Saying, that he thanketh God for their excellent faith and charitie, and continually praieth for their encrease, he doeth vvithal giue vvitnes to the preaching of their Apostle Epaphras and extelleth the grace of God in bringing them to Christ, vvho is cheefe aboue al, and peacemaker by his bloud. This is the Gospel not of Epaphras alone, but of the vniuersal Church, and of Paul him self, vvho also suffereth for it.
1Paul, an apostle of Jesus Christ, by the will of God, and Timothy, a brother:Paolo per volenti di Dio Apostolo di Gesù Cristo, e il fratello Timoteo:PAVL an Apostle of IESVS Christ by the vvil of God, and brother Timothee:Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, et Timotheus frater: 2To the saints and faithful brethren in Christ Jesus who are at Colossa.A quegli, che sono a Colosse, santi, e fedeli fratelli in Cristo Gesù.to them that are at Colossa sainctes and faithful brethren in Christ IESVS.eis, qui sunt Colossis, sanctis, et fidelibus fratribus in Christo Jesu. 3Grace be to you and peace, from God our Father and from the Lord Jesus Christ. We give thanks to God and the Father of our Lord Jesus Christ, praying always for you.Grazia a voi, e pace da Dio Padre nostro, e dal Signor Gesù Cristo. Noi rendiamo grazie a Dio, e padre del Signor nostro Gesù Cristo, sempre orando per voi:Grace to you and peace from God our Father and our Lord IESVS Christ. Vve giue thankes to God and the Father of our Lord IESVS Christ alvvaies for you, praying:Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Gratias agimus Deo, et Patri Domini nostri Jesu Christi semper pro vobis orantes: 4Hearing your faith in Christ Jesus and the love which you have towards all the saints.Avendo udito la fede vostra in Cristo Gesù, e la carità, che avete per tutti i santi,hearing your faith in Christ IESVS, and the loue vvhich you haue tovvard al the saincts,audientes fidem vestram in Christo Jesu, et dilectionem quam habetis in sanctos omnes 5For the hope that is laid up for you in heaven, which you have heard in the word of the truth of the gospel,Per la speranza, che è riposta per voi ne' cieli: la quale voi già apparaste mediante la parola di verità, il vangelo:for the hope that is laid vp for you in heauen, vvhich you haue heard in the vvord of the truth of the Gospel,propter spem, quæ reposita est vobis in cælis: quam audistis in verbo veritatis Evangelii: 6Which is come unto you, as also it is in the whole world and bringeth forth fruit and groweth, even as it doth in you, since the day you heard and knew the grace of God in truth.Il quale è pervenuto a voi, come anche per tutto il mondo, e fruttifica, e cresce, come pur tra di voi, fin da quel giorno, in cui voi veramente ascoltaste, e conosceste la grazia di Dio,that is come to you, as also in the vvhole vvorld it is, and fructifieth, and grovveth, euen as in you, since that day that you heard & knevv the grace of God in truth,quod pervenit ad vos, sicut et in universo mundo est, et fructificat, et crescit sicut in vobis, ex ea die, qua audistis, et cognovistis gratiam Dei in veritate,
7As you learned of Epaphras, our most beloved fellow servant, who is for you a faithful minister of Christ Jesus;Conforme avete anche imparato da Epafra conservo nostro carissimo: il qual o fedel ministro di Cristo Gesù per voi,as you learned of Epaphras our deerest fellovv-seruant, vvho is a faithful minister of IESVS Christ for you,sicut didicistis ab Epaphra carissimo conservo nostro, qui est fidelis pro vobis minister Christi Jesu, 8Who also hath manifested to us your love in the spirit.Il quale ha anche manifestata a noi la spirituale carità vostra.vvho also hath manifested to vs your loue in spirit.qui etiam manifestavit nobis dilectionem vestram in spiritu. 9Therefore we also, from the day that we heard it, cease not to pray for you and to beg that you may be filled with the knowledge of his will, in all wisdom and spiritual understanding:Per questo anche noi dal giorno, che (ciò) udimmo, non cessiamo di orare per voi, e di domandare, che siate ripieni di cognizione della volontà di lui con ogni sapienza, e intelligenza spirituale:Therefore vve also from the day that vve heard it, cease not praying for you and desiring, that you may be filled vvith the knovvledge of his vvil, in al vvisedom, and spiritual vnderstanding:Ideo et nos ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orantes, et postulantes ut impleamini agnitione voluntatis ejus, in omni sapientia et intellectu spiritali: 10That you may walk worthy of God, in all things pleasing; being fruitful in every good work and increasing in the knowledge of God:Onde camminiate in maniera degna di Dio, piacendo (a lui) in tutte le cose, producendo frutti di ogni buona opera, e crescendo nella scienza di Dio:that you may vvalke vvorthie of God, in al things pleasing: Fructifying in al good vvorke, & increasing in the knovvledge of God:ut ambuletis digne Deo per omnia placentes: in omni opere bono fructificantes, et crescentes in scientia Dei: 11Strengthened with all might according to the power of his glory, in all patience and longsuffering with joy,Corroborati con ogni specie di fortezza per la gloriosa potenza di lui nella perfetta pazienza, e longanimità, con gaudio,in al povver strengthened according to the might of his glorie, in al patience and longanimitie vvith ioyin omni virtute confortati secundum potentiam claritatis ejus, in omni patientia et longanimitate cum gaudio, 12Giving thanks to God the Father, who hath made us worthy to be partakers of the lot of the saints in light:Grazie rendendo a Dio Padre, il quale ci ha fatti degni di partecipare alla sorte dei santi nella luce:giuing thankes to God and the Father, vvho hath made vs vvorthy vnto the part of the lot of the sainctes in the light:gratias agentes Deo Patri, qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine:
13Who hath delivered us from the power of darkness and hath translated us into the kingdom of the Son of his love,Il quale ci ha tratti dalla podestà, delle tenebre, e ci ha trasportati nel regno del Figliuolo dell'amor suo,vvho hath deliuered vs from the povver of darkenes, and hath translated vs into the kingdom of the sonne of his loue,qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii dilectionis suæ, 14In whom we have redemption through his blood, the remission of sins:In cui abbiamo la redenzione mediante il sangue di lui, la remissione de' peccati:in vvhom vve haue redemption, the remission of sinnes:in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum: 15Who is the image of the invisible God, the firstborn of every creature:Il quale è immagine dell'invisibile Dio, primogenito di tutte le creature:vvho is th• image of the inuisible God, the first-borne of al creature:qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturæ: 16For in him were all things created in heaven and on earth, visible and invisible, whether thrones, or dominations, or principalities, or powers. All things were created by him and in him.Imperocché per lui sono state fatte tutte le cose ne' cieli, e in terra, le visibili, e le invisibili, sia i troni, sia le dominazioni, sia i principati, sia le potestà: tutto per lui, e a riflesso di lui fu creato:because in him vvere created al things in heauen, and in earth, visible, and inuisible, vvhether Thrones, or Dominations, or Principalities, or Potestates: al by him, & in him vvere created:quoniam in ipso condita sunt universa in cælis, et in terra, visibilia, et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates: omnia per ipsum et in ipso creata sunt: 17And he is before all: and by him all things consist.Ed egli è avanti a tutte le cose, e le cose tutte per lui sussistono.and he is before al, and al consist in him.et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant. 18And he is the head of the body, the church: who is the beginning, the firstborn from the dead, that in all things he may hold the primacy:Ed egli è capo del corpo della Chiesa, ed egli è il principio, il primo a rinascere dalla morte: ond'egli abbia in ogni cosa il primato:And he is the head of the body, the CHVRCH, vvho is the beginning, first-borne of the dead: that he may be in al things holding the primacie:Et ipse est caput corporis Ecclesiæ, qui est principium, primogenitus ex mortuis: ut sit in omnibus ipse primatum tenens: 19Because in him, it hath well pleased the Father that all fulness should dwell:Conciossiachè fu beneplacito (del Padre), che in lui abitasse ogni pienezza:because in him it hath vvel pleased, al fulnes to inhabite:quia in ipso complacuit, omnem plenitudinem inhabitare:
20And through him to reconcile all things unto himself, making peace through the blood of his cross, both as to the things that are on earth and the things that are in heaven.E che per lui fosser riconciliate seco tutte le cose, rappacificando, mediante il sangue della croce di lui, e le cose della terra, e le cose del cielo.and by him to reconcile al things vnto him self, pacifying by the bloud of his crosse, vvhether the things in earth, or the things that are in heauen.et per eum reconciliare omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quæ in terris, sive quæ in cælis sunt. 21And you, whereas you were some time alienated and enemies in mind in evil works:E voi, che eravate una volta avversi, e nemici di animo per le male opere,And you, vvhereas you vvere sometime alienated and enemies in sense, in euil vvorkes:Et vos cum essetis aliquando alienati, et inimici sensu in operibus malis: 22Yet now he hath reconciled in the body of his flesh through death, to present you holy and unspotted and blameless before him:Vi ha adesso riconciliati nel corpo della sua carne con la sua morte, affine di presentarvi santi, e immacolati, e irreprensibili dinanzi a se:yet novv he hath reconciled in the body of his flesh by death, to present you holy & immaculate, and blameles before him:nunc autem reconciliavit in corpore carnis ejus per mortem, exhibere vos sanctos, et immaculatos, et irreprehensibiles coram ipso: 23If so ye continue in the faith, grounded and settled, and immoveable from the hope of the gospel which you have heard, which is preached in all the creation that is under heaven: whereof I Paul am made a minister.Se però perseverate ben fondati, e saldi nella fede, e immobili sulla speranza del vangelo ascoltato da voi, e predicato a tutte quante le creature, che sono sotto de' cieli, del quale sono stato fatto ministro io Paolo.if yet ye cōtinue in the faith, grounded and stable, and vnmoueable from the hope of the Gospel vvhich you haue heard, vvhich is preached among al creatures that are vnder heauen, vvhereof I Paul am made a minister.si tamen permanetis in fide fundati, et stabiles, et immobiles a spe Evangelii, quod audistis, quod prædicatum est in universa creatura, quæ sub cælo est, cujus factus sum ego Paulus minister. 24Who now rejoice in my sufferings for you and fill up those things that are wanting of the sufferings of Christ, in my flesh, for his body, which is the church:Io, che adesso godo di quel, che patisco per voi, e do nella carne mia compimento a quello, che rimane de' patimenti di Cristo, a pro del corpo di lui, che è la Chiesa:Vvho novv reioyce in suffering for you, and • do accomplish those things that vvant of the passions of Christ, in my flesh for his body, vvhich is the CHVRCH:Qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo ea quæ desunt passionem Christi, in carne mea pro corpore ejus, quod est Ecclesia:
25Whereof I am made a minister according to the dispensation of God, which is given me towards you, that I may fulfil the word of God:Della quale son io stato fatto ministro secondo la dispensazione di Dio fatta a me per voi, affinchè io dia compimento alla parola di Dio:vvhereof I am made a minister according to the dispensation of Gods, vvhich is giuen me tovvard you, that I may fulfil the vvord of God,cujus factus sum ego minister secundum dispensationem Dei, quæ data est mihi in vos, ut impleam verbum Dei: 26The mystery which hath been hidden from ages and generations, but now is manifested to his saints,Mistero ascoso ai secoli, ed alle generazioni, manifestato però adesso ai santi di lui,the mysterie that hath been hidden from vvorldes and generations, but novv is manifested to his sainctes,mysterium, quod absconditum fuit a sæculis, et generationibus, nunc autem manifestatum est sanctis ejus, 27To whom God would make known the riches of the glory of this mystery among the Gentiles, which is Christ, in you the hope of glory.Ai quali volle Dio far conoscere, quali siano le ricchezze della gloria di questo mistero tralle nazioni, che è Cristo, in voi speranza della gloria,to vvhō God vvould make knowen the riches of the glorie of this sacrament in the Gentiles, vvhich is Christ, in you the hope of glorie,quibus voluit Deus notas facere divitias gloriæ sacramenti hujus in gentibus, quod est Christus, in vobis spes gloriæ, 28Whom we preach, admonishing every man and teaching every man in all wisdom, that we may present every man perfect in Christ Jesus.Cui noi predichiamo, correggendo ogni uomo, e insegnando ad ogni uomo tutta la sapienza, affine di rendere perfetto ogni uomo in Cristo Gesù;vvhom vve preache, admonishing euery man, and teaching euery man in al vvisedom, that vve may present euery man perfect in Christ IESVS.quem nos annuntiamus, corripientes omnem hominem, et docentes omnem hominem, in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo Jesu: 29Wherein also I labour, striving according to his working which he worketh in me in power.Al qual fine ancora io fo tutti i miei sforzi, combattendo secondo l'operazione di lui, la quale in me agisce potentemente.Vvherein also I labour striuing according to his operation vvhich he vvorketh in me in povver.in quo et laboro, certando secundum operationem ejus, quam operatur in me in virtute.
1:6
Witham
In the whole world; that is a great part of it. (Witham)
Calmet
This epistle was written in the year 62[A.D. 62], at which time the gospel had spread itself through the whole world by the preaching not only of the apostles, but of their disciples, and by the noise which this new religion made. (Calmet)
1:7
1:8
St. Chrysostom
Your love. Your charity for all men, founded on the love of God. Others understand it of the affection which they had for St. Paul. (St. Chrysostom)
1:9
Witham
In all wisdom. He begins by an admonition against false teachers, who it is likely, says St. Chrysostom, with their philosophical notions mixed errors and fables. (Witham)
1:10
Ibid
Worthy of God: axios tou kuriou. So St. Ambrose and the Greek doctors; or thus, worthily, pleasing God, and this not by faith only, but fruitful in every good work. (Ibid.)
Witham
God, in[Ver. 10. Ut ambuletis dignè Deo per omnia placentes; axios tou Kuriou eis pasan areskeian.] all things pleasing him. This is the construction of the Latin by the Greek. (Witham)
1:14
Calmet
It is through the blood of Christ, and not by the law of Moses, that we are freed from the power of death. If the law could have saved us, the coming of Christ would have been useless. See then, he says, if it be proper to engage under a law which is so inefficacious. (Calmet)
Bristow
From this verse and from ver. 12, et alibi passim, we are taught that we are not only by imputation made partakers of Christ's benefits, but are by his grace made worthy thereof, and deserve our salvation condignly, ex condigno. (Bristow)
1:15
Witham
The first[Ver. 15. Primogenitus omnis creaturae; prototokos pases ktiseos. St. Chrysostom, log. g. p. 103. ou protoktistos, alla prototokos....oukoun ektistai.] born of every creature. St. Chrysostom takes notice against the Arians, that the apostle calls Christ the first-begotten, or first-born, not the first created, because he was not created at all. And the sense is, that he was before all creatures, proceeding from all eternity from the Father; though some expound the words of Christ as man, and that he was greater in dignity. See Romans 8:29. (Witham)
1:16
St. Dionysius in Calmet
Thrones, etc. are commonly understood to refer to the celestial hierarchy of Angels, though as to their particular rank, etc. nothing certain is known. We may here observe, that the Holy Spirit proportions itself and speaks according to our ideas of a temporal kingdom, in which one authority is subject to another. In the same manner the Angels seem subordinate to one another. (St. Dionysius in Calmet)
Witham
All things were created by him, and in him, and[Ver. 16. In ipso constant; en auto sunesteke. See St. Chrysostom.] consist in him. If all things that are were made by him, he himself was not made. And his divine power is also signified, when it is said all things consist or are preserved by him. (Witham)
1:18
He is the head of the body, the church. He now speaks of what applies to Christ as man.
Witham
The first-born from the dead; that is the first that rose to an immortal life. (Witham)
1:19
Witham
In him it was pleasing, that all fulness should dwell.[Ver. 19. In ipso complacuit. We may rather understand Deo than Patri. So St. Chrysostom, p. 105. ten thelesin tou Theou, touto gar estin oti en auto eudokese.] The greatest plenitude of graces was conferred on him as man, and from him, as he was our head, derived to all the members of his Church. The Protestant translation, followed by Mr. N. by way of explanation adds, it hath pleased the Father; but, as Dr. Wells observes in his paraphrase, there is no reason to restrain it to the Father, seeing the work of the incarnation, and the blessings by it conferred on all mankind, are equally the work of the blessed Trinity, though the Second Person only was joined to our nature. (Witham)
1:20
Witham
To reconcile all things unto himself,...through the blood of his cross, (that is, which Christ shed on the cross) both as to the things on earth, and....in heaven: not that Christ died for the Angels, but, says St. Chrysostom, the Angels were in a manner at war with men, with sinners, as they stood for the cause and glory of God; but Christ put an end to this enmity, by restoring men to his favour. (Witham)
St. Augustine
In heaven. Not by pardoning the wicked angels did Christ reconcile the things in heaven, but by reconciling good Angels to man, who were enemies to him before the birth of Christ. (St. Augustine)
1:24
Witham
And fill up those things....in my flesh for his body, which is the church.[Ver. 24. Adimpleo quae desunt; ta usteremata. See St. Chrysostom and St. Augustine in Psalm lxxxvi. tom. 4. p. 922. B. restabant Christi passiones in corpore, vos autem estis Christi Corpus, et membra. See St. Chrysostom, Greek: om. d. p. 109.] Nothing was wanting in the sufferings or merits of Christ, for a sufficient and superabundant redemption of mankind, and therefore he adds, for his body, which is the church, that his sufferings were wanting, and are to be endured by the example of Christ by the faithful, who are members of a crucified head. See St. Chrysostom and St. Augustine. (Witham)
Challoner
Wanting. There is no want in the sufferings of Christ himself as head; but many sufferings are still wanting, or are still to come in his body, the Church, and his members, the faithful. (Challoner)
St. Chrysostom
St. Chrysostom here observes that Jesus Christ loves us so much, that he is not content merely to suffer in his own person, but he wishes also to suffer in his members; and thus we fill up what is wanting of the sufferings of Christ. (St. Chrysostom)
The wisdom, the will, the justice of Jesus Christ, requireth and ordaineth that his body and members should be companions of his sufferings, as they expect to be companions of his glory; that so suffering with him, and after his example, they may apply to their own wants and to the necessities of others the merits and satisfaction of Jesus Christ, which application is what is wanting, and what we are permitted to supply by the sacraments and sacrifice of the new law.
1:25
Witham
According to the dispensation of God; that is to the appointment of his divine providence. (Witham)
1:26
Witham
The mystery of Christ's incarnation, which hath been hidden, etc. See Ephesians 1:12.; Ephesians 5:4, etc. (Witham)
1:15
The firstborn.... That is, first begotten; as the Evangelist declares, the only begotten of his Father: hence, St. Chrisostom explains firstborn, not first created, as he was not created at all, but born of his Father before all ages; that is, coeval with the Father and with the Holy Ghost.
1:24
Wanting.... There is no want in the sufferings of Christ in himself as head: but many sufferings are still wanting, or are still to come, in his body the church, and his members the faithful.
1:6
He sheweth that the Churche and Christes Gospel should daily grovv and be spred at length through the whole world. which can not stand vvith the heretikes opinion of the decay thereof so quickly after Christes time, nor agree by any meanes to their obscure Conuenticles. See S. Augustine ep. 80. in fine.
1:9
Liturgia The Epistle vpon the 24 Sunday after Pentecost.
1:10
So S. Ambr. & the Gr. Doctors. or thus: vvorthily, pleasing God &c.
〈Greek〉
Many things requisite, and diuers things acceptable to God beside faith.
1:12
We are not onely by acceptation or imputation partakers of Christes benefites, but are by his grace made worthie thereof, and deserue our saluation condignely.
1:15
Concordanza Hebr. 1, 3
Concordanza Io. 1, 3.
1:24
24. D• ••••plish that ••••teth.] There is no want in Christes passions vvhich he suffred in him self as head: but there is vvant in those passions of Christ vvhich he daily suffereth in his body the Church, and the members thereof. As Christ the head and his body make one person mystical and one full Christ, the Church being therfore his plenitude, fulnes, or complement Ephes. 1: so the passions of his head and the afflictions of the body and members make one complete masse of passions. Vvith such difference for al that, betvvene the one sort and the other, as the preeminence of the head (and specially such a head) aboue the body, requireth and giueth. And not only these passions vvhich he suffered in him self, vvhich vvere fully ended in his death, and vverein them selues fully sufficient for the redemption of the vvorld & remission of al sinnes, but al those vvhich his body and members suffer, are his also, and of him they receiue the condition, qualitie, and force to be meritorious and satisfactorie For though there be no insufficiencie in the actions or passions of Christ the head, Ro. 8, 〈◊〉. 〈◊〉 s•r. 19. de pas⸢se⸣. yet his vvisedom vvil. and iustice requireth and ordaineth, that his body and members should be fellovves of his passions, as they looke to be fellovves of his glorie: that so suffering vvith him and by his example, they may applie to them selues and others the general medicine of Christes merites and satisfactions, as it is effectually and applied to vs by Sacraments, sacrifice, and other vvaies also 〈…〉 sor being no more iniurious to Christes. death then the other, notvvithstanding the vaine clamours of the Protestants, that vvould vnder pretence of Christes Passion, How Christs merites are applied to vs, vvithout any iniurie to his death. take avvay the valure of al good deedes. Herevpon it is plaine novv, that this accomplishment of the vvants of Christes Passions, vvhich the Apostle and other Saincts make vp in their flesh, is not mean• but of the penal and satisfactorie. vvorkes of Christ in his members, euery good man adding continually (and specially Martyrs) somevvhat to accomplish the full measure thereof: and these be the plenitude of his passions and satisfactions, as the Church is the plenitude of his person: & therfore these also through the communion of Saincts and the societie that is not onely betvvene the head and the body, but also betvvene one members and an other, are not only satisfactorie and many vvaies profitable for the sufferers them selues, The vvorkes of one may satisfie for an other. but also for other their fellovv-members in Christ. for though one member can not merite for an other properly, yet may one beare the burden and discharge the debt of an other, both by the lavv of God and nature. and it vvas ridiculous Heresie of Vvicleffe to deny the same. Yea (as vve see here) the passions of Saincts are alvvaies suffered for the common good of the vvhole body, and sometimes vvithal by the sufferers special intention they are applicable to special persons one or many: as here the Apostle ioyeth in his passions for the Collossians, 2. Cor. 1, •. in an other place his afflictions be for the saluation of the Corinthians, Ro. 9, 3. sometimes he vvisheth to be Anathe••a, that is according to Origens exposition (i• li. 〈◊〉. ho. 10. & 24.) a sacrifice for the Ievves, Phil. 2. and he often speaketh of his death as of a libation, 2 Tim. 4. host, or offering. as the fathers do of al Martyrs passions. Al vvhich dedicated and sanctified in Christes bloud and sacrifice, make the plenitude of his Passion, and haue a forcible crie, intercession, and satisfaction for the Church and the particular necessities thereof. In vvhich, as some do abound in good vvorkes and satisfactions (as S. Paul, vvho reckeneth vp his afflictions and glorieth in them 2 Cor. 11: and Iob, Iob •. vvho auoucheth that his penalties farre surmounted his sinnes: and our Ladie much more, vvho neuer sinned, and yet suffered so great dolours) so others some do vvant, and are to be holpen by the aboundance of their fellovv-members.
Vvhich entercourse of spiritual offices and the recompense of the vvants of one part by the store of the other, The ground of Indulgēces or pardons. is the ground of the old libels of Indulgence vvhereof is treated before our of S. Cyprian (See the Annotations 2 Cor. 2. v. 10) and of al indulgences or pardons, vvhich the Church daily dispenseth vvith great iustice and mercie, by their hands in vvhom Christ hath put the vvord of our reconcilement, to vvhom he hath committed the keies to keepe and vse, his sheepe to seede, his mysteries and al his goods to dispense, his povver to binde and loose, his commission to remine and reteine, and the stevvardship of his familie to giue euery one their meate and sust• nance in due season.
1:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
… If I, for your good, thus watch, much more ought ye. Then again, showing that it is of God, he saith, “according to His working which worketh in me mightily.” He shows that this is the work of God. He, now, that makes me strong for this, evidently wills it. Wherefore also when beginning he saith, “Through the will of God.” (
1:2
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 31
… your eyes, and to be asleep with your heart, while the Christian, even though he is asleep with his eyes, ought to be awake with his heart, as it is written in the person of the Church speaking in the Song of Songs, “I sleep, yet my heart waketh.” Wherefore the apostle anxiously and carefully warns us, saying, “Continue in prayer, and watch in the same;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 30
… For, behold, he hath now enumerated Him with the Father and Son. And besides this, one may remark, that when writing to the Colossians and saying, “Grace to you, and peace from God our Father,” he was silent of the Son, and added not, as in all his Epistles, and from the Lord Jesus Christ.
1:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
Ver. 3 . “We give thanks to God, the Father of our Lord Jesus Christ.”
1:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 3
“Having heard,” saith he, “of the faith in the Lord Jesus which is among you, and which ye show
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
Ver. 4 . [“Having heard of your faith in Christ Jesus.”
1:5
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… claiming priority therein as our rule, and alleging lateness to be the characteristic of every heresy. This shall now be proved even by the apostle, when he says: “For the hope which is laid up for you in heaven, whereof ye heard before in the word of the truth of the gospel; which is come unto you, as it is unto all the world.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 39.5
… for as He is Spirit and Flesh, so He consecrates us by Spirit and water. John will not receive Him; Jesus contends. “I have need to be baptized of Thee” says the Voice to the Word, the Friend to the Bridegroom; he that is above all among them that are born of women, to Him Who is the Firstborn of every creature;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
Ver. 5 . “Because of the hope which is laid up for you in the heavens.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… “Unto all patience and longsuffering,” he saith, “with joy, giving thanks” ( ver. 12 .) unto God. Then being about to exhort them, he makes no mention of what by and by shall be laid up for them; he did hint at this however in the beginning of the Epistle, saying, “Because of the hope which is laid up for you in the heavens” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 111
… They were prompted to these attacks on me by their truly truthful neighbours. I thank our Saviour that he has deemed me worthy of the beatitudes of the Gospel, all unworthy though I be. For this reason I have gladly accepted the sentence of relegation. I am ready for exile, and, for the sake of the “hope laid up for me,”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 4
… On this account he severs himself from all the appetites of the body. And not only does he excuse himself from this command , “Be fruitful, and multiply,” but he longs for the “hope promised” and prepared “and laid up in heaven”
1:6
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.3.1
1. Thus , under the influence of heavenly power, and with the divine co-operation, the doctrine of the Saviour, like the rays of the sun, quickly illumined the whole world;
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 28
… And Paul calls himself a “labourer together with God” in the dispensation of the Gospel; will they bring an indictment for impiety against us, if we apply the term “fellow-labourer” to the Holy Spirit, through whom in every creature under heaven the Gospel bringeth forth fruit?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 72
… And if one took so large a portion, consider what the rest also wrought. For writing to others also, Paul again saith concerning the gospel, that “it is bringing forth fruit, and growing up in every creature which is under Heaven.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… xiv. 36 .) For there is nothing so powerful as emulation. And so he often employs it. For elsewhere too he says,” “And so ordain I in all the Churches;” ( ib. vii. 17 ); and again, “As I teach everywhere in every Church.” ( ib. iv. 17 .) And to the Colossians he says, “that the Gospel increaseth and bringeth forth fruit in all the world.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 37
… xiv. 33 .) And here, “What? was it from you that the word of God went forth? or came it unto you alone?” i.e., “neither first, nor alone are ye believers, but the whole world .” Which also writing to the Colossians he said, “even as it is bearing fruit and increasing in all the world,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
Ver. 6 . “Which is come unto you, even as it is also in all the world.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
… so that he who ascribes them to others is “moved away”: for he has lost all, unless he believe in Christ. “Which ye heard,” he saith. And again he brings themselves as witnesses, then the whole world. He saith not, “which is being preached,” but hath already been believed and preached. As he did also at the outset (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 208.6
… For there are both good and bad in the Catholic Church, which, unlike the Donatist sect, is extended and spread abroad, not in Africa only, but through all nations; as the apostle expresses it, “bringing forth fruit, and increasing in the whole world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Correction of the Donatists 1
… for my name shall be great among the heathen." The Lord said through the Psalmist, "He shall have dominion also from sea to sea, and from the river unto the ends of the earth." The Lord said by His apostle, "The gospel is come unto you, as it is in all the world, and bringeth forth fruit."
1:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
Ver. 7 . “Even as ye learned of Epaphras our beloved fellow-servant.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… i. 23 .) To the same dignity he advances this man; and above he calleth him a “fellow-servant” (
1:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
In the commencement of this Epistle also, he commended this man for his love; for even to praise is a sign of love; thus in the beginning he said, “Who also declared unto us your love in the Spirit.” (
1:9
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.7
… Wherefore, too, the Apostle found nothing better to wish us than this, as He himself said: “We cease not to pray and make request for you that ye may be filled with the knowledge of His will, in all wisdom and spiritual understanding walking worthily of God.”
1:11
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.45
… Others require the wisdom which is spoken among the perfect, and the higher and more solid food, since their senses have been sufficiently exercised to discern truth and falsehood, and if they were made to drink milk, and fed on the vegetable diet of invalids, they would be annoyed. And with good reason, for they would not be strengthened
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… xv. 10 .) And the reason is, that the author of this Book, that is, the blessed Luke, was his companion: a man, whose high qualities, sufficiently visible in many other instances, are especially shown in his firm adherence to his Teacher, whom he constantly followed.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… For the words, “that ye may be filled,” are of this significancy. And observe, I pray, the prudence of this blessed one. He nowhere says that they are destitute of everything, but that they are deficient; everywhere the words, “that ye may be filled,” show this. And again, “unto all pleasing, in every good work” (
1:12
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 4
… who is the Image of the Invisible God, the First-born of every creature; for by Him were all things created, that are in heaven, and that are in earth, visible and invisible, whether they be thrones, or dominions or principalities or powers; all things were created by Him and for Him; and He is before all things, and in Him all things consist
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 13
… and the feasts which they keep are an occasion of grief rather than of joy. But to us in this present life they are above all an uninterrupted passage [to heaven]—it is indeed our season. For such things as these serve for exercise and trial, so that, having approved ourselves zealous and chosen servants of Christ, we may be fellow-heirs with the saints
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… Thus we have had our approach to the Father through Him, being translated from “the power of darkness to be partakers of the inheritance of the saints in light.”
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 2.5
No one will contradict this; least of all he who looks for celestial light as one of the rewards promised to virtue, the light which, as Solomon says, is always a light to the righteous, the light which made the Apostle say “Giving thanks unto the Father, which hath made us meet to be partakers of the inheritance of the saints in light.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… for this is to be in error, not to know God as one ought; or he means, so as to increase in the knowledge of God. For if he that hath not known the Son, knoweth not the Father either; justly is there need of increased knowledge: for there is no use in life without this. “Unto all patience and longsuffering,” he saith, “with joy, giving thanks” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
… Again he makes mention of the Cross, and again lays down another benefit. For He did not only “deliver,” but, as he says above, “Who made us meet” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.47
To the Colossians he addresses these words: “Giving thanks unto the Father, which hath made us meet to be partakers of the inheritance of the saints in light: who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of His dear Son; in whom we have redemption in the remission of our sins.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 79
… but now are ye light in the Lord.” For all have been under the rulers of this darkness, that is, [under the rulers] of wicked men, or darkness, as it were, in subjection to darkness: but “thanks be to God, who hath delivered us,” says the same apostle, “from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of the Son of His love.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.7
… that in all things He may hold the primacy. Because it pleased the Father that in Him should all fulness dwell; and through Him to reconcile all things unto Himself, making peace through the blood of His cross, both as to the things on earth, and the things that are in heaven.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 33
… “giving thanks to” the merciful God “who made us worthy,” as the Apostle says, “to be partakers of the lot of the saints in light: who delivered us from the power of darkness and translated us into the kingdom of the Son of His love
1:13
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
Ver. 13 . “Who delivered us,” he saith, “from the power of darkness.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
Here he goes to show that He reconciled those even who were unworthy of reconciliation. For by the saying that they were under the power of darkness, he shows the calamity in which they were. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
See how near he is come to the thing. He saith, “In the putting” quite away, not putting off merely. “The body of sins.” He means, “the old life.” He is continually adverting to this in different ways, as he said above, “Who delivered us out of the power of darkness, and reconciled us who were alienated,” that we should be “holy and without blemish.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.31
… How could they defend it except by making safe, through the preaching of the gospel, those who believed that they might be “delivered from the power of darkness and translated into the kingdom of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.7
… For before the foundation of the world God chose to rescue these from the power of darkness, and to translate them into the kingdom of the Son of His love, as the apostle says.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 13.15
… “Who hath delivered us from the power of darkness and hath translated us into the kingdom of His dear Son: in whom we have redemption, even the forgiveness of sins.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.19
… For He is both said and read in countless places to be so,—the only-begotten Son of God the Father; as that what the apostle says of God the Father is true too: “Who hath delivered us from the power of darkness and hath translated us into the kingdom of the Son of His own love.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 26
… and this is our price which He paid to redeem us from death. Now, this truth their contention labours hard to make of none effect; for human nature is maintained by them to be such, that with free will it wants no such ransom in order to be translated from the power of darkness and of him who has the power of death, into the kingdom of Christ the Lord.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.45
… While, therefore, God delivers small as well as great, He shows in both instances that the apostle spoke under the direction of the Truth. For it is not merely adults, but little babes too whom He rescues from the power of darkness, in order to transfer them to the kingdom of God’s dear Son.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 1.22
… For we cannot doubt that that blessing of God applies to every stage of human life, which the apostle describes when he says concerning Him: “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of His dear Son.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.5
… “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of His dear son.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.8
… You are not Cœlestians and Pelagians for merely saying this. But what you do really say is this, that any man whatever has freedom enough of will for doing good without God’s help, and that infants undergo no such change as being “delivered from the power of darkness and translated into the kingdom of God;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.33
From this most true and firmly-established principle of the apostolic and catholic faith the writer before us departs in company with the Pelagians. He will not have it that men are born under the dominion of the devil, lest infants be carried to Christ to be delivered from the power of darkness, and to be translated into His kingdom.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.49
… because this happens not from the power of the devil himself, but of God. In fact, corruption is subjected to corruption, nature to nature, because the two are even in the devil; so that whenever those who are beloved and elect are “delivered from the power of darkness”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.50
… For it is not simply from the time when the pestilent opinions of Manichæus began to grow that in the Church of God infants about to be baptized were for the first time exorcised with exsufflation,—which ceremonial was intended to show that they were not removed into the kingdom of Christ without first being delivered from the power of darkness;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 41
… and from those, too, which he would have suffered for ever if he were not plucked from the power of darkness, and transferred into the kingdom of the Son of God’s love.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.27
… And if they confess this with us, so that we may at once, in this matter of the Pelagians, destroy error, why do they think that it must be doubted that God can deliver even infants, to whom He gives His grace by the sacrament of baptism, from the power of darkness, and translate them into the kingdom of the Son of His love?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.19
… But the first “gift” is that which is concerned with the remission of sins; by which blessing “we are delivered from the power of darkness;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 59.2
… If the devil; we have been delivered from him already. What a price was given for us that we might be redeemed from him! Of which the Apostle says, speaking of this our redemption, “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of the Son of his love.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 55.1
… And therefore surely do we pass over to the ever-abiding God, that we may not pass away with this passing world. The apostle, in extolling God for such grace bestowed upon us, says: “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of the Son of His love.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 115.2
… Of the world therefore are all mankind, created indeed by the true God, but generated from Adam as a vitiated and condemned stock; and there are made into a kingdom no longer of the world, all from thence that have been regenerated in Christ. For so did God rescue us from the power of darkness, and translate us into the kingdom of the Son of His love:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.28
… From this power of evil angels nothing doth deliver man but the grace of God, whereof the Apostle speaketh, “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of the Son of His love:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 106.32
… remember the words of our Lord Jesus Christ, where, when He driveth him out of the hearts of the faithful, He saith, “Now is the prince of this world cast out:” and again of the Apostle, when he saith, “Who hath delivered us from the power of darkness, and hath translated us into the kingdom of His dear Son.”
1:14
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.16.3
… and that Jesus Christ was appointed the Son of God with power, according to the Spirit of holiness, by the resurrection from the dead, as being the first begotten in all the creation;
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.2.2
… For blood can only come from veins and flesh, and whatsoever else makes up the substance of man, such as the Word of God was actually made. By His own blood he redeemed us, as also His apostle declares, “In whom we have redemption through His blood, even the remission of sins.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… xv. 10 .) And the reason is, that the author of this Book, that is, the blessed Luke, was his companion: a man, whose high qualities, sufficiently visible in many other instances, are especially shown in his firm adherence to his Teacher, whom he constantly followed.
1:15
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 20-2
Stand fast, brethren, in the faith of Jesus Christ, and in His love, in His passion, and in His resurrection. Do ye all come together in common, and individually, through grace, in one faith of God the Father, and of Jesus Christ His only-begotten Son, and “the first-born of every creature,”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Smyrnæans: Shorter and Longer Versions 1
… I have observed that ye are perfected in an immoveable faith, as if ye were nailed to the cross of our Lord Jesus Christ, both in the flesh and in the spirit, and are established in love through the blood of Christ, being fully persuaded, in very truth, with respect to our Lord Jesus Christ, that He was the Son of God, “the first-born of every creature,”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 4
And [know ye, moreover], that He who was born of a woman was the Son of God, and He that was crucified was “the first-born of every creature,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… For this quality, it will be evident, can only belong to that gospel which was the first to fill the world; in other words, to the gospel of that God who of old declared this of its promulgation: “Their sound is gone out through all the earth, and their words to the end of the world.” He calls Christ “the image of the invisible God.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.20
… just as if to a sub stance there did not accrue both form and likeness and fashion . It is well for us that in another passage (the apostle) calls Christ “the image of the invisible God.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 7
… for by proceeding from Himself He became His first-begotten Son, because begotten before all things;
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.1.8
… See, therefore, if the apostle does not say the same thing, when, speaking of Christ, he declares, that “He is the image of the invisible God, the first-born of every creature.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.2.1
… He founded me before the ages. In the beginning, before He formed the earth, before He brought forth the fountains of waters, before the mountains were made strong, before all the hills, He brought me forth.” He is also styled First-born, as the apostle has declared: “who is the first-born of every creature.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.2.5
5. Let us now ascertain how those statements which we have advanced are supported by the authority of holy Scripture. The Apostle Paul says, that the only-begotten Son is the “image of the invisible God,” and “the first-born of every creature.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.4.3
… And if they shall say that He is visible, besides being proved to go against the declaration of Scripture, which says of the Saviour, “He is the image of the invisible God, the first-born of every creature,”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.6.1
… eye nor comprehend them by reason, seeing we men are weaker and frailer than any other rational beings (for those which are in heaven, or are supposed to exist above the heaven, are superior), it remains that we seek a being intermediate between all created things and God, i.e., a Mediator, whom the Apostle Paul styles the “first-born of every creature.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.section24
37. If any one, indeed, venture to ascribe essential corruption to Him who was made after the image and likeness of God, then, in my opinion, this impious charge extends even to the Son of God Himself, for He is called in Scripture the image of God.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.64
… or even if He is “substance,” yet He is said be in His nature “invisible,” in these words respecting our Saviour, who is said to be “the image of the invisible God,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 7.27
… For the Scriptures plainly speak of God as of a being without body. Hence it is said, “No man hath seen God at any time;” and the First-born of all creation is called “the image of the invisible God,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.7
… For each of the Gospels is a collection of announcements which are useful to him who believes them and does not misinterpret them; it brings him a benefit and naturally makes him glad because it tells of the sojourn with men, on account of men, and for their salvation, of the first-born of all creation,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.19
In addition to these meanings there is that in which we speak of an arche, according to form; thus if the first-born of every creature
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.8
… but that the Logos became the servant of the demiurge and formed the world. For, according to the prophet David, “God spake and they came into being, He commanded and they were created.” For the unbegotten God commanded the first-born of all creation,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.2
… And for this cause they lived, because they had part in Him who said, “I am the life,” and as the heirs of so great promises received the vision, not only of angels, but of God in Christ. For they saw, it may be, the image of the invisible God,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.25
… and he was of the tribe of Naphtali, and his father was a man of Tyre, a worker in brass, and filled with wisdom and understanding, to work all works in brass; and he was brought in to King Solomon and wrought all his works.” Here I ask whether Solomon can be taken for the first-born of all creation,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.10
… Let him, then, who has the things of Cæsar render them to Cæsar, that afterwards he may be able to render to God the things of God. But since Jesus, who was “the image of the invisible God,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.7
… that for sin it might condemn sin, when God made “Him who knew no sin to be sin on behalf of us,” who bear the body of our sin), is likened to a certain king who is understood in relation to Jesus being united to Him, if we may dare so to speak, having more capacity towards being united and becoming entirely one with the “First-born of all creation,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.2
… I have glorified Thee on the earth: I have finished the work which Thou gavest me to do. And now, do Thou glorify me with Thyself, with the glory which I had with Thee before the world was made.” Also Paul to the Colossians: “Who is the image of the invisible God, and the first-born of every creature.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 21
… Or who says that He can again resuscitate and rebuild the destroyed temple of His body, except because He is the Word who is from the Father, who is with the Father, “by whom all things were made, and without whom nothing was made;” the imitator of His Father’s works and powers, “the image of the invisible God;”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 3.3
And, first, we must inquire if Adam can be likened to the Son of God, when he was found in the transgression of the Fall, and heard the sentence, “Dust thou art, and unto dust shalt thou return.” For how shall he be considered “the first-born of every creature,”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.12
12. This brief argument have I written unto thee, my beloved, that thou mayest make defence against the Jews, concerning this that they say, that God has no son, and concerning this that we call Him God, the Son of God, King, and Firstborn of all creatures.
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.48
48. But there is no danger that the one faith will cease to be such through diversity in its preaching. The Evangelist had taught that our Lord said, He that hath seen Me, hath seen the Father also . But has Paul, the teacher of the Gentiles, forgotten or kept back the meaning of the Lord’s words, when he says, Who is the image of the invisible God
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.49
… And He is the head of the body, the Church, Who is the beginning, the first-born from the dead, that in all things He might have the pre-eminence. For it was the good pleasure of the Father that in Him should all the fulness dwell, and through Him all things should be reconciled to Him
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.5
… Is He the true God? The Son possesses only a fictitious divinity, and the false cannot be the image of the True. The Apostle, however, does not ascribe to Christ a portion of the image, or a part of the form, but pronounces Him unreservedly the image of the invisible God and the form of God
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Heathen (Contra Gentes) 41
… that should come to it which would have come but for the maintenance of it by the Word,—namely, dissolution,—“for He is the Image of the invisible God, the first-born of all Creation, for through Him and in Him all things consist, things visible and things invisible, and He is the Head of the Church,” as the ministers of truth teach in their holy writings
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Expositio Fidei. (Statement of Faith.) 3
3. He is then by nature an Offspring, perfect from the Perfect, begotten before all the hills ( Prov. viii. 25 ), that is before every rational and intelligent essence, as Paul also in another place calls Him ‘first-born of all creation’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 6
… ‘Is not He thy Father that hath bought thee? hath He not made thee and created thee ?’says Moses in his great song in Deuteronomy. And one may say to them, O reckless men, is He a work, who is ‘the First-born of every creature, who is born from the womb before the morning star
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.6
… For if the Son was not before His generation, Truth was not always in God, which it were a sin to say; for, since the Father was, there was ever in Him the Truth, which is the Son, who says, ‘I am the Truth .’ And the Subsistence existing, of course there was forthwith its Expression and Image; for God’s Image is not delineated from without
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.11
… How then are all things through Him, and He before all? or how is He ‘first-born of the whole creation
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.19
… all things were created through Him, and for Him, and He is before all
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… for he says not, ‘He is First-born above the rest of the creatures,’ lest He be reckoned to be as one of the creatures, but it is written, ‘of the whole creation,’ that He may appear other than the creation . Reuben, for instance, is not said to be first-born of all the children of Jacob
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.30
… Son;’ and by David He said, ‘My heart uttered a good Word;’ and John He bade say, ‘In the beginning was the Word;’ and David says in the Psalm, ‘With Thee is the well of life, and in Thy light shall we see light;’ and the Apostle writes, ‘Who being the Radiance of Glory,’ and again, ‘Who being in the form of God,’ and, ‘Who is the Image of the invisible God
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. History of Arian Opinions 1
… And we distinctly confess the ‘Likeness’ of the Son to the Father, according to the Apostle, who says of the Son, ‘Who is the Image of the Invisible God’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 14
… These things, which took place before in shadows, were typical. But now the Truth is nigh unto us, ‘the Image of the invisible God
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 6
… It is left then for our opponents to allege that this expression signifies inferiority of rank. Let them learn that “Christ is the power of God and wisdom of God,” and that “He is the image of the invisible God”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 18
… because the honour paid to the image passes on to the prototype. Now what in the one case the image is by reason of imitation, that in the other case the Son is by nature; and as in works of art the likeness is dependent on the form, so in the case of the divine and uncompounded nature the union consists in the communion of the Godhead.
san Basilio † 379 d.C. The Letters 38.8
8. Since then, as says the Lord in the Gospels, he that hath seen the Son sees the Father also; on this account he says that the Only-begotten is the express image of His Father’s person. That this may be made still plainer I will quote also other passages of the apostle in which he calls the Son “the image of the invisible God,”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.23
… Now Golgotha is interpreted, “the place of a skull.” Who were they then, who prophetically named this spot Golgotha, in which Christ the true Head endured the Cross? As the Apostle says, Who is the Image of the Invisible God; and a little after, and He is the Head of the body, the Church
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.8
… And that our view about this may be made clearer let us thus divide our argument. The inspired apostle on four occasions employs this term, once as here, calling Him, “first-born of all creation
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.3
… They will perhaps raise a question from the very apostolic writings which we quoted: “How could He be called ‘the first-born of creation
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… But let us discuss this point also in addition to what I have said. If they affirm that the term ungenerate signifies the essence
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.12
138. In like manner, then, the Spirit is said to hear from the Father, and to glorify the Son. To glorify, because the Holy Spirit taught us that the Son is the Image of the invisible God,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.7
48. The Apostle saith that Christ is the image of the Father—for he calls Him the image of the invisible God, the first-begotten of all creation. First-begotten, mark you, not first-created, in order that He may be believed to be both begotten, in virtue of His nature,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.14
89. We read that the Son is begotten, inasmuch as the Father saith: “I brought thee forth from the womb before the morning star.” We read of the “first-born” Son,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.20
137. With this Wine, also, Lord Jesus, purify our senses, that we may adore Thee, and worship Thee, the Creator of things visible and invisible. Truly, Thou canst not fail of being Thyself invisible and good, Who hast given invisibility and goodness to the works of Thy Hands.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.5
40. Aye, let some one show what there is that the Son of God cannot do. Who was His helper, when He made the heavens,—Who, when He laid the foundations of the world? Had He any need of a helper to set men free, Who needed none in constituting angels and principalities?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.6
… For as the master of the Church has many names: being called the Father, and the way, and the life, and the light, and the arm, and the propitiation, and the foundation, and the door, and the sinless one, and the treasure, and Lord, and God, and Son, and the only begotten, and the form of God, and the image
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
… at another time, as supporting the building from below, and being, as it were, a root, or base. And whereas he had used the expression, “He created in Himself of the twain one new man;” ( Eph. ii. 15 .) by this he clearly shows us, that by Himself Christ knits together the two walls: and again, that in Him it was created. And “He is the first-born,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
Ver. 15 . “Who is the image of the invisible God, the First-born of all creation.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 15
… Wherefore Paul saith, “Whom no man hath seen, nor can see.” ( 1 Tim. vi. 16 .) Does then this special attribute belong to the Father only, not to the Son? Away with the thought. It belongs also to the Son; and to show that it does so, hear Paul declaring this point, and saying, that He “is the Image of the invisible God.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.17
… Consider whether the Apostle does not say the same thing when he speaks thus of Christ:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.12
… but according to the form of a servant, “He is a bridegroom coming out of His chamber.” According to the form of God, “He is the first-born of every creature, and He is before all things and by him all things consist;” according to the form of a servant, “He is the head of the body, the Church.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 9
… to wit, that the former was the Begetter, the latter the Begotten; the former not of the Son, the latter of the Father: the former the Beginning of the latter, whence also He is called the Head of Christ, although Christ likewise is the Beginning, but not of the Father; the latter, moreover, the Image
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 1.1
… and so death passed upon all men, for in him all sinned;” and because we do not deny, that of whatever kind of parents they are born, they are still under the devil’s dominion, unless they be born again in Christ, and by His grace be removed from the power of darkness and translated into His kingdom,
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.6
… Or how can he be the only-begotten, if he is reckoned among created things? And how could he have had his existence from nonentities, since the Father has said, ‘My heart has indited a good matter’; and ‘I begat thee out of my bosom before the dawn’? Or how is he unlike the Father’s essence, who is ‘his perfect image,’
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 2.40
… we reject the first two, as expressions which are not found in the Scriptures; but we utterly anathematize the last, and regard such as countenance its use, as alienated from the church. We distinctly acknowledge the homoion of the Son to the Father, in accordance with what the apostle has declared concerning him,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… the immortal, the incorporeal, whose memory is joy and release from tears, “For he has wiped away tears from off all faces,” and again the prophet says, “I remembered God and was glad,” Who crowneth them that live in godly fear, “Who knoweth all things before they be,” “Who hath all things that the Father hath;” Who is the unchangeable image of the Father,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.3
… The interval during which they say the Son was still unbegotten of the Father was, according to their opinion, prior to the wisdom of God, by whom all things were created. They thus contradict the Scripture which declares Him to be ‘the firstborn of every creature
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —Consider now too this point. The divine Apostle calls the Son the image of the Father; for he says “Who is the image of the invisible God?”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.8
… If then the Son of God was called first-born, but was not called Only-begotten, we could imagine that He was the first-born of creatures, as being a creature . But since He is called both first-born and Only-begotten, both senses must be preserved in His case. We say that He is first-born of all creation
Ecumenical Councils The Nicene Creed 1
‘“We believe in one God, the Father Almighty, Maker of all things visible and invisible:—and in one Lord, Jesus Christ, the Word of God, God of God, Light of light, Life of life, the only-begotten Son, born before all creation,
1:16
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 12
… And Moses spake unto them, saying, “When any one of you is bitten, let him come to the serpent placed on the pole; and let him hope and believe, that even though dead, it is able to give him life, and immediately he shall be restored.” And they did so. Thou hast in this also [an indication of] the glory of Jesus; for in Him and to Him are all things.
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 4
… and one Lord Jesus Christ, by whom are all things.” And again, “For there is one God, and one Mediator between God and man, the man Christ Jesus;” and, “By Him were all things created that are in heaven, and on earth, visible and invisible; and He is before all things, and by Him all things consist.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.4.5
… This being was endowed with all power by the Father, who placed everything under his authority, the Æons doing so likewise, so that “by him were all things, visible and invisible, created, thrones, divinities, dominions.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 1.16
… We shall see to what author even (your favourite) apostle attributes
Tertulliano † 220 d.C. Against the Valentinians 16
… But Christ, Who now felt a dislike to quit the Pleroma, appoints the Paraclete as his deputy. To her, therefore, he despatches Soter, (who must be the same as Jesus, to whom the Father imparted the supreme power over the whole body of the Æons, by subjecting them all to him, so that “by him,” as the apostle says, “all things were created”
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 39
… And every tongue shall confess Him openly, and shall confess Him who comes to judge righteous judgment, the mighty God and Maker of all things. Then with fear and astonishment shall come angels, thrones, powers, principalities, dominions,
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 43
… Thou art without beginning, like the Father, and co-eternal with the Spirit. Thou art He who made all things out of nothing. Thou art the prince of the angels. Thou art He at whom the depths tremble. Thou art He who is covered with light as with a garment. Thou art He who made us, and fashioned us of earth. Thou art He who formed things invisible.
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.7.1
… “And in Him were all things created, that are in heaven, and that are in earth, visible and invisible, whether they be thrones, or dominions, or principalities, or powers: all things were created by Him, and in Him: and He is before all, and He is the head.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.6.1
… and He is before all things, and by Him all things consist,”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.9.4
… all things were created by Him, and in Him;”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.section24
… all things were created by Him, and for Him; and He is before all, and all things consist by Him, who is the Head.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 13
… “My heart has emitted a good word;” which word He subsequently calls by the name of the King inferentially, “I will tell my works to the King.” For “by Him were made all the works, and without Him was nothing made.” “Whether,” says the apostle, “they be thrones or dominations, or powers, or mights, visible things and invisible, all things subsist by Him.”
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 1.6
… “Whom He hath appointed heir of all things. By whom also He made the worlds. But by Him also were all things created that are in heaven, and that are in earth, visible and invisible, whether they be thrones or dominions, or principalities, or powers; all things were created by Him, and for Him; and He is before all things.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 2.19
… I could find answers of my own to the previous objections; in this case, Fisherman, I can only turn at once to your words, All things were made through Him. And now I understand, for the Apostle has enlightened me:— Things visible and things invisible, whether thrones or dominions or principalities or powers, all are through Him and in Him
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 2.20
20. Since, then, all things were made through Him, come to our help and tell us what it was that was made not without Him. That which was made in Him is life . That which was made in Him was certainly not made without Him; for that which was made in Him was also made through Him . All things were created in Him and through Him
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 5.4
4. And now, since we accept as common ground the fact that God recognises His Son as God, I ask you: how does the creation of the world disprove our assertion that the Son is true God? There is no doubt that all things are through the Son, for, in the Apostle’s words, All things are through Him, and in Him
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.59
… do you believe that it did not know what is through itself, and within itself? He is Lord of all that belongs to others, is He not Lord of His own? Remember what is written of Him, All things have been created through Him, and in Him: and He is before all things
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.19
… Thus we shall make Christ as God Himself conditioned, whereas He is the final cause of all conditions; and what becomes then of the Apostle’s words, All things are through Him and in Him, and He is before all, and in Him all things consist
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.56
… Thy servant John says, indeed, that all things were made through the Son , Who as God the Word was in the beginning, O God, with Thee. Again, Paul recounts all things as created in Him, in heaven and on earth, visible and invisible
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Heathen (Contra Gentes) 46
… 7. But being present with Him as His Wisdom and His Word, looking at the Father He fashioned the Universe, and organised it and gave it order; and, as He is the power of the Father, He gave all things strength to be, as the Saviour says
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Expositio Fidei. (Statement of Faith.) 2
… For ‘He that hath seen’ the Son ‘hath seen the Father ( Joh. xiv. 9 ). All things to wit were made through the Son; but He Himself is not a creature, as Paul says of the Lord: ‘In Him were all things created, and He is before all’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Sententia Dionysii. (Defence of Dionysius.) 2
… 1 , LXX), whom they allege to be in thought only, and originated from nothing. Further, whereas John once more says in the Gospel ( i. 3 ), ‘all things were made by Him, and without Him was not anything made,’ while Paul writes, ‘there is one Lord Jesus Christ by whom are all things’ ( 1 Cor. viii. 6 ), and elsewhere, ‘all things were created in Him’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.18
31. But the sentiment of Truth in this matter must not be hidden, but must have high utterance. For the Word of God was not made for us, but rather we for Him, and ‘in Him all things were created
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.19
… for it was not first one and then another, but all at once were constituted after their kind. For the Apostle did not number individually, so as to say ‘whether Angel, or Throne, or Dominion, or Authority,’ but he mentions together all according to their kind, ‘whether Angels, or Archangels, or Principalities
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… Moreover , as was before said, not in connection with any reason, but absolutely it is said of Him, ‘The Only-begotten Son which is in the bosom of the Father ;’ but the word ‘First-born’ has again the creation as a reason in connection with it, which Paul proceeds to say, ‘for in Him all things were created
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Synodal Letter to the Bishops of Africa. (Ad Afros Epistola Synodica.) 4
… in God (for thus they wrote at Ariminum and at other synods of theirs), were surely with justice deposed, saying as they did, like the fool did in his heart , ‘God is not.’ And again the fathers taught at Nicæa that the Son and Word is not a creature, nor made, having read ‘all things were made through Him ,’ and ‘in Him were all things created, and consist
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… Well then did the apostle add “Of him and through him and to him are all things.” For of Him, to all things that are, comes the cause of their being, according to the will of God the Father. Through Him all things have their continuance and constitution,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… For if in essence He is without variation, so also is He without variation in power. And of those whose power is equal, the operation also is in all ways equal. And Christ is the power of God, and the wisdom of God. And so “all things are made through [by, A.V.] him,” and “all things were created through [by, A.V.] him and for him,”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 16
… But do thou, who hast power from the things that are seen to form an analogy of the unseen, glorify the Maker by whom all things were made, visible and invisible, principalities and powers, authorities, thrones, and dominions, and all other reasonable natures whom we cannot name.
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 1.5
… They fill the essence of this invisible world, as Paul teaches us. “For by him were all things created that are in heaven, and that are in earth, visible and invisible whether they be thrones or dominions or principalities or powers”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.16
… of Whose holiness also every intellectual nature hath need: against Whom if any dare to blaspheme, he hath no forgiveness, neither in this world, nor in that which is to come : “Who with the Father and the Son together ” is honoured with the glory of the Godhead: of Whom also thrones, and dominions, principalities, and powers have need
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 11.21
21. We believe then In One Lord Jesus Christ, the Only-Begotten Son of God, Begotten of His Father Very God Before All Worlds, by Whom All Things Were Made . For whether they be thrones, or dominions, or principalities, or powers, all things were made through Him
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 11.24
… For in Him , according to the Apostle, were all things created that are in the heavens, and that are upon the earth, things visible and invisible, whether thrones, or dominions, or principalities, or powers; all things have been created by Him and for Him; and He is before all, and in Him all things consist
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.23
… Ascend, I say, in imagination even unto the first heaven, and behold there so many countless myriads of Angels. Mount up in thy thoughts, if thou canst, yet higher; consider, I pray thee, the Archangels, consider also the Spirits; consider the Virtues, consider the Principalities, consider the Powers, consider the Thrones, consider the Dominions
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.22
… The common term, again, for all the intellectual world, is with the Apostle “that which is not seen
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.23
… having said that “all things” were put in subjection to man, adds each species which that “all” comprehends, that is, the creatures on land, in water, and in air, so does Paul the Apostle, expounder of the divine doctrines, after saying that all things were made by Him, define by numbering them the meaning of “all.” He speaks of “the things that are seen
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.6
… by the word of His power ,” Who says what He wills to be done, and does what He wills by the very power of that command, He Whose power lags not behind His will and Whose will is the measure of His power (for “He spake the word and they were made, He commanded and they were created ”), He Who made all things by Himself, and made them consist in Himself
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.14
… Our answer to them shall be this, All things were made by Him, that were made. Now the things that were made, as Paul tells us, were things visible and invisible, thrones, authorities, dominions, principalities, powers, and among those included under the head of thrones and powers are reckoned by Paul the Cherubim and Seraphim
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 3.1
… If of those we contemplate in the creation, visible and invisible (as Paul recounts, when he says that by Him all things were created, visible and invisible)
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 7.5
… on the contrary, the sense of the names clearly indicates that he is mentioning in his argument, not diversities of natures, but the varied peculiarities of the operations of the heavenly host: for there are, he says, “principalities,” and “thrones,” and “powers,” and “mights,” and “dominions
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 12.1
… the same Person Who said, “God is a Spirit ,” says to His disciples, “Handle Me ,” that He may show that while the Human Nature is capable of being handled the Divinity is intangible, and if He Who says, “I go,” indicates local change, while He who contains all things, “in Whom,” as the Apostle says, “all things were created, and in Whom all things consist
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.3
… For what “all things” would be, whether visible or invisible, he himself declared when he said: “For in Him were all things created in the heavens and in earth.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.11
84. Paul, too, says: “For in Him were all things created in the heavens and in the earth, visible and invisible.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.5
… “Take heed that no man make spoil of you by philosophy and vain deceit, according to the tradition of men, and after the rudiments of this world, not according to Christ; for in Him dwelleth all the fulness of Godhead in bodily shape.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.6
… We must either recognize the works as wrought through Him, as the Apostle’s affirmation showeth that “all things are through Him, and were created in Him, and He is before all, and all things exist together in Him,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.7
… For Christ’s flesh is for the sake of things created, but His Godhead existed before them, seeing that He is before all things, whilst all things exist together in Him.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.9
… If, indeed, there was anything in being before the Son, then it instantly follows that in Him were not created all things in heaven or in earth, and the Apostle is shown to have erred in so setting it down in his Epistle,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.11
157. We have shown how all things are “of” Him, and likewise how all things are also “through” Him. Who then doubts that all things are “in” Him, when another Scripture saith: “For in Him are all things founded, that are in the heavens, and in Him they were created, and He is before all things, and all things consist in Him”? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… Thus the Apostle here by the world means wicked men, and the evil spirits have more especial power over them. “Against the spiritual hosts of wickedness,” saith he, “in the heavenly places.” “Principalities, and powers,” he speaks of; just as in the heavenly places there are “thrones and dominions, principalities and powers.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 5
… He has alluded to the creation of material things, (for concerning these Moses had taught before him,) and after bringing us to advance from thence to higher things, I mean the immaterial and the invisible, he excepts the Holy Spirit from all creation. And so Paul, inspired by the same grace, said, “For by Him were all things created.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 5
God is called Almighty because He possesses rule and dominion over all things. But the Father possesses all things by His Son, as the Apostle says, “By Him were created all things, visible and invisible, whether they be thrones, or dominions, or principalities, or powers.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.14
“Vanity of vanities,” says the Preacher, “all is vanity.” But if all created things are good, as being the handiwork of a good Creator, how comes it that all things are vanity? If the earth is vanity, are the heavens vanity too?—and the angels, the thrones, the dominations, the powers, and the rest of the virtues?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.22
… But yet the Scripture hath not declared that God made this formlessness, any more than it hath declared many other things; as the ‘Cherubim,’ and ‘Seraphim,’ and those of which the apostle distinctly speaks, ‘Thrones,’ ‘Dominions,’ ‘Principalities,’ ‘Powers,’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.9
… But in order to intimate the Trinity, some things are separately affirmed, the Persons being also each severally named; and yet are not to be understood as though the other Persons were excluded, on account of the unity of the same Trinity and the One substance and Godhead of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.4
… and the living spirit devoid of reason, by the reasonable living spirit; and the reasonable living spirit that makes default and sins, by the living and reasonable spirit that is pious and just; and that by God Himself, and so the universal creature by its Creator, from whom and through whom and in whom it is also created and established.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 58
… praise ye Him, all His hosts,” is the same as if it had been said, “Praise ye Him, all His angels: praise ye Him, all His archangels;” and what are the various significations of those four names under which the apostle seems to embrace the whole heavenly company without exception, “whether they be thrones, or dominions, or principalities, or powers:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 105.2
… And this, therefore, that power over all flesh was given to Christ by the Father, is to be understood in respect of His humanity; for in respect of His Godhead all things were made by Himself, and in Him were created all things in heaven and in earth, visible and invisible.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 39.12
12. For He, “by whom all things were made,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 39.13
… But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” Therefore he says: “And now what wait I for? Is it not for the Lord?” He is my expectation, who hath given me all those things, that I might despise them. He will give unto me Himself also, even He who is above all, and “by whom all things were made,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 45.4
… and all the splendour of the heavens; all the fertility of the earth; the expanse of the sea; the wide diffusion of air; the brightness of the constellations; the light of sun and moon? These are visible things: rise above these also; think of the Angels, “Principalities, Thrones, Dominions, and Powers.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.7
… which the Apostle enumerates in order and thus describes: “For in Christ were created all things both in heaven and on earth, visible and invisible, whether they be angels or archangels, whether they be thrones or dominions, whether they be principalities or powers. All things were made by Him and in Him.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 6.21
… As Paul says: “One Lord Jesus, through whom are all things.” And elsewhere he says: “For in Christ were created all things in heaven and on earth, both visible and invisible.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.3
… ‘ whom He hath appointed heir of all things, by whom also He made the worlds ’ ‘ For by Him were all things created that are in heaven, and that are in earth, visible and invisible, whether they be thrones, or dominions, or principalities, or powers: all things were created by Him and for Him: and He is before all things
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… and He that said ‘I go’ indicates removal from place to place, while He that comprehends all things and ‘by Whom,’ as says the Apostle, ‘all things were created and by Whom all things consist,’
1:17
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Illud Omnia, &c. (On Luke x. 22.) 1
… For if when He was speaking they ‘were delivered’ to Him, clearly before He received them, creation was void of the Word. What then becomes of the text “in Him all things consist” (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.4
… If indeed the creation is sufficient of itself alone, without the Son, to make God known, see that you fall not, from thinking that without the Son it has come to be. But if through the Son it has come to be, and ‘in Him all things consist
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… and ‘First-born of the whole creation,’ because of the Father’s love to man, which brought it to pass that in His Word not only ‘all things consist
san Basilio † 379 d.C. The Letters 38.4
… for we are taught by Holy Scripture that “All things were made by Him,” and “by Him consist.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.26
This is the Being in which, to use the words of the Apostle, all things are formed; and we, with our individual share in existence, live and move, and have our being
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.12
Then Eunomius allows to Him the credit of the destruction of men by water in the days of Noah, of the rain of fire that fell upon Sodom, and of the just vengeance upon the Egyptians, as though he were making some great concessions to Him Who holds in His hand the ends of the world, in Whom, as the Apostle says, “all things consist
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
… Although your making the Lord greater or less is a matter which can be refuted, yet since we read, “For Christ was made sin for us, that we might be the righteousness of God in Him,” He is found chiefest in Whom we are found most low. So, too, elsewhere you read, “For in Him all things consist,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.104
… For He needed none when He made the world, so as to need none when He would redeem it. No legate, no messenger, but the Lord Himself made it whole. “He spake and it was done.” The Lord Himself made it whole, Himself in every part, because all things were by Him. For who should help Him in Whom all things were created and by Whom all things consist?
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.11
140. The Father is not “amongst” all things, for to Him it is confessed that “all things serve Thee.” Nor is the Son reckoned “amongst” all things, for “all things were made by Him,” and “all things exist together in Him, and He is above all the heavens.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 1.12
Wherefore, of the divine names, some have a negative signification, and indicate that He is super-essential : such are “non-essential ,” “timeless,” “without beginning,” “invisible”: not that God is inferior to anything or lacking in anything (for all things are His and have become from Him and through Him and endure in Him
1:18
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 24
Let us consider, beloved, how the Lord continually proves to us that there shall be a future resurrection, of which He has rendered the Lord Jesus Christ the first-fruits
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.22.4
… Then, at last, He came on to death itself, that He might be “the first-born from the dead, that in all things He might have the pre-eminence,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.2
… that even as the Word of God had the sovereignty in the heavens, so also might He have the sovereignty in earth, inasmuch as [He was] a righteous man, “who did no sin, neither was there found guile in His mouth;” and that He might have the pre-eminence over those things which are under the earth, He Himself being made “the first-begotten of the dead;”
sant'Ippolito † 235 d.C. Fragments from Other Writings of Hippolytus hippolytus-bishop-and-martyr-i
1. He calls Him, then, “the first-fruits of them that sleep,” as the “first-begotten of the dead.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.2
… And now, do Thou glorify me with Thyself, with the glory which I had with Thee before the world was made.” Also Paul to the Colossians: “Who is the image of the invisible God, and the first-born of every creature.” Also in the same place: “The first-born from the dead, that He might in all things become the holder of the pre-eminence.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.15
… Throughout the Psalm He is foretelling by the Spirit of prophecy the mysteries of His Passion: it is therefore in respect of the Dispensation, in which He suffered, that He has brethren. The Apostle also recognises the mystery of this brotherhood, for he calls Him not only the firstborn from the dead
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… and it becomes a clear point, that the Word, being other than all things and before all, afterwards is created ‘a beginning of the ways for works,’ because He became man, that, as the Apostle has said, He who is the ‘Beginning’ and ‘First-born from the dead, in all things might have the preeminence
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… the first, by that first and quickening Inbreathing; the second by His Incarnation and the Baptism wherewith He Himself was baptized; and the third by the Resurrection of which He was the Firstfruits; condescending, as He became the Firstborn among many brethren, so also to become the Firstborn from the dead.
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.8
The mighty Paul, knowing that the Only-begotten God, Who has the pre-eminence in all things
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 3.1
… in the created and in the uncreated nature, are in no case reconcilable or common to both, how can the misrepresentation of that man fail to be manifest to all, who dares to apply the name of servitude to Him Who, as the Psalmist declares, “ruleth with His power for ever ,” and to bring Him Who, as the Apostle says, “in all things hath the pre-eminence
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.3
Four times the name of “first-born” or “first-begotten” is used by the Apostle in all his writings: but he has made mention of the name in different senses and not in the same manner. For now he speaks of “the first-born of all creation ,” and again of “the first-born among many brethren ,” then of “the first-born from the dead
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.91
91. So, then, man rose because man died; man was raised again, but God raised him. Then it was man according to the Flesh, now God is all in all. For now we know not Christ according to the flesh, but we possess the grace of that Flesh, so that we know Him the firstfruits of them that rest, the firstborn of the dead.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.7
… “Because He is the Head of the Body, of the Church;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
… For otherwise they would cease to blame a person who is unwilling to perish without cause. It is not the management of corn and barley, oxen or sheep, that is now under our consideration, nor any such like matters, but the very Body of Jesus. For the Church of Christ, according to St. Paul, is Christ’s Body,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 3
… But otherwise the firstborn is of the same essence with those of whom he is firstborn. Therefore he will be the firstborn son of all things—for it said “of every creature”; therefore of stones also, and of me, is God the Word firstborn. But again, of what, tell me, are the words “firstborn from the dead” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 7
… And now, concerning whom does he say, O men, for whom do ye mourn? For whom do ye sorrow? for sinners, or simply for those who die? And why does he say, “Even as the rest, which have no hope”? For whom do the rest mourn? so that to them all these things are vapid. “The firstborn from the dead” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 45
… 29 ); now they who say that there will be “torment;” are aware of the Judgment, and the reckoning, and the vengeance. Let us not then besides daring evil deeds, anger God by disbelieving the word of the Resurrection. For as in other things Christ hath been our beginning, so also hath He in this; wherefore He is called “the first-born from the dead.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.7
7. Since then, in reference to our hope of the resurrection, Christ is set forth all through as the archetype, since he is the first born of those who rise, and since he is the head of every creature, as it is written,
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 23
… and if after that it satisfies you, then you shall fix on us the brand of slander. “His passion also on the cross, His death and burial, which was the saving of the world, and His resurrection in a true and not an imaginary sense, we confess; and that
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.3
… that dwelleth in you.” The whole Church, therefore, while here in the conditions of pilgrimage and mortality, expects that to be accomplished in her at the end of the world which has been shown first in the body of our Lord Jesus Christ, who is “the first-begotten from the dead,” seeing that the body of which He is the Head is none other than the Church.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 7.3
… made by Him;” that He might be an example upwards to those who see God, an example downwards to those who admire man, an example to the sound to persevere, an example to the sick to be made whole, an example to those who are to die that they may not fear, an example to the dead that they may rise again, “that in all things He might have the pre-eminence.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.18
… the Holy Spirit, but only of the Son, because of Him alone is it read and received by a sound faith, that “the Word was made flesh.” And for this reason the apostle says, “Whom He did foreknow, He also did predestinate to be conformed to the image of His Son, that He might be the first-born among many brethren.” “The first-born” certainly “from the dead,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 56
… “Know ye not that ye are the temple of God?” and adds, as proof of this, “and that the Spirit of God dwelleth in you.” God, then, dwells in His temple: not the Holy Spirit only, but the Father also, and the Son, who says of His own body, through which He was made Head of the Church upon earth (“that in all things He might have the pre-eminence):”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 3
… and therefore their feet were tied, and “they fell, while we are risen, and stand upright.” But although, as I have said, the Lord Christ did thus send before Him a certain portion of His body, in the person of those holy men who came before Him as regards the time of birth, nevertheless He is Himself the Head of the body, the Church,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.105
… What then is meant by the head in that priesthood, what by the beard, what by the skirts of the garments? So far as the Lord enables me to understand, the head is none other than the Saviour of the body, of whom the apostle says, "And He is the head of the body, the Church."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 25.4
… Something, therefore, was meant by His escaping. What means, He escaped? His loftiness could not be understood. For of anything which thou hast not understood thou sayest, “It has escaped me.” Wherefore, “He escaped again unto the mountain alone,—the first-begotten from the dead, ascending above all heavens, and interceding for us.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 3.9
… for, “Who shall separate us from the love of Christ?” Justly then does the Church say, “Thou art my taker. My glory;” for she doth not attribute her excellency to herself, seeing that she knoweth by whose grace and mercy she is what she is. “And the lifter up of my head,” of Him, namely, who, “the First-born from the dead,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 66.1
… For the Resurrection we Christians know already hath come to pass in our Head, and in the members it is to be. The Head of the Church is Christ,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 5.11
If any one denies that the Word of God suffered in the flesh and tasted death in the flesh, and was the first-born of the dead,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“He calls Him ‘the first fruits of them that sleep,’ as being ‘the first born from the dead,’
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
“So he calls Him ‘The firstfruits of them that slept,’ and ‘The first born of the dead.’
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 4.3.5
5. The blessed Paul called the Christ “the first born of the dead;”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 77
… Thus reflecting I have been confounded and filled with much discouragement, for, as says the divine Apostle, “whether one member suffer all the members suffer with it.” We are members one of another,” and form one body, having the Lord Christ for head.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 16
… “but Christ is the end of the law unto righteousness to every one that believeth .” But the sacrament of baptism He founded in His own person , because “in all things having the pre-eminence
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 28
… and to pass over all the changes of the human state, it was only the Godhead that was crucified, dead, and buried: so that according to those who thus think, there is no reason to hope for the resurrection, and Christ is not “the first-begotten from the dead
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 63
… till the end of the age .” And agreeably therewith the Apostle says, “He is the head of the body, the Church, which is the beginning, the first-begotten from the dead, that in all things He may have the pre-eminence, because in Him it was pleasing that all fulness (of the Godhead) should dwell, and that through Him all things should be reconciled in Himself
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.27
… Wherefore also the divine Apostle Paul said: If the dead rise not, then is not Christ raised. And if Christ be not raised, our faith is vain: we are yet in our sins . And, Now is Christ risen from the dead and become the first-fruits of them that slept , and the first-born from the dead
1:19
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… Now how will he be proved to have been before all things, who appeared after all things? Who can tell whether he had a prior existence, when he has found no proof that he had any existence at all? In what way also could it have “pleased (the Father) that in Him should all fulness dwell?”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.7
… and that this, says (the Peratic), is what is spoken: “It pleased him that in him should dwell all fulness bodily,”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 8.6
… For these numbers, he says, are capable of many divisions, and they reside in that simple and uncompounded single tittle of the iota. And this is what has been declared: “It pleased (God) that all fulness should dwell in the Son of man bodily.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.11
… Hence we shall have writings about Him without number, showing that Jesus is a multitude of goods; for from the things which can scarcely be numbered and which have been written we may make some conjecture of those things which actually exist in Him in whom
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.59
… He is Lord of all that belongs to others, is He not Lord of His own? Remember what is written of Him, All things have been created through Him, and in Him: and He is before all things : or again, For it was the good pleasure of the Father, that in Him should all the fulness dwell, and through Him to reconcile all things unto Himself
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.2
… the Son, because He is begotten of the Father; the Wisdom, because He is one with the Father, one in eternity, one in Divinity. Not that the Father is one Person with the Son; between Father and Son is the plain distinction that comes of generation; so that Christ is God of God, Everlasting of Everlasting, Fulness of Fulness.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.9
… “The Lord Jesus Christ is in the glory of God the Father.” In regard of His Godhead, therefore, the Son of God so hath His own glory, that the glory of Father and Son is one: He is not, therefore, inferior in splendour, for the glory is one, nor lower in Godhead, for the fulness of the Godhead is in Christ.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.9
… O fools, talking as though they knew not the difference between the word uttered and the Divine Word, abiding eternally, born of the Father—born, I say, not uttered only—in Whom is no combination of syllables, but the fulness of the eternal Godhead and life without end!
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 3
Ver. 19, 20 . “For it was the good pleasure of the Father, that in Him should all the fullness dwell. And having made peace through the Blood of His Cross, through Him to reconcile all things unto Himself, whether things upon the earth, or things in the heavens.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 62
… Wherefore, as the same apostle says: “For it pleased the Father that in Him should all fullness dwell: and, having made peace through the blood of His cross, by Him to reconcile all things to Himself: by Him, I say, whether they be things in earth, or things in heaven.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… But since the form was not stripped of the form of God, but was a Temple containing God the Word dwelling in it, according to the words of Paul “For it pleased the Father that in him should all fulness dwell” “bodily,”
1:20
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… To whom, again, does He “reconcile all things by Himself, making peace by the blood of His cross,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Illud Omnia, &c. (On Luke x. 22.) 3
… For He was not man previously, but became man for the sake of saving man. And the Word was not in the beginning flesh, but has been made flesh subsequently (cf. Joh. i. 1 sqq.), in which Flesh, as the Apostle says, He reconciled the enmity which was against us (
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.33
33. These things the Saviour endured, and made peace through the Blood of His Cross, for things in heaven, and things in earth
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 21.19
… During his intercourse with them, the great Athanasius, who was always the mediator and reconciler of all other men, like Him Who made peace through His blood
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
… He shows that the whole arose out of vainglory. But what is on the whole the drift of what is said? There are some who maintain that we must be brought near by Angels, not by Christ, that were too great a thing for us. Therefore it is that he turns over and over again what has been done by Christ, “through the Blood of His Cross” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 12
… But who is “King of righteousness,” save our Lord Jesus Christ? “King of righteousness. And after that also King of Salem,” from his city, “that is, King of Peace,” which again is [characteristic] of Christ. For He has made us righteous, and has “made peace” for “things in Heaven and things on earth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 17
“To appear,” he says, “in the presence of God for us.” What is “for us”? He went up (he means) with a sacrifice which had power to propitiate the Father. Wherefore (tell me)? Was He an enemy? The angels were enemies, He was not an enemy. For that the Angels were enemies, hear what he says, “He made peace as to things on earth and things in Heaven.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.38
“This has been said in accordance with the Vulgate translation. But, if a man reads the words of the Apostle when he says of Christ,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 5.9
… For none of these things hadst Thou forgiven me in Christ, neither had He “abolished” by His cross “the enmity”
1:21
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.14.2
… And for this cause the apostle, in the Epistle to the Colossians, says, “And though ye were formerly alienated, and enemies to His knowledge by evil works, yet now ye have been reconciled in the body of His flesh, through His death, to present yourselves holy and chaste, and without fault in His sight.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… Conciliated they might have been to a strange god; but reconciled they could not possibly have been to any other than their own God. Accordingly, ourselves “who were sometime alienated and enemies in our mind by wicked works”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
The apostle indeed teaches, in his Epistle to the Colossians, that we were once dead, alienated, and enemies to the Lord in our minds, whilst we were living in wicked works;
Arnobio † 327 d.C. The Seven Books of Arnobius Against the Heathen. (Adversus Gentes.) 1.65
… What means this fierceness, to repeat what has been said more than once; what a passion, so murderous? to declare implacable hostility towards one who has done nothing to deserve it at your hands; to wish, if it were allowed you, to tear Him limb from limb, who not only did no man any harm, but with uniform kindness
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 27
… while yet the perfect would understand that, when body was spoken of, flesh was denied. Lastly, the Apostle, in his Epistle to the Colossians, wishing to show that the body of Christ was made of flesh, and was not spiritual, aërial, attenuated, said significantly,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 20
… ‘And you, that were sometime alienated, and enemies in your mind by wicked works, yet now hath He reconciled in the body of His flesh through death; present yourselves holy and unblameable and unreprovable in His sight.’
1:22
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… For he says above that we are “reconciled in His body through death;”
1:23
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 10
And pray ye without ceasing in behalf of other men. For there is in them hope of repentance that they may attain to God. See, then, that they be instructed by your works, if in no other way. Be ye meek in response to their wrath, humble in opposition to their boasting: to their blasphemies return your prayers; in contrast to their error, be ye stedfast
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… “Continue in the faith grounded and rooted, and not to be moved away from the hope of the Gospel, which we have heard, and which was preached to every creature which is under heaven.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 72
For in proof that He meant this, and that before the taking of Jerusalem the gospel was preached, hear what Paul saith, “Their sound went into all the earth;” and again, “The gospel which was preached to every creature which is under Heaven.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
… 9 .), and makes request for Onesimus; but in this he sends Onesimus himself, as he says, “With Onesimus the faithful and beloved brother” ( Col. iv. 9 .): calling him faithful, and beloved, and brother. Wherefore also he boldly says in this Epistle, “from the hope of the Gospel which ye heard, which was preached in all creation under heaven.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
Ver. 23 . “If so be that ye continue in the faith grounded and steadfast, and not moved away from the hope of the Gospel.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
It is great praise, and greater than all the rest, his saying of Epaphras, “who is [one] of you, a servant of Christ.” And he calleth him a minister for them, like as he termeth himself also a minister of the Church, as when he saith, “Whereof I Paul was made a minister.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.104
237. Augustin answered: As representing the body of Christ, which is the Church of the living God, the pillar and mainstay of the truth, dispersed throughout the world, on account of the gospel which was preached, according to the words of the apostle, "to every creature which is under heaven:"
1:24
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… As, however, he says elsewhere, that the Church is the body of Christ, so here also (the apostle) declares that he “fills up that which is behind of the afflictions of Christ in his flesh for His body’s sake, which is the Church.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… But though we, or an angel from heaven, preach any other gospel unto you than that which has been delivered to you, let him be accursed.” And again he says: “To me, who am the least of all the apostles, is this grace given;” and,” I fill up that which was behind of the afflictions of Christ in my flesh.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Eulogy 3
… For the fightings without, and the plottings, afforded much pleasure to them on account of the hope of the rewards awaiting them. On this account the apostles returned from the presence of the Sanhedrin rejoicing because they had been beaten; and Paul cries out, saying: “I rejoice in my sufferings,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Treatise to Prove that No One Can Harm the Man Who Does Not Injure Himself 5
… and why need I mention the greater part of them? he was dying every day: but yet, although subjected to so many and such grievous sufferings, he not only uttered no blasphemous word, but rejoiced over these things and gloried in them: and one time he says “I rejoice in my sufferings,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.9
… But condescending to the other’s infirmity; for he himself loved and welcomed his bonds, even as a woman fond of ornament doth her jewels of gold. Whence is this apparent? “I rejoice,” saith he, “in my sufferings for you, and fill up that which is behind of the afflictions of Christ in my flesh.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 18.10
… he had endured innumerable evils—shipwrecks, wars, persecutions, plots, the assaults of robbers, and things too numerous to be recounted, dying also daily deaths—was so far from grieving or being discontented, that he gloried, and rejoiced, and said, “I now rejoice in my sufferings, and fill up that which is behind of the afflictions of Christ in my flesh.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 44
… for he suffered for those who were going to perdition, for the doers themselves: what was done to himself, he even rejoiced at it; for he belonged to that band which “rejoiced that they were counted worthy to suffer shame for that Name” ( Acts v. 41 ): and again he says, “Now I rejoice in my sufferings for you” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ( 1 Cor. xv. 38 .) Would that it were now given me to throw myself round ( περιχυθἥναι ) the body of Paul, and be riveted to the tomb, and to see the dust of that body that “filled up that which was lacking” after “Christ” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 14
… and by the same rule where it is not, even light things are heavy. For tell me, what could be sweeter and more easily obtained than the banquet of manna? Yet the Jews were discontented, though enjoying such delightful fare. What more bitter than hunger and all the other hardships which Paul endured? Yet he leaped up, and rejoiced, and said, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… Now let no one condemn this speech of boldness; for he elsewhere saith, “Now I rejoice in my sufferings, and fill up on my part that which is lacking of the afflictions of Christ in my flesh.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 5
Again, the Scripture is wont to give the name of the Flesh to the Mysteries of the Eucharist, and to the whole Church, calling them the Body of Christ. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… iv. 8 .) and yet, more glorious than this crown is the chain: of this, saith he, the Lord will count me worthy, and I am in no wise inquisitive about those things. Enough it is for me for every recompense, to suffer evil for Christ’s sake. Let Him but grant me to say, that “I fill up that which is lacking of the afflictions of Christ:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 11
… if by any means I may attain unto the resurrection from the dead.” He saith, being made conformable unto His death, i.e. having fellowship; whereas He suffered from men, thus I too; wherefore he said, “becoming conformed” and again in another place, “and fill up on my part that which is lacking of the afflictions of Christ in my flesh.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
Ver. 24 . “Now I rejoice in my sufferings for your sake, and fill up on my part that which is lacking of the afflictions of Christ in my flesh for His Body’s sake, which is the Church.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 22.18
… But new additions are daily being made to this body while the Church is being built up, to which it is said, “Ye are the body of Christ and His members;” and again, “For His body’s sake,” he says, “which is the Church;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.10
… Therefore the rod passed into the serpent, Christ into death; and the serpent again into the rod, whole Christ with His body into the resurrection; which body is the Church;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.3
… Again, the death of the flesh of our Lord contains a type of the death of our outer man, since it is by such suffering most of all that He exhorts His servants that they should not fear those who kill the body, but are not able to kill the soul. Wherefore the apostle says, “That I may fill up that which is behind of the afflictions of Christ in my flesh.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.5
… Neither let schismatics promise themselves anything of that reward; for similarly, where there is no love, there cannot be righteousness, for “love worketh no ill to his neighbour;” and if they had it, they would not tear in pieces Christ’s body, which is the Church.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 12.5
… In this case also is His Body now, that is, His Church. The faith of the few “touches” it, the throng of the many “press” it. For ye have heard, as being her children, that Christ’s Body is the Church, and if ye will, ye yourselves are so. This the Apostle says in many places, “For His body’s sake, which is the Church;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 108.5
… Of the same character is what this very apostle said in another place: “Now I rejoice in my sufferings for you, and fill up that which is lacking of the afflictions of Christ in my flesh.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 42.1
… 1 ). Who is it then that saith this? It is ourselves, if we be but willing! And why ask, who it is other than thyself, when it is in thy power to be the thing which thou art asking about? It is not however one individual, but it is “One Body;” but “Christ’s Body is the Church.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 53.1
… For he also was himself afterwards enlightened, and grafted on those members which he used to persecute; being pregnant with the same love, he said, “My little children, of whom again I travail, until Christ be formed in you.” For the members therefore of Christ, for His Body which is the Church,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 62.2
… but if Christ thou understand of Head alone, the sufferings of Christ are not in Christ alone. For if the sufferings of Christ are in Christ alone, to wit in the Head alone; whence saith a certain member of Him, Paul the Apostle, “In order that I may supply what are wanting of the oppressions of Christ in my flesh”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.13
13. For this purpose he briefly sketches in what follows the troubles of Christ’s body. For it is not in the Head alone that they took place, since it is said to Saul too, “Why persecutest thou Me?” and Paul himself, as if placed as an elect member in the same body, saith, “That I may fill up that which is behind of the afflictions of Christ in my flesh.”
1:25
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 18
Let my spirit be counted as nothing for the sake of the cross, which is a stumbling-block to those that do not believe, but to us salvation and life eternal. “Where is the wise man? where the disputer?” Where is the boasting of those who are styled prudent? For our God, Jesus Christ, was, according to the appointment
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.6
From this letter may be learnt the duplicity of the calumniators, and the injustice of the former judges, as well as the soundness of the decrees. These holy fathers have taught us not only truths respecting the Divine nature, but also the doctrine of the Incarnation
1:26
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 6.30
All the prophets, therefore, and the law, spoke by means of the Demiurge,—a silly god, he says, (and themselves) fools, who knew nothing. On account of this, he says, the Saviour observes: “All that came before me are thieves and robbers.” And the apostle (uses these words): “The mystery which was not made known to former generations.”
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 10
… What shall we say of the ancient writers of the Church, who were scarce able to explain single difficulties in many volumes? What of the vessel of election, the Gospel trumpet, the roaring of our lion, the thunderer of the Gentiles, the river of Christian eloquence, who, when confronted by the
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 3.16
… And for these reasons they have become useful to all lovers of real piety: nevertheless they themselves were not acquainted with the Head of true religion, being ignorant of the mystery of Christ which ‘had been hidden from generations and ages.’
1:28
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 20
… ‘Finally, brethren, farewell. Be perfect.’ Again, to the Colossians he writes: ‘Warning every man, and teaching every man in all wisdom, that we may present every man perfect in Christ.’
1:29
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 5
… Wherefore also when beginning he saith, “Through the will of God.” ( Ver. 1 .) So that it is not only out of modesty he so expresses himself, but insisting on the truth of the Word as well. “And striving.” In saying this, he shows that many are fighting against him. Then great is his tender affection.
1:1
1. PAULUS APOSTOLUS JESU CHRISTI, — non angelorum, inquit ex Chrysostomo Theophylactus. Ipso exordio haeresim Simonis elidit, dicens Apostolos non ab angelis, sed a Christo esse missos, ut per Christum, non per angelos homines Deo reconcilient, idque non ex se, sed per voluntatem Dei. Ulti nota: Passim Apostolus se a Deo et Christo missum significat, ut Simonem Magum aliosque falsos doctores, qui non mittuntur a Deo, sed sua sponte docendi munus assumunt, perstringat et excludat.
1:2
2. SANCTIS ET FIDELIBUS FRATRIBUS IN CHRISTO. — Nota hic tria epitheta et quasi insignia Christianorum. Nam primo, vocantur sancti. Nec enim sanctitatem tam doctrinae quam vitae alicubi in mundo est reperire, quam apud Christianos. Et rursum christianismus non est aliud quam professio sanctitatis. Ad hoc enim venit Christus et christianismum instituit, ut sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi in sanctitate et justitia omnibus diebus vitae nostrae, ut canit Zacharias. Hoc nomen sancti monet Christianos ut assidue studeant sanctitati et perfectioni. Secundo, vocantur fideles, quasi filii Abrahae, qui pater est fidelium et credentium, ac proinde benedictionis Abrahae promissae, id est amicitiae Dei, justitiae et salutis haeredes. Tertio, vocantur fratres, non in Adamo, aut aliquo terreno parente, sed in Christo, qui nos genuit per suam mortem et baptismum; ut significet Christianos omnes, sepositis omnibus odiis, dissidiis et varietate tam nationum quam complexionum et officiorum, invicem amare debere quasi fratres. GRATIA VOBIS ET PAX A DEO. — Supple, donetur et multiplicetur.
1:3
3. GRATIAS AGIMUS DEO, ET PATRI DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. — «Et» significat, id est, q. d. Gratias agimus Deo, qui est Pater Domini nostri Jesu Christi: ut significet Deum non aliter nobis esse causam salutis, quam hoc ipso, quo est Pater Christi, per quem redempti et adoptati sumus; et hoc nomine maxime a nobis amandum, venerandum et invocandum esse Deum, quod nobis dederit Christum redemptorem. SEMPER PRO VOBIS ORANTES. — To pro vobis potest referri ad «gratias agimus.» Unde Erasmus vertit, gratias agimus pro vobis cum oramus. Secundo et melius, Graeci referunt ad «orantes.» Unde et Syrus vertit, gratias agimus Deo, et oramus pro vobis. Duplici ergo titulo amorem suum in Colossenses ostendit hic Paulus: priore, quod pro eis gratias agat Deo; secundo, quod pro eis semper oret; quodque eos quos non viderat, semper in mente et memoria habeat, ait Chrysostomus. Nota «semper,» id est frequenter et assidue orantes. Vide dicta Ephes. VI, 18.
1:4
4. AUDIENTES (ἀκούσαντες, id est postquam audivimus narrante Epaphra, inquit Chrysostomus) FIDEM VESTRAM, QUAE EST (non in angelis, sed) IN CHRISTO JESU (q. d. Fidem vestram qua creditis Christo), ET DILECTIONEM QUAM HABETIS IN SANCTOS (Christianos) omnes, — tam incolas quam peregrinos et advenas aliarum gentium. Significat Christianos debere alios omnes diligere pari affectu, sive suae sint gentis, sive alterius, hoc nomine quod Christiani sunt. In Christo enim Jesu non est Barbarus et Scytha, Judaeus et Graecus, Hispanus et Gallus; sed omnes unum sunt, Galat. III, 28.
1:5
5. PROPTER SPEM (id est bona sperata, est metonymia, juxta Can. 30) QUAE REPOSITA EST VOBIS IN COELIS: QUAM AUDISTIS IN VERBO (per verbum) VERITATIS EVANGELII, — q. d. Quam audistis per praedicationem Evangelii: quae praedicatio est verbum et sermo veritatis, id est verissimus, ut in eo ne vel unum punctum erroris aut falsitatis sit reperire. Unde posset esse appositio in «verbo veritatis Evangelii,» q. d. In verbo veritatis quae est ipsum Evangelium, ut ipsam veritatem vocet Evangelium. Notat Simonianos, Judaeos, Philosophos, omnesque Gentilium sectas et scholas: quae omnes multas docent haereses et errores, ut nusquam puram invenire sit veritatem, nisi in Christi schola et Evangelio.
1:6
6. SICUT ET IN UNIVERSO MUNDO EST. — Id est in praecipuis totius mundi partibus et provinciis est hoc verbum, sive praedicatio Evangelii. COGNOVISTIS GRATIAM DEI IN VERITATE. — Vatablus, per veritatem. Secundo et melius in veritate, id est, vere vel verissime cognovistis gratiam redemptionis, justitiae et salutis, quam nobis Deus exhibuit per Christum. Sic enim Hebraei adverbia explicant per praepositionem in cum nomine ablativi casus, ut, «sentite de Domino in bonitate,» Sap. I, 1, id est bene, recte et vere sentite de Deo ejusque providentia, justitia, clementia, caeterisque attributis; non male et impie cum Epicureis et Atheis. Sic Hebraei dicunt באמת beemet, id est in veritate, id est vere.
1:7
7. SICUT DIDICISTIS AB EPAPHRA, CONSERVO NOSTRO (vocat Epaphram conservum suum, quia secum serviebat Christo in praedicando et propagando Evangelio. Unde explicans subdit), QUI EST FIDELIS PRO VOBIS MINISTER CHRISTI. — Sic enim Apostolus, initio Epistolae ad Philippenses et ad Titum, se et Timotheum vocat servos Jesu Christi. Secundo, Epaphras missus videtur a Colossensibus ad Paulum, ut ei in vinculis serviret. Hinc vocat eum servum Ecclesiae Colossensium: suum vero non servum, sed «conservum,» modestiae et humilitatis studio, quia uterque serviebat Christo et Ecclesiae. QUI EST FIDELIS PRO VOBIS MINISTER CHRISTI JESU, — q. d. Epaphras minister est Christi pro vobis, scilicet docendis, ut nimirum vos in Christi fide, doctrina ac moribus promoveat. Secundo, pro vobis Colossensibus, inquit Theophylactus, Epaphras in rebus ad Christum pertinentibus ministravit, cum videlicet ad Paulum abiit eumque consolatus est in vinculis, cumque indicavit ei res Colossensium eique in carcere servivit.
1:8
8. QUI ETIAM MANIFESTAVIT NOBIS DILECTIONEM VESTRAM (quam habetis erga me et omnes Christianos, ut dixit vers. 4) IN SPIRITU, — id est spiritalem, quae sola vera, firma ac solida est dilectio, ut fuse ostendit hic Chrysostomus. Secundo, «dilectionem in spiritu,» id est a Spiritu Sancto, qui in vobis est, non autem a carne manantem. Ita Anselmus. Ut sit enallage Hebraea, qua בְ bet, id est in, saepe ponitur pro מן min, id est a, ex, de. Unde Vatablus sic explicat, dilectionem in spiritu, id est ad quam nos non caro, sed spiritus Dei incitat. Tertio, «in spiritu,» id est ex intimis animi penetralibus, ipsoque intimo mentis spiritu profectam.
1:9
9. IDEO ET NOS EX QUA DIE AUDIVIMUS (vestram fidem et dilectionem, ut dixit vers. praeced. et vers. 4), NON CESSAMUS PRO VOBIS ORANTES ET POSTULANTES (id est orare et postulare, est graecismus) ET IMPLEAMINI AGNITIONE VOLUNTATIS EJUS, — qua Deus voluit et decrevit nos sibi reconciliare, justificare et salvare per Christum, non per angelos. «Neque omnino imperfectos (ait ex Chrysostomo Theophylactus), neque omnino perfectos per haec significat. Non enim dixit: Ut accipiatis, verum, Ut impleamini. Habetis enim, sed nondum totum. Et quod reconciliati sitis, agnovistis quidem: quod vero per Filium Dei, hoc deest vobis, nec satis nostis; quare oro hoc impleri in vobis. Voluntas enim et Dei beneplacitum est, quod Filium suum pro nobis dederit, non angelos. Agnitionem igitur, cognitionis additionem intellige.» IN OMNI SAPIENTIA ET INTELLECTU SPIRITALI. — Deceperant, inquit Chrysostomus, vos philosophi et Simoniani sua sapientia humana et carnali; ego huic oppono et opto vobis sapientiam et prudentiam spiritalem.
1:10
10. UT AMBULETIS DIGNE DEO PER OMNIA PLACENTES. — Graece εἰς πᾶσαν ἀρέσκειαν, q. d. In omnem placentiam, et, ut Ambrosius, ad omne placitum. Unde patet to Deo, vel, ut graece est, Domino, tam pertinere ad to ambuletis digne, quam ad to per omnia placentes. In Graeco enim est una sententia (non duae), in qua verba posteriora determinant priora: περιπατῆσαι ὑμᾶς ἀξίως τοῦ Κυρίου εἰς πᾶσαν ἀρέσκειαν, id est, ut ambuletis digne Deo in omnem placentiam. Significat enim Paulus, digne Deo ambulare, non esse aliud quam Deo per omnia placere: ita ut illi ambulent digne Deo, qui quasi fideles et morigeri servi Dei, quasi summi sui Domini placitum et voluntatem in omnibus explent. Quomodo vero Dei placitum et voluntatem expleamus, ac consequenter, quomodo digne Deo ambulemus, explicat Apostolus dum subdit: «In omni opere bono fructificantes,» et cetera quae subjicit, quaeque sibi placita a nobis exigit Deus.
1:11
11. IN OMNI VIRTUTE CONFORTATI. — Pro «virtute,» graece est δυνάμει, id est potentia, robore, fortitudine. Unde Vatablus vertit, omni robore corroborati. SECUNDUM POTENTIAM CLARITATIS (graece δόξης, id est gloriae) EJUS, — id est secundum potentiam claram et gloriosam Dei, qua vos, o Colossenses, communiri est opus, cum insurgent haereses et persecutiones. Nota: Pro «potentiam,» graece est κράτος, quod non tantum potentiam roboris, sed et imperii, sive potens, validum et praedominans imperium significat. Secundo, potentia gloriae significat potentiam maximam et robustissimam, quae apud omnes celebris est et gloriosa, q. d. Ubique Dei gloria dominatur, ubique Dei potentia imperat. Nihil ergo formidate, roboravit vos ac potentes faciet Dominus ille potentissimus omnibus imperans, cui servitis. Ita Theophylactus. IN OMNI PATIENTIA ET LONGANIMITATE, CUM GAUDIO, GRATIAS AGENTES DEO PATRI. — Hic declarat virtutem et robur, qua eos jam optavit per Dei potentiam corroborari, sitam esse in patientia et longanimitate: ut in omnibus adversis patientes sint, gaudeant gratiasque agant Deo. Id clarius significant Graeca, εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν. Unde clare hunc locum ita vertit Vatablus, omni robore corroborati juxta potentiam gloriae illius ad omnem tolerantiam ac patientiam, cum gaudio gratias agentes Patri. Hinc patet veram fortitudinem et robur Christianorum praecipue situm esse in patientia, in eaque maxime se ostendere Dei divinaeque gratiae potentiam. Longe enim difficilius est dura et fortia pati, quam fortia agere. Unde Prov. XVI, 32, dicitur: «Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium.» Idque patet in Martyribus, in quorum patientia omnium confessione summa fuit fortitudo. Hinc S. Ambrosius, lib. I Offic., cap. xli, et Chrysostomus, hom. 85 in Matth., multis ostendunt fortitudinem magis in tolerando quam in vincendo consistere. «Fortia agere Romanum est,» aiebat Scaevola; sed «fortia pati Christianum est.» Notat ex Chrysostomo Theophylactus, patientiam respicere tyrannos et hostes Ecclesiae, longanimitatem fratres sive Christianos. «Est enim,» inquit, «aliquis longanimis erga eos quos ulcisci possit: patitur autem et sustinet eos, quos non potest ulcisci, propterea et de Domino non dicitur ὑπομονή seu patientia, sed longanimitas, ut qui possit quidem quos velit exscindere; tolerat tamen.»
1:12
12. CUM GAUDIO GRATIAS AGENTES DEO PATRI. — Haec est perfectio, hic apex patientiae et longanimitatis, si non tantum patienter, sed et cum gaudio feras quaevis dura et adversa; imo gratias agas Deo. Materiam vero et causam qua se quisque Christianus ad gaudium et gratiarum actionem excitet, subjicit dicens: QUI DIGNOS NOS FECIT IN PARTEM SORTIS SANCTORUM IN LUMINE. — «Qui,» scilicet Deus, nos sine nostro merito, imo indignos et male de se meritos, sola sua gratia, prae multis quos neglexit, quasi fortitudo retulit «in partem,» id est participationem, «sortis,» id est haereditatis, «sanctorum,» quae sita est «in lumine» Evangelii, quod Christus nobis e caelo attulit. Nota: «Sors» significat statum et conditionem, quae cuique sorte vel fortuito obtingit; sic vulgo dicitur: Haec est sors mea, haec conditio, haec fortuna mea. Sic ait Psaltes, Psal. xxx, 16: «In manibus tuis sortes meae,» q. d. Casus, eventus, vicissitudo et status rerum mearum, ut divitiae et paupertas, servitus et principatus, pax et bellum, ait Theodoretus, quae mihi vicissim et fortuito accidunt, non a fortuna, sed certa tua providentia et gubernatione, o Domine, reguntur, mihique quomodo obveniunt. Unde hebraice est, in manibus tuis עתתי ittotai, id est tempora mea, id est vicissitudo temporum, puta tempora et dies jam prosperitatis, mox adversitatis, jam vitae, jam mortis, in Dei sunt potestate et providentia. Sic Sapient. II, 9, dicunt impii: «Haec est sors nostra,» et contra de piis, cap. v, 6, dicitur: «Inter sanctos sors illorum est.» Ita hic accipi potest sors, q. d. «Qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum,» id est, qui nos dignatus est sorte, conditione et statu sanctorum, ut in album sanctorum nos referret. Secundo et significantius, sors idem est quod haereditas. Olim enim, uti et jam saepe, haereditates inter haeredes sorte dividebantur. Inde sors dicitur portio haereditaria, quae cuique sorte obtingit. Sic dicitur Psal. LXXVII, 54: «Sorte divisit eis terram in funiculo distributionis,» id est per funiculum quo terram dimetiebatur et cuique tribui suam partem distribuebat. Sic Michae ii, 5, dicitur: «Mittens funiculum sortis.» Multo magis haereditas sanctorum vocatur sors, quia nulli hominum ad eam jus habebant, cum tamen inter homines qui haeredes sunt, jus habeant ad haereditatem, cujus sunt haeredes. Unde Ephes. cap. 1, vers. 11, dixit Apostolus nos sorte vocatos ad fidem et gratiam Christi. Haereditas ergo haec sanctorum dicitur sors, quia hominibus sine merito, gratis et quasi sortito obtingit. «Non video (ait S. Augustinus in illud Psal. xxx: In manibus tuis sortes meae) ullum meritum, quo de universa impietate generis humani me potissimum elegisti ad salutem: ad tunicam Domini sorte perveni.» Sicut ergo gratis Deus Pater per Christum nos sibi adoptavit in filios, ita et in haeredes suos, cohaeredes autem Christi. Nota secunda: Haec sors et haereditas Sanctorum sita est, ut sequitur, «in lumine.» Licet enim aliqui per to in lumine putent significari modum et rationem qua ad hanc haereditatem venimus, scilicet per lumen fidei; tamen planius et magis genuine to in lumine significat situm et conditionem hujus haereditatis, scilicet eam positam esse in lumine Evangelii, quod Christus nobis e caelo attulit. Hanc enim sortem luminis Evangelici opponit sorti et potestati tenebrarum, e qua nos eripuit Christus, ut ait vers. seq. Et hoc lumen Evangelii maximum est Dei donum et bonum. Unde paulo superius, vers. 9, dixit: «Non cessamus pro vobis orantes et postulantes, ut impleamini agnitione voluntatis ejus, in omni sapientia et intellectu spiritali.» Et vers. 10: «Et ambuletis digne Deo, etc., crescentes in scientia Dei.» Hinc et S. Joannes, cap. 1, hanc lucem inculcat, eaque quasi maxime insigni emblemate Christum exornat: «In ipso,» ait, «vita erat, et vita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet,» Et: «Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.» Quod ergo hic Paulus dicit: Qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine, idem est cum eo quod ait Petrus, I epist. II, 9: «Qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum.» Per «lumen» ergo accipit cognitionem Dei, Christi, justitiae, gratiae, virtutum et salutis, quam accepimus per Christi Evangelium et fidem: quae cognitio quasi radix et mater gratiam, justitiam omniaque caetera dona et bona spiritalia, quae Christus attulit, quaeque in Christi Ecclesia participamus, complectitur. Nota tertio: Hoc lumen et hanc cognitionem inchoate accipimus in hac vita, sed perfectionem ejus accipiemus in beatitudine caelesti, cujus conscripti sumus haeredes, illamque haereditatem caelestem in hac vita per spem et gratiam quasi per quemdam praegustum delibamus et inchoamus. Sensus ergo hujus loci completus hic est: Deus fecit nos dignos, per baptismum et Christianismum, ut jam hic viventes in Ecclesia habeamus partem et participationem sortis et haereditatis Sanctorum, quae radicaliter sita est in lumine fidei et cognitionis Dei, utque per fidem et gratiam hic inchoemus et participemus sortem et haereditatem Sanctorum, id est Beatorum, quae sita est in lumine, id est visione Dei et gloria caelesti, quam reipsa participabimus post hanc vitam, cum reipsa in sortem et album Sanctorum ac Beatorum referemur. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Denique S. Dionysius per «lumen» accipit baptismum, q. d. In lumine, id est in baptismo: hic enim Graece vocatur φῶς et φωτισμός, id est lux et illuminatio: quia eo baptizati per fidem illuminantur. Ita ipse De Eccles. Hierarch., cap. De Baptismo.
1:13
13. QUI ERIPUIT NOS DE POTESTATE TENEBRARUM, ET TRANSTULIT IN REGNUM FILII DILECTIONIS SUAE. — Nota: «Tenebras» vocat tum ignorantiam, infidelitatem aliaque peccata; tum infernum, qui inde consequitur; tum diabolum, qui his omnibus praesidet. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Opponit enim regnum Christi quasi regnum lucis, regno et potestati tenebrarum, id est diaboli. Sic enim diabolus vocatur «princeps tenebrarum,» Ephes. vi, 12; Luc. xxii, 53, q. d. In gentilismo dominabantur vobis tenebrae, scilicet ignorantia, idololatria omniaque scelera, ipseque princeps tenebrarum diabolus. Sed Deus ab hoc dominio et tyrannide tenebrarum vos eripuit, et transtulit in regnum Christi lucidissimum, ut jam non regnet in vobis daemon, peccatum, aut tenebrae; sed Christus unicus Dei Filius, qui est vera lux mundi, quique per Evangelium suum laetissimum lucis regnum mundo invexit, facitque nos regni sui socios, imo reges. Unde moraliter S. Chrysostomus: «Quid dicis, inquit, homo? Ad regnum vocatus, ad regnum Filii Dei, et oscitabundus es totus, ac desidum more scalpis ac torpes? Si namque singulis diebus vel in mille mortes insiliendum fuisset, an non omnia ferre oportebat? Atqui principatus gratia nihil non faceres; cum vero consors futurus sis regni Unigeniti Dei, non objicies te vel mille gladiis? non insilies in ignem? At tu luges etiam quod abiturus hinc es, et praesentibus libenter immoraris plus aequo corporis curam agens. Quidnam hoc est? et mortem etiam horrendum quid esse putas. Horum vere causa sunt deliciae et vitae remissio. Alioqui qui vitam vivit acerbam, avolare quoque vellet et ab hac vita liberari.» Deinde apposita similitudine pullorum idipsum declarat dicens: «Nunc vero idem patimur quod evenit et avium pullis pigrescentibus, semperque in nido manere cupientibus. Illi quanto diutius haeserint, tanto redduntur imbecilliores. Nidus enim quidam est praesens haec vita ex festucis et luto compactus. Et si magnificas mihi ostenderis aedes, etiam ipsas regias auro multo et lapidibus pretiosis splendidas; nihil tamen illas ab hirundinum nidis differre putabo. Ingruente namque hieme cadent omnia sponte sua.» FILII DILECTIONIS SUAE. — Non quasi Filius per voluntatem, amorem et dilectionem aeque atque per intellectum et intellectionem procedat a Patre, sitque idem cum Spiritu Sancto, ut voluit Sabellius: sed hebraismo «Filii dilectionis,» id est Filii sui dilecti: ita Syrus, Chrysostomus, Theophylactus; id est veri, proprii et unici Filii sui, uniceque dilecti, ait Theodoretus. Sic Proverb. v, 19, loquens Sapiens de uxore, quam quis in adolescentia duxit: «Sit tibi chara, inquit, quasi» אילת אהבים ויעלת חן aielet ahabim veiaalat chen, id est cerva amorum et hinnulus gratiae. Quod Noster clare vertit, «cerva charissima, et gratissimus, vel gratiosissimus hinnulus.» Nota: Haec iisdem pene verbis dicit ad Ephes. 1, 6, ubi ait: «In qua gratificavit (pro quo hic habet transtulit in regnum, ut scilicet Christus regnet in nobis per gratiam) nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum.»
1:14
14. REDEMPTIONEM ET REMISSIONEM PECCATORUM. — «Et» significat id est; redemptio enim nostra a servitute peccati re ipsa non est aliud quam remissio peccatorum, ut dixi ad Ephes. 1, 7.
1:15
15. QUI (Filius) EST IMAGO DEI (Patris) INVISIBILIS. — Nam Filius est Verbum Patris, Patri omnino simile et aequale, adeoque ejusdem plane cum Patre essentiae. Vide dicta de imagine, II Cor. iv, 4. PRIMOGENITUS OMNIS CREATURAE. — Ergo, inquiunt Ariani, Christus est creatura, omnisque creatura Christi soror est. Primogenitus enim inter fratres et sorores dicitur, qui ante omnes fratres et sorores genitus est; sive qui primus est frater. Sed respondent Theodoretus et Ambrosius, non dici hic Christum πρωτόκτιστον, id est primo creatum, sed πρωτότοκον, id est primogenitum: generatio ergo Filio convenit, creatio vero creaturis: quantum ergo generatio divina excellit creationem, tantum Filius excellit creaturas. Secundo, Christus vers. seq. dicitur opifex omnis creaturae; ergo non est creaturarum frater. Primo ergo S. Anselmus, Commentarius Hieronymo ascriptus, et Concilium Sardicense accipiunt haec verba de Christo ut homo est: nimirum quod Christus ut homo est, omnis creaturae sit primogenitus, non tempore, sed honore; quia Christus ut homo, finis est quem Deus primo intendit et propter quem omnia creavit. Haec explicatio probatur primo, quia Christus ut Deus, non est primogenitus, sed unigenitus: ergo primogenitus esse nequit, nisi qua homo est. Secundo, quia Christus ut homo, caput est Ecclesiae; atqui Paulus agit hic de Christo, prout caput est Ecclesiae, ut patet vers. 18: ergo Christum vocat primogenitum non qua Deus, sed qua homo est. Verum haec melius et magis genuine accipies de Christo ut Deus est. Hoc enim versu Christi dignitatem ex ejus divinitate describit. Unde ait: «Ipse est ante nos, et in ipso,» id est per ipsum, «omnia (ergo etiam angeli) constant,» id est consistunt et conservantur, sicut ab eodem creata sunt. Primogenitus ergo hic, sicut et Matth. i, 25, idem est quod unigenitus. Dicitur vero Christus primogenitus, quia primo, puta ante omnem creaturam, est genitus. Vult ergo dicere Paulus, Christi generationem priorem esse omni creaturarum creatione, nec Christum angelis esse juniorem, ut docebant Simoniani, q. d. Christus uti tempore, ita et dignitate, causalitate rerumque omnium productione excellit omnes ennoeas, potestates, βάθος, aeones, angelos Simonianorum, Valentini et aliorum Novatorum; ac consequenter non angeli, sed Christus unus est redemptor ac mediator noster. Ita Theophylactus, Ambrosius, Theodoretus. Et patet ex sequentibus; subdit enim: «Quoniam in ipso condita sunt universa in coelis et in terra.» Vide Epiphanium, in haeresi Basilidis, Simonis et Menandri.
1:16
16. IN IPSO CONDITA SUNT UNIVERSA. — «In ipso,» id est per ipsum. Unde per repetitionem idipsum explicans et confirmans subdit: «Omnia per ipsum, et in ipso creata sunt.» VISIBILIA ET INVISIBILIA. — Docebant Platonici, et ex eis Simon Magus, Menander, Saturninus et alii Simonis asseclae, Deum creasse homines et mundum, sed mundum. Contra hos docet Apostolus tam invisibilia quam visibilia, id est tam angelos quam homines, a Filio esse creatos. DOMINATIONES. — Id est dominantes. PRINCIPATUS. — Id est principes, vel principatum gerentes. POTESTATES. — Id est potentes et potestate praediti. Abstracta ponuntur pro concretis. Sunt enim haec nomina angelorum. Vide dicta Ephes. 1, 21. OMNIA PER IPSUM, ET IN IPSO CREATA SUNT. — Pro «in ipso,» graece est εἰς αὐτόν, id est in ipsum, puta ad ipsius gloriam, creata sunt omnia. Ita Vatablus. Verum saepe εἰς capitur pro ἐν, id est in ipsum, pro in ipso, et ita accipiunt hic Graeci. Unde secundo, Anselmus, «per ipsum,» inquit, quasi causam efficientem cum Patre creata sunt omnia. Filio enim, quia a Patre procedit, tribuitur operatio quasi medians, quam significat praepositio per. «In ipso,» scilicet quasi in Verbo, idea et sapientia, creata sunt omnia. Sed hoc sensu melius diceretur, per ipsum, scilicet tanquam Verbum et Sapientiam, creata esse omnia. Unde tertio et optime, to in ipso significat immensitatem Filii, scilicet Filium esse ubique per essentiam, praesentiam et potentiam, adeo ut extra se nihil creare vel agere possit, sed omnia quae creat et agit, in seipso creet et agat. Haec enim est perfectio immensitatis divinae, ut cum sit ubique, omnia occupet et repleat, nihil foris vel eminus, sed omnia intra se et intra ambitum essentiae suae agat et faciat. Deus ergo intime rebus omnibus a se creatis est praesens; resque omnes creatae ab hac intima Dei praesentia pendent, conservantur et gubernantur, sicut corpus et vita corporis pendet a praesentia animae. Unde Plato dixit Deum esse animam mundi. Et Sapiens, Sap. i, 7: «Spiritus,» inquit, «Domini replevit orbem terrarum, et hoc (hic scilicet Spiritus, ut legit Augustinus; nam to hoc respicit Graecum πνεῦμα, quod est neutrum) quod continet omnia, scientiam habet vocis,» q. d. Cavete a murmure et detractione, quia Spiritus Sanctus, qui omnia continet, id est per suam essentiam, praesentiam, potentiam ambit, tenet et conservat omnes creaturas, omnia audit. Omnes enim voces tum oris, tum mentis fiunt intra ambitum complexumque Spiritus Sancti, non foris. Quare illum nihil latere potest, ne vel tenuissimum murmur, sed omnium vocum et sermonum scientiam et cognitionem habet. Hinc omnia dicuntur esse et consistere in Spiritu Sancto, sicut omnia dicuntur esse et consistere in Patre et Filio. Et hoc est quod cecinit Poeta: Spiritus intus alit, totamque infusa per artus / Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Sicut enim anima est in corpore, ita vicissim corpus est in anima, et longe magis. Non enim anima a corpore, sed corpus ab anima intime pendet, consistit, conservatur et vivificatur. Pari modo et Deus est in mundo, et vicissim multo magis mundus ipse est in Deo, quia a Deo Deique praesentia intime pendet, et in suo esse conservatur ac consistit. Sic ergo in Filio, id est intra ambitum et complexum Filii, intra sphaeram essentiae et praesentiae Filii, creata sunt omnia, ideoque, ut sequitur, in eo omnia constant, id est conservantur et consistunt: adeo ut, si Filius et Deus suam essentiam et praesentiam ab universo subduceret, totum universum evanesceret, sicut radii evanescunt, cum sol se subducit; et vita corporis evanescit, cum a corpore anima se subducit. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Idipsum declarat S. Augustinus, lib. VII Confess., cap. v, pulchra similitudine, qua Deum comparat mari; utpote qui totum mundum in se aeque ut mare spongiam contineat: «Intueor, inquit, te, Domine, omni ex parte mundi hanc massam ambientem et penetrantem, sed usquequaque infinitum: tanquam si mare esset ubique et undique per immensa spatia infinitum solum mare, et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset undique spongia illa ex omni sua parte ex immenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam putabam.» Pari modo ab aliis Deus dictus est adamas quidam maximus et pulcherrimus, totum mundum in se continens et complectens. Nota: Ne, cum dixit «per ipsum,» quispiam cum Ario intelligeret per Christum quasi ministrum omnia esse creata, addidit Apostolus, «in ipso;» ut significet Filium consortem imperii, immensitatis, potentiae et essentiae paternae.
1:17
17. ET IPSE EST ANTE OMNES — Thronos, Dominationes, Potestates, etc. Posset secundo, graecum πρὸ πάντων verti, ipse est ante omnia. Respicit enim τὰ πάντα, id est omnia, quae vers. praeced. dixit in Christo esse creata et condita: sed maxime intendit Apostolus opponere et anteponere Christum angelis, quos Christo praeponebant Simoniani.
1:18
18. ET IPSE EST CAPUT CORPORIS ECCLESIAE. — Hactenus egit de Christo ut Deo, ejusque divinitatem ostendit: jam agit de Christo ut homo est, et Christi hominis dignitatem ostendit. Christus enim qua homo est, non qua Deus, est proprie caput Ecclesiae. Vide dicta Ephes. 1, 22. QUI EST PRINCIPIUM. — Primo, Christus, qua Deus, omnium rerum est principium, ait Anselmus. Sed hoc versu non agit Apostolus de Christo qua Deus, sed qua homo est caput Ecclesiae, ut dixi. Secundo ergo, melius Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Ambrosius et Vatablus: Christus est «principium,» id est fons, dux et auctor resurrectionis et resurgentium ex mortuis; ut to principium aeque ac to primogenitus pertineat ad to ex mortuis. Imo Vatablus et Erasmus sic vertunt, qui est principium primogenitorum ex mortuis, q. d. Primum principium, fons et auctor resurrectionis ex mortuis est Christus. Tertio et optime, Christus, qua homo est caput Ecclesiae, est «principium:» primo, situ; quia super omnes coelos elevatus quasi primus et summus consistit; secundo, dignitate. Unde Cyrillus: «Principium,» inquit, id est princeps et praecipuus. Graecum enim ἀρχή tam principatum quam principium significat, et sic «principium» pro principatu capitur Psalm. CIX, 3: «Tecum (o Christe) principium (hebraice נדבות nedabot, id est principatus) in die virtutis tuae.» Tertio, Christus est «principium» tempore et causalitate. Ipse enim sibi corpus, id est Ecclesiam, fecit et formavit, in eaque et in nobis, qui Ecclesiae membra sumus, omnium virtutum et bonorum operum principium est et causa. Ita Anselmus. Quaeres an eodem sensu Christus se vocet «principium,» Joan. viii, 25, cum, interrogantibus eum Judaeis: «Tu quis es?» respondit: «Principium qui (vel, ut legunt nonnulli cum Graecis quod) et loquor vobis.» Respondet S. Augustinus, in citatum locum Joannis, Beda, Rupertus et Ambrosius, lib. III De Fide, cap. iv, Christum se vocare principium, q. d. Ego sum primus et novissimus; vel sum principium omnium rerum, per quod facta sunt omnia. Verum sic «principium» esset nominativi casus, et Graece legendum esset ἀρχή. Jam autem constat «principium» apud Joannem esse accusativi casus: ita enim habent constanter Graeca et Graeci, scilicet, τὴν ἀρχήν, quomodo Septuaginta vertere solent Hebraeum בראשית berescit, id est, in principio; intelligitur enim praepositio, quasi dicat: secundum principium, a principio. Secundo ergo, verius et planius, principium apud S. Joannem idem est quod a principio, et subauditur verbum, sum, q. d. Ego sum a principio, sum ab aeterno ante Abraham, ut ait ibidem vers. 58, sum aeternus, Deus verus de Deo vero, «qui et loquor vobis,» q. d. Qui etiam hoc ipsum vobis annuntio. Noster Interpres legit ὅς, id est qui: jam Graeca legunt ὅ, id est quod, q. d. Sum a principio, quod ipsum loquor et assero vobis. Tertio, Nonnus et Maldonatus haec verba trajiciendo sic interpretantur: Ego sum is, vel id, qui vel quod a principio vobis loquor, et jampridem praedico, me scilicet esse Messiam, quem si velletis audire, jampridem ex verbis et factis meis me illum ipsum esse cognoscere possetis. Sed haec est trajectio insolita. Adde hunc sensum et hanc responsionem nihil habere eximii, sed esse humilem et repere. Quare secundus sensus sublimior, Christoque dignior ac verior est. Alio ergo sensu Christus seipsum, alio Paulus Christum vocat hic «principium.» PRIMOGENITUS EX MORTUIS. — Id est primo resurgens ex mortuis ad vitam immortalem. Ubi nota primo: Resurrectio est et dicitur tam hic quam alibi regeneratio, quia Deus hominem mortuum vitae restituit, ac si rursum eum generaret. Ita Chrysostomus et Theodoretus. Secundo, licet aliqui ab Elia et Eliseo resuscitati resurrexerint ante Christum, tamen Christus dicitur primus resurgentium, quia resurrexit ad vitam immortalem nunquam amplius moriturus: illi vero resurrexerunt ad vitam mortalem rursum morituri, uti de facto rursum mortui sunt. Vide dicta I Corinth. xv, 20. UT SIT IN OMNIBUS IPSE PRIMATUM TENENS. — q. d. Ut tam in rerum genesi, quam in παλιγγενεσίᾳ et regeneratione, id est, tam in prima rerum creatione quam in resurrectione Christus primas teneat (hoc enim significat Graecum πρωτεύων), quia sicuti Christus, qua Deus, est ante omnes et omnia, omniaque in Christo creata sunt et constant, ut dixit vers. 16; ita Christus, qua homo, est primogenitus ex mortuis, dux et princeps resurrectionis. Secundo, haec aliter interpretatur Anselmus: Christus, inquit, primus est resurgentium, ut in omnibus Sanctis tam prioribus quam sequentibus teneat primatum dignitatis, potentiae et sanctitatis. Sed prior sensus uti magis est genuinus, ita magis est illustris et amplus.
1:19
19. QUIA IN IPSO (Christo) COMPLACUIT (Patri) OMNEM PLENITUDINEM INHABITARE. — Ita legunt passim Latina, Graeca, Syra omnesque interpretes. Tollenda ergo est vox «divinitatis,» quam quidam hic addunt. Sensus est, q. d. Voluntas et beneplacitum Dei Patris fuit, ut in Christo Filio inhabitaret omnis plenitudo, id est omnis perfectio tum sapientiae, tum gratiae, tum potestatis, tum denique ipsius divinitatis: inhabitaret, inquam, non tantum per vim et operationem, sed etiam per seipsam suamque essentiam. Ita Theophylactus et Anselmus. Secundo, aliter Theodoretus: «Plenitudo,» inquit, est Ecclesia, quae Dei donis impletur, quaeque Christi quasi capitis sui corpus implet et perficit, uti dixit Ephes. 1, 23. Haec in Christo inhabitat, id est Christo conjuncta est, sub Christi tegmine et protectione quasi tabernaculo tegitur, Christique ductum ac leges sequitur, sicuti mota domo vel navi, omnes qui in ea habitant vel sunt, illius motum sequuntur. Verum quia Apostolus non dicit plenitudinem simpliciter, quomodo vocavit Ecclesiam, Ephes. 1, 23, sed «omnem plenitudinem,» nec explicat plenitudinem hanc esse Ecclesiam, uti explicuit ad Ephes. 1, hinc simplicius et planius accipiemus plenitudinem priore sensu jam dato. Haec enim est causa, cur Christus in omnibus primatum teneat, uti praecessit.
1:20
20. ET PER EUM RECONCILIARE OMNIA IN IPSUM. — «Omnia,» id est omnes homines omnium temporum, nationum et locorum, qui in hac vita quasi viatores degunt. Perperam ergo hinc colligebat Origenes, fore aliquando, ut damnati homines et daemones Deo reconcilientur et salventur. Nota: Pro «in ipsum,» graece est εἰς αὐτόν, quod Vatablus vertit, erga se: planius alii, εἰς αὐτόν, id est, inquiunt, ἑαυτῷ, id est sibi, ut sit hebraismus: Hebraei enim pronomen absolutum sumunt pro reciproco. Ita Theophylactus. PACIFICANS PER SANGUINEM CRUCIS EJUS, SIVE QUAE IN TERRIS, SIVE QUAE IN COELIS SUNT. — Latina syntaxi melius diceretur pacificando: nam pacificans latine non cohaeret congrue cum complacuit, cum quo tamen cohaerere debet et in Graeco cohaeret, q. d. Complacuit Deo Patri sibi omnes reconciliare pacificando per sanguinem, quem in cruce fudit Christus, tam ea quae in terris, quam ea quae in coelis sunt, id est, tam homines quam angelos, quod alia phrasi dixit Ephes. 1, 10, ita scribens: «Proposuit instaurare omnia in Christo quae in coelis et quae in terra sunt.»
1:21
21. ET VOS CUM ESSETIS ALIQUANDO ALIENATI, ET INIMICI SENSU IN OPERIBUS MALIS. — Pro «sensu,» graece est διάνοια, id est mente et voluntate, id est per mentem et voluntatem: licet Ambrosius et Hieronymus, in epist. ad Joan. Episcopum Hierosolymitanum, διανοίᾳ, in dativo vertant, menti sive cogitationi, consiliis et sensui; haecque referant non ad hominem peccantem, sed ad Deum, in quem peccatur; sic enim habet Ambrosius: «Et vos quondam alienatos et inimicos consiliorum ejus in operibus iniquis,» etc. Hieronymus vero sic: «Cum essetis alienati et inimici sensus ejus.» Verum melius et planius Noster, Syrus et Graeci vertunt in ablativo, mente, vel cogitatione ac sensu, q. d. Cum abalienati essetis a Deo, non fato, ait Theophylactus, non necessitate, non sola originali labe; sed etiam propria voluntate et malitia aversi a Deo et adversus Deum hostili essetis animo, quod testificabamini operibus malis exterius blasphemando, inebriando, fornicando, etc. Aliter Syrus: εἰς τοῖς ἔργοις, id est in operibus, vertit, propter opera; sic enim habet, מטל עבדיכון metul abadachun, id est «inimicis eratis mentibus vestris, propter opera vestra mala.» Sed prior sensus planior et ordinatior est.
1:22
22. NUNC AUTEM RECONCILIAVIT IN CORPORE CARNIS EJUS PER MORTEM. — «Ejus,» id est suae. Est hebraismus, de quo dixi vers. 20. Nota: To in corpore carnis ejus habet epitasim, q. d. Ne quis cum Simone dicat, Christum in corpore phantastico esse passum; aut cum Basilide dicat, pro Christo passum esse Simonem Cyrenensem, dico et assero Christum «in corpore carnis suae,» id est in corpore suo carneo, id est vero et proprio, esse passum et mortuum pro nobis. EXHIBERE (ut exhiberet) VOS SANCTOS ET IMMACULATOS, — ἀμώμους, id est in quibus nec Momus ipse inveniat, quod carpat et reprehendat, ut dixi Ephes. 1, 4. Tertullianus saepius vertit invituperabiles. ET IRREPREHENSIBILES (ἀνεγκλήτους, id est, ut Erasmus vertit, incriminabiles, sive inculpatos) CORAM IPSO, — scilicet Deo Patre. Vatablus et Syrus vertunt, in conspectu suo, coram se. Hebraei enim idem habent pronomen reciprocum quod absolutum.
1:23
23. SI TAMEN PERMANETIS IN FIDE FUNDATI, ET STABILES ET IMMOBILES A SPE EVANGELII. — Exigit constantiam tum in fide quam in spe Christiana. Secundo, vocat «spem Evangelii» spem quam adfert et docet Christus per suum Evangelium: scilicet ut speremus per Christum bona non terrena, sed spiritualia et coelestia nos consecuturos. Posset etiam «spes» hic metonymice accipi pro bonis speratis, quae pollicetur Evangelium. QUOD PRAEDICATUM EST IN UNIVERSA CREATURA QUAE SUB COELO EST, — id est in omnibus gentibus quae sub coelo sunt: est synecdoche; nam genus, id est creatura, appropriatur nobilissimae speciei, puta homini. Magnificentius autem et ardentius est dicere, «in omni creatura,» quam inter omnes homines. Subtilius ex S. Gregorio Anselmus: Omnis creatura, inquit, dicitur homo, quia homo cum omni creatura in aliquo participat; nam cum lapidibus participat esse vel existere, cum arboribus participat vitam et vegetationem, cum animalibus sensum et motum, cum angelis rationem et intellectum. Sed prior sensus magis plenus et genuinus est. Sic enim Christus, Marci xvi, 15, jubet praedicari Evangelium omni creaturae, id est omni genti, quae sub coelo creata est. Nota: Est hic hyperbole; necdum enim tempore Pauli omnibus omnino gentibus, puta Danis, Norwegis, Japonibus, Sinis, Moscovitis, Tartaris praedicatum fuit Evangelium. Omnibus ergo, hoc est plerisque, permultis, pene omnibus, vel omnibus non in specie, sed in genere; quia scilicet praedicatum est gentibus tam Orientalibus, quam Occidentalibus; tam Septentrionalibus, quam Meridionalibus: omnes enim gentes vel Orientales, vel Occidentales, vel Septentrionales, vel Meridionales sunt, quasi dicat Paulus: Evangelium non sola Judaea se conclusit, sed instar fulguris ab Oriente ad Occidentem, a Meridie ad Septentrionem plurimas gentes pervasit. Videte ergo, o Colossenses, ne fidem mutetis, quae a toto orbe jam recepta est, ac consequenter non auscultetis Simoni et Novatoribus, qui aliam fidem, imo perfidiam inducunt.
1:24
24. QUI NUNC GAUDEO IN PASSIONIBUS PRO VOBIS, — q. d. Adeo certa est spes Evangelii, quam jam dixi, ut gaudeam pro eo, proque Evangelio inter vos divulgando (ut hujus spei participes vos faciam) quidvis pati. ET ADIMPLEO EA QUAE DESUNT PASSIONUM CHRISTI, IN CARNE MEA, PRO CORPORE EJUS, QUOD EST ECCLESIA. — «Et» hic causale est: tale enim est Hebraeum vau, valetque idem quod quia, q. d. Gaudeo in passionibus meis, quia iis adimpleo ea quae desunt passionibus Christi. Rursum Vatablus, passiones Christi interpretatur passiones, quas propter Christum Paulus subibat, q. d. Multa jam passus sum propter Christum, multa adhuc mihi desunt et supersunt ferenda. Paratus sum autem reliquas eas afflictiones propter Christum pati in carne mea pro Ecclesia. Dicit autem «adimpleo,» ut notat Commentarius Hieronymo adscriptus, ut significet se paratum esse usque ad sanguinem et mortem haec pati, sicut Christus ad mortem passus est, pro Evangelio. Verum hae «passiones» non sunt passiones Christi, sed Pauli propter Christum; et si hoc voluisset Paulus, clare dixisset: Adimpleo ea quae desunt passionibus meis, quas patior propter Christum. Proprie ergo «passiones Christi» vocat ea quae passus est Christus. Ita Ambrosius, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Anselmus et alii passim, ac consequenter to in carne mea non referendum est ad «ea quae desunt,» sed ad «adimpleo,» q. d. Patiendo in carne mea, adimpleo ea quae desunt passionibus, quas passus est Christus in carne sua. Dices: Si deest aliquid passioni Christi, ergo passio et redemptio Christi non fuit plena, sed imminuta et insufficiens. Respondeo negando consequent.: Passio enim Christi in se fuit plena et sufficiens, illique ad valorem et pretii sufficientiam nihil defuit. Christus enim sua passione comparavit pretium sufficiens toti mundo redimendo, imo mille mundis redimendis; eidem tamen passioni aliquid defuit et deest in nobis, nimirum communicatio et participatio passionis ac meritorum Christi; ut scilicet Christus non tantum in se, sed etiam in suis membris, id est Apostolis aliisque fidelibus, similia patiatur, hacque passione propagetur et perficiatur corpus ejus, quod est Ecclesia. Aeterno enim suo decreto statuit Deus, ut Christus non tantum in se, sed etiam in suo corpore et membris, puta in Ecclesia et fidelibus, pateretur et passione eorumdem consummaretur ac perficeretur, dum nimirum fideles quique patiendo participes fiunt et similes Christi patientis et crucifixi. Unde nota primo, cum Ambrosio, Chrysostomo, Theophylacto et aliis: Sicut mystice unum est corpus, una anima et vita, ita et una est passio Christi et Ecclesiae, sive Christi et Apostolorum, Martyrum omniumque fidelium, sicut eadem est passio capitis et corporis, sive capitis et membrorum. Christus enim est caput, membra sunt Apostoli aliique fideles. Unde Christus Paulo Ecclesiam persequenti non ait: Quid Ecclesiam, sed: «Quid me persequeris?» vide dicta I Corinth. cap. xii, vers. 27. Christus enim uti gratiam suam et patientiam, ita et passiones suas Apostolis aliisque fidelibus communicat; ac rursum sicut, uno membro patiente, patiuntur et compatiuntur caetera membra, et maxime caput; ita dum fideles patiuntur, Christus in iis patitur et compatitur. Hinc secundo, pro «ea quae desunt,» graece est ὑστερήματα. Quod mala fide et perperam Beza cum Commentario inscripto (sed falso) S. Ambrosio vertit, reliquias: proprie enim ὑστέρημα Paulo et Graecis idem est quod defectus, inopia, penuria; praesertim cum jungitur cum verbo ἀνταναπληρόω, id est adimpleo, suppleo: nec enim quis supplet id quod reliquum est et abundat, sed tantum id quod deest, ut patet II Corinth. viii, 14: «Vestra,» inquit, «abundantia illorum inopiam (graece ὑστέρημα) suppleat.» Et Philip. ii, 30: «Ut impleret,» inquit, «id quod ex vobis deerat (graece τὸ ὑστέρημα) erga meum obsequium.» Et I Thessal. iii, 10: «Compleamus,» ait, «ea quae desunt (graece ὑστερήματα) fidei vestrae.» Unde Chrysostomus ὑστερήματα vertit, λείποντα, id est ea quae desunt; et Syrus vertit, חסירותא chasiruta, id est defectum; ita et alii passim. Hoc etiam significat verbum «adimpleo,» et clarius Graecum ἀνταναπληρόω, quod, inquit Erasmus, complectens Apostolus, dixit: «Adimpleo quae desunt pressurarum Christi in carne mea.» Nam, ut idem ait in Psal. LXI, sub initium, omnes passiones Christi et Christianorum ad unam communem Christi et Ecclesiae pertinent rempublicam. Ubi nota: Sicut multa desunt passionibus Christi, ut Gentes ad Christi fidem convertantur et passionis Christi fiant participes: quae adimplent Apostoli, dum multa patiuntur in praedicatione Evangelii pro Ecclesia Christi propaganda, quod primo et proprie hic intendit Apostolus; ita multa desunt passionibus Christi, ut fidelibus jam conversis plenius in dies et plenius passiones et satisfactiones illae Christi applicentur. Sicut ergo quisque fidelis per opera satisfactoria quae subit, applicat sibi satisfactionem Christi, ut satisfaciat pro poena temporali peccatis suis debita: ita potest passionem et satisfactionem hanc suam Christi satisfactione nixam et mixtam, cum ea amplius non indiget, utpote omni culpa et poena sibi jam condonata, aliis applicare; hoc enim requirit communio Sanctorum et bonorum operum, quae est in Ecclesia. Et hoc sensu Paulus quoque adimplebat ea quae deerant passionum Christi pro Ecclesia; quia passiones et satisfactiones sibi redundantes Paulus applicabat Ecclesiae, ut per eas fidelibus, qui erant in Ecclesia, applicaretur satisfactio Christi, itaque satisfacerent pro peccatis suis, id est pro poena temporali, quae culpa condonata eis luenda restabat. Hunc secundum sensum innuit quoque hisce verbis Paulus, vel certe illud ipsum ex priore sensu genuino jam dato argumentatione a pari facile est deducere et concludere: nam tam passiones hae secundae quam primae desunt passionibus Christi, et tam hae secundae quam primae adimplentur per passiones et satisfactiones Apostolorum aliorumque Sanctorum, et tam per has secundas quam per primas applicantur nobis passiones Christi. Denique tam hae secundae quam primae suscipiuntur pro Ecclesia Christi, imo magis secundae quam primae, nam secundae pro fidelibus, primae pro infidelibus convertendis suscipiuntur. Hinc sequitur tertio, non male Bellarminum, Salmeronem, Franciscum Suarez et alios Doctores Catholicos, cum tractant de indulgentiis (quidquid occlamet hic Beza), haec generalia Apostoli verba extendere ad thesaurum Ecclesiae, ex quo ipsa dare solet Indulgentias: hunc enim thesaurum voluit Deus constare meritis et satisfactionibus non tantum Christi, sed et Apostolorum omniumque Christi Sanctorum, uti definivit Clemens VI, Extravagante Unigenitus. Idque fecit Deus duabus de causis: Prima, ut hac ratione Christum et Sanctos Christi honoraret, dum eos adsciscit in consortium satisfactionis Christi, qua Christus pro aliis satisfecit: sicut rex honorat suos duces, dum eos provinciis praeficit et in regni gubernandi consortium admittit; et Deus quoque qui est prima omnium causa, honorat suas creaturas, et causas secundas, dum eas in agendo socias sibi adjungit. Secunda, ut esset perfecta communicatio bonorum inter membra Ecclesiae, id est inter nos et Sanctos, sicut est inter cives ejusdem reipublicae et inter fratres ejusdem familiae. Sic enim Sancti proprie adimplent pro Ecclesia ea quae desunt, scilicet huic thesauro jam dicto, et consequenter adimplent ea quae desunt passionibus Christi; quia sine his passiones Christi non complerent hunc thesaurum, prout a Deo institutus est, nimirum ut non tantum e Christi, sed et aliorum Sanctorum passionibus et satisfactionibus confletur. Et favet Graecum ἀνταναπληρῶ, quod significat vicissim, vel contra ex altera parte impleo, q. d. Thesaurus hic una sui parte, scilicet Christi meriti, completus est; sed vicissim altera sui parte, scilicet meritis Sanctorum, incompletus quotidie impletur per passiones meas, puta Pauli aliorumque Sanctorum. Eleganter hunc Pauli locum pertractat S. Augustinus in Psal. LXXXVI: «Ut adimpleam, inquit, quae desunt pressurarum Christi in carne mea. Quid adimpleam? Quae desunt. Cui desunt? Pressurarum Christi. Et ubi desunt? In carne mea. Numquid aliquid pressurarum deerat in illo homine, quod factum est Verbum Dei, natum ex Maria Virgine? Passus enim est quidquid pati deberet: et videtur quod omnia; in cruce enim positus accepit acetum in ultimo, et ait: Perfectum est; et inclinato capite emisit spiritum. Quid est, Perfectum est? Jam de mensura passionum nihil deest, quia omnia quae de me scripta sunt completa sunt. Ergo impletae erant omnes passiones, sed in capite: restabant adhuc Christi passiones in corpore: vos autem estis corpus Christi et membra. In iis ergo membris cum esset...»
1:25
25. Cujus (scilicet Ecclesiae, graece enim est ἧς, femininum) factus sum ego minister secundum dispensationem Dei, quae data est mihi in vos. — Pro «dispensationem,» graece est οἰκονομία, q. d. In domo Dei, quae est Ecclesia, sum oeconomus, ut dispensem toti familiae, id est singulis fidelibus, bona et dona Dei Domini mei. Ut impleam verbum Dei. — Vatablus, ut impletum esse declarem sermonem, id est promissionem Dei de vocatione Gentium. Sic enim Hebraei saepe verbum activum reale sumunt pro mentali aut verbali, juxta Can. 36. Secundo, planius, «ut impleam,» id est plene praedicem verbum Dei et compleam praedicationem Evangelii, quam coepit Christus. Sic Roman. cap. xv, vers. 19, dicit Paulus se ab Jerusalem usque ad Illyricum replevisse (id est plene praedicasse) Evangelium Christi. Nota hic dignitatem praeconum et doctorum Evangelii, utpote quos Christus vocat in partem sui officii et ministerii, ut praedicationem Evangelii, quam ipse coepit, illi compleant, opusque redemptionis humanae, ad quod Christus a Patre in mundum missus est, absolvant et perficiant.
1:26
26. Mysterium. — Est appositio, ut patet ex Graeco: verbum enim Dei vocat «mysterium, quod absconditum fuit a saeculis, nunc autem manifestatum est sanctis,» scilicet Apostolis et Christianis.
1:27
27. Quibus voluit Deus notas facere divitias gloriae (id est divitem, locupletem et bonis spiritualibus abundantem gloriam) sacramenti (mysterii, ut paulo ante dixit) hujus in Gentibus (hujus enim mysterii verbi Dei seu Evangelii magis participes factae sunt Gentes, quam Judaei), quod (scilicet sacramentum vel mysterium) est Christus (objective scilicet, q. d. Quod circa Christum versatur, cujus objectum est Christus; totum enim mysterium Evangelii est de Christo et redemptione Christi, qui) in vobis est spes gloriae. — Rursus Christus hic dicitur «spes gloriae» objective, q. d. Christus est id vel is per quem futuram gloriam vitae aeternae speratis et exspectatis. Ita Ambrosius, Anselmus, Theodoretus. Alii sic exponunt: Christus est spes gloriae, id est spes gloriosa, quia videlicet per Christum magnifica et gloriosa bona speratis vos adepturos.
1:28
28. Quem nos annuntiamus corripientes omnem hominem. — Graecum νουθετοῦντες, tam admonentes quam increpantes, vel corripientes et castigantes significat. Ita Theophylactus.
1:29
29. In quo (ad quod) et laboro certando. — Graece ἀγωνιζόμενος, id est decertans quasi in agone, multa vigilantia, fortitudine, contentione, difficultate et periculo, tanquam athleta Christi. Ita Theophylactus. Secundum operationem (Graece ἐνέργειαν, id est vim et efficaciam) ejus, quam operatur in me (Christus) in virtute, — id est potenter, valide et efficaciter; hoc enim est Hebraeum בכוח baccoach, q. d. Decerto in hoc agone Evangelii strenue et viriliter, non humanis viribus confisus, sed vi et efficacia spiritus Christi, qui in me potentissime operatur, patrando scilicet miracula tot et tanta; dando tantam efficaciam verbis meis, ut omnium corda penetrent et convertant; suggerendo animos, vires ac zelum, ut ignea charitate et ignea lingua praedicem, omnibusque ignem hunc divini amoris afflem et aspirem.
1:1
Dividitur autem haec epistola in salutationem, et tractatum, ibi gratias, et cetera. Item primo ponuntur personae salutantes; secundo personae salutatae, ibi his qui sunt; tertio bona optata, ibi gratia vobis. Circa primum primo ponitur principalis persona; secundo adiuncta, ibi et Timotheus. Principalis primo tangitur ex nomine Paulus, id est humilis. Tales enim percipiunt sapientiam. Matth. XI, 25: abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Et ideo docet eam. Secundo ab officio, scilicet apostolus, id est missus, scilicet ad procurandum salutem fidelium. Act. XIII, 2: segregate mihi Saulum et Barnabam in opus ad quod assumpsi eos. Io. XX, 21: sicut misit me pater, et ego mitto vos. Et apostolus, non cuiuslibet, sed Iesu Christi, cuius gloriam quaerit, non sui ipsius. II Cor. IV, 5: non enim nosmetipsos praedicamus, sed Iesum Christum dominum nostrum, nos autem servos vestros per Iesum. Sed quidam aliquando perveniunt ad officium ex ira Dei propter peccatum populi. Iob XXXIV, 30: qui regnare facit hominem hypocritam propter peccata populi. Os. XIII, v. 11: dabo tibi regem in furore meo. Et ideo dicit per voluntatem Dei, scilicet eius beneplacitum. Ier. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Persona adiuncta est Timotheus, ut scilicet in ore duorum vel trium stet omne verbum, ut, dicitur Deut. XVII. Prov. XVIII, v. 19: frater qui iuvatur a fratre, quasi civitas firma. Personae salutatae ponuntur, ibi his, et cetera. Sancti dicuntur maiores. Lc. I, 75: serviamus illi in sanctitate et iustitia coram ipso. Fideles dicuntur minores, qui saltem veram fidem tenent, quia sine fide impossibile est placere Deo, ut dicitur Hebr. XI, 6. Vel sanctis, id est in Baptismo sanctificatis, et fidelibus, id est permanentibus in fide accepta. Prov. XXVIII, 20: vir fidelis multum laudabitur, et cetera. Deinde ponuntur bona optata, scilicet gratia, quae est principium omnis boni. Rom. III, 24: iustificati gratis per gratiam ipsius. Pax quae est finale bonum omnium. Ps. CXLVII, 14: qui posuit fines tuos pacem. Et per consequens optat omnia bona media. Et hoc a Deo, Ps. LXXXIII, 12: gratiam et gloriam dabit dominus; patre domini nostri Iesu Christi, scilicet per naturam, sed nostro per gratiam, et domino Iesu Christo, et sic patre nostro, scilicet Deo in Trinitate, et domino Iesu Christo, quantum ad naturam assumptam.
1:3
Hic, accedens ad propositum, incipit epistolarem tractatum. Et primo commendat Evangelii veritatem; secundo contra contrariantia protegit veritatem status huius in II capite, ibi volo enim scire vos. Circa primum duo facit. Primo commendat evangelicae fidei veritatem; secundo actorem huius status, ibi qui est imago. Item prima in duas, quia primo agit gratias pro beneficiis specialiter exhibitis Colossensibus; secundo pro exhibitis generaliter Ecclesiae, ibi gratias agentes. Circa primum duo facit, quia primo commendat gratiarum actionem Deo pro istis; secundo ostendit orationis materiam, ibi audientes. Iterum prima in duas, quia primo praemittit gratiarum actionem; secundo orationem, ibi orantes. Dicit ergo: gratias agimus Deo, actori gratiarum. I Thess. ult.: in omnibus gratias agite. Et hoc semper, pro praeteritis et futuris. Licet enim non continue in actu possimus orare, tamen semper, ex habitu charitatis, debemus orare. I Thess. ult.: sine intermissione orate. Lc. XVIII, 1: oportet semper orare. Deinde ponitur materia, et primo gratiarum actionis, secundo orationis, ibi ideo et nos. Circa primum primo commemorat bona eorum, secundo quomodo fuerunt ea adepti, ibi quam audistis. Bonum nostrum principaliter est in fide, spe et charitate: per fidem enim habemus notitiam Dei, per spem elevamur in ipsum, sed charitate unimur ei. I Cor. XIII, v. 13: nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec, et cetera. Et ideo de istis tribus gratias agit, primo quod fidem habent. Non enim ipse praedicaverat eis, sed quidam discipulus Epaphras nomine, et postea Archippus.
1:4
Et ideo dicit audientes fidem, quae est principium spiritualis vitae. Hab. II, 4: iustus meus ex fide vivit. Hebr. XI, 6: accedentem ad Deum oportet credere, et cetera. Sed haec fides sine dilectione operante est mortua, ut dicitur Iac. II, 17. Et ideo oportet, quod adsit dilectio operans. Gal. ult.: in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura. Et ideo dixit et dilectionem quam habetis, et cetera. Est autem quaedam dilectio charitatis et quaedam mundana, sed mundana non se extendit ad omnes, quia dilectio talis ad illos est cum quibus est communio, quae est causa dilectionis, et haec causa in dilectione mundana non se habet ad omnes, sed tantum est cum consanguineis et mundanis, sed dilectio charitatis se extendit ad omnes. Et ideo dicit in omnes. Nam et si peccatores diligantur per charitatem, hoc est ut sint aliquando sancti. I Io. III, 14: nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Item dilectio mundi habet fructum in hoc mundo, sed charitas habet in vita aeterna.
1:5
Et ideo tertio subdit de spe, dicens propter spem quae reposita est, id est propter gloriam aeternam, quae ideo dicitur spes, quia pro certo custoditur. Iob XIX, 27: reposita est haec spes mea in sinu meo. Deinde cum dicit quam ante audistis, ostendit quomodo adepti sunt ista. Et primo commendat doctrinam evangelicam, secundo ministerium, ibi sicut didicistis. Item primo commendat doctrinam a veritate; secundo ab eius dilatatione, ibi quod pervenit; tertio a profectu, ibi et fructificat. Dicit ergo quam audistis, scilicet spem, vel rem speratam. Et hoc in verbo veritatis Evangelii. Haec enim excedit omnia. I Cor. II, 9: nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, et cetera. Et ideo Deus eam revelat. Matth. III, 2: poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum caelorum. Haec autem est spes vera, non autem est vana (sicut quando promittens est mendax), quia in verbo veritatis. Io. XVII, 17: sermo tuus veritas est. Deinde cum dicit quod pervenit, commendatur doctrina Christi a dilatatione, quia non solum pervenit ad vos, sed in universo mundo. Ps. XVIII, 4: in omnem terram exivit sonus eorum, et cetera. Matth. XXIV, 14: oportet hoc Evangelium regni praedicari in universo orbe, et tunc erit consummatio. Sed quomodo nondum est consummatio, cum sit praedicatum in universo mundo? Respondeo. Aliqui dicunt quod Evangelium Christi non est Evangelium regni. Sed hoc est falsum, quia dominus dicit hoc Evangelium regni. Sed dicendum est, secundum Chrysostomum, quod adhuc viventibus apostolis, Evangelium Christi est divulgatum per totum mundum, saltem quantum ad famam, quod est valde miraculosum, quod in quadraginta annis sic creverit doctrina Christi.
1:6
Et sic dicit in universo mundo, quantum ad famam, et tunc erit consummatio, id est destructio Ierusalem. Secundum Augustinum autem hoc non est verum, quia adhuc tempore suo erant aliquae gentes, in quibus nondum erat Ecclesia. Et ideo ipse dicit hoc esse intelligendum quando praedicabitur, ita quod quando in omnibus gentibus Ecclesia erit fundata, licet aliqui sint credentes, aliqui non, tunc erit finis; et hoc non tempore apostoli, sed circa finem mundi: et sic quando hic dicitur in universo mundo, loquitur apostolus de futuro sicut de praesenti propter certitudinem eventus. Ps. XVIII, 4: in omnem terram exivit sonus eorum, et cetera. Potest tamen dici quod secundum famam est divulgatum per totum mundum, sed non secundum fundationem. Deinde commendat doctrinam Christi quantum ad fructum per bona opera, ibi et fructificat. Eccli. XXIV, 23: flores mei fructus honoris et honestatis, et cetera. Matth. XIII, v. 8: fructum affert, et facit aliud quidem centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. Et crescit, scilicet in multitudine credentium. Act. II, 47: dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum. Et hoc magnae potestatis fuit, quia sicut in vobis, ita et in aliis. Audistis praedicationem, et cognovistis approbando. Consequenter commendat ministerium tripliciter. Primo per comparationem ad se; secundo per comparationem ad ipsos; tertio quantum ad utrosque. Dicit ergo: edocti estis per Evangelium, sicut ab Epaphra didicistis conservo. Apoc. ult.: conservus tuus sum, et fratrum tuorum. Qui est fidelis minister, scilicet non quaerens quae sua sunt. I Cor. c. IV, 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei, et cetera. Qui est fidelis, scilicet mediator inter apostolum et istos. Qui etiam manifestavit, id est significavit, et cetera.
1:9
Supra posuit materiam gratiarum actionis, ostendens pro quibus bonis gratias egit, hic ostendit orationem, innuens quid pro eis petit. Et primo praemittit conditiones orationis; secundo subdit bona petita, ibi ut impleamini. Oratio tres habet conditiones: primo quod sit tempestiva, unde subdit ex qua die, etc., supple: coepimus orare. Ier. XXXI, v. 20: ex quo locutus sum de eo, adhuc recordabor eius, et cetera. Secundo quod sit continua, ibi non cessamus, et cetera. I Reg. XII, 23: absit autem a me hoc peccatum in domino, ut cessem orare pro vobis. Rom. I, 9: sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. Tertio multiplex et perfecta, ibi orantes et postulantes. Oratio est ascensus mentis in Deum. Postulatio est rerum petitio. Oratio debet praecedere ut devote petens exaudiatur, sicut petentes praemittunt persuasionem ut inclinent; sed nos debemus praemittere devotionem et meditationem Dei et divinorum, non ut eum flectamus, sed ut nos erigamus in eum. Tria autem petit, scilicet cognitionem veritatis, ibi ut impleamini; operationem virtutis, ibi ut ambuletis; tolerantiam malorum, ibi in omni patientia. Triplicem vero cognitionem optat, scilicet agendorum; unde dicit ut impleamini agnitione, etc., id est ut plene cognoscatis voluntatem Dei. I Thess. IV, 3: haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra, ut abstineatis, et cetera. Ille ergo cognoscit voluntatem Dei, qui in sanctitate vivit. Qui ergo peccat, non cognoscit voluntatem Dei, quia omnis peccans est ignorans. Rom. XII, 2: ut probetis quae sit voluntas Dei, et cetera. Item cognitionem divinorum, ibi in omni sapientia, quae est cognitio divinorum, secundum Augustinum. Sap. I, 1: sentite de domino in bonitate. Item spiritualium donorum, ibi et intellectu spirituali, id est non harum corporalium rerum. I Cor. II, 12: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est. Et apte coniunguntur haec duo, sapientia et intellectus, quia minor est sapientia, si intellectu careat, ut dicit Gregorius; et inutilis est intellectus sine sapientia, quia sapientia iudicat, et intellectus capit, et non valet capere, nisi iudicet, et e converso. Glossa dicit quod primum sumitur generaliter; secundum pertinet ad activam vitam; tertium ad contemplativam. Nec sufficit cognoscere, quia scienti bonum et non operanti, peccatum est illi, ut dicitur Iac. IV, 17. Unde oportet quod adsit virtuosa operatio, quam primo tangit, ibi ut ambuletis digne Deo. Indigne enim ambulat qui non vivit sicut decet filium Dei. II Cor. VI, 4: in omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros in multa patientia, et cetera. I Thess. IV, 6: sicut praediximus et testificati sumus. Secundo tangit rectam intentionem, ibi per omnia placentes. Sap. c. IV, 10: placens Deo factus est dilectus. Tertio studium proficiendi, ibi in omni opere bono, et cetera. Semper enim homo debet niti ad ulterius bonum. Eccli. XXIV, 23: flores mei fructus honoris et honestatis. Rom. VI, v. 22: habetis fructum vestrum in sanctificationem, et cetera. Ad fructificationem sequitur augmentum scientiae; ideo dicit et crescentes, et cetera. Ex hoc enim quod aliquis studet implere mandata disponitur ad cognitionem. Ps. CXVIII, v. 100: super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi. Sap. I, 4: non habitabit in corpore subdito peccatis. Et dicit Dei, non mundi. Sap. X, 10: dedit illi scientiam sanctorum, et cetera. Deinde tangit tolerantiam malorum, quia ad virtutem non sufficit scire vel velle, nisi immobiliter operetur, quod non potest esse sine patientia et malorum tolerantia.
1:11
Et ideo dicit in omni virtute confortati. Eccli. c. XLVII: divites in virtute pulchritudinis studium habentes. Quae virtus est a Deo. Unde dicit secundum potentiam claritatis eius. Eph. VI, 10: confortamini in domino. Sed addit claritatis eius, id est Christi, qui est claritas patris, quia pergere ad peccatum, est pergere ad tenebras. Sap. c. VII, 25: vapor est enim virtutis Dei, et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera. Deinde cum dicit in omni patientia, etc., petit eis tolerantiam in adversis. Quidam enim deficiunt vel propter difficultatem adversorum, et ideo oportet habere patientiam. Lc. XXI, 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Vel propter dilationem praemii. Et ideo dicit et longanimitate, quae facit sustinere rem promissam. Hab. II, 3: si moram fecerit, expecta eum, et cetera. Hebr. VI, v. 15: longanimiter ferens adeptus est repromissionem. Sed aliqui haec duo vitant, sed cum tristitia. Contra hoc dicit cum gaudio. Iac. I, 2: omne gaudium existimate, fratres, cum in varias tentationes incideritis, et cetera. Deinde cum dicit gratias agentes, etc., agit gratias pro beneficiis exhibitis omnibus fidelibus. Et hoc pro beneficio gratiae, quod primo ponit; secundo pro fructu gratiae, ibi qui eripuit. Dicit ergo: oramus pro vobis agentes gratias Deo, scilicet creanti, et patri, scilicet adoptanti, qui dignos, et cetera. Dixerunt aliqui quod dona gratiarum dantur pro meritis, et quod Deus dat dignis gratiam, non autem indignis; ideo hoc excludit apostolus, quia quidquid habes dignitatis et gratiae, hoc Deus fecit in te: ergo et effectus gratiae.
1:12
Et ideo dicit qui dignos nos fecit, et cetera. II Cor. III, 5: non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, et cetera. In partem sortis sanctorum, et cetera. Omnes homines de mundo secundum naturam sunt boni. Et ideo iustum est eos aliquam partem habere Dei. Mali quidem partem habent voluptates et temporalia. Sap. c. II, 9: haec est pars nostra, et haec sors nostra. Sancti vero habent ipsum Deum partem. Thren. III, 24: pars mea dominus. Ps. XV, 5: dominus pars haereditatis meae. Et ideo dicit qui dignos, et cetera. Et addit sortis, quia dupliciter aliquid dividunt: quandoque per electionem, quando unus hanc, alius illam partem elegit; aliquando sorte. Prov. XVIII, 18: contradictiones comprimit sors. Haec autem pars cedit sanctis non per electionem propriam. Io. c. XV, 16: non vos me elegistis, sed ego elegi vos sed quia ipse Deus elegit vos. Sors enim nihil aliud est, quam committere aliquid divino iudicio. Sors autem triplex est, scilicet consultoria, divinatoria, et divisoria. Prima autem in temporalibus non est mala; secunda vana est et mala; tertia in necessitatibus aliquando permittenda. Sed haec per se est possessio luminis. I Tim. ult.: lucem habitat inaccessibilem. Iob c. XXXVI, 32: in manibus abscondit lucem, et cetera. Et ex hac parte sequitur effectus gratiae, scilicet translatio de tenebris ad lucem. Et ideo primo ponit translationem, secundo modum in quo homines ante gratiam sunt servi peccati. Nam cum peccatum sit tenebrae, ideo sunt in potestate tenebrarum, sive Daemonum, sive peccatorum. Eph. ult.: adversus rectores mundi tenebrarum harum, et cetera. Is. c. XLIX, 25: captivitas a forti tollitur, et cetera. Et transtulit, etc., id est, ut essemus regnum Dei. Io. XIX: regnum meum non est de hoc mundo, et cetera. Et hoc fit quando liberamur a peccato. Apoc. V, 10: fecisti nos Deo nostro regnum, et cetera. Vel ad litteram, ut consequeremur vitam aeternam. Matth. III, 2: appropinquabit regnum caelorum.
1:13
Et hoc est quod dicit regnum filii dilectionis suae. Dilectio, ut dicit Augustinus in Glossa, quandoque dicitur spiritus sanctus, qui est amor patris et filii. Sed si dilectio sic semper teneretur personaliter, tunc filius esset filius spiritus sancti; sed quandoque dicitur essentialiter, ut dicitur in Glossa. Filii ergo dilectionis suae dicitur, id est filii sui dilecti, vel filii essentiae suae. Sed numquid haec est vera: filius est filius essentiae patris? Dicendum est quod si genitivus designat habitudinem causae efficientis, est falsum, quia essentia non generat, nec generatur. Si autem designat formam, id est habens essentiam suam quasi materialiter, sicut dicitur aliquid egregiae formae, id est habens egregiam formam, sic est vera. Io. III, 35: pater diligit filium, et omnia dedit in manu eius. Deinde cum dicit in quo habemus, etc., ostendit modum translationis. Homo enim existens in peccato dupliciter tenebatur subditus, scilicet per servitutem. Io. c. VIII, 34: qui facit peccatum, servus est peccati. Item erat reus poenae, et aversus a Deo. Is. LIX, 2: iniquitates vestrae diviserunt inter vos et Deum vestrum, et peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis, ne exaudiret. Haec duo removet Christus, quia, inquantum homo, factus est pro nobis sacrificium et redemit nos in sanguine suo.
1:14
Et ideo dicit in quo habemus redemptionem. I Cor. VI, v. 20: empti estis pretio magno. Sed inquantum est Deus, habemus per eum peccatorum remissionem, quia reatus peccati solutus est per eum.
1:15
Postquam superius commemoravit gratiae beneficia specialia et universalia, hic commendat auctorem huius gratiae, scilicet Christum. Et primo per comparationem ad Deum; secundo generaliter per comparationem ad totam creaturam, ibi primogenitus; tertio specialiter per comparationem ad Ecclesiam, ibi et ipse est caput. Circa primum notandum est quod Deus dicitur invisibilis, quia excedit capacitatem visionis cuiuscumque intellectus creati, ita quod nullus intellectus creatus naturali cognitione potest pertingere ad eius essentiam. Iob XXXVI, 26: ecce Deus magnus vincens scientiam nostram. I Tim. ult.: lucem habitat inaccessibilem. Videtur ergo a beatis ex gratia, non ex natura. Ratio huius assignatur a Dionysio, quia omnis cognitio terminatur ad existens, id est ad aliquam naturam participantem esse. Deus autem est ipsum esse non participatum ergo est incognitus. Huius ergo Dei invisibilis filius est imago. Sed videndum est quomodo dicatur imago Dei, et quare dicatur invisibilis. Et quidem de ratione imaginis sunt tria, scilicet quod sit ibi similitudo, quod deducta sit vel expressa ex eo cum quo est similitudo, et quod deducta sit in aliquo pertinente ad speciem vel signum speciei. Si enim sunt duo similia, quorum unum non derivetur ab alio, neutrum dicimus alterius imaginem, sicut ovum non dicitur imago ovi. Et ideo ab imitando dicitur imago. Item si sit simile, sed non quantum ad speciem, vel signum speciei, tunc nec imago dicitur: sicut in homine multa sunt accidentia, ut color, quantitas, et huiusmodi, et secundum nullum horum dicitur imago. Sed si figuram eius accipiat, sic potest esse imago, quia figura est signum speciei; filius autem est similis patri, et pater similis filio, sed filius habet hoc a patre, pater autem non a filio. Et ideo proprie loquendo dicimus filium imaginem patris, et non e converso, quia deducitur et derivatur haec similitudo a patre. Item haec similitudo est secundum speciem, quia filius in divinis repraesentatur aliquo modo, sed deficienter, per verbum mentis nostrae. Verbum autem mentis nostrae est, quando formamus actu formam rei cuius notitiam habemus, et hoc significamus verbo exteriori. Et hoc verbum sic conceptum est quaedam rei similitudo quam in mente tenemus, et simile secundum speciem. Et ideo verbum Dei imago Dei dicitur. Quantum ad secundum sciendum est quod Arriani hoc verbum male intellexerunt, iudicantes de Dei imagine secundum imagines quae fiebant ab antiquis, ut viderent in eis charos suos subtractos sibi, sicut et nos facimus imagines sanctorum, ut quos non videmus in substantia, videamus in imagine. Et ideo dicunt quod invisibile est proprium patri, filius autem est primum visibile, in quo manifestatur bonitas patris, quasi pater sit vere invisibilis, filius vero visibilis, et sic alterius essent naturae. Hoc autem excludit apostolus ad Hebr. I, 3 dicens: qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae eius, et cetera. Et sic est imago non solum Dei invisibilis, sed etiam ipse est invisibilis sicut pater. Qui est imago invisibilis Dei. Deinde cum dicit primogenitus, etc., commendat Christum per comparationem ad creaturam. Et primo facit hoc, secundo exponit, ibi quia in ipso. Circa primum sciendum est quod Arriani sic intelligunt, quasi dicatur primogenitus, quia sit prima creatura: sed hic non est sensus, ut patebit. Et ideo duo sunt videnda, scilicet quomodo haec imago sit genita, et quomodo primogenita creaturae. Quantum ergo ad primum sciendum est quod in unaquaque re generatio est secundum modum sui esse et suae naturae. Alius enim modus generationis est in hominibus, et alius in plantis, et sic de aliis. Natura autem Dei est ipsum esse intelligere, et sic oportet quod eius generatio, vel conceptio intellectualis, sit generatio vel conceptio naturae eius. In nobis autem conceptio intelligibilis non est conceptio naturae nostrae, quia in nobis aliud est intelligere et natura nostra. Et ideo cum haec imago sit verbum et conceptio intellectus, oportet dicere quod sit germen naturae, et sic de necessitate genitus, quia accipit naturam ab alio. Secundo videndum est quomodo dicatur primogenitus. Deus enim non alio se cognoscit et creaturam, sed omnia in sua essentia, sicut in prima causa effectiva. Filius autem est conceptio intellectualis Dei secundum quod cognoscit se, et per consequens omnem creaturam. Inquantum ergo gignitur, videtur quoddam verbum repraesentans totam creaturam, et ipsum est principium omnis creaturae. Si enim non sic gigneretur, solum verbum patris esset primogenitus patris, sed non creaturae. Eccli. XXIV, 5: ego ex ore altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam, et cetera. Deinde cum dicit quia in ipso, etc.; exponit quod dixerat, scilicet quod sit primogenitus, quia scilicet est genitus ut principium creaturae. Et hoc quantum ad tria: primo quantum ad rerum creationem; secundo quantum ad earum distinctionem, ibi in caelis; tertio quantum ad conservationem in esse, ibi et omnia in ipso, et cetera. Dicit ergo: est primogenitus creaturae, quia est genitus ut principium omnis creaturae. Et ideo dicit quia in ipso, et cetera. Circa quod sciendum est, quod Platonici ponebant ideas, dicentes, quod quaelibet res fiebat ex eo quod participabat ideam, puta hominis vel alicuius alterius speciei. Loco enim harum idearum nos habemus unum, scilicet filium, verbum Dei. Artifex enim facit artificium, ex hoc quod facit illud participare formam apud se conceptam, quasi involvens eam exteriori materiae: sicut si dicatur quod artifex facit domum per formam rei quam habet apud se conceptam. Et sic Deus omnia in sua sapientia dicitur facere, quia sapientia Dei se habet ad res creatas, sicut ars aedificatoris ad domum factam. Haec autem forma et sapientia est verbum, et ideo omnia in ipso condita sunt, sicut in quodam exemplari, Gen. I: dixit, et facta sunt, quia in verbo suo aeterno creavit omnia ut fierent. Quantum autem ad rerum distinctionem, sciendum est quod aliqui, sicut Manichaei, erraverunt dicentes haec corpora terrena, quia corruptibilia, facta esse a malo Deo, caelestia vero, quia incorruptibilia, a bono Deo, scilicet patre Christi. Sed mentiuntur, quia in eodem sunt utraque creata. Ideo dicit in caelis, et cetera. Et haec est distinctio secundum partes naturae corporeae. Gen. I, 1: in principio, id est in filio, creavit Deus, et cetera. Platonici etiam dicunt quod Deus per se creavit creaturas invisibiles, scilicet Angelos, et per Angelos creavit naturas corporeas.
1:16
Sed hoc excluditur hic, quia dicitur visibilia et invisibilia. De primo Hebr. XI, 3: fide intelligimus esse aptata saecula, ut ex invisibilibus visibilia fierent. De secundo autem Eccli. XLIII, 36 s.: pauca vidimus operum eius, omnia autem dominus fecit, et cetera. Haec autem distinctio est secundum creaturarum naturam. Tertia distinctio est ordinis et gradus in invisibilibus, cum dicit sive throni, et cetera. Platonici etiam errant hic. Dicebant enim in rebus diversas esse perfectiones, et quamlibet attribuebant uni primo principio, et, secundum ordines earum perfectionum, ponebant ordines principiorum, sicut ponebant primum ens, a quo participant omnia esse, et illud principium ab isto, scilicet primum intellectum, a quo omnia participant intelligere, et aliud principium vitam, a quo omnia participant vivere. Sed nos non sic ponimus, sed ab uno principio res habent quicquid in eis perfectionis est. Et ideo dicit sive throni, etc.; quasi dicat: non dependent ab aliis principiis ordinatis, sed ab ipso uno solo verbo Dei. Sed quid est quod dicit Eph. I, 22: ipsum dedit caput, etc., ubi quaedam diversitas videtur esse ab istis? Solutio. Hic enim enumerat descendendo, quia ostendit progressum creaturae a Deo, ibi ascendendo, quia ostendit quod filius Dei, secundum quod homo, super omnes creaturas est. Sed tamen ibi principatus ponuntur sub potestatibus, et virtutes inter dominationes et potestates, hic principatus super potestates, et principatus medium inter dominationes et potestates. Et secundum hoc diversae sunt sententiae Gregorii et Dionysii. Dionysius enim ordinat eos secundum quod dicitur ad Ephesios, quia in secunda hierarchia ponit dominationes, virtutes, et potestates. Gregorius vero ordinat eos sicut hic habetur, quia in secunda hierarchia ponit dominationes, principatus et potestates, in tertia vero virtutes, Archangelos et Angelos. Sed sciendum est, quod, sicut Gregorius et Dionysius dicunt, haec dona spiritualia, ex quibus nominantur hi ordines, communia sunt omnibus, tamen quidam nominantur a quibusdam, quidam ab aliis, cuius ratio accipitur ex dictis Platonicorum, quia omne quod convenit alicui, convenit tripliciter, quia aut essentialiter, aut participative, aut causaliter. Essentialiter quidem quod convenit rei secundum proportionem suae naturae, sicut homini rationale. Participative autem quod excedit suam naturam, sed tamen aliquid de illo participat, sed imperfecte, sicut intellectuale homini, quod est supra rationale et est essentiale Angelorum et idem aliquid participat homo. Causaliter vero quod convenit rei supervenienter, sicut homini artificialia, quia in eo non sunt sicut in materia, sed per modum artis. Unumquodque autem denominatur solum ab eo quod convenit ei essentialiter. Unde homo non dicitur intellectualis nec artificialis, sed rationalis. De dictis autem donis in Angelis, ea quae conveniunt superioribus essentialiter, inferioribus conveniunt participative; quae vero inferioribus essentialiter conveniunt, superioribus causaliter conveniunt. Et ideo superiores denominantur a superioribus donis. Supremum autem in creatura spirituali est quod attingit Deum, et quodammodo participat eum. Et ideo denominantur superiores ex hoc, quod attingunt Deum. Seraphim, quasi ardentes Deo vel incendentes; Cherubim, quasi scientes Deum; throni, quasi habentes in seipsis sedentem Deum. Tripliciter enim aliquid potest ab alio participare: uno modo, accipiendo proprietatem naturae eius; alio modo, ut recipiat ipsum per modum intentionis cognitivae; alio modo, ut deserviat aliqualiter eius virtuti, sicut aliquis medicinalem artem participat a medico vel quia accipit in se medicinae artem, vel accipit cognitionem artis medicinalis, vel quia deservit arti medicinae. Primum est maius secundo, et secundum tertio. In sacra autem Scriptura significatur aliquid divinum per ignem. Deut. IV, 24: dominus Deus tuus ignis consumens est, et cetera. Et ideo supremus ordo dicitur Seraphim, quasi ardentes Deo, et continentes aliquam divinam proprietatem. Secundus ordo est Cherubim, consequentes eum cognitive. Et tertius throni, eius virtuti deservientes. Alii autem ordines non nominantur ex attingendo Deum, sed per aliquam eius operationem. Et aliqui ut dirigentes, et sic sunt dominationes. Alii exequentes, et horum quidem ut principaliores, ut principatus, Ps. LXVII, 26: praevenerunt principes, et cetera. Alii secundum executionem, et sic sunt exequentes supra spirituales creaturas, ut sunt potestates quae arcent Daemones; si supra naturalia, sunt virtutes, quae miracula faciunt; si supra homines, sunt Archangeli ad magna; si Angeli, ad minima. Et sic concludendo dicit omnia per ipsum, sicut per causam effectivam, et in ipso, sicut per causam exemplarem. Io. I, 3: omnia per ipsum facta sunt, et cetera. Sed quia posset aliquis dicere: numquid omnia sunt aeterna? Ideo apostolus quasi respondens ad hoc, dicit quod non, sed ipse est ante omnia, scilicet tempora et res alias. Prov. VIII, 22: dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, et cetera. Vel ante dignitatem. Ps. LXXXVIII, 7: quis similis Deo, et cetera.
1:17
Quantum ad conservationem dicit et omnia in ipso constant, id est conservantur. Sic enim se habet Deus ad res, sicut sol ad lunam, quo recedente deficit lumen lunae. Et sic si Deus subtraheret suam virtutem a nobis, in momento deficerent omnia. Hebr. c. I, 3: portans omnia verbo virtutis suae.
1:18
Postquam apostolus commendavit Christum per comparationem ad Deum et ad totam creaturam, hic commendat ipsum in comparatione ad Ecclesiam. Et primo generaliter; secundo specialiter quantum ad Colossenses, ibi et vos cum essetis; tertio quantum ad suam personam singulariter, ibi cuius factus sum. Circa primum duo facit, quia primo proponit habitudinem Christi ad totam Ecclesiam; secundo exponit, ibi qui est principium. Dicit ergo: iste, in quo habemus redemptionem, Christus, est primogenitus creaturae, sed secundum quod huiusmodi factus est caput Ecclesiae. Duo occurrunt hic exponenda. Et primo quomodo corpus sit Ecclesia, et secundo quomodo Christus est caput. Ecclesia dicitur corpus ad similitudinem unius hominis, et hoc dupliciter, scilicet et quantum ad distinctionem membrorum, Eph. c. IV, 1: dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, etc., et quantum ad servitia, quae licet sint distincta, tamen unum servit alteri, I Cor. XII, 25: pro invicem sollicita sint membra; Gal. VI, 2: alter alterius onera portate, et cetera. Item, sicut constituitur unum corpus ex unitate animae, ita Ecclesia ex unitate spiritus. Eph. IV, 4: unum corpus et unus spiritus. I Cor. X, 17: unus panis et unum corpus multi sumus, et cetera. Item est alia consideratio membrorum ad caput Ecclesiae, scilicet ad Christum. Ipse enim Christus est caput Ecclesiae. Ps. III, 3: tu exaltas caput meum, et cetera. Et exponit quid est esse caput, dicens qui est principium, et cetera. Caput enim respectu aliorum membrorum habet tria privilegia. Primo, quia distinguitur ab aliis ordine dignitatis, quia est principium et praesidens; secundo in plenitudine sensuum, qui sunt omnes in capite; tertio in quodam influxu sensus et motus ad membra. Et ideo primo ostendit quomodo Christus est caput ratione dignitatis; secundo ratione plenitudinis gratiarum, ibi quia in ipso complacuit; item tertio ratione influentiae, ibi et per eum. Ecclesia quidem habet duplicem statum, scilicet gratiae in praesenti et gloriae in futuro, et est eadem Ecclesia, et Christus est caput secundum utrumque statum: quia primus in gratia, et primus in gloria. Quantum ad primum dicit qui est principium, quia non solum est in gratia secundum quod homo, sed etiam omnes sunt iustificati per fidem Christi. Rom. V, 19: per obedientiam unius hominis iusti constituuntur multi. Et ideo dicit qui est principium, scilicet iustificationis et gratiae in tota Ecclesia, quia etiam in veteri testamento sunt aliqui iustificati per fidem Christi. Io. VIII, 25: ego principium qui loquor, et cetera. Ps. CIX, 4: tecum principium, et cetera. Item est principium quantum ad statum gloriae. Ideo dicit primogenitus ex mortuis. Quia enim resurrectio mortuorum est quasi quaedam secunda generatio, quia homo in ea ad vitam aeternam reparatur, Matth. XIX, v. 28: in regeneratione, cum sederit filius hominis, etc., et prae omnibus primus est Christus: ideo est primogenitus ex mortuis, id est eorum qui sunt geniti per resurrectionem. Sed contra de Lazaro Io. XI. Respondeo. Dicitur quod iste et alii non resurrexerunt ad illam vitam immortalem, sed ad mortalem; sed Christus resurgens ex mortuis iam non moritur, ut dicitur Rom. VI, 9. Apoc. I, 5: primogenitus mortuorum, et cetera. I Cor. XV, 20: nunc autem Christus resurrexit a mortuis primitiae dormientium. Et hoc, ut in omnibus sit ipse principatum tenens, quantum ad dona gratiae, quia ipse est principium; quantum ad dona gloriae, quia ipse est primogenitus. Eccli. XXIV, 9: in omni gente et in omni populo primatum habui, et cetera. Deinde cum dicit quia in ipso, etc., ostendit dignitatem capitis quantum ad plenitudinem gratiarum omnium. Alii enim sancti habuerunt divisiones gratiarum, sed Christus habuit omnes. Ideo dicit quia in ipso, et cetera. Singula verba pondus suum habent. Complacuit, designat quod dona hominis Christi non erant ex fato seu meritis, ut dicit Photinus, sed ex divinae voluntatis complacentia assumentis hunc hominem in unitatem personae. Matth. III, 17: hic est filius meus, et cetera. Item dicit omnem, quia alii habent hoc donum, alii aliud. Io. XIII, 3: omnia dedit in manus eius. Item dicit plenitudinem, quia aliquis aliquod habuit donum, sed non plenitudinem eius, seu virtutis, quia forte invitus in aliquo defecit. Sed Io. I, 14 dicitur de Christo: vidimus eum plenum gratiae et veritatis. Eccli. c. XXIV, 16: in plenitudine sanctorum detentio mea. Item dicit habitare. Alii enim acceperunt usum gratiae ad tempus, quia spiritus prophetarum non semper adest prophetis, sed in Christo est habitualiter, quia semper ad votum in Christo est dominium huius plenitudinis. Io. I, 33: super quem videris spiritum descendentem, et in eo manentem, et cetera. Deinde cum dicit et per eum, etc., ostendit Christum esse caput Ecclesiae ratione influxus. Et haec est tertia ratio capitis. Et primo ostendit influxum gratiae; secundo exponit quod dixerat, ibi pacificans. Dicit ergo primo: dico quod complacuit non solum quantum ad hoc quod haberet in se, sed etiam ut per eum ad nos derivaret.
1:20
Unde dicit et per eum reconciliare omnia in ipsum. II Cor. V, 19: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Exponit autem qualis sit ista reconciliatio, et quomodo omnia reconciliata. In reconciliatione autem sunt duo consideranda: primo in quo conveniunt qui reconciliantur. Discordes enim diversas habent voluntates. Reconciliati autem consentiunt in aliquo uno. Et sic voluntates prius discordes concordant in Christo. Et huiusmodi voluntates sunt et hominum, et Dei, et Angelorum. Hominum, quia Christus homo est; Dei, quia Deus est. Item discordia erat inter Iudaeos qui volebant legem, et gentiles qui non volebant legem; sed utrosque Christus concordat, quia ex Iudaeis est, et quia absolvit observantias legis. Et haec concordia est facta per sanguinem, et cetera. Inter Deum enim et hominem causa discordiae fuit peccatum; inter Iudaeos et gentiles lex. Christus per crucem destruxit peccatum, et implevit legem. Et ita removit causam discordiae. Hebr. XII, 22: accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Ierusalem, et cetera. Et sic reconciliati sumus. Et ita sunt pacata, sive quae in caelis, ut Angeli et Deus, sive quae in terris, scilicet Iudaei et gentiles. Ideo Christo nato dicitur Lc. II, v. 14: gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus, et cetera. Item in resurrectione dixit: pax vobis, etc., ut habetur Io. XX, 20. Eph. c. II, 14: ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et cetera. Deinde cum dicit et vos, etc., ponitur commendatio Christi per dona eis collata. Ubi primo commemorat statum praeteritum; secundo Christi beneficium, ibi nunc autem, etc.; tertio quid exigatur ab eis, ibi si tamen, et cetera. Status enim praeteritus habuit tria mala. Quantum enim ad intellectum erant ignorantes; quantum ad effectum, inimici iustitiae; quantum ad actum, in multis peccatis. Quantum ad primum dicit alienati, et cetera. Quantum ad secundum et inimici sensus, secundum unam litteram; et ostendit defectum sapientiae quam praedicabant Iudaei de uno Deo. Io. III, 19: dilexerunt magis tenebras quam lucem. Sed numquid tenebantur ad legem Moysi? Dicendum est quod sic, quantum ad cultum unius Dei. Vel alienati sensu, id est ex electione contradicentes ei ex malitia. Iob XXXIV, 27: qui quasi de industria recesserunt ab eo.
1:21
Quantum ad tertium dicit in operibus malis. Io. III, 19: erant enim eorum opera mala, et cetera. Deinde cum dicit nunc autem, ponit beneficia Christi. Et primum est reconciliatio in corpore eius.
1:22
Et dicit in corpore carnis, non quod aliud sit corpus, et aliud caro; sed ad ostendendum quod accepit corpus in esse naturae. Io. I, 14: et verbum caro factum est, et cetera. Et idem corpus carnis, id est, mortale. Rom. VIII, 3: Deus filium suum mittens in similitudinem peccati, et cetera. Secundum est sanctificatio. Unde dicit ut exhiberet vos sanctos. Hebr. XIII, 12: Iesus ut sanctificaret populum, et cetera. Tertium est ablutio a peccatis, ibi et immaculatos. Hebr. IX, 14: sanguis Christi per spiritum sanctum semetipsum obtulit Deo, emundabit conscientiam nostram, et cetera. Item quantum ad futura, ibi et irreprehensibiles. II Petr. III, 14: satagite immaculati et inviolati ei inveniri in pace, et cetera. Et addit coram ipso. I Reg. XVI, 7: homo videt quae foris patent, dominus autem intuetur cor.
1:23
Exigit a nobis firmitatem fidei et spei; ideo subiungit, dicens si tamen permanetis in fide fundati. Fides est sicut fundamentum, ex cuius firmitate tota firmatur Ecclesiae structura. Item et stabiles in spe non moti a seipsis, et immobiles, quasi non excidentes a spe per alios. A spe, inquam, Evangelii, id est quam dat Evangelium de bonis regni caelorum. Matth. IV, 17: poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum caelorum. Nec est excusatio, quia est praedicatum, videlicet per apostolos. Utitur praeterito pro futuro, propter certitudinem eius. In universa creatura, quae sub, etc., id est omni creaturae novae, id est fidelibus, quibus paratum erat.
Postquam commendavit Christum in comparatione ad Deum et ad universam creaturam, ad totam Ecclesiam et ad ipsos Colossenses, hic commendat eum in comparatione ad seipsum, ostendens se eius ministrum. Et primo ponit ministerium; secundo ostendit fidelitatem ministrando, ibi qui nunc gaudeo; tertio ministerii magnitudinem, ibi cuius factus sum. Dicit ergo: dico quod praedicatum est in universa creatura, cuius, Evangelii, factus sum minister, praedicandi, non mea auctoritate, sed praedicationi ministerium exhibens. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores, et cetera. Sed est minister fidelis, quod patet, quia non refugit pati pericula quin diligenter exequatur. Unde primo ostendit quo affectu sustinet passiones; secundo quo fructu, ibi adimpleo, et cetera. Affectu quidem laeto, quia nunc gaudeo, etc., pro vobis, id est, propter vestram utilitatem. II Cor. I, 6: sive tribulamur pro vestra exhortatione et salute, et cetera. Et propter gaudium vitae aeternae quod inde expecto, quod est fructus ministerii eius. Iac. I, 2: omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis, scientes, et cetera. Phil. II, 17: si immolor super sacrificium fidei vestrae, gaudeo et congratulor, et cetera. Et etiam hoc fructu, ut adimpleam ea, quae desunt passionum Christi, et cetera. Haec verba, secundum superficiem, malum possent habere intellectum, scilicet quod Christi passio non esset sufficiens ad redemptionem, sed additae sunt ad complendum passiones sanctorum. Sed hoc est haereticum, quia sanguis Christi est sufficiens ad redemptionem, etiam multorum mundorum. I Io. c. II, 2: ipse est propitiatio pro peccatis nostris, et cetera. Sed intelligendum est, quod Christus et Ecclesia est una persona mystica, cuius caput est Christus, corpus omnes iusti: quilibet autem iustus est quasi membrum huius capitis, I Cor. XII, 27: et membra de membro. Deus autem ordinavit in sua praedestinatione quantum meritorum debet esse per totam Ecclesiam, tam in capite quam in membris, sicut et praedestinavit numerum electorum. Et inter haec merita praecipue sunt passiones sanctorum. Sed Christi, scilicet capitis, merita sunt infinita, quilibet vero sanctus exhibet aliqua merita secundum mensuram suam.
1:24
Et ideo dicit adimpleo ea quae desunt passionum Christi, id est totius Ecclesiae, cuius caput est Christus. Adimpleo, id est, addo mensuram meam. Et hoc in carne, id est ego ipse patiens. Vel quae passiones desunt in carne mea. Hoc enim deerat, quod sicut Christus passus erat in corpore suo, ita pateretur in Paulo membro suo, et similiter in aliis. Et pro corpore, quod est Ecclesia, quae erat redimenda per Christum. Eph. V, 27: ut exhiberet ipse sibi Ecclesiam gloriosam, non habentem maculam neque rugam. Sic etiam omnes sancti patiuntur propter Ecclesiam, quae ex eorum exemplo roboratur. Glossa: passiones adhuc desunt, eo quod paritoria meritorum Ecclesiae non est plena, nec adimplebitur, nisi cum saeculum fuerit finitum. Paritoria autem est vas, vel domus, ubi pariter multa inferuntur. Deinde cum dicit cuius sum, etc., ostendit dignitatem ministerii tripliciter. Primo ex materia adoptionis; secundo ex fine ad quem dicitur, ibi ut impleamini, etc.; tertio ex usu, ibi quoniam vos, cum, et cetera. Sed diceret aliquis: estne magnum hoc ministerium?
1:25
Et respondet dicens: ita est, quia traditum est mihi secundum dispensationem. Quod dupliciter potest exponi, scilicet active; et sic est sensus: id est, ut dispensem vobis divina, fideliter tradens ea, et haec potestas data est mihi. Vel passive, et tunc est sensus: id est, secundum quod mihi dispensatum est a Deo. Eph. IV, 11: dedit quosdam quidem apostolos, quosdam prophetas, et cetera. Act. XIII, 2: segregate mihi Barnabam et Paulum in opus ad quod assumpsi eos, et cetera. Ecce quis est finis, certe non pecunia, nec gloria propria, sed aliquod magnum, ad quod accepi, quia ut impleam, et cetera. Et primo ostendit dignitatem eius ad quod accepit; secundo ostendit quod est illud quod est Christus. Item primo commendat magnitudinem eius ex diffusa praedicatione et occultatione et manifestatione. Accipitur autem ad conversionem gentilium. Unde ut adimpleam verbum non praedicationis, sed dispensationem aeternam Dei, id est ut mea praedicatione impletum ostendam verbum Dei, id est, Dei dispensationem, et praeordinationem et promissionem de verbo Dei incarnando; vel dispensationem Dei aeternam, qua disposuit ut gentes per Christum converterentur ad fidem veri Dei. Et hoc oportebat impleri. Num. XXIII, 19: dixit ergo, et non faciet, locutus est, et non implebit? Is. LV, 11: verbum quod egredietur de ore meo non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecumque volui, et prosperabitur, et cetera. Sed hoc disposuit impleri per ministerium Pauli. Unde dicit ut impleam hoc mysterium, scilicet inquantum est res abscondita; quia mysterium quod est absconditum est hoc verbum. Is. XXIV, 16: secretum meum mihi est, et cetera.
1:26
Quod absconditum fuit a saeculis, id est, a principio saeculorum, et omnibus generationibus hominum, qui hoc scire non potuerunt. Eph. III, 9: quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo. Nam et si philosophi antiqui quaedam de Christi deitate videantur dixisse vel propria, vel appropriata, sicut Augustinus invenit in libris Platonis: in principio erat verbum, etc., tamen quod verbum caro factum est, nullus scire potuit. Sed dicis: nonne fuit scitum per prophetas? Respondeo. Dicendum est quod sic, tamen inquantum pertinebat ad Evangelium, vel non ita aperte sicut apostoli sciverunt. Deinde cum dicit nunc autem, etc., agit de manifestatione eius, et primo ostendit quibus manifestatum est; secundo ostendit quare manifestatum est eis, ibi quibus voluit. Dicit ergo: manifestatum est nunc, scilicet tempore gratiae. II Cor. III: ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Haec autem est scientia sanctorum. Sap. X, 10: dedit illi scientiam sanctorum, et cetera. Iob XXXVI, 33: annuntiat de ea amico suo, et cetera. Sed hoc non propter eorum merita, sed propter beneplacitum suum.
1:27
Unde dicit quibus voluit Deus, et cetera. Io. XV, 15: quae audivi a patre meo, nota feci vobis. Et subdit: non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et cetera. Matth. XI, 26: ita placitum fuit ante te. Notas facere divitias gloriae sacramenti huius, quia per hoc quod ista fuerunt occulta, Deus apparet abundanter gloriosus. Nam olim notus in Iudaea Deus, sed per hoc sacramentum conversionis gentilium gloria Dei notificatur per totum mundum. Io. XVII, 4: ego te clarificavi, et cetera. Et hoc in gentibus, scilicet quod completur in eis. Rom. V, 2: gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Et Rom. XI, 33: o altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei. Hoc verbum est quod est Christus, id est, quod per Christum adipiscimur, scilicet spem gloriae, quae olim videbatur promissa solum Iudaeis. Act. X, 45: mirabantur quod et in nationes diffusa est gratia, et cetera. Rom. V, 1: iustificati ex fide pacem habeamus, et cetera. Et post: et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei, et cetera. Is. XI, 10: radix Iesse qui stat in signum populorum, et cetera. Sic ergo ostenditur origo ministerii et finis. Sed subdit usum eius, cum dicit quem nos, et cetera. Et circa hoc tria facit, quia primo ostendit usum eius; secundo fructum, ibi ut exhibeamus, tertio auxilium sibi impensum ad consequendum etc.; usum, ibi in quo et laboro. Usus eius est nuntiare Christum. Et ponit usum et modum utendi. Ps. IX, 11: annuntiate inter gentes studia eius, et cetera. I Io. I, 1: quod vidimus et audivimus, annuntiamus vobis, et cetera. Modus ponitur ibi corripientes, etc., quod est perfecta Annuntiatio, quia omni homini, non solum Iudaeis. Matth. ult.: docete omnes gentes, et cetera. Modus etiam eius est docere veritatem, et refellere falsitatem. Et ideo dicit corripientes omnem hominem, vel infideles in vita II Cor. X, 4: arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et cetera. Et docentes omnem hominem in omni sapientia, scilicet quae est cognitio Dei. Sap. XV, 3: nosse enim te, consummata iustitia est, et scire iustitiam et veritatem tuam radix est immortalitatis, et cetera. Et I Cor. II, 6: sapientiam loquimur, et cetera. Fructus autem hic est quod homines ducuntur ad perfectum.
1:28
Unde dicit ut exhibeamus omnem hominem, scilicet cuiuscumque conditionis, perfectum, non in lege, sed in Christo. Matth. V, 48: estote perfecti, et cetera. Sed numquid quilibet tenetur ad perfectionem? Non, sed intentio praedicatoris ad hoc debet esse. Est autem duplex perfectio charitatis: una de necessitate praecepti, scilicet ut in corde nihil admittat contrarium Deo. Matth. XXII, 37: diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et cetera. Alia de necessitate consilii, ut abstineat etiam a licitis, et haec est perfectio supererogationis. Sed ad hoc habuit auxilium a Deo.
1:29
Unde dicit in quo laboro certando contra infideles et peccatores. II Tim. II, 3: labora sicut bonus miles Christi, et cetera. Item eiusdem IV, 7: bonum certamen certavi, et cetera. Et hoc secundum operationem eius. I Cor. c. XV, 10: gratia Dei mecum. Quam operatur in me, quia hoc facit Deus in me, in virtute miraculorum, scilicet praebendo virtutem. Lc. ult.: sedete in civitate donec induamini virtute ex alto.
1:1
1. Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei. Addit: per voluntatem Dei, quod et in aliis quibusdam Epistolis facit, utostendat, se veum esse Chiisti Apostolum, qui non semetipsum ad Apostolatum ingesserit, sicut pseudapostoli, sed Deo volente ac jubente munus illud susceperit. Et Timotheus frater. Hunc eundem sibi adjunxit in fronte Epistolarum ad Philippenses et ad Philemonem, quae putantur simul missae cum hac Epistola.
1:2
2. Eis, qui sunt Colossis, sanctis et fidelibus fratribus in Christo Jesu. Id est, Ecclesiae Cclossensium. Graeca non addunt: Jesu. Per sanctos, et fideles, et fratres in Christo, iidem significantur, etsi rationes nominum diversae sunt. Quae res alibi satis explicata est.
1:3
3. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo. Consueta haec est Apostoli Pauli salutatio, qua gratiam et pacem Colossensibus precatur a Deo, ut auctore omnis boni, et a Jesu CLristo, ut ejr.sdem divinae potestatis consorte: qui et Dominus noster factus sit jure redemptionis, quam in assumpta carne operatus est. Gratia complectitur omne genus beneficiorum Dei, quae ad salutem spectant vitae aeternae. Pax significat ejusmodi heueficiorum atque bonorum tranquillam possessionem. Quod ait: Patre nostro, primam in divinis personam proprie designare videtur; nam alias in hac formula salutationisnon addit nostru, sed absolute dicit a Deo Patre, ut in Epistolis ad Oalatas et ad Titum, et in utraque ad Timotheum. Hic tamen, et in aliis pene omnibus, addere voluit nostro, ut in ipso statim exordio Epistolarum insinuaret admirabilem quandam fidelium dignitatem, qui eundem haberent patrem cum natnrnli filio Dei. Notandum, apud Chrysostomum et Theophylactum non addi hanc partem: Et Domino Jesu Christo, atque ejus a Panlo omissae rationem ab illis adferri. Theodoretus quoque et Oecumenius non exponunt: quanquam hodierui codices Graeci perinde ut Latini additum habent.
Gratias agimus Deo et Patri Domini nostri Jesu Christi semper pro vobis orantes. A gratiarum actione Epistolam exorditur more suo. Illud: semper pro vobis, indifferenter referri potest, vel ad verbum praecedens: gratias agimus, vel ad participium sequens: orantes; tametsi probabilius ad id, quod praecedit, referatur. Quod probari potest ex similibus verbis epist. ad Ephes., quae pariter eum hac Epistola missa est, in qra 1. cap. sic loquitur: Non cesso gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis. Sentit igitur Apcstolus, se et Timotheum semper in orationibus suis, id est, quum orant, gratias agere Dej pro beneficiis in Colossenses collatis, de quibus sequitur:
1:4
4 Audientes fidem vestram in Christo Jesu. Graecum participium praeteriti temporis est, quod ita resolvi potest: Quoniam audivimus, ut vertit Erasmus, vel postquam aut quum audissemus, quod maluntFaber etHentenius. Planius est et ad utrumque patens, quod habet textus Ambrosianus: Audita fide vestra in Christo Jesu, id est, fide, qua creditis in Christum, vel quam habetis de universo Chiisti mysterio. Hinc sequitur, fidem esse donum Dei, nam gratiarum actio gratiae testificatio est. Hinc etiam colligitur, Paulum per semetipsum non praedicasse ColossensibusEvangelium, ut qui de fide eorum tanquam audita, id est, ex relatu cognita loquatur.
Et dilectionem, quam habetis in sanctos omnes. Alii charita*em vrrtunt, quod idcm valet: nam dilectio et charitas eodem Graeco vocabulo a^dizr^ significantur. Caeterum interpres explendae sententiae causa addidit, quam habetis, quod in Graeco non exprimitur, sed articulo xrjv concipitur. Sensus; Et audita charitate vestra, quam exercetis erga quoscunque fideles. Ex quo sensu patet, cur non dixerit in omnes homines, cum alioqui charitas Christianorum protendi debeat etiam usque ad inimicos et iniide les. Non enim loquitur Apostolus de solo dilectionis affectu, qui facile pertingit ad omnes, sed de effectu et opere, maxime quoad subventionem necessitatis atque inopiae proximorum. Qua in re cum non possit Christianus beneficium praestare omnibus: primo loco facere id debet erga fideles, juxta illud Gal. 6. Operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. EtRom. 12. Necessitatibus sanctorum communicantes.
1:5
5. Propter spem, quae reposita est vobis in coelis. Fidei et charitati tertiam, spem, ad complementum adjungit. Et sensus est: Quam charitatem in omnes Sanctos exercetis propter futura ac sperata praemia, quae reposita vobis sunt apud Deum in regno coelorum. Hoc si recte dictum est ab Apostolo: male igitur negat haereticus, propter spem vitaeaeternae bona opera exercenda esse.
Quam audistis in verbo veritatis Evangelii. Audistis, Graece 7ipOYjxo6aaTS_, ante audistis, ut et legit Ambrosianus. De qua spe, inquit, audistis jam ante per praedicationem verissimi Evangelii. Merito tribuitur Evangelio veritas, quia in eo sive scripto, sive dicto, cum Dei verbum sit, nihil subesse potest falsitatis.
1:6
6. Quod pervenit ad vos. Nonnulli vertunt: Quod praesens est apud vos. Graecum participium significat utrumque, sed et Graeci interpretes Chrysostomus et Theophylactus in suis comment. utrumque significatum conjungere videntur. Scribunt enim in hunc modum: metaphorice dixit: pervenit, tanquam de re animata. Non enim advenit ad vos et recessit a vobis, sed mansit ac praesens est, et dominatur apud vos. Sic illi, mentem Apostoli plenissime explicantes.
Sicut et in universo mundo est, et fructificat et crescit. Graeca sic habent: Sicut et in universo mundo, et est fructificans et crescens. Similiter Ambrosianus. nisi quod accusandi casu legit: in universum mundum, ut ex praecedenti parte subaudiatur: pervenit. Quae tamen constructio minus convenit Graecae lectioni, secundum quam hic sensus esse videtur: Quemadmodum et in toto mundo non solum praedicatum est et receptum, verum etiam fructum adfert et latius propagatur. Fructum intelligo bonorum operum, quibus Deus glorificatur, aut fructum salutis animarum, quod eodem recidit. Quidam Graeci codices non addunt: Et crescens. Quos Erasmus in suo versione secutus est. Sed Chrysostomum ac caeteros interpretes Graecos illud legisse, manifestum est ex eorum commentariis: sicut habent Complutensia et alia quaedam exemplaria. Quod autem dicit: In universo mundo, hyperbole quaedam est, quam aliis verbis infra repetit, dicens: Quod praedicatum est in universa creatura, quaesub coelo est. Significat enim, in quamplurimis orbis terrae regionibus Evangelium annuntiatum esse. Loquitur a,utem hoc modo, ut Colossensium animos magis in fide confirmet, ex eo quod tam felicem successum habeat Evangelium. Sicut in vobis. Graeca et Ambrosianus: Sicut et in vobis; subaudi, fructificat et crescit. Hac laude exstimulat eos ad majorem profectum.
Ex ea die, qua audistis et cognovistis gratiam Dei in veritate, quasi dicat: Non nuper in vobis fructificare et crescere coepit Evangelium, sed a primo die, quo per ejus praedicationem audivistis et cognovistis veram doctrinam de gratia, hoc est, de gratuita bnneficentia Dei, qua salvare constituit genus humanum. Verumtamen intelligi vult in eo praecipue, quod beneficium salutis et justitiae non contiLgat nobis, nisi per Christum: et hanc veritatem opponit falsae doctrinae eorum, qui vel per angelos, vel per legis caeremonias, aut Graecas observationes, purgationem promittebant.
1:7
7. Sicut didicistis ab Epaphra carissimo conservo nostro. Calculo suo confirmat Apostolus doctrinam, quam ab Epaphra cive suo et magistro didicerant, vocans eum carissimum, sive ut in Graeco, dilectum, conservum suum, quod una secum ac pari consensu eidem Domino Christo in Evangelii praedicatione serviret. Ob eandem causam alibi Timotheum conservum suum agnoscit, dicens: Paulus et Timotheus servi Jesu Christi, Phil. 1. Hoc loco nituntur, qui putant Epaphram primum Colossensibus Christum praedicasse: tametsi argumentum non sit usque adeo certum, propter copulativam conjunctionem additam in Graeco: Sicut et didicistis. Certe Paulum apud eos non praedicasse, totus hic locus arguit. Solum enim commemorat Apostjlus audita, nihil prorsus innuens de suo apud illos ministerio, quod alioqui locus postulabat. Mirum autem, cur Epaphrae mentionem faciens non addat: Et concaptivo meo, sicut loquitur in epist. ad Philemonem pariter missa. Non parum enim hoc faceret ad laudem Epaphrae, quem hic instituit commendare, nisi forte ideo hoc reticere voluit in hac epistola, ne Colossenses intellecta pressura et periculo sui doctoris consternareutur, animumque dejicerent.
Qui est fidelis pro vobis minister Christi Jesu. Id est, qui est fidus ac sincerus Christi minister, iu procuranda salute vestra. Laudat eum a fidelitate ministerii evangelici: ut ne a doctrina, quam ab eo didicerant., per novos magistros abduci se patiantur.
1:8
8. Qui etiam manifestavit nobis dilectionem vestram in spiritu. Id est, qui etiam verbis exposuit et declaravit nobis, scilicet Paulo et Timotheo, quanta sit dilectio vestra spiritualis, quam habetis non solum erga nos, verum etiam erga omnes sanctos; uti superius dixit. Dilectionem in spiritu, id est, spirituHlem, opponit dilectioni carnali, qualem icter Simonianos fuisse tradit Epiphanius.
1:9
9. Ideo et nos ex (jua die audivimus, scilicet, haec bona de vobis, ut fidem, dilectionem etc. Non cessamus pro vobis orantes et postulantes. Graecam phrasim retinuit interpres, cum Latine dicendum esset: Non cessamus pro vobis orare et postulare, seu petere; id est, incessanter pro vobis oramus. Quod dicit eo sensu, quo alibi monet semper orandum esse. Non dubium autem, quin Apostolus auditis iis, quae Epaphras narraverat, gratias egerit Deo, sicut initio dixit; sed hic orationis potius meminit, quoniam etsi esset materia gratiarum actionis, intelligebat tamen, non parum adhuc illis deesse, quod precibus a Deo petere oporteret. L'nde sequitur:
Ut impleamini agnitione voluntatis ejus. Quidaru codices habent agnitionem in accusativo, idque conformiter cum Graeco; quo modo et ad Eph. 1. legitur: Qui omnia in omnibus impletur. Ex qua collatione apparet, more Graecorum subaudiendam esse praepositionem xaxoc, id est, secundum; ut sensus sit: Non cessamus Deum orare pro vobis, ut impleamini secundum agnitionem voluntatis ejus; id est, ut Deus suppleat in vobis usque ad complementum et perfectionem, id quod adhuc vobis deest, quantum attinet ad cognitionem voluntatis ejus, seu Dei seu Christi. Nam utrumque praecesserat. Videtur autem loqui de voluntate, id est, decreto ac beneplacito Dei circa reconciliationem et salutem generis humani, quam in solo Christo mediatore ac redemptore constituit. Hac enim parte doctrinae, quae praecipua est, tentati erant a falsis doctoribus. Atque eo sensu voluntatem Dei tribus locis nominat in cap. 1. ad Ephes., cujus Epistolae simile est argumentum cum materia hujus, quantum ad doctrinam. Alii de voluntate Dei, quae consistit in praeceptis, Apostolum exponunt, cujus agnitione implentur, qui perfecte et practice cognoscunt ea, quae Deus a nobis vult fieri.
In omni sapientia et intellectu spiritali. Pro intellectu, alii vertunt, prudentia; tametsi Graecum vocabalum hujus loci, 0'jvsai:;, magis intellectum sive intelligentiam sonat; sed ita, ut ad prudentiam referri possit. Videtur enim Apostolus hoc nomine significare voluiese dijudicationem ex intelligentia manantem, in qua prudentia consistit. Differunt igitur sapientia et intellectus, sive prudentia: quod ad illam pertineat universalis mysteriorum speculatio: ad hanc vero, mysteriorum cognitorum ad actiones applicatio. Spiritualem autem utramque vocat, ut a carnali sapientia et prudentia, quam vel saecularis Philosophia, vcl schola Simonis ostentabat, eam separet: spiritualem, inquam, id est, a Spiritu sancto profectam. Sensus Apostoli est: Ut impleamini notitia voluntatis divinae: idque per omnem, id est, perfectam quandam sapientiam et prudentiam spiritua lem. Non enim absque his donis impleri quis potest illa notitia, prout superius explicata est.
1:10
10. Ut ambuletis digne Deo, per omnia placentes. Falluntur, qui Deo dativum esse volunt, qui regatur a participio, placentes: nam Graeca sic habent ad verbum: Ambulare vos digne Domino in omnem placentiam, pro quo Ambrosianus, ad omne placitum. Et alioqui nota est Apostolica phrasis, digne Deo, vel sanctis, vel Evangelio Christi quippiam agere: hoc est, sic ut dignum est Deo etc. Rom. 16. Phil. 1. 1 Thess. 2. et 3 Juan. Sensus igitur est: Ut vivatis et conversemini digne Domino Christo, id est, sicut decet Christi fideles ac discipulos: ita ut ipsi per omnia plrxeatis. Nam Christiani hominis unicum studium esse debet, ut Christo Domino suo placeat, suasque actiones ei probet. Unde Apostolus Gal. 1. An quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Etenim servi est placere Domino suo per omnia.
In omni opere bono fructificantes. Id est, fructum omnis generis bonorum operum ferentes, nullum bonum opus, quod temporis ac rerum ratio postulet, practermittentes. Sic enim per omnia placebitis Domino. Opera bona fructus vocat, quia sicutfructusterrae temporariam hanc vitam conservant: ita bonorum operum fructus pariunt nobis aeternam vitam, juxta illud Rom. 6. Habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero, vitam aeternam. Et crescentes in scientia Dei. Graece: In agnitionem Dei. Ita legit et Ambrosianus. Crescit in agnitione, sive scientia Dei, qui in divinorum mysteriorum notitia quotidie proficit.
1:11
11. ln omni virtute confortati. Erasmus et Hentenius, ut servent vocum affinitatem, quae in Graeco est, ita vertunt: Omni robore corroborati, tametsi participium Graecum non praeteriti temporis est, sed praesentis, quasi dicas: In omni valentia valescentes. Respondet enim praecedentibus participiis, fructificantes et crescentes: et sequenti, gratias agentes. Secundum potentiam claritatis ejus. Rectius, gloriae ejus. Virtus et potentia idem hic significant: nisi quod virtus ad Colossenses referatur, potentia ad Deum: ut virtus illorum intelligatur esse potentiae divinae effectus. Nam sensus est: Item precor vobis, nt contra tentationes et impugnationes adversariorum magna virtute corroboremini, juxta potentiam gloriosam illius, scilicet Doi. Nominat potentiam gloriae, phrasi Hebraica, id est, gloriosam et illustrem potentiam, quia potentia Dei relucet et glorificatur in fortitudine et patientia Christianorum, velut causa in effecfu. Locus similis est ad Ephes. 3. Ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtute corroborari etc.
In omni patientia et longanimitate. Graece: Ad omnem patientiam et longanimitatem. Rursus enim significatur effectus potentiae Dei in hominibus, ut qui valeat eis suppeditare perfectam et omnimodam patientiam ac longanimitatem. Inter quae duo Graeci ita distinguunt, quod patientia sit ad eos, qui foris sunt, quos nec ulcisci facile sit: longanimitas sive lenitas ad eos, qui inter nos versantur, et quos ulcisci possemus.
1:12
12. Cum gaudio gratias agentes Deo et Patri. Plures codices manuscripti iique praestantissimi, suffragante editione Clementina et versione Syriaca, textuque Ambrosiano, legunt: Deo Patri, sine conjunctione media: nonnulli tantum Labent, Patri, quae lectio Graecorum codicum est fere omnium; tamet9i Chrysostomus e diverso non Patri legit, 3ed Deo. Gratiarum actionem vult Apostolus conjanctam esse cum gaudio: quia quanto plus gaudemus de bonis acceptis, tanto pluris ea facimus, tantoque major est ac Deo acceptior actio gratiarum, quam propter illa referimus. Huc usque enumeratio est eorum, quae per suas orationes Apostolus contendit impetrare Colossensibus, nimirum ab eo loco: Non vessamus pro vobis orantes et postulantes ete. Unde constat, haec omnia, in quibus etiam est ipsa gratiarum actio, Dei dona esse, nec aliunde quam ab ejus gratia exspectanda: cum nemini dubium esse possit, quin oratio sit gratiae testificatio. Chrysostomus quidem et Theophylactus hanc partem ad Apostolum referunt de se loquentem, ut haec sit orationis constructio: Non cessamus pro vobis orare Deum, ut ea praestet, quae jam dicta sunt: item non cessamus pro vobis gratias agere piopter ea, quae jam praestitit. Verum simplicius est, ut absque hyperbato pars ista cum proximis connectatur, et proinde referatur ad Colossenses: ad quos utique pertinent participia, quae ordine praecesserunt. Jam deinceps exponit, simulque ingressum facit ad praecipuam doctrinam hujus epistolae, quae est de beneficio Dei per Christum.
Qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine. Graece secundum quosdam, qui idoneos nos fecit. Est enim idem in Graeco verbum, quod 2 Cor. 3. Qui et idoneos nos fecit ministros novi testamenti. Sicut tamen illic melius redditur, idoneos, quam dignos: itahocloco, melius dignos, quam idoneos. Nam utroque modo vox Graeca suis locis apte redditur, ut ostendimus 1 Cor. 15, 9. et 2 Cor. 3, 5. 6. Significatur autem dignitas collata: non dignitas inventa aut praevisa. Non enim sentit Apostolus, nos, antequam in partem sortis sanctorum assumeremur, quoqjo modo dignos fuisse eo beneficio, sed sensus est: Qui dignatus est nos assumere in partem haeiiditatis electorum et sanctorum suorum. Id est, qui nobis dignitatem et excellentiam illam contulit, ut essemus inter sanctos et electos ejus, scilicet participes ejusdem cum illis haereditatis coelestis. Nam haereditas nomine sortis in Scripturis significari solet. Contulit autem omnino gratis, ac nullo nostro merito: quod et ipsum nomine sortis intelligitur, quae meritum non attendit: quemadmodum plenius id a nobis explicatum est ad illud Eph. 1. In quo etiam nos sorte vocati sumus. Quae res etiam hoc loco diligenter a Chrysostomo et Theophylacto declaratur. Sortem vocat, inquiunt, ut ostendat, quod sicuti sors non est humanae industriae, neque conatus, sed fortunae potius videtur: ita nos non ex nostris meritis regno donamur, aut digni judicamur, id est, ad regnum eligimur, «ed divinae totum est gratiae. Quod addit Apostolus, in lumine; sensum hunc videtur habere: Per lumen veritatis ac fidei, quo nos illuminavit. Quod ipsum tamen etiam ad gratiam electionis pertinet. Potest et sic intelligi: In parte sortis, sive haereditatis sanctorum, quae est in lumine: quia secundum Joannem 1. epist. 1. Deus lux estt et tenebrae in eo non sunt ullae: et qui cum Deo societatpm habent, in luce ambulare dicuntur. Hanc luminis expositionem probabilem facit id, quod sequitur de tenebris illi oppositis.
1:13
13. Qui eripuit nos de potestate tenebrarum. Id est, e potestate diaboli, sicut exponit August. epist. 107., nam et apud Luc. 22. in eo, quod ait Dominus: Sed haec est hora vestra et potestas tenebrarum, nihil aptius per potestatem tenebrarum intelligi videtur, quam potestas diaboli, quo impellente Judaei mittebant manus in Christum. Vocatur autem diabolus tenebrae, quia per peccatam totus factus est tenebrosus, utpote totus a Deo, qui vera lux est, aversus. Possent tenebrarum nomine etiam homines infideles intelligi, velut Eph. 5. Eratis aliquando tenebrae: possent etiam intelligi errores et peccata hominum: sed istae acceptiones huic loco minus congruunt.
Et transtulit in regnum filii dilectionis suae, ut legit August. lib. 15. de Trinit. cap. 19. Qui etiam hinc colligit, Deum Patrem in scripturis aliquando vocari charitatem: quia filius non est nisi Patris. Sed magis apparet, Apostolum usum Hebraismo, quo genitivus vice epitheti ponitur, ut sensus sit: Qui transtulit nos in regnum £lii sui dilecti. Sic enim loquitur Eph. 1. Gratificavit nos in dilecto filio suo: quamvis illic iu Graeco non est additum, filio suo. Sic et Pater voce caelitus missa: Hic est filius meus dilectus. Hujus filii regnum Apostolus ecclesiam intelligit. Haec enim et corpus est et regnum Christi, et domus Dei. Transferuntur ergo homines inhocregnum, quando erepti de potestate diaboli, inseruntur atque incorporantur ecclesiae Christi. Quod quomodo fiat, explicat parte sequenti:
1:14
14. In quo habemus redemptionem, remissionem peccatorum. Nonnulli codices interposita conjunctione legunt: Et remissionem peccatorum. Sed plures et meliores conjunctionem non agnoscunt. Graeca vero complura, quibus annuunt Biblia Clementina, plenius legunt hoc modo: In quo' habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum. Ubinotandum, verba posteriora continere priorum expositionem: nam quod ait, per sanguinem ejus, exponit illud: inquo; quod vero addit, remissionem peccatorum, exponit, redemptionem. Dicit ergo Apostolus, nos in filio, sive per filium habere redemptionem: quia per sanguinem ejus, velut pretium Patri oblatum, hoc est, per passionem ejus et mortem redempti sumus e servitute peccati, mortis et diaboli: quam totam redemptionem remissio peccatorum complectitur. Caeterum merito dubitatur, an illud, per sanguinem ejus, quod neque apud Ambrosianum legitur, neque apudalios interpretes Latinos, seuveteres, seu recentiores, neque apud ipsum Chrysostomum aut sequaeem ejus Theophylactum, sed nec in nostris est manuscriptis, ad textum pertineat. Videre enim potest huc adscriptum ex cap. 1. ad Eph., ubi totidem verbis legitur: In qao habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum.
1:15
15. Qui est imago Dei invisibilis. Consequenter ab excellentia personae redimentis, beneficium redemptionis commendat, ostendens quis et quantus sit Christus. Vocat eum imaginem Dei invisibilis (nam invisibilis genitivi casus est, ut liquet ex Graeco), non quod in divina natura sit inferior Patre, sicut depicta hominis imago aliquid minus est ipso homine, et sicut homo, qui est imago Dei, longe minor est Deo: quemadmodum perverse locum hunc intellexerunt Ariani: sed de imagine loquitur umnino perfecta et absoluta. Est igitur filius imago Dei, quia perfectissima Dei similitudo est, ab eo expressa per generationem, qua ex illo natus est. Ex quo certe consequens est, ipsum quoqueDeum esse; neque enim perfecta Dei similitudo, seu repraesentatio potest esse in eo, quod non habeat eandem cum Deo naturam. Plura de hoc Christi attributo diximus ad 2 Cor. 4., ubi similiter Christum Dei imaginem appellat. Porro Deum vocat invisibilem, vel, ut ait S. Thomas, quod ad videndam ejus essentiam nullus intellectus creatus naturaliter attingere possit: vel quod invisibilis sit hominibus in hac vita. Quam rationem velle videtur Paulus, de eo dicens: Quem nullus hominum vidit, sed nec videre potest. 1 Tim. 6. Adjecit autem hoc epithetum, quo insinuaret, ad Deum videndum non aliam nobis patere viam, quam per Christum, qui Dei imago est.
Primogenitus omnis creaturae. Non eo sensu, quo volebant Ariani, quod inter omneo creaturas primo sit genitus, tanquam et ipse sit creatura: sic enim non primogenitum, sed primocreatum dicere debuisset Apostolus: sed juxta communem interpretum expositionem, quod ante omnem creaturam genitus sit: utpote ab aeterno, et per hoc omni creatura praestantior, atque in universam creaturam principatum habens. Hunc sensum confirmat, quod apud Ecclesiasticum cap. 24. idem Dei filius sub nomine Sapientiae vocat se primogenitum ante omnem creaturam. Confirmant etiam ea, quae hoc loco sequuntur, cum dicit, omnia per ipsum creata esse, et ipsum esse omnibus anteriorem. Igitur si quaeras, secundum utram naturam Filius dicatur primogenitus, superiorem, an inferiorem: respondeo, secundum superiorem, sed impropria ad creaturam comparatione, nimirum sensu jam explicato. Nam si proprie loquendum sit, Christus non primogenitus est Patris, sed unigenitus: ut testantur symbola fidei, quia nec alius ante vel post eum ex Patre natus est, nec alius nasci potuit. Matris autem suae, etsi unicus, proprie tamen etiam primogenitus vocatur Matth. 1. et Lucae 2., quia sic ante oum nullus ex eadem Matre natus est, ut tamen post eum nasci alius potuerit, si naturam spectes maternam. Quod ergo B. Ambr. lib. 1. de fide cap. 6. disserens de Filio Dei secundum naturam, quam habet ex Patre, dicit eum primogenitum, quia nemo ante ipsum; unigenitum, quia nemo post ipsum: nonnullam improprietatem habet. Ut enim proprie quis primogenitus dicatur, non satis est, si nemo ante eum genitus sit, sed requiritur, ut post eum aliqui nasci potuerint. Porro quidam expositores primogenitum omnis creaturae Christum interpretantur secundum naturam humanam: vel quod secundum eam sit omnibus aliis creaturis excellentior, quomodo primogenitus caeteris filiis anteponi solet; vcl eo sensu, quo idem ipse Rom. 8. vocetur primogenitus in multis fratribus, scilicet per gratiam unionis, in quantum est homo Deus, quemadmodum illic expositum est. Sic enim Fulgentius resp. 3. contra Arianos exponit hunc locum, creaturam intelligens eorum, qui per adoptionem Filii Dei sunt, eoque nomine fratres unigeniti. Verum haeexpositiones coactae et parum germanae videntur: cum ex iis, quae proxime sequuntur, satis constet, quomodo de Christo et creatura Apostolus loquatur: scilicet de Christo secundum naturam, quam habet ex Patre: de creatura vero, prorsus universe. Ac sanc Christum ut Dei Filium non esse creaturam, aperte docet id, quod ssquitur.
1:16
16. Quoniam in ipso condita sunt universa, in coelis et in terra. Graece expressius, quae in coelis et quae super terram. Condita, Graece creata: scilicet idem verbum quod infra repetit. Christum esse primogenitum omnis creaturae, et proinde omni creatura priorem, ostendit Apostolus ex eo, quia sic ex Deo natus est, ut per eum Deus omnia creaverit, tam coelestia quam terrestria, juxta illud: Omnia per ipsum facta sunt. Ex qua scriptura, cum optime colligatur, Dei filium non esse factum, quia ipse per seipsum fieri non potuit, quemadmodum colligit Augustinus tract. 1. in Joan., pari rationis evidentia colligitur idipsum tum ex hoc loco, tum ex eo, quod paulo post sequitur: Omnia per ipsum et in ipso creata sunt; nempe eum conditum et creatum non esse: quia per seipsum condi seu creari non potuit. Et hic quidem non dicit, coelum et terram in ipso creata esse: sed ea, quae in coelo et in terra sunt, quia stylum oblique dirigit contra Simonianos, qui spirituales creaturas, ut angelcs coelestes, sub peregrinis nominibus, quae videre est apud Irenaeum et Epiphanium, supra quam fas est extollebant. Unde et de iis Apostolus mox specialiterloquitur. Namquod ipsum coelum et terram non excludat a generalitate eorum, quae per filium creata sunt: liquet ex sequentibus, ubi sine restrictione dicit omnia per ipsum creata esse.
Visibilia et invisibilia. Id est, corporea et incorporea. Quidquid enim corporeum est, aliquomodo visibile est oculis corporeis: at substantiae corporis expertes nullo corporeo sensu percipi possunt. Hoc rursus contra Simonem, cujus doctiiua erat, invisibilia quidem, id est, angelos ab Ennoea, quam vocabat, creatos esse: deinde ab angelis mundum corporeum, ipsosque homines: ut refeit Epiphanius in Simone, Menandro etBasilide. Porro ox dictis facile intelligitur, aliter Deum, aliter creaturus quasdam invisibiles appellari.
Sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates. Invisibilium ordines aliquot enumerat, quod et fecit Eph. 1. Throni, Graecum vocabulum est, significans sedes non quascunque, sed honorarias, quale est solium Regis, aut tribunal judicis. Qua autem ratione haec nomina certis Angelorum ordinibus attribuantur, commentatores antiqui fere dissimulant: ac sane res est difficilis explicatu. De qua tamen consnlantur Dionysius in coelesti hierarchia, et Gregorius in homilia 34. super Evang., nec non sententiarii scriptores in 2. dist. 9. A quibus etiam petendum est, utrum eum inter se ordinem habeant Angelorum classes, quo hic enumerantur, ut vult Gregorius: an quo recensentur ad Ephes., quod placet Dionysio. Existimat idem Gregorius in exposit. Ezech. hom. 8., Apostolum Paulum hos coelestium agminum ordines, quos describit, tunc vidisse, quando raptus fuit in tertium coelum. 2 Cor. 12.
Omnia per ipsum et in ipso creata sunt. Hic jam omnia simul comprehendit; ne qui.s ullam fingat exceptionem. Graece non est, in ipso, sed, in ipsum, sive, ad ipsum. Et alioqui supervacanea foret ejusdem repetitio: jam enim dictum est, et ex Apostolica phrasi constat, in ipso idem esse, quod per ipsum. Sed et Graeci admonent, Apostolum hic exponere quod supra dixit, in ipso. Itaque per ipsum omnia creata sunt tanquam per principium a principio: in ipsum vero omnia creata dicuntur, vel quod eadem creata ab ipso conserventur, ut Graeci exponunt; vel potius, quia propter ipsum creata sunt, et ad ipsum ut finem omnia referuntur. Id enim praepositio Graeca magis significat.
1:17
17. Et ipse est ante omnes, vel, ante omnia, ut omnes neoterici vertunt, quem admodum etiam habet editio Syriaca. Etenim genitivus Graecus ad utrumque genus communis est. Ac sane neutrum genus potius congruit, tum quia universalius, personas etiam omnes complectens, tum quia izdvza, omnia, neutro genere jam bis dixit, ac tertio mox repetit. Atque in eum sensum Graeci exponunt. Qui etiam observant non dicere Apostolum: Et ipse factus est ante omnia, sed: ipse est ante omnia. Quod, inquiunt, Deo maxime proprium est. Ita et Christus in evangelio Joan. 3. Antequam Abraham fient, inquit, ego sum; non ait: Ego factus sum. Caeterum ante omnia intelligit durationis ordine: ex quo tamen consequens est, ut etiam dignitate omnia antecedat.
Et omnia in ipso constant. Hoc est, omnia per eum consistunt et conservantur. Quod et ipsum Deo proprium est, non minus quam per ipsum omnia creata esse; nam conservatio non aliud est quam creatio quaedam continuata. Hactenusea, quae ad superiorem Christi naturam pertinent, exposuit: nunc vero deinceps ad explicandum redemptionis nostrae myste-~ rium propius accedens, humanae ejus naturae dignitatem prosequitur.
1:18
18. Et ipse est caput corporis ecclesiae. Hoc ad Eph. 1. ita dixit: Et ipsum dedit caput supra omnem ecclesiam, quae est corpus ipsius. Sensus igitur est: Et idem ipse est caput ecclesiae, tanquam corporis sui; utique secundum naturam humanam. Christus enim, ut houio, praeest ecclesiae, eamque movet ac regit, ut corpus suum connaturale, varia gratiarum genera per suae passionis meritum in eam derivans. De qua capitis ratione plenius egimus ad locum memoratum epistolae ad Eph.
Qui est principium, primugenitus ex mortuis. Christum dici principium nonnulli putant, quod sit omnium rerum efficiens causa. Quo sensu in Apoc. aliquoties principium vocatur ad declarandam ejus divinitatem. ibed quia de Christo ut homine nunc loquitur Apostolus; rectius illi, qui Christum interpretantur principium respectu ecclesiae, cujus et caput modo dicebatur: caput enim totius corporis principatum obtinet. Porro Graeci totam partem hanc indivise legunt, principium et primogenitum pariter referentes ad particulam, ex mortuis. Pro qua continua lectione facit, quod in Graeco millus interponitur articulus: quod et Erasmus observavit. Principium autem per primitias exponunt, ut sensus sit: Qui Christus est primitiae resurrectionis, ut qui primus et ante alios a morte resurrexerit. Principium enim et primitiae in Graeco tantum differunt, ut simplex et compositum: ap/7j et a7;ap/Yj. Respiciunt autem illi ad alterum Pauli locum 1 Corinth. 15., ubi Ciiristum vocat primitias dormientium; velut primitivum fructum e terra, in quam moriendo ceciderat, exortum. Idem vero hic et Apoc. 1. vocatur primogenitus ex mortuis j sive ut in Apoc. vertit interpres, primogenitus mortuorum: ea ratione, qua resurrectionem mortuorum Dominus in evangelio regenerationem vocat Matth. 19. Si enim resurrectio regeneratio est: igitur qui primus a morte surrexit, primogenitus est mortuorum. Surrexit autem primus omnium Christus, non solum tempore, verum etiam dignitate et causalitate. De quibus singulis diximus in commentario loci ad Cor. jam citati.
Ut sit in omnibus ipse primatum tenens. Ut consecutive sumitur, quasi dicat: Ex quibus efficitur, Christum in omnibus quae ciica ipsum considerantur primas partes tenere. Nam quod ad generationem ejus aeternam attinet, per eam primogenitus est totius creaturae. Quod vero ad humanam ejus attinet naturam, in qua mortuus est et resurrexit: secundum eam primogenitus est omnium mortuorum, qui beata donabuntur immortalitate.
1:19
19. Quia in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare. Pergit osten- Guil. Eftii Comm. Tom. II. dere Christi hominis excellentiam. Supplendum est autem Deo, aut Patri • quod textus Ambrosianus expressit, nec non Erasmus in sua versione. Sensus: Nam et complacitum est Patri, ut in Christo fixam haberet sedem omnis gratia ad plenum usque. Dicendo, complacuit, id est, benigna Patris voluntas fuit (hoc enim Graeco verbo significatur), meritum excludit: non enim meruit Christus illam gratiae plenitudinem, sed ex solo Patris beneplacito eam ab initio accepit. In eo autem quod ait, omnem plenitudinem, intelligi voluit, nihil gratiae, nullamque ejus perfectionem, quae Christo, ut capiti ecclesiae, congruat, ipsi deesse. Denique verbo inhabitandi permanentiam et perpetuitatem ejusdem gratiae in Christo significavit. Non dubium autem, quin ad hoc daia Christo fuerit illa gratiae plenitudo, ut ex eo, tanquam capite, omnia membra gratiam pro suo quodque modo haurirent: juxta illud Joan. 1. De plenitudine ejus nos omnes accepimus. Unde jam sequitur de reconciliationis et justificationis nostrae mysterio:
1:20
20. Et per eum reconciliare omnia in ipsum. Eum, ad Christum referunt: ipsum, ad Patrem: tametsi pronominis in Graeco nulla sit variatio, possitque de Christo utrumque rectius intelligi, ut sensus sit: Et complacuit Patri per Christum omnia in ipsum, vel ad ipsum, tanquam commune caput, reconciliare. Per Christum, inquam, non per angelos, quos, ut reconciliatores, in locum Christi Simon introducebat: quandoquidem et illi beneficium hoc reconciliationis per Christum factae suo modo participent et sub eo, quod dixit, omnia, comprehendantur. Quod patebit ex sequentibus.
Pacificans per sanguinem crucis ejus. Graeca pleraque rursus hic addunt, per ipsum. Sive quae in terris, sive quae in coelis sunt. Graece, sive quce super terram, sive quae in coelis. Huic etiam loco simile quid habemus Eph. 1., ubi sic legitur: Instaurare omnia in Christo, qucz in coelis et quae in terra sunt, in ipso. Ex quo loco apparet, hanc partem, sive quae in terris, etc. referendam ad verbuna reconciliare, et explicationem esse dictionis omnia. Quod significare volens sua versione Hentenius, media verba (pace facta per sanguinem crucis ejus) parenthesi inclusit, tametsi nihil vetet etiam ad participium pacificans hanc partem referri. Graeci quidem participium hoc Filio attribuunt, ut secundum eorum interpretationem vertendum sit, pacificans per sanguinem crucis suae, per seipsum: sed hoc modo orationis structura non cohaeret. Optime autem Patri tribuitur, de quo praecesserat verbum, complacuit, quod in Graeco verbum est appositum, elkSoxyjos, benigne voluit, quemadmodum ex multis scripturae locis potest doceri. Per ea, quae in terris et in coelis sunt, tam hic quam ad Ephes. intelliguntur homines et angeli. Ubi statim quaestio occurrit, quomodo per Christum angeli reconciliati sint, quos constat partim non peccasse, partim vero peccasse irreconciliabiles. Ac rursum, quomodo pacificati sint angeli per sanguinem crucis Christi; non enim pro angelis mortuus est Christus, ait Augustinus Enchirid. 61. Sed responderaus cum eodem Augustino, ideo etiam pro Angelis fieri, quicquid hominum per Christi mortem redimitur et liberatur a malo: quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias, quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt; ut hac ratione verum sit, per Christum coelestia cum terrestribus pacificari. Non enim dicit Apostolus, per Christum coelestia Deo reconciliari, aut eum Deo pacificari; sed coelestia et terrestria, id est, homines et angelos inter se: quod fit, dum per Christum tollitur obstaculum peccati, quod homines ab angelis dirimebat. Haec responsio est Augustini Enchir. Scripturae loco, qui est Ephes. 2. vers. 16., nam et ibi de duorum inter se reconciliatione loquitur. Totus igitur hujus loci sensus est: Deus Pater voluit per Christum omnia, nimirum coelestia a<que terrestria, id est, angelos et homines inter se reconciliare, uniendo coa tanquam unum corpus in Christo, ut capite; pace inter eos composita per sanguinem ejus in cruce effusum, quod peccatum, quod erat inimicitiae causa, deletum est. Hic locus sic explicatus plane congruit cum eo, qui est ad Ephes. 1., quemadmodum illic videre est, Nec aliam pacem arbitror intelligi in eo, quod Luc. 19. turbae divino spiritu incitatae Christo accl.imabant dicentes: Benedictus qui venit rex in nomine Domini; pax in coelo, et gloria in excelsis.
1:21
21. Et vos cum essetis aliquando alienati et inimici sensu in operibus malis. Quod in genere de Christi pacificatoris ofiicio ac beneficio dixit, nunc speciatim ad Colossenses accommodat, iisque impensum docet. Graeca vox Swcvoia, quam interpres sensum vertit, magis significat cogitationem, mentem, consilium, velut in Cantico Virginis: Dispersit superbos mente cordis sui; id est, cogitatione et consilio cordis eorum. Porro Ambrosianus in comment. et Hieronymus in epist. advers. Joan. Hierosol. cap. 9., sensum sive consilium ad Deum referunt: nam alter legit, inimici consiliorum ejus; alter, inimici sensus ejus. Verum Graeca, ut et nostra Latina, relativum ejus non habent: et multo rectius ipsorum Colossensium mens seu cogifratio accipitur. Pronomen vos accusandi casum habet in Graeco: Vos olim alienatos et inimicos mente, regitur autem a verbo reconciliavit, quod sequitur.
1:22
22. Nunc autem reconciliavit in corpore carnis ejus per mortem. Conjunctio autem redundare videtur, nisi per tamen, aut sane exponatur, quod alii faciunt. Quodque nos habemus carnis ejus, potius vertendum erat, carnis suae; quemadmodum legit Hieronymus in loco paulo ante citato; nam de Christo haec dicuntur. Est enim hic sensus: Et vos Colossenses, qui quondam eratis a Deo alienati per ejus ignorantiam, imo et Deo contrarii, videlicet exercentes cum eo inimicitias, mente, cogitatione ac studio, per opera mala, quibus toti addicti eratis: vos, inquam, nunc idem Christus Dominus illi, scilicet Deo Patri, reconciliavit; non Angelis ad hoc missis, sed per semetipsum, utpote per suum ipsius corpus infirmum et mortale, quod susceperat; dico, per mortem in eo corpore toleratam. Caro significationem habet infirmitatis et mortalitatis, ea phrasi, qua dictum est 1 Cor. 15. Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt; neque corruptio incorruptelam possidebit. Et Heb. 5. Qui in diebus carnis suae, id est, dum ageret in corpore mortali.
Exhibere vos sanctos et immaculatos et irreprehensibiles coram ipso. Erasmus Ambrosianum textum secutus, vertere maluit: In conspectu suo: sed rectius noster interpres, coram ipso, id est, in conspectu ejus, nempe Dei patris. Id enim magis sensus postulat: Ut exhiberet, inquit, ac sisteret vos Deo patri suo sanctos et irreprehensibiles atque mculpatos; nimirum mundatos a peccatis per baptismum, quo meritum passionis ejus applicatur. Nam in hac vita fit, quod hic dicitur, licet non perfecte; sicut et illud Ephes. 1. Ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus, in charitate. Et ejusdem Epistolae cap. 5. Ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliqv.id hujvsmodi; sed ut sit sancta et immaculata. Sunt enim haec loca mutua collatione illustranda; per quae docetur, veram atque internam justitiam a Christo nobis conferri, quae vere sanctos et immaculatos coram Deo nos constituat. Quod adversus haereticos est observandum, qui justitiam hujusmodi prorsus negant.
1:23
23. *St tamen permanetis in fide fundati et stabiles. Non vult dicere Apostolus, Christum non exhibere eos sanctos et irreprehensibiles, nisi permaneant in fide, etc., sed nihil eis profuturum, quod Christus eos per lavacrum aquae sanctos et mundos Patri exhibuerit, nisi permaneant, quasi dicat: Idque non frustra, sed ad aeternam salutem vestram: dummodo permaneatis in fide fundati et stabiles, id est, pro fundamento fidem stabiliter retineatis; nec auscultetis ad nova dogmata Simonis aut Judaizantium. Similis intellectus conditionatae locutionis est Hebr. 3. Quae domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus, et iterum: Participes enim Christi effecti sumus; si tamen initium substantiae ejus usque ad finem firmum retineamus.
Et immobiles a spe Evangelii, quod audistis. Id est: Neque patiamini vos dimoveri a spe bonorum coelestium, quae promittit Evangelium, quod ai divistis ac didicistis ab Epaphra fideli ministro Christi, sicut supra dictum est. Dimovetur autem ab hac spe, qui non permanet in fide Evangelii promittentis. Facit hic locus adversus haereticos, qui negant, fidem aut justitiam semel habitam amitti posse.
Quod praedicatum est in universa creatura, quae sub coelo est. Creaturam, intellige humanam. Qaod expressit Petrus dicens 1 Epist. 2. Subjecti estote omni humanae creaturae, propter Deum. Vel accommoda generalitate, creaturam praedicationis ac doctrinae Evangelicae capacem; sic enim praeceptum fuerat Apostolis a Christo, Marc. ult. Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Id quod Matthaeus ultimo capite ita dixit: Euntes docete omnes gentes. Igitur Evangelium praedicari in universa creatura, sive ut Erasmus vertit, apud universam creaturam, quae sub coelo est, non aliud est, quam ipsum praedicari omnium gentium hominibus, hoc est, per omnes gentes, aut per universum mundum. Quomodo autem jam tunc, quando haec scribebantur, praedicatum fuerit Evangelium per universum mundum, cum ad multas remotissimas et incognitas gentes, etiam multis post saeculis non pervenerit: exposuimus in commentario Epist Nom. ad illa verba cap. 10. Et quidem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Quia nimirum in plurimas quaquaversum nationes illo jam tempore disseminatiiin erat, atque ad plures etiam rumor ejus pervaserat; etsi nondum ad omnes absolute. Sic enim explicanda est hyperbole sermonis hujus: In universa creatura, quae sub coelo est. Qua item figura Lucas dixit Auctor. 2. Hierosolymis habitasse Judaeos viros religiosos ex omni natione, quae sub coelo est. Loquitur autem ad hunc modum Apostolus, ne Colossenses de mutanda fidei doctrina, quam ex Epaphra audierant cogitarent; ut quae jam esset ubique praedicata, passimque recepta Ob eandem rationem addit:
Cujus factus sum ego Paulus mini- $ter. Id est, cujus Evangelii praedicandi munus ac ministerium mihi Paulo a Christo Domino concreditum est. Jam enim magnum erat Pauli nomen ob mirabilem ejus conversionem et labores innumeros Evangelii causa susceptos. Hoc igitur adjicit, ne minoris aestimarent Evangelium, quod id non ab Apostolo, sed ab Epaphra discipulo audivissent: affirmat enim, se idem illud praedicare.
1:24
24. Qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis. Graece, sine relativo: Fune gaudeo in passionibus, sive afflictionibus meis pro vcbis, id est, quas pro vobis sustineo, quasi dicat: Adeo vera est spes Evangelii huius, quod piaedico, et cui credidistis; ut ego pro ea non dubitem pati quaeque adversa propter vestram gentium salutem, et quidem libenter, cum gaudio.
Et adimpleo ea, quae desunt passionum Chrdsti, in carne mea. Ambrosianus magis ad verbum reddidit: Et suppleo reliquias pressurarum Christi in carne mea. Quod ergo noster interpres dixit: Ea quae desunt passionum Christi, non sic accipiendum, quasi Christus non satis passus sit ad redempticnem nostram, ideoque supplemento martvrum opus habeat; quod impium est sentire, quodque Catholicos dicere non minus impie calumniantur haeretici. Certe S. Thomas eum sensum haereticum esse pronunciat, eo quod Christi sanguis sufiiciens sit ad redemptionem etiam multorum mundorum. Sed significantur ea, quae reliqua sunt passionum, id est, quae posterius adhuc restant toleranda. Id enim sibi vult Graeca dictio, uoxspTjjjiaTa. Sensum autem Apostoli nobis aperit Leo serm. ult. de pass. Domini. Passio Domini, inquit, usque ad finem perducitur mundi; et sicut in sanctis suis ipse honoratur, ipse diligitur; et in pauperibus ipse pascitur, ipse vestitur: ita in omnibus, qui pro justitia adversa tolerant, ipse compatitur etc, tanquam dicat, Christum, qui semei passus est in seipso atque in propria carne, debere adhuc pati in membris suis, usque ad finem saeculi: quia oportet membra conformari capiti in passionibus, ut ei aliquando conformentur in gloria. Atque ita locum hunc intellexerunt Augustin. in enair. Psal. 61., Greg. lib. 3. Mor. cap. 11. et Franco Abbas in fine tomi 10. de giatia Dei. Item Latini commentatores Anselmus, Aquinas, Cajetanus et alii. Sentit igitur Apostolus, se, patiendo affiictioues in carne sua, quadam parte supplere ea, quae Christo adhuc patienda supersunt; non qiudem in ipso, seu in membris. Dicens autem, in carne mea; respexit ad id, quod supra dixerat, Christum nos reconciliasse in corpore carnis suae per mortem. Sicut enim Christus in carne sua passv.s est: ita Paulus in carne sua pati se dicit; et ita quemquam Christi discipulum in carne sua pati oportet. Quod si cum nonnullis passiones Christi interpretemur, quas pro Christo patiuntur fideles, quemadmodum 2 Cor. 1. dictum est, sicut abundant passiones Christi in nobis; facilior erit hujus loci sensus, idemque minime contemnendus.
Pro corpore ejus, quod est Ecclesia. ld est, ut corpus Christi mysticum, quod est ecclesia, congregetur et perficiatur. Significat non tantum, passiones suas fructuosas esse ecclesiae; verum etiam, se patiendo id spectare, ut suae passiones ecclesiae prosint. Hinc autcra Theologi quidam putant ostendi, sanctorum passiones fidelibus prodesse ad remissionem poenarum, quae vocatur indulgentia. Quae quidem doctrina, etsi Catholica et Apostolica sit, atque aliunde satis probetur; ex hoc tamen Apostoli loco nobis non videtur admodum solide statui posse. Non enim sermo iste, quo dicit Apostolus se pati pro ecclesia, necessario sic accipiendus est, quod pro redimendis peccatorum poenis, quas fideles debent, patiatur, quod forte nonnihil haberet arrogantiae: sed percommode sic accipitur. quomodo proxime dixerat: Gaudeo in passionibus meis pro vobis; ut nimirum utraque parte significet afilictiones et persecutiones pro salute fidelium, ipsiusque ecclesiae promovenda toleratas. Unde et Graeca, quamvis locum hunc paulo aliter quam Latini exponant, illud tamen, pro corpore ejus, sic intelligunt uti jam diximus. Volunt autem tale esse, quod Apostolus dicit: Multis laboribus, sudoribus et afflictionibus opus est ad colligendam ecclesiam hominesque ad fidem vocandos, et ad salutem perducendos. Hujusmodi labores et passiones multas, easque gravissimas sustinait Christus in hac vita et in carne sua mortali: verum multae adhuc restant tolerandae toto decursa saeculi, donec tota ecclesia collecta atque perfecta fuerit; tolerandae, inquam, ab iis, quibus Evangelii praedicandi ministerium incumbit: quaeproiude et Christi passiones dicuntur, quia passiones sunt ministrorum ejus. Harum igitur passionum ego partem meam expleo, praesto ac repraesento; tanquam minister Evangelii laborans pro sal.ite ecclesiae. Quod ergo hic dicitur, pro corpore ejus, quod est ecclesia, non absimile est illi, quod dictum est Ephes. 4. Ad consummationem sanctorum, in aedificationem corporis Christi etc.
1:25
25. Cujus factus sum ego minister, secundum dispensationem Dei, quae data est mihi in vobis. Graece: In vos, quemadmodum et Ambrosianus legit, adstipulantibus rnanuseriptis quibusdamLatinis et editione Clementina. Liquet ex iisdem Graecis, relativum cujus non ad Evangelium (cujus se paulo ante ministrum dixerat), sed ad ecclesiam referendum esse. Cujus, inquit, Ecclesiae, corporiset sponsaeChristiDominimei, factus sum ego minister, secundum oeconomiam seu providam dispensationem patrisfamilias Dei, suum unicuique officium distribuentis; qua mihi ministerium erga vos attribuit, gentium Apostolum me constituens, ut proinde me totum pro ecclesia impendere debeam, nec ullos pro ea recusare labores. Ministrum ecclesiae se vccat, non ut ecclesiae subditum, sed utilitatem ejus ex officio procarantem: quomodo summus Pontifex se scribit servum servorum Dei, et Christus ipse venisse se dicit, ut ministraret, Matth. 20. Quod autem ait: Secundum dispensationem Dei etc., convenit cum eo, quod dixit Ephes. 3. Si tamen audistis dispensationem grntiae Dei, quae data est mihi in vobis.
Ut impleam verbum Dei. Id est, ut plene ac perfecte annuntiem verbum Dei, vel, secundum alios, ut ministerio meo impleam aeternum Dei verbum, id est, propositum ac decretum de vocatione gentium ad fidem; vel denique, quod probabilius est, ut omnia loca impleam verbo Dei. Sic enim ad Nom. 15. dixit, se ab Hierusalem, per circuitum, usque ad IUyricum replevisse Evangelium Christi.
1:26
26. Mysterium, quod absconditum fuit a saeculis et generationibus. Per appositionem hoc addit. Nam verbum Dei mysterium est, sive res arcana; quatenus signo tribuitur conditio rei significatae. Loqaitnr autem de mysterio vocationis gentium, ut ex sequentibus patet. Quod vero dicit, mysterium fuisse absconditum a saeculis et a generationibus; non tempus significat, quo latuit hoc mysterium, scilicet per saecula et generationes; quamvis et hoc consequens est; sed personas quas latuit; hoc enim postulat praepositio, a saeculis et a generationibus: ut est in Graeco et apud Ambrosian. Proinde sensus est, mysterium hoc absconditum et incognitum fuisse hominibus omnium praecedentium saeculorum et generationum. Sic Ephes. 3. Quod aliis generationibus non est agnitum filiis hominum.
Nunc autem manifestatum est sanctis ejus. Hujus expusitio est illud, quod in epistola ad Ephesios continuo sequitur: Sicuti nunc revelatum est sanctis Apostolis ejus et Prophetis in spiritu. Hic quaeri posset, quomodo dicat Apostolus, mysterium hoc olim latuisse, nunc vero demum manifestatum esse; cum latere non potuerit antiquos Patres et Prophetas, a quibus praenuntiatum fuit. Sed huic quaestioni responsum a nobis est in commentar. loci memorati ad Ephesios: nam antiqui illi non ita clare et perfecte consilium vocationis gentium cognoverunt, sicuti per revelationem ccgnitum fuit Apostolis Christi; ideoque illic comparative dictum fuit: Sicutnunc revelatum est etc.
1:27
27. Quibus voluit Deus notas facere divitias gloriae Sacramenti hujus in gentibus. Graece: Quibus voluit Deus notum facere, quae sint divitiae gloriae mysterii hujus in gentibus. Vehementem habet exaggerationem beneficii divini, quod non simpliciter dixit, Deum sanctis suis notum fecisse hoc mysterium, sed dixit: Deum voluisse notum facere; tum divitias et gloriam nominavit. Nam dicendo voluit, propensionem voluntatis divinae commendavit: nominando divitias et gloriam, ostendit beneficii copiosam largitatejn, quae magnifice redundet in gloriam Dei. Sensus autem est: Quibus sanctis suis voluit Deus notum facere, quanta sit et quam gloriosa magnitudo hujus beneficii quondam latentis ac secreti, quod nunc per gentes exhibet. Hoc beneficium Ephes. 3. explicat hujusmodi verbis: Gentes esse cohaeredes et concorporales et comparticipes promissionis Dei, in Christo Jesu per Evangelium.
Quod est Christus in vobis spes gloriae. Graece: Qui est Christus; tametsi recte vertit interpres: refertur enim ad mysterium sive sacramentum, quamvis alioqui apud Graecos relativum solet accipere genus a dictione sequente. Quod non^animadvertens Laurentius Valla, putavit referri divitias, quae Graece vocantur tcXoutoc masculino genere: quod idem volunt Oecumenius et Cajetanus. At Theophylactus annotat, utroque referri posse. Nec dubium quin aptius ad mysterium. Quod quidem Christus esse dicitur, objective; quia circa ipsum versatur, ut auctorem et causam meritoriam beneficii et ut caput totius corporis. Illud: In vobis, Graeci connectunt parti praecedenti, Christus in vobis, id est, qui est in vobis per fidem, quique spes est gloriae, hoc est, per quem speratis, vos gloriam consecuturos. Alii jungunt cum eo quod sequitur, ut sit sensus: Qui Christus est vobis spes gloriae, id est, vestra spes gloriosa; tum quia in eo vobis gloriandum est, tum quia ab eo et per eum futuram gloriam expectatis.
1:28
28. Quem nos annuntiamus. Quem Christum nos Apostoli mundo annuntiamus. Graece: Denuntiamus, ut vertit Theophylacti interpres: id est, ex alto nuntiamus, velut e supernis Christum hominibus adferentes. Sic enim verbi Graeci proprietatem urgent Chrysostomus et Theophylactus. Corripientes omnem hominem, vel, monentes omnem hominem, uti legit Ambrosianus. Admonentes, vertit Erasmus. Graeca vox admonere significat cum increpatione, quomodo pater filium admonet peccantem: erat autem totum genus humanum in peccatis et ignorantia Dei, ac propterea de his corripiendum.
Et docentes omnemhominem in omni sapientia. Dupliciter hoc intelligi potest: uno modo de sapientia docentium, quasi dicat: et cum omni sapientia, qua praediti sumus, docentes omnem hominem. Ita Graeci; nam multiplici scientia opus est, inquiunt, ei, qui omnem hominem docturus sit et fidei mysteria persua6urus. Pro his facit, quod Eph. 3. dicit Apostolus: Prout potestis legentes intelligere prudentiam meam in mysterio Christi. Altero modo de sapientia eorum, qui docentur, ut sensus sit: Instituentes omnem hominem in perfecta cognitione Dei et mysteriorum fidei, quae est vera sapientia. Sic Augustinus, Anselmus, Thomas, aliique Latini. Huic intellectui quadrat, quod sequitur:
Ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo Jesu. Id est, ut omnem hominem reddamus et Deo sistamus perfecte instructum in his, quae ad fidem et cognitionem Christi pertinent. Quanquam etiam extendi hoc potest ad vitam moresque Christianos, propter illud quod dixit: Corripientes omnem hominem. Porro quod dicit ac tertio repetit, omnem hominem, tale est ac si diceret: Quemvis hominem prout possumus; neminem volentes a fructu Evangelii, quod praedicamus, esse exceptum.
1:29
29. In quo et laboro certando. Graece, ad quod et laboro certans. Id est, in quem finem, vel ad quod praestandum etiam enitor, multumque laboro, cum difficultate et periculo decertans. Id enim significat Graecum participium aycovt-Cofisvoq. Hic jam de se singulariter Paulus loquitur, cum supra communiter locutus fuerit in persona Apostolorum: intelligit enim laborem quemdam sibi proprium, de quo 2 Tim. 2. Secundum Evangelium meum, in quo laboro usque ad vincula. Nam ex vinculis haec scribit.
Secundum operationem ejus, quam operatur in me in virtute. Graece ad verbum, secundum operationem sive efficaciam ejus operatam in me in virtute. Consonat Ambrosiana lectio: Quae operatur. Sed observa, participium operatam, aut verbum operatur, passive accipiendum esse; quasi dicas, quae agitur, aut exercetur ab eo, scilicet Christo, ut proinde noster interpres passivam locutionem convertensin activam, mutato casu relativi, sensum transtulerit. Idem enim est: Quae oporatur a Christo, et: quam Christus operatur. De hoc verbo passive accepto et Graeco ei respondente pluribus egimus ad illud Galat. 5. Sed fides, quae per dilectionem operatur. Ubi inter alia exempla hujusmodi acceptionis e scripturis adducta, etiam hunc locum annotavimus. Breviter ergo sensus est: Decertans secundum efficacem ac potentem operationem, seu moticnem Christi in me. Nam illud: In virtute, idem est quod potenter. Tametsi Ambrosianus et Primasius virtutem signorum seu miraculorum intelligant, quae praedicationem Apostolicam comitabatur; juxta illud Marc. ultimo: Praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Horum expositioni favet locus Rom. 15., ubi de efficacia suae praedicationis agens Apostolus, subjungit: In vitute signorum et prodigiorum, in virtute Spiritus sancti. Utrovis autem modo particulam: in virtute, exponas; sentit Apostolus, tam laborem suum atque certamen, quam successum ejus esse a Christo in se operante. Quod ad commendationem gratiae Christi pertinere, etiam Graeci tractatores admonendum putarunt.
1:5
v. 5 propter spem quae reposita est vobis in coelis propter bona quae vobis speranda sunt et quae bona in coelis reposita inde vobis provenient ; £& est hoc loco non affectio subiectiva, affectus seu virtus sperandi, sed res sperata, uti ex addito thv &xoxei.évry patet et prout Galio Detela 25195 Hebr. 6,18 adhibetur. Apostolus gratias agit Deo etiam propterea quia Golossensibus vocatione ad fidem facta bona coelestia contingent; bene notat inter alia Chrys. : laetamur, inquit, quod ii coelis magna vobis conciliatis, xoofeveive. Clare proponit hanc acceptionem Thph.: » gratias agimus, quia (2ié«t) incorruptibilia bona consecuturi estis; non enim in lerra sunt reposita, ut corrumpantur, sed in coelis, ut stabilitatem. habeant »; et eodem modo Ephr : « praesertim propter spem qua exspeclamus in coelis vos accepturos oblata vestra ». Quod aliqui monent, soy xetoveiy nullibi iungi cum àu, sed cum úzép, éni, verum quidem est, at debet adverti apostolum hoc loco non gratias agere pro spe, sed propter spem, id quod bonum sensum habet, et eo faciliusintelligitur, si perpenditur quam praeclare sentiat apostolus de spe vocationis nostrae (cf. Rom. 5,2; 12,12; 15,13. Eph- 4,18; 4,4; 4 Thess. 5,8; Tit: 2,13). Ex recentioribus eundem nexum assumunt Abbott, Hpt. Ew. et ài tiv Enida ad còyapıotoŭuey referunt; item facit Cai. solus, uti videtur, ex latinis interpretibus. j l Nam satis communis acceplio et veterum et recentiorum est, ut propter spem referatur ad immediate antecedens’ et explicet rationem, cur habeant dilectionem in sanctos; et Chrys. quidem vult haec addi contra tentationem, ne hic quaerant otium et quietem; ne quis dicat : et quid lucri ad eos redit? similiter Theod. : ut agant alacri animo propter regnum paratum; caritas habet fructum in vita aeterna (Thom.); habent caritatem et exercent propter futura et sperata praemia (Est. Nat. Iust.). Nonnullis recentioribus placuit acceptio, tamquam causam et ralionem fidei et dilectionis assignari spem consummatae salutis; pro qua explicatione provocant ad 4 Thess. 5,8 (induti galeam spem salutis), 2 Cor. 3,12 (habentes spem fiducia utimur), Rom. 4,18 (qui contra spem in spem credidit) ; 5,2 (gloriamur in spe gloriae filiorum Dei) ; et insuper monent, ita haberitria illa quae apostolus iungat : fidem, spem, caritatem ( Lightfoot). Verum non attendunt nostro loco sermonem esse non de spe, sed de re sperata. Neque loci allati ullo modo ostendunt rem speratam esse causam et rationem (Grund) fidei el dilectionis. In priore acceptione ipsa cogitatio vera est, scil. posse nos dilectionem habere et exercere propter praemium speratum et similia apostolus non uno loco docet (cf. Rom. 2,7; 8,17 ; 4 Cor. 3,44 ; 9,17.23-25. 2 Cor. die 9,6; Gal. 6,9. 2 Tim. 4,8). Verum alia est quaestio sitne hoc loco idem enuntiatum. Uti in aliis epistolis, ita hic quoque conditio Colossensium sufficienter declaratur ita ut pateat, cur et pro quibus rebus apostolus agat gratias. Id satis enuntiatur in v. 5, audita fide vestra et dilectione. Fides eorum et dilectio est ratio et obiectum actionis gratiarum. Num eliam spes ? cerle non, quia sermo est non de spe, sed de re sperata. "Solum igitur relinquitur, ut ipsa illa interna animorum dispositio et aspiratio, qua impellantur ad dilectionem habendam, designetur ratio et obiectum actionis gratiarum, Estne hoc probabile? vix puto; etenim apostolus audivit fidem eorum et dilectionem ; sed num is qui eum edocult de fide et dilectione, eum de intentione interna quoque edocuit Colossensium, cur habeant dilectionem-et ex quibus rationibus eam exerceant? Nemo id facile dixerit; nec probabile est omnes unam hanc eamque solam habuisse intentionem et rationem; quis enim exemplum Christi eiusque dilectionem vellet excludere? Nulla autem difficultas est in interpretatione, apostolum inter alia etiam Deo grate$ persolvere propter immensa bona, quae reposita sint carissimis fratribus in coelo; quae actio gratiarum solum est praeclara quaedam doctrina et institutio fidelium, qua discant quanti aestimanda sit conditio fidelium. Sursum corda ! iis proponitur ; cf. Phil. 3,20. Et quam merito gralias agat propter praeclarissima bona coelestia futura, Colossenses rite intelligere et aestimare possunt, quia iam in - antecessum edocti erant de bonis illis futuris : quam audistis in verbo veritatis evangelii, quam scil. spem repositam in coelis, bonum itaque futurum esse didicerunt et cognoverunt ex praedicatione; audierunt in verbo veritatis (cf. Eph. 1,13) sc. quod nihil nisi veritatem, omni errore excluso, continet, et huic veritati per modum appositionis additur nomen evangelii. Dicitur 7» zeonxoósx:s quam praeaudistis (verbum legitur apud Cassiod. Ulpian.); id quod apud interpretes triplici modo explicatum reperitur; communiter quidem proponitur quod proxime adiacere videtur; quam ante hanc epistolam audistis a praedicatoribus evangelii (Caz.), vel nulla mentione epistolae facta, quam antea audistis per praedicationem evangelii (Thph. Nat. Est.); nonnullis placuit vocem accipere de priore doctrina in oppositione ad errores postea prolatos (cf. Abbott, Light.); id quod longe quaesitum est et plane improbabile; nam eiusmodi errores apostolus non 'solet perstringere una solum vocula. Alii recentiores concipiunt: audistis in antecessum rem speratam, antequam vobis continget (Ew.); poni verbum in oppositione ad tempus futurum quo bonum salutis dabitur, sicuti in antecessum, iam antea, tempore praesenti, audierunt. (Hpt.). Ab initio praedicationis iis expositum est, bonum salutis perfecte possessum iri in futuro. in coelis, non tempore praesenti; et ita bonum futurum quod certa persuasione esse futurum scitur, revera potest esse materia et ralio. actionis gratiarum. Inde noonxoúcate hoc sensu potest. intelligi et est similis loquendi modus, sicut Eph. 4,12 mponimixóteç. N Bene iam notavit Cai. fructum et propagationem evangelii etiam pertinere ad materiam gratiarum actionis apostoli, et revera quam longissime ab eis oculi eius quasi conspectus fertur
1:6
v. 6 quod pervenit ad vos, sicut et in universo mundo est, toù xoóvvoc cic óudic, refertur ad evangelium, unde patet in antecedenti locutione praecipuum momentum poni 1n voce evangelii, seu evangelium apponi per modum appositionis; hoc evangelium pervenit ad eos, siç óuàc et est apud eos napóvtoç, vel ut Chrys. notat: «non enim accessit et recessit, sed mansit et est illic ». Ad eorum cónconspectum longe lateque ferant et fructum et propagationem evangelii admirentur, quo maiore animorum alacritate evangelium retineant et aestiment, xaÜoc xoà èv mayti tTxócwù totiv, celerem per imperium romanum (per orbem terrarum, uti imperium romanum oixoopévg, vocabatur) propagationem hyperbolice describit; simili modo iam 4 Thess. 4,8; 2 Cor. 2,14; Rom. 1,8; 10,18 -et vide in
1:8
v. 8 qui etiam manifestavit nobis dilectionem vestram,in Paulum et socios eius; ita apparet ex ipsa illa collocatione 7uiv thy bpõv &yázy», idem indicatur ex v. 9, et de dileclione generatim iam in v. 4 sermo erat. Eam dilectionem designat spiritualem, in spiritu, fundatam in spiritu Dei; describitur dilectio orta, et permanenter exercita ex consideratione E et rerum Dei. A modo quo generatim apostolus mentionem facere solet spiritus, recedit explicatio : facie eum non cognoverunt; bene Cai. dilectionem a spiritu causatam explicat a spiritu sancto manantem (Lap.), vel ab animo gratia imbuto productam dicere poteris; nam eo sensu mveUpx apud Paulum saepius adhibetur. Longius abest inferre oppositionem ad dilectionem carnalem (Chrys. Oec. Thph. Est.), cum sola spiritualis sit firma, solida, stabilis (TApAh. Lap.). Bene notat Thom. ad v. 9: « supra posuit materiam gratiarum actionis, ostendens pro quibus bonis gratias egit »; et simul indicavit Colossenses rite ab Epaphra edoctos' esse. Nimium in verbis quaerunt qui statim rationem polemicam suspicantur. Ita iam 1,2 in motors aliqui opinantur perstringi eos qui instabiles a fide defecerint; ideo laudari firmos ac stabiles. In mponxoósate 1,5 efferri oppositionem inter priorem rectam institutionem et errores postea exortos; item cernitur damnatio erroris, cum dicantur audivisse in verbo veritatis; fieri mentionem eos cognovisse gratiam Dei deprimendam et veritatem evangelii obscurandam. Sed si apostolus declarare voluit pro quibus gratias agat, debuit efferre illos veritatem evangelii, gratiam Dei cognovisse; ergo in his superfluum. est, rationem polemicam velle expiscari; si eos laudare voluit, debuit dicere eos esse zx:ccxoóc, et eos in antecessum bona coelestia, non terrena, futura, non praesentia exspectasse. Proinde videtur simplex expositio sufficere. Neque enim in subsequentibus statim apparet ratio polemica; eius autem initium clare assignatur 2,4. Neque iuvat provocare ad epistolam ad Galatas, in qua utique statim ab initio sermo apparet pugnax et perstringens. Sed ea occasione ob causas iustissimas Paulus erat animo maxime commoto ob periculum imminens et ob insignem levitatem et inconsideranliam insensatorum Galatarum. In nostra epistola autem nihil eiusmodi cernitur. Audivit apostolus Colossensium fidem et dilectionem, evangelium apud eos fructificare et crescere, ipsos bene esse edoctos de gratia Dei. Haec bona ut permaneant et augeantur, se instanter petere a Deo affirmat, et eo ipso Colossenses quoque docet quid et quomodo eos oporteat orare (cf. Just.)
1:9
v. 9 ideo et nos : recte graeci, Cai. Est. Lap. Abbott, Ew. referunt ideo ad omnia antecedentia a v. 4; nam quod Hpt. vult, solum pertinere ad v. 8, vix admitti potest, scil. apostolum pro iis constanter orare et maxima bona pro eis efflagitare, quia audierit se diligi in spiritu ab eis ; hoc tamen nimis angustum videtur neque animo Pauli dignum. Neque sequitur ex eo quod dicat e£ nos, quae sit arcta oppositio ad v. 8 vos me diligitis, ideo et nos; potest concedi, hoc et nos aliqua ratione induci ex v. 8 et insuper nonne ex omnibus quae audivit de Colossensibus apostolus necessario colligere debuit etiam eos orare? Ergo bene potuit pergere ideo et nos, respiciens ad v. 4 et sequentia, prout indicare videtur ipse addens ex qua die audivimus; simili modo, uti hic, ita etiam Eph. 14,15 ò: «o9xo ad longiorem partem antecedentem refertur, et 1 Thess. 2,13. 1 Quanta cura eorum ac sollicitudine teneatur ostendit, quia simul atque de iis audivit, incepit pro eis orare neque destitit : ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orantes, vide Eph. 1,16; locutione hac non cessamus idem significatur, quod aliis in epistolis plerumque adverbiis zdvtote, semper (Rom. 1,10; 4 Cor. 1,4; Eph. 5,20; Phil. 4,4; 1 Thess. 1,2 etc.) vel à2:zhs/zzox, sine 1ntermissione (Rom. 1,9.4 Thess. 1,2; 2,13; 5,17. 2 Tim. 4,3) exprimitur; quod frequenter fit, semper fieri locutione vulgari significari solet, npocevyóp.evo: orantes, orare pertinet ad elevationem mentis ad Deum (Cai.)et est notio generalis; specialis orandi modus est petitio et postulantes ; quid autem efflagitet et in quem finem, exponitur ut impleamini agnitione voluntatis eius, iva (Chrys.) vi» £mirvosw, ut quoad cognitionem mensuram plenam attingant ; habent iam cognitionem (v. 6), sed haec perficienda est et explenda; nam, ut Chrys. dicit: &yvoce 32A Bet «t xoà émiyvõvar, addi etiam debet ad cognitionem ; et ita quidem, ut nulla ex parte intellectus vacuus Merito animadversum est, apostolum in istis epistolis ex captivitate romana multum ponere momentum in cognitione maiore quam fidelibus et adprecatur et commendat. Ita Eph. 1,17. Phil. 1,9. Philm. 6. Col. 3,10; et distinctionem inter yv6sty et ixiyiogti, quam modo audivimus a Chrys. indicari, etiam ipse apostolus satis declarat 4 Cor. 13,19 Xot: ytvoaxe èx uépovg, tote 02 éxt[voóoopat xabws xai ézeyvóoðny et similiter Rom. 1,291.28 yvòvteç tov Bedv... oùx éDox(uaoay tv edv čyev £y èniyvóoer. Indicat itaque apostolus opus esse ut fideles, uti aetate progrédiuntur, ita in cognitione quoque rerum religiosarum proficiant, quo exsurgentes errores facilius vitent atque depellant. Cernitur in istis quasi prolusio quaedam ad monita illa, quae 4 Tim. 3,2.9; 4,13.15.16; 5,17; 6,20 et Tit. 1,9 traduntur de doctrina excolenda. Quaenam autem voluntas Dei intelligatur, videtur hoc loco ipsis sententiis subiunctis v. 10 41 satis declarari; quare notio voluntatis non erit restringenda ad decretum seu beneplacitum Dei circa reconciliationem et salutem generis humani (Est. Lap.), neque cum Chrys. Oec. Thph. ad cognitionem, redemptionem factam esse non per angelos, sed per "Christum, neque cum Theod., observantias legales osse contra Dei voluntatem ; recte autem ThdM. voluntatem Dei declarat ex sequentibus . « oramus, ut omni sensu spiritali repleti cognoscere possitis Dei voluntatem, digne ei conversanles et per omnia placere ei properantes » (Swetel. c. p. 258; eadem habet Rhabanus, M. 112,509). Neque ex Eph.1,8 pro nostro loco explicatio voluntatis petenda est, cum contextus utrocontingat, efflagitat, in omni sapientia et intellectu. spiritali, vide Eph. 1,8: sapientia illud donum est et talis mentis illustratio, ut ubique iudicium feratur secundum rationem causae supremae (Cai.), et ut sub hoc respectu singula considerentur et apte ad finem dirigantur; cóvecs intelligentia scil. recta et perspicientia rerum qua eorum natura, indoles cognoscatur et norma praebeatur ad agendum. Quod additur spiritali mveop.xzix7, declarat originem sapientiae et intellectus ex spiritu Dei, netne hoc membrum revera ad hanc partem ? Aliqui enim hoc membrum coniungunt cum sequentibus (ef. Et.). Primo advertunt in petitione v. 9 mye vp plane abundare, dum in subsequentibus bonum habeat sensum. Dein : ut impleamini agnitione voluntatis Dei, sententia est bene in se conclusa, quae ulteriore determinatione non indigeat, et quod additur : in omni sapientia etc. nequit esse quasi quaedam suppletio ad plenitudinem cognitionis voluntatis Dei, quia e contra ex plenitudine talis cognitionis tandem oritur et emanat sapientia et sóvee:; spiritualis, non aulem vice versa. Vertunt enim et explicant : ut impleamini cognitione voluntatis in forma omnis sapientiae, vel propter omnem sapientiam (auf Grund von aller Weisheit; cf. Zpt.). Accedit forma sententiarum ; nam singulae partes quae subduntur incipiunt
1:10
v. 23; et fructificat et crescit, versio vulg. videtur sequi lectionem quam graeci (Chrys. Theod. Dam. Oec. Thph.) et aliqui codices ferunt xoi čotıv xapropogoúpevov, ut cum. quadam emphasi efferatur, evangelium esse fructum alque bonos effectus producens et esse sifnul crescens, seseque latius protendens; proinde augmentum. haberi quasi internum, in pietate et profectu. singulorum coetuum et externum in dilatalione ulteriore per regiones. Ad quam lectionem congruit xaüóc xoi i» piv, sicut etiam in vobis; bis enim fit comparatio : evangelium est apud vos, sicut et in universo mundo, et est ubique fructificans et crescens, sicut etiam apud vos; fructificat per opera, crescit eo quod multos assumit (Chrys. Theod. Thph.). Neque parva laus est, quod statim ab initio praedicationis fructum ostenderint : ez ea de qua audistis praedicationem evangelii et qua cognovistis gratiam Dei in veritate, cognovistis vere, ita ut cognitio vestra respondeat veritati ; cf. 2 Cor. 7,14. Posset quidem gratiam Dei referri et ad audistis, at melius suppletur evangelium, praesertim etiam, quia in veritate solum pertinet ad alterum verbum. A verbi proprietate recedit explicatio, Chrys., qui in veritate interpretatur ev Éoyotc, et Tp èy cnpuelois xal toyo napadókois. Gratiam Dei vocat gratuitum illud Dei béneficium quod in evangelio annuntiatur de redemptione et salute in Christo. Ratio quaedam polemica contra serpentes errores neque in veritate neque in gratiam Dei erit suspicanda, iam ob v. 7, quo apostolus simpliciter pergit dicens eos eodem modo idem edoctos esse sicut didicistis ab Epaphra; carissimo conservo nostro : servus dicitur qui munere sibi imposito domino servitium et obsequium praestare debet; ita servus Christi dicitur apostolus qui ad-ministerium Christi voc anda et assumptus est ; cf. Rom. 1,1; Gal. 4,40; 2 Tim. 2,24; Iac. 1,1; 2 Petr. 1,4; ‘Tud. 19. Epaphras igitur eo nomine declaratur tamquam qui simul cum Paulo et Timotheo ad ministerium evangelicum, ad hanc servitutem a Christo sit electus, et qui ex sua parte famulatum laude dignum praestet, quz est fidelis pro vobis minister Christi niıotòos 9vtxovoc, tali laude et commendatione tuetur apostolus, uti videtur, Epaphram contra obtrectationes adversariorum iudaizantium, de quibus agit 3,16 seq., eumque omni ex parte contra suspiciones munit dicens, eum rite docuisse, a Christo deputatum esse et magna fidelitate in eorum utilitatem functum esse ministerio in opere Christi. Quae laus etiam augetur in altera lectione in vice nostra, vice apostoli (Ambrst.); meas partes apud vos supplevit, proinde eum £ibi et Timotheo parem ministrum declarat, qui quod ipsi non poterant facere, apud Colossenses praestiterit. Bene potest aposto- Ius inlaudem Epaphrae dicere : meas partes egit, pro me laboravit; nam graecis et barbaris, sapientibus et insipentibus debitor sum ; apostolatum accepit ad obediendum fidei in omnibus. gentibus (Rom. 14,5.14). Quare haec lectio úzèp huy, qua et Epaphras multum extollitur et apospluribus recentioribus. est adoptata (Lightfoot); cum nip sov obiter rem consideranti possit mirum videri — quomodo pro Paulo et Timotheo erat fidelis minister? — intelligi potest, eur 5x2p uv, lectio facilis intellectu, plures occupaverit codices (cf. Zahn, Einl. 8 25,3). Gratum quoque Colossensibus erat audire
1:11
v. 41 in omni virtute, in omni patientia, ergo consequens est, ut prima quoque pars v. 10 inchoetur in omni sapientia. Hac connexione assumpta, apostolus efflagitat plenitudinem cognitionis voluntatis Dei eum in finem, utin omni sapientia et intellectu seu* intelligentia spirituali vitam agant dignam Deo, ut ambuletis digne Deo, toù xopío, Domino Christo, per omnia placentes, cognitio voluntatis Dei slc xcov dpsoxeíav, ecce ambitus eorum quae praestanda sunt ; perveniendum est, ut quidquid Christo placet, hoc appetant, ut tota eorum vita sit omhe beneplacitum Christi. Vitae ratio debet regi omni sapientià, ut omnibus in rebus iudicium ferant et singula dimetiantur ex causis et rationibus altissimis, et intelligentiá, ut norma ad agendum repetatur ex recta rerum intelligentia. Quomodo hac ratione digne Christo ambulent, explicatur subiunctis sententiis, v. 11 in omni opere bono fructificantes, participia v. 10-12 refer non ad «X«pe07:s, sed adiunge ad nepinathoat, cf. Eph. 4,3; vita eorum debet fertilis esse bonis.operibus, ferens fructum omnis generis bonorum operum, ut nullum opus bonum quod temporis ac rerum ratio postulet omittatur (Esi.); cf. Rom. 9,7; Gal. 6,9. 10; 2 Thess. 2,16; qualis autem fructus exspectandus sit, docemur Gal. 5,22: fructus autem Spiritus est caritas étc. Incrementum continuum efflagitat apostolus pro iis : et crescentes ae «o&avóp.evor T &xv[vóoet. toù Oeo, quod vulg habet in scientia Dei (in paucis &v «7, elc thy) non congruit cum Tee a plerisque testibus. comprobata, nec cum v. 9, in quo iam plenitudo cognitionis postulata est. Quare «7, ixvrvóse: explica : cognitione quam de Deo habent ad continuo crescendum impellantur ; ipsa illa plenitudo cognitionis se debebit praestare efficacem, et quo maior erit cognitio Dei intima, eo maior enasce- tur fructus ; nam £x&egoy yàp Exatépov cvotatixóv ( Thph.). Qua cognitione non solum opera bona augentur, sed etiam ipsi in animis suis habebunt profectum amoris Dei. Apostolus optime scit, quot et quantis impugnationibus et. tribulationibus fideles exponantur; quare pro iis etiam postulat robur v. 44 in omni virtute confortati èv ndon Sovdyev Buva.oDy.evot, dum omni robore corroboramini, quod robur exposcit insigne, eximium, scil. secundum potentiam claritatis eius «ic 9zrc a9co9, ita utin largitione roboris manifestetur potentia maiestatis et gloriae Dei; petit, ut mensura roboris a Deo determinetur secundum rationem. potentiae, quae gloriae divinae sit consentanea. : Tale autem robur praestantissimum nobis efflagitandum est in omni patientia. sis nïsv oxoyov» ad omnem tolerantiam, scil. ut in rebus adversis, arduis, eshibeamus animum non ignavum, nec difficultate fractum, sed constanter perferentem et cum mentisaequitate perseverantem, et longanimitate xa (sic) paxpoluvyiav, qua affectibus irae et vindictae resistitur, qua exercetur lenitas erga offendentes. Graeci óxouováv» dicunt locum habere erga externos, tyrannos, erga eos quos non possumus ulcisci, sed quos sustinere et tolerare debemus ; v.oxcofiup/z autem exercetur inter nos mutuo, est lenitas et animus quasi longus, diu pacatus erga eos quos ulcisci possemus. Et' bene additur cum gaudio petà «pic, haec igitur tolerantia et haec longanimitas exhibenda est et exercenda non cum tristitia seu animo exulcerato, moroso, stomachoso, neque cum suspiriis et gemitibus, sed animo alacri, hilari, laeto. Permultum enim interest, quo animo quis ferat offensiones ac molestias. « Valde magnum donum adiungitinter patiendum gaudere » (Cai.)et Thom. subdit verba Iac. 1,2: omne gaudium exislimate, cum in varias tentationes incideritis; et eundem animum prodit apostolus : mihi absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri (Gal. 6,44) et Rom. 5,3 gloriamur in tribulationibus, et 2 Cor. 6,40 quasi tristes, semper autem gaudentes; cf. 1 Petr. 4,30 et Christus ipse nos gaudere iubet in variis infeslationibus (Matth. 5,12). Dubium non est quin cum gaudio omnino apte referatur ad antecedentia. Id elucet ex ipsa re; nam potius monendum erat, ne cum tristitia exerceant patientiam, quam adhortandum, ut cum gaudio agant gratias. Dein in v. 14 expetitur insigne quoddam robur secundum mensuram potentiae gloriae Dei; iam huic plane consentaneus effectus ille insignis, ut cum gaudio suscipiantuf adversa. Dein locis supra allatis satis constat eiusmodi cogitationem fuisse pO familiarem. Etita locutionem iungunt ad antecedentia Theod. pert’ eù0vuias, alacri animo ferentes vehementes adversáriorum fluctus; item TAdM. : ita ut gaudium habeatis in illis propter mercedem, item Thom. Cat. Nat. Hpt. Alii autem, uti Chrys. ‘Oec, Thph. Est. Lap. Abb. Kw., adiungunt ad « PE agentes ». Ratio a recentioribus affertur concinnitas sententiarum ; nam parles singulas incipere a determinatione quadam cum praeposilioue: in omni opere, in omni virtute, in ómni patientia ; ergo cum gaudio gratias agentes. At haec ralio valde infirma est; nam sententia in v. 12 valde difformis est a prioribus in structura, quare talis conformitas immerito postulatur. Demum quaeri oportet, utro loco cum gaudio habeat sensum meliorem, imo necessarium. In ipsa notione actionis gratiarum iam continetur aliqua significatio gaudii. — Ut alii, ita Just. rem in medio relinquit adducta utraque sententia; et in paraphrasi refert ad antecendens. Et quomodo non solum patienter, sed cum gaudio ferre possimus quaevis dura et adversa, aliquo modo explicat apostolus in
1:12
v. 12 gratias agentes Deo Patri «à lI«zeí, qui nos filios adoptavit; notatu dignum est, quoties apostolus ad gratias agendas adhortetur ; videEph. 4,5.20; Phil. 4,60; Col. 2,7; 3,47; 4 Thess. 1,2; 2 Thess. 4,3;2 Cor. 4,15 etc. Gaudium, enim illud nos mediis in tfibulationibus comitabitur, si nostram filiorum dignitatem et Patris in nos benevolentiam et largitatem consideramus ; unde pergitur : qui dignos nos fecit «à ixxvócxvst idoneos nos fecit — fuc a plerisque commendatur, $pzc a paucioribus — in partem sortis sanctorum, qui nos idoneos et aptos fecit, ut possimus habere partem ex illa sorte, quae sanctis contingit; x370o6 sors, dein id quod sorte attribuitur. Deprehendunt veteres in sorte gratuitum Dei beneficium ; sortem vocat, ut ostendat, quomodo sors non est diligentiae humanae, sed fortunae polius, ita; nos non ex nostris meritis regno dignos iudicari (Thph.). Ceterum xX$poc fere eundem habet significationem sicut x)npovou./z, hereditas. Et mentio Patris, cuius filii sumus adoptione, etiam suggerit notionem hereditatis ad quam a Patre vocamur et ad quam capessendam pro nostra parte et portione gratia eius idonei reddimur; est sors sanctorum i. e. fidelium ; hereditas omnibus fidelibus proposita, estparlicipatio bonorum regni Dei. Additur ulterior determinatio n lumine, £y tà qoi, quod membrum in varias partes est explicatum; graeci, Cai. Est. Nat. intelligunt: nos idoneos facit lumine fidei et cognitionis Dei; contra quam acceptionem iam militat collocatio; nimis distant verba. Aliis placuit vocem intime iungere: sancti in lumine, vel angeli in lumine coelesti, vel beati in lumine coelesti; quod utrumque a modo loquendi apostoli alienum est : oi &yt0t sunt fideles in terra viventes. Alii &v oozt explicant £v 8ó£5 sors: sanctorum est in gloria (E:w.). Sors sanctorum sita est in lumine evangelii (Lap.), sita est in regno lucis, in regno Dei (Abb. Hpt.). Subdit apostolus nos esse ereptos de potestate tenebrarum, et translatos in regnum Filii . 13; ceterum fideles sunt lux in Domino, filii lucis, induti armis lucis; (Eph. 5,8; 4 Thess. 5,5 ; Rom. 13,12); proinde mirum non est etiam sor- ve 45135 0c ëpógato huas ix Tfjg éboucíag TOŬ cxóctoug xal petéoTnoev elc Thv aorheiav Tod tou tile GYÁzns avtoŭ, ad Christum, de cuius sublimitate agitur a v. 48. Explicatur itaque in v. 13.14 et clarius per singula proponitur illud in v. 12 ixxvóczvzt pss, quomodo Pater nos idoneos fecerit ad partem sortis sanctorum in lumine-et quidem prius
1:13
v. 13 qui eripuit nos de potestate tenebrarum, de potestate seu dominatione, tyrannide (Chrys.) quam tenebrae in nos exercebant; nomine tenebrarum apostolus conditionem ignorantiae rerum divinarum et peccatorum designare solet; cf. Rom. 13,12; 2 Cor. 6,4; Eph. 4,18; 5,8.14: 4 Thess. 5,4; dixit £osoco, ostendens magnam nostram miseriam et captivitatem, et non solum dicit de tenebris, sed de potestate, in nos enim magnam habuit potestatem et dominationem obtinuit ; est enim grave vel solum esse sub diabolo (Eph. 6,12 xosuoxezsoo «09 axótouc toútov), cuim potestate autem, est hoc quoque gravius (cf. Chrys. Oec: Thph.) ; cf. Luc. 22,53 haec est hora vestra et potestas tenebrarum. Ereptos ex potestate tenebrarum transtulit in regnum. Filii dilectionis suae, quem singulari dilectione amat ; cf. Eph. 1,6. Haec translatio fit, simulac in Christum baptizati Christum induimus (Gal. 3,27 ; Rom. 6,4.5) ; cf. 4 Petr. 2,9 qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. Dicit in regnum, nam, ut apostolus alibi loquitur, oportet autem Christum regnare, donec Deus ponat omnes inimicos sub pedibus eius ; si hoc plene factum fuerit, si ergo finis advenerit, tunc tradet Christus regnum sum saeculorum et hisce in terris habet suam formam in ecclesia militante. Iam regni eius et bonorum huius regni participes facli sumus, id quod declaratur
1:14
v. 44 in quo habemus redemptionem, nostra redemptio fundatur in Christo et singuli eius participes fiunt; si per baptismum in pars legitur solum in codicibus minusculis sat multis el apud Theod. Oec., videtur hoc membrum transsumptum ex Eph. 1,7; etsi hoc loco non tio quae per iusti pretii solutionem (Aocgov) efficitur; et eiusmodi pretium est sanguis Christi, uti Paulus Eph. 1,7. Rom. 3,25; 5,9 et mox in hac epistola v. 2 indicat et Petrus explicite docet, nos non corruptibilibus, auro vel argento, esse redemptos, sed pretioso sanguine Christi (1,1,18). ut dicitur in glossa ; Filiiergo dilectionis suae, dicitur, id est filii sui dilecti vel filii essentiae eius. Sed numquid haec est vera : filius est filius essentiae Patris? dicendum est quod si genitivus designat habitudinem causae efficientis, est falsum, quia essentia non generat nec generatur. Si autem designat formam, id est habens essentiam suam quasi materialiter, sicut dicitur aliquid egregiae formae, id est habens egregiam formam, sic est vera (Ioan. 3,35) : Pater diligit Filium et omnia dedit in manu eius ». Et Est. contra explicationem Aug. notat: sed magis apparet apostolum usum esse hebraismo, quo genitivus vice epitheti ponitur, i. e. filii sui dilecti. Aliide illa explicatione tacent vel explicite monent: non quasi Filius per dilectionem procedat (cf. Lap. Iust. Nat.). Verum illa s. doctoris expositio valde placuit anglicano episcopo Lightfoot, qui eam intime connexam esse ait cum sequenti -designatione : cixàv toù 9«o9 et qui communi interpretatione toŭ vioð to hyarnuévov totam vim locutionis destrui affirmat (the loose interpretation destroys the whole force of the expression). Plane immerito provocat Lightfoot ad Origenem (c. Celsum 5,11; M. 11,1197); ibi enim eixóvy tij; ayaldtytos toð O.so9 nullatenus est explicatio dictionis ó viðs ce àydrns tot IIa:pós, sed refertur ad explicationem : nemo bonus nisi Deus: quid me dicis bonum, scil. quomodo qui est imagobonitatis Dei, tamen ita loquens potuerit alloquentem se ad Patrem remittere. Dicit Dam. Filium vocari cj; &yánng aðzoč propter impletionem operis a Patre pro salute mundi impositi. Huius redemptionis unum effectum et fructum quodammodo primadonationem, nec obtectionem culparum, sed veram et perfectam remissionem i. e. ablationem et exstinctionem totius reatus, non aliquorum peccatorum, sed omnium : hanc Christus nos redimens promeruit nobis. Ad notionem 7, occis vide Matth. 26,28; Marc. 4,4 ; Luc. 1,77; 3,3; 7,48; Hebr. 9,22; 10,18 etc. Cum toto hoc loco egregie congruunt ipsa latusexprimitur: ut convertantur a tenebris ad lucem, et de potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum et sortem inter sanctos per fidem. j bere et quidem habita ratione Dei v. 15, creaturarum v. 46.17, ecclesiae v. 18. Et primo quoad Deum
1:15
v. 15 qui est imago Dei invisibilis toù oparov. cf. 2 Cor. 4,4; imago perfecta, similitudo Dei perfectissima, ex quo nomine veteres Patres arguunt contra Arianos, monentes non angelos, sed hominem vocari imaginem Dei, quia in homine ob vilem eius conditionem non sit periculum erroris, verum si angeli vocati essent imago Dei, naturae sublimitas potuisset multos iniicere in errorem. Ceterum qualis imago intelligenda sit, satis elucet ex subsequentibus v. 16.17; 2,9; et beneait Theod. &vxoyeic yàg gépet v0U yeyevvnxótos tovs yapaxt pas expressos enim eius qui genuit characteres gerit; cf. Hebr. 1,3. Verum imago eliam ad id inservit, ut repraesentet absentem, ut in notitiam nos inducat incogniti. Estne haec quoque ratio imaginis in Christo ? Hanc effert Theod. quoque : « hoc ipsum est quod Philippo a Domino dictum est: qui videt me, videt et Patrem (Ioan. 14,9). Per Christum nobis cognitio Dei allata est ; nam Patrem nemo novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. 11,27); nemo vidit Patrem, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem (Ioan. 6,46); ecce Deus invisibilis; unigenitus Filius ipse enarravit (Ioan. 1,18); ipse notum fecit nomen Patris (Ioan. 17,26). Eandem rationem imaginis Dam. declarat: « nam ex operalione quam in adventu suo praestitit, Deinaturam novimus thy o9oíay Thy xpo vis mapoucíac) ; Dei siquidem opus est exstinguere mortem et pro ea vitam restituere mundumque ad Deum reducere ; ideo dicit: qui est imago Dei invisibilis, ut monstret hunc esse Deum, nec tamen ipsum esse Patrem, sed imagibeat ut idem sit ac ille, cum ipse non ille sit ». Similiter ait EpAr. * per manifesta opera sua est imago Dei invisibilis. Ad Deum itaque invisibilem et cognoscendum et tandem. oculis mentis in patria videndum non alia nobis pom via quam per Christum qui est Dei imago (cf. Est.). «X Deum esse invisibilem, Christum imaginem Dei, hisce iam brevissime enuntiatur habitudo Christi ad Deum et simul eius ratio ad nos, per quem scil. solum ad Deum cognoscendum et demum videndum pertingere possimus. Alia eius dignitas ratione creaturae declaratur: primogehabet dignitatem magnam prae aliis; cf. Ex. 4,22; Ps. 88,28 ; Ex. 13,2 ; Lev. 27,26; Num. 3,13; Deut. 21,17 primogenitus accipit cuncta dupli- . cia; 2 Par. 21,3; unde in primogenito praevalet notio dignitatis. Christus itaque dignitate praecellere dicitur prae qualibet seu omni creatura ; mapà mücoav viv xcíaiy vip. uevoc. Estne in voce ea notio originis quoque? Hoc quidem lóco posset rite explicari, uti Theod. ait: est primogenitus creaturae, non quod sororem habeat creaturam, sed quod ante omnem creaturam sit genitus (sim. Est. Lap.); at oportet attendere mox eum vocari primogenitum ex mortuis et Rom. 8,29 primogenitum in multis fratribus, ubi de notione generationis sermo fieri nequit. Unde praestat eliam hic significationem efferre dignitatis; « ila et ecclesiam primogenitorum sanctorum coetum appellavit apostolus, ad eorum excellentiam hoc nomine designandam, quia maior quidam honor priñogenilis lege tribuebatur » (Nat.). Dein ratione Dei Christus seu Filius non tam primogenitus est, sed unigenitus. Quare recte dicit Zust. in paraphrasi : Christus, si cum rebus creatis conferatur, omnium primogenitus vel potius princeps iure optimo nuncupabitur. x Singulari ratione vocem interpretatur S. Basilius; putat enim Christum dici primogenitum mortuorum, $8:X «5 aíztog elvat vic èx vexpõv &vxor&csoc, unde concludit : otw xoi nowtótoxoç xv(cecoc, 0& vb altıoç elvat 109 ££ 00x Oyvov elg Tò etvar napayayeiv thy xztow (conlra Eunom. lib. 4, M. 29,101), Christum esse effectorem. seu auctorem uti resurrectionis, ita creaturarum. Simili modo Isidorus pelusiota interpretatur vocem : primus auclor : xpócoy aücbv vexoxévat, voUv ' boti nenornxévat thy xtioiv (Epist. 1. 3,31; M. 18,749), eum res conditas primum peperisse i. e. effecisse ; pro qua explicatione provocat ad Homerum : xa} toùt’ àxpifóc love udhtora Üpetc oi bunpilovteg. TOWTOTÓXOG yp Å rpocvoc vexouca &xelvo elonTat, legentibus Homerum, notum esse, xeozoróxov dici eam quae primum peperit. Verum iam sola locutio, Christum omnem creaturam peperisse, satis mira est, et a limine repudianda. Neque ullo pacto xcíc:; cum veteribus nonnullis et recentioribus inlerpretanda est xaw* xcíc:;, de. nova crea- . Aura (cf. Gal. 6,15 ; 2 Cor. 5,17). In tota hac iris 1,14-20 loquitur apostolus de Filio dilecto a Pare, de persona Filii, sed ita ut ea efferat quae ad hanc personam pertineant modo ratione naturae humanae (v. 14.18.20) modo ratione naturae divinae (v. 43-17). Sed propterea haec pars non est discerpenda, ut dicatur v. 45-47 referri ad Verbum ante Incarnationem, v. 18-20 ad Verbum incarnatum. Apostolus unam Christi personam in gloria constitutam ob oculos habet et de Christo qui ei apparuit, a quo evangelium accepit, omnia illa coniunctim enuntiat. Postquam Ariani locutione « primogenitus omnis crealurae » abusi sunt, ut Verbum seu Filium Dei assererent esse creatum, aliqui Patres hanc locutionem novo modo, eousque inusitato explicarunt, ut Arianis argumentum eriperent. Hanc locutionem ad Verbum incarnatum solum applicare volebant eo sensu, ut diceretur primogenitus omnis quae per Grange lita facta est creationis; ita S. Gregorius nyss. c. Eunom. (M. 45,501) et alio loco ait Unigenitum dici Verbum aeternum, Verbum autem incarnatum diei primogenitum creaturae in Christo factae (de peffectione M. 46,276). Eodem modo rem exponit. S. Cyrillus alex.: primogenitus i. e. quando per gratiam multos Dei filios effecit (Thesaurus, assertio 15 ; M. 75,404) et alio loco : quando se exinanivit, tunc etiam primogenitus ò Movoyevác. Eodem modo, uti Cyrillus, etiam 5. Athanasius primogenitum dici aiteo quod ad creaturas descenderit (cvyxatgBasiv mpos: tà xtíopata Or. 2,02; M. 96,271):sed idem etiam non dubitat primogenitum explicare yévvrux «09 Hartoós ; cum omnis creatura a Patre per Filium ab aeterno genitum sit, 9:5 o9*6s tot | xo; xtiocws o Osos Aóyos td cx tio fidei, M. 95,903). ; Christum dignitate praestantiorem prae omni creatura probatur ex potestate creatrice eius personae
1:16
v. 16 quoniam in ipso. condita sunt universa in coelis et in terrà, èv «»:o in intimo nexu cum ipso et haec coniunctio mox declaratur duplici illa locutione, «à zXvc« 8t'aoxo3 per ipsum, xa} siç «ocóv et in ipsum creata sunt, ipse est causa efficiens et causa finalis, principium et finis omnium. Etiam magis declarantur haec omnia, visibilia et invisibilia, corporea et incorporea, quae sensibus subiacent et spiritualia, quae apparent et quae sola mente attinguntur. lam ratione habita pseudodoctorum eorumque errorum, ex genere invisibilium ordines angelorum ab ipso esse conditos speciali modo enuntiatur, sive throni, sine dominationes, cf. Eph. 4,24 nominantur &£ousíot (ónsptvo Tacne &Loucíug etc.), &pya(, Ouvduets, xupiótntes, Eph. 3,10. oyal, &&ouctat, cf. 1 Cor. 15,24; Rom. 8,38 &tysXot, oyat; throni alibi non commemorantur. Enumeratione facta cum emphasi repetitur: omnia. per ipsum et in ipso creata. sunt xoi sis «tby Exvtozot, in ipsum, tamquam.in finem, omnia convergunt, diriguntur; cf. Rom. 11,36 ; Hebr. 2,10 propter quem omnia et per quem omnia, et Apoc. 22,13 ego sum A et Q, primus et novissimus, principium et finis. Dicitur £xcz:ozo: creata sunt et manent, dum £xc(c0 eventum praeteritum declarat, notatur hie permanens in praesenti condilio; vide Ioan. 1,3 y 9gis QOO U £y£vecvo ouðè èv 8 Yeyoyev- Et quantopere intersit apostoli inculcare personae Christi praeexistentiam et praeeminenliamet potentiam creatricem, apparet ex repetitione :
1:17
v. 47 et ipse est ante omnes vo» xívcow, ipse scil. solus, prior omnibus, nulla creatura talem eminentiam occupat; et Basilius cum emphasi effert otuv, £Oette Tov [£v del Üvcat, Thy òè xcíaty yevouévny (contra Eunom. 1. c.) et omnia in tpso constant, uli creata sunt in ipso, ita etiam in ipso perdurant, conservantur; cf. Hebr. 1,3 portans omnia verbo virtutis suae. Dicitur èv «50 in eo omnis rerum permanentia et conservatio fundatur et residet; COL. 4,11-18. 299 plicat TAph.: èv «òta dè cuvéotyxev Ós Osueklw, in ipso consistunt tamquam in fundamento, hoc significat «X ngvta èv aùòt® éosoðar. Melius vertitur: et ipse est ante omnia, uti Syrus habet; « respicit enim tà závta, quae versu praecedenti dixit in Christo esse creata » (Lap., similiter Cai. Est. Nat. Iust.); sed iam Tertullianus legit ante omnes (adv: Marc. 5,19). Eminentia personae Christi demonstratur, quia omnia per ipsum, et in ipsum creatasuntet in ipso consistunt, perdurant, conservantur; non solum semel ab eo acceperunt ut essent, verum continuo ab eo habent ut sint et in exsistentia permaneant. Ceterum de nominibus et ordinibus ange- Dein exponitur quae sit ratio Christi ad ecclesiam
1:18
v. 48 et ipse est caput co*poris ecclesiae, xxi «)vó; unus idemque est 4 xesh «oU cópatos ô oct | ExxXnoix, Cf. 1,24; ex capitis excellentia concludenda est magnitudo beneficii eoetui fidelium collati ac proinde singulis quoque fidelibus collati : ceterum vide Eph. 1,22. Tamquam appositio apponitur ecclesiae ad corporis ; posset per se considerari velut genitivus epexegeticus corporis ecclesiae, i. e. corporis et istud corpus conficitur per ecclesiam (ef. Rom. 12,4; 4 Cor. 12,12). Sed prior modus est magis simplex. Caput autem non dicitur significalione praefecti aut domini aut solum superioris, sed ad naturalis capitis similitudinem Christus est caput mysticum ecclesiae, quia erga eam simili ratione se habet atque caput naturale ad corpus suum, quippe in cuius membra singula ex capite, quod quasi sedes et centrum est omnium virium vitalium, virtus omnis diffundatur, ita ut ex.capite membra habeant non tantum quo nutriantur, conserventur, crescant, agant, sed etiam quo inter se ad unum corpus constituendum compingantur et uniantur (cf. Eph. 4,415.16; 5,23.29). Uti in antecedentibus designatus est tamquam creator et conservator tionis omnium. Idque sequentibus explicatur. / Atque in hoc novo ordine nobis exhibetur Christus : qui est principium Apoc. 3,14 1, doyh «tc xzíesoc toù Oso9, principium creaturae Dei, et magis ad hune sensum : auctor vitae, à dpynyoc tis toms (Act. 3,15; 5,31); unde quoque denotatur ut fons perennis huius novi ordinis.: Et quomodo sit ulterius principium, 4274, explicatur altero titulo : primogenitus ez mortuis, nam ex doctrina apostoli resurrectio Christi habet duplicem pro nobis significationem et effectum : pro nostra regeneratione et iustificatem, ut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus, et 4,25 resurrexit propter iustificationem nostram) et Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes veba, Christus igitur est principium et fons vitae gratiae et vitae gloriae, idque similiter exprimitur: primogenitus ea mortuis, designatur iterum in primogenito praeter rationem temporis prioris dignitas et eminentia et dominium idque ratione mortuorum, id est totius generis humani, mortui per peccatum et debitum mortis corporalis solventis. Ut vocatur v. 45 primogenitus ratione habita creaturae in universum, ita nunc ratione creaturae novae novique ordinis. Intime iunguntur 4c, xeecóroxoc a graecis (3j resurgentium et primogenitum ex mortuis iure dixerim » et &py x vexpóv pariter copulant Vincent, Hpt. Ew., sed melius videtur eonsiderari eliam absolute in se (cf. Hebr. 2,10; 13,2; Apoc. 21,6 &yo stu àpym Placet adscribere quomodo Durand (Recherches l. c. p. 64 titulum primogeniti ex mortuis declaret : en un sens trés réel, encore quil soit limité pour le moment à l'ordre spirituel, tous les fidéles sont déjà ressuscités dans le Christ Jésus (Eph. 2,6. Col. 3,1). C'est bien de ce point de vue que l'auteur de l'Épitre aux Hébreux 12,23 parle de «l'Église des premiers-nés, dont les noms sont inscrits dans les cieux. Ce passage a exercé la sagacité des commentateurs, mais de toutes les explications proposées, la meilleure, semble-t-il, est celle qui voit, dans ces premiers-nés, les prédestinés, objet des complaisances du Pére, associés déjà àla vie divine et héritiers du royaume. C'est parce qu'ils appartiennent au Christ, le premier-né par excellence, comme les membres au chef, qu'eux aussi sont afpelós « premiers-nés » tout court. S'il en est ainsi, la locution zevzótoxog x r6» vexoGv reviendrait à dire, à s'en tenir au sens, que le Christ est « le prince des ressuscités ». Ce serait, en d'autres termes, et envisagée d'un aspect un peu différent, une conception identique à celle du Christ « téte du corps de l'Église ». Ici encore le titré de zgwtdrtoxos éveille, avant tout, l'idée de primauté. ipso condita sunt et si omnia per ipsum et in ipsum creata sunt, tunc sane patet eum eminere prae omnibus; cur itaque nihilominus explicite asseritur ? Atque haec omnia ordinata sunt-et eo modo instituta, ut appareat illum ipsum, et non alium, primatum tenere in omnibus rebus et ordinibus (Cai.); ut sit in omnibus ipse primatum tenens tva yéynta, ut fiat, scil. ut appareat etagnoscatur tamquam zeoceóov cf. 3 Ioan. 9 Quongotsóoy, et zeoceósvy Esth. 5,11; 2 Mach. 6,18 et 13,15. Creatione rerum est ante omnia v. 17; tamquam caput ecclesiae et principium et primogenitus ex mortuis ipsa propagatione, incremento, diuturnitate ecelesiae per saeculorum cursum manifestatur et sese omnibus ut talem exhibet. Unde in utroque ordine, in ordine creaturarum natürali, et ordine supernaturali gratiae et gloriae ipse tenet primas partes, est primus, supremus, summam gerens dignitatem et dominationem ; omnia quippe creavit et conservat, et ipse largitur omnem gratiam et vitam supernaturalem, gloriam demum et beatam immortalitatem. Uti in antecedentibus «à návta, omnia, et ut v. 47 xe» x&vvov, ita hic quoque in omnibus explicari debet genere neutro. Sub tali primatum tenente constitui nobis cedere in gloriam Dam. adnotat. Merito -dici in omnibus primatum tenens, probatur seu ulterius explicatur sequentibus v. 19.20. Ipsa enim emphalica repetitione notionis omnis (n&v, mávta, cite cà...) iam indicatur, sententiam referri ad hoc ultimum membrum v. 18 probandum et declarandum ;
1:19
19. quia in ipso complacuit x&v tò mf ooa xazouctoxu omnem plenitudinem inhabitare : uti auclor versionis vulgatae, ita longe plerique interpretum supplent sùdóxyoev ó Osóz (cf. 1 Cor. 1,21; 10,5), complacuit Deo vel Patri (Chrys. Oec. Thph. Cai. Nat. Tust. Lap. Est. Lighfoot, Hpt.). Id quod eo facilius fieri potest, quia quae in v. 20 enuntiantur, aperte ea referunt quae in v. 12.13 de Deo Patre dicta sunt, et quae a v. 15-18 proposita sunt, omnia ad id convergunt, ut summam illam eminentiam Filii dilectionis suae explicent et efferant ; quare in v. 19 assumere subiectum ô «6; toto contextu suadetur; et hanc suppletionem omnino commendat, imo fere necessariam efficit eigrvozorisas v. 20. -— Pauci sunt ex recentioribus qui ut subiectum postulant zzv tò s) pou (cf Sodey, Abbott, Ew.). Dicunt enim distare v. 13 longius quam ut ex e6 subiectum pelatur; sed ex iis quae modo dicta sunt de v. 15-18.20, id nequit asseri, v. 13 nimium distare, cum quae sequuntur ab eo regantur ac dependeant. Dicunt s92oxsiv non coniungi cum accus. cum infinitivo ; at unum saltem exemplar in contrarium affertur a lexicis et apud Hpt. Et si legitur Ps. 68,17 còdóxngev b Geb xxvorxeiv £v «ovi (in monte Sion), certe non sequitur poosi ad hanc locum psalmi suam conformasse sententiam, ita ut verti debeat : omni plenitudini complacuit in eo inhabitare, seu omnis plenitudo voluit in eo inhabitare. Porro etsi admittatur z)/4popx posse esse nomen deitatis, sicut 3ózx, o9pavóc, tamen mv «5 zXpeoux vix erit nomen personae, sed notio quaedam abstracta cumuli cuiusdam bonorum ; sed tum plane deest, ad quid referri possit eigqvonorícas (cf. Hpt.). Omnis autem plenitudo explicatur de plenitudine divinitatis, ita Chrys. Thph. Oec. qui ny tò moo vhs BeóTnTos supplent; alii explicant de plenitudine gratiae (Ca. Est. ); alii de plenitudine divinitatis et gratiarum (Just. Nat. Lap.). Et haec tertia acceplio quam optime Christo congruit. Bene notat Thom. :« singula verba pondus suum habent »; com- placuit, nam ex solo Dei beneplacito mysterium Incarnationis peractum est; uti Chrys. ait : non potest ullam dicere causam, nisi Dei voluntatem, hoc enim est eùdóxnoev. Excluditur, ait Cai., omne meritum, non enim meruit Christus plenitudinem gratiae, sed ex divino beneplacito habuit ab initio ; dicitomnem plenitudinem, ut nihil gratiae intelligamus deesse, sed omnes gratias plenissime intelligamus; dicit inhabitare, ut intelligamus fixam in eo omnem graliae plenitudinem, et non ad tempus, ut sanctis aliis quaedam gratiae conceduntur. Cum itaque in ipso inhabitet omnis plenitudo, eo ipso ide es est eum in omnibus tenere primatum. Provocans ad Eph. 1,23 explicat TAeod. plenitudinem de ecclesia ; visum est, inquit, Deo eam in Christo inhabitare, hoc est, ei coniunctam esse, sub eius regimine esse, eius leges sequi. Et TAdM. ita interpretatur: omnem creaturam quae ab eo repleta est probavit (Deus) illi coniungere. Pariter de ecclesia explicavit Severianus (cat. Cr. 310), quae in Christo ul in proprio capite habitet. Quae explicationes hoc loco sunt praeter rem et contra contextum, sicut illa quoque, quae ex Rom. 11,12.25.26 (plenitudo gentium, Israel) repetitur. Ad divinum beneplacitum quo Deus omnem plenitudinem in Christo inhabitare voluit et ad hanc ipsam plenitudinem pertinet
1:20
v. 20 et per eum reconciliare omnia in ipsum, ò: 'aùtoù per eum, per Christum : dzoxata)hdýar (cf. Eph. 2,16) verbum est dupliciter compositum, quo notio augetur; uli Chrys. concipit «eAs(o; addens, plene reconciliare «à z4v:«, omnia, quae omnia mox explicantur sive quae in terris, sive quae in coelis sunt, eic «utóy, in ipsum, sat multi explicant : in Christum (Chrys. Thph. Cai. Tust. Est. Hpt. Ew.); ratio est, quia in hoc contextu cuncta a Christo dependere dicuntur, et quia, uli in v. 16 ¿v az, dı” «ùtoŭ, siç «ùtóv ad unum pertinent Christum, ita hie quoque v. 19.20 illa tria recurrunt, ergo eodem modo commode accipiuntur. At huic explicationi opponitur cons(ans apostoli doctrina, quod Deo reconciliamur ; ita Rom. 5,10 reconciliati sumus Deo; 2 Cor. 5,18.19 Deus nos reconciliavit sibi per Christum, Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi; v. 20 reconciliamini Deo. Quare hic quoque siç «ùtóv ad Deum esse referendum videtur ! uti referunt Thom. qui affert locum ex 2 Cor. 5,19, Nat. Lap. Lightfoot ; duplicem explicationem praebet Oec. (sibi et Patri reconciliavit); utram partem eligat, Abbott dubius haeret.- Porro etiam modum reconciliationis dieit (Theod.): paciftcans eigrvomoras dum faceret pacem per sanguinem crucis eius, reconciliatio, i. e. / coL. 4,20. 303 locutione mors' in cruce tamquai sacrificium designatur. Nam ex iis quae in vetere testamento habentur, ipsa notio expiationis, reconciliationis intime iuncta est cum. notione sacrificii (cf. Ex. 29,36 ; Lev. 5,13; 6,30 ete.); porro ipsa quoque notio sanguinis revocat cogitationem sacrificii ; Lev. 17,10 dedi illum (sanguinem), ut super altare in eo expietis pro animabus vestris, et sanguis pro animae piaculo sit. Cui plane concordat Hebr. 9,22 omnia pene in sanguine secundum legem mundantur et sine sanguinis effusione non fit remissio. Eadem notio sacrificii apparet Rom. 3,25 quem proposuit Deus propitiationem «otýptov in -sanguine ipsius ; et sanguine Christi reconciliationem esse factam, vide Rom. 5,9; 1 Cor. 14,25; Eph. 1,7. Quinque admirabilia reperit Chrys. : magnum quidem est reconciliare; per ipsum autem maius, et eo maius est per sanguinem, et non solum per sanguinem, sed per crucem : Deo, reconciliavit, per seipsum, per mortem, per crucem. Quam arcte cohaereant reconciliatio et pax, nos docet apostolus Rom. 5,1 iustificati per fidem pacem habemus (legendum est'£;ousv, vide Cornely ad h. 1.) ad Deum. Opus Christi reconciliationis seu pacis per sanguinem eius effectae extenditur ad omnia, sive quae in terris, sive quae in coelis sunt., Hic textus apostoli est fortasse omnium obscurissimus, saltem si propriam - verborum significationem retinere voluerimus. Iam si inquirimus in reliquam apostoli doctrinam, invenimus pro lis quae in terris sunt opus Christi valere ad homines expiandos, qui si libertatem gloriae filiorum Dei accipiunt, etiam creatura liberabitur a servitute corruptionis (Rom. 8,21). Quare etiam 2 Cor. 5,19: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Quid autem ex opere Christi invenimus pro iis quae in coelis sunt? Certe non reperitur neque reperiri potest reconciliatio ; neque reperiri potest pro illis pax. Sed reperitur ex opere et instituto Christi, per ecclesiam, illis allatum iri maiorem notitiam sapientiae Dei; nam Eph. 3,10: ut innotescat principatibus et potestatibusin coelestibus per ecclesiam multiformis sapientia Dei. En haec habes ex certa doctrina apostoli, et haec mihi videntur posse sufficere ad locum hunc aliqua ralione intelligendum. Potes addere quod Dam. affert, angelis per Christum reddi «4» 4eyzíz» ypy pristinum gaudium propter salutem hominum (cf. Luc. 15,7.10). Ad grammaticam quod spectat, puto rem etiam salis expediri posse, si reconciliare vel pacificare explicamus per figuram, quam zeugma vocant : unum verbum refertur ad duo, sed ita ut - proprie ad unum solum valeat, et pro altero alia quaedam notio mente suppleatur. Ita nostro loco homines expiantur, mundantur, angeli maiore cognitione et gaudio donantur; vel hominibus datur pax, angelis . gaudium ex maiore cognitione et ex hominum salute. Apostolus revera alias quoque adhibuit zeugma. 1 Cor. 3,2 yaha bsc &nóxioa, où Boua, lac vobis potum dedi, non escam ; et prorsus e contrario 4 Tim. 4,3 xeAvóvcov yaueïv, àxéysc0at Bpwpdtov prohibentium nubere, abstinere a cibis, ubi ex xoX»oóvrov per zeugma xeAevóvrov erui debet. Neque multum interest, utrum duo illa membra sive quae in terris etc. adiungantur ad eignvonovisas (Chrys. Nat. Lap.), vel ut explicatio vocis závx connectantur ad &xoxxvo)245o: (quod plerumque praefertur, Est. Hpt. Ew.).| ; ; De explicationibus aliis pauca pro more addenda sunt. Ad explicandum quomodo angeli sint reconciliati seu pacificati, monent angelos bellum gessisse advérsus homines, qui Dominum probris affecissent et peccatis exortas esse inimicitias inter angelos et homines (Chrys. Theod. Oec. Thph. Nat. Est.). Sed nullo modo dicitur in textu: angelos et homines inter se reconciliatos seu pacificatos, sed omnia esse reconciliata eis «ùtóv, inter se reconciliatione non potest hoc loco sermo fieri. Rem ita considerat Thom.: Christus per mortem destruxit peccatum et implevit legem et ita removit causam discordiae; et ita sunt pacata, sive quae in coelis, ut angeli, Deus, sive quae in terris, sc. Iudaei et gentiles (scil. lege sublata). Recentiores acatholici sat mulli, ut Hpt. testatur, volunt angelos vero aliquo sensu esse cum Deo reconciliatos, nam angelos exhiberi lob. 4,18 et 15,15 et fortasse Is. 24,21 non ut absolute bonos, proin indiguisse reconciliatione. Verum locis illis nullatenus efficitur quod volunt (cf. Comm. in Iob, Is. ad l. c.), neque ullibi innuitur Christum pro angelis sanguinem fudisse. s : zo EN Alii vocem dnoxatahàdķa: sua propria notione privantes explicandam esse censent: terrestria el coelestia bene ordinare ad Deum (Etw.), harmoniam quandam restituere totius creationis (Abbott), omnia, materialia et spiritualia, reducere ad harmoniam cum Deo (Lightfoot). Demum Haupt nodum solvere vult ex opinione Iudaeorum de angelis regnorum et nationum principibus, quos indolem regnorum illorum in se repraesentare ludaei opinati sinl : inde sequi illos angelos in eadem conditione ethico-religiosa versari ac regnum quod repraesentent ; ita autem concipi quae fiant in terra et quae in coelo intime inter se cohaerere. Unde modo dici posse, terrestria tamquam ex coelestibus orta considerari, modo, terrestria suam quasi umbram in regiones coelestes proiicere. Quaesi intellexeris, etiam intelliges quomodo mors Christi eo ipso quod homines cum Deo reconciliaverit, etiam suum exercuerit effectum ad regionem coelestem, quae scil. cum genere humano « orgànice » coniungatur. Nonne haec satis aenigmatica sunt ? ? Vix multum iuvabimur, si cum Est. Lap. recurramus ad Eph. 1,10 &vaxegaAoiogucÓx: cà mívcx in Christo; nam locum obscurum per alium obscurum ac varie explicatum velle explanare est non lucem, sed tenebras caligini affundere. Neque sufficere poterit sententia illa, ordinem divinum in iis quae in coelis sint esse effectum per mortem Christi, quatenus per homines meritis Christi beatos et in coelum receptos reparetur ruina amgelorum et quidquid turbationis in ordine angelorum accidisset, in tranquillum redactum sit ; quae videtur esse Cai. sententia. Qui censent Eph. 1,10 explicari posse ita, ut Deus dicatur voluisse omnia coelestia et terrestria ad Christum tamquam caput ordinare, poterunt simili modo reconciliare aliqua verbianalogiain eam trahere sententiam el eic «ocóv ad Christum referre, cui omnia subdantur. Eo modo videtur Dam. reconciliare intelligere, aperte provocans ad Eph. 1,10. Salis plana et perspicua esset sententia, si liceret explicare cum S. Augustino : per illud singulare sacrificium, in quo mediator est immolatus, ... pacificantur coelestia cum terrestribus et terrestria cum coelestibus (Enchirid. 62; M. 40, 261). At repugnat textus; nam sive, sive non potest significare unum cum utu reconciliare, sed. solum reconciliare et unum et alterum. Postquam recensuit bona ómnibus communiter tributa, ad ipsos convertit orationem (Fheod.) atque novum beneficium divinum in reconciliatione exhibitum declarat ; eos enim reconciliavit qui prorsus erant indigni. Supra quidem dixerat eos fuisse sub potestate tenebrarum (v. 13), qua re ostenditur calamitas in qua erant, et ita digni erant misericordia; at nunc ulterius ostendit eos sua sponte et volentes in summam se abiecisse miseriam et indignitatem (cf.-Chrys. Oec. Thph. Lap. Iust.)
1:21
v. 91 et vos cwm essetis aliquando alienati d&wr))orewouévous (xouti In &xoxaco- Mise, auget notionem) plane alienati a Deo, lubenter et voluntarie, perà zoù BojAsc0z:, resilientes a Deo (Chrys.), et inimici sensu £y0cobc «7, 3xxvofa. inimici in Deum, odio habentes Deum in tota cogitandi et sentiendi ratione, hostili adversus Deum animo (Lap.). Per se sensus dictionis posset esse: Deo exosi propter mentem, hostes Dei cogitatione et animo (Iust.); at prior acceptio melius congruit ad illam abalienationem ; eorum indoles et conditio effertur, non Dei in eos affectio; et £7/0oóc sensu activo (qui odio habet alterum) frequentius quam passivo (qui odio habetur ab altero) usurpatur ; quod sequitur zn operibus malis tunc facile ad utrumque eadem ratione adnectitur; abalienatio a Deo et animus in Deum inimicus exhibetur et in apertum prodit in operibus malis, procul dubio malo culpae (Caz.), vitiis et flagitiis (Zust.). Lectionem quam exhibet vulg v. 22nunc autem reconcitliavit longe plerique codices et versiones tuentur, item Chrys. Theod. alii; et haec lectio valde commendatur eo quod simpliciter sequitur z«paocz5«t 0jc, id quod facillime adnectitur ad illam formam activam &noxaciAetev, difficile vero ad formam passivam &xoxorQAMÁyn:s quam ekhibet B et quam secutus est Ephrem (nunc autem reconciliati estis) et quam aliqui praeferunt. Et Hpt. quidem ob vuv 32, quod post sententiam participialem, 1. e. post sola attributa 5u3c övas etc. intelligi nequeat, haec attributa coniungit cum v. 20, et a vov 3? novam incipit sententiam, ut eo modo quodvis vitetur anacoluthon. Sed non videtur affirmandum esse, ô semper introducere apodosin, eui antecedat necesse sit prolasis; nam òè eliam, / simpliciter opponi potest alicui attributo : vos olim abalienatos, nune autem reconciliavit ; ita enim notio adversativa particulae òè prorsus servatur. Insuper minime congruit, ut post dictiones universales zv, eive t% Enl yhe, eve và év tots oupavotc adiungatur dictio adeo particularis xal pac xozt üvcac. Haec dictio particularis apte adhibetur in sententia propria, in qua novum quidpiam ad antecedentia additur, uti res se habet in lectione vulgata. Nimis contortum est quod vult ZZgh/foot, « nunc autem... per mortem» includere parenthesi et « exhibere vos » referre ad v. 19 e036x5 : Deus benigne voluit, vos olim abalienatos — nunc autem estis reconciliati — exhibere sanctos. Sed quam longa fieret sententia cum multis illis determinationibus a v. 18-23! Aptissima est cum vulg. incisio v. 241. Reconciliatio seu expiatio facta dicitur in corpore carnis eius per mortem ; quoad sénsum idem dicitur quod v. 20.per sanguinem crucis eius ; cf. Eph. 2,14; videtur emphasis poni in corpore carnis; de errore docetarum tamen nullum in epistola apparet vestigium; neque oppositio ad angelos (quibus desit corpus carnis ad expiationem faciendam) facile commendatur. Caro significationem habet infirmitatis et mortalitatis (Est.); Chrys. secundum enarrationem quam addit de percussionibus et flagellatione, videtur carnis intelligere de corpore doloribus obnoxio ; Cái. autem proponit sententiam, quam Lightfoot quoque sequitur, dici de corpore proprio, ne intelligatur de corpore mystico — at cui hoc loco in mentem venire potuisset reconciliationem factam esse in corpore mystico? Optimum videtur quod indicat Chrys., in corpore perpessionibus et doloribus subiecto. Ad totam sententiam confer: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi (2 Cor. 5,18.19). Haec vero reconciliatio afferre debet initium vitae in omni integritate transigendae; facta est enim in eum effectum, exhibere vos, ut exhiberet vos, sanctos, separatos a mundo profano, Deo consecratos et immaculatos; cf. Eph. 1,4, victimae debent esse sine macula, imo homo qui habuerit maculam non offeret panes Deo suo (Lev. 21,17) ; multo magis homo per baptismum sanctus cavere debet ab omni inquinamento carnis el spiritus (2 Cor. 7,1); et irreprehensibiles coram ipso, ut tales, quibus in conspectu Dei iam nulla reprehensio fit, qui sunt inculpati. Tales autem effecti sunt iis quae apostolus 1,13.14 proposuerat : Deus eos eripuit de potestate tenebrarum, transtulit in regnum Filii remissione peccatorum per sanguinem Christi concessa. Et quae Eph. 5,296.97 de ecclesia staluuntur, suo modo valent de singulis ecclesiae membris et veram internam conferri sanctitatem clare ostendunt. Quaerunt, dicanturne haec de tempore praesenti an de iudicio futuro. Hoc poterat existimari ob conditionem positam
1:23
v. 23 si tamen permanetis; at locutio in v. 22 eadem est quae habetur Eph. 1,4, in quo loco certe de tempore praesenti agitur; dein frequenter utitur apostolus locu- Uone coram Deo, xxzevóm:ov, vontoy et quidem pro tempore praesenti; vide Rom. 3,20; 12,17 ; 14,92; 9 Cor. 2.17 ; 4,2; 7,13; 8,21 ; 12,19 ; Gal. 1,20; 4 Tim. 2,3; 5,4 etc.; sed si sermonem infert de iudicio, loquitur de tribunali Christi, £uze050sv, toù B4uavoc Rom. 14,10; 2 Cor. 5,10. Proin nequit dubitari, quin in v. 22 agatur de tempore praesenti. Neque difficile est nexum et transitum invenire a v. 22 ad v. 23. Eum brevissime exhibet TAeod.: eritis autem sancti, immaculati etc., si tamen permanserilis in iis quae ab initio didicistis ; illud zg«sv75«: hac sola conditione fit et fieri potest. Alii vident in hac conditione adiecta admonitionem, ne putent omnia fieri per Christum, ne segnes fiant (Chrys. Oec. Thph.), sed ut valide cooperentur (Ca£.); monet haec omnia illis tum solum profutura, dummodo permaneant (Est.); exigit itaque apostolus constantiam in fide et spe (Lap.). Notatu dignum estapostolum frequenter mentionem facere, perseverantia quam sit necessaria ; vide Rom. 2,7;11,22; 4 Cor. 7,20.40; 10,12; Gal. 6,9; 2 Thess. 3,13; 1 Tim. 2,15 etc. ; ita hic quoque v. 23 s? tamen permanetis : et ye spem et fiduciam ita fore innuit (Blass § 78,2) ; in fide fundati el. - stabiles, si perseveratis habentes fidem pro fundamento vilae et actionum vestrarum et in illa perseveratis firmi (Cat.); cf, Eph. 3,17; et immobiles a spe evangelii, wh usxaxtvodu.svot, ita scil. ut nullo modo sinalis vos dimoveri. Miratur Chrys. : quanta usus est metaphora ! non solum non labantes, cxAeuópsvo,, Sed ne moti quidem ! a spe evangelii, a spe illa quam dat evangelium de bonis regni caelorum | Thom. Nat. Est.), a spe illa, quam affert et docet Christus per evangelium (Lap.), quam in animis vestris insevit evangelium quod audistis (Zust.). Ali putant, etiam hic, ut in v. 5, spem esse bonum speratum (Lap. Hpt. Ew.); sed nescio num apte dicatur : ne sinalis vobis eripi bonum speratum quod in evangelio conclusum est, neve sinatis vos solvi ab eo (ita Hpt. cireumloquitur). Aliter Chrys. spem obiective concipit : quaenam esl spes evangelii? Christus est spes noslra et pax nostra, is qui omnia haec operatus est. Perstringi indirecte errores pseudodoctorum et Colossensibus ostendi periculum quod ab iis immineat, cerlum esse videtur. Quare monet, ut ex suis quasi angustis locis oculos elevent et videant idem evangelium iam ubique terrarum praedicatum firmiter credi. Recte autem, ait Just., monet Chrysostomus voluisse apostolum testium multitudine atque auctoritate Colossenses obruere, quasi significet illos ab omnium gentium ac nalionum fide ac religione recedere, si Chrisli fidem abnegent ; quod audistis, quod praedicatum est in universa creatura quae sub coelo est, cf. v. 6 in universo mundo; 4 Thess. 1,8 àv navt tónrw, Rom. 1,8 fides vestra annuntiatur ¿v Qo «9 xócpw, cuius factus sum ego Paulus minister, animo grato et laeto recolit sibi huius evangelii ministerium fuisse commissum. Cur id commemoret, potest quaeri. Certe non ad affirmandam seu vindicandam suam dignitatem apostolicam. Nam Colossenses de ea dubitasse, non apparet ullum indicium; et si ea fuisset in dubium vocata, sane alio modo loqueretur. Vix quoque, ut asserat : de illo loquor evangelio, cuius ego sum minister, ad differentiam evangelii pseudoapostolorum (Cai.). Haec eum adiecisse censet Est., ut rite aestiment evangelium ab Epaphra illis praedicatum, quia idem se praedicare enuntiet; et Just. haec dixisse apostolum arbitratur, ne videatur aliena tractare, sed plane consentaneum esse muneri suo, ut etiam Colossenses doceat. Verum maxime obvium esse videlur, apostolum hisce transitum facere et quasi viam sibi parare ad sequentia. Atque Thom. in commenlario haec verba trahit ad sequentia tamquam eis intime iuncta et analy sin ita instituit: primo ponit ministerium (cuius evangelii factus sum minister praedicandi non mea auctoritate etc.), secundo ostendit fidelitatem ministrando (qui nunc gaudio etc.), tertio ministerii magnitudinem (v. 28 seq.). In isto addito duo deprehendit TApA.: Paulum adeo iam celebrem esse praeconem, confert ipsi evangelio auctoritatem ; ministrum se dicens non sua se proferre affirmat, sed Deo se ministrare : itaque magis eos impellit ad credendum.
1:24
Secundum plerosque testes (et editiones criticas) abrupte pergitur, uli 2 Cor. 7,9, nunc gaudeo; secundum textum qui dicitur occidentalis (DEF Gde fg, vulg) nexus statuitur, sicut in hac epistola frequenter fit, per relativum ós, qui nunc gaudeo; hanc lectionem esse praeferendam censent Hpt. Ew. et cum praecedat Bidxovosc, 6; poterat facile omitti. Adverte, scribit Cài., gaudium i in afllictionibus aptissime subiungi ministerio evangelii ; per hoc enim manifeste comprobatur verus evangelii minister, quod gaudet in afflictionibus suis pro membris Christi; qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis &v tois xa0p.xcw, potest sensus esse: gaudeo de passionibus (cf. Phil. 1,18; Luc. 10,20), ita ut causa gaudii assignetur et non solum conditio in qua versetur ; nam etiam x«vyčcðx et alia verba affectus iunguntur cum ¿yv ad causam exprimendam (cf. Rom. 2,17. 23 SS FESSES A7; 4 Cor 5,31; 3,21; 2 Cor 10,15elc. Hpt), Plerumque explicant: libenter patior, us0 43ovz; nécora cum voluptate sustinuit (Theod.). Hae autem afflicüones pro vobis sunt, ut vos iuvare queam (Oec. Thph.); id quod apostolus declarat 2 Tim. 2,10 ideo omnia sustineo propter electos; ut et ipsi salutem consequantur quae est in Christo Iesu cum gloria coelesti, et vide2 Cor. 4,6 (et Comment. Cornely ad h. 1.). Huius aulem gaudii ratio ulterius declaratur et ad/mpleo ea quae desunt passionum Christi, &vzavxmknoó vicissim compleo, suppleo, tà óacspf uaa, cf. 2 Cor. 8,14; ut illorum abundantia vestrae inopiae sit supplementum sig tò ópóv óczégroz, 11,9 quod mihi deerat suppleverunt fratres «b óocépnu uoo mposavezXiooczv, Luc. 21,4. Dicitur «àv 0A«jeovy vou Xpico?, quae vox de morte Christi qua expialio peracta est nunquam adhibetur. Obviam huius loci explicationem et facilem auspicari videntur, qui incipiunt a quaestione: quid adhuc deerat passionibus Christi? ita Thd M. Theod. Iust. Lap.; responsio datur plana et aperta. Quoad vim et valorem satisfactionis nihil deest; est enim satisfactio praesUla supera` : A. 310 COL. 1,-24, 1 bundans et infinita; « implere autem se dicit ea, quae desunt ad vim et efficacitatem traducendi homines, ad fidem, idque ut corpus eius mysticum, ecclesia perficiatur; docendo quippe, monendo, hortando, denique evangelium propagando, magni labores tolerandi sunt, pericula subeunda et multa incommoda perferenda ; haec videntur deesse passionibus Chrisli, quae tamen ad utilitatem corporis mystici, ecclesiae multum valent » (Zust.). Idemque sensit Theod. : restabat autem praedicare gentibus et munificum salutis largitorem ostendere; id quod, ut TAd M. dicit, sine labore et tribulationibus fieri non potest (sim. Zap.). Intelliguntur ergo : Mpeg toù Xpiwco? labores eius et fatigationes. vitae publicae in praedicando; his eo sensu multa desunt, quia Christus solum per aliquod tempus in parvo terrae tractu praedicavit : haec erga supplenda sunt per apostolos et viros apostolicos per saecula. Ita igitur apostolus ea ratione vere supplet, quae Christus per se non praestitit praedicando gentibus, eaque supplet in carne mea, labore, fatigatione, similiter uti Christus erat fatigatus (Ioan. 4,6), esuriit (Marc. 11,12), non habuit ubi caput reclinaret (Matth. 8,20); eiusmodi 0X/bet subiit Christus, circuiens et docens; at tales non subiit pro gentibus, non in se assumpsit postea ad fundandos et propagandos coetus fidelium. In eius quasi vicem, has explens veluti lacunas, intravit Paulus, et quas iam tribulationes expertus sit. in carne, satis luculenter apparet ex enumeratione illa 2 Cor. 11,23-27 ; eas autem subiit pro corpore etus quod est ecclesia, v. 18; Eph. 1,23; 4,16. Haec interpretatio facilis est et obvia; retinetur obvius verborum sensus ; 0A6er; toù Xowzoi sunt eae OiYes quas Christus per vitam publicam sustinuit ; «x óezeguosc nihil habent opprobrii pro Christo, qui ipse protestatus esL: non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, sed qui ad suppletionem mandat apostolis: euntes in mundum universum praedicate evangelium omni creaturae (Matth. 15,24; 28,19; Marc. 16,15). Haec vero úctegýwarta supplere nihil aliud est quam istud Christi mandatum opere exsequi. Iste vero labor apostolicus vero sensu fit in carne, in corpore; fit magna ex parte etiam eatenus n carne, quatenus variae molestiae et afflictiones carnis tolerandae sunt.— Explicalio satis communis est haec fere, ut passiones Christi intelligantur passiones quas Christus in membris suis tolerat, vel quas Christus suis apostolis et fidelibus imponit; eo modo loquuntur Chrys. Thph.; Christum post mortem pati in corpore Pauli; pati in membris suis (Zust. Est. Nat. Lap. ); quae quidem sententia per se vera est ; nam Sauli persecutori fidelium Christus i ipse hanc vocem obiecit: quid me persequeris? (Acl. 9.4) et similiter antea iam locutus erat filiis Zebedaei : calicem quidem meum bibetis et baptismo quo ego baptizor baptizabimini (Matth. 20,23. Marc. 10,39). Alii dicunt Christum praedefinisse quasnam passiones singuli in carne tolerare debeant; vel ecclesiam. esse unam personam mysticam, in qua ex Christi voluntate certa mensura meritorum adesse debeat; in qua sententia istae passiones dici possunt passiones Christi, quatenus ab eo sunt praedefinitae et impositae. Censet Est. locum hunc faciliorem esse, si intelligantur perpessiones quas pro Christo patiuntur fideles; verum contra hoc bene excepit, has esse passiones propler Christum, neque tamen Christi passiones. Haec autem omnes explicationes haud bene consonant cum notione dvtavarinoð, vicissim suppleo, ego vicissim suppleo ea in quibus Christi passiones non sufficiunt. Plane singularis est explanatio quae apud Oec. legitur : «à botephuata TOV 0AGbsoy explicatur oocépna TPOS TAG $AGbete Tor Xpicvo), nam quaecumque passi fuerimus, deerit adhuc aliquid ad affliciones Christi : dex &v maÜopev, bocécnua &acty Tpos TAG OiYes toù XoicoU, aequalem 'aut similem mensuram passionum nos servi et debitores cum Christi passionibus nunquam attingere possumus; unde semper úctépnua vOv 0A0beov toù XgiovoU àvcavan)neoi, quaecumque passus fuerit quispiam vicissim complere volens. Ex recentioribus aliqui rem ita concipiunt, ut dicant Paulum suas tribulationes residuas vocare simpliciter 0&yeic toù Xprotoŭ, quia sint tribulationes in Christi ministerio; ita enim solere apostolum alias quoque loqui 1 Cor. 1,5; 4,10; Phil. 3,10 (Soden, Abbott), similiter Ew, tribulationes Christi esse ait quae in obsequio Christi et secundum eius voluntatem tolerandae et eiusmodi 036/ei; omnes experiri debere; varie refertur in carne mea, modo ad óctepńwata, modo ad töv 0Xtbeov t. X. Hanc acceptionem oppugnat Zaupt ; ipse autem adoptat sententiam qua statuitur sermonem esse de suppletione tribulationum Christi per Paulum; Christum enim tamquam Z&py«yóv viam tribulationum incepisse, hanc esse viam regni Dei, quae via debeat continuari; unde tribulàtiones Christi supplendae sunt per ministros. ‘Ex dictis facile consequitur, unumquemque etiam pro se debere adimplere quae desint passionum Chrisli. Qua autem ralione istud afferendum sit supplementum, ut quis pretium redemptionis et satisfactionis Christi sibi applicet, non est huius loci explicare. Advertendum praeterea est, quod bis hoc loco enuntiatur, apostolum pati óxip onov, pro ecclesia, ita ut passiones eius Colossensibus prosint, eis utilitatem afferant (ihnen zu gute kommen, ut Hpt. loquitur). Unde satis clare designatur doctrina de communione sanctorum, quam ceteroquin apostolus iam salis indicavit 4 Cor. 12,26. « Quaecumque enim 'pie sancteque ab uno suscipiuntur, ea ad omnes pertinent, et ut illis prosint, caritate quae non quaerit quae sua sunt, efficitur » (Catech. rom. 1,10, 25). Quare haud immerito Lap. inter alia haec scribit: « hinc sequitur, non male Bellarminum, Salmeronem, Suarez et alios doctores catholicos, cum tractant de indulgentiis, haec generalia apostoli verba extendere ad thesaurum ecclesiae, ex quo ipsa dare solet indulgentias; hunc enim thesaurum voluit Deus constare meritis et satisfactionibus non tantum Christi, sed et apostolorum omniumque Christi sanctorum, ut definivit Clemens VI in Extravagante Unigenitus ». Quam consequentiam impugnat Zst. : « non enim sermo iste, quo dicit apostolus se pati pro ecclesia, necessario sic accipiendus est, quod pro redimendis peccatorum poenis quas fideles debent, patiatur, quod forte nonnihil haberet arrogantiae; sed percommode sic accipitur, quomodo proxime dixerat: gaudeo in passionibus meis pro vobis, ut nimirum utraque parte significet afflicliones et persecutiones pro salute fidelium ipsiusque ecclesiae promovenda toleratas». Verum isti theologi non dicunt apostolum pati ad delendas poenas temporales fidelium ; sed ex hoc loco vident indicari doctrinam de communione sanctorum, et excommunione sanctorum sequitur partim saltem notio illa de thesauro ecclesiae. lpse Est. scribit : « significat-apostolus, non tantum passiones suas fructuesas ecclesiae, verum etiam se patiendo id spectare, ut suae passiones ecclesiae prosint ». Ceterum iustum posse satisfacere pro alio iusto quantum ad poenam temporalem, certa est theologorum sententia (vide Pesch, Praelectiones dogm. VII n. 256). Modo se nominavit ministrum evangelii v. 23, nunc se vocat ecclesiae ministrum,
1:25
v. 25 cuius factus sum ego minister, peculiarem suam denotat vocalionem ita se distinguens ab reliquis ministris, secundum dispensationem Dei quae data est mihi in vos xax vv oixovouíav, vox per se dicit administrationem rerum domesticarum ; sed iam ab Aristotelis aetate adhibebatur de reipublicae fructuumque administratione; ab apostolo aulem (eta Petro) dictio haec usurpatur non tantum ad munus sibi veluti procuratori concreditum spiritualium regni Dei bonorum dispensandorum (1 Cor. 9,17), sed etiam ad supremam illam administrationem, qua Deus universum salutis nostrae regnum ordinat. Et ad hane specialem Dei ordinationem pertinet etiam munus a Deo apostolo concreditum in vos, gentes; cf. Rom. 1,14 Graecis et barbaris debitor sum et Act. 22,21. Munus autem ei commissum, quo se ministrum ecclesiae probare et exhibere debet, est, ut impleam verbum Dei, «b» Aóyov toù Oco?, evangelium quod Deus misit per Filium suum. Cur se vocaverit ministrum ecclesiae, hic indicatur ratio. Implere evangelium est scil. ex una parte coetus fidelium constituere et fundare, ecclesiam ulterius extendere (cf. Rom. 15,19 ab Ierusalem per circuitum usque ad Illyricum replevi evangelium), et est ex altera parte efficere ut in ipsa ecclesia verbum Dei, evangelium sit efficax, fructus in dies maiores producat, scil. ut vita fidelium ex norma evangelii instituta de bono proficiat in melius. Hoc est demum implere verbum Dei, si nulla Christi vox, nullum monitum, consilium nullum «cadat 1n terram », ut dici possit de evangelio quod de Samuel scribitur: et non cecidit ex omnibus verbis eius in terram (4 Reg. 3,19); vide Matth. 13,33 parabolam de fermento, donec fermentatum est totum. Hunc profectum' in ecclesia efficere est ministerium ecclesiae praeslare maxime insigne. ` : Hunc esse revera sensum dictionis implere verbum Dei elucet ex y. 28.ut exhibeamus omnem -hominem perfectum in Christo, in quo apostolus, postquam sublimitatem huius verbi Dei delineavit, ad dictionem hanc redit eamque explicat. Sublimitatem autem declarat apposilione ad verbum Dei v. 26 mysterium, non est res arcana ac secreta quae celanda sit (licet haec significalio apud profanos scriptores communis sit), sed apud apostolum intelligitur res creato intellectui per se ita abscondita et impervia, ut sola revelatione divina ei. innotescat et secundum modum et mensuram revelationis ab eo, percipiatur. Unde mysterii nomine divina consilia de salute hominibus per Christum acquirenda et conferenda potissimum in novo testamento comprehenduntur, quae consilia ab aeterno abscondita nune post Christi redemptoris mortem et glorificationem praedicatione apostolorum omnibus hominibus manifestari coepta sunt (cf. Rom. 11,25; 16,25; 1 Cor. 2,7; Eph. 14,9; 3,5; 2 Tim.
1:26
1,10), quod absconditum fuit a saeculis et CRI dro vOv aiovov ex tempore longissimo, ex longa generalionum serie, 1. e. per saecula el generationes erat absconditum, cf. Eph. 3,9; ita àzó a ana quoque Matth. 13,35; 25,34 paratum a constilutione mundi, Act. 3,21 ; 15,18 notum a saeculo est Domino opus eius. Aliis placuit propositionem eo modo accipere quo legitur Matth. 11,25 (abscondisti hoc a sapientibus) et Luc. 18,34; 49,42 (cf. Theod. Nat. Est. Soden), similiter, uti legitur Eph. 3,9 quod aliis generationibus non esL agnitum ; at nostro loco haec acceptio nequit admitti, contra est a saeculis, dein excluditur ipsa oppositione nune autem, ubi tempus praesens temporibus anteaclis longis illis opponitur ad beneficium nostro tempore concessum magis commendandum. De notione absconditum vide Eph. 3,9. ficium praesens extollens apostolus laete exclamat : nune autem manifestatum est sanctis eius, fidelibus generatim ex Iudaeis et gentibus collectis, utique per ministerium et praedicationem apostolorum Eph. 3, 3-7. Omnibus quippe volut Deus notas facere divitias gloriae vvopísat ti tò nhoŭtoç notum facere quae sint divitiae gloriae sacramenti, mysterii, huius, atque haec uberrima gloria non coarctatur, uti vetus regnum Dei apud ludaeos; aliqua regione seu parvo terrae tractu, sed quam maxime cernitur insignis eius gloria in gentibus, sua destinatione et exlensione per orbem terrarum. In aliis quidem etiam, sed multo magis apparet magna gloria mysteriiin gentibus (CAhrys.) seu inter gentes ; nam Judaeos sperare in Messiam et spem habere vitae futurae, ex tota providentia Dei erga eam gentem facile explicatur neque mirum apparere potest. Alia est conditio ceterarum nationum. Additur explicatio antecedentis: quod est Christus, i. e. mysterium hoe (Chrys. Est. Nat. Lap.) vel divitiae, vel mysterium (7Aph.), divitiae mysterii huius (Oec.) est Christus ; in vobis, apud vos, spes gloriae, in Christo et cum eo vobis data est spes gloriae, spes vitae aeternae et beatitudinis in gloria coelesti ; iungunt graeci : Christus in vobis; alii : in vobis spes gloriae. Prior modus commendatur ipso usu apostoli, vide Hom. 8,10 (si Christus in vobis est); 2 Cor. 13,5; Gal. 2,20; 4,19 ; Eph. 3,17; Col. 3,11; 2 Tim. 4,22. Christus vocatur spes nostra (1 Tim. 1,1); antea gentes erant oi wh £;ovcec &x(àx (1 Thess. 4,12), nunc Christum habent et eum habent tamquam auctorem et largitorem gloriae, in quo omnis spes, omne bonum speratum fundatur. In eo quod mysterium, vel divitiae gloriae mysterii huius simpliciter vocantur et definiuntur Chrisminum, omnia bona divina hominibus proposita ac promissa in uno Christo contineri ac concludi. Quare hoc quoque loco, sieut v. 46 seq. summa eius dignitas effertur, qua ipse solus pro omnibus et in omnibus plenissime ac perfectissime sufficiat, et indirecte perstringuntur errores pseudodoctorum, quasi pro fidelibus non salis sit Christus. Et talem annuntiari Christum cum emphasi effertur
1:28
v. 28 quem nos annuntiamus ; quaeritur, loquaturne apostolus de se solo, an de aliis quoque ?-adhibetur ego v. 23.25, loquiturin singulari v. 94.99; 2,4; quare etiam dicendo nos solummodo suum munus speciale distinctum ab aliis connotare velle videtur (Zpt.); alii mutationem hanc considerantes apostolum loqui censent de se aliisque apostolis vel praedicatoribus, vel speciatim de, Timotheo, Epaphra (1,1.7), ita ut simul habeatur oppositio ad alios; saepius enim tali nos se el coapostolos opponere solet fidelibus (4 Cor. 4,8. 10; 9,[1); at aliis in locis vix ratio reddi poterit transitus eiusmodi ego in nos (cf. 2 Cor. 13 totum caput, ubi continuo mutatur). De aliis quoque sermonem inferri censent Est. Abbott, Lightfoot, Ew.; alii demum hoc locutionis discrimen explicare omittunt. Cum in v. 28 accuratius explicetur illud « ut impleam verbum Dei » v. 25, valde probabile mihi est, apostolum etiam hoc versu, sicut in antecedentibus et subsequentibus, de se solo loqui, neque obstare videtur v 205-cf. Act. 41,3:93. X Cum hac autem annuntiatione intime iunctum est: corripéentes omnem hominem et docentes omnem hominem vouUeveiv, QàXoxstv, corrigere mores, et ipsam annunliationem magis explicare, declarare, ergo docere, non solum prima elementa eis tradere, verum integram Christi doctrinam ; omnem hominem extenditur » (Cai.); utrumque autem fit in omni sápientia : id quod duplici modo intelligi posse Est. monet, uno modo de „sapientia docenüium,-ut ipsi cum omni sapientia qua praedili sint, piunt; altero modo de sapientia eorum qui docentur : instituentes omnem hominem in perfecta cognitione Dei, in perfecta scientia morum seu vitae digne Deo agendae, ita Est. Nat. Hpt. et cf. 1,9. Etiam concipi potest, vovðersiv et à:94oxevv. versari in omni sapientia, in iis quae pertineant ad omnem sapientiam (Evw.), ut scil. efficiatur, quod apostolus 1,9 pro iis efflagitavit; ceterum vide Eph. 1,8; et cf. 2,3. Ad quid-tendat correptio et doctrina, Viae id, ut ezhibeamus omnem hominem perfectum in Christo, perfectum in moribus, in doctrina, cuius vita firmiter stabiliatur in Christo, in eius fide et amore; cf. Eph. 4,13; Rom. 12,2; 1 Cor. 14,20. Ter scribit apostolus omnem hominem, ita contiannuntiandum, et illud « ut impleam verbum Domini » tum tandem in opus deduci, si pro sua quisque ratione et gratiae dono sit perfectus in Christo, in omnibus quae Christi sunt et ad eum eiusque opus pertinent. Atque haec perfectio non debet latere in occulto ; sed z«exevácopev ut sistamus, exhibéamus coram Deo et hominibus; nam providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus (Rom. 12,17; 2 Cor. 8,21) et sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. 5,16). Ad hunc finem omnibus, apostolis et praedicatoribus propositum apostolus singulari contentione vires suas ac laborem confert v. 29 eis ô xal xonià in quo et laboro, in quod; ad quod praestandum laborem et magnum certamen suscipil éàyovitóuevos (4 Cor. 9,25 qui in agone contendit, Phil. 4,30; 4 Thess. 2,2;
1:29
4 Tim. 4,10), certando secundum operationem. eius, quam operatur in me in virtute, in isto certamine laborat, magno conatu vires intendit secundum efficaciam Christi, secundum potentem motionem Christi. quam experitur in se efficacem ¿vepyoupévny ¿v 9ov&yec valide. Difficultates indicat; certat tamen. viriliter et strenue, non suis nixus viribus, sed vi et efficacia Christi; cf. Eph. 3,20 xatà tùy 9óvapiv THY iyeoyoupévav èv uiv. Et de se iam antea merito potuit testari : abundantius illis omnibus laboravi ixozízsz, non ego autem, sed gratia Dei mecum (1 Cor. 15,10). — Sicuti apostolus vocem puotýptov certe non petiit ex mysteriis graecorum (notio est utrimque plane diversa, uti supra dictum est), ita neutiquam recurrendum erit. (cum Lightfoot, et partim iam Just.) ad illa mysteria occasione usus vocis «£etoc. Nam 1 Cor. 2,6 téàsto: apud Paulum mox declarantur esse zvsvpattixof, qui opponuntur vmro èv Xotexó 3,1; Ib. 14,20 «&etox opponuntur zaio et cQ vaniGery, et 1 Cor. 13, 10 opomniti inter se tò téheiov el tò èx uépovs, quibus omnibus translatio quaedam vocis ex usu et notione mysteriorum minime suadetur; vide Eph. 4,43; Phil. 4,45 .. Cur autem laboris cum defatigatione (xori® 4,29) et certaminis meminerit, rationem affert 2,1 volo enim vos scire (cf. 4 Cor. 11,3 et similiter Rom. 1,13; 2 Cor. 1,8 et 1 Cor. 10,1; 12,1 etc.): cum emphasi vult rem inculcare et eorum excitare altentionem ; qualem sollicitudinem habeam, QM xov &vàva (cf. 1,29 àYovitóusvot) quantum certamen habeam pro vobis, pro vestro commodo, bono, utilitate et pro iis qui sunt Laodiciae et quicumque non viderunt faciem meam in carne, quantopere sibi cordi et curae sint omnes, nervose effert; videtur velle occurrere opinioni contrariae per malevolos sparsae. In carcere positus eam sollicitudinem manifestare poterat non solum supplicationibus ad Deum instanter factis, sed etiam monitis, institulionibus per nuntios missis, consiliis ac deli- ` berationibus cum sociis habitis de conditionibus et periculis fidelium et de remediis modisque aliis auxilium afferendi. Pectus apostolicum manifestatur cura hac quadamtenus universali, etiam pro eis, quibus facie ignotus erat, faciem, mpósemov, ponitur pro persona (Caí.); in carne « mirifice monstrans (0zupacíoc, T'hph. 0:(oc Chrys.), quod videbant continuo in spiritu; » videtur indicari memoriam Pauli apud eos viguisse. Ex hoc loco recte infertur, Paulum Colossis et Laodiciae non fuisse. Soli id negant Theod. et ex eo Baronius explicantes: volo vobis esse persuasum, me maximam curam gerere non solum vestri et Laodicenorum, sed omnium qui me non viderunt. Quam acceptionem iam bene refutant Lap. Est.; et xoi sot etc. improprie adiungeretur, si Colossenses eum facie novissent ; cf. 1,7 evangelium didicerunt ab Epaphra. Pro tali usu xaiécot cf. Act. 4,6; Apoc. 18,17; hisce in locis.ea formula introducitur post enumerationem quandam particularem classis seu ordo generalis. Sed eadem formula per se etiam induci potest ordo rerum seu personarum distinctus ab antecedentibus. Unde ultimatim notio ex contextu est eruenda. Nostro loco mens apostoli esse nequit commemorare duas particulares ecclesias, quae ipsum facie noverint — nam plures aliae eum facie noverunt — et dein adiungere omnes alias, quae non noverint ; neque apostolus distinguit in Colossensibus et Laodicenis duos ordines, eorum qui eum norint et aliorum qui non norint; ita ut diceret : curam gero etiam pro iis inter vos, qui me facie non norunt. Omnis talis acceptio excluditur jam in v. 2 (va x«pox)v066tv ai xap8(at a9vv, ut consolentur corda ipsorum, et cf. 1,4.7. In quem finem pro iis laborem et certamen habeat, enuntiat
1:1
… (61-63): custodia militaris, che consentiva a Paolo di avere una propria casa (Act. 28, 16. 30) e di ricevere visitatori (ibid. 28, 17. 30). Le c. della p. mostrano al fianco di lui collaboratori e discepoli (Phil. 1, 1; 2, 19. 25 sgg.; 4, 21; Col. 1, 1; 4, 7-14; Philem. 1. 23 sg.), nonché lo schiavo fuggitivo Onesimo (Philem. 10-13). Un accenno ai pretoriani, che s'avvicendavano nel far la guardia a Paolo (Act. 28, 16), si è veduto in
… In essi e per mezzo di essi tutto confluisce a lui: « Tutto è vostro ma voi siete del Cristo » (I Cor. 3, 23). Tale, infatti, è il disegno di Dio riguardo a Gesù Cristo, cioè che egli abbia il p. in tutto, e che tutto, nel corso dei secoli, tenda a costituirsi e a conformarsi a lui (Col. 1, 1-18; Eph. 1, 10).
… S. Paolo, secondo un'usanza a lui cara, si associa S. nell'indirizzare la prima lettere ai Corinti (1, 1); lo qualifica con il solo titolo di « fratello », come per Timoteo altrove (II Cor. 1, 1; Col. 1, 1).
1:2
… Per sostenerla, corrompe il senso dei testi paolini (Eph. 1, 4; Col. 1, 2; Rom. 9, 11 e altri) e combatte la dottrina di Origene, di s. Ambrogio, di s. Girolamo e di tutta la tradizione cattolica che insegna altrimenti (Inst., III, cap. 22, n. 8). Non …
1:3
L'apostolo Paolo vuole che i fedeli compiano ogni azione a gloria di Dio (I Cor. 10, 31) e in ogni cosa gli rendano grazie (Col. 1, 3, 17; 5, 18). Le parole dell'Apostolo trovano la più larga applicazione nella preghiera cristiana pubblica e privata, che alla lode e al ringraziamento a Dio dà tanta parte. …
1:4
Mentre Paolo era prigioniero la prima volta a Roma (con poca probabilità altri pensano piuttosto a Cesarea: v. PRIGIONIA, EPISTOLE della) E. venne a visitarlo e a portargli notizie complessivamente confortanti sulle condizioni della comunità di Colosse (Col. 1, 4-8). Pare, anzi, che l'amore verso l'Apostolo, che lo dice « dilettissimo compagno di servizio » (Col. 1, 7), lo abbia spinto a rimanere presso di lui, quasi prigioniero volontario; onde …
fratelli: « in verbo veritatis evangelii quod pervenit ad vos sicut in universo mundo » (Col. 1, 4-7; I Thess. 1, 7-8). Libero com'era di scegliersi il campo di apostolato, si proibisce di predicare il Vangelo là, dove altri l'hanno già predicato (Rom. 15, 20-21; 16, 13-18). Quest'uomo …
1:6
… altro argomento (B. Rigaux, p. 224; F. Segarra, in Biblica, 19 [1938], pp. 351-54). Gesù incomincia con i segni remoti: guerre, sciagure collettive, persecuzioni contro i discepoli, e infine, la predicazione del Vangelo in tutto il mondo (Rom. 1, 8; Col. 1, 6). Il segno prossimo è inconfondibile della fine è l'avanzata dell'esercito romano su Gerusalemme (Lc. 21, 20), la profanazione del Tempio fatta dagli zeleti (Mt. 24, 15; Mc. 13, 14); …
… Il consolidamento dell'uomo interiore ardentemente invocato da s. Paolo per i neocristiani nelle sue preghiere (Eph. 3, 14-16; Col. 1, 6 agg.) è, nelle parole stesse dell'Apostolo, uno sviluppo della f.: S. Pietro lo impone in forma categorica: « Crescite in gratia et cognitione Domini nostri I. Christi » (II Pt. 3, …
1:7
COLOSSE (ΚΟΛΌΣΟΣΙ, ΚΟΛΌΣΙ, LAT. COLOSSE)
… Paolo indirizzò alla sua comunità cristiana (v. COLOSSESI, EPISTOLA ai). Questa era stata fondata, con ogni probabilità, mentre Paolo dimorava a Efeso (54-57), durante il terzo viaggio missionario, da Epafra, che vi occupa una posizione di prim'ordine (Col. 1, 7). Constava, in prevalenza, di etnico-cristiani (Col. 1, 21,
… Due anni di fecondo lavoro apostolico, che per l'affluire di forestieri e per probabili invii di discepoli in altre città dell'Asia proconsolare (Col. 1, 7; 4, 13) si estese molto al di là dei confini di E. (Act. 19, 26), suscitarono la gelosia dei giudei (Act. 19, 13-17) e la preoccupazione di chi era economicamente interessato a mantenere …
E. aveva ammaestrato (Col. 1, 7; cf. 2, 6 sg.) i fedeli di Colosse (v.; cf. inoltre COLOSSESI, EPISTOLA ai). In Col. 4, 12 sg. E. saluta la comunità a cui appartiene, come nativo della stessa città di Colosse e come …
… Indice dei rapidi progressi del Vangelo nella provincia sono i saluti delle « Chiese dell'Asia » già in I Cor. 16, 19. L'abitudine poi di Paolo d'investire i maggiori centri delle regioni da evangelizzare, l'avere egli inviato (Col. 1, 7; 4, 12 sg.) Epafra (v.) nelle città frigie di Colosse (v.), Laodicea (v.), Gerapoli porta a credere che non abbia trascurato la celebre città della Misis. …
1:8
… Gli Angeli (v.), specialmente l'Angelo del Signore, nel Vecchio Testamento vi sono oggetto di profonda venerazione religiosa, sebbene generica (p. es., Ex. 23, 20-22; Num. 22, 31-35; Iov. 5, 13-16; cf. Col. 1, 8; 4, 14; Apoc. 19, 10) perché essi sono esseri gloriosi, servi e messaggeri di Dio, la sua corte celeste, sempre in sua presenza (cf. Mt. 18, 10). E sebbene si metta fortemente in guardia …
1:9
… messaggeri di Dio, la sua corte celeste, sempre in sua presenza (cf. Mt. 18, 10). E sebbene si metta fortemente in guardia contro il culto mal compreso degli Angeli, a cui, tra gli altri, alcuni circoli di Colossi sembrano essere stati proclivi (cf. Col. 1, 9-20; 2, 18-23) e si accentui fortemente la loro subordinazione a Cristo (p. es.: Hebr. 1, 5-2, 18) tuttavia non viene affatto intaccato il principio generale della liceità ed utilità della …
1:12
CALVINO (CALVINUS, CAUVIN, CHAUVIN, CALVIN JEAN)
C. corrompe il senso dei testi paolini (Eph. 1, 4; Col. 1, 12; I Tim. 1, 9; Rom. 9, 11, ed altri) per sostenere la sua orribile sentenza della predestinazione alla dannazione, ed impugnerà la dottrina di Ambrogio, Origene, Gerolamo e di tutta …
DONI SOPRANNATURALI E GIUSTIZIA ORIGINALE
Questa dottrina si fonda sopra la grande verità che Gesù è il nuovo Adamo che ripara ciò che il primo aveva perduto (Rom. 5, 9-21; II Cor. 5, 15-21; Eph. 1, 4-12; 4, 22-24; Col. 1, 12-22; 3, 9-10). Consistendo questo stato di giustizia e di santità interiore essenzialmente nella Grazia santificante, ne segue che essa fu data al primo uomo antecedentemente al peccato. …
1:13
… L'A. è implicito nelle frasi paoline sul potere tenebroso che governa questo mondo, regno opposto al Regno di Cristo (Eph. 6, 12; Col. 1, 13; cf. Lc. 22, 53) perché retto da Satana « principe di questo mondo » (Io. 12, 31; 14, 30; 16, 11). L'A. è caratterizzato dall'orgoglioso fasto dell'universale dominio e dall'impostura. …
immagine applicato alla Sapienza divina in Sap. 7, 25-26 è ripreso da Hebr. 1, 3, applicato al Figlio di Dio fattosi uomo, e più chiaramente in II Cor. 4, 4 e Col. 1, 15. Quest'ultimo testo ha, nell'intero contesto (Col. 1, 13-17), innegabili affinità con il libro della Sapienza e con il prologo di s. Giovanni; ivi « immagine » corrisponde a L. e Gesù Cristo viene presentato chiaramente come Figlio di Dio, …
2. Il Nuovo Testamento. - Il mistero della s. venne rivelato nel suo concetto integrale, secondo il beneplacito divino, nell'ora da Dio voluta (Col. 1, 26), con il cristianesimo, che è un grande annuncio e messaggio di s. (Lc. 2, 11; Rom. 8, 3; Col. 1, 13-14; Hebr. 1, 1-3; Io. 1, 29, 36). Gesù venne come Salvatore (Mt. 1, 21; Lc. 2, 25, 30), e si presentò come tale (Mt. 15, 24; Mc. 2, 17; Lc. 19, 10; cf. Mt. 18, 12-23; Lc. 15, 1-8). Questa …
… Iddio ha liberato i suoi eletti « dal potere delle tenebre trasferendoli nel Regno del Figlio suo Unigenito » (Col. 1, 13). I due regni non sono statici, ma si realizzano, ogni istante, nel mutuo combattimento. …
1:15
1. Gli elementi costitutivi del c. m. - a) Il Capo: «Egli (Cristo), dice s. Paolo, è il Capo del Corpo della Chiesa» (Col. 1, 18). L'Incarnazione poneva Cristo a capo dell'umanità; il Figlio di Dio fatto uomo diventava di necessità assoluta «il Primogenito di tutta la creazione» (Col. 1, 15), la ricapitolazione delle cose celesti e terrestri» (Eph. 1, 10), «il Mediatore fra Dio e gli uomini» (I Tim. 2, 5). Il Verbo eterno, «nel quale era la vita» (Io. 1, 4), assunse la …
… Tutte le creature intelligenti, di cui Cristo è il Re (Col. 1, 15-18) vi parteciperanno, con gli angeli gli uomini: per prima, sopra gli uni e gli altri, la Madre del Verbo incarnato, vera Madre di Dio. E i redenti di Cristo vi saranno beati e santi; …
1, 1-14; cf. I Cor. 1, 24 sg.; Col. 1, 15 sgg.), era facile
… Quanti, infatti, viene qualificato come F. di D. proprio (Rom. 8, 32), unico (Mt. 3, 17; 17,5), unigenito (Io. 1, 14, 18; 3, 16), primogenito (Col. 1, 15), vero (I Io. 5, 20); appellativi che escludono in modo as-soluto qualunque filiazione che non sia quella na-turale.
… G. è la luce che illumina ogni uomo, perché nel seno del Padre è l'immagine del Padre, del Dio invisibile (Col. 1, 15) e come a Unigenito del Padre gli compete la «gloria», la manifestazione della divinità (Io. 1, 14; corrispondenza tra 1, 14 e 18: contemplare con gli occhi del corpo la gloria del …
… Figlio a salvare il mondo (ibid. 3, 16; Gal. 4, 4); Gesù è il Figlio proprio di Dio (Rom. 8, 32; 18; ibid. 9, 5), immagine del Dio invisibile, primogenito (generato prima) di tutta la creazione, perché tutto è stato creato da lui e per lui (Io. 1, 3 e Col. 1, 15-19).
… che ne è come l'immagine, così Iddio Padre, conoscendo perfettamente se stesso, e in se stesso tutte le cose, genera intellettualmente, ab aeterno, il suo L. interiore, l'Unigenito-Dio (Io. 1, 18), che ne è l'immagine perfettissima (cf. II Cor. 4, 4; Col. 1, 15). Nell'uomo il pensiero è un'accidentalità transeunte, in Dio invece è una Persona, sussistente eternamente nell'unica natura divina, comune al Padre e al Figlio. …
… Tutte le cose sono state create per lui ed in lui ed egli è prima di tutte le cose e tutte le cose esistono per virtù di lui » (Col. 1, 15 sgg.). …
1:16
… presso gli antichi scrittori cristiani, sulla perfetta spiritualità degli a. (cf. G. E. Closen, Die Sünde der Söhne Gottes, Roma 1937). Nel Nuovo Testamento gli a. sono presentati invece più chiaramente come spiriti (Hebr. 1, 14), invisibili (Col. 1, 16), che non hanno rapporti carnali (Mt. 22, 30), e si parla esplicitamente della loro caduta (Iud. 6; II Pt. 2, 4).
creato; ed Egli è avanti a tutte le cose e tutte le cose per Lui sussistono» (Col. 1, 16-17). E lo stesso apostolo insegnava agli Ateniesi: «Quello dunque che voi adorate senza conoscerlo, io ve lo annunzio. …
… Il Figlio di Dio, principio di unione e di coordinazione di tutte le cose create (cf. Col. 1, 16), accentra e ricapitola (ἀναχεραλαιόακαθαι), come principio dell'elevazione ad un ordine soprannaturale, tutto in se stesso (Eph. 1, 10).
1:18
Del Nuovo Testamento utilizza l'«a. sinottica» (Mt. 24; Mc. 13; A. Wikenhauser, Der Sinn der Apok., pp. 5-15), e nella cristologia richiama s. Paolo (1, 5: Col. 1, 18). Ma pur proseguendo il solco dei Profeti e del Vangelo, l'A. ha pretta originalità nella tessitura d'insieme, e nell'adattare i simboli anteriori al suo alto tema cristiano completa …
1. Gli elementi costitutivi del c. m. - a) Il Capo: «Egli (Cristo), dice s. Paolo, è il Capo del Corpo della Chiesa» (Col. 1, 18). L'Incarnazione poneva Cristo a capo dell'umanità; il Figlio di Dio fatto uomo diventava di necessità assoluta «il Primogenito di tutta la creazione» (Col. 1, 15), la ricapitolazione …
1:19
… «Le virtù, i doni, i carismi che sono nella società cristiana - dice Pio XII (loc. cit.) - risplendono tutti in modo perfettissimo nel suo Capo, Cristo: «In lui piacque al Padre che abitasse ogni pienezza» (Col. 1, 19); 3) soprattutto preminenza di influsso. …
… La parola, che era in uso anche fuori della gnosi (p. es., Rom. 11, 25, 15, 29; Col. 1, 19, 2, 9, ecc.), significa nella gnosi la totalità del mondo intellettuale in Dio. Tutto ciò che viene dalla dialettica del pensiero divino (syzygiae) è un prodotto completo, mentre ciò …
1:20
… 16). Le «altre pecorelle» sarebbero gli abitanti degli astri, dei quali anche è re Gesù Cristo; 3) alla frase di s. Paolo: «Piacque a Dio... di riconciliare tutte le cose in lui... sia quelle che stanno sulla terra, sia quelle che stanno nei cieli» (Col. 1, 20); poiché gli angeli buoni non furono certamente riscattati da Gesù Cristo, resterebbe che la frase «quelle che stanno nei cieli» si riferirebbe all'umanità degli astri; 4) e finalmente …
… Il Regno messianico è il regno della pace piena (Is. 9, 6-7; 11, 6-9; 24, 10; Ex. 34, 25). Cristo ha inaugurato la pace ed è «la nostra pace» (Eph. 2, 14-15; Col. 1, 20 εἰρηνοποιήσας), ha recato al mondo l'evangelo della pace (Eph. 6, 15). Prerogativa di questi miti militi del «principe della pace»: «saranno chiamati» (e saranno davvero, secondo …
… evangelizzare; e non in sapienza di parole, ma perché non sia resa vana la C. del Cristo » (I Cor. 1, 17); « Non giudicai di sapere tra di voi alcuna cosa, se non Gesù Cristo, e questo crocifisso » (I Cor. 2, 2; cf. Gal. 2, 19; 5, 11; Eph. 2, 16; Col. 1, 20; 2, 14). I SS. Padri seguirono la medesima via.
1:21
COLOSSE (ΚΟΛΌΣΟΣΙ, ΚΟΛΌΣΙ, LAT. COLOSSE)
… EPISTOLA ai). Questa era stata fondata, con ogni probabilità, mentre Paolo dimorava a Efeso (54-57), durante il terzo viaggio missionario, da Epafra, che vi occupa una posizione di prim'ordine (Col. 1, 7). Constava, in prevalenza, di etnico-cristiani (Col. 1, 21,
1:24
… La Chiesa, come egli sovente insegna (ad es., Eph. 1, 23; Col. 1, 24), è il corpo di Cristo; i fedeli si rivestono di Cristo, sono inseriti in Cristo; « in Cristo Gesù » è la sua espressione preferita, caratteristica, ripetuta ben 164 volte (F. Prat, …
… E vivo non più io, ma vive in me Cristo» (Gal. 2, 19). «In me parla Cristo» (II Cor. 13, 3). «Io compio in me quello che rimane dei patimenti di Cristo a pro' del suo Corpo che è la sua Chiesa» (Col. 1, 24). 2) Di là la necessità di morire a quanto sa di natura viziata, del primo Adamo, dell'uomo vecchio, contrapposto a Gesù, l'Adamo novello, come si esprime più volte s. Paolo: «Mortificate …
… L'Apostolo usa costantemente τοῦ Χριστοῦ (con l'articolo) dopo i termini di portata soteriologica: Ἰεσσαγγέλων (8 volte), «la croce» (I Cor. 1, 17; Gal. 6, 12; Phil. 3, 18), «i patimenti» (II Cor. 1, 5 e Col. 1, 24; cf. Act. 3, 18; 17, 3; 26, 23), Ἰάγιπτη (Rom. 8, 35; II Cor. 5, 14; Eph. 3, 19), «il Sangue» e «il Corpo» del suo sacrificio (I Cor. 10, 16; Rom. 7, 4; Eph. 2, 13; τοῦ …
… (ibid. 2, 10-15). Vero è che l'atto capitale della r., la Redenzione (v.), rimarrà esclusivamente personale al Verbo Incarnato; ma, organizzati in lui, tutti i fedeli contribuiranno personalmente alla r. complementare della Chiesa, sposa dell'Agnello (Col. 1, 24; Phil. 2, 17). Questa partecipazione è simboleggiata dalla goccia d'acqua versata nel vino destinato al S. Sacrificio (Conc. …
1:25
… La parola Logos era adatta anche perché nel linguaggio della catechesi primitiva era passata a significare il messaggio cristiano e il suo contenuto, la Persona stessa del C. (cf. Col. 1, 25-28); lui è la Parola di Dio all'umanità, parola produttrice di salvezza per gli uomini, come e supremamente di più delle parole che Dio aveva parlato per mezzo dei suoi messaggeri nel …
1:26
… S. Paolo dice che il mistero di Cristo fu nascosto da secoli e poi rivelato ai santi (Col. 1, 26; cf. I Tim. 3, 16). S. Agostino (Ad Volusianum, 2, 8) parla dell'incomprensibilità dell'I. e conclude: «In talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis». …
… prudenza, facendosi riconoscere il mistero della sua volontà ch'egli aveva in sé prestabilita per tradurla in atto nella pienezza dei tempi: è (il mistero) di raccogliere tutte le cose in Cristo, sia le celesti come le terrestri » (Eph. 1, 9-10; cf. Col. 1, 26 sgg.).
… affert, certe crucis mysterium difficillimum existimandum est vixque percipi a nobis potest, salutem nostram ex cruce ipsa et ex co qui pro nobis ligne illi affixus est pendere ». È il mysterium absconditum a saeculis, di cui parla s. Paolo (Eph. 3, 9; Col. 1, 26; Rom. 16, 25).
2. Il Nuovo Testamento. - Il mistero della s. venne rivelato nel suo concetto integrale, secondo il beneplacito divino, nell'ora da Dio voluta (Col. 1, 26), con il cristianesimo, che è un grande annuncio e messaggio di s. (Lc. 2, 11; Rom. 8, 3; Col. 1, 13-14; Hebr. 1, 1-3; Io. 1, 29, 36). Gesù venne come Salvatore (Mt. 1, 21; Lc. 2, …
… E come la fede si incontra in Cristo, così la s. culmina in lui: egli è la nostra s. (I Tim. 1,1; Col. 1,26-27). In lui Iddio ha riassunto e ha mantenuto tutte le sue promesse, svelando e attuando il suo disegno salvifico. …
1:28
… compiuto sulla Croce dal divino fondatore; anch'esso adopera la terminologia in uso nelle religioni misteriche: « m. del regno di Dio » (Mc. 4, 11); « m. del Vangelo » (Eph. 6, 19); « m. di Cristo » (Col. 4, 3); « uomo perfetto (τέλειος) in Cristo » (Col. 1, 28).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.