostravit Goliath, suspendit Aman, interfecit Nicanorem, peremit Antiochum, Pharaonem submersit, Sennacherib interemit. Heu! unde iste hominis fastus? cujus vitam laboriosa devolvit poenalitas, cujus poenalitatem poenalior mortis concludit necessitas; cui esse momentum, vita naufragium, mundus exilium est; cui mors aut instat, aut minatur instantiam.» Secundo, S. Prosper, I part. Promiss. cap. XXXVI, et Rupertus: Qui violant, ait, sextum praeceptum, «Non moechaberis,» ardentque libidine, hi et igne sulphureo ardentes et ulcerosi, aeternum in anima et corpore portabunt incendium. «Omnes enim adulterantes sunt quasi clibanus succensus a coquente,» ait Oseas, cap. VII. S. Augustinus vero hanc plagam adaptat homicidis, qui ira ardent, sed ipse invertit hic ordinem praeceptorum Decalogi. «Non occides» enim, non sextum, sed quintum est praeceptum Decalogi.
9:11
NEC POTERANT MALEFICI STARE CORAM MOYSE PROPTER ULCERA. — Tertia est haec victoria Mosis contra magos. Primo enim vicit eos, cum ejus serpens devoravit serpentes eorum. Secundo, cum produxit sciniphes, quos magi producere non potuerunt. Tertio, hic ulceribus cruciando eos omnino superavit. Ita Rupertus. Hinc videtur quod magi licet victi, hucusque tamen verbis et calumniis, omnique conatu suo restiterint Mosi, itaque Pharaonem magis magisque semper obdurarint: licet enim Deum in tertio signo agnoverint, non tamen eum sicuti Deum glorificaverunt, aut coluerunt. Addit Calvinus magos omnia signa, quae fecerat Moses hucusque, suis incantationibus pariter effecisse, scilicet sanguinem, ranas, sciniphes, vel, ut Calvinus mavult, pediculos, coenomyiam, pestem et ulcera. Unde hoc dicit Calvinus, nisi ex suo vertiginis spiritu? contrarium enim prorsus asserit Scriptura, scilicet eos defecisse in tertio signo, nec potuisse sciniphes producere, quo satis insinuat eos nullum signum ulterius efficere aut producere potuisse.
9:12
INDURAVITQUE DOMINUS COR PHARAONIS. — Hic primum Deus dicitur indurasse cor Pharaonis, cum scilicet magi, qui eum hucusque animaverant et induraverant, jam plane victi et afflicti defecissent. Vide dicta cap. VII, vers. 3.
9:14
IN HAC VICE MITTAM OMNES PLAGAS MEAS SUPER COR TUUM, — q. d. Coepi te, o Pharao, urgere, pergam jam; fixum enim apud me est non desistere, sed alteram post alteram in te immittere plagam, usque dum te magis semper rebellem et reluctantem aquis mergam in mari Rubro. OMNES PLAGAS, — non quas possum, sed quas destinavi immittere ad te perdendum. SUPER COR TUUM, — q. d. Praecedentia te non pupugerunt; age, telis meis ipsum cor tuum petam, eaque immittam quae cor tuum saucient, tangant et angant.
9:15
NUNC EXTENDENS MANUM PERCUTIAM TE ET POPULUM TUUM PESTE. — «Peste,» qua occidam in ultima plaga primogenita tua, ait Pererius. Verum incertum est an primogenita hac peste occisa sint, et illa plaga non nunc, sed post tres alias contigit. Adde Pharaonem hac plaga non periisse: hoc autem hic dicitur; sequitur namque, «peribisque de terra.» Secundo, alii ex Hebraeo vertunt: Et quidem si voluissem, potuissem te occidere peste (qua occidi pecora tua), et periisses de terra; verum ideo posui et servavi te, ut ostendam in te fortitudinem meam. Ita Chaldaeus. Verum Hebraea non habent si, et assertive, non autem conditionate minantur Pharaoni pestem et interitum. Dico ergo: pestis hic significat omne excidii genus, quod deinceps in Pharaonem immisit Deus, q. d. Plagas plagis addam, donec excidaris a terra. Patet ex praecedentibus, quibus haec connectit vocula causalis enim; praecessit enim vers. 14: «In hac vice mittam omnes plagas meas super cor tuum.» Peste ergo, id est exitio et morte; ita enim hebraice דבר deber, id est pestem, vertit noster Interpres, Psal. LXXVII, 50, cum ait: «Jumenta eorum in morte (hebraice in peste) conclusit;» et Osee, XIII, 14: «Ero mors (hebraice deber, id est pestis) tua, o mors.» Sic vulgo proditores vocamus pestes Reipublicae. Sic Terentius in Adelphis, lenonem illum vocat «adolescentum pestem.» Simili modo gladius Hebraeis significat quodlibet exitii et mortis genus, ut dixi in cap. V, vers. 21. Peribisque de terra. — Hebraea haec omnia habent in praeterito: «Ecce nunc extendi manum, percussi, et periisti,» q. d. Ita certo te perdere decrevi, ac si jam percusissem te, tuque periisses. En quam gravi comminatione durissimum Pharaonis cor tentat et tundit Deus, ut emolliatur; sed frustra: quasi enim esset adamas, ita tunsione magis obduruit.
9:16
IDCIRCO AUTEM POSUI TE, UT OSTENDAM IN TE FORTITUDINEM MEAM. — Nonnulli sic explicant: Idcirco obduravi te, ut occasionem haberem te assidue puniendi, itaque ostendendi potentiam meam. Verum haec est haeresis blasphema Calvini. Dico ergo, pro posui te, hebraice est העמדתיך heemadticha, id est, feci te stare, quod duo significat. Primo, statui te: unde Noster vertit, «posui te;» et Paulus, Rom. IX, 17, «excitavi te.» Secundo, «sustentavi te;» qui enim alium sustentat, eumdem stare facit et statuit, ut firmus consistat. Unde Chaldaeus vertit, sustinui te; et Septuaginta, servatus es. Utrovis modo legit S. Augustinus hic, Quaest. XXXII, et S. Ambrosius in cap. IX ad Rom. Et utraque lectio vera est; posterior enim priorem complet hoc modo: primo, «posui te, et statui te,» regem videlicet; secundo, «sustinui te,» scilicet regem, ut in regno tuo perdurares. Sensus ergo est, q. d. Ego Deus, te, o Pharao, regem constitui, sustinui, conservavi, permisique ut in populum meum tyrannus insurgeres; ut ego vicissim in te quasi hostem tot plagis potentissimis insurgerem, tandemque te mergerem in mari Rubro, ut sic omnes meam justitiam ac potentiam agnoscant, timeant et colant. Ita Chrysostomus et Photius in cap. IX ad Rom. UT OSTENDAM IN TE FORTITUDINEM MEAM. — Nota: Haec non prima et praecipua, sed una inter alias, eaque ultima causa fuit, cur Deus Pharaonem regem statuerit. Prima enim causa fuit, ut Pharao bene ageret, et bene regeret populum, itaque bene agendo praemiis praesentibus et aeternis ornaretur; ad haec enim creatus est omnis homo. Unde et Pharaonem peccantem Deus sustinuit in multa patientia, ut suam duritiem, vitam et mores corrigeret. Nam, ut ait Apostolus, Rom. II: «Patientia et benignitas Dei ad poenitentiam te adducit,» id est, adducere conatur. Ideo ergo Deus Pharaonem flagellavit, ut ille flagellis hisce mollifieret, et se flecteret ad Dei obsequium. Verum, quia ipse per duritiem suam obluctatus est Deo, idcirco Deus plagis plagas addere decrevit, et tandem mergere eum cum suis in mari Rubro, ad hoc, ut hae plagae et clades Dei potentiam omnibus ob oculos ponerent, atque impiis et rebellibus Dei metum incuterent, sicuti illae hunc metum incusserunt Chananaeis, Josue II, 9, et Philistaeis, 1 Reg. IV, 8. Nunquam enim tantam et tam longam Pharaonis pertinaciam passus fuisset Deus, nisi ex ejus malitia tantum vindictae bonum cogitasset elicere; nam, ut ait Boetius, lib. IV De Consolat. prosa 6: «Sola est divina vis, cui mala quoque bona sunt, cum iis competenter eis utendo, alicujus boni elicit effectum; ordo enim quidam cuncta complectitur, ut quod ab assignata ordinis ratione discesserit, hoc idem, licet in alium, tamen in ordinem relabatur: ne quid in providentiae regno liceat temeritati.» Nota: Deus diu sustinuit Pharaonem aliosque obduratos, et indies sustinet. Primo, ut ostendat quantum malum sit obduratio, quamque illi ad omnia sint duri et inflexiles. Secundo, ut longius det eis spatium resipiscendi, Rom. II, 4. Tertio, ut ostendat suam in eis potentiam et longanimitatem, Sapientiae XII, 10. Quarto, ut eorum comparatione appareat mira Dei misericordia erga electos, Rom. IX, 22.
9:17
ADHUC RETINES? — Hebraice, adhuc calcas, id est, ut Chaldaeus, subjectum retines, tam inique fixeque illi insides, illumque arctas, ut ne ad triduum laxare velis?
9:18
EN PLUAM CRAS HAC IPSA HORA. — Non differt Deus supplicium peccati. En tibi hora vindictae horam culpae excipit: horaria ergo est omnis peccati voluptas; horaria est et vita nostra; horaria est et occasio, tempusque merendi aeterna praemia. Hinc Hora Gentilibus fuit dea providentiae, quae negligentes socordesque esse non pateretur: indeque ab hortando et incitando dicta est et Horta. Horta enim dea, cum viveret, Hersilia nuncupata, fuit uxor Romuli. Hujus deae aedem nunquam claudi solitam, tradit Plutarchus, ea scilicet causa, quod semper aliquid praeclari fieri hortaretur, nunquamque cessandum esse admoneret. Ita Giraldus, syntag. 1. GRANDINEM MULTAM NIMIS (id est plurimam), QUALIS NON FUIT IN AEGYPTO, A DIE QUA FUNDATA EST, — qua habitari coepit a Mesraim (inde enim Aegyptus hebraice vocatur Mesraim, et hodie a Turcis et incolis vocatur Mesra) filio Cham primo conditore, vel potius colono Aegypti. Ita enim explicatur, vers. 24, ubi dicitur: «Ex quo gens illa condita est,» puta a 627 annis; nam Aegyptus habitari coepit mox a dispersione gentium facta in Babel, Genes. XI. Illa autem dispersio facta est sub annum 470 a diluvio, ut ibi dixi, puta 122 annis ante ortum Abrahae; natus est enim Abraham anno 292 a diluvio; anno 100 Abrahae natus est Isaac; ab ortu Isaac ad exitum Hebraeorum ex Aegypto fluxerunt 403 anni, ut dixi Gen. XV, 13. Ergo a dispersione in Babel, quando habitari coepit Aegyptus, usque ad hunc annum, quo Hebraei exierunt ex Aegypto, fluxerunt anni 627. Adde enim annos 122 a Babel ad Abraham, et centum ad Isaac, et 403 ad exitum, habebis 627. Apposite ad Aegyptios addit hoc Moses; Aegyptii enim suam antiquitatem jactabant, et fabulose tredecim millium annorum aetatem sibi arrogabant, adeoque, ut ait Diodorus Siculus, lib. I, cap. II, venditabant primos homines creatos esse in Aegypto, ob Nili fertilitatem et commoditatem. Aliqui sic exponunt: nunquam fuit talis grando in illa terra, ex quo illa vocata est Aegyptus, et unde incolae Aegyptii; sed errant: nam terra illa vocata est Aegyptus ab Aegypto Danai fratre et filio Beli Aegyptii, cui defuncto successit ille in regnum, ejecto fratre suo Danao, qui concessit in Graeciam, qui inde dicti sunt Danai, quod Eusebius et S. Augustinus, XVIII De Civit. XI, contigisse tradunt imperante apud Hebraeos Josue, qui successit Mosi, id est 800 annis post diluvium. Ergo non jam, sed post haec tempora, vocata est Aegyptus.
9:19
CONGREGA JUMENTA TUA. — Ecce clementiam Dei, qui etiam irascens iram clementia diluit, eaque poenam temperat et mitigat. Ita S. Augustinus, Quaest. XXXIII.
9:23
DOMINUS DEDIT TONITRUA. — «Dominus» non per se, sed per angelum; suavis enim providentiae divinae dispositio suo gaudet ordine, ut administratoriis utatur spiritibus, puta angelis, quantum illorum vires ferunt, scilicet ubi quid fieri vult quod naturae limites non transcendit, quale erat hoc tonitru, grandinem et fulgura efficere per causas naturales, sive applicando activa passivis. Cum enim exhalatio calida et sicca in nubibus occurrit humidae et frigidae, illam violenta eruptione perrumpit, atque ex hac collisione fragor oritur, qui tonitru dicitur, atque accensio et inflammatio exhalationis, quae fulgur nominatur. Ita Aristoteles, lib. II Meteor. cap. I et VIII. ET GRANDINEM AC DISCURRENTIA FULGURA SUPER TERRAM. — Septima haec fuit in Aegypto plaga grandinis; nam ut dicitur Psalm. CXLVIII: «Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, faciunt verbum ejus;» et licet illa naturalibus causis proveniant, saepe tamen numine irato causas illas ordinante et acuente, grassantur acrius. Nota: Pro fulgura hebraice est אש esh, id est ignem, per quem intellige ignitas exhalationes, etiam fulgura, quae coruscando, urendo, liquando, dividendo, diruendo obvia quaeque, noxam gravissimam dederunt Aegypto. Hinc Ovidius fulgura vocat trifida et trisulca, quasi tres habeant acies quibus omnia secent et scindant, ut Metamorph. II: «Ille Pater rectorque Deum, cui dextra trisulcis ignibus armata est, qui nutu concutit orbem.»
9:24
ET GRANDO ET IGNIS MIXTA PARITER FEREBANTUR. — Hebraice est, erat ignis recipiens se, vel receptus in grandine; Septuaginta, erat autem grando et ignis ardens in grandine. Hoc ergo fuit insigne prodigium, quod simul cum grandine et pluvia, ut dicitur vers. 34, ignis permisceretur. Unde Sapient. XVI, de eo dicitur: «Mirabile erat, quod in aqua quae omnia extinguit, plus ignis valebat, et supra virtutem ignis exardescebat; nix autem et glacies sustinebant vim ignis, et non tabescebant.» In hac ergo plaga tria elementa saevierunt in Aegyptios, aer per tonitrua, aqua per grandinem, ignis per fulgura, ut vel inviti cogerentur Aegyptii agnoscere, se obluctari praepotenti elementorum et mundi Domino. Nam, juxta dictum Sapient. V, orbis terrarum pugnabat pro Deo adversus insensatos, et omnis creatura armabat se adversus impios; Deus ergo hic ostendit non esse alios deos coelestes, alios aereos, alios aquaticos, alios terrenos, uti Gentiles putabant, et Syri, dicentes Deum Israel esse Deum montium, non convallium; sed se verum esse creatorem et Dominum omnium, ait Theodoretus. Nota quinque mira et horrifica in hac plaga. Primo, quod in Aegypto haec facta sint, ubi raro et modica est pluvia, tonitru et grando. Secundo, quod haec grando inusitatae fuerit magnitudinis, instar lapidum, ait Philo, et densa instar pluviae, ut patet hic, vers. 18. Tertio, quod, ut ait Philo, grando intermixta erat ignibus, quibus tamen nec ipsa liquescebat, nec extinguebat fulmina, sed utraque simul eodem deferebantur impetu. Quarto, tonitrua haec insolita erant et horrifica, quae mire percellebant Aegyptios. Grando segetes, fruges et fructus, quin et animalia, non quae domi, sed quae in agris erant, sternebat et elidebat; fulmina arbores et duriora quaeque, atque animalia et homines feriebant. Ex quibus, ait Philo, si quae supererant, combusta circumferebant vulnera ad terrorem videntium. Sed hoc non videtur verum; nam Dominus, vers. 19, praedixit omnia esse moritura. Unde et vers. 25 dicitur: «Et percussit grando in omni terra Aegypti cuncta quae fuerunt in agris, ab homine usque ad jumentum, cunctamque herbam agri percussit grando, et omne lignum regionis confregit.» Quinto, quod terra Gessen sola ab hac plaga fuerit immunis. Mystice, S. Augustinus: «Septimum, inquit, praeceptum est, Non furaberis, et plaga septima fuit grando in fructibus: quod per furtum contra Dei praeceptum subducis, de coelo perdis; nemo enim habet injustum lucrum sine justo damno; qui furatur acquirit vestem, sed coelesti judicio perdit fidem: ubi lucrum, ibi damnum; visibiliter lucrum, invisibiliter damnum. Lucrum sua caecitate, damnum, quia vivit sine aequitate; ergo, qui suo judicio forinsecus furantur, justo judicio Dei intrinsecus grandinantur: quia scilicet reatu mortis aeternae in anima feriuntur.» Unde secundo, grando haec ignea, sive ignis hic grandinans typus fuit ignis infernalis, qui grandinabit et afflabit damnatos. Quis non timeat hunc ignem, hanc grandinem? Eum horrebat S. Hieronymus, ideoque omnes voluptates abjecit, et in eremum veluti portum salutis se recepit. «Ille ego,» ait ipse epist. 22 ad Eustochium, «qui ob gehennae metum, tali me carcere damnaveram, scorpionum tantum socius et ferarum.» Eum horrebat Cyrillus Alexandrinus in orat. De exitu animae: «Gehennam, ait, timeo, quippe interminatam; exhorreo tartarum, ut cui nimium insit caloris; paveo tenebras, quoniam nihil admittunt lucis; formido pestiferum vermem, quoniam est perennis.» Merito ergo pueris nos confert Chrysostomus, qui larvas timent, non ignem: ita enim nos larvas malorum, puta temporalia damna et aerumnas timemus; ipsum vero malum, id est peccatum, ignemque aeternum quo nos ducit, non formidamus. Ita ipse hom. 5 ad Populum. Nota: Alibi, et post haec tempora, non minor subinde, sed major fuit grando. Ludovicus Clavitellius, fol. 260, narrat, anno Domini 1514, die 5 augusti, Cremonae pluisse grandinem magnitudinis ovi gallinacci. In Septentrionalibus regionibus pluere subinde grandinem instar humani capitis docet Olaus Magnus lib. I, cap. XXII, et Conimbricenses in Meteora, cap. De grandine. Rursus, Clavitellius scribit, in agro Bononiensi, anno Domini 1537, mense augusto, pluisse grandinem sanguine mixtam, ex qua grana ponderata, inventa sunt librarum 28. Historia Tripartita, lib. VII, cap. XXII, narrat anno Domini 369, quarto calendas junias, Constantinopoli grandinem pluisse magnitudinis saxorum. Sic anno Domini 406, ultima septembris, cum S. Joannes Chrysostomus actus est in exilium, terribilis grando in Constantinopolim depluit. Ita Tripartita, lib. X, cap. XX. In fine mundi depluet grando magna sicut talentum, quod continet 1500 uncias, Apocal. XVI, 21. Sic lapidibus grandinis Amorrhaei oppressi sunt tempore Josue, cap. X, vers. 11. TANTAEQUE FUIT MAGNITUDINIS, QUANTAE ANTE NUNQUAM APPARUIT IN UNIVERSA TERRA AEGYPTI. — Hinc colligas falsum esse quod quidam fabulantur, nunquam in Aegypto visam esse pluviam, nunquam grandinem. Si enim recta hic sit comparatio, inferre licet: ergo visa est aliquando grando, et multo magis pluvia in Aegypto, sed non tanta quanta haec. Hinc et Diodorus Siculus, lib. I, cap. II, in Aegypto docet esse pluvias, sed rarissimas; et Philo: «Aegyptus, inquit, hiemem nescit, hiemalesque tempestates: haec circa brumam irroratur parvis rarisque pluviis in locis duntaxat maritimis: supra Memphim autem nullas omnino sentit;» et causam subdit: «Quod Aegyptus non longe absit a zona torrida (tantum enim abest 25 gradibus ab aequinoctiali), ac consequenter aestuet; quodque restagnationes Nili arva satis foecundent, ut naturae de imbribus Aegypto providere non sit opus.» Mirum vero est et quasi incredibile, quod addit Philo, Nilum inundantem nubes e quibus fit pluvia, absumere: neque enim ad nubes intumescit Nilus, nisi velit dicere Nilum exundantem sua violentia impedire, quominus vapores ascendant, et densentur in nubes, aut quod occulta sympathia eas ad se attrahat. Nota: Nili exundatio incipit solstitio aestivo, deficit aequinoctio autumnali, juvatque agros tum inundando, tum oblimando et pinguefaciendo. Addit Seneca, lib. IV Natur. Quaest. cap. II, naturam ita disposuisse, ut eo tempore Nilus inundet Aegyptum, quo terra maximo aestu usta aquam profundius haurit et imbibit; ut tantum tunc hauriat, quantum annuae siccitati sufficere possit. Hujus exundationis causam varii variam dant: Solinus eam tribuit soli et astris. Secundo, Ephorus eam tribuit terrae rarae et aridae, et in Aegypto desudanti. Tertio, Herodotus eam tribuit naturae Nili, quasi hic natura sua aquas ad se attrahat, itaque exundet. Quarto, alii eam tribuunt subterraneis sinibus, qui pleni aquis in Nilum se effundant. Quinto, Thales et Aelianus eam tribuunt Etesiis, qui ex adverso flantes descendenti Nilo resistant, eumque reverberent, ut exundet. Verum experientia compertum est augmentum Nili effici non ex adverso, sed ex paludibus, ex quibus Nilus descendit. Dico ergo causam exundationis Nili esse immensam pluvialis aquae vim (adde et nivium colliquationem) quae ad paludes, et loca illa superiora, e quibus Nilus fluit, stato anni tempore colligitur et in Nilum influit, eumque ita adauget, ut exundet magis minusve, pro imbrium et rivulorum in Nilum influentium copia vel raritate. Ideo vero haec inundatio in Aegypto aestate accidit, quia paludes illae et fontes, ut nostro hoc in saeculo compertum fuit, in ea mundi parte sunt, ubi hiems est eo tempore, quo Alexandriae, et in Aegypto est aestas: unde imbribus tunc abundant, concurrente forte ad idipsum coelesti vi alicujus sideris inibi dominantis, uti vult Scaliger exercit. 47 in Cardanum; et Conimbricenses in Meteora, tract. IX, cap. X.
9:26
TANTUM IN TERRA GESSEN, UBI ERANT FILII ISRAEL, GRANDO NON CECIDIT. — q. d. Tota Aegyptus percussa est grandine, excepta Gessen, in qua multi fuere ab ea immunes, scilicet Hebraei, cum suis jumentis et agris. Nam Aegyptios aeque ibi ac alibi grandine tactos esse dixi vers. 6.
9:30
NOVI AUTEM QUOD ET TU, ET SERVI TUI NECDUM TIMEATIS DOMINUM, — timore scilicet pietatis, ex reverentia et religione in Deum manantis: ita S. Augustinus, Quaest. XXXV; vel etiam timore servili poenarum, tali videlicet, ut eo permanente cessantibus flagellis dimittatis populum. Unde hebraice est: Novi quod non timebitis Dominum. Nam alioqui eos ad tempus, quo plagae durabant, timuisse Dominum, omnes hae eorum preces testantur; quae ita eorum cor ad breve saltem tempus immutarunt, ut serio cogitarunt populum dimittere: ideo enim paulo post Pharao liber a poena ad ingenium rediens, rursum induratus dicitur.
9:32
TRITICUM AUTEM ET FAR NON SUNT LAESA. — Hebraei et Lyranus per far accipiunt speltam, quae extra aristam thecis etiam includitur, cum triticum sola arista claudatur. QUIA SEROTINA ERANT, — Hebraice, quia erant tenebrosa, id est, quia nondum prodibant, et latebant adhuc sub terra, vel tenui gramine; nam circa finem februarii haec contigerunt, ut patet ex dictis cap. VII, sub finem Quaest. III.
9:35
ET INGRAVATUM EST COR EJUS. — Toties ictum cor Pharaonis, tot editis signis, tot plagis immissis non est mollitum, sed induruit semper, ideoque durius indies evasit; hebraice est, aggravavit Pharao cor suum. PER MANUM MOYSI, — per Mosen: manus enim est organum organorum, ait Aristoteles; est hebraismus.
9:1
v. 4 « Dixit autem Dominus ad Moysen : Ingredere ad Pharaonem et loquere ad eum : Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum : Dimitte populum meum , ut sacrificet mihi ».
9:2
v. 9 « Quodsi adhuc renuts et relines eos »,
9:3
v. 9 « ecce manus med erit super agros tuos », — sed reliqui super pecora tua, quae sunt in agris, et sequens * Sylv. merito pronuntiat esse epexegeticum — zd est — « et super. equos et asinos et camelos et boves et oves, pestis valde gravis ». De equis et camelis apud Aegyptios, cf. quae diximus ad Gen. 12,16 et F. CAabas : Études sur l'antiquité historique, Paris 1873, p. 408 sqq. « Potuit quidem huius pestis initium fuisse ex naturali causa, ex ranarumi sc. sciniphumque putrefactione » (Sylv.), et ex aquarum corruptione. v. lk « Et faciet Dominus mirabile », seu potius segregabit (cf. ad 8,92), « 2nter possessiones Israel et possessiones Aegyptiorum, ut nihil omnino pereat ex his, quae pertinent ad. filios Israel ». Pro possessiones verte pecora.
9:5
v. 5 « Constituitque Dominus tempus dicens : Cras faciet Dominus verbum istud in terra ». Rursum Sam: inducit. Moysen et Aaron omnia haee verbotenus coram Pharaone repetentes.
9:6
v. 6 « Fecit ergo Dominus verbum hoc altera die, mortuaque sunt omnia animantia Aegyptiorum , de animalibus vero filiorum Israel nihil omnino periit ». Mirabatur iam Aug. (ad v. 19), dici hie omnia Aegyptiorum | pecora mortua esse, cum postea alia grandine interimantur, neque Pharaonem equi ad tot currus trahendos defecerint; responditque agere textum de solis iis animalibus, quae tum essent in agris, non in stabulis. Calm. ea insuper excipit animalia, quibus in caulas esset refugium. Textus omnino sic exponi potest et debet, ut omnia, quae mortua sint, fuerint Aegyptiorum, Hebraeorum mortuum sit nullum ; ergo absolutus mortuorum numerus nequaquam indicatur.
9:7
v. 7 « Et misit Pharao |ad videndum] : nec erat quidquam mortuum de his, quae possidebat Israel. Ingravatumque est cor Pharaonis, et non dimisit populum ». | Dum primae tres plagae in(lictae traduntur a Moyse per Aaron, dum in quarta et quinta Aaronis mentio non habetur, sexta ad nonam videntur ab ipso prae Aarone Moyse esse inflictae (9,11. 23; 10,13. 22; Aug.); attingebant autem eae plagae segetes et sanitatem, quae segetes Aegyptiis longe pretiosiores erant gregibus. Tandem ad ultimam plagam infligendam 11,4 Deus ipse egreditur. — Igitur sexta plaga non est variola, licet Philonis descriptio ei morbo satis quadret : variola siquidem multos interemisset, mortuorum autem in narranda plaga nulla fit mentio (Friedreich 1. 107). Nota etiam agi de morbo communi iumentis cum hominibus , qui sit DY23Y2N m5 pn, i. e. inflammatio erumpens in bullas, ergo morbus cutis. Varii eiusmodi morbi (vide ap. Dillm.) nascuntur, quo tempore Nili aquae crescunt, quos alii aquis corruptis, alii aestui adscribunt. An hi etiam pecora afficiant, non constat. Plurima in Aegypto etiam est scabies, tam animalia quam homines afficiens. Ceterum nota, non illud textum edicere, uno eodemque eutis morbo omnes, homines aeque atque pecora, esse affectos : potuere varii esse morbi.
9:8
v. 8 « Et dizit Dominus ad Moysen et Aaron : Tollite plenas manus cineris de camino, et spargatillum Moyses in coelum coram Pharaone », « ut Pharao videat, quod ista plaga veniat a Deo » (Sy/v.).
9:9
v. 9 « Sitque pulvis super omnem terram Aegypti », Hebr. sit (cinis) zn. pulverem. Porro cinerem illum sursum proiectum et in minutas particulas dilapsum pulveris instar circumvolitasse, per se patet : illud vero difficultatem habet, quomodo pulveris tantum, quantum duorum hominum manibus prehendi potuit, fuerit super omnem terram Aegypti. Ubi Men. cinerem censet miraculo fuisse multplicatum , Tos/. pulverem a cinere distinctum esse creatum. Sufficere videtur, ut pulvis ille seu cinis fuerit super omnem terram non physice, sed moraliter. Moyses cinerem versus quatuor coeli partes spargebat, simul verbis deeclarabat einerem ita sparsum symbolum esse plagae coelitus in universam Aegyptum immittendae. Apte sc. morbus contagione propagatus comparatur pulveri per aera cireumlato. « Erunt |enzm] Zn Aominibus et dumentis ulcera et vesicae turgentes in universa terra Aegypti ». Hebr. : et erit (cinis) àn homznibus pecoribusque in inflammationes etc., illas moralhter efficiet atque praesignat.
9:10
v. 10 « T'u/erunique cinerem de camino, et steterunt coram Pharaone , et sparsit illum Moyses in. coelum; factaque sunt ulcera. vesicarum turgentium in. hominibus et in umentis ».
9:11
v. 11 « Nec poterant malefici stare coram Moyse propter ulcera, quae in illis erant et in omni [terra Aegypti ». Hebr. verti potest et 2n omnibus Aegyptiis. Non puto verborum sensum necessario hune esse (Ca?.), maleficos attentasse hoc signum imitari. Expressio differt ab altera 7,11. 39; 8,1. 18. Cum Aegyptii munditiei essent perquam studiosi, nulla ratione fieri poterat, ut viri ulceribus foedati perseverarent coram rege et coram Moyse, qui regem adierat. Confunduntur malefici eo, quod non solum plagam alis nequeant infligere, sed ne se ipsos quidem a plaga defendere.
9:12
v. 12 « Induravitque Dominus cor. Pharaonis , et non. audivit eos, sicut locutus est Dominus ad Moysen ». Arg. — Priores plagae sex omnes cum fluminis inundatione quadamtenus connectebantur. Ubi iam illud anni tempus advenit, cui à germinatione segetum nomen, contra segetes convertitur Dei indignatio. Quae portentorum classis solemne v. 13-16 exordium habet, quo simul a praecedentibus evidentius discernitur. Ipsa septima plaga illustriore stilo deseribitur. De ea futura non sine ironia v. 17-19 Pharao edocetur, dies et hora indicitur, portenti magnitudo v. 18 emphatice annuntiatur, v. 23-95 vividius describitur; ad Moysis nutum incipit portentum, eo orante cessat; quam intercessionem efflagitaverat Pharao.
9:13
v. 13 « Dixitque Dominus ad Moysen : Mane consurge , et sta coram Pharaone, et dices ad eum : Haec dicit Dominus » Deus « Hebraeorum : Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi ». Censet Tost., hac etiam vice Moysen convenisse regem, quando iret ad aquas : id tamen non est certum, potuit rex metu contagionis se domi continere. v. 14 tere possum, sed. « quas in te mittere destinavi » (Tost.), « super cor iuum » « induratum » (Dillm.), « et super servos tuos, et super populum. tuum : ut scias, quod non sit similis met in omni terra ». Omnia sequentia in unum (?n hac vice) colligit narrator, et speciali v. 17 sqq. grandinis comminationi generalem comminationem praemittit.
9:15
v. 15 .« Nunc enim extendens manum percutiam te et populum tuum peste , peribisque de terra ». Pestem interpretantur Tost., Sa primogenitorum interitum ; Bonfr., Men. omnes sequentes plagas; Cam. loeustas. Longe simplicius Kn». hunc versum iungit sequenti : Quia vel nunc extendissem manum ,, et te populumque tuum pereussissem peste, ut perires de terra : sed idcirco te praeservavl ete. Sic aut pestis nunquam inflieta est aut, si mavis, elfecta est interitu primogenitorum.
9:16
v. 16 « Idcirco autem posui te, ut ostendam 1n te fortitudinem meam, et narretur nomen meum in omnt terra ». Duplex divinae longanimitatis finis: manifestatio divinae omnipotentiae, et gloria inde Deo accrescens a ereaturis. Verba citat S. Paulus Rom. 9,17, addens : « ergo, cuius vult, miseretur et, quem vult, indurat ». ( v. 47 « Adhuc » post tot plagas « retzines populum meum , et non vis dimittere eum? » Haud refert, interrogativene accipias sententiam, an secus.
9:18
v. 18 « En pluam cras hac ipsa hora grandinem multam nimis, qualis non fuit in. Aegypto a die, qua fundata est », « qua incepit habitari » (Tost.), « usque in praesens tempus ». Indicitur non dies solum sed etiam hora, quo evidentius pateat calamitas a Iahve esse illata, et quo certius homines sibi praecavere possint. Recte e verbis infert S7/v., quandoque in Aegypto grandimem fuisse; eam ibi, licet raro, accidere recentiores observarunt (cf. Dil/m.).
9:19
v. 19 « Mitte ergo tam nunc, et congrega iumenta tua et omnia, quae habes in agro : homines enim et iumenta, et universa, quae inventa fuerint foris nec congregata, de agris, cecideritque super ea grando , morientur ». Haec monitio adiecta est imprimis pro servis Pharaonis (Sy/v.) : quoad Pharaonem ipsum verba habent acerbam ironiam. Sa. rursus inducit Moysen et Aaron verbotenus coram Pharaone repetentes verba v. 13-19.
9:20
v. 20 « Quz timut verbum Domini de servis Pharaonis , fecit confugere servos suos et iumenta in domos ». Ergo per servos Pharaonis in tota hac narratione imprimis intelliguntur aulici, qui alios sibi subditos haberent servos : quam. vocem LXX quidem ignorant.
9:21
v. 94 « Qu autem neglexit sermonem Domini , dimisit servos suos et iumenta n agris ».
9:22
v. 99 « Et dizit Dominus ad Moysen : Extende manum tuam in coelum », « non quod illa manus extensio aliquid operaretur, sed ut esset signum, quod ad voluntatem Dei mandante Moyse ista grando eveniret » (Tost.), « ut fiat grando in universa terra Aegypti super homines et super iumenta et. super omnem herbam agri in terra Aequpti ».
9:23
v. 93 « Extenditque Moyses virgam in coelum, et Dominus dedit tonitrua et grandinem ac discurrentia fulgura super terram , pluitque Dominus grandinem super terram Aegypti » ; « h. e., lapides grandinis ita descendebant, sicut pluvia solet defluere » (Sy/v.).
9:24
v. 24 « Et grando et ignis mista pariter ferebantur ». Hebr. : Et fuit grando et ignis se comprehendens (nmpora) in medio grandinis. Sed quid est ignis se comprehendens? Globi ignei, inquit Ke7/, et favet Ez. 1,4 et Symm. i»suodpsvov , volutus (?); fulgura continuo sibi succedentia, ait Dz//m. Mechanice vertit Aq. covavxAap6avSpsvov, et liberius LXX Chald. Syr. effulgens. Sequens 5N2 522 Vulg. ad magnitudinem re- ' fert, sed sufficit referre ad violentiam : « tantaeque futt magnitudinis, quanta ante nunquam apparuit in universa, terra Aegypti, ex quo gens illa condita est ». Rem poetice explicat Sap. 16,16 sq. —
9:25
v. 25 « Et percussit grando in omni terra Aegypti cuncta , quae fuerunt tn agris, ab homine usque ad tumentum; cunctamque herbam agri percussit grando », — istud cuncta intellige fere uti omnta v. 6 : superfuit, quod locustae destruerent — « et omne lignum regionis confreg1l », « arborum teneros ramusceulos » (Bonfr.). v. 26 « Tantum tn lerra. Gessen, ubi erant filii Israel, grando non cecidit ». Etiam natura sua grando certis finibus continetur, pagum unum visitat, alium omittit. Quod auctor sacer in hae inaudita plane grandine describenda sit aliquando facundior (cf. quae diximus de diluvii descriptione), non est ratio supponendi variarum narrationum centones hic consui. v. 25 « in omni terra Aegypti », et acta
9:26
v. 96 « in terra Gessen ».Si post v. 33 inserebantur, seiungebant narrationem v. 34 actorum, « postquam cessavit pluvia », a narratione v. 33 cessasse pluviam. Ubieunque ea verba inserebantur, adiectitium quid prae se ferebant : adiecta sunt igitur post narrata, quae Moyses egit apud Pharaonem, et ante narrata ea, quae acta sunt Moyse egresso a Pharaone. | Plurimum in Aegypto linum colebatur et tenuissima ex illo lintea texebantur ; cf. Erman p. 594 sqq.; Plin. 19,1 Tanin adnumerat iis Aegypti pagis, qui optimum linum produxerint. — rnY3D2 far, 9Xop« (cf. Ez. 4,9; idemque sonat Cc« Is. 28,25), Chald. ND*2 est triticum spelta (Linn.), quod in monumentis sculptura solet exprimi, imo panis e spelta passim in sepulcris reperitur. Viciam vero (cf. Vulg. ad Ez. 4,9 et Is. 18,25) Aegyptii ignorasse videntur. — .Hordewm et triticum in Aegypto fuisse, non est cur probemus : utriusque plantae paleae lateribus insertae reperiuntur : Erman p. 577 sq. — Antiquitus hordeum colligebatur sexto postquam serebatur mense, triticum septimo (Theophr. h. pl. 8, 3; Plin. 18,10, 6); spelta sane, uti nunc, eodem cum tritico tempore. E recentiorum testimoniis illud indubie eruitur, triticum mense saltem post hordeum maturescere, quibus noster textus confirmatur; item tempus, quo simul hordeum virescat, linum folliculos germinet, triticum vero et spelta prima germina exhibeant, esse fere mensem Ianuarium. Tamen, cum in his aliqua observetur diversitas pro ratione tempestatis, irrigationis et agricolarum industriae, vix ausim e dictis v. 31 sq. accuratius computare tempus septimae plagae numerumve hebdomadarum, quae inter plagas intercesserint, Cf. Kn., Dillm. Arg. — Portentum in hoe utique cernitur, quod plagae tempus (v. 4) et magnitudo (v. 6) accurate praenuntientur, quodque ea ad Moysis nutum incipiat eodemque orante cesset. Ubi Moyses hane plagam comminatus est, Pharao ipsis aulicis compellentibus se paratum profitebatur ad solos viros Israelitas in desertum dimittendos; exorta plaga Moysis intercessionem sollicitat. Sequentibus diversos auctores deprehendit Dillm. his nixus rationibus. 1) Dum secus, ubi Deus jussit Moysen ingredi ad Pharaonem, illico etiam quid Moyses Pharaoni dicere debeat subiungit, h. 1. istud nonnisi v. 3 subiicitur. Respondeo : tota difficultas, quantulacunque ea demum sit, evanescit, dummodo advertas v. 3 pro Tox vwow"s muB 5& purs nuns NIS Sam. legere ny»2 DN TWO". 2) v. 1 » ego enim induravi etc. » sensu caret, nisi post « Ingredere ad Pharaonem » suppleas « et novam annuntia plagam ». Respondeo, id reapse facillime suppleri. 2 we ts Deus dieitur indurasse cor Pharaonis, secus dicitur Pharao ipse illud indurare. Respondeo : ne tot nuntiis incassum perlatis Moysis fatiscat animus, Deus ostendit infelicem priorum nuntiorum successum non soli Pharaoni, sed Deo item sapientissime providenti esse attribuendum.. Cap. X
9:27
v. 27 « Misitque Pharao et vocavit Moysen et Aaron, dicens ad eos : Peccavi ettam, nunc ». Vox etiam non est in textu, facitque Pharaonem confitentem, se non hac vice solum, sed antea 1am peccasse (Drus.). « Dominus Zustus, ego et populus meus impii ».
9:28
v. 98 « Orate Dominum , ut desinant. tonitrua Dei », i. e. ingentia (Vat.), « et grando, ut di mittam vos, et nequaquam [hic] ultra maneatis ». | 3?*"^, quod potuit facile oriri corruptione sequentis 73233, videntur ignorasse Vulg. LXX : etenim desinant reddit praepositionem T2. Chald. Syr. paraphrasi utentes produnt sibi textum minime esse perspicuum. Versio « satis est fiendi tonitrua » (cf. Calm.) dura est, n3 certe abundat, neque constructio est plane eadem, atque 3 Reg. 12,28; Ez. 44,6; verba tandem in ore Pharaonis fere sapiunt irreverentiam. — Pro nnowvw? legebant LXX aAnowNS WNU tamen iidem v. 29 addebant pluviam (cf. v. 33), textum quandoque modificant.
9:29
v. 29 « Az Moyses : Cum egressus fuero de urbe, extendam palmas meas ad. Dominum », — « ille est gestus orantis » (Sylv.) — « et cessabunt tonitrua, et grando non erit : ut scias, quia Dominà est terra », qua voce imprimis Aegyptus (cf. Ca/m.) designatur; an vero Moyses extra civitatem habuerit aliquem locum, in quo cum Deo colloqui consueverit (Tost.), non liquet.
9:30
v. 30 « Novi autem, quod et tw et servi «ut necdum timeatis Dominum Deum ». Praedicit brevi futuram (Caz.) non Pharaonis tantum, sed quorumdam etiam magnatium (cf. v. 35) obdurationem. |
9:31
v. 931 « Linum ergo et hordeum laesum est, eo quod hordeum esset virens, et linum iam folliculos germinaret » ;
9:32
v. 32 « triticum autem et far non sunt laesa, quia serotina erant ». Quae verba ideo potissimum inserta sunt, ut perspiciamus, quomodo post tam immanem grandinem superfuerit quidquam a locustis corrodendum. Secundario verbis adiuvamur in tempore, quo grando locum habuit, approximative definiendo. Verba quibusdam videntur non sat apto loco esse inserta : leguntur quippe inter orationem v. 29 promissam et v. 33 praesitam. Non repugnat sane, ut auctor inspiratus minus apto loco quaedam inserat. Sed quinam locus aptior erat! Si inserebantur haec inter v. 95 et 96, post absolutam grandinis descriptionem, obscurabatur antithesis inter acta
9:1
Si possono, in qualche modo, classificare in 5 coppie: p. dall'acqua (fiume rosseggiante, rane: Ex. 7, 14-8, 15); p. dalla terra (zanzare, mosche: ibid. 8, 16-32); p. dal fuoco (?) (peste degli animali e contagio di ulceri: ibid. 9, 1-12); p. dall'aria e dal vento (grandine, cavallette: ibid. 9, 13-10, 20); p. dal cielo (tenebre, morte dei primogeniti: ibid. 10, 21-12, 36).
9:8
ARONNE (EBR. 'AHĀRĀN, DI ETIMOLOGIA INCERTA)
vini, e delle tre prime piaghe: acque del Nilo mutate in sangue, invasione delle rane e delle zanzare (Ex. 7, 10-8, 19). Assiduo coadiutore di Mosè, con lui riceveva gli ordini di Jahweh (Ex. 9, 8; 12, 1, 28. 43. 50). Il popolo li accomunò nella fiducia come nelle mormorazioni e nelle ribellioni (Ex. 16, 2). Ps. 76, 21, li considera ambedue come liberatori d'Israele.
La liberazione e acquisto del nuovo popolo di Dio, che G. opera, ha avuto il suo culmine nell'effusione del sangue, necessaria già nel Vecchio Testamento per stabilire il patto tra Dio e l'uomo (cf. Ex. 9, 8; Hebr. 9, 15-22). Ma già nella vita pubblica G. ha incominciato a formarsi il nuovo popolo, con nuove leggi e nuovo spirito (sermone del monte) e ha stabilito nel suo insegnamento …
9:9
… Si ricorda in molti passi della Bibbia e lo si dice anzi spesso semplicemente « il fiume » per antonomasia (Gen. 41, 1-3; Ex. 1, 22; 2, 3; 7, 17-22; 8, 5-13; 9, 9; Ps. 77 [78], 44; Ier. 46, 7-8; Is. 19, 6-9; 18, 2). Come è naturale, è sempre presente nella vita del paese: lo sogna il faraone nella Genesi (41, 1-3), quando vede salire …
9:13
Si possono, in qualche modo, classificare in 5 coppie: p. dall'acqua (fiume rosseggiante, rane: Ex. 7, 14-8, 15); p. dalla terra (zanzare, mosche: ibid. 8, 16-32); p. dal fuoco (?) (peste degli animali e contagio di ulceri: ibid. 9, 1-12); p. dall'aria e dal vento (grandine, cavallette: ibid. 9, 13-10, 20); p. dal cielo (tenebre, morte dei primogeniti: ibid. 10, 21-12, 36).
9:29
… La settima p. è poeticamente descritta in Sap. 16, 16-19, ove tra l'altro è detto che pioggia e grandine erano accompagnate da un fuoco che conservava, pur in mezzo all'acqua, la sua energia devastatrice e consumava i prodotti dei campi: anche nel racconto lineare di Ex. 9, 29 si parla di un fuoco: lampi e fulmini.
9:31
'ABIB (Settanta: μὴν τῶν νεῶν; Volgata: mensis novorum frugum)
'ABIB (Settanta: μὴν τῶν νεῶν; Volgata: mensis novorum frugum). - Primo mese dell'antico calendario ebraico (Ex. 13, 4; 23, 15; 34, 18; Deut. 16, 1), detto 'abib « spiga » (Ex. 9, 31; Lev. 2, 14; Ex. 3, 15: « Tell Abib »): coincideva con l'inizio della primavera. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.