He procedeth to make peace betvvene the Christian Gentils and Ievves. 8 vvith this resolution, that the Ievves vocation is of promis in deede, but the Gentils also of mercie, and foretold by the Scriptures. 14 Then dravving to his ende, he excuseth him self to the Romanes for vvriting thus vnto them. 21 hoping novv at length to see them, after that he hath been at Hierusalem, •9 vvherevnto also he requesteth their praiers.
1Now, we that are stronger ought to bear the infirmities of the weak and not to please ourselves.Or dobbiamo noi più forti sostenere la fiacchezza dei deboli, e non aver compiacenza di noi stessi.AND vve that are the strōger, must susteine the infirmities of the vveake, & not please our selues.Debemus autem nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. 2Let every one of you please his neighbour unto good, to edification.Ognun di voi si renda grato al prossimo suo nel bene per edificazione.Let euery one of you please his neighbour vnto good, to edification.Unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum, ad ædificationem. 3For Christ did not please himself: but, as it is written: The reproaches of them that reproached thee fell upon me.Imperocché Cristo niun riguardo ebbe a se, ma come sta scritto: Gli improperj di coloro, che te oltraggiavano, cadder sopra di me.For, Christ did not please him self, but as it is vvritten, The reproches of them that reproched thee, fel vpon me.Etenim Christus non sibi placuit, sed sicut scriptum est: Improperia improperantium tibi ceciderunt super me. 4For what things soever were written were written for our learning: that, through patience and the comfort of the scriptures, we might have hope.Imperocché tutte le cose, che sono state scritte, per nostro ammaestramento furono scritte: affinchè mediante la pazienza, e la consolazione delle scritture abbiamo speranza.For vvhat things soeuer haue been vvritten, to our learning they are vvritten: that by the patience and consolation of the Scriptures, vve may haue hope.Quæcumque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt: ut per patientiam, et consolationem Scripturarum, spem habeamus. 5Now the God of patience and of comfort grant you to be of one mind, one towards another, according to Jesus Christ:Il Dio poi della pazienza, e della consolazione dia a voi di avere uno stesso animo gli uni per gli altri secondo Gesù Cristo:And the God of patience and of comfort giue you to be of one minde one tovvard an other according to IESVS Christ:Deus autem patientiæ et solatii det vobis idipsum sapere in alterutrum secundum Jesum Christum: 6That with one mind and with one mouth you may glorify God and the Father of our Lord Jesus Christ.Onde d'uno stesso animo con una sola bocca glorifichiate Dio, Padre del Signor nostro Gesù Cristo.that of one minde, vvith one mouth you may glorifie God and the Father of our Lord IESVS Christ.ut unanimes, uno ore honorificetis Deum et patrem Domini nostri Jesu Christi. 7Wherefore, receive one another, as Christ also hath received you, unto the honour of God.Per la qual cosa accoglietevi gli uni gli altri, come anche Cristo accolse voi per gloria di Dio.For the vvhich cause receiue one an other: as Christ also hath receiued you vnto the honour of God.Propter quod suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei.
8For I say that Christ Jesus was minister of the circumcision for the truth of God, to confirm the promises made unto the fathers:Imperocché io dico, che Gesù Cristo fu ministro di quelli della circoncisione per riguardo della veracità di Dio, affine di dar effetto alle promesse fatte ai padri.For I say Christ IESVS to haue been minister of the circumcision for the veritie of God to confirme the promisses of the fathers.Dico enim Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum: 9But that the Gentiles are to glorify God for his mercy, as it is written: Therefore will I confess to thee, O Lord, among the Gentiles and will sing to thy name.Le genti poi elle rendano gloria a Dio per la misericordia come sta scritto: Per questo io ti confesserò tralle genti, o Signore, e laude canterò al nome tuo.But the Gentils to honour God for his mercie, as it is vvritten: Therfore vvil I confesse to thee in the Gentils ô Lord, and vvil sing to thy name.gentes autem super misericordia honorare Deum, sicut scriptum est: Propterea confitebor tibi in gentibus, Domine, et nomini tuo cantabo. 10And again he saith: rejoice ye Gentiles, with his people.E di nuovo dice: Rallegratevi, o nazioni col popolo di lui.And againe he saith, Reioyce ye Gētils vvith his people.Et iterum dicit: Lætamini gentes cum plebe ejus. 11And again: praise the Lord, all ye Gentiles: and magnify him, all ye people.E di nuovo: Nazioni, lodate tutte il Signore: popoli tutti, magnificatelo.And againe, Praise al ye Gentils our Lord: and magnifie him al ye peoples.Et iterum: Laudate omnes gentes Dominum: et magnificate eum omnes populi. 12And again, Isaias saith: There shall be a root of Jesse; and he that shall rise up to rule the Gentiles, in him the Gentiles shall hope.E di nuovo Isaia dice: Avverrà, che nella radice di Jesse, e in colui, che sorgerà per governare le nazioni, in esso spereranno le genti.And againe Esaie saith, There shal be the roote of Iesse: and he that shal rise vp to rule the Gentils, in him the Gentils shal hope.Et rursus Isaias ait: Erit radix Jesse, et qui exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt. 13Now the God of hope fill you with all joy and peace in believing: that you may abound in hope and in the power of the Holy Ghost.E il Dio della speranza vi ricolmi di ogni gaudio, e di pace nel credere: onde di speranza abbondiate, e di virtù dello Spirito santo.And the God of hope replenish you vvith al ioy and peace in beleeuing: that you may abound in hope, and in the vertue of the holy Ghost.Deus autem spei repleat vos omni gaudio, et pace in credendo: ut abundetis in spe, et virtute Spiritus Sancti.
14And I myself also, my brethren, am assured of you that you also are full of love, replenished with all knowledge, so that you are able to admonish one another.Io son però persuaso riguardo a voi, fratelli miei, che anche da voi siete pieni di carità, ricolmi di ogni sapere; onde possiate ammonirvi gli uni gli altri.And I my self also, my brethren, am assured of you, that you also are ful of loue, replenished vvith al knowledge, so that you are able to admonish one an other.Certus sum autem fratres mei et ego ipse de vobis, quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. 15But I have written to you, brethren, more boldly in some sort, as it were putting you in mind, because of the grace which is given me from God,Ma vi ho scritto un po' arditamente o fratelli, quasi per risvegliar la vostra memoria sul riflesso della grazia, che è stata a me data da Dio,But I haue vvritten to you (brethren) more boldly in part, as it were putting you in remembrance: for the grace vvhich is giuen me of God,Audacius autem scripsi vobis fratres ex parte, tamquam in memoriam vos reducens: propter gratiam, quæ data est mihi a Deo, 16That I should be the minister of Christ Jesus among the Gentiles: sanctifying the gospel of God, that the oblation of the Gentiles may be made acceptable and sanctified in the Holy Ghost.Perché io sia ministro di Gesù Cristo presso le nazioni: facendola da sacerdote del Vangelo di Dio, affinchè l'obblazione delle genti diventi accetta, e santificata dallo Spirito santo.to be the minister of Christ IESVS in the Gētils: sanctifying the Gospel of God, that the oblation of the Gentils may be made acceptable and sanctified in the holy Ghost.ut sim minister Christi Jesu in gentibus: sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta, et sanctificata in Spiritu Sancto. 17I have therefore glory in Christ Jesus towards God.Ho adunque onde gloriarmi appresso Dio in Cristo Gesù.I haue therfore glorie in Christ IESVS tovvard God.Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum. 18For I dare not to speak of any of those things which Christ worketh not by me, for the obedience of the Gentiles, by word and deed,Imperocché non sosterrei di raccontar cosa, che non abbia operata Cristo per mezzo mio per ridurre alla ubbidienza le genti con la parola e co' fatti:For I dare not speake any of those things vvhich Christ vvorketh not by me for the obedience of the Gentils, by vvord and deedes,Non enim audeo aliquid loqui eorum, quæ per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis: 19By the virtue of signs and wonders, in the power of the Holy Ghost, so that from Jerusalem round about, as far as unto Illyricum, I have replenished the gospel of Christ.Con la virtù de' miracoli, e de' prodigj, con la virtù dello Spirito santo: talmente che da Gerusalemme, e da' paesi all'intorno sino all'Illirico tutto ho ripieno del Vangelo di Cristo.in the vertue of signes and vvōders, in the vertue of the holy Ghost: so that from Hierusalem round about vnto Illy•icum I haue replenished the Gospel of Christ.in virtute signorum, et prodigiorum, in virtute Spiritus Sancti: ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi.
20And I have so preached this gospel, not where Christ was named, lest I should build upon another man’s foundation.Studiatomi così di predicare questo Vangelo, non dove era stato nominato Cristo, per non fabbricare sopra gli altrui fondamenti: ma come sta scritto:And I haue so preached this Gospel, not vvhere Christ vvas named, lest I should build vpon an other mans foundation:Sic autem prædicavi Evangelium hoc, non ubi nominatus est Christus, ne super alienum fundamentum ædificarem: 21But as it is written: They to whom he was not spoken of shall see: and they that have not heard shall understand.Quelli, che non hanno sentita nuova di lui, lo vedranno: e que' che non l'hanno udito, lo intenderanno.but as it is vvritten, They to vvhom it hath not been preached of him shall see: and they that haue not heard, shal, vnderstand.sed sicut scriptum est: Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt: et qui non audierunt, intelligent. 22For which cause also, I was hindered very much from coming to you and have been kept away till now.Per il qual motivo pur molte volte mi fu impedito il venir da voi, e mi è impedito sino adesso.For the vvhich cause also I vvas hindred very much from comming vnto you.Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. 23But now, having no more place in these countries and having a great desire these many years past to come unto you,Ora poi non essendovi più luogo per me in questi paesi, e avendo da molti anni in qua desiderio di venir da voi,But novv hauing no longer place in these 〈◊〉 and hauing a desire to come vnto you these many yeares novv passed:Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus, cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam præcedentibus annis: 24When I shall begin to take my journey into Spain, I hope that, as I pass, I shall see you and be brought on my way thither by you: if first, in part, I shall have enjoyed you.Quando mi incamminerò verso la Spagna, spero, che di passaggio vi vedrò, e da voi avrò compagnia per colà, dopo essermi in parte saziato di voi.vvhen I shal begin to take my iourney into a paine, I hope that as I passe, I shal see you, and be brought thither of you, if first in part I shal haue enioyed you,cum in Hispaniam proficisci cœpero, spero quod præteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. 25But now I shall go to Jerusalem, to minister unto the saints.Adesso poi andrò a Gerusalemme in servigio de' Santi.Novv therfore I vvil goe vnto Hierusalem to minster to the saincts.Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis.
26For it hath pleased them of Macedonia and Achaia to make a contribution for the poor of the saints that are in Jerusalem.Imperocché la Macedonia, e l'Achaja hanno stimato bene di fare qualche colletta pei poveri, che sono tra' Santi di Gerusalemme.For Macedonia and Achaia haue liked vvel to make some contribution vpon the poore saincts that are in Hierusalem.Probaverunt enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. 27For it hath pleased them: and they are their debtors. For, if the Gentiles have been made partakers of their spiritual things, they ought also in carnal things to minister to them.Hanno, dico, stimato bene: e sono debitori ad essi. Imperocché se i Gentili sono stati fatti partecipi delle cose spirituali di essi: debbono ancora sovvenirli nelle temporali.For it hath pleased them: and they are their detters. For if the Gentiles be made partakers of their spiritual things: they ought also in carnal things to minister vnto them.Placuit enim eis: et debitores sunt eorum. Nam si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare illis. 28When therefore I shall have accomplished this and consigned to them this fruit, I will come by you into Spain.Terminato adunque questo, e consegnato che avrò loro questo frutto, di costà partirò per la Spagna.This therfore vvhen I shal haue accōplished, and signed them this fruite, I vvil goe by you into Spaine.Hoc igitur cum consummavero, et assignavero eis fructum hunc, per vos proficiscar in Hispaniam. 29And I know that when I come to you I shall come in the abundance of the blessing of the gospel of Christ.Io poi so, che venendo da voi, verrò con la pienezza della benedizione del Vangelo di Cristo.And I knovv that comming to you, I shal come in aboundance of the blessing of Christ.Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Evangelii Christi veniam. 30I beseech you therefore, brethren, through our Lord Jesus Christ and by the charity of the Holy Ghost, that you help me in your prayers for me to God,Vi scongiuro adunque, o fratelli, per il Signor nostro Gesù Cristo, e per la carità dello Spirito santo, che mi aiutiate colle vostre orazioni per me dinanzi a Dio,I beseeche you therfore brethren by our Lord IESVS Christ, and by the charitie of the holy Ghost, that you helpe me in your praiers for me to God,Obsecro ergo vos fratres per Dominum nostrum Jesum Christum, et per caritatem Sancti Spiritus, ut adjuvetis me in orationibus vestris pro me ad Deum, 31That I may be delivered from the unbelievers that are in Judea and that the oblation of my service may be acceptable in Jerusalem to the saints.Affinchè io sia liberato dagli infedeli, che sono nella Giudea, e affinchè l'obblazione del mio ministero sia accetta in Gerusalemme ai Santi,that I may be deliuered from the infidels that are in Ievvrie, and the oblation of my seruice may become acceptable in Hierusalem to the saincts,ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judæa, et obsequii mei oblatio accepta fiat in Jerusalem sanctis,
32That I may come to you with joy, by the will of God, and may be refreshed with you.Affinchè con gaudio io venga a voi per volontà di Dio, e con voi mi riconforti.that I may come to you in ioy by the vvil of God, that I may be refreshed vvith you.ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei, et refrigerer vobiscum. 33Now the God of peace be with, you all. Amen.Il Dio della pace sia con tutti voi. Così sia.And the God of peace be vvith you all. Amen.Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen.
15:1
Witham
etc. We that are stronger, etc. The apostle goes on with his exhortation not to scandalize, or offend such as are weak, and not well instructed in faith. He brings the example of Christ, who pleased not himself, who submitted himself to the law of circumcision, when he was above the law, who bore with the weakness and sins of others, their reproaches, their blasphemies, which he could not but hate, but this to gain their souls. (Witham)
15:7
Witham
Receive one another, in the spirit of charity, peace, patience, as Christ also hath received you, and bore with your infirmities. (Witham)
Haydock
Mutually support each other for the glory of God: learn to practise a grand lesson of Christian morality, to bear and to forbear. (Haydock)
15:8
Witham
Christ Jesus was minister of the circumcision, who came both for the salvation of the Jews, and of the Gentiles, who preached and would have his gospel first preached to the Jews, for the truth of God to confirm the promises made to the fathers, that he, the Messias, should be sent for their salvation; but at the same time also for the salvation and conversion of the Gentiles, which he confirms by divers evident testimonies of the holy Scriptures. (Witham)
Calmet
He calls our Saviour the minister of circumcision, that is, of the Jews, because he appeared amongst them, dwelt amongst them, and himself preached amongst them. This was a privilege which the Gentiles did no enjoy, having never seen, nor heard Jesus Christ, since he confined his preaching to the strayed sheep of the house of Israel; and this, to accomplish the promises made to their fathers. (Calmet)
15:15
etc. I have written to you, brethren, more boldly, etc. St. Chrysostom admires with what mildness he addresses himself to them, yet puts them in mind, that he is the minister, and the apostle of the Gentiles, in which he may have reason to glory, or boast.
Witham
Sanctifying the gospel of God, preaching it in a holy manner, that the Gentiles may be sanctified by it. (Witham)
To be the minister of Jesus Christ among the nations, exercising in their regard the rite of sacrifice, as we read in the Greek, ierourgounta.
Witham
For I dare not, I shall forbear to speak of any thing but my labours: I need not mention the power of miracles and wonders, which the Holy Ghost hath done by me in many places, from Jerusalem to Illyricum, in places where Christ had not been preached by others. And now having no more place, nor occasion to preach in these countries, when I begin my journey to Spain, etc. by which, it appears, he designed at least to go into Spain. (Witham)
15:20
Estius
St. Paul does not mean to say, that he never preached where the gospel had before been announced; this would not have been true, for he preached at Damascus, where there were already Christians, whom he formerly wished to take in chains to Jerusalem; and again in this epistle he announces the truths of the gospel to the Romans already converted by the preaching of St. Peter. But he means to say, that on these occasions he acts not as an apostle, whose office it is to preach to infidels; but as one that waters, confirms, comforts, as he says in the beginning of this epistle: and this he did as occasion offered, as the subsequent verses shew, where he tells us his design in calling on the Romans, in his journey to Spain. (Estius)
15:24
Calmet
It is a matter of dispute, whether St. Paul ever executed this his design of visiting Spain. The proofs of the Spaniards, who consider it as certain, are by no means unanswerable. There remain no certain monuments of this journey of his. The proof taken from the words of St. Clement, who lived at Rome in the time of St. Paul, is not certain, since he only says, that St. Paul came to the very extremities of the west. It is a subject on which commentators appear pretty equally divided. (Calmet)
15:25
Witham
But I shall go to Jerusalem, etc. By this St. Paul is thought to have written this epistle at Corinth, where he was about to set forward for Jerusalem, with the charities collected in Achaia and Macedonia, for the poor Christians in Judea. This he calls to minister to the poor saints, or to be serviceable to them. And to exhort others to the like charitable contributions, he says, (ver. 27.) they are their debtors; that the converted Gentiles are debtors to the converts, who had been Jews, as having been made partakers of the promises, particularly made to the people of the Jews, and sharers of those spiritual blessings, which Christ promised to the Jews, but were also conferred upon the Gentiles. He looks upon it, therefore, reasonable, that they relieve the Jews in their temporal wants. The apostle says, he goes to consign to them this fruit, to deliver to them their contributions. (Witham)
15:29
Witham
I know, by the Spirit of God revealing it to me, that God will give a blessing to my labours, when I come to you. That I may be delivered from the unbelievers in Judea, from the unbelieving Jews, foreseeing the persecution he should there meet with. That I may be refreshed with you, have comfort by finding peace and union among you. (Witham)
15:32
Calmet
The word in the original signifies to combat with another, to teach us, that to beg the prayers of our friends will be of little assistance to us, if we do not join our prayer also, and labour, on our part, to the best of our power. (Calmet)
15:8
Minister of the circumcision.... That is, executed his office and ministry towards the Jews, the people of the circumcision.
15:3
Concordanza Psa. 68, 10.
Liturgia The Epistle vpō the 2. Sunday in Aduent.
15:4
He meaneth al that it vvitten in the old Testamēt: much more al things vvritten in the nevv Testamēt, are for our learning and comfort.
15:6
Vnitie in religion commended.
15:8
Christ did execute his office and ministerie onely tovvards the people of Circumcision, that is, the Iewes.
15:9
Concordanza Psa. 17. 50.
Concordanza Deu. 32. 43.
15:11
Concordanza Psa. 116, 1.
15:12
Concordanza Esa. 11, 10.
15:20
Concordanza Es. 52. 13.
15:25
He 〈◊〉 the holy persons that hauing forsaken al their goods for Christ, vvere vvholy 〈◊〉 to 〈◊〉 our Lord vvith al their minde. •. Hiero. against Vigilantius the Heretike reprehending the almes giuen to 〈◊〉, as do the Heretikes also of our time.
15:30
In that the Apostle desired to be praied for, vve may be moued to seeke the same as a great benefite.
15:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.76
76. He emulated the zeal of Peter, the intensity of Paul, the faith of both these men of name and of surname, the lofty utterance of the sons of Zebedee, the frugality and simplicity of all the disciples. Therefore he was also entrusted with the keys of the heavens, and not only from Jerusalem and round about unto Illyricum,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Chap. xv. ver. 1 . “We then that are strong, ought”—it is “we ought,” not “we are so kind as to.” What is it we ought to do?—“to bear the infirmities of the weak.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 9
“Forbearing,” he proceeds, “one another in love.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 62
… For “we that are strong” (if, indeed, amid so great and perilous temptations, we may presume to claim this title) are bound, as the apostle says, to “bear the infirmities of the weak.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 26.4
… now he trusts, and now he totters; now he confesses the Undying, and now he fears lest He should die. Wherefore? because the Church of Christ hath both strong and weak ones; and cannot be without either strong or weak; whence the Apostle Paul says, “Now we that are strong ought to bear the infirmities of the weak.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 48.1
… For they are worthy of the name of “firmament.” The Church of Christ, then, in those who are strong, of whom saith the Apostle, “We that are strong ought to bear the infirmities of the weak,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 16.23
… For this is the Apostle’s command: “Ye who are strong should bear the infirmities of the weak;” and: “Bear ye one another’s burdens, and so fulfil the law of Christ.”
15:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 74
… Hear what His language is to one, what to the other. “Let no man seek his own, but every man another’s wealth.” Seest thou he rejects the one, and brings in the other? Again, “Let every one of you please his neighbor for good to edification.” Then comes also the praise beyond words with an admonition, “For even Christ pleased not Himself.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Ver. 2 . “Let every one of us please his neighbor for his good to edification.”
15:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Ver. 3 . “For even Christ pleased not Himself.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
Again , he is speaking of Christ’s concern for us, still holding to the same topic, and showing what great things He hath done for us, and how “He pleased not Himself.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 24
Wherefore also he adds, “Let no man seek his own;” which he every where through the whole Epistle insists upon and in that to the Romans; when he says, “For even Christ pleased not Himself:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 15
… But how may we become imitators of Christ? By acting in everything for the common good, and not merely seeking our own. “For even Christ,” saith Paul, “pleased not Himself, but as it is written, The reproaches of them that reproached Thee fell on Me.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 38
… Him, at any rate, not unrighteousness, but charity, made humble; “Charity, which rivalleth not, is not puffed up, seeketh not her own;” forasmuch as “Christ also pleased not Himself, but, as it is written of Him, The reproaches of such as reproached Thee have fallen upon Me.”
15:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Ver. 4 . “For whatsoever things were written aforetime,” he says, “were written for our learning, that we, through patience and comfort of the Scriptures, might have hope.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
… So for this let us give thanks to God, and let us have our treasure always in hand, “that by patience and comfort of the Scriptures we may have hope” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 13
… Christ also shows the duty of teachers, when He says, “The kingdom of heaven is like unto an householder, who bringeth forth out of his treasure things new and old.” ( Matt. xiii. 52 .) And the blessed Paul gives the same advice, that “we through patience and comfort of the Scriptures might have hope.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 37
[1.] Great is the profit of the divine Scriptures, and all-sufficient is the aid which comes from them. And Paul declared this when he said, “Whatsoever things were written aforetime, were written aforetime for our admonition upon whom the ends of the world are come, that we through patience and comfort of the Scriptures might have hope.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
… The Apostles also wrote, even as Paul likewise said, “they were written for our admonition, upon whom the ends of the world are come.” ( 1 Cor. x. 11 .) And again Christ said, “Ye do err not knowing the Scriptures” ( Matt. xxii. 29 ): and again Paul said, “That through patience and comfort of the Scriptures we may have hope.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.1
… Wherefore also the apostle says, “Whatsoever things were written aforetime, were written for our learning, that we through patience and comfort of the Scriptures might have hope.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 3
… For although the hand may be put forward away before the head, still it has its connection beneath the head. Wherefore all things which were written aforetime were written in order that we might be taught thereby,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 6.9
… They were written, as the apostle says, for our admonition, on whom the end of the world is come. "For whatsoever things were written aforetime were written for our learning."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 13.18
… The apostle, after quoting from the prophets the words, "The reproaches of them that reproached Thee fell on me," goes on to speak of the benefit of reading the prophets: "For whatsoever things were written beforetime were written for our learning; that we, through patience and comfort of the Scriptures, might have hope."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 69.12
… “And the reproaches of men reproaching Thee have fallen upon Me.” Of this testimony Paul the Apostle hath also made use (there hath been read but now the very lesson), and saith, “Whatsoever things aforetime have been written, have been written that we might be instructed.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 2.52
But as to what you say, most sweet brother, about your being unable to read because of the pressure of tribulations upon you, I think this avails little for your excuse, since Paul says, Whatsoever things are written are written for our instruction, that we through patience and comfort of the Scriptures might have hope (
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 1
… And this, too, we urge you all to do, so that no doubt or questioning of these things may arise in later times; “for whatsoever things were written, were written for our learning.”
15:5
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… For God is “jealous,” and is One who is not contemptuously derided —derided, namely, by such as flatter His goodness—and who, albeit “patient,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Ver. 5 . “Now the God of patience and consolation grant you to be like-minded one towards another, according to Christ Jesus.”
15:6
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 18
… “Now all these things happened unto them for types, and they are written for our admonition
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
… And this we are to do not in this case only, but also in the case of those who are weak in other respects. As, for instance, if any be passionate, or insolent, or has any such like failing bear with him. And how is this to be? Listen to what comes next. For after saying “we ought to bear,” he adds, “and not to please ourselves.”
15:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
Ver. 7 . “Wherefore receive ye one another, as Christ also received us, to the glory of God.”
15:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 8
… And so, if even Christ be a minister only of good things, and not the root Himself and the fountain, (I mean, of course, in that He is a Son,) observe to what an issue this matter is brought. ( ποῦ τὸ πρᾶγμα κατάγεται . “how deep and high it is made to go.”) How then, you will ask, doth he say that He “was made a Minister of Circumcision? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 19.8
8. Christ also fulfilled the prophecies, because the promises of God were made good in Him. As the apostle says in the verse quoted above, "The promises of God are in Him yea." Again, he says: "Now I say that Jesus Christ was a minister of the circumcision for the truth of God, to confirm the promises made unto the fathers."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 31.11
… for He sent to us His own members, and He made us His members. Nevertheless, Christ has not been among us with the bodily form which the Jews saw and despised; because this also was said concerning Him, even as the apostle says: “Now I say that Christ was a minister of the circumcision for the truth of God, to confirm the promises made unto the fathers.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 72.9
… “for I say,” he saith, “that Christ was a minister of the Circumcision for the truth of God, to confirm the promises of the fathers.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.3
… the Apostle expressly mentions the Lord’s mercy and truth as referring to these two parties. For he calls Christ “a minister of the Circumcision for the truth of God, to confirm the promises made unto the fathers.”
15:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 66
… “But I have not enjoyed,” one may say, “so much advantage as the Jews.” Nay, but thou hast enjoyed far greater benefits. For what things were being prepared for them throughout all their time, these thou hast received at once, not being worthy. Wherefore Paul also saith, “And that the Gentiles might glorify God for His mercy.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
Ver. 9 . “And that the Gentiles might glorify God for His mercy.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 5
… Only that the blessing to us is greater, because to these it had been promised, and they were nearer than we; to us it had not been promised, and we were farther off than they. Therefore it is that he says, “And that the Gentiles might glorify God for His mercy.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
… For this also is an amplification, the saying indefinitely, “The riches of the glory of this mystery among the Gentiles.” For it is most of all apparent among the Gentiles, as he also says elsewhere, “And that the Gentiles might glorify God for His mercy.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 72.9
… “for I say,” he saith, “that Christ was a minister of the Circumcision for the truth of God, to confirm the promises of the fathers.” Thus rain came down upon the fleece, the floor being yet dry. But inasmuch as he continueth, “but that the nations should glorify God for His mercy:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.9
… For if Thou hadst been preached only on the spot where Thou didst deign to be born, to suffer, to rise again, to ascend; the truth of that promise of God would have been fulfilled, to confirm the promises made unto the fathers: but the promise, “that the Gentiles may glorify God for His mercy,”
15:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
… Then he adds testimonies, in which he shows that the man of the Jews ought to blend himself with those of the Gentiles; and so he says, “As it is written, For this cause I will confess to Thee among the Gentiles, O Lord, and will sing unto Thy Name.”
15:12
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 59
… But when the same prophet represents to us even nations sometimes estimated as “the small dust of the balance,” and as “less than nothing, and vanity,” and sometimes as about to hope and “trust in the name”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 7
… And the testimony too, which was produced after the ascension, manifests His equality with the Father; thus saying, “The Lord said unto my Lord, Sit Thou on my right hand.” And Isaiah too saith, “He that riseth up to rule over the Gentiles, in Him shall the Gentiles trust.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
… Then he adds testimonies, in which he shows that the man of the Jews ought to blend himself with those of the Gentiles; and so he says, “As it is written, For this cause I will confess to Thee among the Gentiles, O Lord, and will sing unto Thy Name.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 5
… So that what is asserted of the Father might be asserted absolutely of Him (Christ) also, that “In Him we live and move and have our being.” ( Col. i. 16, 17 .) As Paul has shown when he says, “By Him were all things created,” and “by Him all things consist”; for which reason He has been called also “Root”
15:13
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 10
… but ye have received the Spirit of adoption, whereby we cry, Abba, Father.” And again: “I say the truth in Christ, I lie not, my conscience also bearing me witness in the Holy Ghost.” And again: “Now the God of hope fill you with all joy and peace in believing, that ye may abound in hope, by the power of the Holy Ghost.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
Ver. 13 . “Now the God of hope fill you with all joy and peace in believing, that ye may abound in hope, through the power of the Holy Ghost.”
15:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… vii. 1 ): and to the Galatians too from the very commencement of the whole Epistle writes so as to indicate the same thing; but to these for what purpose and wherefore does he write? For one finds him bearing testimony to them that they are “full of goodness, being filled with all knowledge, and able also to admonish others.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 2
Let us then with much earnestness attend to the book as it is being unfolded to us; since if we learn exactly its first principles and fundamental doctrines, we shall not afterwards require much close study, but after laboring a little at the beginning, shall be able, as Paul says, to instruct others also. (
15:15
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 40
… Where and by whom He desires these things to be done, He Himself has fixed by His own supreme will, in order that all things being piously done according to His good pleasure, may be acceptable unto Him.
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 116
… and being vehemently inflamed by the word of His calling, we are the true high priestly race of God, as even God Himself bears witness, saying that in every place among the Gentiles sacrifices are presented to Him well-pleasing and pure. Now God receives sacrifices from no one, except through His priests.
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 11
… I have therefore whereof I may glory through Jesus Christ in those things which pertain to God. For I dare not to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me, to make the Gentiles obedient, by word and deed, through mighty signs and wonders, by the power of the Holy Spirit.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 34
… “For he is a chosen vessel,” He says, “unto me, to bear my name before kings and the Gentiles.” The apostle himself, too, states the same thing in his first epistle, where he says: “According to the grace that is given to me of God, that I should be the minister of Jesus Christ to the Gentiles, ministering the Gospel of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… For one finds him bearing testimony to them that they are “full of goodness, being filled with all knowledge, and able also to admonish others.” ( Rom. xv. 14 .) Why then does he write to them? “Because of the grace of God,” he says, “which is given unto me, that I should be the minister of Jesus Christ” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 10
He is again turning off to exhortation, yet introducing it not directly, lest he should seem to many to be irksome and vexing, but as if it rose out of the doctrines. For if, even so diversifying his address, he was afraid of their being offended at what he said, and therefore said, “I have written the more boldly unto you in some sort,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 15 . “Nevertheless, I have written the more boldly unto you in some sort.”
15:16
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 3
“Honour widows that are widows indeed.” Be the friend of orphans; for God is “the Father of the fatherless, and the Judge of the widows.” Do nothing without the bishops; for they are priests, and thou a servant of the priests. They baptize, offer sacrifice,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 4
… Take counsel, therefore, and see that this may be more safely managed with moderation, so that the presbyters also, who there offer
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 9.4
… In the meanwhile, let those certain ones among you who are rash and incautious and boastful, and who do not regard man, at least fear God, knowing that, if they shall persevere still in the same course, I shall use that power of admonition which the Lord bids me use; so that they may meanwhile be withheld from offering,
san Basilio † 379 d.C. The Letters 159
… The creature is a slave; but the Spirit sets free. The creature needs life; the Spirit is the Giver of life. The creature requires teaching. It is the Spirit that teaches. The creature is sanctified; it is the Spirit that sanctifies.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 16 . “That I should be the minister of Jesus Christ to the Gentiles, ministering (ἱερουργοὕντα) the Gospel of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Harmony of the Gospels 1.31
… truly many nations are now astonied at Him. Now the kings have shut their mouth, by which they were wont to promulgate the most ruthless laws against the Christians. Truly those now see to whom it was not told of Him, and those who have not heard understand.
15:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 7
… “By what law? of works? Nay, but by the law of faith.” See he calls the faith also a law delighting to keep to the names, and so allay the seeming novelty. But what is the “law of faith?” It is, being saved by grace. Here he shows God’s power, in that He has not only saved, but has even justified, and led them to boasting,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 17 . “I have therefore whereof I may glory, through Jesus Christ, in those things which pertain to God.”
15:18
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 34
… “For I will not dare to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me by word and deed.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 18 . “For I will not dare to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me, to make Gentiles obedient by word and deed, through mighty signs and wonders, by the power of the Spirit of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
… ix. 20 .) He shaves his head also, ( Acts. xxi. 24–26 .) and does numberless things of the sort. But the crown of all is in the power of the Holy Ghost. “For I will not dare to speak,” saith he, “of any things save those which Christ wrought through me.” (
15:19
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 2
… A swarm of such evils has burst in upon us. But ye have not “given place by subjection to them, no, not for one hour.” For ye are the fellow-citizens as well as the disciples of Paul, who “fully preached the Gospel from Jerusalem, and round about unto Illyricum,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 7.21
… It was thus that Paul lent to all the nations that he visited, “carrying the Gospel of Christ from Jerusalem, and round about unto Illyricum.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 5.3
But he who was made fit to be a minister of the New Covenant, not of the letter, but of the spirit, Paul, who fulfilled the Gospel from Jerusalem round about to Illyricum,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.18.9
9. At this time, while Paul was completing his journey “from Jerusalem and round about unto Illyricum,”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.1
2. Peter appears to have preached in Pontus, Galatia, Bithynia, Cappadocia, and Asia to the Jews of the dispersion. And at last, having come to Rome, he was crucified head-downwards; for he had requested that he might suffer in this way. What do we need to say concerning Paul, who preached the Gospel of Christ from Jerusalem to Illyricum,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.1
1. That Paul preached to the Gentiles and laid the foundations of the churches “from Jerusalem round about even unto Illyricum,” is evident both from his own words,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.25.7
7. In the fifth book of his Expositions of John’s Gospel, he speaks thus concerning the epistles of the apostles: “But he who was ‘made sufficient to be a minister of the New Testament, not of the letter, but of the Spirit,’ that is, Paul, who ‘fully preached the Gospel from Jerusalem and round about even unto Illyricum,’
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence of His Flight. (Apologia de Fuga.) 20
… than conquerors, for nothing shall separate us from the love of Christ .’ For then it was that he was caught up to the third heaven, and admitted into paradise, where he heard ‘unspeakable words, which it is not lawful for a man to utter .’ And for this end was he then preserved, that ‘from Jerusalem even unto Illyricum’ he might ‘fully preach the Gospel
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
… This explains why the saint was zealous to preach as far as Illyricum, and not to shrink from proceeding to Rome , or even going as far as the Spains
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.26
… and having vouchsafed His seal unto his soul, made him a chosen vessel to bear the Name of the Lord who had appeared to him, before kings and the children of Israel , and rendered the former persecutor an ambassador and good servant,—one, who from Jerusalem, and even unto Illyricum, fully preached the Gospel
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.56
56. Why should I enter into detail? He lived not to himself, but to Christ and his preaching. He crucified the world to himself, and being crucified to the world and the things which are seen, he thought all things little, and too small to be desired; even though from Jerusalem and round about unto Illyricum
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 18
… Aug. on Ps. xix. 4 .) For he possessed a soul no less than the heaven, which was able to draw all men unto him. Our soul is not a match even for the earth: but his is equal to the heavens. That stands indeed keeping to its own boundary and rule; but the loftiness of his soul transcended all the heavens, and conversed with Christ Himself. ( 2 Cor. x. 15 ;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 6
… living in hunger, in thirst, and nakedness. But we are desirous of enjoying great luxury, and rest, and ease; not so they: they cried aloud, “Even unto the present hour we both hunger, and thirst, and are naked, and are buffeted, and have no certain dwelling place. ( 1 Cor. iv. 11 .) And some ran from Jerusalem unto Illyricum, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 13
Would you like to see the other parts also thereof from the head downwards? Or will ye that from below we carry our description upwards? Contemplate then a statue of gold or rather of something more costly than gold, and such as might stand in heaven; not fixed with lead nor placed in one spot, but hurrying from Jerusalem even unto Illyricum, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
… And how had he “finished his course”? He traversed the whole world, beginning from Galilee and Arabia, and advancing to the extremities of the each, so that, as he says, “From Jerusalem and round about unto Illyricum I have fully preached the Gospel of Christ.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 71.1
… “whensoever I take my journey into Spain I will come to you: for I trust to see you in my journey, and to be brought on my way thitherward by you;” he shews by the tale of his previous successes what he looked to gain from that province. Laying in a short time the foundation of the gospel “from Jerusalem and round about unto Illyricum,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 15
… Though, truly, that he wrought at hours of both day and night himself hath not left untold. Yet these men truly, who as though very full of business and occupation inquire about the time of working, what do they? Have they from Jerusalem round about even to Illyricum filled the lands with the Gospel?
15:20
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 11
… I have therefore whereof I may glory through Jesus Christ in those things which pertain to God. For I dare not to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 28
… Had they not waited, there would have been no discourse. Here for the first time we have Paul preaching. And observe his prudence: where the word was already sown, he passes on: but where there was none (to preach), he makes a stay: as he himself writes: “Yea, so have I strived to preach the Gospel, not where Christ was named.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 18 . “For I will not dare to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me, to make Gentiles obedient by word and deed, through mighty signs and wonders, by the power of the Spirit of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 51.3
3. But here comes in that Paul, and he is sent to the Gentiles. And this he does not conceal in setting forth the grace, which he had specially and peculiarly received. For he says in his Scriptures, that he was sent to preach the Gospel where Christ had not been named.
Anonymous The Teaching of Simon Cephas in the City of Rome 1
… And many of the Jews and of the pagans became disciples there. And, when there was great rejoicing at his teaching, he built churches there, in Rome and in the cities round about, and in all the villages of the people of Italy; and he served there in the rank of the Superintendence of Rulers twenty-five years.
15:21
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.7
7. But the Jews contradict this , ever ready, as they are, to cavil, and backward to believe; so that for this cause the Prophet just now read says, Lord, who hath believed our report ? Persians believe , and Hebrews believe not; they shall see, to whom He was not spoken of, and they that have not heard shall understand
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 21 . “As it is written, To whom He was not spoken of, they shall see, and they that have not heard shall understand.” ( Is. iii. 15 [LXX].)
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 19
First, therefore, hear how this very thing is prophetically declared by Isaiah, that the Jews, to whom the Prophets had foretold these things, would not believe, but that they who had never heard them from the Prophets, would believe them. “To whom He was not spoken of they shall see, and they that have not heard shall understand.”
15:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… Or else he does this, ( e ) not having it in his power to exhibit it from his own personal knowledge. ( a ) Mark the order of God’s Providence, “I have been much hindered from coming unto you…having a great desire these many years to come unto you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 22 . “For which cause also I have been much hindered from coming to you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
What sayest thou? does Satan hinder? Yes, truly, for this was not the work of God. For in the Epistle to the Romans, he says this, that God hindered him (from
15:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 23 . “But now having no more place in these parts.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
… But what hindrance of Satan is he speaking of? Some unexpected and violent temptations: for a plot, it says, being formed against him by the Jews, he was detained three months in Greece. But it is another thing to remain for the sake of the dispensation, and willingly. For there he says, “Wherefore having no more place in these parts” (
15:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… xv. 22, 23 .) ( d ) But he fed them with hopes. ( g ) I am in haste to go to Spain, and “I hope,” says he, “to see you in my journey, and to be brought thitherward on my journey by you, if first I be filled with your company in some measure.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
Ver. 24 . “Whensoever I take my journey into Spain, I trust to see you in my journey; and to be brought on my way thitherward by you, if first I be somewhat filled with your company,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 71.1
… “whensoever I take my journey into Spain I will come to you: for I trust to see you in my journey, and to be brought on my way thitherward by you;”
15:25
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… 24 .) ( i ) Of this he says, I will come and rest together with you “in the fulness of the blessing of the Gospel” ( ib. 29 ): and again “I am going to Jerusalem to minister to the saints” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… For both those to the Corinthians were sent before this: and this is plain from what he wrote at the end of this, saying as follows: “But now I go unto Jerusalem to minister unto the saints: for it hath pleased them of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor saints which are at Jerusalem.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
… for to them also while appearing to narrate the reason why he was going away to Jerusalem, he introduces thereupon his discourse about alms; “But now I go unto Jerusalem, ministering unto the saints: for it hath been the good pleasure of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor among the saints.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
“Then after the space of fourteen years, I went up again to Jerusalem with Barnabas, taking Titus also with me. And I went up by revelation.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 17
… For it hath pleased Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor of the saints which are at Jerusalem. For it hath pleased them; and their debtors they are. For if in their spiritual things the Gentiles have communicated, they ought also in carnal things to minister unto them.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 7.17
… “But now I go to Jerusalem to minister to the saints. For it has pleased them of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor saints who are at Jerusalem: it has pleased them indeed, and their debtors they are. For if the Gentiles are made partakers of their spiritual things, they ought also to minister to them in carnal things.”
15:26
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
… Yea, it hath been their good pleasure and their debtors they are.” And again, “For if the Gentiles have been made partakers of their spiritual things, they owe it to them, also to minister unto them in carnal things.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… now it is much if one suffer a little in goods alone. And in respect of their goods also he witnesses great things of them. For to some he says, “For ye took joyfully the spoiling of your possessions” ( Heb. x. 34 .); and to others, “For it hath been the good pleasure of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor” (
15:27
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 25
… “their debtors,” saith he, “they are:” and hath added the reason why, “For if in their spiritual things the Gentiles have communicated, they ought also in carnal things to minister unto them.”
15:28
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 28 . “When therefore I have performed this, and have sealed unto them this fruit.”
15:29
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 15
… the Holy Spirit comes our restoration to paradise, our ascension into the kingdom of heaven, our return to the adoption of sons, our liberty to call God our Father, our being made partakers of the grace of Christ, our being called children of light, our sharing in eternal glory, and, in a word, our being brought into a state of all “fulness of blessing,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… ( g ) I am in haste to go to Spain, and “I hope,” says he, “to see you in my journey, and to be brought thitherward on my journey by you, if first I be filled with your company in some measure.” ( ib. 24 .) ( i ) Of this he says, I will come and rest together with you “in the fulness of the blessing of the Gospel” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 29 . “And I am sure that, when I come unto you, I shall come in the fulness of the blessing of the Gospel of Christ.”
15:30
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 11
… For I dare not to speak of any of those things which Christ hath not wrought by me, to make the Gentiles obedient, by word and deed, through mighty signs and wonders, by the power of the Holy Spirit.” And again: “Now I beseech you, brethren, for our Lord Jesus Christ’s sake, and by the love of the Spirit.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 25
… Of the connexion of names by means of the conjunction and the instances are many. We read “The grace of our Lord Jesus Christ and the love of God and the fellowship of the Holy Ghost,” and again “I beseech you for the Lord Jesus Christ’s sake, and for the love of the Spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 30 . “Now I beseech you, brethren, for the Lord Jesus Christ’s sake, and for the love of the Spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 30
… and you may observe this custom in many places of the Epistles. For writing to the Romans he says, “I beseech you therefore by the mercies of God,” ( Rom. xii. 1 .) although those mercies are of the Son; and, “I beseech you by the love of the Spirit,” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… and God, even our Father, which hath loved us, and hath given us everlasting consolation and good hope through grace, comfort your hearts, and stablish you in every good word and work.” And at the end of his Epistle to the Romans after certain exhortations he adds “I beseech you brethren for the Lord Jesus Christ’s sake and for the love of the spirit.”
15:31
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 31 . “That I may be delivered from them that do not believe in Judea.”
15:32
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 32 . “That I may come unto you with joy by the will of God.”
15:33
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
Ver. 33 . “Now the God of peace be with you all. Amen.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.2
… And this is the peace which is given on earth to men of goodwill; this the life of the fully developed and perfect wise man. From a kingdom of this sort brought to a condition of thorough peace and order, the prince of this world is cast out, who rules where there is perversity and disorder.
15:1
1. DOBBIAMO SOPPORTARE LE DEBOLEZZE DEGLI INFERMI. — βαστάζειν, cioè portare, trasportare come facchini, aiutarli, e, come spiega san Basilio nelle Regole brevi, regola 177, curarle, « come Cristo, » dice Basilio, « portò le nostre infermità, cioè le curò. » Così in Gal. vi, 2, dice: « Portate gli uni i pesi degli altri. » Su questo argomento dirò più cose là. E NON PIACERE A NOI STESSI, — non compiacere al nostro animo, in modo da seguire ciò che è gradito e utile a noi con scandalo o danno del prossimo, per esempio mangiare cibi offerti agli idoli e cibi vietati dalla legge con offesa degli infermi, di cui trattò il capitolo precedente, infatti allude a questo, anzi ritorna: ripete infatti le cose dette all'inizio del capitolo precedente, come è evidente a chi confronti le parole da ambedue i lati. 2. CIASCUNO DI VOI PIACCIA AL SUO PROSSIMO (condiscenda, gli compiaccia, lo asseconda, si adatti a lui, non nel male, ma nel) BENE, PER L'EDIFICAZIONE, — cioè affinché lo edifichi con la sua carità, continenza, modestia, e lo alletti a ogni bene. 3. INFATTI CRISTO NON PIACQUE A SE STESSO. — Imitate Cristo. Poiché Cristo non servì alla sua volontà, natura, quiete e comodità, affinché trascurasse noi e i nostri, ma espose tutte queste cose e la sua vita per la nostra salvezza; così dunque anche noi cristiani dobbiamo fare per la salvezza dei fratelli, e sopportare le loro infermità; e affinché non li scandalizziamo, astenerci anche da molte cose lecite e comode per noi, e procurare con impegno la loro salvezza. MA (sottintendi, Cristo servì ai nostri comodità), COME È SCRITTO (Sal. LXVIII, 10): GLI INSULTI DI COLORO CHE TI INSULTAVANO SONO CADUTI SU DI ME. — cioè Gli insulti e i peccati commessi contro di te, o Dio, così hanno afflitto Me Cristo, come se fossero stati commessi in Me; e perciò ne ho sofferto e mi sono umiliato, accettando di portarli in Me per punirli ed espiare nella mia carne. E questo primo, affinché l'onore a te tolto quasi dai peccati degli uomini, lo restituissi e ripristinassi con la mia soddisfazione. Secondo, affinché placassi la tua ira verso gli uomini. Questo secondo significato qui l'Apostolo accenna; il primo invece direttamente lo significò il Salmista, come rettamente annotò Gansio nel Sal. LXVIII. 4. TUTTE LE COSE CHE SONO SCRITTE, SONO SCRITTE PER NOSTRA ISTRUZIONE. — Con queste parole Paolo mostra che il versetto del Sal. LXVIII già citato, benché sia stato detto e scritto nella persona di Cristo, non ha male citato e trasferito qui per l'istruzione dei Romani, perché tutte le cose che sono scritte nella sacra Scrittura, specialmente riguardanti Cristo, sono scritte per nostra istruzione, che siamo cristiani, per nostra educazione e imitazione. AFFFINCHÉ PER LA PAZIENZA E LA CONSOLAZIONE DELLE SCRITTURE ABBIAMO SPERANZA, — della gloria futura e della vita eterna. Per « per la consolazione, » in greco è διὰ τῆς παρακλήσεως. Questo secondo, può tradursi con Ambrogio « per l'esortazione, » cioè alle buone opere; queste infatti acuiscono la speranza. La Scrittura fa questo per mezzo degli esempi che narra, per mezzo delle esortazioni, per mezzo delle promesse e dei premi che Dio promette ai suoi servi nella Scrittura. Per mezzo di questi infatti ci consola, ci esorta e ci eccita alla speranza della beatitudine. Nota: « La pazienza delle Scritture » è quella che ci insegnano le Scritture; « la consolazione » invece, con cui ci consolano: così Maldonato nelle Note manoscritte. Altri prendono « la pazienza » per se stessa, e la distinguono dalla « consolazione delle Scritture. » Inoltre « la pazienza » intende quella con cui, come Cristo, sopportiamo le infermità degli infermi, come è evidente dai versetti 1 e 3. 5. DIO INVECE DELLA PAZIENZA E DELLA CONSOLAZIONE, — cioè autore, donatore. Così anche nel versetto 13 e 33, è chiamato « Dio della pace e della speranza, » cioè dispensatore; così Teofilatto. Secondo, « Dio della pazienza e della consolazione, » cioè Dio pazientissimo e sommamente consolante, in modo che nella sua divinità includa la pazienza e la consolazione, e sia per essenza egli stesso tutta consolazione, anzi mare e oceano di consolazione, che così effonde nei suoi servi anche in questa vita, talora nelle più aspre tribolazioni e dolori, che il cuore mortale non la contiene, ma è costretto a esclamare con san Francesco Saverio: « Basta, Signore, basta. » VI DIA LO STESSO SENTIRE (consentire, essere concordi, tanto nel giudizio quanto nell'affetto, e lo stesso affetto, benevolenza e beneficenza mostrarvi reciprocamente. Vedi le cose dette cap. xii, versetto 16, e questo) SECONDO GESÙ CRISTO; — cioè secondo la legge, la vita, l'esempio e il precetto di Cristo, oppure come richiede Cristo e il Cristianesimo. 7. PERCIÒ ACCOGLIETEVI GLI UNI GLI ALTRI, COME ANCHE CRISTO HA ACCOLTO VOI. — Per « accoglietevi », il greco è προσλαμβάνεσθε, cioè, accoglietevi volentieri gli uni gli altri, aiutatevi mutuamente e sostenetevi, allontanate le discordie, sia quelle nate dalla scelta dei cibi, sia da quella della diversità delle nazioni, cioè dei Giudei e dei Gentili. Poiché Cristo ha accolto gli uni e gli altri, è morto per gli uni e gli altri, ha dato a gli uni e gli altri i mezzi di salvezza, desidera beatificare gli uni e gli altri e unirli in cielo. Nota primo: « Accogliere » nella Scrittura, massimamente nei salmi, significa aiutare, sostenere, promuovere, come ho detto al cap. xiv, vers. 1. Nota secondo: Dopo che l'Apostolo ha detto: « Accoglietevi gli uni gli altri, come anche Cristo ha accolto voi, » aggiunge: « A gloria di Dio, » perché, poiché la redenzione di Cristo, con la quale ci ha accolti come figli e adottati, è riuscita a gloria di Dio, allora l'accoglienza mutua dei Cristiani e la concordia, alla quale Cristo quasi come padre li ha accolti in un'unica Chiesa e famiglia, tende e si volge a gloria di Dio. Infatti molto si detrae alla religione dalla discordia di coloro che militano sotto un unico nome cristiano, come nota sant'Ambrogio. E al contrario dalla concordia dei fedeli molto le accresce; tanto che una voce comune dei Gentili che ammiravano e lodavano era un tempo questa riguardo ai Cristiani: « Vedete come questi si amano gli uni gli altri, » come ho mostrato sopra da Tertulliano. 8. DICO INFATTI CHE CRISTO GESÙ È STATO MINISTRO DELLA CIRCONCISIONE, — non propriamente: infatti Cristo ha abrogato la circoncisione e la legge antica, o piuttosto l'ha compiuta; ma « della circoncisione, » cioè dei circoncisi, è stato ministro, cioè predicatore e operatore di salvezza, e maestro Cristo. Infatti Cristo si è contenuto entro i confini dei Giudei insegnando e evangelizzando. Così sant'Anselmo. Onde egli stesso dice in Matt. xv, 24: « Non sono stato mandato se non alle pecore perdute della casa d'Israele. » Altrimenti lo spiegano san Giovanni Crisostomo e Teofilatto, cioè che Cristo è detto ministro della circoncisione, perché Cristo è stato circonciso e ha osservato la legge antica. Ora il senso è, come se Paolo dicesse: Dunque, o Gentili, quasi novizi nella fede, comportatevi umilmente verso i Giudei, e tollerateli nel loro giudaismo come inveterati, poiché Cristo li ha tollerati: anzi è stato loro ministro e Apostolo; e ciò « per la verità, » cioè la veracità, « di Dio, per confermare le promesse fatte ai padri: » affinché cioè Dio mostrasse se stesso verace nelle promesse fatte ai patriarchi; per questa ragione infatti Dio ha dato e mostrato ai Giudei Cristo da lui promesso, quasi per fedeltà e giustizia; ai Gentili invece lo ha dato gratuitamente e per pura misericordia. E questo è quello che Paolo aggiunge dicendo: 9. I GENTILI INVECE (ripeti, dico) PER MISERICORDIA (per la misericordia loro mostrata per mezzo di Cristo devono) GLORIFICARE DIO, COME È SCRITTO (Sal. xvii, 50): PERCIÒ (per la vocazione, la grazia e gli altri benefici prestati ai Gentili, che il Salmista ha enumerato in senso allegorico in quel salmo XVII) TI CONFESSERÒ TRA I GENTILI, SIGNORE. — come se dicesse: Tra i Gentili, o Signore, apertamente professerò e celebrerò il tuo nome, la misericordia e i benefici loro mostrati. 10. DI NUOVO DICE (Deut. xxxii, 43, secondo i Settanta): RALLEGRATEVI, GENTILI, COL SUO POPOLO, — con i Giudei convertiti. L'Apostolo qui raccoglie testimonianze della Scrittura sulla vocazione dei Gentili, sia per persuaderla maggiormente ai Giudei, sia affinché i Gentili ponderino maggiormente questo beneficio e rendano grazie a Dio. 12. E DI NUOVO ISAIA DICE (cap. xi, 10): SARÀ LA RADICE DI IESSE, E COLUI CHE SI ALZERÀ A REGNARE SUI GENTILI. — Nota: Metonimicamente « radice » qui è il ramo che germoglia dalla radice. Così in Isaia LIII, 2, di Cristo si dice: « Salirà come un virgulto davanti a lui, e come una radice da terra assetata. » E in Isaia XI, 1: « Uscirà un ramo dalla radice di Iesse. » La radice dunque di Iesse è Cristo nato dal ceppo di Davide e di Iesse. Più sottilmente e più sublimemente qui alcuni filosofeggiano: infatti in Apoc. v, dove di nuovo Cristo è chiamato « radice di Davide, » Andrea Cesare e Ruperto lo spiegano così: Cristo, dicono, quanto alla divinità è radice di Davide, sebbene quanto all'umanità egli stesso sia stato dalla radice di Davide. Infatti Cristo, in quanto uomo, è nato dal seme di Davide; ma in quanto Dio, è stato radice, cioè creatore e Signore, di Davide. Terzo, Areta e Ansberto ivi: Cristo, dicono, è radice di Davide, perché Davide non fu radice, ma soltanto seme, da cui Cristo è nato come radice, germinando tutti i fedeli, tutta la grazia e la gloria. Quarto, Pererio nel medesimo luogo: Davide, dice, fu radice di Cristo, quanto alla natura umana; Cristo viceversa fu radice di Davide, quanto alla singolare santificazione, esaltazione e glorificazione di Davide. Per questo infatti Davide fu così esaltato e colmato di tanti doni da Dio, perché dalla sua stirpe doveva nascere Cristo, il quale doveva essere chiamato figlio di Davide. Veramente il primo senso è letterale e genuino, sia perché lo esige la locuzione ebraica, sia perché così si spiega la Scrittura, Apocalisse xxii, 16, quando dice: « Io sono la radice e la stirpe di Davide. » E CHI SORGERÀ A REGNARE SULLE GENTI, IN LUI LE GENTI SPERERANNO. — « E, » qui significa « cioè, » q.d. Questa radice è colui, o è lo stesso, che regnerà sulle Genti, come predisse Isaia, cap. xi, 10, dove alla lettera così sta: « Colui che sta in segno dei popoli, » in ebraico לנס עמים lenes ammim, cioè in vessillo duce dei Gentili, affinché cioè alle insegne e al vessillo del re Cristo i Gentili confluiscano: così « i Gentili lo invocheranno, » q.d. Quando questo rampollo germinante dalla radice di Iesse, cioè Cristo, sarà esaltato sulla croce e innalzato in segno e vessillo, attirerà a sé tutti, tanto i Giudei quanto i Gentili, alle sue insegne, dice san Girolamo nel cap. xi di Isaia, affinché in lui credano, sperino, lo invochino e da lui ricevano grazia, giustizia, salvezza e gloria; e di conseguenza lo stesso Cristo come duce di guerra, col suo vessillo, tutti i Gentili come suoi soldati a sé li sottometterà e governerà, affinché combattano contro il diavolo, il peccato, la carne e il mondo, e combattendo vincano e trionfino. 13. DIO DUNQUE DELLA SPERANZA (cioè autore, per la cui grazia è accaduto che in lui speriate, vedi quanto detto al vers. 5) VI RIEMPIA DI OGNI GIOIA E PACE NEL CREDERE, — affinché cioè nella fede ricevuta non abbiate contese alcune con i fratelli, come finora le avete avute i Giudei con i Gentili; ma coltiviate una pace perpetua e una concordia reciproca. Oppure, q.d. Dio faccia sì che crediate, cioè continuiate a credere, e nella fede ricevuta siate fermi e costanti, e che da questa vostra fede siate ripieni di gioia e di pace. Così Maldonato nelle Note manoscritte. AFFINCHÉ ABBONDIATE NELLA SPERANZA E NELLA VIRTÙ DELLO SPIRITO SANTO. — In greco ἐν δυνάμει, cioè nella fortezza ricevuta dallo Spirito Santo, vale a dire nella grazia e nei doni dello Spirito Santo, per cui l'anima sia robusta e potente a compiere qualsiasi opera buona ardua e magnifica. 14. SONO PERÒ PERSUASO, — πέπεισμαι, ho persuasione, confido nel Signore, mi persuado certamente. Questa certezza nasceva dall'affetto della carità che pensa bene dei suoi, e dalla fama e dalla testimonianza di uomini degni di fede. SONO DUNQUE PERSUASO DI VOI, PERCHÉ (che) SIETE PIENI ANCHE VOI DI CARITÀ, RIPIENI DI OGNI SCIENZA, COSÌ CHE POTETE AMMONIRVI GLI UNI GLI ALTRI. — Nota qui la modestia dell'Apostolo, con la quale si insinua mirabilmente presso i Romani, q.d. Io vi, o Romani, insegno e ammono con questa epistola, non come a ignoranti, pigri o disapprovati, e che non possiate ammonirvi reciprocamente: sono infatti persuaso che siete pieni di carità e di scienza; ma soltanto per mostrare l'affetto del mio animo verso di voi, e per rinfrescarvi la memoria di quelle cose che sapete, come vostro Apostolo, come egli stesso si spiega nel verso seguente. Nota secondamente, che in chi ammone si richiedono questi due elementi, cioè primo, la carità, che lo induca a procurare la salvezza del prossimo, e per mezzo della quale si concilii colui che deve essere ammonito, affinché riceva placidamente i suoi ammoniamenti; onde per carità in greco è ἀγαθωσύνη, cioè bontà, o benevola carità. Secondo, la scienza, affinché sappia chi ammone che cosa, quando, come debba ammonire. Su di che bellissimi e pratici insegnamenti dà san Gregorio nella Pastorale. 15. VI HO SCRITTO CON QUALCHE AUDACIA, FRATELLI, COME PER RICHIAMARVI ALLA MEMORIA, A CAUSA DELLA GRAZIA (dell'apostolato) CHE MI È STATA DATA DA DIO. — Imparino da qui i Superiori a comandare, scrivere, ammonire i sottoposti non superbiamente, ma umilmente, come l'Apostolo qui: « Ho scritto, » dice, queste cose non insegnando, ma ammonendo, « come per richiamarvi alla memoria, » affinché soddisfi al mio ufficio e al mio ministero, cioè all'apostolato. All'ammoniamento infatti e alla correzione l'umiltà dà grande dolcezza, grazia ed efficacia. 16. AFFINCHÉ SIA MINISTRO DI CRISTO GESÙ. — « Ministro, » sottintendi dei sacramenti, cioè sacerdote: in greco infatti non è διάκονος, ma λειτουργός, q.d. Sono sacerdote per il fatto stesso che sono Apostolo. SANTIFICANDO IL VANGELO DI DIO, — cioè, operando sacerdotalmente predicando il santo Vangelo, e per mezzo del quale le Genti sono santificate. In greco infatti è ἱερουργοῦντα (nome con cui i Settanta rendono l'ebraico כוהן cohen, cioè sacerdote che sacrifica) il Vangelo, che sant'Agostino traduce, consacrando il Vangelo, cioè la predicazione del Vangelo. « Santificare » dunque qui è sacrificare, ossia santificare la vittima (cioè le Genti fedeli e sante per mezzo della predicazione del Vangelo) fare, consacrare, offrire a Dio. Così Giov. xvii, 19, dice Cristo: « Per loro Io santifico Me stesso, » cioè Me stesso in santa vittima sulla croce consacro e offro per loro. Aggiungi che con la voce santificando questo Apostolo significa qui la predicazione del Vangelo, come cosa sacra, che non appartiene ai sarti e ai laici, ma ai presbiteri consacrati a Dio. AFFINCHÉ L'OBLAZIONE DELLE GENTI SIA ACCETTA E SANTIFICATA NELLO SPIRITO SANTO, — cioè, a questo scopo sono Sacerdote mistico, cioè predicatore del Vangelo, affinché cioè per mezzo della mia predicazione i Gentili piacciano a Dio e siano santificati per mezzo dello Spirito Santo, e così come vittima pura e accettissima a Dio siano offerti e consacrati, dice sant'Agostino, e poi le loro opere sante offrano a Dio come vittime. Nota: Dal greco è chiaro che qui vi è una illustre metafora, o piuttosto un'allegoria, tratta dall'immolazione delle vittime. È infatti qui un sacrificio, la stessa conversione delle Genti, e un'oblazione a Dio: le vittime sono le stesse Genti convertite e offerte a Dio; il sacerdote è Paolo e chiunque predicatore del Vangelo; la consacrazione è la stessa predicazione del Vangelo, per mezzo della quale le Genti si convertono e sono santificate a Dio; il fuoco per mezzo del quale sono accesi e consumati a Dio, è lo Spirito Santo: così san Crisostomo e Teofilatto. Nello stesso modo dunque tutti coloro che convertono le anime, sono Sacerdoti; il lavoro dell'insegnare e del predicare è la consacrazione; le vittime più eccellenti sono le stesse anime; il sacrificio è la stessa loro conversione. Vedi qui con quale purità, religione e zelo i predicatori e altri simili devono trattare le loro prediche, e compiere i loro doveri circa la salvezza del prossimo, cioè come se sacrificassero e operassero sacerdotalmente (come in realtà fanno). Nota secondamente: Da questo luogo gli eretici sostengono che non vi sia altro sacrificio nella Chiesa, se non la predicazione del Vangelo. Ma errano, perché chiunque vede che tutte queste cose sono metaforiche. E con simile metafora, vers. 25, l'Apostolo chiama l'elemosina liturgia; come anche II Cor. ix, 12 in greco. Così anche cap. xii, 1, ha chiamato i nostri corpi « vittima vivente. » Infatti che solo l'Eucaristia sia sacrificio propriamente detto, è chiaro da I Cor. x, 20 e 21; Ebr. vii, 17; Ebr. xiii, 10; At. xiii, 2 in greco. 17. HO DUNQUE GLORIA IN CRISTO GESÙ VERSO DIO, — cioè, dal fatto che sono ministro di Cristo e sacerdote, e Apostolo delle Genti, come già ho detto, ho di che gloriarmi, non in me, ma « in Cristo, » che per mezzo di me ha operato, e ogni giorno opera la salvezza delle Genti; e ciò « verso Dio, » cioè in quelle cose che appartengono a Dio, cioè nelle cose della salvezza, che riguardano la grazia e la gloria divina. Questo infatti è in greco τὰ πρὸς τὸν Θεόν. 18. NON OSO DIRE ALCUNCHÉ DI QUELLE COSE CHE PER MEZZO DI ME NON EFFETTUA CRISTO, (circa la conversione e) L'OBBEDIENZA DELLE GENTI, — cioè, ho di che gloriarmi, se penso e parlo, non cose false, ma vere, cioè quelle che veramente per mezzo di me effettua Cristo, in una conversione così mirabile e magnifica di tante Genti. È una litote. Infatti per modestia Paolo non dice espressamente che effettua queste cose mirabili, ma lo lascia da intendere solo per contrario, dicendo: « Non oso dire alcunché di quelle cose che per mezzo di me non effettua Cristo; » da ciò infatti rettamente per contrario segue: dunque tutto ciò di cui parlo e mi glorio di quelle cose che per mezzo di me effettua Cristo, lo dico e me ne glorio veramente. Nel verbo oso, allude a ciò che ha detto vers. 15: « Ho scritto però più audacemente, » cioè, ho scritto più audacemente per la grazia che tutti vedono mi è stata data da Dio: infatti non oso scrivere e gloriarmi delle mie forze e delle mie gesta, come se fossero mie, come fanno i vani e i superbi. 19. NELLA POTENZA DELLO SPIRITO SANTO, — ἐν δυνάμει, cioè, nella potenza, nella forza, nell'efficacia, cioè nella potente ed efficace operazione dello Spirito Santo, che spiega quando aggiunge: TALMENTE CHE DA GERUSALEMME FINO ALL'ILLIRICO (che ora si chiama Sclavonia, o Bosnia) HO RIEMPITO (ho pienamente annunziato dappertutto) IL VANGELO DI CRISTO. — È una catacresi ebraica. Riempire infatti il Vangelo è predicarlo pienamente. Così Vatablo. Può secondamente, « Vangelo » qui intendersi della predicazione del Vangelo, e « compiere » della perfezione, cioè a dire: Affinché compia e perfeziona la predicazione del Vangelo. Così infatti in III Re i, 14, dice Natan a Betsabea: « Io compirò, cioè perfezionerò, le tue parole; » così spesso altrove « compiere » significa perfezionare. Terzamente, Toleto così spiega, cioè a dire: Io il Vangelo come una rete ho riempito di moltitudine di Gentili che ho convertito, come di pesci. Questo senso è più acuto che più genuino: piuttosto per questa ragione mediante l'ipallage ebraica, « riempire il Vangelo » significherebbe, riempire di Vangelo le province da Gerusalemme fino all'Illirico. Così infatti parlano gli Ebrei: riempire di pietre o di gemme l'efod, cioè, riempire e ornare l'efod di gemme e di pietre preziose, come appare in Esodo xxxix, 10, e in Esodo xxxi, 5 nell'ebraico. Di qui gli Ebrei le gemme del Razionale chiamano אבני מלאם abne milluim, cioè pietre di pienezze, come appare in Esodo xxv, 7 nell'ebraico; perché, come spiega il Caldeo, queste gemme riempivano i cesellamenti dell'efod e del Razionale, proprio come uno smeraldo chiaramente suole riempire un anello. Con pari ebraismo infatti potrebbe dirsi qui, che Paolo ha compiuto il Vangelo, cioè, ha riempito e ornato di Vangelo come di gemma preziosissima le menti degli uomini, e tutte le province, che sono come anelli, efod e Razionale di Cristo. E questo senso forse a molti piacerà e sembrerà massimamente accedere alla frase ebraica. Nota qui l'immenso zelo e il giro dell'Apostolo: due in questo luogo termini della sua predicazione ha stabilito.
15:20
20. COSÌ DUNQUE HO PREDICATO. — Οὕτω φιλοτιμούμενον, così con grande studio mi sono sforzato e ho ambito di evangelizzare. Nel Greco è un ebraismo. L'accusativo infatti per antiptosi si pone per il nominativo, cioè φιλοτιμούμενον per φιλοτιμούμενος; e ciò accade perché hanno preceduto gli accusativi, affinché cioè con essi anche questo consenta e concordi. COME È SCRITTO (in Isaia LII, 15, dove si trova la profezia della vocazione dei Gentili, che Cristo volle in parte compiersi per mezzo di Paolo, in parte per mezzo degli altri Apostoli: dice infatti Isaia): A COLORO AI QUALI NON È STATO ANNUNZIATO DI LUI (cioè i Gentili che ignoravano Dio e Cristo), VEDRANNO, — conosceranno lo stesso. 22. ERO IMPEDITO MOLTE VOLTE (τὰ πολλά, cioè più volte: così il Siro) DI VENIRE A VOI. 23. NON AVENDO PIÙ LUOGO IN QUESTE REGIONI. — « Luogo, » cioè vuoto, poiché in esse ho riempito, come ho detto al vers. 19, il Vangelo, dappertutto fondate le Chiese, dappertutto costituiti e ordinati i Vescovi e i Presbiteri, che perfezionino le mie imprese.
15:24
24. POICHÉ COMINCERÒ A PARTIRE PER LA SPAGNA, SPERO CHE PASSANDO VI VEDRÒ (vi vedrò). — Nota, quasi tutti i Padri insegnano che Paolo, come promise qui, così veramente andò in Spagna, cioè dopo la liberazione dal primo carcere romano sotto Nerone, il che accadde nell'anno di Cristo 61, dove Luca termina gli Atti di Paolo e degli Apostoli. Infatti Paolo sopravvisse ancora otto anni: fu ucciso infatti nell'anno 14 di Nerone, di Cristo 69, benché le gesta di questi otto anni né Luca, né alcun altro scrisse: così insegnano san Ippolito, Atanasio, Cirillo, Sofronio, Epifanio, Crisostomo, Teodoreto, san Girolamo, Gregorio, Isidoro, Beda, Ado, Metafraste, che cita e segue Baronio nell'anno di Cristo 61, e Pererio qui. Nega tuttavia la medesima cosa san Tommaso e D. Soto, e sembrano favorire il Papa Gelasio e Innocenzo I, epistola a Decenzio; ma Pererio facilmente li scusa. Assentisce anche il Martirologio Romano il 23 settembre, mentre dice: « A Narbona nella Gallia natale di san Paolo Vescovo, il quale si tramanda fosse Sergio Paolo Proconsole, che da Paolo Apostolo fu battezzato, e, poiché si recava in Ispagna, fu lasciato presso Narbona, dove fu insignito della dignità episcopale: dove, non pigro nell'ufficio della predicazione, illustre per miracoli passò al cielo. » Ascolta ciò che di Probo, Xantippe, Filoleo e altri convertiti in Ispagna da san Paolo, narra da Sofronio Giovanni Vasseo nella Cronaca Ispanica: Sofronio, dice, Patriarca di Gerusalemme, scrive che l'Italia, la Gallia e la Spagna furono illustrate dal transito del beato Paolo Apostolo: il quale, poiché in Ispagna fosse stato accolto in ospitalità nella casa di Probo, illustre personaggio, e Xantippe, moglie dello stesso Probo, ammirasse la modestia dell'uomo intento diligentemente al Vangelo verso di lui; per volontà divina accadde che, mentre così intenta aderisse al volto del pellegrino, apparisse davanti alla fronte di Paolo quasi scritto in lettere d'oro: « Paolo Apostolo, predicatore di Cristo. » Poiché con questa fama anticipatrice aveva udito molte cose dell'Apostolo, e a lungo aveva desiderato vedere il suo volto, insieme sciolta dalla gioia e dallo stupore, con lacrime cadde ai suoi piedi. Istruita nei misteri di Cristo, con il marito e la famiglia fu rigenerata in Cristo. Ma si tramanda anche che Filoleo, principe di quella regione, aderisse a Paolo, fatto confessore di Cristo. Anzi i Menologi dei Greci segnano il giorno natale di santa Xantippe convertita da Paolo in Ispagna il 25 settembre. SE PRIMA IN PARTE AVRÒ GODUTO DI VOI. — Nota τὸ ex parte, cioè ho un desiderio di voi insaziabile, così che non possa mai saziarlo completamente, ma soltanto in parte; soprattutto se soltanto di passaggio vi vedrò e vi saluterò, come intendo: così Teofilatto. Nota secondamente: Per avrò goduto, il greco è ἐμπλησθῶ, cioè sarò stato riempito, cioè di gioia di onesta dilettazione, che trarrò dalla vostra presenza e compagnia: questo infatti è godere. Così infatti il godimento si distingue dall'amore, che astrae dalla presenza dell'amato, e dal desiderio, che è della cosa assente. Così i Teologi da sant'Agostino, lib. I Della Dottrina Cristiana, cap. XXXIII. 25. PARTIRÒ PER GERUSALEMME PER MINISTRARE AI SANTI, — affinché ai Cristiani Giudei costituiti in povertà e necessità rechi la colletta delle elemosine, che per loro ho fatto in Macedonia e Acaia. Per ministrare, il greco è λειτουργῆσαι, quasi l'elemosina sia liturgia e sacrificio, e gli stessi elemosinieri siano λειτουργοί, cioè sacerdoti e sacrifici di Dio: perché l'elemosina è un certo sacrificio generale, e gratissimo a Dio. Infatti di essa dice il Signore: « Voglio misericordia, non sacrificio. » Vedi i detti al vers. 16. 26. NEI POVERI DEI SANTI, — cioè, nei poveri santi, puta nei poveri Cristiani. Così Plinio « ova oblonga » disse, per uova oblunghe. 27. SE I GENTILI SONO DIVENUTI PARTECIPI DEI LORO BENI SPIRITUALI, DEVONO ANCHE MINISTRARE LORO NEI BENI CARNALI (nei beni temporali). — Nota: I beni spirituali dai Giudei ricevettero i Gentili, primo, perché Cristo, gli Apostoli, la fede, ecc., i Gentili dai Giudei, ai quali queste cose furono promesse e date, ricevettero; secondo, perché per mezzo delle preghiere, dei servigi e dei ministeri loro i Cristiani, che erano in Giudea, servivano agli Apostoli e al Vangelo presso i Gentili. 28. QUANDO AVRÒ LORO ASSEGNATO QUESTO FRUTTO. — Per « assegnerò », il greco è σφραγισάμενος, avrò sigillato, cioè avrò consegnato fedelmente il denaro sigillato dai Gentili, affinché nessuno pensi che io ne abbia usurpato qualcosa. Infatti gli antichi solevano sigillare con i loro anelli le cose che desideravano fossero fedelmente conservate o trasportate. Ecco quanto cautamente provvede Paolo al bene davanti a Dio e agli uomini, nell'opera pia dell'elemosina. Nota: Chiama frutto l'elemosina, che, come dice san Crisostomo, è frutto e vantaggio, non tanto per chi la riceve, quanto per chi la dà. Infatti Cristo dice: « È più beato dare che ricevere. » Più beato, perché più generoso, più nobile, più virtuoso e più meritorio. L'Apostolo tuttavia propriamente chiama qui frutto l'elemosina, non di coloro che la danno, ma di coloro che la ricevono, cioè il frutto dei beni spirituali, che i Giudei avevano comunicato ai Gentili, come ho detto al vers. 27. Come i predicatori hanno il frutto della loro predicazione nel sostentamento e nell'alimentazione. 29. VERRÒ IN ABBONDANZA DELLA BENEDIZIONE DEL VANGELO DI CRISTO. — Così leggi con i Romani e il Greco. Per benedizione, primo, Ambrogio intende i miracoli; secondo, Teodoreto, i pericoli che Paolo avrebbe dovuto soffrire per il Vangelo; terzo, Teofilatto, le elemosine che avrebbe dovuto raccogliere a Roma per gli abitanti di Gerusalemme; quarto, san Crisostomo così spiega, cioè so che quando verrò, vi troverò pieni di tutti i doni spirituali; quinto e ottimamente, questa benedizione è la grazia e i carismi del Vangelo, cioè Dio per mezzo del mio arrivo, della mia predicazione e della mia conversazione vi comunicherà copiosamente la conoscenza dei misteri evangelici, l'amore, la consolazione, la grazia e il frutto. Così Origene e Anselmo.
15:30
30. VI SUPPLICO CHE MI AIUTIATE NELLE VOSTRE PREGHIERE A DIO. — Per aiutiatemi, il greco è συναγωνίσασθαί μοι, cioè che combattiate con me nella lotta. L'Apostolo aveva il presentimento della contesa che poi ebbe a Gerusalemme, Atti XXI, 27, dove fu catturato dagli infedeli Giudei, contro i quali combatteva con le preghiere, e così implora i Romani, affinché combattano con lui. Così san Crisostomo. Molto più dunque è lecito invocare, senza alcuna offesa a Dio, l'aiuto dei Santi nei cieli che regnano con Cristo. Se infatti Paolo qui senza offesa a Dio, cioè all'onore, all'invocazione e all'adorazione di Dio, chiede: O Romani, pregate per me; perché sarei offensivo a Dio, se dicessi: San Pietro, prega per me? 31. LA MIA OFFERTA DI SERVIZIO (il ministero delle elemosine, che porto ai Cristiani poveri che abitano in Giudea) SIA ACCETTA AI SANTI IN GERUSALEMME. — cioè Pregate per me, non soltanto affinché l'elemosina che porto giunga sicuramente alle mani degli abitanti di Gerusalemme; ma anche affinché sia loro gradita e accolta con gioia, e non dispiaccia loro per causa mia, o sia meno gradita. Infatti Paolo era sospetto ai Cristiani giudaizzanti, come nemico del giudaismo e patrono dei Gentili. 32. AFFINCHÉ SIA RINFRESCATO CON VOI. — cioè Affinché sia rinfrescato e ricreato da tanti lavori vedendo il vostro progresso nel Vangelo, e voi parimente siate ricreati vedendo me, di cui avete udito molte cose.
15:1
Supra apostolus docuit quod maiores debent scandala infirmorum vitare, hic docet quod maiores debent etiam infirmitates minorum sustinere. Et circa hoc duo facit. Primo proponit admonitionem; secundo manifestat eam, ibi unusquisque vestrum, et cetera. Ista admonitio duo continet, quorum primum pertinet ad exteriorem exhibitionem. Unde dicit: non solum debemus scandala infirmorum vitare, sed etiam nos qui sumus firmiores in fide, debemus sustinere imbecillitates infirmorum. Sicut enim in materiali aedificio eliguntur aliqua firmiora ad sustinendum totum aedificii pondus quod ex fragiliori materia superponitur, sicut sunt fundamenta et columnae; ita etiam in spirituali Ecclesiae aedificio, non solum eliguntur, sed efficiuntur aliqui firmiores, ut sustineant pondus aliorum. Unde in Ps. LXXVI, 4 dicitur: ego confirmavi columnas eius. Et Gal. VI, 2: alter alterius onera portate. Sustinent autem firmiores imbecillitates infirmorum, dum eorum defectus patienter ferunt, et pro posse sublevare nituntur. Secundum autem pertinet ad interiorem intentionem. Unde dicitur: et non debemus nobis placere, ita scilicet ut semper illud velimus impleri quod nobis placet, sed debemus condescendere voluntatibus aliorum, ut faciamus ea quae aliis placent et quae eis sunt utilia. I Cor. X, 33: sicut et ego per omnia omnibus placeo.
15:2
Deinde cum dicit unusquisque vestrum, etc., manifestat propositam admonitionem, et primo quantum ad secundam partem; secundo quantum ad primam, ibi propter quod suscipite invicem, et cetera. Circa primum duo facit. Primo exponit quod dixerat; secundo rationem inducit, ibi etenim Christus non sibi, et cetera. Dicit ergo primo: ita dictum est quod nos non debemus nobis placere, et hoc quidem est, quia unusquisque nostrum, qui sumus firmiores, debet placere proximo suo infirmo, id est, condescendere ei in his quae ei placent, non tamen in his quae mala sunt, sicut Is. XXX, 10 quidam requirunt: loquimini nobis placentia, et cetera. Et ideo subdit in bonum. Similiter etiam non debemus intendere ut hominibus placeamus propter humanum favorem vel gloriam, cum in Ps. LII, 6 dicatur: Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent, sed ad honorem Dei, et utilitatem proximorum. Unde subdit ad aedificationem, id est propter hoc quod aliorum voluntati condescendentes, ipsi aedificentur in fide et dilectione Christi. Supra XIV, 19: quae aedificationis sunt, invicem custodiamus.
15:3
Deinde, cum dicit etenim Christus, assignat rationem eius quod dixerat exemplo Christi. Et primo proponit exemplum Christi; secundo ostendit eius exemplum esse a nobis imitandum, ibi quaecumque scripta sunt; tertio subiungit rationem, ut id implere possimus, ibi Deus autem pacis et cetera. Circa primum duo facit. Primo proponit exemplum, dicens: dictum est quod non debemus nobis placere, scilicet secundum nostram privatam voluntatem, etenim Christus, qui est caput nostrum, non sibi placuit, dum elegit pati pro nostra salute, et ea quae suae propriae voluntati erant contraria, scilicet naturali voluntati humanae, ut impleret divinam, quae sibi et patri erat communis, secundum illud Matth. XXVI, 42: non mea voluntas, sed tua fiat. Secundo ad hoc auctoritatem inducit, dicens sed sicut scriptum est in Psalmo ex persona Christi dicentis ad patrem: o pater, improperia Iudaeorum improperantium tibi, id est, te blasphemantium per sua mala opera et per hoc quod veritati tuae doctrinae contradicunt, ceciderunt super me, quia videlicet opprimere me voluerunt, quia voluntatem tuam eis proponebam, et eorum mala opera redarguebam. Io. XV, 24: sed oderunt me et patrem meum. Potest et hoc referri ad peccata totius humani generis, quia omnia peccata quodammodo sunt improperia Dei, inquantum per ea lex Dei contemnitur. Is. I, 4: dereliquerunt dominum, blasphemaverunt sanctum Israel. Sic ergo improperia improperantium Deo ceciderunt super Christum, inquantum ipse pro peccatis omnium mortuus est. Is. c. LIII, 6: Deus posuit in eo iniquitates omnium nostrum. I Petr. II, 24: peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum.
15:4
Deinde, cum dicit quaecumque enim scripta sunt, etc., ostendit quod hoc exemplum Christi sit nobis imitandum, dicens quaecumque enim scripta sunt in sacra Scriptura, vel de Christo vel de membris eius, scripta sunt ad nostram doctrinam. Nulla enim necessitas fuit haec scribere, nisi propter nos, ut ex his instruamur. II Tim. III, v. 16: omnis Scriptura divinitus inspirata, utilis est ad docendum et erudiendum, et cetera. Quid autem in Scripturis ad nostram doctrinam contineatur, ostendit subdens ut per patientiam et consolationem Scripturarum, id est quas Scripturae continent. Continetur enim in sacra Scriptura patientia sanctorum in malis sustinendis. Iac. ult.: patientiam Iob audistis. Continetur etiam in eis consolatio, quam Deus eis exhibuit, secundum illud Ps. XCIII, 19: secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Unde et I Petr. I, 11 dicitur: praenuntians eas, quae in Christo sunt, passiones, quod pertinet ad patientiam, et posteriores glorias, quod pertinet ad consolationem. Quem autem fructum ex hac doctrina suscipiamus, ostendit subdens spem habeamus. Per hoc enim quod ex sacra Scriptura instruimur eos, qui patienter propter Deum tribulationes sustinuerunt, divinitus consolatos fuisse, spem accipimus, ut et ipsi consolemur, si in ipsis fuerimus patientes. Iob XIII, 15: et si occiderit me, in ipso sperabo.
15:5
Deinde cum dicit Deus autem patientiae, etc., quia videbatur nimis arduum ut purus homo possit exemplum Christi imitari, secundum illud Eccle. II, 12: quid est homo ut sequi possit regem, factorem suum? Ideo adhibet orationis suffragium, dicens Deus autem patientiae, scilicet dator, Ps. LXX, v. 5: tu es patientia mea, et solatii, idest qui spiritualem consolationem largitur, II Cor. c. I, 3: pater misericordiarum et Deus totius consolationis, det vobis, a quo est omne datum optimum, ut dicitur Iac. I, 17, idipsum sapere in alterutrum, idest ut invicem idem sapiatis, II Cor. ult.: idem sapite, pacem habete, non quidem secundum consensum in peccatum, sed secundum Iesum Christum, de quo dicitur Eph. II, 14: ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum. Ut, per hoc quod idem sapiatis, unanimes, existentes per fidem et charitatis consensum, secundum illud Ps. secundum aliam litteram: qui habitare facit unanimes in domo, uno ore, idest una oris confessione, quae ex unitate fidei procedit, I Cor.
15:6
I, 10: idipsum dicatis omnes; ut, pro conformitate cordis, honorificetis Deum, omnium creatorem, idipsum etiam existentem patrem domini nostri Iesu Christi, per quem nos sibi in filios adoptavit. I Reg. II, 30: qui honorificaverit me, honorificabo eum. Mal. I, 6: si ego pater, ubi est honor meus? Deinde, cum dicit propter quod suscipite invicem, manifestat primam partem admonitionis, in qua dixerat quod firmiores debent imbecillitatem infirmorum sustinere. Et circa hoc duo facit. Primo resumit admonitionem; secundo inducit rationem exemplo Christi, ibi sicut et Christus, etc.; tertio subiungit rationem, ibi Deus autem spei, et cetera. Dicit ergo primo propter quod, id est, quia ea quae scripta sunt ad nostram doctrinam ordinantur, scilicet exempla Christi et aliorum sanctorum, consequenter, suscipite invicem, secundum charitatis affectum, ut scilicet unus sustineat ea quae sunt alterius, sicut vult se sustineri quantum charitas permittit: et unus alium etiam suscipiat ad adiuvandum et promovendum. Supra c. XIV, 1: infirmum in fide suscipite.
15:7
Deinde, cum dicit sicut et Christus suscepit vos, etc., assignat rationem exemplo Christi. Et, primo, ponit eius exemplum, dicens sicut et Christus suscepit vos, scilicet in sua protectione et cura. Is. XLII, 1: ecce servus meus, suscipiam eum. Lc. I, 54: suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae. Et hoc in honorem Dei, in quem omnia referebat. Io. VIII, 49: honorifico patrem meum, et vos inhonorastis me. Ex quo datur intelligi, quod nos invicem debemus suscipere in his quae pertinent ad honorem Dei. Secundo, ibi dico enim Christum, etc., manifestat quod dixerat. Et primo quidem quantum ad Iudaeos; secundo, quantum ad gentiles, ibi gentes autem, et cetera. Dicit ergo primo: dictum est quod Christus vos suscepit, qui estis congregati in unitate fidei ex Iudaeis et gentibus. Et hoc patet quantum ad utrosque. Dico, ergo, Christum ministrum fuisse circumcisionis. Est enim ipse auctor fidei quantum ad omnes, secundum illud Hebr. XII, 2: aspicientes in auctorem fidei, et cetera. Sed in propria persona non exhibuit seipsum nisi Iudaeis, secundum illud Matth. XV, 24: non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Is. XLII, 2: non audietur vox eius foris. Et hoc quidem propter veritatem Dei, ut scilicet veritas Dei promittentis comprobaretur. Supra III, 4: est autem Deus verax.
15:8
Unde subdit ad confirmandas promissiones patrum, id est, ut per hoc implerentur promissiones patribus factae. Lc. I, v. 69: erexit cornu salutis nobis in domo David pueri sui; sicut locutus est per os sanctorum. II Cor. I, 20: quotquot sunt promissiones Dei, in illo est. Deinde, cum dicit gentes autem, etc., ostendit etiam gentes susceptas a Christo. Et primo proponit quod intendit; secundo confirmat per auctoritatem, ibi sicut scriptum est, et cetera. Dicit ergo: ita dictum est quod Christus suscepit Iudaeos propter veritatem Dei, ut promissiones patrum implerentur, gentibus autem non erant promissiones factae. Unde hoc non habet locum quantum ad gentiles, sed sunt propter misericordiam suscepti.
15:9
Et hoc est quod dicit gentes autem debent honorare Deum super misericordia eis exhibita per Christum, quia licet eis personaliter non praedicaverit, ad eos tamen discipulos suos misit, qui in gentibus ministerium exercuerunt, sicut ipse exercuerat in Iudaeis, secundum illud Matth. ult.: euntes docete omnes gentes. Et de hac misericordia dicitur in Ps. XXXII, 5: misericordia domini plena est terra. Lc. I, 50: misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum, et cetera. Sic ergo apostolus conversionem Iudaeorum attribuit veritati divinae, conversionem gentilium divinae misericordiae. Contra quod videtur esse quod dicitur in Ps. XXIV, 10: universae viae domini misericordia et veritas. Sed dicendum est quod per hoc quod ascribit vocationem Iudaeorum divinae veritati, non excludit misericordiam, quia et apostolus ex Iudaeis natus dicit I Tim. I, 13: misericordiam consecutus sum. Et hoc ipsum misericordiae fuit quod Deus patribus promissiones facit de posterorum salute. Similiter etiam per hoc quod vocationem gentium ascribit divinae misericordiae, non excludit totaliter divinam veritatem, quia hoc ipsum ad divinam veritatem pertinebat, quod propositum suum de salvatione gentium implevit, quod dicit apostolus ad Eph. III, 9 esse sacramentum absconditum a saeculis in Deo. Sed aliquis modus veritatis, scilicet pro impletione promissorum, consideratur in vocatione Iudaeorum, qui non consideratur in vocatione gentium, quibus promissiones non sunt factae. Deinde, cum dicit sicut scriptum est, etc., confirmat quod dixerat de conversione gentium, per auctoritatem. Licet enim gentibus non fuerit repromissa vocatio ad fidem Christi, non tamen ex improviso accidit, sed fuit praenuntiata vaticiniis prophetarum. Inducit autem quatuor auctoritates, quarum prima continet gratiarum actiones Christi ad patrem, pro conversione gentium per ipsum facta. Unde dicit sicut scriptum est, in Ps. XVII, 50 ex persona Christi: constitues me in caput gentium, et ab insurgentibus in me Iudaeis exaltabis me. O Deus pater, ego Christus confitebor tibi, confessione gratiarum actionis, in gentibus, id est pro gentium conversione per me facta, et cantabo nova quadam mentis exultatione nomini tuo, quod eis manifestum est, secundum illud Io. XVII, v. 6: manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi. Vel aliter: confitebor tibi in gentibus, id est, faciam quod tibi gentes confiteantur confessione fidei, Ps. LXVI, 4: confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes, et nomini tuo cantabo, id est faciam quod gentes cantent tibi canticum quod consistit in exultatione spiritus renovati. Ps. XCV, 1: cantate domino canticum novum, cantate domino, omnis terra. Secunda auctoritas continet adunationem gentium et Iudaeorum. Unde subdit et iterum dicit, Scriptura, o gentes quae eratis alienae, a conversatione Israel, ut dicitur Eph.
15:10
II, 12, laetamini, gentes, cum plebe eius, idest simul communem exultationem assumatis cum Iudaeis, qui olim erant plebs eius. Is. IX, 3: laetabuntur coram te, sicut qui laetantur in messe. Io. X, 16: fiet unum ovile et unus pastor. Nostra autem littera habet: laetamini cum Ierusalem et exultate in ea, omnis qui diligitis eam. Tertia autem auctoritas continet devotionem gentium ad Deum.
15:11
Unde subdit et iterum scriptum est in Psalmis laudate, omnes gentes, dominum, scilicet eius bonitatem confitentes, Ps.: a solis ortu usque ad occasum laudabile nomen domini; et omnes populi, non solum populus Iudaeorum, magnificate eum, id est credite esse magnum, id est quod sua magnitudine omnem laudem excedat. Eccli. XLIII, v. 33: benedicentes dominum, exaltate illum quantum potestis: maior enim est omni laude. Matth. I, 11: ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus. Quarta auctoritas continet reverentiam gentium ad Christum.
15:12
Unde subditur et rursus Isaias ait erit radix Iesse. In quo praenuntiat Christi originem, ex David semine nasciturum. Iesse namque fuit pater David. Dicit ergo erit radix Iesse, ex cuius semine Christus nascetur. Is. XI, 10: egredietur virga de radice Iesse, et flos, et cetera. Vel Christus erit radix Iesse, quia licet ex Iesse processerit secundum carnis originem, tamen sua virtute Iesse sustentavit et gratiam ei influxit. Supra XI, 18: non tu radicem portas, sed radix te. Deinde tangit Christi officium, subdens et qui exurget in tantam gratiae excellentiam, ut possit regere gentes, eos divino cultui subiugando, quod nullus ante eum facere potuit. Ps. II, 8: dabo tibi gentes haereditatem tuam. Reges eos in virga ferrea. Ultimo ponit devotionem gentium ad Christum, dicens in eum gentes sperabunt, ut scilicet per eum haereditatem caelestis gloriae consequantur. I Petr. I, 3: regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Iesu Christi ex mortuis.
15:13
Deinde, cum dicit Deus autem spei, etc., subiungit orationem, dicens: dictum est quod in Christum gentes sperabunt. Deus autem spei, id est, qui nobis hanc spem infundit, secundum illud Ps. LXX, 5: spes mea, domine. Vel Deus spei, i. e., in quo sperandum est, repleat vos omni gaudio, scilicet spirituali, quod est de Deo, Nehem. c. VIII, 10: gaudium enim domini est fortitudo vestra, et pace per quam homo in seipso et ad Deum et proximum est pacatus, Ps. CXVIII, 165: pax multa diligentibus legem tuam, domine; in credendo, quasi dicat: ut cum hoc quod creditis, etiam pacem et gaudium habeatis, quae quidem sunt charitatis effectus, secundum illud Gal. V, 22: fructus autem spiritus sunt charitas, gaudium, pax. Unde patet quod a Deo, qui est dator spei, optat eis ut cum fide habeant charitatem, per quam fides operatur, ut habetur Gal. V, 6, ne fides eorum sit informis et mortua: quia fides sine operibus mortua est, ut dicitur Iac. II, 26. Et ut sic per plenitudinem harum virtutum abundetis, proficiendo de bono in melius, non solum in spe, sed etiam in virtute spiritus sancti, id est in charitate, quae in cordibus nostris diffunditur per spiritum sanctum, ut supra V, 5 dictum est. II Cor. IX, 8: potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in nobis.
15:14
Postquam apostolus generalibus admonitionibus Romanos instruxerat, hic incipit eis quaedam familiaria scribere. Et primo quaedam pertinentia ad seipsum; secundo, quaedam pertinentia ad alios ibi cap. XVI commendo autem vobis Phoeben, et cetera. Circa primum tria facit. Primo excusat praesumptionem de hoc quod eos instruxerat et reprehenderat; secundo excusat suam tarditatem circa visitationem eorum, ibi propter quod plurimum impediar; tertio petit suffragia orationum ipsorum, ibi obsecro autem vos, fratres, et cetera. Et circa primum duo facit. Primo excludit oppositam causam instruendi et arguendi eos; secundo assignat veram causam, ibi audacius enim scripsi vobis, fratres, ex parte, et cetera. Circa primum considerandum est, quod aliquis posset credere apostolum ideo scripsisse Romanis, quia aestimaret illum esse apud Romanos qui posset instruere et corrigere. Sed hoc ipse excludit, dicens certus sum enim, fratres mei, per ea quae de vobis audivi, quoniam idonei estis ad admonendum eos qui inter vos admonitione indigent. Ad hoc autem ut aliquis recte admoneat duo requiruntur, quorum primum est ut non ex odio vel ira, sed ex dilectione moneat secundum illud Ps. CXL, 6: corripiet me iustus in misericordia. Et Gal. VI, 1: vos qui spirituales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis. Et quantum ad hoc dicit quoniam et ipsi pleni estis dilectione. Ez. X, 2: imple manum tuam prunis ignis quae sunt inter Cherubim, qui est ignis charitatis. Secundo requiritur scientia veritatis, eo quod quidam habent zelum Dei in corrigendo, sed non secundum scientiam, ut supra c. X, 2 dictum est. Et ideo subdit repleti omni scientia, scilicet humana et divina: et veteris et novae legis. I Cor. I, 5: in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et in omni scientia. Et ex hoc concludit sic ita ut possitis convenienter propter dilectionem et scientiam alterutrum monere. Quia enim in multis offendimus omnes, ut dicitur Iac. III, 2, oportet ut invicem moneamus; quia, ut dicitur Eccli. XVII, 12, unicuique mandavit Deus de proximo suo. Deinde, cum dicit audacius, etc., assignat veram causam quare eos admonuerat et correxerat. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit quod hoc pertinebat ad auctoritatem apostolatus sibi commissam; secundo ostendit qualiter hac potestate usus fuerit, ibi habeo igitur gloriam, et cetera. Dicit ergo audacius autem, id est securius, scripsi vobis, errores et defectus vestros arguendo, quod quidem ad audaciae praesumptionem posset ascribi propter hoc quod offensionem vestram non timui. Iob XXXIX, 21: audacter in occursum pergit armatis. Sed haec praesumptio excusatur ex tribus. Primo quidem ex conditione eorum quibus scribebat, quia etsi inter Romanos essent aliqui respectu quorum talis reprehensio audax et praesumptuosa videretur, erant tamen aliqui, qui indigebant dura reprehensione propter contentionum insolentiam. Tit. I, 13: increpa illos dure. Et hoc est quod dicit ex parte, quasi dicat: non videtur mea Scriptura esse audax quantum ad omnes vos, sed quantum ad partem aliquam vestrum. Vel potest intelligi ex parte epistolae, in qua eos reprehendit. Potest intelligi etiam ex parte Ecclesiae, quae, scilicet, mecum est. Secundo excusatur praedicta audacia ex intentione apostoli. Non enim scripsit eis tamquam reputans eos ignorantes, sed in memoriam eos reducens cognitorum. Et hoc est quod subdit tamquam in memoriam vos reducens, quasi oblitos eorum quae sciebatis, sicut et Phil. IV, 10 dicitur: occupati autem eratis. Hebr. X, 32: rememoramini pristinos dies, in quibus illuminati magnum certamen sustinuistis passionum. Tertio excusatur ex auctoritate apostoli, quae hoc requirebat. Unde subdit per gratiam, scilicet apostolatus mihi commissi. I Cor. XV, 10: gratia Dei sum id quod sum.
15:15
Huius autem gratiae, primo, describit auctoritatem, cum dicit quae data est mihi a Deo, quasi diceret: non ab hominibus. Ad Gal. I, 1: Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem.
15:16
Secundo specificat istam gratiam, cum dicit ut sim minister Christi Iesu in gentibus, id est ut serviam Christo in gentium conversione. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi. Supra XI, 3: quamdiu sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo. Tertio ostendit huius gratiae actum, cum dicit sanctificans Evangelium Dei, id est sanctum esse ostendens et verbo veritatis et opere bonae conversationis et miraculorum. Col. I, 5 s.: in verbo veritatis Evangelii quod pervenit ad vos, sicut et in universo mundo est, et fructificat, et crescit. Prov. VIII, 8: recti sunt sermones mei. Quarto ponit finem huius gratiae, cum dicit ut fiat oblatio gentium, id est, gentes per meum ministerium conversae. In quo quasi quoddam sacrificium et oblationem Deo obtuli, secundum illud Phil. II, 17: et si immolor super sacrificium et obsequium fidei vestrae, gaudeo et congratulor omnibus vobis. Fiat accepta, scilicet Deo per rectitudinem intentionis. Ps. l, 20: tunc acceptabis sacrificium iustitiae, oblationes et holocausta; et sanctificata in spiritu sancto, id est per charitatem et alia spiritus sancti dona. I Cor. VI, 11: sanctificati estis in nomine domini nostri Iesu Christi, et in spiritu Dei nostri.
15:17
Deinde, cum dicit habeo igitur gloriam, etc., ostendit quomodo auctoritate apostolica fuerat usus. Et primo ponit fructum quem fecit; secundo ostendit huius fructus magnitudinem, ibi ita ut, et cetera. Tertio ostendit difficultatem, ibi sic autem praedicavi, et cetera. Circa primum tria facit. Primo dat gloriam Deo de fructu quem fecit, dicens igitur, quia talem gratiam accepi et diligenter executus sum id ad quod mihi haec gratia data est, habeo gloriam, id est meritum dignum gloriae, sicut fidelis minister. I Cor. IX, 15: melius est mihi mori, quam ut gloriam meam quis evacuet. Sed hanc gloriam non mihi principaliter attribuo sed eam habeo in Christo Iesu, id est per Iesum Christum, cuius virtute fructificare potui. Io. XV, v. 5: sine me nihil potestis facere. Et quia ipsi omnia tradita sunt a patre, ut dicitur Matth. XI, 27, et pater in eo manens, ipse facit opera, Io. XIV, 10, ideo ulterius hanc gloriam refert ad patrem, dicens ad Deum, scilicet patrem. Ps. CXIII, 9: non nobis, domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Assignat autem rationem eius quod dixerat, subdens non enim audeo loqui aliquid eorum quae per me non effecit Christus, quasi dicat: nihil referam de fructu per me facto, quod per me factum non sit. Alioquin gloriam non haberem apud Deum, et si apud homines. Quae quidem refero non tamquam per me principaliter facta, sed sicut quae per me Christus fecit. Et ideo hanc gloriam dixi me habere in Christo Iesu. Is. c. XXVI, 12: omnia opera nostra operatus es in nobis.
15:18
Secundo ponit ipsum fructum, dicens in obedientiam gentium, quasi dicat: gloria mea haec est pro eo quod feci gentes fidei obedire. Supra I, 5: ad obediendum fidei in omnibus gentibus. Ps. XVII, 44: in auditu auris obedivit mihi. Tertio ostendit quomodo gentes ad hanc obedientiam adduxerit. Quia autem supra X, 17 dictum est fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi, ideo dicit in verbo, id est per verbum praedicationis fidei. Argumenta autem fidei praedicatae sunt bona conversatio praedicantis, et quantum ad hoc subdit et factis, quasi scilicet per recta opera vos ad fidem allexi, Matth. V, 16: videant opera vestra, etc., et opera miraculorum, quibus Deus dat testimonium doctrinae praedicatae, secundum illud Mc. ult.: domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Unde subdit in virtute signorum, id est miraculorum minorum, puta sanationes aegritudinum; et prodigiorum, id est maiorum miraculorum, quae ex sua magnitudine aliquid magni portendunt, id est ostendunt. Sed hoc totum non sufficeret nisi spiritus sanctus intus corda audientium ad fidem commoveret. Unde dicitur Act. X, 44 quod, loquente Petro verba fidei, cecidit spiritus sanctus super omnes qui audiebant verbum.
15:19
Et ideo subdit in virtute spiritus sancti. Hebr. II, 4: contestante Deo signis et prodigiis et variis spiritus sancti distributionibus. Deinde, cum dicit ita ut ab Ierusalem, ostendit magnitudinem fructus ex multitudine locorum, in quibus praedicavit, dicens ita ut incipiens ab Ierusalem, ubi in principio suae conversionis praedicavit in synagogis Iudaeorum, ut dicitur Act. IX, 28. Ut sic impleret quod dicitur Is. II, 4: de Sion exibit lex, et verbum domini de Ierusalem. Usque ad Illyricum, quod est mare Adriaticum ex parte opposita Italiae, repleverim Evangelium Christi, id est omnia illa loca replevi praedicatione Evangelii. Et ne aliquis intelligat quod solum vadens per rectam viam ab Ierusalem in Illyricum praedicaverit Evangelium, addit per circuitum, quia scilicet gentibus circumquaque praedicavit et eas ad fidem convertit. Unde sibi potest competere quod dicitur Iob c. XXXVIII, 25: quis dedit vehementissimo imbri cursum? Deinde, cum dicit sic autem praedicavi, etc., ostendit difficultatem hunc fructum faciendi: difficile enim est omnino ignaros ad fidem convertere. Primo igitur difficultatem se passum ostendit, dicens sic autem praedicavi Evangelium, non quidem ubi nominatus est Christus, idest non apud illos qui nomen Christi audiverant. Ps. XVII, 44: populus, quem non cognovi, servivit mihi. Is. LV, 5: ecce gentes, quas nesciebas, vocabis, et gentes, quae te non cognoverunt, ad te current.
15:20
Subdit autem rationem, dicens: ne super alienum fundamentum aedificarem. Potest autem alienum fundamentum dupliciter intelligi. Uno modo doctrina haeretica, quae est aliena a verae fidei fundamento: et sic, hoc quod dicit ne, ponitur causaliter. Ea enim intentione apostolus voluit praedicare illis, qui nomen Christi non audierant, ne si praeventi essent a doctrina pseudoapostolorum, difficilius esset eos ad veritatem reducere. Unde Matth. VII, 27 dicitur stultus est qui aedificat domum suam super arenam, cui comparatur falsa doctrina. Alio modo per alienum fundamentum potest intelligi doctrina verae fidei ab aliis praedicata: et sic potest sumi ne, consecutive. Non enim vitavit apostolus praedicare illis quibus ante fuerat ab aliis praedicatum, sicut ipsis Romanis specialiter praedicavit, quos prius Petrus instruxerat, sed, eo praedicante illis qui nihil de Christo audierant, consecutum est, ut non aedificaret super alienum fundamentum, sed ipse iaceret prima fidei fundamenta, secundum illud I Cor. III, 10: ut sapiens architectus fundamentum posui. Secundo, ad hoc quod dixerat, auctoritatem inducit dicens sicut scriptum est, Is. LII, 15, quoniam quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. In quibus verbis propheta videtur praedicere, quoniam gentiles excellentiori modo ad cognitionem Dei essent perventuri quam Iudaei, qui ante cognoverant. Ostendit ergo, primo, excellentiam quantum ad causam cognitionis, quae scilicet duplex est: scilicet verba audita et res visae. Hi enim duo sensus sunt disciplinabiles. Iudaei ergo in notitiam mysteriorum Christi pervenerunt per verba annuntiata eis a prophetis. I Petr. I, 10 s.: prophetae, quae de futura in vobis gratia prophetaverunt, scrutantes in quod vel quale tempus significaret in eis spiritus Christi, praenuntians eas, quae in Christo sunt, passiones et posteriores glorias.
15:21
Sed gentiles huiusmodi Christi mysteria iam realiter impleta vident, ideo dicitur quoniam gentes, quibus non est annuntiatum per prophetas de eo, id est de Christo, sicut fuit annuntiatum Iudaeis, videbunt res iam impletas. Lc. X, 24: multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Secundo ostendit excellentiam quantum ad modum cognoscendi, quia Iudaei ex Annuntiatione prophetarum solum auditum habebant. Abd. v. 1: auditum audivimus a domino, et legatos ad gentes misit. Sed gentiles ex visione intellectum perceperunt. Unde dicitur et, gentes scilicet, qui, ante, non audierunt, praenuntiari Christum per prophetas, intelligent, scilicet fidei veritatem. Ps. II, 10: et nunc, reges, intelligite, et cetera.
15:22
Postquam apostolus se excusavit de praesumptione quae ei potuisset adscribi, ex hoc quod Romanos instruxerat et correxerat, hic se excusat de eo quod eos visitare distulerat. Et circa hoc tria facit. Primo ponit impedimentum visitationis praeteritum; secundo ponit visitandi propositum, ibi nunc vero ulterius, etc.; tertio promittit visitationis fructum, ibi scio autem, et cetera. Dicit ergo primo: dictum est: praedicavi Evangelium per multa loca, in quibus Christus non fuerat nominatus, propter quod, hactenus, impediebar plurimum, ex huiusmodi occupatione, venire ad vos. Et istud impedimentum usque nunc duravit, unde subdit et prohibitus sum usque adhuc. Quod quidem potest referri ad multitudinem occupationum quas in aliis locis habuerat, vel etiam ad divinam providentiam per quam apostoli impediebantur ne pervenirent ad quosdam et dirigebantur in salutem aliorum, secundum illud Act. XVI, 6: transeuntes Phrygiam et Galatiae regionem, vetati sumus a spiritu sancto loqui verbum in Asia. Unde et supra I, 13 dictum est: saepe proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Et hoc est quod dicitur Iob XXXVII, 12 de nubibus, per quas praedicatores intelliguntur: lustrant cuncta per circuitum quocumque eos voluntas gubernantis duxerit.
15:23
Deinde cum dicit nunc vero ulterius, etc., manifestat propositum suum de eorum visitatione. Et primo promittit eis suam visitationem; secundo assignat causam quare oporteat eam differre, ibi nunc igitur proficiscar, etc.; tertio assignat eis visitationis terminum, ibi hoc igitur cum consummavero, et cetera. Dicit ergo primo ita: usque modo sum prohibitus, nunc vero, iam peragratis omnibus his locis, ulterius non habens locum, id est necessitatem permanendi in his regionibus, in quibus iam per me fundata est fides, cupiditatem habens veniendi ad vos ex multis iam praecedentibus annis secundum illud supra I, 11: desidero enim videre vos, ut aliquid impartiar vobis gratiae spiritualis, cum in Hispaniam proficisci coepero, quo scilicet ire intendebat ut etiam in extremis terrae fundamenta fidei collocaret, secundum illud Is. XLIX, 6: dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae, spero quod praeteriens videbo vos. Per quod dat intelligere quod non intendebat ad eos principaliter ire, quia reputabat eis sufficere doctrinam Petri, qui primus inter apostolos Romanis fidem praedicavit.
15:24
Et quia tunc Romani dominabantur in toto occidente, eorum auxilio et ducatu se sperabat in Hispaniam proficisci, unde subdit et a vobis deducar illuc. Intendebat tamen aliquam moram apud eos contrahere; unde subdit si vobis fruitus fuero, id est consolatus secundum illud quod supra I, 12 dictum est: simul consolari in vobis. Et hoc ex parte, scilicet temporis, quia per aliquod tempus intendebat cum eis consolari. Sed contra est quod Augustinus dicit in libro de doctrina Christiana, quod illis solis rebus fruendum est, quae nos beatos faciunt, scilicet patre, filio et spiritu sancto. Inconvenienter ergo dicit, se fruiturum esse Romanis. Sed dicendum est quod sicut Augustinus dicit ibidem, hominem in se non esse fruendum, sed in Deo, secundum illud ad Philemonem, 20: ita, frater, ego te fruar in domino, quod est delectari in homine propter Deum. Et sic intelligendum est quod dicit si fuero fruitus vobis, scilicet in Deo. Vel quod dicit ex parte, potest referri ad bonos, quibus poterat frui in Deo. Nam alia parte, scilicet malis, non poterat frui, sed magis de eis dolere, sicut dicitur II Cor. XII, v. 21: ne cum venero, humiliet me Deus apud vos, et lugeam multos ex his qui ante peccaverunt.
15:25
Deinde cum dicit nunc igitur proficiscar, assignat rationem quare differebat visitationem. Et circa hoc tria facit. Primo ponit causam, dicens nunc igitur proficiscar, id est ideo non statim venio ad vos, quia proficiscor Ierusalem ministrare sanctis. Circa quod sciendum est quod legitur Act. c. IV, 34 s., illi qui ex Iudaeis a principio convertebantur ad fidem, venditis possessionibus suis, de pretio communiter vivebant, quod cum defecisset, maxime quadam magna fame imminente, ut legitur Act. XI, 27 ss., discipuli, scilicet Christiani, ex diversis partibus mundi, prout quisque habebat, proposuerunt singuli in ministerium mittere habitantibus in Iudaea fratribus, quod et fecerunt, mittentes ad seniores per manus Barnabae et Sauli. Ministerium igitur sanctorum hic dicit eleemosynam, quam fidelibus Christi attulit in Ierusalem, secundum illud I Cor. ult.: quos probaveritis, hos mittam perferre gratiam vestram in Ierusalem, quod si dignum fuerit, ut et ego eam, mecum ibunt.
15:26
Secundo exponit quod dixerat de ministerio sanctorum, dicens probaverunt enim, id est approbaverunt, Macedonia et Achaia, id est fideles utriusque regionis, per eum conversi, collectionem aliquam facere, id est aliquam collectam, in pauperes Christi, id est ad usum pauperum, qui sunt de numero sanctorum, secundum illud Eccli. c. XII, 4: da iusto, et non recipias peccatorem. Qui sunt in Ierusalem, in paupertate viventes. II Cor. IX, 1: de ministerio quod fit in sanctos ex abundanti est mihi scribere vobis. Scio enim promptum animum vestrum, pro quo de vobis glorior apud Macedones. Tertio assignat rationes dictorum, quarum prima est beneplacitum. Unde dicit placuit enim illis, II Cor. IX, 7: unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia aut necessitate. Secunda causa est debitum. Unde subdit et debitores sunt eorum. Supra XIII, 7: reddite omnibus debita. Rationem autem debiti assignat, dicens nam si gentiles facti sunt participes bonorum spiritualium, quae erant specialiter eorum, id est Iudaeorum, scilicet notitiae divinae, et promissionum et gratiae, secundum illud supra IX, 4: quorum adoptio est filiorum et gloria, etc.; et supra XI, 17: socius radicis et pinguedinis olivae factus es. Sunt etiam facti participes spiritualium eorum, per hoc quod illi praedicatores eis miserunt.
15:27
Debent et in carnalibus ministrare illis, secundum illud Eccli. c. XIV, 15: in divisione sortis da et accipe. Et Ps. sumite Psalmum, id est spiritualia, et date tympanum, id est temporalia. Et ex hoc sumitur argumentum quod debentur sumptus non solum illis qui praedicant, sed etiam qui praedicatores mittunt.
15:28
Deinde cum dicit hoc igitur cum, etc., praefigit terminum quo ad eos sit venturus, dicens hoc igitur cum consummavero, scilicet ministerium sanctorum, et assignavero eis fructum hunc, id est eleemosynam gentilium, quae est quidam fructus conversionis eorum, Os. X, 1: vitis frondosa Israel fructus est ei adaequatus; proficiscar per vos in Hispaniam. Sed videtur hic apostolus falsum dicere: nunquam enim in Hispania fuisse legitur. In Ierusalem enim captus fuit, et exinde Romam perlatus est in vinculis, ut habetur Act. ult., ubi est occisus simul cum Petro. Dicunt ergo quidam quod, sicut dicitur Act. ult., cum venisset Romam Paulus, permissum est ei manere sibimet cum custodiente se milite; et postea dicitur, quod mansit biennio toto in suo conductu, et in illo spatio dicunt eum in Hispaniam ivisse. Sed quia hoc certum non est, potest melius dici, quod apostolus falsum non dixit, quia proponebat se facturum quod dicebat. Et sic verba eius erant intelligenda quasi insinuantia eius propositum, non autem futurum eventum qui ei erat incertus; unde non poterat hoc praedicere, nisi forte sub conditione quam Iacobus dicit apponendam Iac. c. IV, 15: pro eo ut dicatis: si dominus voluerit, et: si vixerimus, faciemus hoc aut illud. Et sic etiam apostolus se excusat II Cor. c. I, 17, de hoc quod ad eos non iverat, sicut promiserat; dicens: cum ergo volui, numquid levitate usus sum? Aut quae cogito, secundum carnem cogito, ut sit apud me est et non? Et sic ex hoc quod ex iusta causa praetermisit facere quod promiserat, se immunem dicit a levitate, carnalitate et falsitate. Et sic etiam solvit hoc Gelasius Papa, et habetur in decretis: beatus, inquit, Paulus apostolus non ideo, quod absit, fefellisse credendus est, aut sibi extitisse contrarius, quoniam cum ad Hispaniam se promisisset iturum, dispositione divina, maioribus occupatus causis, implere non potuit quod promisit. Quantum enim ipsius voluntatis interfuit, hoc pronuntiavit quod re vera voluisset efficere. Quantum vero ad divini secreta consilii (quae ut homo non potuit, licet spiritu Dei plenus, agnoscere) superna praetermisit dispositione praeventus. Licet enim propheticum spiritum habuerit, tamen prophetis non omnia revelantur, ut patet IV Reg. IV, 27, ubi Eliseus dixit: anima eius in amaritudine est, et dominus celavit a me, et non indicavit mihi.
15:29
Deinde cum dicit scio autem, etc., praenuntiat eis fructum suae visitationis, dicens scio autem, scilicet ex fiducia divinae gratiae, quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Christi veniam, id est, Christus abundantius suam benedictionem dabit vobis in meo adventu, de qua dicitur in Ps. LXXXIII, 7: etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem. Et sic Laban dixit ad Iacob, Gen. III, v. 27: experimento didici quod benedixerit mihi Deus propter te. Deinde cum dicit obsecro, ergo, etc., petit ab eis orationis suffragia, et primo petit eorum orationes, secundo ipse pro eis rogat, ibi Deus pacis, et cetera. Circa primum tria facit. Primo inducit eos ad orandum pro se ex tribus. Primo quidem ex superna charitate, cum dicit obsecro ergo vos, fratres. Ad Philemonem propter charitatem autem magis obsecro. Secundo ex reverentia Christi, cuius ipse erat minister, dicens per dominum nostrum Iesum Christum; in quo omnes unum sumus, ut supra XII, 5 dictum est. Tertio ex dono spiritus sancti, quod eius ministerio tradebatur, unde subdit per charitatem spiritus sancti, quam spiritus sanctus in cordibus nostris diffundit, ut supra c. V, 5 dictum est.
15:30
Secundo petit auxilium orationis eorum, dicens ut adiuvetis me in orationibus vestris pro me ad Deum, scilicet pro me fusis. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, quasi civitas firma. Hoc autem, ut Glossa dicit, non ideo dicit apostolus quia ipse minus mereatur quam alii minores, sed ordinem sequitur. Primo quidem ut ab Ecclesia pro rectore suo fiat oratio, secundum illud I Tim. II, 1 s.: obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui sunt in sublimitate constituti, et cetera. Secundo, quia multi minimi dum congregantur unanimes, magis merentur. Et ideo impossibile est, ut multorum preces non impetrent. Matth. XVIII, v. 19: si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a patre meo qui est in caelis. Tertio, ut dum multi orant, multi etiam gratias agant exauditi, secundum illud II Cor. I, 11: adiuvantibus vobis in oratione pro nobis, ut per multos gratiae agantur Deo. Tertio ponit ea quae vult sibi impetrari, quorum primum pertinet ad hostes quos habebat in Iudaea.
15:31
Unde dicit ut liberer ab infidelibus qui sunt in Iudaea, qui praecipue Paulum impugnabant et odiebant, quia fiducialiter praedicabat cessationem legalium. Act. XXI, 21: audierunt de te quod discessionem doces a Moyse, et cetera. Secundum pertinebat ad eos in quorum ministerium ibat. Et hoc est quod subdit et oblatio obsequii mei, id est Ecclesia in qua eis ministro, fiat accepta sanctis qui sunt in Ierusalem, scilicet ut ex hac provocentur ad gratias agendum Deo et ad orandum pro ipsis gentibus a quibus recipiunt. Eccli. XXXI, v. 28: splendidum in panibus benedicent labia multorum. Tertium pertinet ad ipsos quibus scribebat.
15:32
Unde subdit ut veniam ad vos in gaudio, et hoc per voluntatem Dei, contra quam nihil agere volebat. Supra I, 10: obsecrans si quomodo prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. Et refrigerer vobiscum, id est ut ex vestra praesentia refrigerium tribulationum mearum accipiam.
15:33
Deinde cum dicit Deus autem pacis, etc., ostendit quod pro eis orat, dicens: Deus autem, dator pacis, sit cum omnibus vobis, per hoc scilicet quod vos ad invicem pacem habeatis. II Cor. ult. v. 11: idipsum sapite, et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. Subdit amen, id est fiat. Psalmista: et dicet omnis populus, fiat, fiat.
15:1
1. Debenms autem nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere. Post instructionem infirmorum redit Apostolus ad monendos sui officii firmiores, docens breviter, quem affectum gerere erga infirmos, et quomodo cum eis conversari de beant. Est autem doctrina generalis, ad quam a speciali transitum facit, exhortans omnes tam Judaeos quam gentiles ad mutuam supportationem, pacem et concordiam, ut patebit ex sequentibus. Idque sensit ille, qui hic initium fecit novi capitis. Graeca sic habent: Debemus autem nos pote7ites infirmitates impotentium portare. Potentes seu valiJos vocat firmiores in fide: impotentes autem sive invalidos, quos superiori capite dixit infirmos in fide, Horum supportatur infirmitas a firmis, quando ab iis infirmi tolerantur, nec eisimprudenter contradicitur, quando vitatur eorum scandalum, denique quum, ubi opportunum est, instruuntur, ut et ipsi confirmentur in fide caeterisque virtutibus. Annotat Cajetanus, Apostolum non dixisse: bene facimus imbecillitates infirmorum sustinendo, sed: d eb emus id facere, videlicet ad significandum, hoc quod dicit omnino pertinere ad debitum fraternae caritatis.
Et non nobis placere. Nobis Graece sauToTt;^ nobis ipsis. Non debemus, inquit, placere nobis ipsis in fide et scientia nostra, aut in alio quocumque bono, quod prae aliis habere videmur: ita nimirum ut consideratione nostri boni proximum illo bono carentem despiciamus, et salutis ejus curam negligamus, ut solent homines sibi placentes. Est enim metalepsis, qua ex priori posterius inteHigendum datur. Quaedam versio sic habet: et non nobis ipsis indulgere. Quod sensu pene idem est.
15:2
2. Unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum, ad aedificationem. Variant Graeci codices. Nam alii legunt exaoTog yap^, unusquisque enim, alii exaoTO^; tk, unusquisque autem. Plurimi vero Latinis consentientes neutram addunt conjunctionem. Rursus alii legunt Tl\i.iiiV nostrum; alii, sed pauciores, 6|Jtd)v vestrum. Nam et Latina quaedam exemplaria MSS. nostrum exhibent, quibus et Syriacus textus et Augustinus hunc locum recitans in lib. de morib. Manichaeor. cap. 14. consentiunt: eaque lectio respondet parti praecedenti, in qua prima persona expressa fuerat. Sensus autem est: Unusquisque studeat placere proximo; id est, obsecundet ac morem gerat proximo, proximi commoda procuret. Quod ne carnaliter et male intelligatur, quasi moneat Apostolus obsequendumessecupiditatibusproximorum, addit: in bonum, ad aedificationem, id est, ad promovendum verum ejus bonum, quod est fides, justitia, salus aeterna. Quod dum fit, proximus ipse aedificari dicitur.
15:3
3. Etenim Christus non sibi placuit. &ibi, graece sauTW sibi ipsi. Exemplo Christi Domini hortatur ad id, quod dixit, ne nobis ipsis placeamus. At dices, quomodo non sibi placuit Christus, in quo nihil erat, quod posset displicere, et in quo per omnia beneplacitum erat Patri? Sed, ut modo diximus, Apostolo dicuntur sibi placere, qui acquiescunt in bono suo, non soliciti ut et aliis bene sit: quemadmodum faciebant, quos reprehendit capite superiori, qui in sua, quam de ciborum indiflferentia et legalium cessatione habebant, scientia ac fide ita conquiescebant, sicque ea utebantur, ut aliorum scandala non vitarent, nec omnino infirmitates eorum sustinerent. Hoc modo Christus non sibi placuit. Non enim sibi ipsi indulsit; non ita bono suo contentus fuit, quamvis ipse esset optimus et beatus, ut non etiam curaret aliorum salutem. Nam propter nos homines et propter nostram salutem descendit de coelis; passus, crucifixus et mortuus est. Hoc est, quod in Evangelio dicit: Non quaero voluntatem meam, sed volunta~ tem ejus, qui misit me. Et iterum: Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me. Joan. 5. et 6.
Sed sicut scriptum est. Sermo imperfectus, quem ita suppleas ex eo, quod praecessit, Sed nobis placuit in bonum, vel ex initio capitis: Infirmitates nostras sustinuit. Sic enim scriptum est Jesaiae 53.: Languores ncstros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Atque hoc apertissimum testimonium adferre potuit Apostolus. Verum ad docendum aliquid, quod latebat, voluit Spiritus sanctus adduci Scripturam minus apertam, quie habetur in Psalm. 68.
Improperia improperantium tibiceciderunt super me. Graece inciderunt in me. Verba sunt Christi ad Patrem; quorum sensus est secundum aliquos: Opprobria seu convitia eorum, qui tibi exprobraverunt aut convitiati sunt, dictis aut factis gloriae tuae derogantes, ita accepi, ut si in me jactata fuissent, per quod ostendi, me totum servire tuae gloriae. Secundum alios; Sic ob ea indolui, ut pro illis tanquam meis ipsius peccatis, ad placandam iram tuam in eos, qui haec admittebant, me humiliaverim usque ad mortem crucis: exsolvens, quae non rapui (sicut in eodem Psalmo dicitur), qua in re declaravi, quantamihicurafuerit salutis eorum. Posterior haec explicatio videtur esse ex mente Apostoli: quia propius facit ad institutum ejus declarandum. Sunt et aliae expositiones, quas huc adferunt Liranus et Burgensis; sed parum commodae, secundum quas dicendum potius erat: Improperia improperantium mihi ceciderunt super te. Quas proinde praetermitto, petendas a suis autoribus, si quis requirat.
15:4
4. Quaecunque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. Ostendit, se versiculum Psalmi, etsi in persona Christi pronuntiatum, non male ad instructionem eorum, quibus scribit, adduxisse. Scripta sunt, graece utroque loco Tzposypacpr^^ praescripta sunt, vel: antescripta sunt, ut legit Augustinus lib. 3. contra Faustum cap. ult. et epist. 137. Loquitur Apostolus de iis, quae olim scripta fuerant ex divina inspiratione, id est, de tota Scriptura veteris testamenti. Doctrinam quoque intellige, qua instruimur ad pietatem et salutem aeternam. Quae doctrina divinis Scripturis propria est. Igitur hac sententia declaratur proprius usus Scripturae sacrae, quem et alibi pluribus verbis explicat idem Apostolus, ut 2 Tim. 4.: Omnis Scrip^tum divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, etc. Redarguuntur autem hujusmodi sententiis, primmn veteres haeretici, qui vetus testamentum rejecerunt; deinde quicumqixe in Scripturis sacris aliquid contineri putant inutile, aut supervacaneum, aut omnino nihil ad pietatem conducens.
Vt per patientiam, et consolationem Scripturarum, spemhabeamus. Declarat illud, ad nostram doctrinam, non omnes quidem partes utilitatis, quae ex Scriptura sacra colligi queat, recensens, sed finem adnotans praecipuum. Pro consolatione, commentator Ambrosius legit exhortationem. Vox enim Graeca Tzapd- Y.ATiaiz utrumque significat. Sed huic loco magis convenit consolatio, quia patientiae adjungitur. Sensus est: Ut exhibentes in adversis patientiam, ad quam Scripturae passim hortantur, et ex iisdem consolationem accipientes, nimirum futura et aeterna bona promittentibus, spem habeamus eorum bonorum, atque in ea spe roboremur. Hortantur autem ad patientiam, et consolationem suggerunt Scripturae, non solum monitis, sed etiam propositis ob oculos exemplis eorum, qui Deo placuerunt, maxime Christi Domini. Hunc Scripturarum usum non ignoravit Jonathas summus sacerdos, quando, ut legitur 1 Machab. 12., scripsit in epistola ad Spartiatas, sibi et suis inter tot adversa sanctos libros, quos in manibus habeant, esse solatio. Jam illud observa, quomodo tria, quae hic nominat Apostolus, patientiam, consolationem et spem, mox ad Deum autorem ita referat, ut his velut epithetis in obliquo casu adscriptis, Dei nomen exornet; appellans Deum patientiae et consolationis, etpost aliquot versus,Deum spei.
15:5
5. Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum sapere in alterutrum secundum Jesum Christum. Comprecatio est exhortatoria ad mutuam pacem et concordiam. Solatii, graecenapaxAryOscoc, quod modo verterat consolationem. In alterutrum, £V akkT]koic,, quod latinius YQxidi.s^invicem,mutuo. Sensusest: Deus, patientiae et sanctae consolationis autor, det vobis, ut sublatis dissidiis et altercationibus, quas habetis inter vos, sive de justificatione, sive de ciborum ac dierum observatione, idem inter vos mutuo sentiatis, idque secundum Jesum Christum, hoc est secundum doctrinam, quam Christus docuit, vel quam tradit religio Christiana. Quod addidit ad excludendam consensionem in doctrina falsa; qualis erat, justificari hominem ex operibus legis, cibos aliquos esse immundos.
15:6
6. Ut unanimes uno ore honorificetis Deum et patrem Domini nostri Jesu Christi. Unanimes Graece 6p,o&u,ua(36v, unanimiter. Honorificetis, graece So- ^a.^riXz,, glorificetis. Significat acceptiorem fore Deo laudem ipsorum, si sint animis inter se concordes. Sic enim futurum, ut velut ab uno omnitim ore laus et glorificatio Dei procedat. Hoc admonet tum propter firmos et infirmos, de quibus supra: tum vero propter Judaeos et gentiles, de quibus consequ«uter agit. Quos omnes vult, positis dissensionibus, uno animo et uno ore Deum glorificare. Illud, Domini nostri Jesu Christi, quidam ad utrumque referunt, Deum et Patrem, Deum hominis, Patrem Verbi inteUigentes. Quo sensu Christus Joan. 20. dicit se ascendere ad Patrem suum et ad Deum suum. Aliis magis placet Deum hic poni absolute, et ad sohim Patrem referendos esse genitivos subsequentes. Nam Jesu Christi Deum dicere non est moris Apostolici.
15:7
7. Propter quod suscipite invicem. Graece: Ideo assumite vos invicem. Est enim idem in Graeco verbum TipoaAafJipa'vsa{)at^ quod semel et iterum habuimus capite superiori. Sensus: Alius alium sibi adjungat, firmus infirmum, doctus rudem, gentilis Judaeum et contra: foveatque eum et supportet ac instruat, et ut semel dicam, salutem ejus fraterna sollicitudine curet. Repetitio est et inculcatio ejus, quod jam ante monuerat, idque rursus exemplo Christi.
Sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei. Graece, assumsit nos in gloriam Dei, licet in quibusdam legatur UfJiag, vos: ut facilis est iu his vocibus permutatio. Sensus: Quemadmodum et Christus nos sibi adjunxit, salutis nostrae curam habuit; adeo ut suo sanguine redemptos, fratres suos ac Dei filios effecerit. Quod sequitur, in honorem seu gloriam Dei, commentator Ambrosius construit cum priori membro, suscipite invicem; alii cum proximo; alii cum utroque, ut sensus sit: Sicut Christus nos assumsit, ut per hoc Dei gloriam et honorem promoveret: ita vos quoque invicem assumite, ut in unitate et concordia vestra Deus glorificetur. Potest et hic esse sensus: Assumite invicem in curam salutis, sicut Christus nos assumpsit in haereditatem gloriae coelestis, ad quam ipse secundum humanam naturam a Deo assumptus est. Quibusdam videtur,huncsermonem spectare peculiariter ad Judaeos, ac si Paulus Judaeus illis dicat: Non debemus aversari gentiles, nec eis invidere participationem Evangelii Christi; sed, ut gratiae ejus consortes, assumendi a nobis sunt, quemadmodum et Christus nos Judaeos, ad quos missus fuit, assumsit in spem participandae suae gloriae. Et ad hunc sensum aptant ea, quae sequuntur. Mhi probabilius est, exhortationem esse communem utrisque, et ita quidem, ut intentio Pauli magis dirigatur ad gentiles: ut patebit ex sequentibus.
15:8
8. Dico enim Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei. Graece: Dico autem Jesum Christum ministrum (Siaxovov) factum fuisse circumcisionis super veritate Dei, quemadmodum infra, super misericordia. QuanqiTam pro 5s nonnulli codices habent yap, enim. Tacite significat, Judaeorum infirmitatem (ut quorum plerique legalibus adhuc nimium addicti essent) tolerandam esse et supportandam a gentilibus, qui ea parte erant iu fide instructiores et firmiores, utpote contraria opinione non praeoccupati: atque omnino docere vult, quemadmodum Augustinus adnotat, gentes humUiter gerere se debere in negotio Evangelii, nec insultare Judaeis, quod Chi-istum minus promptereceperint; quod et docuit supra cap. 11. Id vero nunc suadet, ostendendo, quae fuerit Judaici populi praerogativa; ut ad quem proprie spectarent promissiones patribus factae de Christo, cujusmodi nullae promissiones factae essent populo gentili. Illud est, inquit, quod dico, Jesum Christum ministrasse Evangelium Judaeis (quos nomine circumcisionis designat), per semetipsum illis Evangelium praedicando, idque pro veritate seu fide Dei praestanda, id est, ut Dei fidem servaret. Aut quod dicit Christum ministrum fuisse circumcisionis, sic intellige: ministrum fuisse Dei Patris ad circumcisionem, id est, Judaeos. Sic enim et Dei fuit Apostolus, ad Judaeos, non ad gentes: Non sum, inquit, missus nisi ad oves, quae perierunt domus Israel. Matth. 15. Sic et Petro adscribitur apostolatus circumcisionis Gal. 2., nimirum Christi fuit Apostolus ad circumcisionem. Explicare videtur hujusmodi phrasin ipse Pauhis infra, ubi vocat se ministrum Jesu Christi ad gentes. Porro veritatem seu fidem Dei, quam dixerat, exponit per hoc, quod sequitur.
Ad confirmandas promissiones patrum. Id est, ad implendas promissiones a Deo patribus eorum factas, Abrahae, Davidi ac caeteris. Confirmatur enim promissio, dum exhibetur res promissa.
15:9
9. Gentes autem super misericordia honorare Deum. Graece do^daai, glorificare, quemadmodum et legit Augustinus. Repetendum est hic verbum, dico, et supplendus infinitivus, debere, ut sensus sit: Gentes vero, quibus nulla facta promissio est, dico debere Deum glorificare et laudibus celebrare, pro misericordia sibi praestita, Misericordiam opponit promissioni, quae parit aliquod debitum. Nam qui promisit, tenetur ad praestandum. Alioqui, sicutbene dicit Aquinas, etiam ipsa promissio misericordia est. Igitur utrobique misericordia, sed Judaeis promissa, gentibus non promissa, sed tantum a Prophetis praedicta. Non ergo minores Deo gratias (ut Hervaeus existimare videtur) debent Judaei, quam gentiles, quod ex promisso fuerit illis debitum hoc beneficium: imo vero majores hac parte gratias debent, quod Deus illis Christum salvatorem gratuito promittere dignatus est. Porro praedictam a Prophetis fuisse missericordiam praestandam gentibus, probat Apostolus sequentibus testimoniis: maxime propter Judaeos, quibus difficile erat persuadere, gentes vocandas esse ad participationem beneficiorumMessiae, sibi, non gentibus promissi. Plura ad hanc rem testimonia qui volet, legat Prosperum lib. 2. de vocat. gent. cap. 18.
Sicut scriptum est. Psalm 17., qui idem totus legitur 2 Reg. 22. et continet manifestum vaticinium inexspectatae vocationis gentium.
Propterea confitebor tibi in gentibus Domine. In Graecis codicibus non additur Domine, nisi in paucis. Additum suspicor ex Psalmo. Propterea, Graece diOL Z0010, propter hoc, nempe quod in j Psalmo praecedit, ubi Christus Patrem J alloquens inter alia dixerat: Constitues me in caput gentium. Populus, quem non cognovi, servivit mihi: in auditu auris obedivit mihi. Item: Qui subdis populos sub me. Ergo, propter hoc confitebor tibi, id est, laudabo te Laude divina. Significatur enim confessio laudis. Addo, laude divina, quia confessio, ut laudem significat, non legitur in Scripturis facta homini, sed soli Deo. Cujus eam arbitror rationem, quia confessio sive laudis, sive fidei, sive peccatorum, sive quaecunque alia, confessio veritatis est, id significante ipso nomine confessionis. ITnde Joannes de Joanne: Confessus est, et non negavit. Atqui in praedicaudis Dei virtutibus, ut bonitate, sapientia, veritate, potentia, non potest laudator modum veritatis excedere, quoniam immensae sunt, et omnem laudem superant. In aliorum virtutibus potest; ac nimium saepe contingit, ut excedat. Quare merito sola Laus Dei nomen confessionis ut proprium in Scripturis sibi vendicat: ut confiteri Deo noa aliud sit, quam infinitam Dei excellentiam cum laude agnoscere. .^ddit Propheta, in gentibus, id est, secundum quisdam, pro gentibus, pro gentium conversione, quam per me facturus es. Secundum alios, in gentibus, id est, inter gentes, et per ecclessiam gentium: videlicet ore omnium te laudantium ob gentmm conversionem. Thomas sic exponit: Confitebor tibi in gentibus, id est, faciam ut tibi gentes confiteantur. Sic enim et Augustinus in Psalmi enarratione: Tibi per me confitebuntur gentes. Quod alii breviter in gentibus, id est, gentium voce. Haec enim fere eodem redeunt.
Et nomini tuo cantabo. Graece ^aXui, psallam. Quo verbo proprie significatur cantus, qui fit sonitu fidium et in Scripturis ad solum Deum refertur. Psallam nomini tuo, id e.st, cantu non vocis tantum, sed et instrumentis arte factis, celebrabo divinum nomen tuum, ut tu Deus glorificeris. Hoc quoque Christus se facturum dicit in gentibus; quia per totam gentium ecclesiam id nunc facit in suis membris.
15:10
10. Et iterum dicit. Subaudi: Scriptura. Laetamini gentes cum plebe ejus. Graece cum populo ejus. Testimonium hoc alii alio referunt. S. Thomas refert ad locum Jesaiae 66., ubi legitur: Laetamini cum Jerusalem, et exultate in ea omnes, qui diligitis eam. Gaudete cum ea, etc. Liranus ad illud ejusdem Prophetae capite 35.: Laetabitur deserta et invia, et exultabit solitudo. Sunt, qui Paulum respicere putent ad versum Psalm. 66.: Laetentur et exultent gentes: quoniam judicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis. Cajetanus simpliciter ignorare se fatetur, uude desumptum sit. Atqui reperitur totidem verbis in cantico Mosis, Deuter. 22. juxta versionem LXX., ubi nos ex Hebraeo legimus: Laudate gentes populum ejus. Et eum locum indicant Sedulius, Haimo, Hervaeus, Carthusianus et Burgensis a replicatore male reprehensus, et ante hos omnes Origenes. Sensus autem, quem vult Pauhxs, est huju.smodi: Vos gentes cum ex aequo factae sitis participes beneficiorum Christi cum populo Dei, id est, cum Judaeis, etsi communes cum eis promissiones non acceperitis: agite cum eis commune gaudium, et una collaudate Deum. Quod si forte non ad literam hoc significatum est illis verbis cantici (de quo non convenit inter interpretes), mystico tamen ac sublimiori sensu in iis contineri non est negandum. Certe ad hujusmodi laudem et laetitiam gentes non invitarentur, nisi futurae ejusdem boni participes.
15:11
11. Et iterum: Laudate omnes gentes Dominum, et magnificate eum omnes populi. Versus est Psalmi 116. notissimus, qui tam Hebraice quam Graece legitur hoc ordine verborum: Laudate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi. Nam inter atvETxe et STiaiveaaTS vix est discrimen, ut nec inter voces Hebraeas iis respondentes; nisi quod posterius addere aliquid videtur ad significatum prioris. Inter gentes et populos quidam hic distinguunt, sicut in superiori testimonio, quod populi sint Judaei in duodecim tribus divisi; gentium nomine caeteri populi comprehendantur. Sed obstat sequens versus: Quoniam confirmata est super nos (id est populum Judaicum) misericordia ejus: es veritas Domini manet in aeternum. Invitantur ergo omnes gentes et populi ad laudandum Deum pro misericordia confirmata, et veritate exhibita populo Israelitico. Non invitarentur autem (sicut de superiori testimonio dictum rum futurae. Nec participes esse possent, promissicnis spem non habentes, nisi misericorditer vocatae. Est igitur et hoc apertum vaticinium vocationis omnium gentium, ejusque prorsus indebitae, ut maneat illud: gentes super misericordia honarare Deum.
15:12
12. Et rursus Jesaias ait. Quod ait rursus, non significat Jesaiam aliquid etiam eorum, quae hactenus citata sunt, dixisse, quomodo nonnulli hoc intellexerunt, sed indicat aliud post superiora testimonium hic allegari, sive testis idem sit sive diversus. Habetur autem apud Jesaiam cap. 11.
Erit radix Jesse, et qui exsurget regere gentes, in eum. gentes sperabunt. In eum, Graece Iti' auxcr in eo, consentientibus Latinis quibusdam MSS. Hoc quoque testimonium ab interpretibus LXX. acceptum est, apud quos ad verbum sic legitur: Et erit in die illa: Radix Jesse, et qui exsurgit principari gentibus, in eum gentes sperabunt. Igitur verbum erit per se accipiendum; quemadmodum apud Joelem cap. 2.: Et erit: Omnis, qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Porro quidam in eo, quod dicitur, radix Jesse, Scripturae originalis ignorantia, Jesse casu recto accipiunt: radix, qui est Jesse; alii dativum faciunt, cohaerentem verbo erit, ut sit sensus: Erit radix Jesse, id est, Jesse habebit radicem, nempe prolem David. Verum constatgenitivumesse, TOU^Isooe: diciturque Christus radix Jesse, vel metonymice tanquam aliquid pullulans ex ea radice; vel secundum Forerium in commentariis Jesaiae, quod Hebraea vox tJ^lti^^ quae alias radicem notat, hic abusive capiatur pro surculo, qui surgit exradice; nempe ut idem sit radix Jesse, quod paulo superius apud Prophetam flos sive surculus de radice ejus. Quanquam magis apparet radicem sic usurpari apud Hebraeos, sicut Ysvog apud Graecos, et genus apud Latinos: ut et 25i'incipem generis significet, et eos, qui ab illo sunt orti. Radix enim alibi per genus exponitur. Nam Christus, qui Apocal. 5. simili locutione radix David appellatur, ejusdem lib. cap. 22. cum epexegesi radicem et genus David se ipsum nominat. Jam in eo, quod sequitur, xai d avia- Ta|jL£Vog et qui exurgit, praesens loco futuri prophetico more positum est, et qui exurget, ut nostri codices habent. Id multi de resurrectione Christi ex mortuis interpretati sunt, ut post alios Cajetanus. Nam et Graecum verbum aviaxavat pro varia acceptione praepositae vocis ava, nunc sursum se erigere, quod est surgere, nunc resurgere significat. Hinc avaoTaaig vsxpwVj resurrectio mortuorum, passim in Scripturis Apostolicis. Verum ut prior verbi significatio frequentior est, etiam in Scripturis; ita melius quoque respondet ei, quod est in Hebraeo textu, a quo nec caetera Graecae lectionis sensu dissonant. Sic enim habet: Et erit in die illa: Radix Jesse, quae stat in signum populorum, eam gentes quaerent, seu requirent, pro quo Hieronymus vertit, deprecabuntur. Sensus autem est hujusmodi: Hoc, quod dico, aliquando futurum est. Radix Jesse, id est, Christus oriundus ex stirpe Jesse, patris David secundum carnem, idem ipse, qui exsurget et stabit, futurus instar signi in altum erecti, ad quod un dique populi confluant: exsurget, inquam, ut gentibus imperet, sitque earum princeps: ille est, quem gentes suae vocationis gratiam agnoscentes requirent, inquem sperabunt, adeoque deprecaturae sunt: - tantum abest, ut ejus imperium et princi- I patum sint recusaturae. gaudio et pace in credendo. Totam exhortationem superiorem iterum precatione concludit. Deum spei dicit, quomodo supra Deum patientiae et solatii, scilicet autorem. Hic autem spem nominat, vel quia superius patientiae et consolationi spem adjunxerat, dicens: ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus. Vel propter hoc, quod proxime dixit: in eum gentes sperabunt; utostendat, et ipsum sperare muneris esse divini. Gaudium et pacem intelligit, quemadmodum capite praecedenti, ubi dixerat, regnum Dei esse justitiam et pacem et gaudium in Spiritu sancto.
15:13
Omne gaudium, Hebraea phrasi, est perfectum ac plenum gaudium, velut Jac. 1.: Omne gaudium existimate fratres, etc. Addit autem, in credendo; qua ratione supra precatus fuerat, ut idipsum saperent secundum Jesum Christum. Nam vera pax et concordia non est in errore, sed in vera fide atque doctrina. Alii Hebraismum esse volunt, in credendo, id est, per fidem, quasi dicat: quae bona acquiruntur fide bene excitata et exercitata. Cui sensui favet Chrysostomi commentarius.
Ut abundetis in spe et virtute Spiritus sancti. Graece in spe, in virtute: quemadmodum et in Latinis quibusdam tam aere quam manu scriptis legitur. Quibus et Syra consentit editio. Sensus autem est: Ut spes in vobis augeatur magis ac magis, augescente nimirum causa sperandi, quae estgaudium, pax et mutua caritas: spes, inquam, augeatur per virtutem, id est, efficacem operationem Spiritus sancti.
15:14
14. Certus sum autem fratres mei et ego ipse de vobis, quoniam et ipsi pleni estis dilectione. Hactenus in doctrina et exhortatione versatus est Paulus. Quae sequuntur usque ad finem capitis, partim excusationem continent, partim suae personae suique ministerii commendationem. Primum igitur, ne correptionem et instructionem sibi adhibitam moleste ferant Romani, quod inter eos essent alii docti, alii doctrinae opinione sibi placentes; excusatione utitur cum laude eorum conjuncta, quum dicit, nec apud illos deesse, qui simile officium praestare possint. Neque enim, quod hic eis attribuit, ad omnes eos et singulos referendum est.
Certus sum, graece TrsTTStojiaij persuasum habeo. De qua Graeca voce, deque certitudineper eam significata, vide quae diximus supra cap. 8. ad illud: Certus sum, quia neque mors etc. Hoc quidem loco significatur ea certitudo, quae constanti rumore et sermone hominum fide dignorum habetur. Atque id est, quod dicit: et ego ipse, nempe libenter credens ea, quae de vobis ex aliis audio. Illud et ipsi copulat cum eo qui loquitur, non in eo, quod est plenum esse dilectione, sed in eo quod sequitur, posse monere alterutrum, ac si dicat: Sicut ego vos admonui, sic et vos ipsi alius alium admonere potestis, utpote pleni dilectione; quae imprimis in admonente est necessaria, Pro dilectione, graece est, ayaUtoouvrjg bonitate, pro qua videtur interpres legisse ava^TTTjc^ aut ut Erasmus suspicatur, OLyaTzoauvTiQ: quod tamen vix est in usu. Quanquam res eodem redit. Bonitas enim intelligenda est, qua utendum sit in admonendis fratribus. Dicit autem plenos dilectione seu bonitate; non quod in ea jara perfecti essent, ut plus capere non possent, quae non est hujus sed futuri saeculi perfectio; sed propter raultitudinera bonorum operum erga fratres; quomodo Dorcas illa plena bonis operibus fuisse perhibetur, Act. 9. Respicit enim Apostolus ad opera dilectionis, non ad caritatis habitualis incrementum: tametsi hoc ex illis fere consequens est.
Repleti omni scientia. Loquitur de scientia seu cognitione necessaria ad mutuam instructionem in fide. Sic autem dicit omnem scientiam, quomodo paulo ante omne gaudium. Estque duplexauxesis, et in verbo repleti, et in dictione omni: quasi dicat, multum repleti estis scientia.
Ita ut possitis alterutrum monere. Graece: Potentes etiam alterutrum admonere. Sed participium bene resolvit interpres. Quidam Graeci codices pro aAAT^Aouc alterutrum, id est, alius alium, habent aAAoug alios: uti legit et exponit Theophylactus; legisse etiam Theodoretum, constat ex ejus interpretatione. Verum nostrae lectioni suffragatur interpres Arab., pro alterutrum legens invicem, et inter Graecos Oecumenius, imo et Chrysostomus juxta quosdam codices. Erasmus quoque nostram magis probat lectionem, haud immerito. Nam consentanea est Apostolicae phrasi pluribus locis.
15:15
15. Audacius autem scripsi vobisfratres ex parte. Civilis admodum est haec excusatio. Quamvis, inquit, non nescirem, esse inter vos, qui haec praestare possint, ipse tamen audaciam sumsi ad vos scribendi. Rationes, cur id fecerit, statim subjungit. Audacius ex parte, id est, aliquantulo audacius, paulo liberius. Minuit enim hic comparativus suum positivum.
Tanquam in memoriam vos reducens. Haec una ratio est excusans audaciam. Graece sic legitur: cfjc i7i:avajxi|j-v>joxcov ufjidg. Quod plerique recte vertunt verbum verbo reddentes: tanquam commonefaciens vos; licet alii submonefaciens malint. Scripsi, inquit, non tam ut docerem vos, quae nescitis, quam ut commonefacerem aut submonerem, et in memoriam vobis revocarem, tanquam scientibus. Potest et huc referri illud ex parte; hoc sensu: Non omnia, quae in hac epistola vos docui, ignorabatis: sed bonam eorum partem vobis tanquam scientibus ad memoriam reducere volui. Quod adnotat Cajetanus Apostolum dixisse tanquam, quod ad similitudinem commemorantis scripserit, non autem vere commemorando, sed docendo, parum probabile est: nec convenit cum eo, quod praefatus est de eorum scientia.
Propter gratiam quae data est mihi a Deo. Haec praecipua ratio est, cur ad Romanos scribere non fuerit veritus. Ref ertur enim non ad proxima, sed ad illud: audacius scripsi. Porro gratiam dicit Apostolici muneris. Non temere, inquit, feci, sed ut satisfacerem officio divinitus mihi delegato. Gratiam hanc expressius declarat verbis sequentibus:
15:16
16. Ut sim minister Jesu Christi in gentibus. Graece, tlr za sOvtj in gentes, vel ad gentes, scilicet docendas. Unde et magistrum gentium se vocat 2 Tim. 1. Non significat, ministerium suum limitatum fuisse, ut solis gentibus Evangelium Christi praedicaret: alioqui, Judaeos hac ipsa epistola multifariam docens, etiam nominatim eos compellando, sui mandati limites fuisset praetergressus; sed ministrum Christi se dicit ad gentes, quemadmodum et ad Gal. 2. scribit creditum sibi fuisse Evangelium praeputii, quod voluntas Christi mittentis esset, ut praecipue gentibus evaugclizaret, fructumque in iis faceret.
Minister, Graece non didy.(jw<z, sed XsiTOupyo':;. Quod uomeu proprie publicumministrum, praesertim sacrorum significat, id est, sacerdotem. Nam de se velut sacerdote metaphorice, quod ad opus attinet Evangelii praedicandi, loquitur Apostolus: simul innuens, Christum esse Deum, ut cujus sacerdotem se profiteatur. Ad eandem metaphoram pertinet quod sequitur:
Sanctificans Evangelium Dei. Id est, administrans Evangelium a Deo missura hominibus, eoque ministerio velut sacer dotio fungens. Id enim significat vox Graeca tspoupywv sacris operans, rem sacram faciens. Augustinus legit consecrans, in hujus loci propositione. Cum autem senno Pauli sit, ut dixi, metaphoricus: inepte Calvinus hinc arripit ansam sugillandi sacerdotium proprie dictum novae legis, quud oblationibus quotidianis per totam ecclesiam exercetur; quasi non aliud in ecclesia sacerdotium agnoscat Apostolus, quam quod in praedicatione verbi Dei consistat, quod nequaquam consequens est: nisi et veteris legis sacerdotium hac ratione tollatur, quod in Prophetis et Psalmis passim legamus sacrificia metaphorica, velut justitiae, misericordiae, laudis, contriti cordis, ut Deo accepta, commendari.
Ut flat oblatio gentium accepta. Graece zoTipo^ds.y.ioz, bene accepta. Persistit in allegoria ministerii sacerdotalis, et gentes facit ipsam hostiam Deo offerendam in hoc ministerio. Nam oblationem gentium transitive dixit, pro oblatione et hostia, quae sunt ipsae gentes. Fit autem acceptabilis et grata Deo perfidem, q\ia credunt Evangelio.
Et sanctificata in Spiritu sancto. Et superfluum est. Multi quippe Latini codices, Augustino quoque suffragante, non habent; nulli Graeci, ac sensui oflicit. Est enim sensus: ita demum acceptam fore oblationem gentium Deo, si fuerit sanctificata per Spiritum sanctum, tanquam autorem omnis sanctitatis. Allusio est ad ritum veteris sacerdotii: quo hostiae Deo offerendae sanctificationibus quibusdam extemis praeparabantur ac mundabantur, ut acceptabile esset sacrificium. Ita significat Apostolus, gentes prius immundas, per fidem operante Spiritu sancto mundatas et sanctificatas, a se velut sacerdote gratam et acceptabilem offerri hostiam Deo. Sanctificans et sanctificata diversorum verbormn participia sunt in Graeco, ac diversae significationis: prout jam utrumque nobis explicatum est.
15:17
17. Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum. Nmic quaedam subjicit ad Apostolatus sui commendationem pertinentia, quibus confirmet, jure sepotuisse liberius ad Romanos scribere. Gloriam, Graece xa6xT^<3tv_, gloriationem. Ad Deum, xa Tipog ^zov, subaudi xaxa, more Graeco; id est, secundum ea, vel in iis, quae ad Deum sunt. Sensus enim est: Cum munus tam praeclarum mihi creditum sit, atque id a me exerceatur non sine fructu conversionis gentium (quod insinuabant verba praecedentia), habeo certe quod glorier, et quidem in his quae ad Deum pertinent, id est, in rebus divinis, non humanis; sacris, non profanis; idque non in me, qui ex me ipso nihil possum, sed in Christo Jesu, id est, per Christum Jesum. Significat bonum successum Evangelii, atque eum totum accepto fert meritis Christi. l^S. Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium. Audeo, Graece ToXiirjOUi, audeho vel ausim, quod vulgo dicimus praesumam. Efficit, graece et syriace effecit, quod et in vetustis quibusdam Latinis legitur. Removet a se suspicionem inanis et falsae gloriationis; simulque ex obliquo taxat vanitatem pseudoapostolorum, qui in alienis laboribus gloriabantur. Adversus quos apertius et ex instituto agit in 2 Corinth. epist. cap. 10. Non sum, inquit, tam vanus et gloriae cupidus, ut ausim atque iu animum inducam commemorare aliquid a me factum, quod vere Christus per me non eflTecerit; vel expressius e Graeco, operatus fuerit; id est, quod revera non sit factum: sed ea tantum loquor, quae per me Christus effecit in vel ad obedientiam gentium, id est, ut gentes obediant Evangelio. Qua parte non finem solummodo, sed efi"ectum indicat sui ministerii, scilicet gentium conversionem. Dicit autem per me Christus, modestiae causa, totum quod fecit et profecit attribuens Deo per Chri- Btum; uti bene post Chrysostomum Oecumenius adnotavit.
15:18
Verbo et factis. Graece, sermone et opere; quomodo transtulit interpres Lucae ultimo, potens in opere et sermone. Igitur verbum intelligitur Evangelicae praedicationis, opus autem in patrandis miraculis: quemadmodum explicatur parte sequenti.
15:19
19. In virtute signoru?n et prodigiorum. Id est, per potentiam declaratam signis et prodigiis. Dependet haec pars, ut praecedens, ab eo quod dixit, j^^^ me Christus effecit. Inter signa et prodigia distinguit Theophylactus, quod signa dicantur miracula, quae possint etiam fieri per naturam, licet non ita repente, nec eo modo; ut febres curari, quod miraculum est, si verbo vel tactu solo fiat. Prodigia vero, quae nullo modo fieri possunt per naturam; ut caecum illuminari, mortuum suscitari. Eodem ferme redit, quod alii signa dicunt esse minora mii'a cula, prodigia majora. Verum hujusmodi discrimen Scripturae nusquam indicant, sed signa et prodigia promiscue vocant, quaecumque supra naturam fiunt aut fieri videntur. Itaque verisimilius est, haec duo non distingui, nisi ratione; quod signa dicantur, quia per ea, ut res novas et insolitas, semper divinitus aliquid hominibus significatur. Fiunt enim ad docendum homines aliquam divinam veritatem; prodigia vero, Graece TEpaxa^ quod admirationem et stuporem excitent.
In virtute Spiritus sancti. Graece et Syriace spiritus Dei. Haec pars trifariam exponi potest. Graeci conjungunt cum membro praecedenti, ut subaudiatur, factorum; id est, quae signa et prodigia facta sunt, non daemonum praestigiis, sed virtute Spiritus sancti per me operantis. Alii distinguunt a parte proxima, et referunt ad obedientiam gentium, quae est opus Spiritus sancti. Quae tamen expositio coactior videtur. Tertio potest intelligi de charismalis Spiritus sancti, ut sunt dona linguarum, prophetiae, discretionis spirituum, interpretationis sermonum, et caetera quae enumerantur 1 Cor. 12. Haec enim peculiariter adscribi solent Spiritui sancto. Et hoc genus etiam alibi commemorat Apostolus iuter ea argumenta, quibus veritas Evangelii confirmatur. Loca aduotavimus supra ad illud cap. 1. secundum Spiritum sanctificationis.
Ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi. Per circuitum, Graece xuxXco^ et in circuitu. Significat se longe lateque Evangelium propagasse, videlicet ab Hierosolyma usque ad Illyricum, quae est extrema pars Macedoniae versus Septentrionem, hodie Sclavonia nuncupata: neque id recta solum via inter ea duo loca, sed quaquaversum per adjacentes hinc inde regiones. Nec intelligas, eum suae praedicationis initium fecisse ab Hierosolyma (constat enim ex historia Actorum 9. prius ac statim a sua conversione eum praedicasse Damasci; et ex epistola ad Galatas primo, demum post tres inde annos Hierosolymam venisse), sed Hierosolymam et Hlyricum velut terminos nominare, intra quos Evangelium ipso praedicante cucurrit. Quam multa vero et quae loca Paulus a tempore suae conversionis usque ad tempus scriptae hujus epistolaeperagraverit, evangelizans Christum, ex actis ejus a Luca descriptis discere licet. Illud explicandum, quo sensu Paulus dicat, se replevisse Evangelium Christi per ea loca; cum res magis postularet, ut diceret se ipsa loca Evangelio replevisse, et in hunc sensum multi exponunt, ut per antiptosin dxs.er\tEvangelium t^yo Evangelio. Sed si id vellet, addidisset, omnia loca, aut quid simile, Quidam hoc modo supplent: ita ut repleverim Evangelium hominibus credentibus, quasi fingat Apostohis Evangelium utretequoddam, quo homines velut pisces captos concluserit. Alii Paulum interpretantur implevisse, id est, plene annuntiasse Evangelium. Rursus alii implevisse Evangelium, hoc est munus Evangelii praedicandi sibi demandatum. Porro Theophylactus repletum a Paulo Evangelium intelligit, quod verbum praedicationis non fuerit ei inane et otiosum, id est, inefficax, sed multo cum fructu conjunctum, Est, qui Paulum exponat Evangelium implevisse per ea loca, quia supplendo diffudit: Coeperant enim, inquit, alii priores: sed ipse longius sparsit. Quod mihi non videtur iis, quae proxime sequuntur, 7ion ubi nominatus est Christus, etc, satis consentaneum. Alii denique Paulum implevisse dicunt, id est, dilatasse Evangelium Christi, famamque ejus ac notitiam extendisse. Quae enim implentur, ea dilatantur et extenduntur. Quae quidem expositio nobis maxime probatur. Est enim peculiaris Scripturaephrasis, replere pro difFundere, extendere, propagare: quamvis a paucis animadversa. Quausus est nepos Jesu filii Sirach, haud dubie secutus Hebraeum fontem, Ecclesiastici cap. 24. ita scribens: Qui implet quasi 1 Phison, sapientiam. Et iterum: Qui ^ adimplet quasi Euphrates, sensum; Graece ouvsotv intelligentiam. Ubi verbum implendi in eam significationem, quam dixi, docte exponit Jansenius. Et Graeca quidem nonnuUa priori loco sic habent: Qui implet quasi Phison omnia sapientia sua. Sed ad hunc modum mutavit quispiam, cui sermo mancus et inconcinnus videbatur. Nam Romani codices et alii, quos vidi, non aliter habent quam quod reddidit noster interpres. Simile est in illa ad Salomonem apostropha ejusdem libri cap. 47. Replesti in comparationibus aenigmata (quamvis et ibi Graeci codices dissideant). Nam sequitur: Ad insulas divulgatum est longe nomen tuum. Ad eandem phrasin pertinere videtur etiam ilhid 2 ad Tim. 4. Ut per me praedicatio impleatur, et audiant omnes gerdes. De quo dicemus suo loco.
15:20
20. Sic autempraedicavi Evangelium hoc. Graece: Sic autem studens sive annitens evangelizare. Est enim in Graeco participium <ptAon|Jio6|Ji£vov, quod proprie significat eum, qui per ambitionem agit quippiam aut assequi contendit, Verum eo Paulus abutitur in bonam partem, significans quanto studio conatus fuerit exsequi munus suum Apostolicum evangelizandi. Syriace: sollicite curans evangelizare, nempe prout sequitur:
Non ubi nominatus est Christus. Id est: non iis in locis, quibus Christus jam erat annuntiatus, ad quae praedicatio Evangelii jam pervenerat.
Ne super alienumfundamentum aedificarem. Fundamentum intelligit fidei Christianae. Alienum vocat, quatenus ab alio Apostolo vel praedicatore jactum est. Nam ipsum in se diversum esse non potest. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus, 1 Cor. 3. Aedificasset ergo Paulus super alienum fundamentum, sicut liic loquitur, si Evangelium praedicasset apud eos, quibus jam ab aliis fuerat praedicatum. Non est autem sensus, Paulum studiose cavisse, ne usquam praedicaret, ubi Christus fuerat annuntiatus. Nam Damasci praedicavit, ubi jam ante Christiani erant, quos volebat vinctos perducere Hierosolymam, Actor. 9. Romanis quoque Petri praedicatione conversis nunc scripto, postea verbo Christum evangelizat. Verum haec egit, non tam ut Apostolus, cujus est fundare et plantare; quam ut rigator, confirmator et consolator; quemadmodum ipse protestatus est sub initium hujus epistolae, magisque in transitu et per occasionem, quam ex proposito; sicut dicit in sequentibus, se Romam pertransiturum, ut in Hispaniam proficiscatur, ubi nullum adhuc fidei fundamentum positum erat. Ergo dicendo ne, vel ut in Graeco tva fiTj^ ut 7ie super alienum fundamentum aedificarem, explicat, ut dixi, munus Apostolicum, quod erat Evangelium annuntiare infidelibus, et novas subinde ecclesias fundare: quibus deinde praeficerentur episcopi. Unde dicit 1 Corinth. 3. Ego plantavi, Apollo rigavit. Etiterum: Futidamentum posui: alius autem sujyeraedificat. Itaque sensus est expositivus, non causalis. Sic Evangelium praedicavi per ea loca, ut non superaedificaverim super alieno f undamento. Huc enim Apostolorum est. Forsan autem etiam hic Pseudoapostolos aemulos suos perstringere voluit, qui super aUenum fundamentum male aedificantes, tamen Apostoli videri volebant.
15:21
Sed sicut scriptum est. Subaudi: sic praedicavi, vel praedicare conatus sum.
21. Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt: et qui non audierunt, intelligent. Locus est apud Jesaiam cap. 52., in quo gentium vocatio multis ac disertis verbis describitur. Citat autem et hoc testimonium Apostolus secundum versionem LXX. interpretum, qui verba praeterita viderunt et intellexerunt, pro quo Hieronymus contemplati sunt, mutaverunt in futui'a; nimirum intelligentes hanc esse Prophetiam futuri, non narrationem rei praeteritae. Quod autem in quibusdam exemplaribus editionis LXX. loco Trspl «UTOu de eo, legitur 7:epi auxuiv de eis, non solum dissonat ab hac Paulina citatione, verum etiam contextui prophetico minus bene congruit. Nam de uno homine_, id est, Christo, erat sermo proxime praecedens. Quanquam in Hebraeo neutrum legitur. Sic enim habet: Quod non narratum est eis viderunt, et quod non audierunt intellexerunt. Additum tamen de eo sensum adjuvat, qui est hujusmodi: Gentes, quibus antea nihil de Christo fuerat annuntiatum, videbunt eum per fidem, Apostolis praedicantibus, et qui de eo nihil audierant, intelligent, id est, mentis assensu recipient eum, et ut Syiois vertit, acquiescent, utique per obedientiam fidei. Hoc propheticum testimonium, quod generatim de gentibus loquitur, quibus de Christo salvatore venturo nihil fuerat a Prophetis annuntiatum, Paulus specialiter accommodat suo instituto, referens illud ad eas gentes, ad quas aliorum Apostolorum praedicatio nondum pervenerat.
15:22
22. Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos. Plurimum graece xa TioXXa^ quod potest etiam verti saepenumero: et in euni sensum exponunt Graeca scholia. Dum, inquit, assidue occupor in praedicando Christi Evangelio apud eos, quibus hactenus non est annuntiatum: praepeditus sum ab eo, quod saepe desideravi et in aaimo habui, ut ad vos venirem. Ft prohibitus sum usque adhuc. Ista pars in multis et melioribus Latinis codicibus non legitur, ut nec in Graecis est, nec in Syriacu. At neque veterum commentarii agnoscunt. Pelagius etiam expresse removet, quum dicit Apostolum illis verbis: propter quod et impediehar plurimum, etc. exponere id, quod in capite epistolae dixerat: Sed prohibitus sum usque adhuc. Estque similis annotatio apud Theophylactum. Ex quibus satis apparet, ex eo loco huc adcriptum esse a quopiam, tanquam pertinens ad ejusdem impedimenti excusationem, sicut illic annotavimus.
15:23
23. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus. Graece, non amplius locum habens. Regiones intelligit Achaiam et Macedoniam. Eas enim paulo post nominat; et in Achaia erat Corinthus, ubi hanc scribit epistolam.
Cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam praecedentibus annis. In Graeco et Syriaco tantum est, a multis annis. Sensus: Nunc vero cum per has regiones ita propagaverim Evangelium, ut in iis amplius locum non habeam ab Evangelio vacuum; ideoque necessitas mihi non sit hic remaneudi; cumque praeter haec magno tenear desiderio jam a multis annis ad vos proficiscendi, vosque invisendi. Pendentem sententiam absolvunt quae sequuntur:
15:24
24. Cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos. Plus est in Graeco. Sic enim habet: Quandocunque iero, id est, cum primum iter instituero in Hispaniam, veniam ad vos. Spero enim transiens videre vos. Quod in Graeco est cog edv_, alii vertunt si quando; tanquam haesitanter Apostolus loquatur de consilio suo adeundi Hispaniam, et consequenter de sahitandis in transitu Romanis. Qui sermo nec Romanos excitare poterat in spem videndi PauU; nec congruit sequentibus, ubi affirmat, se per eos in Hispaniam profecturum. Quare melius est, quandocumque seu cum primum. Quod et noster interpres vohiit. Quae tamen interpretatio melius quadrabit si legamus, uti legit Faber, (og av_, idque usurpatum pro oxav sive oxs av, id est, quando, quandocumque.
Et a vobis deducar illuc. Pendet constructio a parte praecedenti, ut patet ex Graeco. Spero, inquit, fore ut istae iter faciens videam vos, et illuc, id est, in Hispaniam, a vobis deducar. Deducere Graece TipoTcaijiTtsiv^ est honoris causa ducere et prosequi abeuntem, subministratis etiam, si sit opus, rebus ad iter agendum necessariis. Quam hujus verbi significationem manifeste declarat, quod scribit Joannes Apostolus in epist. ad Cajum de fratribus itinerantibus. Quos, inquit, benefacies, deducens digne Deo. Pro nomine enim ejus profecti sunt, nihil accipientes agentibus. Nos ergo debemus suscipere hujusmodi. Sic deducere frequenter accipitur in Actis Apostolor. Quod apud Ambros. commentatorem pro deducar legitur praemittar, imperitia fuit interpretis. Cui simile iUud in nostra versione Tit. 3. Zenamlegisperitum et Apollo sollicite praemitte, Graece 7rp67is|jn|;ov_, deducito, ut nihil illis disit.
Si vobis primum ex parte fruitus fuero. Graece lijntXrja^d), impletus sive expletus fuero. Sensus est: Ubi prius aliquot dies apud vos commoratus, consuetudine vestri desiderium meum aliquatenus explevero. Significat se ex illorum colloquio magnum gaudium et voluptatem accepturum. Dicens autem ex parte, ostendit desiderii sui magnitudinem, quod paucorum dierum aspectu et sermone nequeat plene satiari. Quoniam autem in Graeco non est verbum, quod frui proprie significet, nihil opus hoc loco quaerere aut disputare, quomodo recte dicatur homo homine frui. Locus erit opportunior ad illud epistolae ad Philemonem: Ego te fruar in Domino.
15:25
25. Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis. Graece: Nunc autem proficiscor in Jerusalem ministrans sanctis. Syra quoque legunt autem, non igitur. Sensus est: Nunc Hierosolymam iter instituo, occupatus in negotio mihi injuncto, ut sanctis, id est, fratribus (^ui sunt Hierosolymis et inopia laborant, eleemosynam procurem, adferamque. Non enim vult dicere Paulus, se Hierosolymam proficisci, ministraturum sanctis, quod nostra versio sonat: sed jam occupatum esse in hoc ministerio. Nec enim ministerium vocat solam pecuniae collectae in pauperes erogationem: sed eo nomine comprehendit, ut dixi, totum pecuniae colligendae, perferendae et tradendae negotium. Quod etiam alibi ministerium vocat, 1 Cor. 16. et 2 Cor. 8. et 9. Pertinet eodem quod Act. 6. viduae Graecorum, sive, ut ita dicam, Graecistarum (eAXTjvtoxuiv) leguntur despectae fuisse in ministerio quotidiano; id est, neglectae et postbabitae in dispensatione quotidianarerumnecessariarum.Porroqua ratione fideles ab Apostolo sancti vocentur, etsi non omnes sancti sint, diximus sub initium hujus epistolae.
15:26
26. Probaverunt enim Macedonia et Achaia, collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Collationem, graece xotvojvtav communionem sive communicationem. ^ quomodo vocem banc alibi vertit interpres, ut 1 Cor. 10. 2 Cor. 8. etc. Digreditur Apostolus nonnihil occasione ejus quod dixit, ministrare sanctis. Non enim voluit sine laude praetermittere eos, qui ad subsidium illud sanctorum contulerant. Quos tamen non ita laudat, ut non etiam debitores collati muneris esse doceat. Hoc autem exemplo tacite Romanos exstimulat ad similem beneficentiam erga fratres egenos, praesertim Evangelii ministros, exercendam. Sensus: Nam placuit ac visum est ecclesiis Macedoniae et Achaiae eleemosynam aliquam facere seu conferre (quod fit communicatione facultatum) in pauperes, qui sunt inter fideles Hierusalem habitantes; vel, in pauperes sanctos; ut sit locutio transitiva pro iutransitiva. Quanquam quod prius dixi, melius est. Quod autemnominatMacedoniam et Achaiam (quae magnarum regionum nomina sunt) pro ecclesiis Macedoniae et Achaiae, facitadrei, de qua loquitur, amplificationem. Indicat enim, fidelium et ecclesia rum per eas regiones tantam esse multi- eoil. Estii Conun. Tom. I. tudinem, ut quod illi probaverint, ipsae provinciae probasse videantur, Ex hoc loco satis liquet, epistolam hanc scriptam esse post utramque ad Corinthios. Nam secunda ad Corinthios scripta Paulus adhuc sollicitat apud eos tanquam Achaiae primarios, ut exemplo eccle^arum Macedoniae collectam instituant. Non enim hic agitur, ut a quibusdam hic annotatum est, de collatione, cujus meminit Lucas Actor. 11. et 12. quae fuit longe anterior: sed de alia posteriore, de qua Actor. 24. Paulus ipse sic loquitur: Post annos autem plures eleemosynas facturus in gentem meam veni. Ad quam etiam pertinet illa commendatio, de qua dicit ad Gal. 2. Tantum ut pauperum memores essemus. Si quidem prior illa coUecta sub Claudio Caesare facta fuit, idque a fratribus Judaeis per Syriam habitantibus, et missa (quod Lucas testatur) ad seniores per manus Barnabae et Pauli. Haec autem imperante Nerone, conferendbus ad eam praecipue gentilibus a Paulo conversis per Macedoniam et Achaiam atque etiam Galatiam (haec enim ab ipso nominatur 1 Corinth. 16.), procurantibus autem seu ministrantibus Paulo et Sila: quemadmodum ostendemus ad eum locum 2 Corinth. 8. Sed et ordinatus est ab ecclesiis comes peregrinationis nostrae. Porro de causa paupertatis sanctorum apud Judaeos fratrum, quaenam ea fuerit, exponemus ad locum.supra citatum epistolae ad Galatas.
15:27
27. Placuit enim eis. Idem in Graeco verbum, quod modo verterat probaverunt. Id autem r6petit, ut aliud addat, ac si dicat, placuit, inquam, eis.
Et debitores sunt eorum. Bene, ait, ac juste placuit eis ita facere; quia debitores sunt illorum, nempe sanctorum agentium Hierosolymis. Debitores autem non solo debito caritatis ac misericordiae, verum etiam quodam debito justitiae. Sequitur enim:
Nam si spiritualium eorum participes facti sunt getitiles. Graece: Nam si spiritualibus eorum communicaverunt, id est participes factae sunt, gentes. Respondet enim hoc verbum IxotvcovTrjoav illi nominr xcivtoviav, communionem in versu superiori.
Debent et in carnalibus ministrare illis. Pro ministrare, rursus in Graeco verbum est sacris ministeriis peculiare, A£iT&tjp7T]oai. Per quod innuit hanc carnalium subministrationem, quae redditur administrantibus spiritualia, sacram quandam esse oblationem, ut quae Deo fiat in suis ministris, quemadmodum olim offerebantur Deo primitiae ac decimae ui alimenta Levitarum. Nam si, inquit, gentiles perceperunt a fidelibus Judaeis, qui sunt Hierosolymis, bona spiritualia, hoc est ad vitam spiritualem pertinentia, qualis est tota evangelica doctrina, debent utique vicissim illis subministrare et ofi^erre carnalia seu corporalia; quibus nimirum vita corporalis sustentatur. Hoc enim justitia postulat, quemadmodum idem Apostolus docet acvalidis argumentis demonstrat 1 Cor. 9. Sed quaeres, quomodo dicat, gentiles participasse de bonis spiritualibus eorum, qui Hierosolymis et in Judaea habitabant; cum non illi, sed alii ipsis annuntiassent Evangelium? Respondeo, cum optima ratione Paulum id dicere, propterea quod gentiles a Judaeis, ex illa sancta societate paaperum qui Hierosolymis et in Judaea erant, missis ac profectis, Evangelium accipissent. Unde non solum debitores erant iis, qui missi fuerant, ut Paulo, Silae, Barnabae; sed et illis, a quibus missi, tanquam societati, cujus erant membra. Qua ratione etiam hodie sustentatio debetur a populo, non uni aut alteri Evangelistae: sed et fratribus ejusdem monasterii seu congregationis, ex qua illi mittuntur. Lege, quae scribit S. Thomas in comment. et in 2. 2. quaest. 187. art. 4. Huc usque digressio.
15:28
28. Hoc igitur cum consummavero, et assignavero eis fructum hunc. Cum assignavero, graece ocppaytoafisvoc, id est, cum obsignavero, consignavero. Quanquam recte se habet assignavero, si assignare interpreteris signatum adferre et tradere: quomodo solet reddi pecunia. Sic loquitur Paulus significans, se collectam a gentilibus pecuniam perferre nolle nisi obsignatam: ne quis suspicaretur, eum in rem suam aliquid inde usurpasse. Studiose enim semper cavit, ne quam sinistri rumoris occasionem cuiquam vel Judaeo vel gentili praeberet. Fructum vero appellat eleemosynam, quia res erat bona et utilis, quae provenerat ex ipsius plantatione et cultura, sicut ait: Ego plantavi, lCor.; ac si nunc diceret: Ecce apporto sanctis pauperibus fructum ex mea arbore quam colui. Neque vero solum utilis erat accipientibus, sed et ipsis a quibus provenerat, id est, largientibus, illis quidem ad temporalem vitae sustentationem, his autem ad incrementum justitiae, meritumque vitae aeternae: quemadmodum pluribus explicat ipse Paulus 2 Cor. 9. Nam fructum referri potissimum ad largientes, ex alio simili loco docetur. Sic enim ait ad Phil. 4.: Non quia quaero datum, sed requiro fructum abundantem in ratione vestra. Atque ita fructum exponunt Chrysostomus, Theophylactus et Oecumenius.
Per vos proficiscar in Hispaniam. Graece: discedam per vos in Hispaniam. Sensus totius periodi: Hoc igitur, quod dixi me facturum, simul atque perfecero, et fratribus, qui Hierosolymis sunt, obsignatam tradidero pecuniam, inde ad vos ibo, per vos abiturus in Hispaniam; id est, id facere propono ac spero. Sic enim supra dixerat: Spero, quod praeteriens videam vos. Verum igitur dixit, licet eventus, Deo aliter disponente, proposito non responderit. Nec audiendus Hugo Victorinus dicens: quamvis mentitus non fuerit Apostolus, verba tamen, quae dicebat, falsum significasse. Neque enim verba signincant falsum, quae verum habent sensum: ut de verbis Pauli jam declaratum est, vero sensu fuisse ab eo dicta; quemadmodum et Thomas bene explicat in commentario. Porro non id factum esse, quod Paulus animo conceperat, ex historia actorum ejus a Luca descripta cap. 21. et sequentibus, perspicuum est. Nam ut Hierosolymam venit, concitato adversum se Judaeorum tumultu comprehensus est et captivus Romam missus, inibique biennio detentus. Quae prima fuit ejus captivitas Romana. An autem ex ea liberatus (nam post illud biennium vixit adhuc novem circiter annos) aliquando Hispaniam adierit, dubitari potest. Affirmat enim id Epiphanius, adversus Cai-pocratitarum haeresin disserens. Sed ex qua veteri historia comprobari id possit, nondum reperi; nec admodum verosimile est, ita esse. Non enim legitur Paulus in Hispania ullam fundasse ecclesiam. Quod certe ^fecisset more suo ac caeterorum Apostolorum, qui nullas regiones adiisse leguntur, in quibus ecclesias non constituerent: ita videlicet eos dirigente Spiritu sancto, qui et Paulo prohibuit, ne in Asia et Bithynia verbum loqueretur Act. 16., quando nondum volebat iis in regionibus ecclesias congregari. Ac sane quid magnum fuerit, in Hispania Paulum fuisse, si nulla in ea Christianae fidei vestigia reliquit? Verum quoniam et aliis diversum sentientibus sua non desunt argumenta (nam in utramque parlem testes et rationes adferMTit Baronius tomo 1. Annal. ecclesiastic. ad an. Dom. 61. et Pererius in disput. hujus loci), nos de ea re tota liberum lectori judicium relinquimus.
15:29
29. Scio autem, quoniam venie?is ad vos, in abundantia benedictionis Evangelii Christi veniam. In plerisque codicibus aberat vox Evangelii; ut nec legitur apud commentatores Latinos. Sed eam restituerunt Romani correctores ex vetustis exemplaribus. Siquidem in Graecis atque etiam Syriacis ita legitur: in plenitudine benedictionis Evangelii Christi veniam. Plenitudo benedictionis, Hebraismus est, isque duplex. Significat enim plenam et abundantem benedictionem, id est, fructum atque proventum, tanquam eflTcctum benedictionis, hoc est, beneficentiae divinae. Sensum vero hunc reddunt: Scio me, quum ad vos venero, cum amplo et copioso fructu fidei vestrae, proventuro ex Evangelio Christi, venturum. Scio, meum adventum vobis allaturum magna incrementa fidei vestrae et donorum Spiritus sancti. Scire se dicit, non certitudine fidei vel evidentiae, sed fiduciae, quam valde bonam de illis conceperat, ex praecedente eorum fide et obedientia. Porro Chrysostomus exponit hoc modo: Scio me, quum venero, vos inventurum repletos omnibus donis spiritualibus. Qui sensus plus habet modestiae, et congruit cum eo, quod supra dixit, se certum esse de Romanis, quod pleni sint dilectione seu bonitate et omni scientia. Sunt et aliorum aliae expositiones, sed eas ut parum probabiles omitto.
15:30
30. Obsecro ergo vos fratres per Dominum nostrum Jesum Christum. Rogat cum obtestatione, ut pro se et successu Bvangelii ac ministerii sui Deum orent.
Et per caritatem sancti Spiritus. In Graeco et Syriaco et Latinis quibusdam abest sancti. Caritatem Spiritus vocat, quae autorem habet Spiritum sanctum. Nam caritatem intelligere videtur eorum, ad quos scribit, qua videlicet Paulum ac caetera Christi membra diligebant: tametsi nonnulli de caritate, quae est ipse Spiritus sanctus, interpretentur.
Ut adjuvetis me in orationibus vestris pro me ad Deum. Vestris multi Latini codices non addunt: ut nec in Graeco legitur. Porro Graecum verbum auva- Ytovtaao^at non significat quomodocumque adjuvare, sed concertare, id est, pugnantem et laborantem adjuvare. Unde sequitur de adversariis:
15:31
31. Ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judaea. Qui sunt in Graeco non est, et pro infidelibus, participium est aTisi- &o6vTOJV; quo significantur, qui suasionem non admittunt. Uno verbo increduli aut impersuasi dici possunt. Syrus contumaces vocat. Tales erant infideles Judaei, pertinaciter resistentes Evangelio. Sensus: Ut postquam in Judaeam venero, liberer ab incredulis, qui in ea sunt, ut in manus eorum non incidam. Sciebat enim Apostolus, se in Judaea pericHtaturum, ut qui Judaeis propter Evangelium ad gentes translatum vehementer esset exosus. Quid autem ei acciderit proficiscenti in Judaeam, ac deinceps in ipsa Judaea, Lucas itineris ejus socius luculenter exponit Act. 20. cap. et in aliis sequentibus. In quo cap. 20. legitur, factas ei fuisse insidias a Judaeis navigaturo in Syriam: videlicet, arbitror, non solum, ut ipsum interciperent et occiderent, verum etiam, ut pecuniam, quam a gentilibus collectam deferebat Hierosolymam, auferrent. Neque enim res latere poterat, quae publice per ecclesias gerebatur.
Et obsequii mei obhitio accepta fiat in Jerusalem sanctis. Multi MSS. codices hoc modo et ordine legunt: Et obsequii mei oblatio in Hierosolymam accepta fiat sanctis. Graeca sichabent, xac Tva 7] Siaxovfa fjiou -^ sig 'ispouoaXTjfJi, etc. Et ut ministerium meum, quod est in Hierosolymam, acceptum fiat sanctis. Syriace: Et ministerium, quod defero sanctis in Jerusalem, bene suscipiatur. Quanquam apud Chrysostomum et Theophylactum illud in Jerusalem non apparet. Et alioqui satis ex superioribus intelligitur. Reliqua pertinentia ad variam lectionem hujus loci videbis in notatione F. Lucae. Nam de sensu satis convenit, qui hujusmodi est: Orate etiam, ut hoc meum ministerium, quo fungor in perferenda Hierosolymam eleemosyna, sanctis pauperibus, qui in ea sunt, acceptum ac gratum sit, eosque laetificet. Quod futurum erat, si larga esset eleemosyna, si salva perferretur, nec propter personam Pauli deferentis displiceret. Erat enim Paulus etiam fidelibus Judaeis suspectus, tanquam Mosaicae legis adversarius, ut liquet ex Actor. cap. 21. Caeterum libet hoc loco annotare et quaerere: Si Paulus implorat orationes Romanorum fidelium pro se ad Deum; cur non vicissim ac similiter Romani implorent orationes Pauli? Et si Pauli viventis in hac carne mortali, cur non etiam hac mortalitate exuti, et regnantis cum Christo? Quod si in primo nulla est Christi mediatoris injuria; certe nec in ultimo. Argumentum validissimum adversus sectarios ecclesiam catholicam calumniantes, quod invocando sanctos, ut Deum pro nobis orent, uni mediatori Christo injuriam faciat. Et quidem Paulus frequens est in hujusmodi petitione, ut Ephes. 6., Col. 4., 1 Thess. 5., 2 Thess. 3., Heb. 13. et ad. Philemonem. f
15:32
32. Ut veniam ad vos in gaudio. Ut eventum significat. Sensus enim est: Ita fiet, ut cum gaudio veniam ad vos.
Per voluntatem Dei. Hoc addit, quia piorum fidelium est, omnia bona a Dei volunlate exspectare, et in omnibus a nutu providentiae Dei pendere: quemadmodum docet Jacobus suae epist. cap. 4.
Et refrigerer vobiscum. Corrigendi codices in quibus ut pro et legebatur Graece xal ouvavaTtauowfxai^ et conrequiescam vobis, id est, una vobiscum refociller, quietem aliquam et recreationem apud vos capiam post labores et pericula.
15:33
33. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. Optat eis pacem a Deo pacis autore, videlicet respiciens ad contentiones, quae inter eos fuerant, tam de justificatione inter Judaeos et gentiles, quam de legalium observatione Judaeis ipsis inter se.
15:1
15,1. Debemus autem nos firmiores im- 15,1. 'OgtQhourv 9i furig ol DSuvavdi Inde a 1&,1& Apostolus firmos diligentissime cavere iussit, ne ullo modo vita sua liberiore infirmis ansam seu occasionem peccandi praeberent. Cui negativo praecepto ut facilius iam satisfaciant, eisdem nunc regulam generalem proponit, quam in sua conversatione cum infirmis tenere debeant. Primum enim monitum suum (15,1 ?»firmos in fide assumite) recipiens eos adhortatur, ut infirmorum opiniones toleranter ferant suaque non quaerentes sese ad illos accommodent, ut illorum spiritualem utilitatem promoveant (vv. 1. 2); Christi enim exemplum eis esse imitandum, quem Scripturae ad nostram institutionem nobis datae opprobria in se nostra causa suscepisse testentur (vv. 3. 4). Quod ut non nisi per divinam gratiam fieri posse intelligant, Deum precatur, ut fidelibus mutuam concordiam largiatur, qua unanimes uno ore eum celebrent (vv. 5. 6). Quia porro hic in firmorum, qui plerique Ethnicochristiani erant, maxime institutione versatur, diversam rationem eis in memoriam revocat, qua ipsi et ludaeochristiani in Ecclesiam sint admissi. Namque utrosque quidem per Christum ad glorificandum Deum assumtos esse, utrosque igitur etiam se mutuo assumere debere monet (v. 7) ; attamen ludaeos quasi proprio quodam iure per Christum admissos esse addit, ut promissionum patriarchis olim datarum veritas probaretur (v. 8), ethnicos vero, ut in eorum admissione misericordia potissimum appareret Dei, qui videlicet eis promissiones quidem non dedisset, multis tamen vaticiniis sc eos cum [Iudaeis adunaturum esse antiquitus iam manifestasset (9-12). Qua ex differentia colligi vult, firmos, utpote qui potissimum misericordiae admissionem suam in Ecclesiam debeant, ad infirmos, qui suo quasi iure membra illius sint, benigne assumendos oportere esse promtiores. Totam demum partem paraeneticam terminat utrisque plenitudinem gaudii ac pacis spiritualis a Deo exoptans (v. 13). Praecedenti sectioni hanc arcte annexurus Paulus magno peccandi periculo , quod infirmis vix non necessario creet accommodatio ad liberiorem firmorum vitam (15,93), statim officium opponit, quo firmi infirmorum erroneas opiniones defectusque patienter tolerare et ad eorum scrupulos sese accommodare teneantur : 1. debemus autem nos firmiores (syst cl &uvazet i. q. nos qui validi sumus] /móecillitates infirmorum ferre (xà &c0svyazz zv G2ovdzuv DxszXzsw) et non nobis placerc. Quam sententiam TAÀeod. breviter sed bene exponit : « Scio te validum esse fidemque te potentem reddidisse, sed hortor te, ut infirmo manum praebeas et non tua tantum quaerens proximi salutem procures ». Dubium nemini est, quin nomine zà» à2»vxzov (invalidorum), quorum imbecillitates (vel potius infirmitates zx 3:0:v£y.x:x) ferendae sint , iidem designentur, qui antea àc0cvzovz:; c7, xiozzc (15,1. 2 infirmi fide) nominati sunt. Quare etiam o! 3uvazo! (potentes seu validi efr 1 Cor. 96; Ac. 25,2 etc.), quibus Apostolus se ipsum accenset, hic strictiore sensu intelligendi sunt /ide validi, quos iude a 14,13 allocutus est quosque de quaestione inter Romanos recte sentire supra (15,15) significavit. « Sicut autem in materiali aedificio, inquit 7Aom., aliqua eliguntur firmiora ad sustinendum totum aedificii poudus quod superimponitur, puta fundamenta et columnae, ita etiam in spirituali Ecclesiae aedificio non solum eliguntur sed efficiuntur aliqui firmiores, ut sustineant pondus aliorum ». Apostolus ergo simili modo, quo alibi duas has fidelium classes distinguens eos qui scientiam habeant iis qui ea careant (cfr 1 Cor. 8,1. 7) eosque qui spirituales sint carnalibus (Gal. 6,9 cfr ad 1 Cor. 3,1) indulgere atque auxilio adiumentoque esse vult, hic quoque validis duo officia inculcat, quorum observationem primo suo verbo (deóemus ig:fAsusv) non ab eorum beneplacito dependere sed ad officia caritatis fraternae perünere declarat (cfr Cai.). Primum enim validi omnia, quibus fratrum infirmitas fidei sese manifestat (haec nimirum cuncta nomine :à àc0svi gaza imbecillitates comprehenduntur), ergo non tantum inanes eorum scrupulos sed etiam eorum.temeraria iudicia eorumque convicia aliosque defectus, velut onus sibi impositum ferre, i. e. non minus clementer quam constauter et fortiter tolerare iubentur (cfr ad Gal. 1. 2). Quod ut facere possint, Paulus altero membro eos sii ipsis placere vetans prohibet, ne de sua fide gloriantes infirmum despiciant (14,3) aut contristent (1&,15), neve suis tantum commodis servientes eius ulilitatem salutemque negligant vel posthabeant, neve demum suam persuasionem obstinate ac superbe sequentes ei fiant causa vel occasio ruinae spiritualis (15,90). Quam duplicem regulam generaliore sensu intelligendam esse neque in sola quaestione, de qua hic agitur, sed per totam vitam in omnibus observandam esse, CArys. haud immerito adnotat. Namque Apostolus, quum negativo membro praecedenti (debemus... non nobis placere) explicationis causa positivum opponat :
15:2
2. «unusquisque vestrum (oypàv, melius : nostrum 4yàv cfr VV. LL.) proximo suo placeat in bonum ad aedificationem (si; «$ &ya02v «pig cixc2sy$v), se omnibus Christianis (unusquisque nostrum) relate ad omnes (cà «^voizv proximo suo) praeceptum proponere ipsis suis locutionibus satis clare demonstrat. Verbum ap£cxstv ( placere) in hac sententia, uti saepius (cfr 1 Cor. 10,33; Gal. 1,10; 1 7ess. 2,5), de conatu vel potius de studio adhibitum recte censetur, quo aliquis, suis ipsius commodis posthabitis, ad aliorum opiniones ac voluntates eo fine se accommodat, ut eis acceptus probatusque fiat (xp£zxo 1. q. studeo placere). Atqui honestatem studii aliis placendi ab opinionum voluntatumque, ad quas aliquis se accommodat, natura et indole proxime pendere evidens est. Etenim si illae legi divinae repugnant, nemini profecto ad eas se accommodare licet; de hoc autem perverso accommodaltionis genere Apostolus loquitur, ubi ad iudaizantes Galatarum seductores respiciens haud sine indignatione ait : « Si adhuc (sicuti ante meam conversionem) hominibus placerem (i. q. placere quaererem), Christi servus non essem » (cfr ad Gal. 1,10). Sin vero legi divinae non repugnant, accommodatio non modo licita est sed etiam, quotiescumque utilitati et aedificationi proximorum inservit, a caritate fraterna exigitur. Quare Apostolus Corinthios exhortatur, ut se ipsum imitentur, quippe qui « per omnia omnibus placeat (i. e. placere studeat) non quaerens quod sibi utile sit, sed quod multis, ut salvi fiant » (cfr ad 1 Cor. 10,33); nam ad suam vivendi rationem ibi respicit, qua in apostolicis suis peregrinationibus ad suum commodum non altendens ad omnia hominum genera, quibuscum ei conversandum erat, se accommodavit, ludaeis Iudaeus, Legem non habentibus quasi exlex, infirmis infirmus factus, ut omnes faceret salvos (cfr ad 1 Cor. 9,19-92). De hoc altero autem placendi studio se in nostro praecepto loqui duabus ultimis locutionibus ostendit (?n bonum ad aedificationem), quibus duplicem finem indicat, quem ante oculos habeamus oportet, quotiescumque fratri placere studemus : propiorem, ut fratri, nostris commodis postpositis, bonum i. e. utilitatem spiritualem procuremus (sig 3 àyaü5v d. q. eig s» copgzpzv cfr 1 Cor. 10,33), et remotiorem, ut bonum fratris procurantes eum aedificemus, i. e. ad eius perfectionem salutemque aliquid conferamus (ze»; cixz3:p5»). Minus recte nonnulli moderni priorem locutionem de obiecto, quo quis alteri placere quaerit, et solam secundam de studii fine interpretantur. Praepositionem si; enim hic latino quod attinet ad respondere (uti 4,20; 9 Cor. 11,15; 13,3; Gal. 6,4) volunt et «s à20:» de bono honesto intelligunt, ut sensus praecepti sit : « Unusquisque proximo placere studeat relate ad id quod honestum est (sig «5 àya02v) idque eo fine, ut eum ad salutem adducat (zos; cixczcpv). Quae explicatio etsi per se apta sit, scopo Apostoli non omnino congruere videtur. Corinthiis, quos in Christo per Evangelium genuerat (1 Cor. &,15) et qui per haud paucos annos eum suis ipsius commodis, ut alios salvaret, semper renuntiare spectarant, Paulus se ipsum tamquam exemplar imitandum proponere potuit (cfr ad 1 Cor. 11,1). Romanos vero, quibus fere ignotus erat, Christum Dominum intueri iubet, ut illius exemplo, quod ipse quoque imitatus erat, edoceantur ad propria commoda non esse attendendum, ubi de proximorum salute agitur :
15:3
3. etenim (xxi vio melius hic : nam et cfr 11,1 etc.) Christus non sibi placuit, sed sicut. scriptum est : Improperia improperantium tibi. ceciderunt super me. De priore membro bene C/rys. : « Quid sibi vult illud non stói placuit? Licuit Christo non ferre opprobria eaque, quae passus est, non pali, si sua spectare voluisset; at. illa spectare noluit, sed quod nostrum erat respiciens neglexit ea, quae ipsius erant ». Revera iuxta totum contextum Apostolus eos sib: placere dicit, qui sua. semper quaerentes aliorum salutem non curant, sicut firmi illi, quos antea reprehendit eo quod suam persuasionem de licito omnium ciborum usu etiam cum infirmorum scandalo sequi vellent ad eorumque infirmitatem non attenderent. Atqui hoc sensu locutionem hic quoque esse intelligendam, secundo membro positivo ostendit, quo prius negativum illustrans tantum abfuisse monet, ut Christus suo bonocontentus alios non curaret, ut ad Patris gloriam promovendam et ad nos salvandos opprobria adversariorum Dei in se susciperet et « proposito sibi gaudio crucem sustineret confusione contemta » (Hebr. 12,2). Ut Christum non sibi placuisse explanet ac demonstret, altero in membro Paulus sententiam ex Ps. 68,10 desumtam anacoluthice adiungit, qua iustus de opprobriis conqueritur, quibus ob suum zelum domus Dei & peccatoribus oneretur. lure autem dictum illud Christo Patrem suum alloquenti attribuit, quia in toto isto carmine iustum xa:' £oytv, 1. e. Christum, loqui constat (cfr quae de Psalmi 68. prophetico et messianico charactere adnotavimus ad 11,9. 10 p. 585). Ad sententiae nostrae constructionem sanandam haud pauci iuniores ac moderni aliquid supplendum esse arbitrantur (cfr ex. gr. To/. : « non sibi placuit, sed imbecillitates omnium infirmorum sustinuit, sicut scriptum est : Improperia » etc.; Est. : « non sibi placuit, sed »obis placuit in bonum, sicut scriptum est » etc. ; Lap. : « sed nostris commodis servivit, sicut » etc.; Beel. : « sed 1ta egit , ut de se dicere potuerit, sicut « etc.); verum haec aliaque similia supplementa non minus superflua quam arbitraria videntur. Apostolus enim, qui concisum concitatumque dicendi genus amat, pro indirecto sermone, quo ad anacoluthum evitandum uti quidem potuit, scd qui languidior est (« non sibi placuit, sed, sicut scriptum est, improperia improperantium Deo ceciderunt super eum » sc. Christum), directum accuratiore neglecta constructione adhibere maluit, cui et maior incest vis ac virtus et quo allegatorum verborum contextus sua quasi sponte in memoriam revocatur. Contextus enim consideretur necesse est, ut plenus, quem Apostolus sua allegatione significare voluit, sensus percipiatur. luxta completam scilicet sententiam (« zelus domus tuae comedit me, et [ideo] improperia improperantium tibi ceciderunt super me ») Christus propter suum zelum domus Dei opprobria peccatorum De» maledicentium (zmproperantium tibi) sibi contraxit. lamvero zelus domus Dei hoc in loco, praesertim si ad Joan. 2,17 attenditur, proxime quidem ille intelligi potest, quo Dominus omuem templi et cultus divini violationem impedire studuit, iuxta totum tamen carminis contextum maximeille intelligatur oportet, quo per totam suam vitam gloriam Patris sui defendit atque morte sua pro nostris peccatis satisfaciens auxit promovitque. Hoc sensu si Psalmistae sententia intelligitur. facile apparet, quam apte hoc in loco a Paulo sit allegata. Christi Domini vita ac mors per se iam omni Christiano summum est vivendi ac moriendi exemplum; quare satis fuisset, si Paulus suis verbis Romanis in memoriam revocasset, eum commodis omnibusque. suis rebus salutem nostram Patrisque sui gloriam autetulisse; sed ut maiore imitationis studio eos inflammaret, illud Scripturae verbis docere maluit. Hanc nimirum ipse praecedentis allegationis dat rationem, quum pergat :
15:4
&. quaecumque enim scripla sunt (2ox. yxp iypágx, cum S. Aug. etc. melius : quaecumque enum ante scripta sunt 6ca yàp xpoeypágr cfr VV. LL.) ad nostram doctrinam scripta sunt (&ypágn), ut per patientiam et consolationem (à s; ozcyzvis xxi sí; xapaxX$seeg vel : per patientiam et per consolationem 31x 44 oxcpzviis xai bà xapaxMissos cfr VV. LL.) Scripturarum spem habeamus. Ad finem igitur Romanos attentos facit, quem Deus in Scripturis inspirandis ac dandis prosecutus est. Nam sicuti alibi quoque haud semel monet (cfr &,93. 9&; 1 Cor. 9,10; 10,11; 9 Tim. 3,16. 17.), Deus iam in Vetere Testamento omnia literis consignari voluit, ut ad Christianos erudiendos inservirent. Quicumque autem attenta mente consideraverit, sibi iam antiquitus singulari Dei providentia uberrimum ac plenissimum doctrinae fontem esse apertum, is sibi quasi temperare non poterit, quin grato animo iis utatur, quae Deus tanta cum benignitate ac liberalitate ei largitus est. Unde Romani quoque verbis allegatis, quibus Christum ad Dei gloriam reparandam et ad procurandam hominum salutem opprobria in se suscepturum esse tamdiu antea Deo moderante annuntiatum est, ad eius exemplum imitandum efficacius '"permovebantur. Hinc elucet, lectionem 22x zz::222; (quaecumque ante scripta sunt), quam plerique graviores testes critici tuentur, etiam menti argumentationique Pauli melius congruere ac proinde retinendam esse. Cave tamen credas, hac locutione solas praedictiones figurasque in Vetere Test. contentas significari; a messiano quidem vaticinio (Ps. 68,10) Paulus hic proficiscitur, sed totum Veteris Test. argumentum complectitur (quaecumque antea scripta sunt), idque iure etiam ex eo colligimus, quod praeter vaticinia typosque ipse haud pauca ex Vetere Test. aífert, quibus nos erudiri aliquoties disertis verbis declarat, saepissime sua argumentalione demonstrat. Non sine causa autem cum emphassi asserit, omnia quae ante aetatem christianam scripta sint ad nostram (sc. Christianorum) doctrinam scripta esse. Licet enim proxime ludaeis sint data eosque praeprimis spectare videantur, re tamen Deus in iis inspirandis Ecclesiam eiusque membra potissimum respexit illisque ea destinavil. Revera post Christi adventum Iudaeis ad doctrinam non iam inserviunt, quia ea propter velamen, quod super cor eorum positum est, non iam intelligunt neque intelligere possunt, sicut ea Christi tempore non amplius intellexerunt neque intelligere voluerunt (cfr ad 2 Cor. 3,14 sq.). Ad nostram vero doctrinam seu institutionem (ziz... 2iàxoxz3íav) ea scripta esse asserens non tam de credendis, quamvis haec quoque in Vetere Test. toto contineautur ac tradantur, quam de agendis hoc in loco cogitat. Scripturas enim nobis datas esse addit, « per patientiam et ( per) consolationem earum habeamus spem , i. e. «t in huius temporis tribulationibus patientiam vel constantiam ezercentes (Ziz «45 $ózo&ov;; quo de nomine cfr ad 2,7; 5,3), quam multis et praeclaris exemplis nos docent et ad quam frequentissime nos adhortantur, e£ consolatione nos corroboranles («ax 8a t«y& sapax^$sso;), quam nobis promissionibus suis magnificis continuo subministrant, spem (c1,» 3x(àx spem ergo illam, quae Christianis propria est) aeternae hereditatis filiis adoptivis destinatae habeamus ac teneamus in eaque crescamus. Patientia enim probationem, probatio autem spem operatur, quae nos nec fallit nec fallere potest (cfr ad 5,4 sq.). Inter modernos nonnulli, quia locutionem f$ óropovi] ziv ypaoov (patientia Scripturarum) parum aptam esse arbitrantur, genetivum tàv ypzov ad solum secundum nomen (:7; rapaxAZo:ox) trahere volunt (i. q. per patientiam et Scripturarum consolationem), atque in huius explicationis confirmationem monent, iuxta graviores testes criticos (cfr VV. LL.) legendum esse : ótà tz; üropovrig xai 0: à tij; zapxxAvjatux, repetitione ergo praepositionis duo nomina ita divelli ac separari, ut genetivus ypazóv ad utrumque referri nequeat (cfr Mai. Sch. etc. — Rück. Goeb. Lange etc.). Verum cur Scripturae nobis minus apte patientiam quam consolationem exhibere ac submini- Strare dicantur, equidem non intelligo. Exemplis et verbis in tribulationibus nos corroborant, ut fortiter et constanter eas toleremus, nosque consolantur, ut eas cum gaudio perferamus. Praepositionis autem repetitio difficultatem non creat; secundo 7:1, si genuinum est (de quo dubitare licet], Apostolus dumtaxat impedire voluit, ne duo nomina (o0zouov5 et zxpaxzAzou) nimis arcte inter se colligentur. Profecto quum immediate .postea (v. 5) Deum vocet rbv O:ov zz; ürouovi; xal tz; rapaxÀíatu;, satis clare significat, eum per Scripturas nobis patientiam et consolationem largiri. Ab ultima sententia de fine et utilitate Scripturarum, quam obiter tantum explicationis causa et quasi parenthetice inseruit, Paulus ad argumentum suum revertens fidelibus mutuam concordiam, in qua commendanda versatur (v. 1 sq.), a Deo efflagitat, ut una mente et uno ore Deum celebrare possint :
15:5
3. Deus autem. patientiae et solati det vobis Sere in alterutrum (rectius : 4dem sapere inter tos (ncICE Z3 x) iy XRWAn) secundum Iesum Christum,
15:6
6. ut unanimes uno ore honorificetis Deum et patrem Domini nostri Iesu Christi. Quo pio voto non tantum lectores ad concordiam restituendam indirecte hortatur, sed simul eam a divina gratia pendere neque nisi precibus obtineri ostendit. Praecedente quidem sententia adductus est, ut Deum hic vocaret patientiae et solatii auctorem ac largitorem; at si similes appellationes comparamus (Deus spei v. 13; pacis v. 33; 16,20; PAil. 4,9; 1 Thess. 5,23; Hebr. 13,20; dilectionis 2 Cor. 13,11), dubitare nobis non licet, quin nostram hoc in loco elegerit, ut duo haec dona divina Romanis ad concordiam restituendam ac servandam necessaria esse significaret. Revera firmi patientia indiguerunt, ut suis commodis posthabitis scrupulos infirmorum tolerarent ad eosque se accommodarent, infirmi autem consolationem, utpote a firmis contemti et contristati. Porro supra (ad 12,16) iam adnotavimus, :? aii? gpovsty £y àAA jai; non idem esse ac «5 a3:» opoviiv eig &AMfjAcus , hic igitur non praecipi, ut fideles eodem modo erga alios affecti sint atque erga se ipsos, sed ut in opinionibus sententiisque inter se consentientes mutuam concordiam colant. Idem autem inter se sentire iubentur secundum (xaza) Iesum. Christum, i. e. secundum voluntatem Christi (cfr xa:x O:£» secundum Dei voluntatem vel beneplacitum 8,27; 2 Cor. 1,9. 11), cui videlicet summae curae est mutua concordia et pax, quin etiam intima unio fidelium (cfr EpA. 2,14 sqq.; oan. 19,35 sq. ; 17,11 sqq. etc.). Minus recte vero cum Orig. nonnulli iuniores locutionem illam interpretantur secundum doctrinam. Christi. illamque adiectam esse volunt « ad excludendam consensionem in doctrina falsa » (Est. cfr Tol. Nat. ctc.); plane otiosum enim ac superfluum eiusmodi additamentum esset, quia ne stultissimo quidem in mentem venire potuit, Apostolum Deum precari, ut Romanis consensum in falsa doctrina largiatur. Neque satis recte quoque alii eam idem valere censent quod ad eremplum Christi (cfr Lap. Pic. Reith. etc.); nam in toto contextu nihil legitur, quod Christum cum Patris voluntate consentientem hic velut exemplum mutui fidelium consensus proponi ullo modo suadeat aut insinuet; immo dubitare licet, num hoc exemplum nostro in loco, in quo de firmis infirmisque reconciliandis agitur, apte afferri potuerit. Finis demum concordiae, quam Apostolus omnibus suis lectoribus a Deo exposcit, is est, ut omnes unanzmiter (35200y.32zv), 1. e. animis inter se consentientes, uno ore, i. e. eadem quoque externa fidei suae professione, glorificent « Deum, qui Christum secundum humanitatem creavit et secundum divinitatem genuit, atque hac ratione vere est Deus et. Pater Domini nostri Iesu Christi » (Herv.). Multi utique hane appellationem haud infrequentem 3 O:2; xai [az t9 Kugiíco Qa» 'In2 Xgocos (cfr 2 Cor. 1,3; 11,31; Eph. 1,3; Col. 1,3; 4 Petr. 1.3) ita interpretantur, ut genetivum -z5 kvpíz» ad solum nomen IIaz2 trahant (« Deus qui est Pater Domini nostri Iesu Christi) ; sed haec interpretatio verbis graecis minus congruit (cfr Comment. in 2 Cor. et Gal. p. 18 sq., ubi fusius de hac appellatione disseruimus). Mutua igitur fidelium concordia divinum quidem donum est, sua tamen ex parte fideles ipsi ad illud obtinendum et conservandum cum gratia divina cooperari debent. Id Apostolus demonstrat, quum ad finem indicatum, ut omnes scilicet unanimiter uno ore Deum celebrent, omnino requiri affirmat, ut discordiarum causis sepositis in mutuam amicitiam se recipiant :
15:7
7. propter quod (26) suscipite (vel melius : assumite xpookag6ávecüe cfr 18,1) invicem, sicut. et. Christus suscepit vos (melius : assumsit vos «poosAá6evo opa; aut minus apte : 4px; nos) in honorem Dei (ci; 555av xou. Oc»). Particulam à (propter quod) ad membrum finale immediate praecedens referendam esse, ex arcto duorum vv. 6 et 7 nexu elucet. Nam verbis ci; 252av 7:5 O25 (in honorem Dei) ad praecedens tva 8ozatqxe vv 85v (ut Aonorificetis Deum) aperte alluditur. Fideles ergo, ut Deum glorificent sua concordia, mutuam in amicitiam sese assumere iubentur, sicut Christus ipsos in suam amicitiam assumserit, ut divinam gloriam promoveret. Sunt quidem, qui coniunctione illa omnes rationes in superiore exhortatione inde a 15,2 expositas comprehendi dicant (2: i. q. quae quum ita sint), idque potissimum, quia Apostolus nostro in loco ad primum suum praeceptum (14,1) revertatur illudque quasi repetat (cfr Iws/. Nat. Reith. Mai. Beel. etc.); at totam huius partis structuram non satis perpendunt. Namque inde à 15,15 Paulus solos firmos exhortans rationes affert, quae ad eos solos pertinent neque ullo modo infirmis conveniunt; inde autem a praecedente precatione (re. 5.6) omnes Christianos romanos, infirmos non minus quam firmos, respicere coepit. Neque nostrum praeceptum (zo2sXag£xvsoüs 3473222 assumite vos inticem) idem atque primum (zposAapu62v:o0s zbv as0:vcovzx «ssunitte Infirmum) esse recte dicitur, sed praeter firmos etiam infirmos attingit. Etenim hi quoque, quum firmorum societatem fugerent, concordiam perturbabant monitoque indigebant, ut.-eos in suam consueludinein familiaritatemque reciperent. Similiter ex altero membro, quo Christus omnes in suam amicitiam ad Dei honorem suscipiens lectoribus epistolae velut exemplum imitandum proponitur, nou minus clare elucet, praeceptum nostrum et ad infirmos et ad firmos spectare. Paulus enim, ut illud explanet, mox ostendet, quomodo Christus assumtione utriusque populi, quum fudaeorum (vr. 8), ex quorum numero fere omnes erant infirmi, tum gentilium (9-12), ex quibus erant firmi, Patrem glorificaverit. Quia autem in gentium assumtione explicanda. diutius immoratur, omnino concedimus, immo asserimus, eum etiam in nostro praecepto firmos seu Ethnicochristianos, qui praecipuam ecclesiae romanae constituebant partem, potissimum spectasse (cfr infra). Si contextum consideramus, dubium vix est, quin verba «ic otav vou Oroo cum immediate praecedentibus xa6óx xat 6 Xpurzóc npossAaó:to óuà;, id quod eorum collocatio postulat, sint connectenda iisque significetur, Christum Iudaeos et gentiles in suam amicitiam assumsisse, ut hac ratione gloriam Dei promoveret. Unde sua sponte sequitur, Christianos quoque se mutuo assumere debere, ut sua concordia Deum glorificent (cfr Thom. Tol?. Est. Lap. Nat. Reith. Mai. Beel. Bisp. Ag ?. etc.). Mirum autem est, quod haec explicatio tam clara et simplex, quam Paulus ipse sequente sua expositione aperte indicat, non omnibus placuerit et quod antiquiores plerique, ne dicam omnes, eam non adoptaverint. Graeci enim fere omnes (cfr Chrys. Theoph. Oec. Euth.) et A'er, nonnullis iunioribus consentientibus (cfr Cai. Tol *. Ag '*. etc.), verba illa per hyperbaton ad prius membrum trahunt : « Suscipite vos invicem in honorem Dei, i. e. eo fine (vel etiam : ita) vos mutuo suscipite, ut haec susceptio in Dei honorem cedat ». Alii verborum nexum genuinum retinentes, sensum eorum pervertunt; nam cum Orig. nonnulli explicant : « Sicut Christus vos suscepit, ut per bona vestra opera glorificaretis Deum » (cfr Hauym. Herv. etc.), aut cum Moysu. nomine gloriae Dei hic gloriam, quam Deus hominibus tribuit, intelligunt : « Christus suscepit vos, ut vos gloriae divinae faceret participes » (cfr Lomb. fust. Pic. M. Ev. etc.). Quibus refutandis immorari operae pretium non est; variae enim istae interpretationes sanam quidem continent doctrinam, sed nostro loco nequaquam congruunt. Iam praecedentis membri explicationem quandam et confirmationem Paulus consueta sua formula (4£yo 722 dico enim vel frequentius : *£zo 3€ cfr ad Gal. &,1; 3,17; 5,16; 1 Cor. 1,12 etc.) affert. Qua enim ratione Christus omnes romanos neophytos, qui antea partim Iudaei, partim ethnici fuerant, in suam Ecclesiam ad honorem Dei susceperit, ita exponit, ut eorum admissione Deum diverso modo glorificatum esse ostendat, quoniam aliud attributum divinum per Iudaeorum, aliud per ethnicorum vocationem magis sit illustratum :
15:8
8. dco enzm, Christum (Iesum) ministrum fuisse (2«x«zv2» :uí20xw vel erstitisse vsvsvitcüo cfr VV. LL.) circumcisionis propter veritatem. Dei (vel : 2n. gratiam veritatis i. e. veracitatis ac fidelitatis Dei 5zip à7«0:x; 0:23) ad confirmandas (si; vb $s$xvozat) promissiones patrum ,
15:9
9. gentes autem super misericordia (clarius ac melius, quia eadem praepositio repetitur : propter misericordiam yziz £i20:) honorare (222x220) Deum, sicut scriptum est etc. Sententiae sensum paucis 7o/e/s hoc modo proponit : « Christus suscepit ludaeos ex quadam iustitia, quia scilicet patribus eorum id promissum erat. gentes vero ex misericordia; suscepti ergo sunt utrique propter honorem Dei, sed in ludaeis Dei veritas [i. e. fidelitas], in gentibus misericordia Dei manifestatur ». Quis vero huius loci cum superioribus sit nexus, ut intelligatur, consideretur oportet, iuxta hanc explicationem Iudaeos quidem et gentiles, quum utrique ad Dei honorem a Christo in suam amicitiam ac familiam suscepti sint et inter se coniuncti in unum corpus coaluerint, nunc esse obligatos, ut unanimes uno ore celebrent Deum fidelem ac misericordem (v. 6), Ethnicochristianis tamen, quia ex misericordia assumti sint, speciale esse officium, ut fratres suos circumcisos, qui proprio quodam iure sint recepti, honorifice tractent in suamque familiaritatem alacriter et clementer assumant! (v. 1; 15,1). Si quis vero obiecerit, ludaeos non minus, quam gentes, misericordiae divinae suam debere assumtionem, ac similiter in ethnicorum aeque ac in Iudaeorum vocatione divinam fidelitatem sese manife- Stasse, recte respondetur, Apostolum utroque in membro illud maxime efferre attributum divinum, quod in alterutrius populi assumtione splendidius elucebat. Procul dubio Iudaei misericordiae suam redemtionem debent, uti Paulus semet ipsum misericordiam consecutum esse testatur (1 Tim. 1,16). Misericordia quippe Deum permovit, ut patriarchis promissiones de messiana salute daret easque filiis Israel continuo per prophetas repeteret ; postquam autem eas dedit, Deus pro fidelitate sua eas implere tenebatur. ludaei ergo ob promissiones in maioribus suis acceptas ius quoddam externum ad salutem habuerunt; Deus au- , tem in eis vocandis proxime suam fidelitatem manifestavit, quamvis simul misericordiam suam manifestaret, quoniam ludaei vocationem suam nullo modo meruerant aut merere potuerant. Contra in gentium vocatione potissimum splendescebat misericordia divina; neque enim dumtaxat salutem non meruerant sed etiam, quum promissio nulla eis esset facta, iure illo externo Iudaeorum carebant. Nam se gentes esse salvaturum, Deus praedixerat quidem et Abrahae quoque promiserat, se in eius semine gentes esse benedicturum ; attamen neque haec promissio neque illae praedictiones gentibus ipsis erant factae, sed Iudaeis eorumque patriarchae. Quare erga gentes fidelitate sua Deus non erat ligatus, verum erga ludaeos; illi enim soli, cui promittimus, obligamur. Quem in sensum 7/om. « aliquis, inquit, modus veritatis [seu fidelitatis], scilicet pro impletione promissionum , consideratur in vocatione ludaeorum, qui non consideratur in vocatione gentium, quibus promissiones non sunt factae » (cfr Cai. Soto, Tol. Est. Reith. Beel. Ag. etc.). Quibus praemissis singula exponamus. Christum ministrum ctrcumcistonis (:ixovov xepv2uzs) ideo vocari fere omnes Graeci statuunt , quia ipse se circumcidi passus sit suaque circumcisione se tamquam genuinum exhibuerit Abrahae semen, in quo omnes gentes essent benedicendae (cfr Orig. Chrys. Mopsu. Theod. Dam. Phot. Theoph. Oecum!. EwutA.). Cui mirae explicationi ex Latinis solus, ut videtur, Pel. adstipulatus est, quum reliqui omnes inde ab A''*et S. Aug. aetate, consentientibus nonnullis Graecis (cf Cyr Alez. Oecum?.) , nomine ctrcumcisionis hic, uti saepe (cfr 3,30; &,9. 19; Gal. 2,1 sqq. etc.), metonymice circumcisos seu ludaeos designari iure teneant; quominus enim alio sensu nomen sumatur, prohibet oppositum gentes autem («à 8: £0yx). Christum vero, qui in bunc mundum « non venit ministrari sed ministrare » (oóx JA0sv Staxov0dvat GAXX Suxcviiom Matth. 90,98), totius quidem generis humani ministrum (3i&xovoz) omnino appellare licet, quoniam omnibus hominibus Evangelium iustitiamque attulit omnibusque in assequenda salute adiutor est. Speciali tamen modo ludaeorum minister dicendus est, quia illis solis in vita sua mortali praesentiam suam exhibuit et ipse per se immediate verbum doctrinae . ministravit, quin etiam ad eos solos se missum esse diserte testatus est (Matth. 15,94). Qua missione sua promissiones olim patribus de Messia eiusque regno salutifero datas ac postea per prophetas clarius repetitas implevit earumque impletione fidelitatem Dei promittentis demonstravit. Haec Paulus significat, quum Christum Iudaeorum ministrum exstitisse asserit propter veritatem Dei , seu in gratiam fidelitatis divinae, atque hanc locutionem explicaturus addit : ad confirmandas promissiones patrum, i. e. ut promissiones, quas Patres acceperant, eventu ratas faceret (2s£axz0v) et comprobaret; namque promissorum solutione promittentis veracitas ac fidelitas quam maxime manifestatur (cfr ad 2 Cor. 1,20). Ex priore hoc asserto Apostolus, uti iam diximus, colligi vult, Iudaeochristianos prae reliquis ad fidelitatem divinam celebrandam esse obligatos. lam eodem modo, si voluisset, alterum membrum exprimere potuisset : « dico Christum Iudaeorum ministrum fuisse propter veritatem Dei..., gentes autem vocasse propler misericordiam Dei, ad manifestandam eius benignitatem » (vel etiam : « ad implenda vaticinia, quae dicunt » etc.), ut Ethnicochristiani inde colligerent, sibi prae reliquis Dei attributis misericordiam esse celebrandam. At pro conciso concitatoque suo dicendi modo, quo in priore iam membro conclusionem, utpote per se claram, silentio praeteriit, accurato membrorum parallelismo neglecto in altero nostro membro solam conclusionem ponere maluit, quia ex priore, quae praemissae sint supplendae, facile cognoscitur. Immo si accurate loqui volumus, eum ne ipsam quidem conclusionem sed eius exsecutionem posuisse dicamus oportet. Etenim quamvis eius verba : Ayo... zà £üvy üxip EAécug 822áoxi sv. Osiv, si nude spectantur, recte verti possint : « dico gentes propter misericordiam debere glorificare Deum », ita ut conclusionem enuntient!, atque hoc. sensu ab haud paucis sumantur (cfr Thom. Cai. Tol. Est. etc., M Ev. Ag. ete. — Grot. Thol. Phil. etc.), haec tamen explicatio nostro loco non congruit, quia verbum x£yo (dico), quum ad prius quoque membrum quo factum enuntiatur pertineat, hic praecipiendi notionem annexam non habet. Retinenda igitur est Vulg. nostrae versio : dico gentes propter misericordiam honorare Deum?, quae solum factum enuntiat. Paulus nempe id quod Christus in vocandis gentibus spectavit iam videt impletum. De facto Ethnicochristiani, quotiescumque vocationis suae recordantur, Dei benignitatem iam laudibus exornant; ideo argumentatione relicta ostendere mavult, gentes praesente sua glorificatione iam vaticinia prophetarum implere. Quatuor enim locos ex tribus Veteris Test. partibus (ex Lege et ex Prophetis et ex Hagiographis) desumtos affert, quibus id quod gentes nunc faciunt anliquitus iam praedictum esse ostendit (9-12). Primum autem cum ultimis verbis arcte connectit : dico... gentes propter misericordiam honorare Deum , sicut scriptum est : Propterea confitebor (i&eye heres) tbt in. gentibus, (Domine), et nomini tuo cantabo. Vocativus Kiew (Domine) ob testium criticorum auctoritatem (cfr VV. LL.) rectius omittitur, licet in loco allegato (Ps. 17,50; 2 fleg. 22,50) legatur; ex eo enim ad Psalmistae sententiam complendam non minus supervacanee quam arbitrarie multis latinis codicibus est insertus. Psalmus 17, quem auctor duorum priorum librorum Reg. in operis sui epilogum recepit (cfr 2 Reg. 229), epinicium quoddam est, quo David versus finem vitae suae, « postquam Deus eum eripuit de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul » (Ps. 17,1; 2 Reg. 22,1), divinam benignitatem celebrat, quae non tantum in hostium incursibus eum servavit plenamque de eis victoriam ei dedit, sed etiam thronum eius in aeternum stabilivit, ita ut nunc inter gentes sibi subiectas Deum glorificare easque in Deo laudando sibi aggregare possit. David igitur iuxta literalem carminis sensum ipse de se verba a Paulo allegata pronuntiat; verum David, uti in tribulationibus, in quibus divinitus est servatus, ita in victoriis, quas de omnibus suis hostibus reportavit, et in dominio, quod iuxta vaticinia in gentes a mari usque ad Euphraten sibi acquisivit, typus est Christi quum patientis jum de omnibus suis adversariis triumphantis omnesque gentes a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos terrae glorioso suo dominio subiicientis. Quare interpretes vix non omnes (rationalistis exceplis) cantico nostro praeter literalem etiam typicum sensum summo cum iure attribuerunt. Quibus praeivit viamque monstravit Paulus, quum divinitus inspiratus verba, quibus David ob beneficia sibi concessa Deum laudat, Christo loquenti attribueret , cui altiore et perfectiore ratione, quam Davidi, congruunt. Itaque Christum in gentibus (i. q. inter gentes seu in ecclesia gentium), quas per Apostolos ad fidem sit vocaturus et inter quas sit habitaturus, Deum ob eius misericordiam (utique gentibus exhibitam) celebraturum esse (i2cgoAc- 51502x confiteri i. q. celebrare cfr ad. 15,11) praedicitur, seu aliis verbis, eum Ethnicochristianos sibi esse aggregaturum, ut secum Deum ob misericordiam quam experti sint glorificent. A vera interpretatione longissime aberrare nonnullos modernos acath., qui Psalmistae verba a Paulo non ipsi Christo loquenti sed aut ethnico cuidam (cfr Fritzsche Oltram. etc.) aut sibi (sc. ipsi Paulo) quasi vices Christi gerenti (cfr Hofm. etc.) aut alteri Apostolo inter ethnicos praedicanti (cfr Phil. etc.) attribuunt, facile apparet, si ad typicum totius Psalmi sensum attendimus. Sed ii quoque, qui verba Christo recte attribuunt, de eorum interpretatione inter se non consentiunt. Ad eam quam secuti sumus explicationem prope accedunt S. 4ug. (in Ps. 17 enarr. n. 51 : « propterea tibi per me confitebuntur gentes », sc. quatenus in Christi nomine et per eum celebrant Deum cfr Col. 3,17), quem multi iuniores ac moderni sequuntur, et Haym. (« glorificabo te per ipsas gentes, quas mihi subiugasti per fidem »). Longius ab ea recedunt alii; Thom. duas proponit explicationes (« ego Christus confitebor tibi confessione gratiarum actionis in gentibus, i. c. pro gentium conversione per me facta », vel aliter : « ego faciam ut tibi gentes confiteantur confessione fidei et cantent tibi canticum, quod consistit in ersultatione spiritus renovati »), quarum neutra admitti vel ideo potest, quia sensum, quem verbum confitendi (itopoXoyito0at (3131) in. Psalmo habet, negligit. Ob eandem rationem improbanda est explicatio Theoph., cui verbum i£- ouoXoysiata: est idem quod. xz25223ttv (« cgo te annuntiabo in gentibus »; simili modo A'). Sed haec specimina sulliciant; addidisse autem. iuverit, nonnullos ex praeclarioribus interpretibus (ex. gr. Orig. Chrys. Theod, etc., Tol. Iust. ctc.) haec verba transilisse, quasi nullam exhiberent difficultatem. Alterum testimonium Apostolus ex Moysis cantico (Deut. 32,43) allegat et quidem pro more iuxta alexandrinam versionem, quamvis in hac sententia a massorethico textu dissentiat :
15:10
10. et iterum dicit [sc. Scriptura $ pao, quod nomen e superiore scriptum est vérpasza: facile suppletur] : Laetamini, gentes, cum plebe eius (sügpivünte i0vv, vszà 129 Aac9 abico). Invitantur igitur gentes, ut populo Dei se adiungentes una cum eis laetitiam suam iubilo exprimant (cbopatvscx: i. q. laetitiam voce clamoribusque prodere cfr Is. 55,1; Gal. 4,21), i. e. ut unanimes uno ore glorificent Deum, cuius misericordia utrisque idem beneficium contulit (v. 6). Hodiernus textus hebr. habet : *»zWi iov o'i, de cuius sententiolae versione non satis constat; alii enim iuniores cum Vulg. interpretantur : « laudate (iubilando celebrate), gentes, populum eius » (sc. Dei) : alii cum Ag. TAeodot. etc. : « iubilate, gentes (quae estis) populus eius » (sc. Dei); ex modernis alii : « facite iubilare, gentes, populum eius »; alii demum : « iubilate gentes, (iubila) popule eius ». Quae ultima versio congruit quidem cum sensu ab Alexandrinis expresso, sed aegerrime hebraicis verbis adaptatur. Quare rectius dici videtur, Alexandrinos in suis codicibus aliam habuisse lectionem , quae nomini toy praepositionem quandam, aut nw aut OY (cum), praemisit; revera priorem (n«) unus alterve e codicibus a Kenrlikott collatis exhibent, alteram vero (53) ante nomen ab iisdem literis incipiens librarii facile omittere potuerunt. Quidquid autem de genuina lectione ac versione textus hebraici est, ille solus sententiae sensus admitti potest, quem Apostolus sua allegatione approbavit. Tertium testimonium ex Psalterio rursus est assumtum :
15:11
11. et iterum (supple : dicit Scriptura) : Laudate (aivetze) , omnes gentes, Dominum , et magnificate (&zawécaxe, vel minus apte : magnificent ixawizxzo22? cfr VV. LL.) eum, omnes populi. Brevissimo Ps. 116., qui immediate post finem exsilii babylonici probabiliter est scriptus, Israelitae cunctas ethnicas nationes (utrumque nomen QO?i3 gentes et avox: populi de solis ethnicis usurpari solet) invitant, ut ipsae quoque misericordiam et fidelitatem Dei celebrent. Qua invitatione sacer poeta innuit, etiam gentes aliquando verum Deum agnituras esse, ita ut una cum Israelitis eius misericordiam, quae supra utrosque confirmata est, eiusque fidelitatem, quae in aeternum manet, glorificare possint. Ultimus testis [saias citatur :
15:12
19. et rursus (xxi zzv) Isaias ait : Erit radir lesse et qui exsurget (5 &vusszápsvog qui exsurgit) regere gentes, in eum gentes sperabunt. Parliculis et rursus (xx: ix), quae superioribus et iterum (xx: zx») respondent, non significari, unum ex praecedentibus vaticiniis iam ex Isaia esse desumtum, per se patet : « ct rursus, i. e. alibi in Seriptura, Isaias dicit » (cfr Est. etc.). Verba ipsa (£s. 11,10) iuxta alexandrinam versionem allegantur, quae sensu non discedit à textu hebraico; hic enim recte redditur : « erit in die illa radix lesse, quae stat in sigaum populorum; ipsam gentes inquirent ». Per hebraismum radiz lesse (3, £a «o5 'Isecat) significat surculum ex lesse exortum (nam UG et radir et surculus ex radice progrediens) atque Messiam designat, qui per Davidem ex Iesse descendit (cfr /s. 11,1). Hunc autem Messiam textus hebraicus dicit futurum esse signum seu vexillum (02) populorum. Sicut nimirum ad vexillum, si a duce erigitur, omnes milites accurrunt, ut illud sequantur et ab illo in proelio quasi regantur, ita ad Messiam populi omnes accurrent, ut illum sequantur et ab eo regantur. Eundem sensum , imagine seposita , Alexandrini exprimunt, si Messiam, surculum lesse, exstiturum dicunt, ut regat gentes (5 àvexápevoz ápysw £0vóv). Neque alterius membri sensus apud Alexandrinos differt; hebraico enim textu (« ipsum, sc. Messiam, gentes requirent » viv vel : deprecabuntur cfr Vulg.) Messiam omnia bona gentibus allaturum esse ideoque gentes eum quaesituras vel deprecaturas esse indicatur, atque idem alexandrinus textus suo i» eum gentes sperabunt satis clare docet (cfr de hoc testimonio Knabenb. Comment. in Is. I. p. 282). Apte igitur Isaiae verba a Paulo hic afferuntur; illud autem in hoc testimonio, uti in tribus praecedentibus, consideretur oportet, gentium quidem conversionem futuram praedici, sed simul insinuari, eas in regno messiano secundum, ut ita dicamus, locum obtinere. Messias non est ex eorum genere, sed ex populo electo ; itaque gentes, ut messianae salutis participes fiant, se adiungere debent filiis Israel, quibus proxime promissa est et quibus primo in loco affertur. Itaque Ethnicochristianos maxime divinam misericordiam glorificare oportet, quae eos ad salutem Iudaeochristianis ex fidelitate quasi debitam admisit. Ultümis testimonii isaiani verbis (« in eum genées sperabunt ») Apostolus adducitur, ut pro huius sectionis ac totius partis paraeneticae conclusione romanis Christianis, qui longe plerique ex gentibus venerant, spei illius de qua propheta loquitur abundantiam exoptet :
15:13
13. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo (iv. «o viczsóety) , ut. abundetis in. spe et virtute Spiritus sancti (cum Fuld. aliisque bonis Vulg. codd. lege : zn spe in. virtute Spiritus sancti i» Ex x £v. Suvápet IIveópazoz , quam lectionem cum omnibus codd. graecis omnes quoque verss. tuentur). Eodem modo, quo supra (v. 5) Deum. quia patientiam solatiumque largitur, « Deum patientiae et solatii » appellavit, eum hic utpote spei auctorem et datorem Deum spet appellat; quo nomine ad dictum Isaiae utique respicit, sed praeprimis donum ostendit, quod fidelibus a Deo precatur. Nam ideo eos omni gaudio et pace in credendo repleri vult, wt per virtutem S. Spiritus in eis operantis abundantiam spei recipiant , i. e. magis magisque crescant in spe illa, quae non fallit, vitae aeternae. Atqui haec spes fructus quidam est pacis nostrae ad Deum ac simul gaudii illius spiritualis , quo fruuntur omnes qui cum Deo reconciliati terroribus aeternae poenae non amplius anxiantur; pacem autem hanc et gaudium cum ea connexum acquirimus et possidemus per fidem, qua iustificamur (cfr ad 5,1 sqq.). Quamobrem Paulus nos prius repleri vult omni, i. e. plena ac perfecta, pace et hilaritate, quae ex fide exoriuntur ac fide nituntur, ut his divinis donis repleti crescamus in spe, quae non confundit (cfr 5,5). Plerique quidem ad proximum contextum respicientes nomina pacis et gaudii de fidelium concordia mutua ac de gaudio cum illa connexo interpretantur (cfr 15,17). Quae explicatio minus est apta, quia Apostolus nostra in sententia, qua totam partem paraeneticam terminat, ad ea sola, quae immediate praecedunt, attendere non potuit, atque non jam zapàv xai cipávgv &v tà 1b abb opovelv &y GAXfjAotG (r. 8) sed zv «à xwzsósw, ergo pacem et hilaritatem, cuius fundamentum est fides, fidelibus exoptat. Qui latinam lectionem :n spe et virtute Spiritus sancti sequuntur, nomine virtutis Spiritus S. caritatem significari censent a Spiritu S. nobis infusam (cfr TÀom.) vel etiam « gratiam et dona Spiritus » (cfr To/.) ; sed graeca locutio (85vaya; IIvsópazo; &yi(o2) has significationes non admittit. Quemadmodum longiore exordio (1,1-15) epistolam inchoavit, ita longiore epilogo Apostolus eam terminat epistolicum dicendi genus, quod inde a 1,15 intermiserat, iterum resumens, ita ut severum illum ordinem, quem in tractatu dogmatico atque etiam in paraenesi admiramur, in hac extrema parte quaerere non liceat. Pro more potius (cfr ad 1 Cor. 16,1) varia hic congessit, quae cum Romanis communicare utile iudicavit, eaque disposuit, proutse menti ac memoriae eius obtulerunt. Atque primum quidem de sua relatione ad romanos fideles nonnulla, quae in exordio (1,11-15) paucis iam indicaverat, uberius diligentiusque exponit ; causam enim, cur Romanis audacius scripserit, in munere apostolico sitam esse docet, quo inter gentes fungi debeat (15,15-21) atque proximorum suorum itinerum, ierosolymitani et romani, consilio explanato neophytos hortatur, ut ardentibus orationibus a Deo felicem eorum exitum secum efflagitent (15,92-33). Deinde Phoeben diaconissam, quae hanc epistolam Romam delatura sit, eis commendat multosque fideles Romae degentes nominatim salutat (16,1-16^ ). Aliarum autem ecclesiarum salutationem adscribens adducitur, ut neophytos ab eorum, qui falsis doctrinis sparsis dissensiones excitent, consortio diligenter sibi cavere iubeat (16,165-20). Ac tum demum salutationibus amicorum suorum additis (16,21-24) toti suae epistolae finem doxologia sollemni imponit (16,25-27). Haud male nonnulli observarunt, salutatione eorum Christianorum, qui etsi Romani non sint Romae degunt, verba inscriptionis omnibus qui Romae sunt (1, zàsw sci; c9ow àv '"Poyx), ac similiter doxologia, qua Deus ob aeterni sui consilii de Evangelio gentibus praedicando exsecutionem celebratur, priorem inscriptionis partem (1,1. 2. 5) in memoriam revocari, ita ut totus epilogus toti exordio respondeat. ]. — Quaed«m de. Apostoli relatione ad romanos fideles (15,14-33). 1.) — €ausa, cur tanta cum libertate Romanis scripserit (15,14-21). In suo exordio iam S. Paulus se ob apostolicum munus, quod ut omnes gentes evangelicae fidei subiiceret divinitus accepisset (1,5), omnibus gentibus , Graecis ac Barbaris, debitorem esse declaravit suaque ex parte se paratissimum esse asseruit, ut etiam Romanis, si Deo ita placeret, Evangelium praedicaret (1,14 sq.). Ad quae respiciens nunc non minore cum modestia quam dignitate eandem apostolatus sui gratiam velut causam affert, qua ad gravissimas has literas Romanis scribendas adductus sit, atque simul uberrimos fructus, quos a Christo adiutus praedicatione sua inter gentes hucusque produxerit, paucis commemorat, ut divinam muneris sui originem confirmans maiorem verbis suis auctoritatem conciliet. Romanos enim tanta bonitate ac scientia conspicuos esse, ut alieno hortatore non indigeant praefatus (v. 14), se nihilominus audaciore hac epistola illis ea quae iam didicerant in memoriam revocare voluisse affirmat, ut gratiae divinae responderet (v. 15); per illam enim se sacrum Christi ministrum et sacerdotem esse constitutum, qui legitima et religiosa Evangelii annuntiatione gentes praepararet , ut ad fidem conversae tamquam hostia sancta Deo offerri possent (v. 16); tam praeclaro igitur munere ornatum se de sacri sui ministerii fructibus iure in Christo gloriari (v. 17), quia Christus per ipsum longe lateque Evangelium inter gentes propagaverit (18. 19), ipse autem munere ita sit functus, ut ibi tantum annuntiaret Evangelium, quo nuntius de Christo nondum pervenisset (20. 91). Quoniam Apostolus in hac epistola non tantum doctrinam de fidei evangelicae necessitate ac de iustitiae quae ex fide est fructibus tam diligenter demonstravit ac vindicavit, sed multa quoque de morum praéceptis disseruit, Romani facile suspicari potuerunt, eum de ipsorum fidei puritate et vitae sanctitate dubitare, uti revera multi postea quum ex antiquioribus cum A^? tum ex modernis « scholae criticae » asseclis de ea dubitarunt romanis fidelibus nescio quos errores et quae vitia affingentes. Ad quam suspicionem removendam Paulus ab eorum bonitate et fide laudanda exorditur ad illa, quae in epistolae principio (1,8. 19) iam dixerat, probabiliter alludens :
15:14
15. certus sum autem (vel : persuasum autem habeo z£zzcyaxc 26 cfr ad. 15,18), fratres met, et ego ipse (rectius : et ipse ego xax abxoq &yo) de vobis, quoniam et tpsi (xat ax2i) pleni estis dilectione (&vár:nz , melius : bonitate &va0ucóves cfr VV. LL.), repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum (&AX$Aov; melius : et alterutrum xa àXKijksug cfr VV. LL.) monere. Cum emphasi quadam et ipsi sibi de bonitate ac scientia Romanorum constare asserens superius suum assertum (1,8) haud parum auget; recte enim Chrys. : « Neque enim dicit : audzvi, verum : certus sum, neque opus habeo ab aliis discere, sed et zpse ego, quamquam vos increpavi et admonui, hanc persuasionem habeo ». Minus apte alii particula xo: (et) non tam vim locutionis a5:2; £o (?pse ego) augeri, quam comparationem quandam indicari arbitrantur (et ipse ego, sicut alii qui de vobis audierunt); hoc enim si exprimere voluisset, procul dubio dixisset : xao ajzó; (et ego tpse), ut vis esset in pronomine ego, uti revera est in nostra versione minus accurata. Neque Romanos cum aliis comparat, si eos et ipsos scientia et bonitate conspicuos esse affirmat (vos et ipsi, sicut alii), sed eos per se sine alterius admonitione et institutione iam tantam bonitatem ac scientiam possidere affirmat, ut etiam se invicem admonere possint neque alieno admonitore indigeant. Porro nomen &ya0ocóvec; multi benignitatem interpretantur, quia Apostolum illas virtutes recensere putant, quibus in admonendis fratribusutendum sit (cfr Est. Beel. Bisp. M Ev. etc. ; similiter iam TAom. : « ad hoc ut aliquis recte admoneat, duo requiruntur, primum ut non ex odio sed ex dilectione moneat, secundo ut habeat scientiam veritatis » ). Quae explicatio, quamvis cum Vu/g. lectione (pleni dilectione) consentiat, graecae tamen non congruit; nam «&ya8ucóvy alibi in Novo Test. non benevolentiam sed in genere bonitatem, quae malitiae opponitur, seu animi vitaeque probitatem significat (cfr Gal. 5,92; Eph. 5,9; 9 Thess. 1,11; saepius in N. T. non legitur) atque a Chrys. hic idem esse quod « omnimoda virtus » (3A2x^wpog 54 àpeti) recte dicitur. Praeclaram igitur laudem Paulus ecclesiae romanae tribuit neque maiorem ulli ex ecclesiis a se fundatis impertivit; at illam eo sensu intelligere non licet, quasi omnes ac singulos fideles romanos bonitate ac scientia perfectos praedicet (cfr ad 1 Cor. 1, 9-1). Neque enim singulis sed cunctis iisque in unam ecclesiam coadunatis hanc epistolam destinavit, atque universam hanc ecclesiam tanta laude dignam iudicavit, etsi forte nonnulla eius membra minus bene viverent ac minus recte sentirent. Laudem autem hanc exaggeratam immoderatamque nemo dicere potest, quin Paulum indecorae ac foedae adulationis non minus iniuste quam impie incuset. Quamobrem a vero longe aberrant, qui epistolam nostram ita interpretantur, ut vix non ex singulis eius sententiis deducant, Romanos contraria sensisse vitiorumque omnium, quae notantur, reos fuisse. Cur vero, non obstante hac sua persuasione de florentissimo ecclesiae romanae statu , tam graves literas ei scripserit, gentium apostolatu suo excusat, vel potius explicat :
15:15
15. audacius autem scripsi vobis, fratres, ez parte (àz» yépzo;) tamquam in memoriam vos reducens (o ézavapuv*oxev Dpxc) propter gratiam quae dala est mihi,
15:16
16. ut sim minister Christi Iesuin gentibus... Comparativus audacius (xo) epótepov vel «2Xympetépog 1. q. liberius fortiusque) ad praecedentem sententiam respicit, cui nostra per particulam autem (2£) directe opponitur : « nihilominus liberius fortiusque, quam vestra bonitas ac scientia a me laudata permittere videbatur, scripsi vobis ». Iuxta Chrys. (cfr etiam Theoph. Oec. Euth.), quem multi iuniores sequuntur, comparativus ipse addita locutione er parte (az» u£pouz) mitigatur : « ez parte i. e. aliquantum seu paullo audacius » (cfr Cai. Tol. Est. Iust. Nat. etc., Beel. M Ev. etc.). Ob locum vero, quem locutio illa in sententia tenet (post compellationem fratres), moderni plerique (praeeunte iam Thom?.) eam cum toto praedicato (audacius scripsi) ita copulare malunt, ut audaciam non in tota epistola sed in nonnullis tantum eius locis durioribus inveniri significetur : « audacius scripsi vobis hic illic in mea epistola » (cfr Reith. Mati. Bisp. L R. WeinA. Ag. etc.). Demum Thom!. eam cum pronomine vobis solo connectendam esse coniicit : vobis er parte i. e. « non omnibus sed aliquibus vestrum » (cfr ad 11,25; 9 Cor. 1,15; 2,5). Per se quidem, si nuda verba spectantur, omnes tres explicationes admitti possunt; primam tamen, cui nequaquam obstat verborum collocatio, propter contextum omnino praeferendam ducimus. Satis enim, opinor, clarum est, tertiam parum esse aptam, quia Apostolus in tota hac parte universam ecclesiam alloquitur; at secunda quoque minus nobis probatur, quia aliquid miri habet, quod Apostolus ad paucas quasdam sententias, quia durius sonare videantur, excusandas ad suum gentium apostolatum appellare dicatur, ad quem aptissime appellat, ut totius epistolae gravitatem non tam excuset quam explicet eiusque auctoritatem commendet ac-vindicet. Maioris autem momenti illud accedit, quod verba : ta/hquam in memoriam vos reducens (os ixavaptpviazov op3c), quae illud ez parte immediate sequuntur, nullo modo neque ad partem tantum fidelium referre neque ad duriores quasdam sententias restringere liceat; id autem necessario esset faciendum, si illud ez parte aut cum pronomine vobis connecteretur aut totum praedicatum ac praesertim verbum scripsi afficeret. Verbis enim illis Paulus indolem totius suae epistolae explanat, quippe quam scripserit non quasi novas doctrinas legesque, quas hucusque ignorarunt, Romanis proponens, sed tamquam eos reducens in memoriam! earum doctrinarum legumque, quas iam antca didicerant. Bene 7ZÀom. : « non scripsit eis tamquam reputans eos ignorantes sed velut in memoriam eos reducens cognitorum ». Neque igitur tam doctorem agere voluit quam admonitorem, qui donum quoddam spirituale cum eis communicaret ad eos confirmandos et corroborandos (cfr ad 1,11). Quamvis autem persuasum haberet, eos etiam ipsos se invicem admonere et in doctrinae acceptae memoriam reducere posse (v. 14), sibi tamen in hac epistola hoc munus sumsit propter gratiam , quae ei data est a Deo, quando constitutus est gentium Apostolus (cfr ad 1,5; 12,3; Gal. 2,9 etc.). Hanc enim gratiam designat, quum eandem sententiam continuans finem describat, ad quem eam acceperit : quae data est mihi a Deo, 16. w sim minister (ci; x5 eivai ps Xevczopyóv) CAristi Iesu in gentibus (melius : ad gentes si; «x £0vx), sanctificans Evangelium Dei (melius : operans Evangelio Dei ispzoggo9vza «5 s)xpt£fnov 522 223), ut fiat oblatio gentium (1 zpzsgopx àv £0vov) accepta (et) sanctificata in Spiritu sancto (szp5s3sxxoz , dy iaopév; &v zvsoyazt ávio). Coniunctio et ante ultimum membrum, quam una cum omnibus codd. graecis et verss. etiam meliores Vulg. codd. (Fuld. Amiat. etc.) ignorant, omittatur oportet; velut appositio enim ultimum membrum praecedenti additur eiusque rationem affert : oblatio accepta est, quia perS. Spiritum est sanctificata. Sed singulorum explicationi quaedam de tota sententia praenotasse iuverit, ut singula facilius intelligantur. Interpretes plerique monere solent, Apostolum de sua praedicatione Evangelii inter gentes hic loqui metaphorice vel allegorice, similitudine desumta a sacerdotis sacrificantis functionibus. Quae minus recte parumque accurate dicuntur neque explicant, quo cum iure Apostolus terminos de sacrificio usitatos ad praedicationem Evangelii transtulerit. Tantopere enim sacrificium et praedicatio inter se differunt, ut quodnam sit metaphorae fundamentum et quaenam functionum sacrificandi et praedicandi similitudo non appareat. Facile autem loquendi rationem Pauli intelligemus, si ad illa attendimus, quae alibi docet (cfr 6,3 sqq.), nos per baptismum in Christum crucifixum et in cruce morientem inseri et incorporari, ut in eo mystice concrucifigamur et commoriamur. Nam Christus in cruce moriens se ipsum tamquam mundam hostiam piacularem Patri suo offert; quare nos quoque, quotquot per baptismum ei incorporati sumus, in eo et cum eo morientes etiam in eo et pereum velut victima per S. Spiritum nobis datum sanctificata ac proin Deo accepta grataque mystice Patri offerimur. Atqui in hoc mystico sacrificio offerendo Apostoli ministrorum sacrorum seu sacerdotum inferiorum munere funguntur, quorum officium est victimam summo sacerdoti sacrificium offerenti rite praeparare ac sistere. Legitima enim sua praedicatione homines ad fidem adducunt adductosque rite disponunt, ut per baptismum in Christum inseri et cum eo commorientes per eum velut hostia vivens ac sancta Deoque placens (12,1) Patri offerantur. Itaque Apostoli, etsi hostiam ipsi non offerant, praedicatione tamen sua operam praestant sacrificio atque etiam sacrificare, si verbum latiore sensu sumitur, recte dicuntur. De mera ergo metaphora vel allegoria hoc in loco non magis quam in illis locis loqui licet, in quibus cum Christo concrucifigi, commori, corresuscitari etc. dicimur, atque mysticum sacrificium, quod Apostolus hac in sententia supponit, aeque parum est mere denominativum aut analogicum, atque mors nostra mystica, qua vetus noster homo destruitur, aut nova nostra vita, quam gratia sanctificante instructi in Christo degimus etc. (cfr Comment. in 1 Cor. p. 137 sqq.). Evangelii igitur annuntiationem, utpote partem (utique praeparatoriam sed ex divina ordinatione necessariam) magni illius sacrificii, quo summus pontifex noster, Christus Iesus, in ara crucis moriens una secum omnia corporis sui mystici membra Patri obtulit, B. Paulus hac in sententia (uti etiam PA. 9.17) velut actionem sacrificalem considerat et ideo ad eam describendam terminos de sacrificiis usitatos iure merito adhibet. Ac primum quidem gratiam apostolatus eo consilio a Deo sibi esse datam asserit, u£ esset. minister (Aevzopyzc) Christi Iesu ad geutes (iz zx £0vr, i. e. aut gentibus constitutus aut melius : relate ad. gentes, inter quas potissimum munere suo fungi erat iussus cfr. Gal. 9,7 elc.). Nomen 220229 enim, quo in Novo Test. semper sacri ministrum publicum designari antea. monuimus (ad 13,6; cfr Comm. in 2 Cor. et Gal. p. 950 sq.), hoc in loco proprie cerdotes ministrantes e'rünn o'n2m; Eccli. 71,30 ete.) denotareomnes fere consentiunt. Rectius tamen inferioris gradus sacerdotem intelligimus, ita ut Apostolus sacerdos Christi vocetur, quatenus ei, tamquam summo sacerdoti sacrificium offerenti, quasi assistens hostiam ab eo offerendam praeparat et adducit. Hunc enim sensum appositio explicationis gratia adiecta postulat, quia Paulus se sacerdotem Christi esse dicit operantem Evangelio Dei (lepoupyoüvca cb exa y£Xov o0 0ccU), i. e. praedicatione Evangelii a Deo missi velut opere sacerdotali vel potius sacrificali fungentem. Quam locutionis satis difficilis interpretationem Rufinus de latina eius versione disserens iam insinuavit. « Quod nos, inquit, habemus : sanctificans Evangelium Dei, Graeci magnificentius dicunt : iepcupyzovra «5 ebapy£Xtov 120 8605, quod, licet non plene, a nobis posset tamen dici : sacrificans Evangelium Dei, per quod ostenditur sacrificale opus esse annuntiare Evangelium ». Versio utique a Ruf. proposita ac similis a S. Aug. adoptata (expos. n. 83 : consecrans Evangelium) non sunt aptae, quoniam Evangelium ipsum victimam esse significant, quae offertur vel consecratur; id quod dici non posse patet, sive Evangelii nomine hic annuntiatio evangelica sive eius argumentum designari sumatur. Genuinum tamen sensum Ruf. sua versione exprimit, quoniam annuntiationem Evangelii sacrificale opus esse, 1. e. ad sacrificii oblationem pertinere docet. Quibus verbis satis insinuat, homines praedicatione apostolica praeparari ac disponi, ut per Christum velut hostia virtute Spiritus S. sanctificata, Deo ergo accepta grataque, offerri pos- 'sint. Revera Paulus non dicit, se Christi sacerdotem esse, qui per Evangelium ipse gentes offerat, sed se Christi ministrum esse, qui Evangelio rite annuntiato efficiat, «4 fiat oblatio gentium, i. e. ut gentes offerri possint. Postquam ergo in exordio (cfr ad 1,9) praedicationem evangelicam cultum Deo praestitum (^azpzíay) appellavit, hic genus illius cultus accuratius definiens illam sacrificale opus (isgovpyíav) appellat. Nam graecum isezuevst» , quod et etymologia et vulgatiore significatione sua latino sacrificare omnino respondet, latiore interdum sensu usurpatur, quem latinum verbum non admittit. Saepius enim idem valet quod sacerdotem esse et aliquoties, si cum accus. coniungitur, idem est atque « aliquid sacerdotis sacrificantis modo tractare » vel « munere velut sacerdotis (aut opere sacrificali) fungi »!, quem in sensum latina quoque locutio « operari alicui rei » satis apte trahi videtur. Christi sacerdotem autem Paulus sese appellat sacrificali opere fungentem, ut Romani intelligant, sibi epistolae huius audaciam graviter ferre non licere. Bene quippe 7AeopA. nostrum locum amplificat : « Ne igitur conqueramini, si vos admoneo; sacerdotium enim meum est Evangelii annuntiatio; cultellum habeo sermonem, victima estis vos; quis autem sacerdotem accusaverití, quod cultellum admoveat victimae »? Eo minus autem Romani Paulo succensere possunt, quo universalius est eius munus, uti egregie adnotat Chrys : « Non dixit, ut fiat oblatio vestra, sed gentium; sed gentium dicens significat orbem terrarum universum eorumque reprimit animos,.ne illum habere dedignentur doctorem, qui ad terminos usque terrae tendit, ut omnes ad Deum adducat ». Sacrificii notionem , quam verbo iepovpyeiv hic exprimi omnes Graeci (cfr Orig. Chrys. Theod. Theoph. E'uth.) iunioresque ac moderni vix non omnes (cfr Est. Iust. Lap. Not. Pic. etc., Reith. Mai. Beel. M Ev. Bisp. etc.) recte agnoscunt, Vulg. sua versione (sanctificans Evangelium) plane deterit. ' Nihilominus, quia Apostolus locutione sua Evangelium rite ac legitime esse praedicandum connotat (in sacrificiis enim omnia rite ac legitime fieri imprimis necesse est), versio illa aliqua ex parte teneri potest, si cum antiquioribus Latinis locutionem sanctificans Evangelium (satis quidem coacte) interpretaris « demonstrans Evangelium sanctum esse », ab eoque illud sanctum demonstrari dicis, « qui illud absque errore et mendacio praedicat, miraculis comprobat, exornat bona conversatione et haec agens non suam sed Dei laudem quaerit » (faym. cfr Pel. Prim. Herv. Thom. Lyr. etc., Cai. Tol.). Nam similia Orig. quoque genuinam interpretationem secutus iam tradidit : « Sicut ergo pontifices quum offerebant, necessario eis erat providendum, ne macula inesset hostiae, ne vituperatio, ne vitium, ut possit accepta esse Deo et grata, ita et qui Evangelium sacrificat et verbum Dei annuntiat, curare omnibus modis debet, ne qua in praedicatione macula, ne quod in docendo vitium, ne qua in magisterio culpa nascatur, sed ut ita dixerim, semetipsum, si fieri potest, primo immolet, se prius vitiis [i. e. relate ad vitia] iugulet, sua prius peccato [relate ad peccatum] membra mortificet, ut non solum doctrina sed et vitae exemplo discipulorum salutem oblationem suam acceptam faciat Deo ». Quum excelsam gratiam sibi collatam , ut Christi sacerdotis minister gentes praedicatione sua redderet hostiam Deo gratam, velut causam afferat, cur Romanis audacius scripserit, Paulus satis clare iam indicat, apostolatum suum hucusque fructibus non caruisse. Quapropter iure merito nunc concludit :
15:17
17. habeo igitur gloriam (vel : gloriationem xaóg1ov, vel eliam : istam gloriationem zt» xaóysow) in Christo Iesu ad. Deum (zp»s «ov Ossv, sed lege : « relate ad ea, quae sunt ad Deum », vel : zn iis quae sunt ad Deum «à zgz; 5v Oc2v cfr VV. LL. e& Hebr. 5,1). Sunt qui nomen 2571; (actus gloriandi, gloriatio) hic idem quod »a?y»ua (materia gloriandi) valere censeant (« habeo unde glorier » cfr 7o/. Iust. Ag. etc.); cur vero a consueta nominis significatione (cfr ad 2 Cor. 1,12) recedamus, quae eundem fere sensum nobis exhibet (nam £ye xz5;xow significat Jicet mihi gloriari seu gloriari possum), nulla adest ratio. Neque multum per se refert, utram ex duabus lectionibus (xzózxoew, -5v xa5yncw) praeferamus; iuxta priorem Paulus generatim asserit, sibi licere gloriari; iuxta alteram ad v. 16., quo iam gloriatus est, respiciens sibi licere hac ratione gloriari declarat; secundam tamen lectionem, quae sufficiente testium auctoritate fulcitur (cfr VV. LL.), ob arctiorem quem parit duarum sententiarum nexum praeferimus. Ceterum sententiae nostrae vis in duobus ultimis membris sita est, quibus Apostolus quasi terminos suae gloriationis definit. Gloriari enim praeprimis ei non licet, nisi in CAriso Iesu, i. e. in sua unione cum Christo, cuius minister et sacerdos est et qui per ipsum operatus est et operatur, ita ut tota gloriatio in Christum redundet; neque gloriari ei licet nisi zn eis (vel relate ad ea) quae sunt ad Deum («X zp»c -:» 8c5v), i. e. relate ad usum gratiae sibi a Deo collatae (v. 15) seu ad administrationem. muneris sacerdotalis sibi commissi (v. 16), ita ut gloria iterum Deo tribuatur. Recte ergo Paulus in v. 17 « bonum successum Evangelii significare eumque totum meritis Christi accepto referre » dicitur (cfr Est.); hanc enim sententiae illius summam esse ex probatione addita (vv. 18. 19) elucet, qua magna cum modestia se de illis tantum gloriari velle declarans, quae Christus per ipsum ad gentes convertendas perfecerit, fructus apostolatus sui paucis complectitur :
15:18
18. non enim audeo (:2X.y., vel modestius : audebo seu ausim :2*y,0«) aliquid loqui eorum quae (s. AxAsiv Qv d. Q. 11 AxAciv voótow 3...) per me non efficit (cum Fuld. aliisque nonnullis V«/g. codd., Thom. etc. lege : effecit xazspyicaxz) Christus in obedientiam gentium verbo et factis (vel : opere £pyo),
15:19
19. in virtute signorum et prodigiorum (iv 3ováyst ov pciov. xat vspxzwv) , tn virtute Spiritus sancti, tta ut ab Ierusalem per circuitum (melius : et in circuttu vel : et circumcirca xxi 3wo) usque ad Illyricum repleverim (ziz^wguxivm) Evangelium Christi. Duplici negatione, qua pro insigni sua modestia sententiam suam exprimere voluit, Apostolus eam aliquantulum obscuravit; unde factum est, ut haud pauci eum vanae fallacisque gloriationis suspicionem a se removere ac simul pseudapostolorum de rebus quae non gesserunt gloriantium vanitatem carpere voluisse (cfr ad 2 Cor. 10,12 sqq.) putarent. Verum hi ad contextum non satis attenderunt. Pseudapostolorum enim in tota epistola ne levissima quidem invenitur mentio; nexus autem cum praecedentibus parum aptus esset, si Paulus diceret : « Gloriari mihi licet in Christo de apostolatus mei administratione, quia non audeo ad pseudapostolorum exemplum gloriari de rebus, quas Christus ad gentium conversionem aut omnino non fecit aut per me non fecit ». Parum apte quoque negativae huic sententiae adnecteretur enumeratio satis longa eorum, quae Paulus a Christo adiutus revera fecit (v. 19). Apertus vero aptissimusque erit nexus, si Apostolum neque ad iniquam quandam suspicionem removendam neque ad adversarios confundendos, sed ex sola modestia negativam formam elegisse dicamus, ita ut priore negatione retenta negativum sententiae obiectum in positivum sine mutatione sensus hoc fere modo convertere liceat : « Non enim ausim quidquam (gloriando) eloqui nisi ea quae effecit CAristus per me ad obedientiam gentium » (i. e. ut faceret gentes obedire evangelicae fidei cfr ad 1,5). Pondus ergo sententiae in eo est, quod se de illis solis gloriari velle asserat, quae CAristus per ipsum egerit ; sibi enim conscius est, se non esse nisi ministrum et quasi instrumentum Christi neque tam se ipsum quam gratiam Dei, qua instructus erat, laborasse fructusque inter gentes produxisse (cfr ad 1 Cor. 15, 10). Quamobrem de apostolicis suis laboribus prosperoque eorum eventu gloriari ei licet; nam gloriatio eius ad Christum directe refertur, quem primum ac praecipuum auctorem omnium agnoscit, de quibus gloriatus est. Cui asserto brevis subiungitur designatio quum adiumentorum, quae divinitus accepit, tum fructuum quos produxit. Adiumenta, quibus Christus per ipsum gentes ad fidem adduxit, sunt verbum et opus, verbum quidem praedicationis, opera autem, quae praedicationem comitabantur efficacioremque reddebant. Ambo duabus sequentibus appositionibus accuratius ita exponuntur, ut undenam unumquodque maiorem efficaciam ad gentes convertendas habuerit paucis ostendatur. Per chiasmum autem appositiones sunt collocatae, quum prior (Zn veirtute signorum et. prodigiorum) ad secundum membrum (opere), altera (in vzrtute Spiritus sancti) ad prius (verbo) pertineant. Opere ergo seu factis Christus per Paulum gentes obedientiae fidei subiecit, quum per eum s/gna at prodigia patraret, quorum virtus ad hominum attentionem excitandam animosque commovendos plurimum valet; verbo autem, quum ipse efficeret, ut S. Spiritus virtute sua praedicationem Pauli efficacem redderet, eius videlicet animum illustrans, ut illa dicenda eligeret, quibus auditores convincerentur, animos autem auditorum disponens, ut praedicantis verbis fidem habcrent (cfr ad 1 Cor. 2,4). Inter Graecos nonnulli (cír Ammon. Theoph. Euth.) orpusix (signa) et zioaza (prodigia) ità differre dicunt, ut enpstov dicatur de iis. quae secundum quidem naturam, modo tamen inusitato fiant (uti repentina febricitantis sanatio), t£px; vcro de iis. quae non fiant secundum naturam (uti caeci nati sanatio). Similiter Thom. aliique nonnulli minora miracula (uti sanationes morborum), signa, maiora vero, « quae ex sua magnitudine aliquid magni portendant », prodigia appellare volunt. Ast hacc distinctio in Scripturis non obtinet, quae ex. gr. resuscitátionem Lazari signis adnumerat (Ioan. 11,47). Iuxta Orig. « signa appellantur, in quibus, quum sit aliquid mirabile, indicatur quoque aliquid futurum; prodigia vero, in quibus tantummodo mirabile aliquid ostenditur »; adnotat tamen, hanc differentiam non semper observari, sed « interdum abusive (?) prodigia pro signis et signa pro prodigiis poni ». Verum, uti alibi iam monuimus (cfr ad 2 Cor. 12,12), duobus nominibus non tam duas miraculorum species, quam eadem opera duabus diversis rationibus designari rectius dicemus. Signa (anusia) enim miracula vocantur, quia divinae revelationi demonstrandae iriserviunt hominibusque a Deo missis fidem auctoritatemque conciliant; prodigia (ré£pata) vero, quia praeter ordinarias naturae vires legesque fiunt vel eas superant ideoque hominum attentionem admirationemque excitant. Graeci plerique alterum membrum (in virtute Spiritus sancti) priori subiungunt. ut signa et prodigia in virtute Spiritus sancti dicantur patrata; inter Latinos haud pauci secundum membrum de charismatis (dono linguarum. prophetia etc.) interpretari volunt, quae Spiritui S. attribui soleant; sed neutra explicatio nobis probatur. quia prior constructioni non satis consonat, alterius vero auctores non attendunt. charismata etiam ad signa et prodigia pertinere. In exordio iam se aliquem fructum (wx xzpziv) inter gentes habuisse Paulus significavit (cfr 1,13); quantus autem ille sit, quem duobus illis adiumentis instructus tamquam Christi minister et instrumentum produxerit, ultimo nunc membro docet vasto illo tractu delineato, in quo Evangelium tam prospero cum successu annuntiavit, ut iam novum laborum campum sibi quaerere debeat : a6 [erusalem enim et in circuitu (xoi xóxXo) usque ad Illyricum replevit Evangelium CAristi. Quoniam primum Damasci immediate post suam conversionem et iterum post iter suum arabicum praedicavit (cfr Ac/. 9,20. 23), lerusalem, ubi non nisi aliquanto post Hellenistis Evangelium promulgavit. (Act. 9,98 sq.), ei non est terminus, a quo apostolicos suos labores inchoavit, sed limes meridionalis terrarum, quas in itineribus suis evangelicis peragravit; ac similiter Illyricum, quam in provinciam Corintho probabiliter tempore secundi sui itineris apostolici expeditionem suscepit (cfr Introd. spec. in Novi Test. libr. p. 369; Coipend. Introd. p. 531), earumdem terrarum est limes septemtrionalis. locutionem e/ zn circuitu autem moderni fere omnes cum verbis «/ /2rusalem arcte connectunt, ita ut Jerusalem et regio circumiacens (Iudaea, Syria, Phoenicia cfr Act. 26,20) limes meridionalis sit. Antiquiores tamen plerique regiones inter lerusalem et lllyricum interiacentes, quas non recta via sed inagno ambitu peragraverit, designari volunt; quo sensu cum Crys. aliisque Theod. verba Apostoli ita amplificat : « Non eas solas, quae in recta via positae sunt, gentes colui, sed etiam in orbem circumiens (xixAe «:gwov) orientales ct ponticas regiones atque Asiam et Thraciam praedicatione replevi ». Utraque explicatio apta est, secundam tamen, quae ad Vulg. versionem propius accedit, praeferimus. 1 Difficultatem quandam altera dictio z752:2» «5 s)axqq£ov 122. Xptzzz5 replere vel implere Evangelium Christi) creat. Simili modo, quo TAeod., eliam Thom. (« omnia illa loca replevi praedicatione evangelica ») aliique Latini eam interpretantur, quasi scriptum sit : óo:s ys àz? "IsgoucaAtj. và xávta mexAnpuxívat c20 sa qs AÍou v69 Xpwzcb, sed id scriptum non est. Cum CArys., uti videtur, EutA. aliique z:zXxooxévxt 1» süay1£ov idem valere volunt, quod ivo; xxi -:Asog xnpblxt (i. e. illud « plene et perfecte annuntiasse »); verum haec explicatio contextui minus congruit, quia de praedicationis maiore minoreve perfectione non tam agitur, quam de eius fructu. Melius igitur z41p25v hic idem esse dicemus quod c»v-:2.:?» (terminare efr. Luc. 7,1 iz7po:v závia tà büpaza implevit seu terminavit omnia verba; Act. 19,95 zizpecavceg tz» Buxxovíav ministerio expleto seu terminato; Col. 1,25 z»xpücat xbv Aévov «20 Occ3 implevisse seu terminasse verbum Dci ete. ;. Sese ergo toto illo terrarum tractu annuntiationem Evangelii ad finem adduxisse, ita ut in illo iam ubique doctrina christiana innotuerit, Paulus significare recte dicitur. Quae explicatio haud parum sequentibus (cfr v. 23) confirmatur, quum Apostolus se illis in regionibus non amplius opportunitatem Evangelii annuntiandi habere asserat. Apte quoque et sua quasi sponte iuxta hanc interpretationem nova subiungitur sententia, qua explanat, quo sensu se Evangelii annuntiationem in toto Oriente, quamvis nondum integrae terrae quas peragravit fidem recepissent, iam ad finem perduxisse dixerit :
15:20
20. sic autem praedicavi Evangelium hoc (iuxta graecam lectionem, quam praeferimus cfr VV. LL.: zie; 3i gUcacópm chxqyrnü:csüa, omnino legatur oportet : s?c autem in gloria duco Evangelium praedicare), non ubi nominatus est Christus, ne super alienum fundamentum aedificarem (lege : aedificemi,
15:21
31. sed. sicut scriptum est : Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, intelligent. Vulgata nostra, si huius sententiae sensus generatim tantum et summatim consideratur, satis quidem cum primigenio textu consonat, parum accurate tamen et liberrime eum reddit. Iuxta illam enim Paulus id unum asserit, se hucusque iis solis in locis Evangelium annuntiasse, in quibus nondum erat cognitum; iuxta graecam vero lectionem legem enuntiat, quam sibi ipse tulerit quamque non solum hucusque observaverit sed etiam in tota muneris sui functione observare velit. Dubium autem non est, quin graecus textus, utpote quem aliae quoque versiones approbent, sit retinendus. Ad singula quod attinet, coniunctio 24 (autem) hic, uti saepe (cfr ad 3,19; 1 Cor. 1,12 etc.; /oan. 3,19; 6,39 etc.), epexegetica est explicationique afferendae inservit, ita ut latino nimirum fere respondeat. Particula cóxeg (sic) deinde, quae magna cum emphasi primum locum occupat, ad verbum «3ayy:3/2:59at (Evangelium annuntiare) referatur oportet; duobus autem membris, uno negativo (non ubi nominatus est elc.), altero affirmativo (sed sicut scriptum est etc.) exponitur. Demum verbum qottgctotat propria sua significatione (honori sibi ducere cfr 1 TAess. 5,11) recte sumitur, quum nulla sit ratio, cur derivata (cupide studere , contendere cfr 2 Cor. 5,9) hic praeferatur. Ex superioribus enim evidenter elucet, Paulum in Evangelii praedicatione suam propriam gloriam non quaesivisse; suam igitur propriam gloriam verbo 9Uiszuio2pan (n. gloria duco) non designat, sed illam, qua apostolatus sibi commissi dignitas splendidius effulget. Persuasum enim habuit, ad suum munus id maxime pertinere, ut secundum gratiam sibi datam velut sapiens architectus fundamentum poneret, cui alii postea superaedificarent (cfr ad 1 Cor. 3,10); quin etiam fundationem novarum ecclesiarum quasi sigillum quoddam consideravit, quo apostolatus sui documentum confirmatum esset et consignatum (cfr ad 1 Cor. 9,2). Hoc ergo sensu gloriae sibi duxit, Evangelium illis tantum in locis annuntiare, in quibus Christi nomen nondum innotuit, ne super fundamentum ab alio Apostolo iam positum superaedificans non.tam Apostoli proprie dicti quam evangelistae vel doctoris (cfr ad 1 Cor. 19,98; Eph. &,11) munere fungi videretur. At hinc quoque apparet, quo cum iure se Evangelii annuntiationem ab lerusalem et in circuitu usque ad Illyricum iam explevisse neque amplius illis in regionibus locum apostolatus sui exercendi invenire (v. 23) dixerit. Etenim suas ipsius partes fundamento sapienter posito ibi revera expleverat, postquam tribus suis magnis itineribus in praecipuis illarum terrarum civitatibus ecclesias fundavit, ex quibus per discipulos suos aliosque evangelistas ac doctores fidem in vicinas regiones sine magna difficultate diffundi posse vidit. Haud inepte quidem multi interpretes monent, Paulum saepe illis quoque in ecclesiis quas non condidisset praedicasse (Damasci, lerosolymis, Antiochiae) atque epistolas quoque ad ecclesias a se non fundatas (romanam, colossensem, laodicenam) dedisse, eum ergo hac regula id unum declarare, quod plerumque faciebat. Attamen praeprimis hic de: gentium suo apostolatu proxime loquitur, quo non fungi coepit, nisi quando satis diu post suam conversionem a S. Spiritu missus primum iter apostolicum suscepit (cfr Act. 13,1-4), et quo similiter ac reliqui Apostolo non tam scriptis epistolis quam evangelio viva voce annuntiato fungi debuit. Neque de praedicationibus agit, quibus per civitatem quandam transiens quasi per occasionem fidelium eius fervorem suscitavit, sed de diuturnioribus laboribus ad ecclesiam, quam alius fundavit, in fide stabiliendam confirmandamque susceptis (cfr supra p. 5). Ecclesiae porro colossensis et laodicena per eius discipulos fundatae ad eum non minus pertinebant quam ephesia , cuius erant quasi filiae; Romanis autem scripsit, ut iter suum hispanicum quodam modo praepararet, neque Romae subsistere ac praedicare sed 8 Romanis in Hispaniam deduci voluit (v. 24), ubi Evangelium nondum erat annuntiatum. Quae omnia si diligenter perpenduntur, nihil video obstare, quominus Pauli verba pro lege sumamus, quam eousque accurate ac rigide observaverat eodemque modo, quamdiu per temporum locorumque rationes licebat, observare voluit. A dignitate ergo proprie apostolica alienum habebat, aliorum Apostolorum provincias invadere, ne ibi metens, ubi sementem non fecisset, de aliorum laboribus gloriaretur (cfr ad 2 Cor. 10,12-16), atque hanc ob causam honori sibi ducebat Evangelium praedicare non iis in locis, in quibus nomen Christi ab alio Apostolo allatum iam celebrabatur, sed in iis, in quibus plane erat incognitum. Affirmativum membrum textu Isaiae (52,15) enuntiat, quem argumento suo accommodare recte dicitur (cfr Introd. gener. in U. T. libr. sacr. Ed. 2. p. 566 sqq.; Compend. introd. Ed. 2. p. 135). Propheta enim generatim de gentibus loquitur, quibus nihil de Messia divinitus sit annuntiatum, quae ergo de eius adventu, humiliatione, exaltatione admiraturae sint, Paulus vero illius dictum per allusionem quandam ad eas gentes transfert, ad quas aliorum Apostolorum praedicatio nondum advenerit. Alexandrinam versionem Paulus iterum accurate sequitur atque S. Hier. quoque primigenium textum eodem modo reddidit, in eo solo dissentiens, quod hebraica perfecta *N* et 3321302, quamvis prophetica sint, perfectis latinis (viderunt, contemplati sunt) vertere maluerit. Iuniores utique ac moderni interpretes cum Syr. et Chald. communiter vertunt : « quod non est narratum eis, videbunt (sc. reges), et quod non audierunt, contemplabuntur (seu : intelligent) »; at dubium non est, quin alexandrina versio non minus, quam haec nova, cum textu he- 15,22. Ai xal évrexorzóunw no^Àdxtg t ad. toU ?XÓ:Üw mg; Duág 323. vo 9i unxft zónov iyw» iv oi; xX(uastw — zojton, izmo0law Gb fgev o9 DO. zpog bud, dzb ixavipw triv, 24. (oj 3v zoprümpgat tl Tv Eravlaw, (Anl qàp Oropsoópivog 0:i2a50a: bpde xai drb buw rporsuzÜivat Qf, PX DyDv zpürov àz0 gípow dy- TÀn20í, 23. vovl 9b roptóouat ti; '"I:pougaÀlhu 9taxovüwv oi; iylou. 926. id)oóxncav Tàp Maxtóovía xai 'Ayaia xotwovíav cwà o roujzasÜat ig o9 mtwjoUg TU &yitew z&v iv 'ltpovsaAru. 27. tjoÓxrnoav d qàp yàp, «xi 02 tot; aoi £üvn, óz:Üodiw xal iw Attrovoyroat ajrot;. 28. Toüzo obw iri TiDuXttxOlg Tof; Gapxtxot; Aégag xal Gzoxqoiuivog alzoig tüv xapmov z Y n M tua hoc 1o):0v, dz:Mt)gopat QU Duy tig Zravlav. 39. oiàa 0i Gu ipjógivo pog uds iv zAnzeuxu ibÀoyíag Nowzo3 X:ijeogat. 30. zagaxx3ho 9b Duax., dóne!, A too Kupíoo fuv lpsos Xowroó xai ngo; tüó€ Dióv, JI. iva ius0ó dzo lw , : zb. 31 z inteso. d» cá Cloóaia xal d$, Ow- $ozopía uos f, iv "LegousaAza — sbzpósót- T noie ; 2 Yo. 1 z x10; tolg Xyio:w vivntm, 32. tva iv yapi Hb m , z$5; LaxQ Qd O:kxuato; Kupioo n 1. VV. LL. — 92. zoAXaz: isacpe! B D E F G; cum rcliquis testibus omnibus rectius legitur : à zoXA3 (multum. seu : plurimum). — z£5; Gui; (ad vos) sine altero additamento est communis ct cerla lectio; Vulg. Clem. autem parum apte addit : et prohibitus sum adhuc; quae verba hoc in loco non 1antum a graecis codd. aliisque verss.. sed etiam ab Ital. cír A'r*. Orig. interpr. eic.) melioribusque Vulg. codi. (Fuld. Aniat, Tolet. Demid. Harl. ctc.) ignorantur et ex 1:13 huc translata sunt, — 23. 4z6 íxxvv isàv (a multis annis) B C cum paucissimis niinusc.; eum rcliquis potius legatur : àzo z0ÀXGv iv. — 21. x; Àv roto ti; T4 Zzaviav (quamprimum proticiscar in Hispaniam, vel forte melius cum Vulg. ete. : quum in Hispaniam proficisci coepero , verbis A causa, cur Romam nondum venerit, indicanda exorsus (v. 22) B. Paulus sese nunc, postquam illa sit sublata, ecclesiam romanam occasione itineris sui hispanici invisurum esse promittens (23. 24) proximorum quae sibi proposuit itinerum rationem accuratius enarrat : antea nimirum se lerosolyma esse profecturum (v. 25), ut eleemosynas ab ecclesiis Macedoniae et Achaiae collectas pauperibus ierosol ymitanis deferat (26. 27); deinde in Hispaniam se expeditionem apostolicam esse suscepturum atque hoc in itinere Romam venturum fidelibusque gratiarum spiritualium copiam allaturum (v. 29). Quoniam vero timet, ne lerosolymis periculum sibi ab infidelibus Iudaeis immineat, ignoratque, num oblatio sua fidelibus accepta sit futura, Romanorum precibus enixe se commendat, ut cum gaudio ad eos venire possit (30-32). Terminat autem hanc epilogi partem benedictione apostolica (v. 33). Ultima in praecedentis sectionis sententia (v. 20) Apostolus se munere suo semper ita fungi declaraverat, ut illis potissimum in locis Evangelium annuntiaret, in quibus nomen Christi eousque fuisset ignotum; haec autem quam sibi statuerat praedicandi lex causa praecipua fuit, qua desiderio suo Romanos invisendi satisfacere hucusque est prohibitus :
15:22
92. propter quod (à) et impediebar plurimum (ivexzzzsyxv tà «2)A4) venire ad vos, (et prohibitus sum usque adhuc , xoà &xei0nv dpt x99 8c2p2). Ultima verba, quae uncis inclusimus , ad hanc sententiam non pertinere, sed ex 1,13 huc esse translata, iam annotavimus (efr VV. LL.); contextum tamen non perturbant, quia Apostolus, uti recte Chrys. iam monet, ad illa quasi respiciens causam afferat, qua potissimum prohibitus fuerit. Sunt qui particulam 3 (propter. quod) ad v. 19 referre malint, in quo de suis prioribus.expeditionibus loquitur (cfr Mai. etc. — God. etc.); at nulla est ratio, cur a proximo nexu recedamus, quem utpote aptissimum omnes fere tenent. Populorum quippe, ad quos notitia Evangelii nondum pervenit, cura Paulum plerumque (:à «oAA4) impediverat, quominus Romam se conferret, qua in urbe fundamentum iam erat positum atque fides florebat. Suo 1à z2AA4 (Vulg. : plurimum i. q. plerumque) tamen indicat, interdum alias quoque causas, quas accuratius non definit, iter suum romanum remoratas esse. Verum postquam a lerusalem usque in lllyriam per totum Orientem Evangelii praedicationem ad finem perduxit, sperat fore, ut desiderium suum invisendae romanae ecclesiae mox explere sibi liceat, quum in Hispania novum laborum campum sibi quaerere velit :
15:23
93. nic vero ulterius locum non habens in his regionibus, cupiditatem autem habens veniendi ad vos a multis tam praecedentibus annis (melius : a multis annis & xzXN9v Vel ixavov ixàv) ,
15:24
94. quum in Hispaniam proficisci coepero (vel : simulac in Hispaniam proficiscar, à; à» zopsiopa .eig 7t» Exavíay), spero quod praeteriens (melius : transiens seu zn transitu meo , &uxopsoopsvoz) videam vos, et a vobis deducar illuc (ix:t hic i. q. éxstos cfr Matth. 2,92; 11,90 etc.) , si vobis prius ez parte fruitus fuero (vel: si vestrae prius conversationis desiderium aliquatenus ezplevero, xy byów zpózcv àzí gípoug iyz74500). De huius sententiae genuina lectione antea diximus neque quidquam impedire monuimus, ne Vulgatae lectionem retineamus, quae anacolutho apte remoto sententiam et satis accurate et satis apte reddit (cfr VV. LL.). Similiter iam explicavimus (cfr ad v. 20), quo sensu Apostolus iis in regionibus, in quibus hucusque Evangelium praedicavit, i. e. in orientalibus romani imperii provinciis, non ulterius locum, i. e. opportunitatem apostolici muneris exercendi, Aaberet; in praecipuis videlicet totius illius tractus civitatibus ecclesiis fundatis fundamentum posuerat , cui eius discipuli aliique Evangelium in vicinas regiones diffundentes facile superaedificare possent. Hanc ob causam ad extremum Occidentem oculos convertens Hispaniam velut novam provinciam, in qua nomen Christi adhuc esset ignotum, sibi elegerat in eamque expeditionem apostolicam suscepturus per Romam iter facere statuerat, ut Romae aliquamdiu subsistens desiderio romanos fideles invisendi, quod a multis annis iam fovit, simul satisfaceret. Quandonam in eo hoc desiderium sit exortum, nostra sententia non docet; id autem ex ea evidenter elucet, romanam ecclesiam iam diu ante nostram epistolam scriptam , i. e. ante a. 58. vel 59. conditam esse, atque iuremerito illos ad hunc locum appellare, qui Petrum a. &2. eius fundamentum posuisse tenent. Animadvertatur praeterea oportet, Paulum romanam ecclesiam 1n transitu tantum videre voluisse, et quidem ut ab eis in Hispaniam deduceretur, postquam eorum usu ac familiaritate antea fruitus esset. Rite enim hinc colligitur, romanam ecclesiam neque foedo illo errore de iustitia propriis viribus ac meritis acquirenda, quem antiquiores nonnulli ei affinxerunt, neque aliis gravioribus vitiis fuisse infectam. Haud leve enim fidelibus, quibus scribit, Paulus fiduciae et amoris documentum exhibet, quum non tantum omnibus ad iter hispanicum necessariis per eos instrui, sed etiam ex eis itineris comites, per quos quodammodo Hispanis commendetur, assumere velit (cfr ad 1 Cor. 16,6). Clarius autem quantopere eos observet ac diligat altero membro prodit, quum se iter hispanicum pergere nolle asserat, nisi postquam eis ex parte fruitus vel potius satiatus fuerit (£av piv vpüszv &zb uípoug yz Anc00). Quae in verba bene Chrys. : « Dicens : si vobis satiatus fuero, non qualemcumque sed vehementem amorem significat; ideo etiam addit : ex parte, quasi innuens nullum tempus posse ipsum eorum consuetudine satiare aut fastidium familiaritatis eorum ipsius animo ingenerare. Vide, quanta sit eius dilectio, quandoquidem, etiamsi festinet, profecturum se non esse dicat, priusquam eis saltem aliquatenus satiatus sit ». Ne vero Romani ipsum statim adventurum esse arbitrentur, cum illis proximorum suorum itinerum consilia communicat :
15:25
25. nunc igitur (melius : nunc autem vov: 2, quum particula 2i hic non sit metabatica sed adversativa) pro/ficiscar (lege : proficiscor zsp:324au, |. e. in eo sum ut proficiscar) in Jerusalem ministrare (vel potius : ministrans &axxzvv) sanctis, sc. fidelibus ierosolymitanis. Participio praes. (3ixxzvàv) non tam itineris finem designat (uti aliqui volunt cfr Mai. Beel. etc. — God. etc.), quam iter ipsum partem ministerii esse ostendit; « neque enim ministerium vocat solam pecuniae collectae erogationem sed totum pecuniae colligendae, perferendae, tradendae negotium » (Est.). De hoc enim negotio se loqui, sequente sententia clarius docet :
15:26
26. probaverunt enim (e382xvcav áp) Macedonia et Achaia collationem aliquam (xawwvíixv xw& communicationem quandam) facere in pauperes sanctorum , qui sunt in lerusalem. Promissi fidem (cfr ad Gal. 2,10) exsoluturus etiam in tertia sua expeditione apostolica ecclesias antea a se in Galatia, Macedonia, Achaia fundatas invitaverat, ut eleemosynis collectis paupertatem fidelium palaestinensium sublevarent (cfr ad 1 Cor. 16,1 sqq. ; 2 Cor. 8,1 sqq.) ; cui invitationi Macedones et Corinthii tanta cum liberalitate responderant, ut collatam summam pecuniae dignam iudicaret, quam ipse una cum ecclesiarum illarum legatis lerosolyma deferret (cfr ad 1 Cor. 16,5). De hac collatione ac proinde de illo itinere ierosolymitano, qua tertiam suam expeditionem terminavit (cfr Act. 20, 3-91,17) fratribusque suis eleemosynas attulit (Act. 35,17), eum hic agere omnes consentiunt. Significanter autem illam eleemosynarum collationem vocat xzviovíxv communicationem, ut Macedoniae et Achaiae Ethnicochristianos fratrum suorum palaestinensium necessitates velut proprias considerasse suasque ipsorum facultates cum illis quasi communes possidere voluisse significet (cfr ad 19,13). Levi tamen correctione addita eos non tam ex mera benignitate ac liberalitate quam ex iustitia quadam ita egisse indicat :
15:27
27. placuit enim eis (vel melius quum per anaphoram praecedens verbum :522xq52» repetatur : probaverunt enim) et debitores sunt eorum ; 1. e. communicationem quandam in pauperes ierosolymitanos facere probaverunt idque quia se eorum debitores (22:0 amt) esse intellexerunt. Quo deine recte se uti declarat pergens : nam st spiritualium eorum (zziz zvsoyazvxets xzàv) participes facti sunt (3x2virmoav) JOUER debent " nios et in carnalibus ministrare illis (issoztüoas xi) Nomine spirifualium (zx z»s2gacz) Paulus hic Evangelium omniaque quae affert bona comprehendit, quippe quae ad altiorem nostram vitam pertincant, eisque nomine carnalium (zx 2xgx:.x) temporalia bona omnia opponit, quae praesenti huic vitae nostrae sustentandae inserviunt (cfr ad 1 Cor. 9.11). Quum autem carnalia haec omnibus hominibus quodam modo communia sint, spiritualia illa proprie ad Iudacochristianos pertinere innuitur. utpote qui proprium quoddam ius ad illa habeant vi divinae promissionis (cfr ad v. 8). « Propter ipsos enim, inquit CArys., venit Christus; ipsis omnia erant promissa ; ex ipsis Christus erat. ex ipsis Apostoli, ex ipsis prophetae, ex ipsis bona omnia ». Atqui per Apostolos, qui ex sancta illa societate ierosolymitana erant et ab illa quasi missi fuisse haud inepte dicuntur, bona spiritualia cum gentibus erant communicata. Unde a maiore ad minus concludens Paulus Ethnicochristianos obligatos esse recte asserit, ut vicissim viliora sua bona carnalia cum [fudaeis christianis communicent. Pulchre autem hanc temporalium bonorum communicationem sacrum ministerium esse significat; eleemosynae enim ei sunt sacrificium quoddam Deo ipsi in eius ministris oblatum (de verbi Aetcoupy:tv vi cfr 13,6 et ad 2 Cor. 9.12). Sancto igitur ac gravi negotio Apostolus impediebatur, ne statim desiderio suo Romanos invisendi satisfaceret; quamprimum autem illud impedimentum sit remotum, nihil amplius suum romanum iter esse remoraturum sperat :
15:28
28. Aoc igitur (scilicet eleemosynarum negotium) quum consummacvero et assignavero eis fructum hunc (xai copaviXpevag ajToig vàw wapui» co972w), per vos proficiscar in. Hispaniam. Ab eleemosynarum nomine, ne ludaeochristianos ierosolvmitanos pudore quodam afficiat, in toto hoc loco diligenter se abstinens collectarum summam, quam modo communicationem appellavit et debiti solutionem esse üeclaravit, nunc /ructum appellat ex Ethnicochristianorum videlicet caritate fraterna gratoque animo vel potius ex eorum intima unione cum ecclesia ierosolymitana exortum. Quem per alios quidem lerosolyma transmittere potuerat (cfr ad 1 Cor. 16,3), sed ipse perferre mavult, ut suo ipsius testimonio velut sigillo apposito confirmet (scpa- Yuxysv2;), eum revera fructum esse caritatis, qua gentes conversae primitivam Iudaeorum ecclesiam amplectantur. Haec locutionis eypeT:5o:tvoc aozoiq tov xapmov toUrov, Quam antiquiores et iuniores diversimode interpretantur, explicatio uti simplicior ita verior esse videtur: « quum eis (scilicet ierosolymitanis sanctis, quibus hoc itinere ministro) hunc fructum (unionis duarum ecclesiarum cfr Gal. 2,10) tamquam talem obsignavero (i. e. testimonio meo confirmavero) ». Antiquiores quidem Latini (cfr Z/auym. /Terv. Thom. Dion. Cai. Tol. etc.) in assiqnandi, i. e. attribuendi et conferendi, significatione consistunt, quam latinus interpres erronee expressit; e»oey(2eoa: enim latino sigillo munire respondet, id quod fit aut confirmandi aut tutandi aut notandi aut etiam occultandi causa. Ex iunioribus modernisque haud pauci ezozy5$co0ax idem valere volunt quod obsignatum tradere, ità ut Apostolus significet « se pecuniam a gentilibus collalam lerosolyma perferre nolle nisi obsignatam, ne quis suspicetur, ipsum in rem suam aliquid inde usurpasse » (Est. cfr Erasm. lust. Lap. Picon. etc., M Ev. Ag. elc.). Verum ut praetermittamus non intelligi, cur Paulus Romanis scribens eiusmodi suspicionem a se removendam duxerit, monuisse sufficit, verbum «egpayitecóa« nunquam perferendi aut tradendi notionem habere annexam. Quamobrem eorum quoque modernorum interpretatio probari nequit, quibus egp«rttec9ax idem est quod « tuto in alicuius manus tradere » (cfr Mai. Bisp.etc.). Inter Graecos Mopsu. verbo notionem complendi attribuit atque eleemosynarum negotium non nisi pecuniarum traditione absolvi monens indirecte ad tradendi significationem revertitur : « egpayicdusve; (quum obsignavero) dicit pro wAnposec (quum complecero?, ut significet ámoxopísac xal ótüoxox; (quum detulero et tradidero); nam etiamsi dantium intentione perfectus erat fructus, re tamen et usu imperfectus erat, antequam illi, quibus erat destinatus, eum acceperant ». Quae explicatio a modernis nonnullis adoptata (cfr Sch. — Weiss etc.) praeterea longius videtur quaesita atque subtilior argutiorque quam verior. Cum C/ys. alii (cfr Theoph. Oec.) nescio quo cum iure explicant : « quum obsiqnavero hunc fructum i. e. quasi in regio thesauro velut in tuto ac securo loco deposuero ». Forsitan Chrys., similiter atque Orig. T'heod. etc., quos pauci moderni sequuntur (cfr Vat. Heith.), pronomen «xot; (ris), quod iuxta contextum ad lerosolymitanos omnino est referendum, ad Macedones et Corinthios referre voluerit, quibus obsignatus sit fructus, quando per manus pauperum, qui eum acceperunt, in Dei dextera seu thesauro depositus sit. Itaque lerosolymis, quamprimum eleemosynarum negotium sit terminatum , in Hispaniam proficisci in animo habet et quidem, longiore itinere non obstante, per Romam, ut romanos fideles saltem in transitu videat eisque aliquid gratiae spiritualis impertiat (cfr 1,11). Suum enim adventum eis utilem futurum esse persuasum habet :
15:29
29. scío autem, quoniam (melius : quod &w) veniens ad vos in abundantia benedictionis (Evangelit) Christi veniam (seu venturus sim iv z^rzoyx sy)Aovlag XptozcU &Aeocoyat cfr VV. LL.). Satis mirum est, quod praceunte Chrys. etiam alii Graeci nonnulli (cfr TAeoph. Oec. EutA.) locutionem £y xAgnpogatt eüAoyiag Xpwroo cum pronomine i43; connectentes sententiam interpretentur : « scio quod veniens videbo vos in omnibus probatos et in omnibus florentes ». Hanc enim constructionem graeca grammatica respuit; cum Orig. potius aliisque Graecis et vix non omnibus Latinis locutionem illam ad verbum i7:52:5.: (reniam) traliamus oportet (127:50a« £v «tw in aliqua re, i. e. cwm ca venire, eam afferre efr 1 Cor. &,91 iv jà639, iv &yazv, fpyscUm, 2 Cor. 29.4 izy:zü0x. i» ^izr etc.), ut sensus sit : « scio meo adventu me vobis copiam benedictionis Christi allaturum esse ». Benedictionem | Christi. autem gratias appellat, quas ipso praedicante Christus auditoribus larziturus sit, atque se id scire dicit non ex revelatione quadam sed ex continua experientia, qua edoctus confidit, suam praedicationem , uti alibi semper, ita etiam Romae per Christi gratiam uberrimos fructus in animis fidelium esse producturam : « scit, inquit 7hom., ex fiducia gratiae divinae ». Ad contextum vero non satis attendunt, qui :33oyíay hic cum A'r? virtutem signorum aut cum 7/Zeod. pericula interpretantur, quae Apostolus se in itinere romano subiturum praeviderit; atque longissime a vero aberrevit TÀeoph., qui erroneam Chrys. constructionem secutus ad 2 Cor. 9,5 respiciens :24oy;ízv eleemosynas significare asseruit, quasi Paulus sperasset, se uberrimas eleemosynas Romae pro lerosolymitanis collecturum esse. - Duo quidem itinera eo tempore, quo Corinthi hanc epistolam scripsit (exeunte a. 58. vel ineunte a. 59.), Apostolus sibi proposuit, ierosolymitanum ad eleemosynas deferendas ac deinde hispanicum, in quo Romam quoque videre voluit; prius autem solum ei facere licuit. Ilerosolymis enim infidelium ludaeorum machinationibus in vincula coniectus alio plane modo, quam apud se statuerat, iter romanum ingredi coactus, biennio Caesareae in captivitate peracto, multo tardius quam speraverat, verno nimirum tempore a. 62, vinctus Romam pervenit. At Corinthi iam facile potuit praevidere, ierosolymitanum suum iter periculi plenum futurum esse; antequam enim Corintho proficisceretur, propter insidias a ludaeis ei structas consilium illius itineris mutare iam debuit (cfr Act. 20,3). Unde intelligitur, cur tam enixe illud Romanorum precibus commendet :
15:30
30. obsecro ergo (melius : autem 34) cos, fratres, per Dominum nostrum [esum Christum et per caritatem (sancti) Spiritus , ut adiuvetis me (cuvartovicactiat yov ut mecum luctemini) in orationibus (vestris) pro me (iv vatg «poccvyalg üxip £p29 cfr VV. LL.) ad Deum,
15:31
31. ut liberer (iva busto) ab infidelibus (qui sunt) in Iudaca et obsequii mei oblatio accepta fiat in lerusalem sanctis (vel accuratius : e£ mea «oni oblatio in lerusalem accepta fiat sanctis wax 4 Bogzocpix poo d, £v "Ispousaati. £z p$oBextog xolg &yiots vévrzx, vel eodem sensu : et ministerium meum in lerusalem, i. e. ad lerosolymitanos, acceptum etc. xax d; Xuxxcvia p29 4 sig 'eposcaA(g towpioiix:. x^ Cft VV. LL.),
15:32
32. ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei et refrigerer. vobiscum («x e»vava- «aósopat üptv cfr VV. LL.). Ad constructionem quod attinet, contra antiquiores nonnullos (cfr 7/om. ete.) annotamus, duas sententias finales, quae coniunctione iva (w/) inchoantur (31. 32), inter se non esse parallelas, sed secundam (v. 32)a priore «v. 31; dependere. Finis videlicet, quem Paulus fidelium precibus obtinere vult, proximus est, ut eleemosynarum negotium Ierosolvmis feliciter peragere sibi liceat, remotior autem, ut negotio illo feliciter peracto cum gaudio ad Romanos perveniat. Ob gravitatem ergo difficultatum, quas in itinere ierosolymitano inventurus sit, illud non simpliciter ac nude precibus Romanorum commendat. Per Iesum Christum potius, in quo utpote supremo omnium tidelium Domino se cum eis unum esse confidit, e£ per caritatem Spiri- (us, qua in suo atque eorum cordibus diffusa velut arctissimo vinculo cum eis est coniunctus el unitus, eos obstestatur (cfr ad 12,1), ut in orationibus pro ipso ad Deum colluctentur. Avdentissimis ergo precibus, quibus Deum quasi vincere studeant (cfr Col. 4,19), Romanos impetrare vult sibi auxilium, quo difficultatibus periculisque remotis eleemosynarum negotium ad felicem finem perducat. Iamvero quia duo potissimum felici rei eventui obstatura suspicatur, duplex quoque argumentum proximum precibus neophytorum assignat. Una enim ex parte vix non certus est, infideles Iudaeos, qui odio implacabili eum ubique persequebantur, quia contra populum, uti aiebant, et Legem et templum omnes ubique excitaret (cfr Act. 21,98), sibi in Iudaea quoque insidias esse structuros; altera autem ex parte haud sine ratione dubitat, annon etiam multi ludaeochristiani ierosolymitani, qui omnes erant aemulatores Legis (Act. 91,90), calumniis infidelium seducti ab eo velut Legis adversario tam averso sint animo, ut ex eius manibus eleemosynas Ethnicochristianorum accipere nolint. Quapropter Romanos secum orationibus ad Deum colluctari vult, ut primum quidem infidelium insidias persecutionemque in Iudaea effugiat, ac deinde ut oblatio sua fidelibus grata acceptaque sit. Eo magis porro Romani Apostolum precibus suis adiuvare debent, quia ideo potissimum felicem negotii illius exitum desiderat, ut ad eos non tantum venire sed etiam in gaudio venire et cum eis refrigerari, covavazaisc0t i. e. mutua conversatione ipse recreari et aedificari eosque vicissim recreare et aedificare valeat (cfr 1,11. 12). Quoniam vero & solo Deo utrumque pendet, fideles ad ardentes quidem fundendas orationes exhortatur, simul autem addito per voluntatem. Dei eos docet, totam rem divino beneplacito esse committendam, ac leviter quoque indicat (uti supra 1,10), Deum pro sua sapientia forte illud quod exposuit duplicis itineris consilium non esse approbaturum. Revera Deus, quemadmodum supra iam dixi, illud non approbavit; quamvis enim ab ecclesia ierosolymitana Paulus bene sit receptus, infidelium tamen insidias non effugit Romamque non pervenit nisi vinctus Christi Iesu. Obtestationem demum suam (30-32), quae toti huic epilogi parti (14-29) velut conclusio practica accedit, pio voto terminat :
15:33
33. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis ; amen. Propter appellationem Deus pacis , qua utitur, multi eum ad Romanorum dissensiones antea commemoratas (15,1-15,13) respicere et quasi redire arbitrantur; at dissensionum argumentum pio illo voto, quod v. 13 legitur, absolvit atque mirum esset, si hic ad illud reverteretur. Inimicitiarum potius Iudaerum magnorumque periculorum recordatione, quae ex eorum parte sibi imminere pro certo habet, adducitur ut a Deo pacis auctore (cfr ad v. 5) fidelibus pacem exoptet eumque precetur, ut illos ab eiusmodi insidiis et periculis continua sua protectione defendat. 23. — Phoebes commendalio mullorunque amicorum salulatio (16,1-16 a). 16,1. Commendo autem vobis Phoeben 16,1. Xovioinut 9b Qutv qo(Óónv Tv sororem nostram, quae est in. ministerio | 3à:Xgijv fuv, o222v xat Btáxovov cfi; PxxAnecclesiae , quae est in Cenchris : 2. ut eam | olac tzc iv. Keyypsate, 2. (vx. ngoobttnott suscipiatis in. Domino digne sanctis : et | aotzv &v. Koplo. dtloc t&v dyiov, xal assistalis ei in quocumque negotio vestri | zagxaiz:t ao:$ dv $ dw Üg5v 71£^5n indiguerit; elemim ipsa quoque astitit | rpíygatt. xai yàp abth rpostdzi m0AAQv multis, et mihi ipsi. Üyevifü, xal ipo) ajroÜ !. Epistolam nostram per Phoeben Romam esse allatam, communis iuniorum recentiorumque interpretum est sententia, quam praeter subscriptiones multorum codicum quum graecorum tum latinorum et syriacorum copticorumque (cfr Tischend. Nov. Test. Ed. 8. II. p. 457) inter Graecos Oecum. et Teoph., inter Latinos Aóael. et Herv. iam antiquitus pervulgatam fuisse testantur. Atque revera probabile est, Paulum Phoeben ad sua negotia Romam proficiscentem his verbis ideo potissimum commendasse, ut eam ad Rornanos quasi introduceret eique epistolam deferenti fidem faceret. Duobus autem titulis eam commendat, quum eam non tantum suam illorumque sororem, scilicet in Christo i. e. Christianam, nominet sed etiam eam publico munere in ecclesia cenchrcensi (Cenchreae portus erat Corinthiorum in mari ionio octo fere passuum millibus Corintho distans) etiamnunc fungi dicat; ecclesiae enim illius, quam Apostolus verisimiliter in altera sua expeditione apostolica ipse fundaverat (cfr Act. 18,18), ministra seu diaconissa (àixevoz) erat pauperum maxime aegrotorumque et peregrinorum servitio dicata?. Quo duplici titulo dignam eam esse asserit, quam Romani in Domino, i. e. propter Dominum Christum, cuius membrum sit, recipiant digne sanctis , i. e. eo modo, quo Christianum decet fratres suos et sorores recipere, quibus cum fide et caritate est unitus. Quapropter Romani quoque rogantur, ut diaconissae assistant (xapwzávot) seu. opitulentur 2n omni negotio, in quo corum auxilium forte desideratura sit, idque eo magis, quia zpsa quoque pro munere, quo fungatur, patrona et adiutriz (z027:x7;) uti multorum ita ipsius etiam Apostoli iam fuerit. Qua in re autem Paulum adiuverit non minus ignoramus quam ad quae negotia peragenda Romam sit profecta. Haud immerito iuniores interpretes, longo catalogo eorum quibus nominatim salutem Paulus adscribit considerato, insignem eius humanitatem, qua tam multus et officiosus fuerit in salutando (Est.), eximiamque eius caritatem nos admirari iubent, qua licet quam plurimis curis sollicitudinibusque distentus atque innumeris undique vexatus tribulationibus, tam distinctam multorum faciat mentionem eosque non tantum propriis nominibus salutet sed etiam qualitatibus peculiaribus discernat commendetque (To/.). Longe aliter multi moderni acath. de hac pericope sentiunt. Cur enim Paulus, qui in epistolis ad ecclesias a se fundatas scriptis neminem nominatim salutare soleat, Romanis scribens tot amicos nominare voluerit non intelligentes sibique praeterea persuadentes eum tot membra ecclesiae a se nondum visitatae cognita habere non potuisse, alii quidem totum nostrum locum una cum reliquis huius capitis partibus et capite praecedente ei abiudicant falsarioque cuidam attribuunt, qui hoc catalogo insignium Christianorum romanorum addito ecclesiam romanam, quae Paulo inimica fuerit, quasi adulari et cum eo reconciliare voluerit (cfr Baur, Zeller, Schwegler, Lucht etc.), alii autem iique numero plures locum hunc ab eo scriptum utique concedunt, sed ecclesiae romanae destinatum esse negant. Inter se tamen non consentientes nonnulli integros vv. 1-93 (cfr Weizsaácker), nonnulli solos vv. 1-290 (cfr D. ScAulz, Reuss, Weiss etc.) aut solos rv. 3-20 (cfr Ew. Mang. Ritsch etc.) aut solos vv. 1-15 (cfr Laurent, Hitz.) aut rv. 1-16 et 21-23 (Holsten) aut vv. 1-16 (Kren£el) aut vv. 3-16 (Kuencker: aut demum vv. 1-6 et 17-20 (Lips.)literulas separatas constituisse dicunt, quae per Phoeben aut alium quendam nuntium Corinthum vel Ephesum essent missae et nescio quo casu cum epistola ad Romanos coniunctae (cfr meam /ntroduct. spec. in singulos N. T. libr. p. *79 sq.; H. I. Holtzmann Lehrb. der hist. krit. Einl. in das Neue Test. Ed. 2. 1886. p. 269 sqq.). Quae omnia nihil nisi hominum , qui novis confictis procusisque opinionibus sibi sagacitatis miraeque cuiusdam artis criticae famam acquirere student, coniecturas esse non minus arbitrarias quam commenticias futilesque atque omni solido fundamento prorsus destitui , sola iam sententiarum docet multitudo ac varietas. Documentis videlicet historicis, codices dico graecos, antiquas versiones, Patrum et interpretum commentarios, qui unanimi suo testimonio hanc pericopen velut genuinam epistolae ad Romanos partem tuentur, neglectis vel potius spretis ac repudiatis, pro suo quisque ingenio internas, uti aiunt, ratiunculas quasdam conquirunt, quibus unum vel alterum ex his versiculis criminentur eosque à Paulo aut omnino non scriptos aut saltem Romanis non destinatos esse non tam demonstrent quam praetendant. Quid praecipua eorum argumenta valeant, ex singularum sententiarum interpretatione apparebit; duo tamen ad totius pericopes authentiam vindicandam praenotasse iuverit. Atque primum quidem plane immerito moderni « critici » aliquid miri in eo inveniunt, quod Paulus Romanis scribens tot Christianos Romae degentes nominatim salutaverit, quamvis in epistolis ad ecclesias a se fundatas missis ab eiusmodi salutationibus se abstineat. Namque his literis eum iter suum romanum praeparare voluisse, ne breve illud tempus, quod inter Romanos commorari statuerat, sine fructu esset, saepius jam monuimus (cfr Prolegom. p. 19 sqq. etc.) omnesque fere interpretes hodie consentiunt. Iamvero ad hunc finem obtinendum vix quidquam aptius facere potuit, quam ut eorum fidelium, quos in variis suis itineribus cognoverat illoque tempore Romae degere scivit, atque simul eorum, quos Romae in Evangelio propagando strenue occupari audiverat, honorificam mentionem faceret eisque salutatione adscripta continuum suum amorem aut gratum animum suum significaret; eo ipso enim se cum romana ecclesia, quamvis eam nondum visitasset, communi fidei caritatisque vinculo unitum esse demonstravit. Ceterum multos amicos, & quibus tenerrime amabatur, ei iam tum Romae fuisse, satis opinor ex eo apparet, quod vix tribus annis postea, S. Luca teste, Christiani romani multi, quum eum vinctum Romam advenire audissent, usque ad Appii forum et Tres tabernas, qui vici plus quadraginta millibus Roma distant, ei occurrerint (Act. 98,15). Porro adversarii, si ex ipsis quoque nominibus allatis argumentum desumere conantur, quo catalogi huius aut authentiam aut romanam destinationem impugnent; quia nomina ista Romae non fuerint usitata, sese romanis illius aetatis rebus non satis studuisse produnt. Etenim inter viginti quatuor nomina hic allata praeter usitatissima quaedam (Prisca, Aquila, Maria, Andronicus, Rufus etc.) saltem tredecim deguntur (Ampliatus, Urbanus, Stachys, Apelles, Aristobulus, Narcissus, Tryphaena et Tryphosa, Hermes, Patrobas, Hermas, Philologus et Iulia, Nereus), quibus circa illud tempus, quo epistola nostra conscripta est, personas quasdam ad domum Caesaris pertinentes ac Romae degentes appellatas esse, inscriptiones superslites testantur (cfr LigAtfoot St. Paul's Epistle to the Philippians. London 1890 p. 174-177). Quamvis autem de domo Caesaris etiam Christianos fuisse ex PÁA:/. 4,22 abunde constet, asserere profecto nolumus, fideles illos, quos Paulus hoc in loco salutat, eosdem esse, quorum nomina in inscriptionibus inveniuntur; attamen id saltem evidens est nomina huius pericopes ne levissimum quidem argumentum contra eius authentiam praebere, sed maiore cum iure ad eius authentiam confirmandam adhiberi posse. Procul dubio Apostolus, quum adhibito imperativo plural. (exc: salutate) totam ecclesiam personas a se nominatas salutare iuberet, eas simul Romanis commendare dignasque esse significare voluit, quae ab omnibus colerentur atque observarentur. Ac revera singularem honorem duabus illis debebant, quas primo in loco ponit :
15:1
Élément d'ordre intellectuel. Il s’agit de chrétiens qui sont faibles dans la foi, c’est-à-dire dont les opinions ne s'inspirent pas d'une foi parfaite; leurs pratiques sont : abstinence de la chair parce qu'elle constitue par elle-même une nourriture impure; abstinence de vin; préférence accordée à certains jours. De ces pratiques la dernière est la moins importante. Il est clair qu'elle ne règle pas les deux premières. Si par exemple on ne s’abstenait de chair qu'à certains jours, et à cause de ces jours, l’abstinence ne serait pas absolue et n'aurait pas pour cause l’impureté de la nourriture en elle-même. Le plus naturel est de penser que l’observance des jours est combinée avec l’abstinence, cette observance consistant en jeûnes à certains jours. Dire qu'elle est seulement parallèle, et qu'on réservait par exemple certains jours au chômage, ou qu’on les choisissait lorsqu'il s'agissait de se marier ou de se mettre en route etc., c'est s’écarter à la fois du contexte, de la tradition ancienne et de toutes les analogies connues. 1] serait encore plus étrange que l’observance des jours n'émanât pas du même esprit que l’abstinence : que par exemple l’abstinence fût causée par l'horreur des viandes immolées, et l'observance des jours par l'attachement à la Loi mosaïque de la part de Judéo-chrétiens déterminés (contre Corn.), car Paul aurait ainsi attribué les mêmes tendances à deux groupes fort distincts.
15:2
Mais il est aussi un élément moral dont on ne tient ordinairement pas compte. Les faibles dans la foi sont aussi des faibles de caractère. Paul suppose qu'ils se laisseront facilement entrainer à agir contre leur conscience. En présence des forts, ils lâchent pied. Leur ressource est de s’isoler et de juger sévèrement les autres, Ces points établis, il est clair que les faibles ne sont point des Judéochrétiens militants. Jamais la Loi mosaïque n'a interdit le vin, si ce n’est aux prêtres en fonction {Lev. x, 9), ou aux naziréens, à la suite d'un vœu (Num. νι, 2). Elle n’a pas interdit non plus l'usage de la chair en général. D'après les Juifs les plus scrupuleux, il fallait seulement distinguer les aliments purs d’après la Loi ou la tradition (Lev. x1, 2 ss.; Dt. χιν, 3 ss. Me. vu). La Loi connaissait, il est vrai, la distinction et l'observation des néoménies, sabbats, etc. Mais une pratique appuyée de parti pris sur la Loi n'eût pas été tolérée par Paul. Toute prétention judaïsante caractérisée n'était pas seulement une imperfection dans la foi, mais une tentative de sauvegarder la justice de la Loi au détriment de la foi. Et des judaïsants militants ne se seraient pas laissé intimider si facilement. L'opinion des faibles va donc beaucoup plus loin que le judaïsme dans l’abstinence ; en revanche leur attitude n’est pas agressive comme celle des judaïsants que Paul ἃ dû combattre si souvent avec énergie. Sont-ce donc, comme le veut encore très résolument le P. Cornely, des chrétiens qui se refusent à manger les viandes immolées ? On peut alléguer dans ce sens : 1) la parfaite ressemblance dans la solution pratique que Paul donne aux Romains et aux Corinthiens c'est la même crainte de faire périr des frères, la même générosité exigée des forts; 2) l'indulgence de Paul s'explique très bien en cette matière, car l'horreur des idolothytes avait un solide fondement dans la crainte de participer au culte des idoles, ou du moins de paraître s’y associer. C'était une erreur en théorie, car les idoles ne sont rien, mais bien des raisons semblaient conseiller cette abstention; elle manifestait aux païens que les chrétiens étaient décidés à rompre avec toute apparence d’idolâtrie; 3) le caractère moral des faibles est celui de tout le monde; ils se laissent entrainer par l'exemple et n’ont pas soin de se former la conscience. Ce n'est pas ordinairement la trempe des ascètes. Cette raison, qui n’est pas donnée par Cornely, me paraît la plus forte en sa faveur. Les ascètes forment dans une communauté un groupe très ferme et ne sont pas ordinairement disposés à renoncer à leur genre de vie pour suivre l'exemple des autres. S'ils l'ont choisi librement pour mener une vie plus parfaite, ils ne s’étonnent pas que d’autres ne s'élèvent pas si haut. Ces raisons donnent quelque probabilité à l'opinion du P. Cornely. Mais ce ne sont pourtant que des difficultés qui ne sauraient prévaloir contre les textes. Sans doute il y demeure bien des obscurités. Mais il n'y en ἃ aucune dans I Cor. vu, Si Paul avait voulu faire allusion aux mêmes scrupules, il eût été si aisé de le dire! Il applique la même solution, mais ce n’est pas une preuve que le cas soit le même dans son espèce; il suffit que les deux cas aient en commun le scrupule. Sans doute aussi les notes ne sont pas suffisantes pour constituer un groupe parfaitement défini, mais elles désignent pourtant nettement certaines tendances ascétiques, qu'on peut très facilement constater dans le monde ancien. Nous aurons seulement à tenir compte des raisons apportées en faveur de l'opinion de Cornely quand il s'agira de leur donner un contour. On sait que dès le νι siècle av. Jésus-Christ l’orphisme pénétra à Athènes. Une de ses pratiques était l’abstinence de tout ce qui avait eu vie, d’où le terme technique τὰ ἔμψυχα, par où l’on entendait la vie animale. L'origine de cette répugnance est peut-être la crainte de l'esprit animal offensé par le meurtre de la bête; plus tard on vit surtout dans l'usage des viandes quelque chose de barbare ou de trop délicat. Mais il est certain que l'idée d’impureté y était attachée; σαρκῶν δ᾽ ἀπείχοντο ὡς οὐχ ὅσιον ὃν ἐσθίειν, οὐδέ τοὺς τῶν θεῶν βωμοὺς αἵματι μιαίνειν, dit Platon, parlant d'anciens qu’il comparait aux Orphiques (Leg. VI, 782 c). Le pythagorisme, éteint comme école de philosophie, se perpétua comme tendance ascétique unie à l’orphisme. Au quatrième siècle avant Jésus-Christ, les poètes de la moyenne comédie se moquent de ces gens qui ne mangent pas de chair non plus que les chenilles, et ne boivent pas de vin non plus que les grenouilles : Aristophon (Athen. VI, p. 238 c) : ὕδωρ δὲ πίνειν βάτραχος, ἀπολαῦσαι θύμων λαχάνων τε χάμπη (Cf. Epipu. Prooem. et anaceph.; Ado. haer., dans Doxographi graeci, p. 587 et 590; Warcuter, Reinheitsvorschriften im griechischen Kult, p. 76 ss. et Zerrer, Philos. der Griech. HI, τι, 4° éd. p. 318 ss.). Le vin ne fut jamais regardé comme impur, mais on s'en abstenait comme peu propice à l'usage de la raison ou aux communications divines. Ces pratiques, originaires peut-être de l’extrême-Orient, se répandirent un peu partout, quoique les raisons ne fussent pas partout les mêmes. Daniel ne répugnaiït ni à la viande, ni au vin, mais, après s'en être privé pendant trois semaines, il eut une vision (Dan. x, 3 s.). Chez les Esséniens, les abstinences étaient plus systématiques, sans qu’on puisse savoir exactement en quoi elles consistaient. D'après Philon, certains thérapeutes ne mangeaient que tous les trois jours, et seulement du pain, avec du sel comme aliment, tout au plus assaisonné d’hyssope, et ne buvaient que de l’eau {De vita contempl. M. Il, p. 477). Le régime de saint Jacques, le « frère » du Seigneur, excluait le vin et les choses animées, si l'on en croit Hégésippe : οἶνον καὶ σίχερα οὐκ ἔπιεν οὐδὲ ἔυνψυχον ἔφαγεν (ap. Eus. A. E. II, xxx, δ). Ces coutumes se propagèrent avec un cachet plus ou moins dogmatique. Pour Apollonios de Tyane les chairs étaient impures, mais non le vin, quoiqu'il en fit abstinence (PurrosrraTe, Apollon. I, 8). Les Ébionites prétendaient que saint Pierre s’abstenait de chair, comme 115 le faisaient eux-mêmes, parce que les ëtres animés provenaient de l'union des sexes, du moins s’il faut en croire saint Épiphane {Haer: XXX, 15; cf. Hom. Clém. XII, 6). Si ces tendances avaient existé dans l'Église romaine sous une forme aussi systématique et délibérée, ni leurs partisans n'auraient été si hésitants, ni Paul n’aurait été aussi indulgent. Elles étaient donc plutôt représentées par une petite masse flottante, qui se laissait intimider, et Ambrosiaster a dit très justement : /nfirmus esse dicit, qui propterea quod ludaei prohibiti sunt, timet edere. Mais qu'ont à faire ici les Juifs? Le même auteur a dit : Sive qui ex ludaeo christianus est, sive gentilis fidelis putat esse aliquid tale vitandum, ipse est quem supra infirmum dicit; dubitando enim est infirmus. Et en effet, s’il s'agit de principes ascétiques, rien n'indique qu'ils venaient du judaïsme plutôt que du paganisme. Ce pouvait être simplement l'application au christianisme de principes répandus un peu partout. On regardait ces abstinences comme le fait des parfaits, orphiques et pythagoriciens chez les gentils, Esséniens et Thérapeutes chez les Juifs ; la philosophie elle-même s’'inscrivait contre l'usage des chairs (PLurarque, deux discours). Des chrétiens ont dû se dire que le christianisme n'exigeait pas moins de pureté. Cependant on tient en général, et probablement avec raison, que le gros des abstinents étaient d’origine juive. Il est diilicile de ne pas rapprocher Rom. xrv de Col. 11, 16, où les questions alimentaires sont précisément groupées avec l’observance des néoménies et des sabbats : μὴ οὖν τις ὑμᾶς χρινέτω ἐν βρώσει καὶ ἐν πόσει À ἐν μέρει ἑορτῆς À veounviac à σαδῥάτων. On peut objecter que l'argument prouve trop, car dans Col. τα, 16 la secte est très caractérisée comme juive, et qu'on ne peut pas plus assimiler l’observance de certains jours à celle du sabbat que l'abstinence de chair à celle des idolothytes. Toutefois il semble que c'est la pensée de Paul que les faibles sont pour la plupart originaires du judaïsme. Au chapitre xvr, tout en élargissant le sujet, il s'adresse toujours à la communauté romaine, composée de gentils, et lui rappelle qu'elle est spécialement tenue à exercer la miséricorde; or il semble bien que c’est envers ceux qui sont d'origine juive, et que de plus Paul a toujours en vue les faibles. Mais ce qu'il faut tenir en toute hypothèse, c'est que les faibles étaient moins des ascètes convaincus, agissant résolument d’après des principes erronés, que des individus timides, qui passaient du scrupule qu'on leur avait suggéré à une pratique plus libre sans s’affranchir de leur doute. Les théoriciens, le parti actif, était-il à Rome? C’est ce dont il sera question sur xvi, 17 ss., mais il paraît certain que les faibles avaient vraiment posé le cas à Rome même. MM. Sanday et Headlam (après Hort) pensent que Paul a traité le cas de conscience moral d’après les expériences qu'il a pu faire ici ou là, d’une manière purement spéculative, comme il a traité la partie dogmatique. Mais, tant qu'on n'aura pas produit des arguments positifs en sens contraire, on estimera toujours que Paul parle aux Romains d’un point qui les intéressait directement. Ce qu'il y a de juste dans l'opinion de SIL., c'est que Paul ἃ parlé vaguement parce qu’il n'avait pas à combattre une tendance très ferme ni un groupe très délimité. La question de principe est beaucoup moins le caractère pur ou impur des aliments, question tranchée d'avance pour Paul, que la question de la conscience douteuse et des devoirs envers des scrupuleux. Enfin disons pour M. Jülicher que les faibles ne sont point devenus une majorité tyrannique, jusqu'au jour où la Réforme a brisé leur joug. Il faut avoir renoncé à l'analyse des concepts pour confondre ceux qui faisaient abstinence de chair parce qu'ils la regardaient comme impure, et ceux qui s'en abstiennent soit à certains jours, soit ordinairement, par esprit de mortification ou pour obéir à des lois posées par l'Église. Et quoi de plus contraire à la doctrine de Paul que la séparation protestante, puisqu'il demande aux forts de sacrifier leur droit à l'union et à la charité? Sa doctrine paraîtrait même sévère si elle engageait toute l'existence des forts. Mais les raisons de Paul ne valent que si le scandale était à craindre, peut-être même seulement pour le cas des repas pris en commun. Ce chapitre se compose de deux parties assez distinctes. La première (1-13) termine la partie d’exhortation morale; la seconde (14-33) est l'épilogue de toute l'épiître, clos par une salutation. La section 1-13 se subdivise elle-même en deux sans parler du souhait final (13) : 1-6 montrent l’abnégation comme la condition indispensable de l'union; 7-12 invitent la communauté, composée de gentils, à cette condescendance charitable, parce que les gentils, plus que les Juifs, ont été l’objet de la miséricorde par le Christ, et doivent donc le glorifier, comme l’a dit l'Écriture. Cependant il semble bien que 1-12 sont assez étroitement unis, Dans les deux endroits la gloire de Dieu est la fin de tout, et cette gloire exige expressément l'union dans la première partie, la suppose dans la seconde. Dans le premier endroit, le Christ est le type de l’abnégation, nécessaire à l'union; dans le second il est l'instrument de la miséricorde, qui provoque à la condescendance. Mais il y a cette difficulté que le point de départ du v. 1 est la controverse entre les faibles et les forts, tandis que le v. 8 insinue une comparaison entre les Juifs convertis pour justifier la véracité de Dieu et les gentils attirés par pure miséricorde, d’où l’on est tenté de conclure que c'est une raison pour les gentils, sinon de se montrer déférents pour les chrétiens d'origine juive, du moins de leur témoigner la même indulgence qu'ils ont reçue. Et alors ne faut-il pas assimiler les forts aux gentils, les faibles aux Juifs convertis ? Cette solution, qui paraît si naturelle, n’est cependant pas tout à fait certaine. Il est incontestable en effet que la pensée s'élève, que du thème assez restreint des scrupules, qui ne doivent pas empêcher l'union, Paul passe à la condition qu'elle exige, à la considération qui doit rendre l'indulgence plus facile. Cette considération, le thème de la miséricorde, qui est applicable aux gentils, ne peut être en scène sans amener le contraste de la promesse faite aux Juifs. Il se peut donc que la situation des Juifs et des gentils convertis ne soit donnée ici que comme un exemple (Zietzmann). Cependant cet exemple n’a pas été produit sans intention, et le plus vraisemblable est que Paul invite, quoique très discrètement, les gentils à l'indulgence envers leurs frères venus de la circoncision. Mais le sujet ayant débordé le cadre du ch. x1v, on n’a pas le droit de conclure que les faibles étaient uniquement des Juifs convertis.
15:3
L'opinion a prévalu dans l’exégèse protestante (Lips., SH, Jül., Kühl, Lietz. etc.) que Paul ἃ changé le sens du passage cité, Ps. zxvir (Lxix), 10 {exactement d'après les LXX, traduisant bien l’hébreu). Dans le psaume, le juste souffrant dit à Dieu : « les injures de ceux qui t’injurient sont retombées sur moi »; sé représente donc Dieu. On veut que Paul aït fait entrer ce pas® sage strictement dans l'argumentation du v. 1, et on en conclut que le Christ est censé s'adresser à un homme, σέ, Est-ce un fort, est-ce un chrétien quel” conque ? Et comment est-ce porter les faiblesses d'un autre que de prendre sur soi les injures qui lui sont adressées? C'est ce qu'on n’explique pass qu'on ne peut expliquer, et on se débarrasse de ce soin en disant que Pauha cité très maladroitement, et à contresens. Pour éviter ces inconvénients, il suffit de noter que le v. 3 n'est point la preuve du v. 1. Paul n'est pas retourné en arrière. L'obstacle à porter les faiblesses des autres, c'est qu’on se plaît à soi-même (v. 1). On ne veut pas renoncer à ses satisfactions pour accepter une tâche pénible. C’est cet obstacle que Paul attaque maintenant, en lui-même, et non dans ses conséquences. Le Christ n’a pas cherché ses satisfactions, et la preuve, c’est qu'il a pu dire que les outrages adressés à son Père sont tombés sur lui. Dans sa mission, loin de plaire aux hommes, il n'a récolté que des affronts; c'est donc qu'il n'a pas reculé pour sauver sa tranquillité. Et il est d'ailleurs sousentendu dans la pensée de Paul, que tout ce qu'a voulu le Christ, il l'a voulu pour soulager les infirmités des hommes. Selon les deux explications, le psaume est regardé par Paul comme messianique; le juste souffrant est à tout le moins un type de Jésus souffrant. Le v. 4 est cité dans 10. xv, 25; le v. 9 dans Lo. π, 17; le v. 9» dans Rom. xv, 3, le v. 12 dans Mt. xxvnr, 27-30; le v. 21 dans Mt. xxvu, 34 et Lo. χιχ, 29; le v. 22 5. dans Rom. xt, 9; Le v. 254 dans Act. τ, 20 (SH.). La construction avant la citation est très concise, mais il n'y ἃ pas proprement anacoluthe. On n’a donc pas le droit de suppléer : « mais il a pris sur lui les faiblesses de tous », ce qui conduirait à l'explication rejetée plus haut; on peut seulement sous-entendre : « si bien qu'il s’est exposé aux injures Etenim pour nam et.
15:4
Assurément un prédicateur d'aujourd'hui, voulant donner le Christ en exemple, eût cité directement sa vie. Paul a préféré s'appuyer sur un texte de l'A. T. Au lieu donc de conclure : tout ce que le Christ ἃ fait, il l’a fait pour nous instruire, il conclut : tout ce qui a été écrit d'avance (προεγράφη) dans l'Ancien Testament était « destiné à nous instruire » (εἰς διδασχαλίαν, au sens actif, et non : « pour être notre doctrine »), Les exemples du Christ ont en eux-mêmes leur valeur. Mais ayant été écrits, et écrits d'avance, donc par l'Esprit prophétique, ils ont un rapport spécial à l’enseignement, et à nous qui sommes au temps vers lequel convergeait toute l’ancienne économie, conçue comme un pédagogue (mn, 24). Le but de Dieu (ἵνα) en nous donnant l'Écriture, c'est d'entretenir notre espérance, car l'Ecriture enseigne la patience et ne cesse de nous encourager. Comment Dieu nous apprendrait-il à souffrir, et pourquoi nous encouragerait-il, s’il n'avait dessein de couronner notre espérance? — ὑπομονῆς et παραχλήσεως se rapportent également à τῶν γραφῶν, gén. de possession, c’est-à-dire la patience et l’encouragement contenus dans l'Écriture ct fondés sur son autorité (Lips., Corn. etc.). Sur l'utilité de l'Écriture, cf. II Tim. nr, 16. On ne peut pas dire que cette doctrine sur l’Écriture soit déplacée; elle eût pu être placée ailleurs, mais ce n’est pas une raison pour dire avec Zahn que le v. 4 s'applique aux νυ. 1 et 2 par-dessus le v. 3. — Lietzmann prétend, sans plus de raison, que Paul s'excuse d’avoir détourné le verset du psaume de son sens normal (οἵ. v. 3), sous prétexte que toute l'Écriture devait être prise dans un sens moral qui nous convint. — Enfin Kühl rétrécit beaucoup les termes en adressant le v. 4 aux forts qui doivent avoir patience avec les faibles et les encourager. Le v. 4 dans sa généralité est précisément une preuve que Paul n'avait plus en vue dès le v. 2 la distinction des faibles et des forts, car l'Écriture n’est pas destinée qu'aux forts. Ajouter per avant consolationem dans la Ve. pour la rendre conforme au grec qui répète διά. 5 et 6. Le v. 6 commande toute la période, en indiquant la cause finale. Les chrétiens sont une société religieuse, groupée pour rendre gloire à Dieu comme une seule voix, et par conséquent d'un seul cœur, sous peine de la plus fâcheuse discordance entre la bouche et le cœur. Pour cela il faut qu’ils aient tous les mêmes sentiments, de façon à rester unis. À propos des aliments et des jours, Paul a toléré qu'on n'ait pas les mêmes sentiments (χιν, 6); il s’agit donc ici d'une unité plus essentielle, l'accord sur les grands principes, en dépit des petites divergences. Cette union ne peut être qu'un don de Dieu, aussi Paul a-t-il recours à la prière.
15:5
Dieu est qualifié ici moins par ses attributs que par ses dons. ὑπομονῆς et παραχλήσεως (gen. auctoris) sont choisis, non que la patience et l'encouragement aient un rapport spécial avec la concorde, comme s'il y avait le « Dieu de la paix », mais parce que ce sont les notes de l'Écriture, dont Dieu est l’auteur. Le v. 5 est ainsi étroitement lié au v. 4. — δῴη, forme tardive, pour δοίῃ. — Tandis que τὸ αὐτὸ εἰς ἀλλήλοις φρονεῖν signifiait peut-étre plus haut (x11, 16) avoir des autres les mêmes sentiments que vous avez pour vous-mêmes, il n'est pas douteux que τὸ αὐτὸ φρονεῖν ἐν ἀλλήλοις ne signifie avoir les mêmes sentiments entre vous, être d'accord. — κατὰ Χριστὸν Ἰησοῦν, « selon la volonté du Christ », d'après Corn. qui cite vin, 27; IT Cor. vu, 9. 11, où il y ἃ κατὰ θεόν, ce qui n'est pas notre situation; « selon notre appartenance au Christ », d'après Lipsius, ce qui ne rend pas xaté; donc plutôt : « dans l'esprit et selon l'exemple du Christ » (SH., Kühl, Lieiz., Jül., Zahn avec des nuances). Le mot Ἰησοῦς, après l’allusion aux dispositions qu'a montrées le Christ (v. 3), doit marquer le Christ Jésus de l'histoire (Zahn). Ces mots sont un rappel du v. 3 : en ne se plaisant pas à lui-même, Jésus avait exclu ce qui s'oppose le plus à la concorde; ils annoncent en même temps le grand exemple d'amour de tous que le Christ a donné (v. 7. 8). Dans Vg. idipsum sapere in alterutrum a le sens de unum invicem sapere (Ambrst.), ou : idem sapere inter vos invicem, proposé par Corn., ou : idem mutuo inter vos sentire (Érasme).
15:6
ὁμοθυμαδόν, « d’un commun accord », caractéristique des chrétiens, surtout dans la prière (Act. 1, 14; n, 46; 11, 24; v, 12); un homme discordant ne plaisait pas à Dieu et l'accord est nécessaire pour être exaucé (Mt. xvur, 19). Dans l'expression τὸν θεὸν καὶ πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰ. X. {cf. II Cor. 1, 3; χι, 31; Eph. 1, 3; 1 Pet. τ, 8), on a essayé de détacher θεός « Dieu, qui est le Père du Seigneur », mais le sens naturel est « le Dieu et Père du Seigneur (cf. Eph. 1, 17 : ὁ θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν ‘I. X.) : Dieu du Christ, comme ayant créé son humanité; Père, parce que le Père ἃ engendré le Fils.
15:7
ὑμᾶς au lieu de ἡμᾶς.
Ce verset est joint étroitement aux deux précédents; il développe ce que signifiait χατὰ Χριστὸν Ἰησοῦν (v. 5). Paul a prié pour que la concorde permette aux fidèles de glorifier Dieu. S'ils vont au-devant les uns des autres par de bons offices, ils ne feront qu'imiter le Christ qui les est allé prendre pour la gloire de Dieu. D'après SH., la question se généralise; d'après Lipsius, elle se spécialise de nouveau, Paul reviendrait à la question des différends entre faibles et forts. En réalité, c'est depuis xv, 2 qu'il est question de bons offices mutuels sans distinction de faibles et de forts (Corn. depuis xv, 5 et 6). Paul s'adresse à toute la communauté. L'emploi de προσλαμδάνεσθαι n'est point réservé à la controverse végétarienne parce qu'il y a été employé (χιν, 1 et 3). Ce que devaient faire les forts par rapport aux faibles, tous doivent le faire par rapport à chacun, à limitation du Christ qui les ἃ pris pour siens afin de procurer la gloire de Dieu. Paul qui disait ἡμεῖς (xv, 1) quand il se rangeait avec les forts, dit ici ὑμᾶς parce qu'il s'adresse à la communauté. La leçon ὑμᾶς (Sod.), plus vraisemblable, est d'ailleurs la mieux attestée, surtout par les versions. La Ve. suppose ὑμᾶς. Honorem (Vg.) est moins littéral que gloriam (Érasme).
15:8
La phrase est permissive : encore, s’il s'agissait de Juifs, pourrait-on dire que le Christ leur devait de dégager la promesse de Dieu. — λέγω γάρ, mieux attesté que λέγω δέ (qui est plus souvent employé pour confirmer ce qui précède). — γενέσθαι, présent dans le sens d'aoriste, marquant une action simplement passée, serait préférable à γεγενῆσθαι, parfait qui permettrait de supposer que l’action continue, si cette continuation n'était précisément exclue par le sens. Les mss. sont plutôt en faveur de γεγενῆσθαι (Nestle, Soden). Comment le Christ a-t-il été ministre de la circoncision? D'après Cornely, c’est comme ministre des Juifs, qu'il a servis par sa prédication, parce que περιτομή est opposée à ἔθνη. Maïs le parallélisme peut n'être pas rigoureux; on dira plutôt {avec SA.) que le Christ ἃ été le ministre de l’alliance, scellée par la circoncision; cf. II Cor. πὶ, 6 : διαχόγους καινῆς διαθήχης. Paul ne met donc pas les Juifs en scène directement; il oppose plutôt une certaine économie de promesse à une économie de miséricorde. — ὑπὲρ ἀληθείας θεοῦ est expliqué par ce qui suit. Dieu ayant fait une promesse, sa véracité était engagée; le Christ devait y faire honneur. Il l’a fait en procurant l’accomplissement des promesses; βεδαιόω n'est pas seulement confirmer ou garantir, mais réaliser (βεδαιοῦν τὰς ἐπαγγελίας, Xénophon, Polybe, ete. ; cf. Priène, 128, 9 : ἐδεδαίωσεν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν, il accomplit sa promesse par une prestation [Rouffiac, p. 48). Paul n’a pas oublié que les Juifs appelés l'ont été par miséricorde (1x, 23 ss.), aussi n'est-ce pas d'eux quil s'agit, mais, comme nous l'avons dit, de l'alliance. Les commentateurs qui voient ici une allusion aux Romains chrétiens venus du judaïsme nous disent que la manifestation plus éclatante d'un attribut (la véracité) n'exclut pas lexercice d’un autre (la miséricorde). Sans doute, mais cette subtilité n'est point ici nécessaire. La Vg. ajoute Jesum qui n'est point représenté dans le grec. Propter veritatem est une traduction plausible de ὑπὲρ ἀληθείας, mais pro veritate serait plus clair. 94) Tandis que, par le rôle du Messie vis-à-vis des promesses, la véracité de Dieu était sauve, les gentils, n'ayant aucune promesse, ne peuvent que glorifier Dieu de sa miséricorde, ὑπὲρ ἐλέους. L'opposition est donc entre une manifestation de véracité et une manifestation de miséricorde. S. Thomas ton honneur. » {[L’Ecriture] dit encore : «Réjouissez-vous, nations, explique qu'il n'y ἃ là aucune répugnance dogmatique : Æt hoc ipsum misericordiae fuit quod Deus patribus promissiones fecit de posterorum salute.… sed aliquis modus vcritatis, scilicet pro implelione promissorum, consideratur in vocatione Judaeorum, qui non consideratur in vocationce gentium, quibus promissiones non sunt factae. C'est donc un scrupule inutile et, semble-t-il, un contresens, de coordonner δοξάσαι à εἰς τό en même temps que βεῤαιῶσαι, comme si la véracité de Dieu se manifestait, soit par l'accomplissement des promesses, soit par l'appel des gentils (SZZ., Zahn, Kühl); il est assez évident que δοξάσαι se rattache à λέγω comme le second point touché, commençant à τὰ δὲ ἔθνη. Il n’est guère moins certain que δοξάσαι marque seulement le fait actuel, Lonorare, et non point le passé, ni l'optatif (Lierz.). Ce sont donc les nations qui réalisent ce que le Christ avait en vue quand il les a été prendre; εἰς δόξαν τοῦ ἡεοῦ est expliqué par δοξάσαι τὸν θεόν. Tout indique que la circoncision n’a été nommée que par une sorte de parenthèse. Le Christ devait paraître selon l’ordre promis par Dieu; mais, de prendre les gentils, quelle gloire pour la miséricorde, qui est la raison de tout (xr, 31), et, pour les chrétiens de Rome, quelle raison d'exercer eux aussi la miséricorde ! La Ve. qui avait traduit ὑπέρ (v. 8) par propter, le rend ici par super. Le parallélisme exige la même préposition, pro plutôt que prorter : donc pro misericordia. 9b.12, Les textes allégués ont tous un trait commun : les rapports des gentils avec Dieu (Zips., Corn.), spécialement par l'action de grâce ou l’hommage, la joie, la louange, l'espérance. On ne saurait donc prétendre que le thème est l'union des Juifs et des gentils (Jül., Zahn, Kühl, Lietz.); elle ne paraît que dans le second texte, incidemment,. 95) χαθὼς γέγραπται se rattache très étroitement à ce qui précède, et en effet le passage cité a trait à rendre gloire à Dieu. Il est tiré du Ps. xvir (xvini), 50 (II Sam. xxr, 50) d'après les LXX, en supprimant Κύριε après ἔθνησιν. Paul qui met, semble-t-il, ces paroles dans la bouche du Seigneur ne pouvait (dans cette explication) conserver le vocatif Κύριε, L'hébreu est bien traduit pourvu qu'on entende ἐξομολογήσομαι dans le sens de louer, adresser des hommages. Dans le ps., David promet à Dieu de le louer parmi les nations qu'il doit vaincre. Le personnage qui parle n’est ni un Juif {contre ÆAüAl), ni un chré- ‘tien quelconque (Zips.), mais le Christ (SAÆ., Corn.), dont le psalmiste est la figure. Il est placé au milieu des nations comme le chantre qui entonne et il va sans dire que toutes font écho à sa voix. WW. lisent propter hoc, au lieu de propterea, et effacent Domine rendant Κύριε qui s’est glissé dans quelques mss. grecs, d’après le Ps. La traduction confitebor entendue dans le sens d'une confession de foi a éloigné quelques Latins du sens.
15:10
καὶ πάλιν λέγει, c'est-à-dire ἢ γραφή, l'Écriture, contenue dans γέγραπται, ou Dieu, auteur de l'Écriture. Le passage est tiré de Ὁΐ. xxxir, 43 d'après les LXX, dont le texte est sensiblement plus long en cet endroit. L'hébreu a ΩΣ ox dv, « faites jubiler, nations, son peuple », qui serait le seul cas où ΤΣ à l'hiph'il gouvernerait l'accusatif. Aussi Aquila et Théodotion ont traduit alvorotnoute (Th. ἀγαλλιᾶσθε) ἔθνη, λαὸς αὐτοῦ : « Louez, nations, vous qui êtes son peuple ». Mais l’apposition est peu probable, car on ne s'attend pas à voir les nations qualifiées si subitement de peuple de Iahvé. La leçon des LXX est plus vraisemblable, car ὩΣ a pu très facilement être omis devant day. Il est vrai que le texte massorétique est appuyé par le samaritain, le targum, le syriaque. Mais on peut seulement en conclure que les Juifs ont préféré une leçon qui leur subordonnait les gentils à celle qui les mettait sur le même rang.
15:11
Le Ps. cxvr (exvu), 1 est toujours dans le thème de la louange rendue à Dieu. Le texte est d'après les LXX, conformes à l'hébreu. Dans le v. 2 du Ps. le motif de la louange est le salut d'Israël; mais le v. 1, seul allégué, ne fait aucune allusion à ce motif. Il serait parfaitement arbitraire d'entendre πάντα τὰ ἔθνη des gentils et πάντες οἱ λαοί des Israëélites (contre Zahn, Kühl) pour arriver per fas et nefas à l'idée de l'union des Juifs et des gentils.
15:12
καὶ πάλιν σαΐας, « et Isaïe, qui appartient lui aussi à l'Écriture, dit πάλιν porte donc sur l'unité des livres saints, comme étant le livre de Dieu. C'est Is. x1, 10, d'après les LXX, en omettant ἐν τῇ ἡμέρα ëxcivn. D'après l'hébreu : « Et ce sera dans ce temps-là la racine de Jessé qui sera élevée comme un signal pour les peuples; auprès de lui les nations s’informeront L'image est celle d'un signe de ralliement, mais non pas nécessairement en vue d’une guerre (contre Corn.). Le verbe #97 signifie « consulter ». Le Messie, car c'est lui qui est la racine de Jessé, est moins un chef de guerre qu'un docteur; c’est chez lui qu'on se rend; aussi le texte continue : « et son habitation sera glorieuse ». Les LXX ont donc traduit assez largement. Leur texte ne parle plus, comme ceux que Paul a déjà cités, de louange, mais d'espérance. ΠῚ a l'avantage de remettre en scène le Christ selon la pensée du v. 8. Le Christ est la racine de Jessé; si les nations espérent en lui, c'est qu'elles connaissent son dessein de les sauver; mais ce dessein est de pure miséricorde, puisque les nations ne pouvaient considérer le Messie comme un des leurs. La Vg. ἃ mis erurget (au lieu de exurgit, à ἀνιστάμενος, Ambrst. : surgit) au futur, probablement pour harmoniser avec ertt. WW. lisent in eo au lieu de in eum. 13. SOUHAIT QUI TERMINE LA PARTIE MORALE DE L'ÉPÎTRE.
15:13
L'espérance, thème de ce verset, est probablement amenée par l’espérance du v. précédent; cf. v. 4 οἱ v. 5 ὑπομονή οἱ παράχλησις, C'est un effet de cette concatenatio que D. H. Müller a signalée comme un rythme sémitique. Mais peut-être que Paul, se proposant de terminer ainsi, ἃ mis en dernier lieu la citation d'Isaïe qui parlait d'espérer. Quoi qu'il en soit, il ne termine pas sur la charité et la concorde, mais sur l'espérance, nouvel indice qu'il ne s'est pas imposé un cadre étroit depuis χιν, 1; sa pensée ἃ évolué, et maintenant il groupe en finissant les principales idées de l’épitre. Croire donne la joie et la paix qui sont un gage anticipé du bonheur futur, et par conséquent une raison d'espérer, et cette espérance grandira en eflet par la vertu de l'Esprit-Saint. Paul demande tout cela à Dieu qui est le Dieu de l'espérance, parce qu'il en est l'auteur. WW. ont conservé la leçon de Vg. in spe et virtute δ, δ, que Corn. proposait de changer en ἐπ spe in virtute S. δ, conformément au grec; correction admise par le cod. Caraffa d’après de bons mss. ÉPILOGUE : xv, 14-xvr, 27. 15-33. — Dans l'épilogue, Paul s'excuse de la liberté dont il ἃ usé avec les Romains, surtout en alléguant son titre d'apôtre des gentils, ce qui l'oblige à justifier ce titre par le tableau de ses missions (14-21). Il expose ensuite ses projets, venir à Rome quand il ira en Espagne, après être allé à Jérusalem (22-29). La perspective des embûches qui l'attendent à Jérusalem l'engage à se recommander aux prières des Romains (30-32). Salutation finale (33).
15:14
Son enseignement dogmatique et moral terminé, Paul revient aux pensées de 1, 8 ss. ; il y ἃ donc une pause très marquée après le v. 13, et ce qu'il va dire maintenant s'entend de toute l'épitre {Corn., Jül., Zahn, Kükl, contre Lips. qui entend la bonté et la connaissance relativement aux rapports entre gentils et Juifs convertis). S'il a cru devoir les instruire et même les avertir sur un ton pressant, ce n'est pas qu'il méconnaisse l'excellent état où est la communauté romaine. On voit que l’Apôtre tient à témoigner aux Romains beaucoup d’égards et à ne point s'imposer; mais ce n’est pas une raison pour mettre en doute la parfaite sincérité de ses éloges. Les deux καί devant αὐτός et devant αὐτοί sont parallèles, mettant en vedette les personnes en scène, d'un côté Paul, de l’autre les Romains. za αὐτὸς ἐγώ, « moi-même qui vous écris de cette façon » (Chrys.), plutôt que « moi aussi, comme tous [65 autres »; χαὶ αὐτοί, « par vous-mêmes, Sans que je m'en sois mêlé ». — ἀγαθωσύνη demeure propre à la Bible et aux écrivains ecclésiastiques; dans le N. T. il est propre à Paul : Gal. v, 22; Eph. v, 9; II Thess. 1, 11, dans le sens de bonté, résumant toutes les bonnes dispositions du cœur, — γνῶσις (l’article τῆς n'est pas certain) est la connaissance des vérités chrétiennes. Bienveillance et compétence sont les deux conditions requises communément dans l'antiquité pour instruire les autres; puisque les Romains les possédaient, ils auraient donc pu s’avertir les uns les autres. On voit ici comment l'éloge doit être entendu pour n'être point une flatterie. L'excellente situation de la communauté dans son ensemble n’excluait point la nécessité pour les particuliers de recevoir des avis opportuns. — Nous avons suivi la leçon χαὶ ἀλλήλους avec les anciens mss. Zahn lit χαὶ ἄλλους avec la recension antiochienne, y compris la Pechitto, parce que χαΐ ne s'explique bien qu'avec ἄλλους : « vous êtes en état d'avertir méme les autres », c'est-àdire d'autres Églises: cf. Ign. ad Rom. nr, 1 : ἄλλους ἐδιδάξατε, Soden cite Origène grec pour cette leçon, mais elle ne se trouve que dans Or. inter. et le commentaire suppose ἀλλήλους. xal ne porte pas seulement sur ἀλλήλους mais aussi sur νουθετεῖν, capables aussi de vous morigéner les uns les autres. Dans la Κρ. ipse ego serait plus littéral que ego ipse, et bonitate plus exact que dilectione. La tournure éta ut possitis a un peu trop accentué la dépendance de δυνάμενο: etc. par rapport à ce qui précède. Il faudrait suppléer etiam avant alierutrum pour rendre καί,
15:15
Puisque rien ne manquait aux Romains, pourquoi leur écrire? C'était en effet assez audacieux, et la hardiesse était par endroits très sensible, mais l’Apôtre ne voulait que rappeler aux Romains ce qu'ils savaient déjà, et enfin il a reçu de Dieu grâce spéciale pour évangéliser les gentils. — τολμηροτέρως (Sod. τολμηρότερον) est un comparatif que rien n’oblige à prendre pour un superlatif (contre Zahn); ἀπὸ μέρους n’est pas une limitation de cet adverbe (contre Corn. : paullo audacius, d'après Chrys. et son école). — ôé adversatif porte sur toute la pensée : « j'avoue que c'était audacieux, mais »... ἀπὸ μέρους, « en tel ou tel endroit » (SZZ., Zahn, Kühl); il est fort douteux que Paul ait eu conscience d'avoir été trop pressant dans tel ou tel cas bien déterminé; c'est une précaution oratoire. SH. citent comme exemples : vi, 12 ss. 19; vin, 9; ΧΙ, 17 55.; ΧΗ, 8; ΧΠῚ, 8. 55. 13 SS.; XIV; XV, 1, — ὡς ἐπαναμιμνήσχων CSt une autre précaution oratoire qui porte sur toute la lettre. Cela est de style quand on se croit obligé d'avertir quelqu'un; on ne veut que suppléer à un défaut de mémoire : θέν. Philip. LXxIV, 7 : ἕκαστον ὑμῶν, καίπερ ἀχριδῶς εἴδοτα, ὅμως ἐπαγαμνῆσαι βούλομαι. — διὰ τὴν γάριν, la grâce est expliquée au v. suivant; οἵ. τ, 5; χα, 3; διά indique la raison pour laquelle Paul a écrit, propter. Dans la Vg. fratres suppose ἀδελφοί que Soden accepte entre crochets.
15:16
La grâce d'apostolat conférée à Paul par rapport aux gentils était une sorte de sacerdoce. λειτουργόν en apposition avec ἱερουργοῦντα doit avoir ici le sens de ministère sacré qu'il ἃ ordinairement dans les LXX {contre Zahn); ce ministère a pour objet les gentils. — ἱερουργεῖν signifie « remplir des fonctions sacrées » et spécialement « sacrifier ». Mais dans le premier cas il ne peut être suivi de l’accusatif, et dans le second cas τὸ εὐαγγέλιον significrait la chose sacrifiée, ce qui est impossible. Il faut done supposer le sens d'administrer en prêtre. Dans IV Macch. vi, 8 on a la variante ἱερουογοῦντας (au lieu de δημιουργοῦντας) τὸν νόμον, dans ce sens; cf. Grég. Naz. (cité par Thes.} ἱερουφγοῦντα τὴν ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίαν. C'est de la même façon que les ἱεροποιοί athéniens étaient des administrateurs. Ceux qui sont offerts en sacrifice sont les gentils, ils sont la 2055054, terme employé dans le grec de l'A. T. pour désigner l'oblation (ΠΣ), Ps. xxxix (xL), 6, ou mème le sacrifice sanglant, Sir. xzvr, 16 ἐν προσφορᾷ ἀρνὸς γαλαθηνοῦ. Cette oblation est agréable à Dieu, précisément parce qu'elle est sanctifiée par l’action de l'Esprit-Saint, car la sanctification doit précéder l'immolation (x, 1), — Cornely explique qu'il s'agit du baptême, par lequel le chrétien meurt comme une victime sanctifiée par l'Esprit- Saint. Mais dans le baptême la sanctification est, sinon par le temps, du moins logiquement postérieure à la mort mystique. De plus, l'Apotre se serait comparé au prètre inférieur qui prépare la victime (Corn.), ce qui n'est sùrement pas sa pensée. Il n'a donc pas serré de très près sa comparaison. Les chrétiens déjà baptisés pouvaient offrir leur corps en sacrifice (χη, 1). D'un point de vue analogue, l'action de l’apôtre est comparée à celle du prètre qui offre à Dieu des victimes agréables, Les seules d’ailleurs qu'il soit disposé à accepter. Ce n'est pas tant l'expression d’une réalité mystique qu'une comparaison; Thom. : in quo quasi quoddam sacrificium et oblationem Deo obtulit. D'après Ulpien, les jurisconsultes méritaient le nom de prêtres. γε. in gentibus convient moins que ad gentes. La traduction sancetificans evangelium (Aug. consecrans; Or.-inter. sacrificans) trahit l'embarras de l'interprète; ce serait plutôt operans (au sens rituel, evangelio. — et avant sanctificata est à effacer avec WW., ne répondant à rien dans aucun ms. grec (d’après Soden).
15:17
Nestle lit τὴν καύγητιν, Soden omet τήν, Avec l'article, la phrase est plus liée à ce qui précède, et c’est une difficulté, car il n'y a pas été question de glorification. C’est une raison de supposer que l'omission est due à des copistes qui ont choisi une tournure plus simple. D'ailleurs le sens est à peu près le même. Avec τήν : j'ai donc cette glorification (contenue implicitement dans ce qui précède). καύγησις est l'action de se glorilier, et non le sujet qu'on peut avoir de se βίου πον (ταύγημα), οὖν suppose que ἐν Χριστῷ est pris dans un sens restrictif. Étant seulement ministre, je n'ai donc la glorification que dans le Christ, et seulement τὰ πρὸς τὸν θεόν (cf. Heb. 11, 17; v, À), « pour ce qui regarde l’œuvre de Dieu », c'est-à-dire ici 18 prédication de l'Évangile. Gloriam (Vg.) est un peu faible pour gloriationem; avec l'article, istam gloriationem. — ad Deum, sc. in iis quae sunt Dei. 18, 192) La phrase est un peu embarrassée à cause des deux négations, mais le sens est clair : « je ne parlerai que de faits incontestables, paroles ou œuvres, qui prouvent que j'ai rempli ma mission d'amener les gentils à la foi et à l'obéissance; et même je n’en parlerais pas, si ce n'était à proprement parler l'œuvre du Christ ». — τολμήσω, plus réservé que le présent (II Cor. x, 12), sans aller jusqu’à l’irenie (contre SA). — εἰς ὑπαχοήν, cf. 1, 5. — λόγῳ χαὶ ἔργῳ avec ce qui suit, dépendent de χατειργάσατο: c'est l’œuvre du Christ, mais par Paul, par ses paroles, orales ou écrites (II Cor. x, 11), et par ses entreprises ou ses exemples; de plus, par les miracles qu'il a accomplis, et par les manifestations de l'Esprit qui agissait en lui et avec lui. Lipsius et Cornely prétendent que les miracles sont l’explication de ἔργῳ et l'action de l'Esprit l'explication de λόγῳ, donc : « les discours en tant qu'inspirés par l'Esprit; les œuvres, à savoir les miracles Mais il est beaucoup plus naturel d’additionner ces manifestations; cf. II Cor. ΧΙ, 12 τὰ μὲν σημεῖα τοῦ ἀποστόλου χατειργάσθη ἐν ὑμῖν ἐν πάσῃ ὑπομονῇ (représentant les œuvres de l'Apôtre), σημείοις τε καὶ τέρασι χαὶ δυνάμεσι, et ΠΕΡ. 11, 4 où les miracles sont distincts des opérations de l'Esprit-Saint. Les σημεῖα sont en principe distincts des τέρατα, car les τέρατα appellent seulement l'attention comme des faits anormaux; ils deviennent des σημεῖα ou des signes lorsqu'on perçoit leur relation avec la chose qu'on veut mettre en relief; mais dans l'usage les deux mots signifient les miracles. Or.-int. : Signa appellantur, in quibus cum sit aliquid mirabile, indicatur quoque aliquid futurum; prodigia vero, in quibus tantummodo mirabile aliquid osienditur. Signa vero et prodigia quasi quae utrumque contineant dixit. Un miracle est aussi δύναμις (cf. le texte cité II Cor. xir, 12), maïs ici δύναμις indique, soit le pouvoir de faire les miracles, soit celui de manifester l'Esprit-Saint d'une façon qui n'est pas précisée, mais que l'on peut conjecturer d'après I Cor. χη. Paul n'hésitait donc pas à parler des miracles qu'il avait faits, aux Romains, comme aux Corinthiens (11 Cor. x, 12). Il faut beaucoup d’audace pour le taxer d'illusion ou de mensonge. Audeo, représentant τολμῶ, serait à changer en ausün, car la leçon τολμήσω est certaine. Efficit de Vg.-Clém. est à lire effecit (NV W.). — sancti après spiritus rend ἁγίου, leçon aussi bonne que Θεοῦ (Sod.); mais B qui seul omet l'un et l’autre a probablement la bonne leçon.
15:19
Résultat (ὥστε) : l'évangile a été prêché dans tout l'Orient. Il y a des difficultés de détail. — ἀπὸ “Ἱερουσαλήμ n'indique pas nécessairement que Paul comprenne Jérusalem dans son apostolat auprès des gentils, Il y ἃ prèché et discuté avec les Iellénistes (Act. IX, 28 55.}, mais ces derniers étaient des Juifs, et l'église de Jérusalem dans son ensemble ne pouvait être regardée comme une offrande des gentils faite par Paul. C'est donc un point de départ qui n'est pas inclus dans le résultat. — χαὶ χύχλῳ à été entendu des environs de Jérusalem; la critique moderne l'entend maintenant avec raison, comme Chrys. et son école, des voyages en divers sens que Paul a accomplis entre les deux points extrêmes : Jérusalem an sud-est, et l'Illyricum au nord-ouest. Au lieu d'aller directement, il a fait maint circuit (Corn., SH., Zahn, Lietz., Kühl, Jül.\, sur lesquels xxi insiste : « et ce long chemin, je lai fait en cercle ». — μέχρι τοῦ Ἰλλυριχοῦ ne signifie pas nécessairement que Paul ait prèché en Illyrie. L'{llyricum désignait, dans son sens premier, une région assez occidentale (jusqu'aux Vénètes}), mais qui s'était étendue vers l'Orient avec les conquêtes romaines jusqu'à toucher la Macédoine et la Thrace. La carte XVII du grand atlas antique de Kiepert est intitulée Z!lyricum et Thracia, car le nom de Dalmatia ne commence qu'avec les Flaviens. Probablement Paul a voulu dire qu'il avait atteint, en préchant en Macédoïne, les confins de l'Occident. Si l'on tient à ce qu'il ait préché en Illyrie, on supposera un vovage sur lequel nous n'avons aucun autre renseignement. Dans cette immense région, Paul ἃ prèché l’évangile complètement; c’est le sens de πληροῦν avec l'accus. (d'après Chrys. et son école, οἷο); cf. Col. 1, 25, πληρῶσαι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ. Il ne dit pas qu'il a converti tous les païens, ni même le plus grand nombre d'entre eux; il a promulgué la bonne nouvelle d’une façon suffisante, surtout si l’on tient compte de l'esprit municipal des anciens; les principales villes ont reçu l'évangile, il est donc promulgué pour toute la région. Paul semble regarder sa tâche dans ces régions comme achevée (v. 23). La Τρ. en omettant de traduire καί devant κύχλῳ incline vers le sens que nous avons préféré : per circuitum, C'est-à-dire circumquaque (Thom.j. Si l'on voulait le conserver et cependant rendre καί, il faudrait traduire et hoc per circuitum. Impleverim conviendrait mieux que repleverim.
15:20
Ce verset peut être regardé, soit comme une limitation de ce qui précède, indiquant que Paul s’est borné à prêcher où l’on ne connaissait pas encore le Christ, soit comme une explication destinée à préparer la confidence de ses intentions sur des missions nouvelles. On l'entend ici dans le second sens. οὕτως δέ n’est donc pas une restriction : « en quoi cependant » (5/1. Liets., Jül.\, maïs plutôt se rapporte à εὐαγγελίζεσθαι, et est expliqué négativement par οὐχ ὅπον et positivement par ἀλλὰ καθώς au v. 21 {Lips., Corn., Zahn, Kühl). Le δέ est explicatif {porro) plutôt qu'adversatif. — φιλοτιμούμενον, ou bien dans le sens dérivé : « s'efforcer activement » (Field, SH., Zahn\ qui paraît bien être la valeur du mot dans I Thess. 1v, 11; II Cor. v, 9: ou bien dans le sens primitif : « tenir à honneur » (Lips, Corn., Lietz., Jül., Kühl). Ce sens est tellement en situation qu'on doit le préférer. Ce qui est en jeu dans la règle que Paul s’est imposée, c'est moins le zèle qu'une sorte de point d'honneur en même temps qu'une preuve de sa délicatesse envers les autres apôtres (cf. II Cor. x, 15. 16). Field a cité plusieurs exemples du sens dérivé dans la littérature contemporaine (Polybe, Diodore, Plutarque), mais le sens primitif s'est conservé (Diod. 1, 25 et Grég. de Naz. cités par Thes-etc.). On lit dans Élien M. 4. VIII, 2, à propos d’un chien de chasse : τοῖς ἀλλοτρίοις ἑαυτὸν πόνοις οὐκ ἐγγράφων … ἔοιχε δὲ ἐκ τούτων ἔχειν τι φιλοτιμίας ἐν ἑαυτῷ φυσιχῆς, donc un certain sentiment d'honneur (Field d'après Weizstein). ὠνομάσθη, où le nom du Christ avait été prononcé, condition nécessaire pour qu'on puisse l’invoquer (x, 10 ss.). — ἀλλότριον, non pas « étranger mais « appartenant à un autre »; cf. χιν, 4. L'Apôtre avait donc pour principe de ne point porter l'évangile là où le Christ était déjà connu. Il posait le fondement, laissant les autres achever son ouvrage s'ils le jugeaiïent à propos; c’est sa grâce propre : κατὰ τὴν γάριν τοῦ θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι ὡς σοφὸς ἀργιτέχτων θεμέλιον ἔθηχα, ἄλλος δὲ ἐποιχοδομεῖ (1 Cor. πι, 10). C’est un principe, une règle qu'il entend appliquer partout. Comment donc a-t-il pu exprimer le désir d'évangéliser les Romains (1, 15)? A prendre les choses à la rigueur, les termes sont en opposition. Dire que l’église romaine était à peine fondée, ce serait ne pas tenir compte de l'éloge réitéré qu'il fait des Romains (1, 8 et xv, 14). Mais de ce qui suit (v. 22-24) il résulte clairement qu'il n'avait pas l'intention de se poser à Rome en apôtre de cette église, mais seulement de s'y arrêter en passant. Dès le début il avait marqué son rôle avec beaucoup de modestie (1, 11 s.). L'opposition n’est donc que dans les termes, ceux de 1, 15 dépassant un peu la pensée parce quil ’ils préparent la thèse relative à La Vg. sic autem praedicavi suppose le grec φιλοτιμοῦμαι, mais la traduction est beaucoup trop large; cf. praedicare nisus sum evangelium (Ambrst. dans W W.); cupide desideravi evangelizsare (f δ); d'ailleurs la leçon φιίλοτιμοῦμαι, très naturelle, n’eût pas été changée en φιλοτιμούμενον qui est la bonne leçon (Nesile, Sod. etc.}. Il faut donc lire, ou bien ita porro annitens praedicare (Érasme), ou bien, d’après le sens préféré ici : sic autem in gloria ducens praedicare. — Hoc après evangelium est de trop. Lire aedificem avec le ms. ἢ οἱ de g, plutôt que acdificarem.
15:21
Le procédé de Paul est décrit d’une façon positive (ἀλλὰ καθὼς γέγραπται) par un texte d'Isaïe (μι, 15). Il est cité d’après les LXX, sans aucun changement si on lit ὄψονται non pas avant οἷς (Vesile) mais après περὶ αὐτοῦ (Sod.). L'hébreu : 132i2n1 TQU ΝῸ DAT ἸΝῚ ὩΠῸ 920 N° JUN 9 « car ils ont vu ce qu'on ne leur avait pas annoncé, ils ont compris ce dont ils n'avaient pas entendu parler ». Il s’agit du Serviteur de Iahvé. Les nations et leurs rois ont vu, dans un tableau qui regarde le futur, c’est-à-dire verront, au sujet du Serviteur, des choses dépassant tout ce qu'on pouvait raconter, des choses inouïes. Paul, identifiant avec raison le Serviteur avec Jésus-Christ, applique ces paroles aux gentils qui ont été évangélisés par lui, alors que personne ne leur avait parlé de Jésus, ou comme dit Cornely : (Isaiac) dictum per allusionem quandam ad eas gentes transfert, ad quas aliorum Apostolorum praedicatio nondum advenerit, 11 est donc bien étrange que le même Cornely, qui accorde que Paul ἃ transposé le sens primitif du texte par une application spéciale, exige que l’on tienne la traduction des mots dans les LXX comme a $. Paulo adoptatam et approbatam. 1] importe assez peu dans l'Épitre qu'on lise : « Ils verront ce qu'on ne leur avait pas annoncé » etc., ou : « ils verront, ceux à qui on n'avait pas annoncé à son sujet », mais dans Isaïe il est plus naturel de ne pas mettre en vedetic les personnes, déjà représentées par les verbes, et d'insister sur ce que la chose annoncée ἃ d'inouï. La meilleure preuve que cette idée est nécessaire, c'est que les LXX ont ajouté πεοὶ αὐτοῦ, mais c'est en même temps l'indice que leur traduction de ὝΣΝ par οἷς est imparfaite. Dans sa traduction d'Isaïe, saint Jérôme a été influencé par les LXX sans les suivre tout à fait, et peut-être par le souvenir de Rom. xv, 21, car il traduit : quibus non est narratum de eo viderunt, et qui non audierunt contemplati sunt. Quant à Paul, si les temps parfaits pouvaient lui plaire davantage, puisque les nations, grâce à lui, avaient déjà vu, le futur convenait à une prophétie, et la traduction grecque lui allait mieux en mettant plus en vedette les nations. C'est probablement pour cela que ce passage d'Isaïe s’est présenté à sa mémoire pour caractériser sa manière de prècher l'évangile, mais il ne prétendait pas pour cela autoriser la traduction grecque comme la meilleure et la seule conforme à l'original dans tous les détails.
15:25
Le voyage de Jérusalem se présente tout à coup comme un empèchement aux plans de l’Apôtre. Son cœur le mettait sur le chemin de Rome... Mais il faut encore différer! Dans ces conditions, si l'anacoluthe est une négligence grammaticale, elle sert le mouvement des sentiments. Il eût été plus rationnel de dire : je vais à Jérusalem, après j'irai auprès de vous; mais où serait l'élan qui entraîne Paul vers Rome? Ce voyage à Jérusalem est un obstacle, maïs aussi un devoir qu'il faut remplir, quoique l’Apôtre n'en attende pas grande consolation. — δέ adversatif : « mais voici l'obstacle : En ce moment même (νυνί) je pars pour Jérusalem! » διακονῶν pourrait indiquer le but; c’est quelquefois le sens du participe, même présent, surtout avec un verbe de mouvement (Künner- GerTH, If, 2, p. 86); mais dans notre cas la διακονία paraît déjà commencée, puisqu'elle est destinée à Jérusalem (εἰς, v. 31) où elle sera consommée (ν. 28). Le part. prés. est done à prendre au sens normal : Paul est déjà au service des saints. D'autant qu'il n’est pas seulement chargé de porter l’argent; il a provoqué les collectes (cf. v. 26). Dans Κρ. igttur (Aug. VI, 487) est à remplacer par autem (Aug. II, 2. 948) ou par vero (Ambrst., Or.-inter.); proficiscar, seul attesté, est à remplacer par proficiscor ; ministrare par ministrans.
15:26
Explication du v. précédent. Paul s'était engagé à s'occuper des pauvres de Jérusalem (ef, Gal. 11, 10), et s'y était en etfet employé avec beaucoup de zèle (I Cor. xvi, 1-4; II Cor. vur-1x; Act. xxiv, 17). Le succès avait été tel qu'il s'était chargé lui-même de la mission de porter ces aumônes aux pauvres de la sainte cité (ce passage est important pour la chronologie de la vie de l’Apôtre). Il expose les faits de façon à laisser tout l'honneur aux fidèles de Macédoine et d’Achaïe; ce sont eux qui sont censés avoir pris l'initiative, ηὐδόκησαν (Sod. εὐδόκησαν, sans augment, ce qui est l'usage de la Koinè). En même temps il ménage l'amour-propre des saints; on a fait ce qu’il nomme une sorte de (τινά appelle cependant l'attention sur le vrai sens) « mise en commun », entendez au bénéfice de ceux qui ne possédaient pas assez, c'est-à-dire en réalité une collecte pour les pauvres qui se trouvent parmi les saints de Jérusalem (τῶν ἁγίων, gén. part., Kühl). Le latin collatio (ou conlatio WW.) signifie « souscription, don volontaire ce qui fait disparaître la charitable nuance que nous avons signalée; communio ( Aug.) ou communicatio (Érasme) serait plus littéral.
15:27
Origène : subtiliter et verecunde dum Corinthios laudat, hortatur Romanos. Les fidèles qui ont donné ont donné spontanément, Paul le répète, ηὐδόκησαν (Sod. εὐδόχησαν), mais ils ne faisaient guère qu’acquitter une dette. Pourquoi cette sorte de parenthèse, si ce n'est pour rappeler aux Romains, gentils convertis, les égards qu'ils doivent à leurs frères nés dans le judaïsme? C'est à Sion qu'ont été faites les promesses, c'est de là que la doctrine du salut s'est répandue (Is. 11, 3) par le ministère des apôtres. Qu'est-ce, en comparaison de ce bienfait, que des secours temporels? La même appréciation dans 1 Cor. 1x, 11. λειτουργῆσαι est pris ici dans son sens normal, sans caractère sacré (contre Lips, Corn.); cf. χπαὶ, 6. C'est précisément le but des liturgies que les riches se chargent de certaines dépenses utiles au bien public. La Vg. a cru devoir varier le style, placuit enim eis et, au lieu de probaserunt enim et, comme au v. 26. Au lieu de illis, WW. ets.
15:28
C'est, pour le sens, la conclusion demeurée en suspens au v. 24. — ἐπιτελεῖν est le mot déjà employé à propos des collectes dans II Cor. var, 6. 11. — σφραγισάμενος est si difficile que ZLierz. le déclare inintelligible. Chrys. ἃ compris qu'il s'agissait d'un sceau, mais, entendant αὐτοῖς des donateurs, ἢ] ἃ pensé qu'en remettant le don aux donataires l'apôtre l'avait mis en lieu sûr dans l'intérêt des premiers : εἰς τὰ βασιλικὰ ταμεῖα ἐναπαθέμενος ὡς ἐν ἀσύλῳ καὶ ἀσφαλεῖ γωρίῳ, Mais αὐτοῖς, ce sont les donataires auxquels le don est remis scellé, ceux auxquels on a rendu service, λειτουργῆσαι αὐτοῖς (v. 27). Le sceau peut signifier que les objets sont intacts et au complet, ou encore leur donner une certaine authenticité. Dans le premier cas, Paul se mettrait à l'abri de soupçons (Drissmaxx, Neue Bibelstudien, p. 65 s.), qu'on voit percer dans IT Cor.; mais pourquoi mêler les Romains par un mot énigmatique à ces tristes querelles? S'il s’agit d'authenticité, Paul, par sa présence même, la garantit (Zahn, Kühl). Mais il faut encore se demander quelle est cette authenticité. D'après Cornely le sceau prouve que les collectes sont le fruit de la charité des gentils; d’après Jülicher, qu'elles sont bien le fruit du travail apostolique de Paul. Tout cela est bien subtil, Je regarde l’apposition du sceau simplement comme un acte final. Placé sur un contrat, il met un terme à de longues négociations; c’est le dernier acte avant la livraison de la marchandise (exemples dans Deissmann, 1. L.}. σφραγίζειν ἃ done pu signilier terminer: cf. Dan. 1x, 24 σφραγίσαι ἁμαρτίας (T'héod.; dans LXX ἀπαλεῦνα! τὰς ἀδιχίχεν, ct autres exemples dans 7165, Seulement ici αὐτοῖς suppose nécessairement une construction prégnante : « sceller à quelqu'un » signifie « sceller pour remettre à quelqu'un ». Après cela Paul sera quitte envers Jérusalem. — τὸν χαρπόν est expliqué par I Cor. 1x, 11 : « qui sème les choses spirituelles a droit de récolter des choses temporelles », ou encore : «les gentils installés dans les domaines spirituels des Juifs leur en doivent quelque fruit ». ILest peu vraisemblable que Paul ait eu en pensée un sac de céréales scellé (contre Deissmann); les métaphores sont plus probablement indépendantes. On voit que Paul comptait absolument aller en Espagne. Dans Vg. assignare, que Corn. déclare erroné, est une expression très bien choisie, car adsignare signifie à la fois sceller (Pers. V, 81 : adsisna, Marce, tabellas etc.}, et remettre scellé (Jér. sur Is. vit, 16 : ler apud ludaeos clausa est atque signata, et iubes eam nequaquam Iudaeis, sed gentibus assignari). WW. ont l’ordre proficiscar per vos plus conforme au grec.
15:29
La certitude de Paul porte moins sur le voyage que sur les conditions de sa présence parmi les Romains quand il ira. Il leur portera la bénédiction du Christ (Corn, Lips, SH. Jül, Zahn, Kühl}. D'après Lietzmann, Paul a employé à dessein une phrase qui peut signifier aussi le profit spirituel qu'il tirera de sa visite, unissant ainsi l’idée de τ, 11 et celle de r, 12. On ne peut guère lui prêter ce double sens trop subtil, non plus qu'attribuer seulement aux Romains par rapport à un Apôtre cette pénitude de dons du Christ (contre Chrys. et son école). Dans la Κρ. WW. omettent avec raison Ævangelii (répondant à la leçon antiochienne τοῦ εὐαγγελίου τοῦ, justement rejetée).
15:30
Paul a manifesté une intention bien arrêtée, il n'a pas entendu faire une prophétie; loin de là, son âme est remplie de sombres pressentiments. Avec les Romains il s’épanche; ils ont le même maître, Jésus-Christ, ils sont unis dans la charité du même Esprit (τοῦ πνεύματος, gen. auct.); il leur demande donc (παραχαλῶ, comme ΧΙ, 1), au nom de Jésus-Christ et au nom de cette charité (διά avec le gén., nuance un peu autre que dans x, 1). de lutter avec lui et pour lui dans la prière. Toute prière est une lutte, comme dit Origène, et quand on voit Paul demander les prières des Romains, quis ergo est qui. contemnat vel despiciat orationes Ecclesiae postulare, etiamsi inferiores meritis esse videantur hi a quibus oratio postulatur ? (Orig.). Dans la Vg. ergo (Vg.-Clém.) ou igüur (WW...) est à remplacer par autem ( δὴ (dé); effacer sancti et vestris avec WW. (déjà Corn.). Adiuvetis me est faible; Or.-inter. : magnificentius legitur apud Graecos συναγωνίσασθαι, in quo hoc est quod indicatur, ut adiuvetis me in agone orationum ad Deum; concertamini mecum (Vigil. dans WW.) serait une assez bonne expression.
15:31
Des Juifs incrédules, qui n'ont point voulu reconnaître Jésus pour le Messie, il a à craindre une implacable hostilité. À Corinthe même il dut, pour éviter leurs embüches, changer son itinéraire (Act. xx, 3); il les rappela à Milet (Act. xx, 19), témoigna à Césarée qu'elles ne l’empêcheraient pas d'aller à Jérusalem (Act. xx1, 13) et finit par en être victime au Temple (Act. χχι, 27 ss.). Et, sans parler de ce péril toujours menaçant sur sa route, mais venant d'ennemis déclarés, il appréhendait de n'être pas bien reçu à Jérusalem de ceux mêmes auxquels il portait les collectes. En majorité issus du judaïsme, ils ne consentiraient peut-être pas à recevoir un don de la main de celui qui faisait si peu de cas de la Loi. S'exprimerait-il ainsi si l'église romaine n'était animée d'un tout autre esprit à son égard? Et comment en est-il certain si ce n’est parce que les chrétiens Juifs d’origine n'y donnent pas le ton? La variante δωροφορία (BD*FG), en latin remuneratio mea (D αἰ"), oblatio et remuneratio mea (e), munerum meorum ministratio (Ambrst.), est intéressante, mais trop limitée à l'Occident (B occidentalise souvent) pour être admise. Elle explique la Vg. obsequii mei oblatio, car ôtasovla serait ménisterium, in Îerusalem (ou in hierosolyma WW.) nous transporte à Jérusalem, selon un ordre que n’appuie aucun ms. grec; la tournure ἣ εἰς Ἱερουσαλήῳ était mieux rendue dans d'anciens textes latins : quod hier. defertur. Érasme uique ministerium hoc meum quod exhibebo Hierosolymis acceptum ‘sit
15:32
Joie de Paul d'avoir heureusement accompli sa mission; son désir de venir à Rome subordonné à la volonté de Dieu; son espérance de goüter le repos parmi les Romains. Toute la phrase est subordonnée à la précédente et non parallèle; ce sera le second résultat, dépendant du premier, des prières des Romains. — συναναπαυέσθαι indique qu'on se repose ensemble, Is. x1, 6. Ce sont les seuls cas pour l'A. et le N. T. de ce mot inusité. On vient se reposer auprès de personnes qui sont elles-mêmes tranquilles. Après la tension des rapports à Jérusalem, ce sera pour l'Apôtre une détente; s’il apporte la bénédiction du Christ, les fidèles peuvent l'aider à goûter le repos de l'esprit. Le texte est assez assuré, malgré des variantes dont la plus intéressante est Ἰησοῦ Χριστοῦ au lieu de θεοῦ, La traduction du texte grec critique serait : ut veniens.… refrigerer au licu de ut veniam.… et refrigerer.
15:33
SazuTATION. Dans ces conditions la mention du Dieu de paix ne saurait être une allusion à des discordes dans la communauté romaine. C'est plutôt l'idée du repos qui amène celle de la paix. Or on peut toujours souhaiter que le Dieu de paix soit avec les fidèles, surtout avec tous. Ce verset a très nettement le caractère d'une salutation, telle que Paul en a placé à la fin de ses lettres, 1 Thess. 1v, 28; II Thess. 11, 18; I Cor. xvi, 24; II Cor. x, 13; Phil. τν, 28. 1. Ajouter xai. Le chap. xvi a été regardé et l'est encore par beaucoup de critiques comme une lettre ou un fragment d’une lettre adressée à Éphèse, plutôt qu’à Rome. Les raisons contre Rome sont : 1) comment Paul connaissuit-il tant de monde à Rome, surtout comme coopérateurs ? 2) pourquoi cette sortie de 17-20° contre de faux docteurs dans une épitre où le sujet des Judéochrétiens avait été traité avec tant de caime? En faveur d'Éphèse on cite Aquila et Prisca qui devaient être à Éphèse plutôt qu'à Rome; Épanaetos, les prémices de l'Asie, cette province dont Éphèse était la capitale. Le commentaire devra tenir compte de ces difficultés.
15:4
… Solo perché divini, i Libri Sacri potevano assurgere al fastigio di norma in cose di fede e costumi (cf. Rom. 15, 4; I Cor. 9, 10).
15:14
tichissima tradizione, il primo evangelizzatore e vescovo di P. sarebbe stato quel Patroba, che s. Paolo ricorda in Rom. 15, 14; a lui successero s. Celso e un certo Giovanni. …
15:16
… spirituale da lui incominciata, la quale per speciali titoli appartiene allo S. S., apportatore della Grazia: « Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis » (Rom. 5, 5) e con essa il dono della divina filiazione (Rom. 15, 16). Ma insieme con i doni ci si dà anche lo stesso S. S., come dono per eccellenza, il quale abita dentro di noi: « An nescitis quia membra vestra templa sunt Spiritus Sancti, qui in …
15:19
Nell'ILLIRICO, da un passo di s. Paolo (Rom. 15, 19), di discutibile interpretazione, sembra che il Vangelo vi sia stato predicato dallo stesso Apostolo; gli accenni alla predicazione apostolica in s. Giustino (Dialogus cum Tryphone, …
… Fu evangelizzata da s. Paolo (Rom. 15, 19), che vi soggiornò più volte fino al termine della sua attività apostolica (Tit. 3, 12: si reca a Nicopoli, ove chiama Tito). …
… Il viaggio a R. fu un'aspirazione costante di Paolo per molti anni (Rom. 1, 13; 15, 23), resasi più ardente alla fine del terzo viaggio missionario (Rom. 15, 19 sgg.). …
15:20
… Si ricordi quanto l'Apostolo dice della propria renitenza a recarsi a lavorare in un campo già seminato da altri (Rom. 15, 20).
fratelli: « in verbo veritatis evangelii quod pervenit ad vos sicut in universo mundo » (Col. 1, 4-7; I Thess. 1, 7-8). Libero com'era di scegliersi il campo di apostolato, si proibisce di predicare il Vangelo là, dove altri l'hanno già predicato (Rom. 15, 20-21; 16, 13-18). Quest'uomo appassionato, che si vanta di aver « resistito in faccia » a Pietro stesso, quanto all'applicazione di un punto di disciplina già regolato di comune accordo …
15:21
SERVO DI JAHWEH (EBR. 'ÉBHEDH JAHWEH)
… Per gli scrittori del Nuovo Testamento basta confrontare Mt. 12, 18-21 con Is. 42, 1-4; Rom. 15, 21 con Is. 52, 15; Io. 12, 38 con Is. 52, 1; Mt. 8, 17 con Is. 53, 4; Act. 8, 32-35 con Is. 53, 7-8; Lc. 22, 37 con Is. 53, 12. Nei quali si rileva adempito in Cristo quanto è detto del …
15:23
… Il viaggio a R. fu un'aspirazione costante di Paolo per molti anni (Rom. 1, 13; 15, 23), resasi più ardente alla fine del terzo viaggio missionario (Rom. 15, 19 sgg.). …
15:24
… Per il primo sembra ci siano delle serie probabilità suffragate da documenti di alta e veneranda antichità, quali una lettera dello stesso apostolo (Rom. 15, 24-28), quella di s. Clemente ai Corinti (cap. 3) e il Prammento narratoriano; però non si ha documento alcuno di fondazione di Chiese, mentre la prima notizia dei famosi sette vescovi …
… Che se lo sia proposto, è indubitato; lo dice chiaramente egli stesso in Rom. 15, 24, e sembrerebbe favorire una tesi affermativa un passo dell'Epistola di s. Clemente ai Corinzi (V, 7), in cui si dice che l'Apostolo non raggiunse la corona del martirio che dopo aver …
fu in Spagna (cf. Rom. 15, 24, 28; Clemente Romano,
IV. STORIA ECCLESIASTICA. - 1. Le origini fino alle invasioni dei popoli germanici. - L'apostolo s. Paolo parla del suo proposito di predicare in S. (Rom. 15, 24, 28), e pochi anni più tardi ne fa testimonianza il papa s. Clemente (Cor. 1, 5, 6), ricordando il viaggio di s. Paolo « fino ai confini dell'Occidente », espressione allora adoperata …
15:25
… Ai Romani (Rom. 15, 25-27) annuncia che si avvia verso Gerusalemme per portare ai poveri di quella Chiesa le offerte raccolte in Macedonia ed in Acaia: «Perché, dice, se i pagani furono messi a parte dei beni …
… significare: a) elemosina, opera di carità (Act. 6, 1; 11, 29; II Cor. 8, 4; 9, 1. 12. 13; Acta Pauli et Theclae, 41; Didascalia Apost., III, VIII, 2; X [XIII], 6; IV, VII, 1; Cassiano, Collatio XVIII, VII, 8; onde διώχονεῖν mettersi al servizio dei bisognosi: Rom. 15, 25; I Cor. 16, 15); b) il complesso delle opere di assistenza (Erma, Pastor, similit. …
15:30
… discepoli, donando i ricchi ai poveri il superfluo dei loro beni temporali e i poveri restituendo ai ricchi in beni di ordine superiore (II Cor. 8, 13-15); l'Apostolo domanda le orazioni dei suoi corrispondenti per sé, per tutti i santi (cioè i fedeli) (Rom. 15, 30; Eph. 6, 18-19), anzi « per tutti gli uomini, per i re e per tutti coloro che sono in posto sublime, affinché facciamo vita quieta e tranquilla con tutta pietà e onestà. …
… 7: Abramo intercede per Sodoma e intercederà per Abimelec; Ex. 32, 11-14; Num. 14, 13-20: Mosè intercede per il popolo; I Sam. 7, 8 sg.; Samuele; Job. 42, 8: Giobbe), sia del Nuovo (ad es., la forma plurale nelle domande del Pater; Act. 7, 60; 12, 5; Rom. 15, 30; Eph. 1, 15; 6, 8-20; I Tim. 2, 1-4; Iac. 5, 16-18), nonché dai documenti della tradizione ecclesiastica sulla prassi dei fedeli, sia privata, sia liturgica, ad es., l'ammonimento …
15:31
SOSIPATRO (ΣΩΣΊΠΑΤΡΟΣ, VOLG. SOSIPATER)
Tale fatto rende molto plausibile l'identificazione di questo S. con quello che accompagna P. nel suo viaggio verso Gerusalemme (Act. 10, 4; cf. Rom. 15, 31). Ivi, però, è chiamato nei migliori codici greci Σώπατρο (Volg. …
15:33
… Dio infatti è «Dio della pace» (Rom. 15, 33; 16, 20; I Cor. 14, 33; II Cor. 13, 11; ecc.), e chi è «figlio di pace» (Lc. 10, 6) gli somiglia e gli appartiene. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.