2 Tessalonicesi

Paucarum igitur hebdomadarum spatio fundata est ecclesia thessalonicensis; qui felix Evangelii progressus ludaeorum iram provocavit Assumtis igitur otiosis subbasilicanis (yopaiot) , qui in magnis emporiis frequentissimi inveniuntur, seditionem movent, lasonis domum adoriuntur, ut Paulum et Silvanum capiant; quibus non inventis lasonem aliosque fratres ad magistratus attrahunt, criminis laesae maiestatis, no vae scilicet religionis, quae pro imperatore lesum quendam regem proclamet, propagatae accusant, magistratibus totique populo, qui Romanos timebant, non parvum terrorem incutiunt. Iason autem, qui vir nobilis fuisse videtur, cautionem dedit et Paulus, ne nascentem ecclesiam neophytosque in fide nondum plene confirmatos maiori periculo exponeret, civitatem ad tempus relinquere satius ducens cum Silvano Beroeam profectus est. At eius discessu ira et invidia ludaeorum non quievit; etenim non tantum a neophytorum persecutione non destiterunt, sed quamprimum audierunt Apostolum inter Iudaeos beroeenses magno cum fructu Evangelium praedicare , eum secuti nova seditione excitata coegerunt, ut relicta Macedonia in Achaiam transfretaret. Athenas appulsus Timotheum et Silvanum , quos in Macedonia reliquerat, ad se accersivit, advenienles autem mox reverli iussit, atque Timotheum quidem, quem Iudaei thessalonicenses cognitum non habebant, Thessalonicam misit, ut neophytos visitaret et in eorum tribulationibus consolaretur*.

2. Maiorem neophytorum thessalonicensium numeruni ex ethnicis venisse docet 1 Thess. 1,9, quo ex textu etiam elucet plerosque ante Evangelium acceptum non fuisse proselytos iudaicos (« quomodo conversi estis ad Deum a simulacris »). Idem insinuat vulgatus textus Actuum : « et de colentibus gentilibusque multitudo magna »; quam lectionem ex codicibus graecis tuentur A. D. cum nonnullis minusculis, ex versionibus praeter vulgatam etiam coptica. Eeliqui quidem codices graeci atque aliae versiones omnes legunt 1àw «e o:Gopívov "EAYijutov : veri autem similitudine carct haec lectio, quoniam expressio 6 a:66p:vog" E.» nusquam occurrit nce apud Lucam occurrere potest, cui "EXA5» non est nomen nalionis sed nomen religionis, atque proin 6 astievog "EXAzv « ethnicus verum Deum colens » est contradictio in adiecto, Unicus N. I. locus, in quo "EXXgv barbaro oppositus Graccum. natione. designat, est. Ion. 1, 15; in aliis omnibus Iudaco opponitur et relieionem indicat,

120. — 1I. Occasio kr rivis EPISTOLAE 1 AD Tnuss. — Paulus interea Athenis Corinthum profectus erat, qua in urbe, quum diutius commoraretur, Timotheus cum Sila ex missione sua macedonica redux de ecclesiae thessalonicensis statu certiorem eum fecit. Lacti in genere erant nuntii, quos attulit, id quod ex epistola priore satis elucet. Firmi neque persecutione fracti neophyti in fide accepta permauserant, atque uti fidem, ita etiam spem caritatemque suam opere ita probaverant, ut novae ecclesiae fama non tantum iu Macedonia et Achaia esset propagata sed efiam in longinquis terris iam celebraretur; Pauli quoque, patris sui spiritualis, semper memores erant eiusque desiderio tenebantur! At nonnulla minus grata referre debuit Timotheus; [udaei enim increduli, ut neophytos a fide averterent, aperta persecutione non contenti calumniis quoque sparsis Pauli famam videntur esse aggressi, illum velut hominem describentes, qui avaritia vanaeque gloriae studio duetus doctrinas falsas spargeret, quique astutus se ipse quidem persecutioni subtraheret seductis medio in periculo relictis. Praeterea inter neophylos retulit Timotheus nonnullos a praecipuis ethnicorum vitiis, ab avaritia et libidine, nondum plane abstinere, alios, quia secundum Domini adventum instare crederent, otioso vitae generi sese dedisse , alios demum ob eandem causam de statu eorum , qui ante Domini adventum morerentur, inquietari et contristari?.

Quibus nuntiis permotus est Apostolus, ut primam suam epistolam scriberet, Pro magno enim amore , quo omnes suos neophytos complectebatur, gratias quidem egit Deo de virtutibus, quibus Thessalonicenses excellebant, at pericula, quae illorum fidei quum ab Iudaeis calumniatoribus tum ab illorum ipsorum debilitate imminebant, timens attentos illos reddere voluit, ne incauti perirent. Refutandas ideo censuit calumnias contra se sparsas, ne diminuta in magistrum fiducia fides ipsa periclitaretur, exhortandos fideles, ut ab omnibus omnino vitiis abstinerent , edocendosque ne erroneis de Christi adventu sententiis turbarentur. Haec tria igitur sibi in hac epistola proposuit, ut hac ratione neophytos in fide confirmaret vel, quemadmodum loquitur S. Thomas, « ut eos contra praesentes tribulationes praemuniret »?,

Quae vero sibi proposuit, ea ita exsequitur, ut post gratiarum actionem, qua neophytorum virtutes commendat, in priore Aistorica epistolae parte (2,1 -3,13) calumnias indirecte refutet suo agendi modo, quem praesens et absens tenuerat, explicato, in secunda autem paraenetica (&,1-5,92) a vitiis absterreat et de secundo Christi adventu edoceat neophytos*. Accuratiorem idearum nexum exhibebit haec analysis.

3. Ambrosiaster in. 1 Thess. 2,3. 4. polemicum finem Paulo attribuit : « hoc propter pseudapostolos dicit, qui in dolo et fallacia praedicabant non missi, ut circumvenirent gentes ad serviendum legi factorum »; simili modo Card. Hugo Postilia in 1 Thess. 3; Salmer disput. 2. in 1 Thess. aliique antiquiores interpretes. At parum recte polemicum finem statui tota epistola docet, praesertim si ex. gr. cum 2 Cor. comparatur. Inter modernos autem interpretes controvertitur, num Paulus, ubi suam inter illos conversationem Thessalonicensibus in memoriam revocat, apologeticum quendam finem prae oculis habuerit, an lectores suos exhibito suo amore consolari tantum et exhortari voluerit. Priorem sententiam probabiliorem ducimus, quia melius explicat, non tantum cur tam fuse suum agendi modum Apostolus explicaverit, sed etiam cur acerbam illam diatriben contra Iudaeos Evangelii propagationem impedientes inserucrit. Istos enim, ubi aperta persecutione Apostolum attingere nequiverunt, calumuiis sparsis eum impugnasse non temere admittimus, quamvis diserta calumniarum testimonia epistolae non contincant.

Esonpivw (1.1 - 10, quemadmodum in plerisque epistolis, constat inscriptione consueta | Pauli, Silvani, Timothei 4, 4 et gratiarum actione ob fructus, quos Evangelium infer Thessalonicenses laborantem, spem sustinentem, quia certus est de eorum election (4,2-4);

2.) quod ipse quidem apud illos praedicare potuerit in virtute, in Spiritu sancto, in plenitudine multa (4, 5),

8.) illi autem non obstantibus tribulationibus cum gaudio fidem ita acceperint, ut aliis ecclesiis facti sint exemplar, quippe quae inde didicerint, quomodo ipse apud illos sit conversatus et quos frucius illi ex suo adventu hauserint (1,6 -10J.

2.) Tribulationibus, quas Philippis passus erat, non fractus cum fortitudine inter eos Evangelium annuntiavit, quam fortiludinem hausit quum ex obiectiva praedicationis veritate, tum ex pura intentione, qua in praedicando soli Deo placere studuit (2.2- 4).

8.) Neque enim apud eos favorem hominum quaesivit, nec divitias, nec gloriam (2,8- 7). sed ob amorem suum erga eos id unum intendit, ut illis traderet Evangeliuin (2, 7. 8)'.

[-) Ideo etiam, ne eos gravaret, nocte et die laboravit, atque neophyti non minus quam Deus ipse testes fuerunt, quam sancte et iuste apud illos conversatus sit, quantaque cum sollicitudine paterna singulorum salutem promovere studuerit (2,9 - 12).

b.) Quales Thessalonicenses ipso praesente fuerint (2,13 - 16) : a.) Acceperunt nimirum Evangelium tamquam verbum Dei (2, 13), B.) eiusque virtutem in ipsis operantem ostenderunt persecutione fortiter tolerata, qua fortitudine similes facti sunt primis Christianis ConsELY IxTnor. III. — 26 hierosolymilanis persecutionem passis eliam a ludaeis, qui iam Dominum et Prophetas occiderunt ez omnibus adversantur, quia gentibus Evangelium praedicari nolint (2,14 - 16).

2. Qualis ipse absens fuerit et quales ipso absente neophyti 2,1 - 3,10) in hac allera sectione ita coniunctim describit, ut tenerrimurm suum erga illos amorem manifestet; eteniin a.) absens ad eos redire saepius et ardenter desideravit, sed quominus propositum exsequeretur, impeditus est a satana (2,17 -20j; b.) quare saltem per Timotheum eos visitare voluit, ut eos exhortaretur et consolaretur, ne persecutione perdurante frangerenulur; sciunl enim Christianos sine tribulatione esse non posse (3,1 - 3);

€.) neque minus tenerrimuni suum amorem cognoscere possunt ex ina; gaudio, quod expertus est, quum per Timotheum de eorum perseveranlia in fide et caritate deque eorum erga se amore certus redditus esset; quibus nuntiis adductus est, ut abandantius Deo grates àüzeret ab eoque ardentius reditum suuin ad illos precibus effla;itaret (3.6 - 10).

3. Concludit hanc partem precatione ad Deum, ut ipsi quidem ad Thessalonicenses reverti liceat, illi autem in virtute progrediantur (3,14 - 13.

Ill. In ALTERA PARTE PARAENETICA (4,1- 5,22) lectores ad vitia vitanda virtulemque sectandam exhortatur et. de secundo Domini adventu nonnulla edocet.

à ) Post generale monitum, ul observent oiunia mandala, quae illis tradidit (4, 1. 2),

2.) ul castitatem illain observent, quae uniuscuiusque statui deceat (4,3-5), ac praesertim caveant ab adulterio (4, 6)?, cui monito inotiva subiuugit (4, 7. 8); f.) ut crescant in caritate fraterna, qua iam exceellunt (4, 9. 40), y-) ut quieti diligentesque oinnibus sint bono exeinplo (4, 11. 125.

2. iVonnulla docet de secundo Christi adventu (4,13 - 5,11).

a.) De sorte illorum, qui ante secundum Christi adventu moriuntur, inquietos et contristatos docet, illos esse ita resurrecturos, ut una cum eis, quos Christus adveniens vivos sit reperturus, Domino sint occursuri (4,413-17).

b.) De tempore adventus Christi curiosius inquirentibus in memoriam revocat ea, quae hac de re illis tradiderat, subitum et inexspectatum Dominum venturum esse (2,1 -3), quare necesse esse concludit, ut omnes semper vigilent virtuülibusque fidei, spei, caritatis velut arinis sint induti (5,4- 11).

a.) niutua officia subditorum et superiorum inculcat; subditis commiendans erga praepositos gratitudinem caritatemque et cum illis concordiam (35,12- 43), praepositis autem, ut pro uniuscuiusque necessitate subditos promoveant (3, 14. 15), b.)atque subiicit monita geueralia ad. gaudium. spirituale, continuam precationem, sapientem usum donorum spiritualiuin , abstinentiam ab omni peccato (5,16 - 225. ]V. EPiLocvs practer benedictionern apostolicam et salutationem ecclesiae continet inandatum, ut epistola publice legatur (5,23 - 28).

1. Interpunzendum censemus : « Neque enin aliquando füinius in sermone adul tionis,... neque in occasione avaritiae... neque quaerentes. ab hominibus gloriun... quum (quamvis) possemus vobis oneri esse (v &agz cioas in honore esse), ut Christi Apostoli : sed facti sumus parvuli in medio vestrum. Tamquam si nutrix foveat filios su08, ila desiderantes (i. e. diligentes) vos enpide volebunus tradere » etc. Hae enim , ratione evitatur omne anacoluthum et servatur genuina lectio (v/ztog, non 3z19;5, quam cum Vulgata optimi codd. graeci (B. N. C. D. F. G.), antiquiores Patres (Clem. Alex., Orig., Cyr. Alex.) et versiones copt. et acth. tuentur. Pro more suo Apostolus negationi (non fuimus etc) opponit affirinativum membrum (« facti sumus parvuli ». qui nee adulantur, nec opes vel honores quaerunt).

3. Moderni interpretes non pauci, praecuntibus iam 5. Thom., Lyr. aliisque, vers. 6 « ne quis supergrediatur » ete. de cavenda fraude in negotiis quotidianis intellizunt; ct cum Chrys. reliquisque graecis interpp., 8. Hier. (ad Eph. 5,5), Est., a Lap. etc. eum ompino de cavenda illa impudicitiae spceie, qua simul ius proximi laeditur, i. e. de adulterio cavendo, intelligendum arbitramur. Sed hoec in commentario sunt idemonstran-da.

122, — IV. Un xr Qvaxpo priorem hane epistolam Apostolus seripserit, haud difliculter et magna cum veri similitudine, opinor, detiniens, si ea, quae Lucas de Timotheo et Silvano ex Macedonia veducibus refert (.1c£.. 18, 5). cum illis contulerimus, quae epistola de Timotheo ad Paulum reverso tradit (£ 2/ess. 3, 6). Vix enim dubitatio suboriri potest , quin in utroque loco de eodem reditu sit sermo. Quare eum plerisque modernis interpretibus epistolam Coriuthi seriptatu arbitramur a. 33., 1. e. integro fere post anuo, quam Paulus thessalonieensem ecclesiam reliquerat. Nam tota epistola ifa comparata est, ut ecclesiim vix natam supponat, atque modus, quo Paulus de sua. inter Tliessalonicenses conversalione loquitur, vividam ae recentem corum, quae narrat, memoriam fuisse scribenti demonstrat. Longum ergo temporis spatium inter cccelesiae illius fundationem interque epistolae orizinem ponere non licet. Neque nimis breve inferponendum est; nau intermedio illo tempore Paulus ecclesiam beroeensem fundaverat, Athenas transvectus discipulos suos ex Macedonia accersiverat, advenientes in Macedoniam reverli iusserat, neque nisi illa missione naccdonica terminata, postquam aliae interea iam ecclesiae in Achaia fundatae crant (t 7Acss. 1, '), nuntios illos accepit, quibus ad scribendam epistolam permotus est : quae omnia integrum fere annum, aut saltem complures menses absumsisse evidens est.

Codices quidem multi graeci (inter quos etiam A. L. aliique), latini, syriaci, coptiei in subscriptione Athenis epistolam scriptam dicunt; quam sententiam Theodoretus quoque, Euthalius, Ps. Atlianasius, Oecumenius ex Graecis, ex Latinis autem Card. Hugo, Lyranus, Dionysius Carth., Sixtus Sen. aliique non pauci sequuntur, atque ex modernis aliqui adoptaverunt!. At codicum illorum subscriptio ex verbis epistolae (3, 1) non satis intellectis videtur esse exorla, quum per Timotheum epistula Thessaloniceusibus allata putaretur. Dubium autem non est, quin haec opinio prorsus sit erronea; ex illa enim inissione Tiniolheus iam reversus erat, antequam epistola scriberetur (3, 6). Quare Euthalius iam aliique plerique alterum iter atheniense Paulo attribuerunt, ut codicum testimonia explicarent; at nec tantae sunt auctoritatis nec antiquitatis pleraeque illae subscriptiones, ut earum explicandarum gralia itinera Pauli sint fingenda, quorum vestigium in Scriptura non reperitur. Quod si moderni quidam non nisi post priorem Apostoli captivitatem a. 66. vel 67. epistolam seriptam censent, toto eius arguinento et conlextu satis refutantur.

ticos, qui Alhenis epistolam scriptam pulant, enumerat Lünemann in Meyer's Krit. exeg. Híandb. Ed. 3. X. p. 9 sq.

123. — V. Occasio ET riNIS 2 Ap Tusss. Haud diu postquam priorem epistolam seripsit, Apostolus rescivit, quemnam fructum in Thessalonicensium ecclesia produxisset : fideles enim, etsi vehementer ob fidem suam impugnarentur, adversariorum impetus forti animo sustinebant; florebat inter eos caritas fraterna, et fides eorum creverat. De secundo autem Christi adventu nova exorta erat animorum perturbatio. Timor quidem ille, qui pridem ob conditionem mortuorum animos occupaverat, omnino evanuerat; satis clare enim, quid hac de re esset tenendum, Paulus in priore epistola docuerat. Opinio autem videtur invaluisse proximum esse Christi adventum; inde timor aliquorum, inquieta aliorum exspectatio, non paucorum desidia et negligentia in negotiis suis peragendis. Ad quam opinionem stabiliendam nonnulli ex divina revelatione se de mox instanti die iudicii edoctos dictitabant; imo eo usque aliqui progressi sunt, ut ficta Apostoli epistola errorem suum confirmare cona rentur; forte illis quoque, quae in priore epistola de adventu Christi dicta erant, eum comprobabant terminis, quibus utitur Apostolus, falsa interpretatione in suum errorem detorsis!,

Eiusmodi fuisse thessalonicensis ecclesiae statum , quum alteram suain epistolam. Apostolus scriberet, ipsa evidenter nos docet; unde quemnam finem in ea scribenda sibi proposuerit, iam elucet. Perniciosus enim ille error de immediato Christi adventu eradicandus erat, atque vitia ex illo errore profluentia erant reprimenda. Cui duplici fini duae cpistolae partes respondent, quarum prior dogieotrea post inscriptionem et gratiarum actionem consuetam (1,1- 12) errorem illum refutat docetque immediate instare non posse Chrisli adventum, quia signa, quae eum praecedere debeant, nondum apparuerint (2,1- 16); altera autem paraenctica. monet, ut secundum praecepta ipsis tradita ambulent vitentque desidiam et inquictudinem ex erronea illa opinione exortam (3. 1-16)*.

1. 2 Thess. 2,2; 3,17. — 1 Thess. 4,13. De quibus ultimis verbis inter alios rccte Card. Hugo : « Quia in praecedenti epistola dixerat Apostolus : Nos qui vivimus, qui residui sumus etc, hoc male intelligentes et timentes, quia adhuc imperfecti erant et pauca bona fecerant, desperabant, et propter hoc Apostolus eos revocat ab hoc timore » etc.

l. Exounicx (1.1- 12) iterum constat A. inscriptione consuela (3,4. 2.» Paulus, Silvanus , Timotheus), 2. el gratiarum actione (1.3-19), quae ità comparata est, ut simul eos in tribulationibus consoletur et ad perseverantiam exhortetur; etenim a.' gralias agil Deo ob profectum 'Thessalonicensium in fide, in caritate fraterna atque maxime in patientia, qua tribulationibus toleratis dignos se reddiderint regno Dei (1.3-5); b.) iustum enim Deum in die iudicii illis, qui tribulantur, mercedem, persecutoribus autem aeternam poenam esse redditurum (1,6-10:. c.) Ut autem magis eos consoletur et exhortetur, promittit se pro eis Deum semper precalurum esse, ut maioribus graliis acceptis magis proficiant in omni virlule 1,11. 12).

V. IN poGNA'TICA PARTE (2,1 - 16), quid de tempore secundi adventus Chri-

1. Cavendum monet, ne sive praetensa quadam revelatione sive ficta cpistola persuaderi sibi sinant, diem Domini proxime instare (2,1. 2*.

2. Nam antequam Christus adventurus sit, praecessuram esse generalem quandam defectionem a fide et apparitionem « hominis peccati » i. e. Antichristi, id quod coram iam praedicaverat illis (2,3- 5). Antichristi signa quidem praecursoria iam apparuisse , ipsum autem non adventurum, nisi illud, quod ipsum retineat, e medio sit sublatum; quid autem eum retincat, scire Thessalonicenses ex orali sua institutione (2, 6.1).

3. Ut autem Antichristum nondum venisse clarius cognoscant, describit illis modum, quo acturus sit inter suos, simul explicans rationem, ob quam Deus haec permissurus sit (2,8 - 11).

4. 'Terminat autem hanc partem gratias agens Deo, quod (a deceptione illius Antichristi praeservaturus sit Thessalonicenses), quippe quos ad salutem elegerit et vocaverit (2,12. 13); quare sua ex parte Thessalonicenses fideles permaneant oportet collaborantes cum gratia, quain iis apprecatur Apostolus (2,14-16)?.

1. rogat eos, ut precibus suis a Dco profectum Evangelii petant et ipsi Apostolo liberationem ab ipsius adversariis (3,1. 2).

3. Sperans autem fore, ut cum gratia Dei perseveraturi sint in praeceptis implendis, quae eis tradidit (3,3- 5),

8.) exhortatur eos ut übstineant a societate fratrum, qui praecepta illa non observent (3,6), b.) atque suo exemplo suoque praecepto in memoriam revocatis (3.7- 10) illos, quos inquietos et desidiosos esse audivit, admonet ut se corrigant (3,41. 192).

€.) Ad omnes iterum conversus vult, ut in virtute proficiant, abstineant à conversalione cum fratribus, qui monita Apostoli audire noluerint, eosque corripiant (3,13- 15).

JV. Eritocus (3,46 -18) continet benedictionem apostolicam salutationemque propria manu ab Apostolo additum, ex qua genuinam esse epistolam cognoscant.

2. Ab aliquibus versus 2,12-16 ad partem paraencticam trahuntur : obstat autem, quemquam, ut ei assenliret, perinoverunt. Mutata autem est rerum conditio, quum neotubingianorum parens, F. CÀr. Daur, ipse in aciem progressus ulriusque authentiam impugnare coepisset; non paucos enim, qui sibi adhaererent, invenit, attamen ne ipsis quidem asseclis suis omnibus persuadere potuit, utramque esse contictam, et maior discipulorum eius numerus sulius secundae genuinitatem hodie negat'. Magni quidem momenti argumenta, quibus stabilire conantur sententiam suam, non sunt; praecipua tamen aíferemus, ne quid demonstralioni nostrae deesse videatur.

OsikcTIONES coNTRA 1 'igss. igitur sunt hao : 4.) Epistola Paulo est indigna; etenim si 4,43-18 excipitur, nullum argumentum dogmalicum tractat, sed integra generalibus nonnullis monitis constat et repetitione verbosa historiae conversionis Thessalonicensium, quae illis satis nota fuit quamque falsarius ex Actibus videtur hausisse. « Levitas et inanitas argumenti, atque absentia cerlae et determinatae occasionis, quae epistolam provocare potuit, iam sufficiunt, ut eam Paulo abiudicemus » ?, — At, quaeso, si tam leve et inane epistolae est argumentum, quid falsarium permovit, ut eam componeret? Num forle stylum dumtaxat exercere orationemque paulinam imitari voluit? Epistolae enim stylum Paulo esse dignum ne ipse quidem adversarius noster negat. Quod si ex Actibus hausit historiatn conversionis Thessalonicensium, quomodo fiL, ut multi interpretes ralionalistici epistolam nostram Aclibus contradicere asserant ?? Sed his omissis inane et leve argumentum esse is solus asserere oudobil, qui epistolam non intellexit. Etenim per paucas tantum hebdomades "Thessalonicenses Apostolum cognoverant ct audierant; post eius discessum gravissima persecutione premcbantur; quid ergo mirum, si Apostolus eorum defectionem timens calumnias, quibus Iudaei persecutores apostolicam auctoritatem destruere conabantur, refutandas censuit; quomodo autem melius quam recordatione corum, quae praesens et absens pro iis egerat, illas refulare potuit? Num singularis ille et vero paternus amor, qui in tota epistola apparct, a ''hessalonicensibus etiam spernebatur, quemadmodum a neotubingianis vilipeudilur? Atque praecepta moralia, quibus abundat epistola, neophylisne illis levia erant et inania et nullius momenti?

2.) Epistola haec ab epistolis ad Corinthios dopendet; eacdem enim idcae in illis sunt expressae , imo cadem verba adhibita *. — Operae pretium non est textus, quibus hanc obiectionem stabilire vult, singulos examinare; eodem enim argumento, quo Daur epistolae nostrae dependentiam ab epistolis ad Corinth. demonstrare conatur, alius earum a nostra dependentiam demonstrare potest. Utrumque autem in gravissimo errore versari nemo non videt, quum ecclesias illas iisdem fcre in circumstantiis nascentes iisdem monitis non indiguisse gratis supponant ct eundem scriptorem de iisdem rebus scribentem eadem verba adhibere posse sulte negent. Ceterum quam plurimae ex illis similitudinibus, quas affert, prorsus non sunt ad rem *.

3.) Epistola nostra paucis mensibus post ecclesiae thessalonicensis fundalionem scripta esse vult; atqui non pauca continet, quae eo tempore scribi non poluere. Quo enim cum iure neophyti nascentis illius ecclesiae omnibus credentibus in Macedonia et Achaia excinplaría fuisse dicuntur? Quo cum iure « non solum in Macedonia et Achaia, sed in omni Joco » fides eoruin jam luiudabatur? Quomodo post tam paucos menses Apostolus dicere potuit se iam e seniel et iferum » eos visitare voluisse? Num iam post paucos inenses monita illa ad otiosilatem vitandam, ad castitatem observandam etc, necessari fucrunt*? — Obiectio haoc, si quid valeret, ad summum demonstraret epistolam tardius esse scriptam, quam vulgo adinittitur; at ne boc quidem deinonstrat. Quemadmodum primi Christiani hierosolymitani unanimitate sua iun primis diebus excelluerunt et velut exemplaria proponebantur, ila Thessalonicenses, quum ab initio persecutioni essent expositi, statim forlitudinis exemplaria facti sunt. Quod terminus ille « in omni loco» non magis sit premendus ct urgendus, quam similis expressio « in omni mundo » (Rom. 4,8, est evidens. Monila autem necessaria fuisse nemo mirahilur, qui tbessulonicensium etlinicornm perversos mores consideraverit el baptisino perversas inclinationes non. desteni non negaverit. Atque cur Paulus. violenta persecutione impeditus, ne in civilate illa, quae tan nvide Evangelium acceperat, diutius remaneret uberioresque fructus colligeret, quam citissime in illam reverti desiderare non poluerit, nemo prudens videbit.

4.) Comparatio Thessalonicenses inter et Indaeochristianos 2,14 - 10) affectata est et longe arcessita, nec decel Apostolum, qui nunquam ludanocbrislianos ethnicis conversis imitandos proponit; multo minus autem decuit Paulum ludaeis obiicere, eos esse « odium generis humani »*. — At tantum abest, ut comparatio illa sit longius quaesita, ut magis obvia et aptior non inveniatur; utraque ecclesia, palaestinensis et thessalonicensis, persecutionem patitur, utraque ipsos suos contribules persecutores habet, utraque eandem in persecutione fortitudinem exhibet. Profecto stipes tertiutn comparationis videre potest. Nec sane dedecuit Apostolum de Christianis palaestinensibus, qui eius erant contribules, gloriari, quod fidei causa tot tantasque tribulationes tam fortiter superaverint. Ultimam autem obieclionem non protulisset Baur, si versum sequentem legisset ; vidisset enim Paulum Iudaeos incredulos non eo sensu dixisse « omnibus hominibus aversari », quo illis ab ethnicis « odium generis humani » obiiciebatur; nam iam S. Thomas monuit: « adversantur autem in hoc, quia prohibent et impediunt praedicationem gentilium eorumque conversionem ».

I. Schmidt Einl. ins N. T. 1804. IT. p. 256 sq.; Baur Der Apostel Paulus. Ed. 2. H. p. 94 sqq. Anhang p. 341 sqq. Utriusque epistolae authentiam etiam negant Noack Der Ursprung des Christenthums. Leipz. 1857. II. p. 313 sq.; van der Vries Do beiden brieven aan de Thessalonicensen. Leyden 1865; Volkmar Moso Prophezie und Iimmelfahrt. Leipz. 1867. p. 114 sq. — Alterius tantum authentiam impujrnant Lipsius in Stud. u. Krit. 1854. p. 905 sq.; Weisse Philos. Dogmat. Leipz. 1855. I. p. 146; van Mancen De echthceid van Paulus brieven aan de Thessal. Utrecht 1865; Pfleiderer Der Paulinismus. Leipz. 1873. p. 28; Holtzmann in Schenkel's Dibellex. 1875. V. p. 503sqq.; eiusdem Einl. ins N. T. Ed. 2. 1886 p. 236 sqq.; Hilgenfeld Einl. p. 61? sqq. etc.

128. — Quibus nugis neotubingianis omissis, antequam obiectiones contra seeundae epistolae authentiam proferri solitas proponamus, difficultas quaedam remanet solvenda, quae ex hae epistola contra Apostoli inspirationem desumitur. Etenim non tantum protestantici interpretes quam plurimi, sed etiam. pauci nonnulli catholici contendunt S. Paulum erronee pufasse et. docuisse in secundo Christi adventu se adliue in vivis fore!. Num Apostolus hoc spevaverit annon , inquirendum non est, sed num hoc revera docuerit atque ita sit locutus, ut eius verba aliam eamque commodiorem explicationem non admittant. Etenim verba, quibus ulitur : « nos qui vivimus, qui residue sumus in. adventum Domini » (£e; ot Sovtts, oi mEgUAEURG.ivOL &lg Tv mwxgouGixw TOO lwoo2 7), si nude spectantur, illam explicationem admittere libentes fatemur; in suo autem contextu considerata illam prorsus excludere. contendimus.

Namque paucis post versibus huius adventus tempus accurate se definire nolle asserit, quoniam ea, quae hac de re scitu sint necessaria, praesens iam. docuerit : « de temporibus autem et momentis non indigetis , ut scribamus vobis; ipsi enim diligenter (£2:1665) scitis, quia dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet ». Interrogatus igitur a neophytis de adventus Christi die procul dubio idem illud respondit, quod Dominus ipse intlerrogautibus discipulis responderat : « De die autem illo vel hora nemo scit, neque Angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater »; « sieut enim fulgur exit ab oriente et paret usque in occidentem, ita erit adventus Filii hominis... Vigilate ergo, quia nescitis, qua hora Filius hominis venturus est »?. Praeterea, quum neophyti nonnulli thessalonicenses eius verba male intellexissent, in altera epistola errorem hunc corrizit explicitis verbis docens Christum venire nondum posse, quia signa praecursoria nondum apparuerint*. Si quis vero illud pronoinen 205 urgere vellet, ad absurdum illam conclusionem perveniret, ex Pauli sententia nec ipsum nec quemquam ex neophytis thessalonicensibus ante Christi adventum esse moriturum ; eadem eniin prorsus ratione, qua Apostolus, Thessalonicenses, quibus epistola erat scripta, pronomine illo comprehenduntur.

Ne Apostolum igitur sibi ipsum in hae epistola et in sequente eontradixisse et aliquid absurdi docuisse statuamus, alia est verborum explicalio quaerenda; aliae autem ab aliis sunt propositae. Sunt, qui Pauli phirasin hypotheticam esse putent; inferrogatus enim , num illi, qui ante parusiam mortui fuerint, peioris sint conditionis, quam superstites, respondisse dicitur possibilitatem imminentis iam iudicii supponens, sed non approbans : « St nos adveniente Christi supererimus, nullum prae ilis, qui jam mortui sunt, habebimus commodum ». Quae explicatio, elsi latino textui forte acconunodetur, graeca lectione. excluditur; si enim ille fuisset Pauli sensus, non potuit dicere : Zusic oi Tovss; oi mipOsumopevor, sed Apis Covzsz wo segievzopevo. Melius 8S. Palres plerique difficultatem solverunt dicentes per personarum enallagen pronomine illo fideles designari, «quos Christus adveniens in vivis reperlurus sit. « Nos non de se ipso dicit, inquit CArysostomus, quia non erat mansurus usque ad resurrectionem, sed fideles intelligit », atque S. Augustinus : « Morum, quos viventes inventurus est Christus, petsonam in se atque illos, qui tunc vivebant, transfigurabat Apostolus » *. Contra quae obiicitur sensu communicativo pronomen hoc in loco non apte explicari, quia duae classes ab Apostolo distinguantur et inter se opponantur : zu ol Üàvrsg eb ot Lowrfévrec; ideo scribi debuisse Tg» oi deve et t [uv oi xowurecévesz. Quare tertia sententia praeferenda, quae Apostolum ex mente Thessalonicensium eorumque falso supposito loqui et quasi ad hominem argumentari tenet. In duplici enim errore versatos esse neophytos eorum tristitia demonstrat; quoniam proximum esse Christi adventum putarunt, statum defunctorum cum suo comparantes contristabantur dicentes : « nos, qui vivimus, qui relinquimur in adventum Christi, melioris sumus conditionis, quam fratres nostri defuncti; praeveniemus enim illos in beatitudine regni messianicl ». Utrumque quidem errorem, de meliore superstitum conditione et de immediate instante adventu Christi, refutare vult Apostolus, sed unum post alterum. Quare quaestione illa de adventus tempore interim seposita assumit verba Tlhessalonicensium , quae forte per Timotheum resciverat, et respondet : « nos qui vivimus melioris conditionis non sumus, neque praeveniemus fratres nostros mortuos, sed illi prius resurgent, atque nos cum illis simul obviam rapiemur Christo advenienti ». Omnino igitur ab illa quaestione temporis abstrahens fideles vivos mortuis opponit, ac deinde alterum errorem aggreditur : De temporibus autem et momentis non indigetis, ut scribamus vobis; scitis enim, quae hac de re docui, nihil scilicet de ea constare, sed semper nobis esse vigilandum, quia sieut fur in nocte veniet ille dies.

lia videtur fuisse; modernos enumeral Luneitann (Meyer. Krit. excg. IHlandb. Ed. 3. X. p. 128), cui si credimus, ille solus, qui praeiudiciis dogmaticis est imbutus, Paulum negabit in illa opinione fuisse. « Ieder nicht schon im Voraus durch dogmatische Voraussetzungen Delanzene muss aucrkennen, dass Paulus an unserce Stelle sich selbst so wie die "Thossalonicher denjenizen beizalilt, welche die Parusie noch. erleben würden ».

129. — Iam ad onicrioxEs eovTRA 9. "Purss. veniamus. Sunt autem hae :

1.) In tine epistolae signuin authentiae omnium epistolarum paulinarum indicatur, quod in plerisque deest: « Salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola. Ita scribo » *. — At falsarium illum, quem supponunt rationalislae, epistolas paulinas cognovisse docet eius stylus; quomodo igitur tali signo, quod non invenitur, indicato se ipse prodere poluit? Necesse ergo est, illud « in omni cpistola » ad certam. epistolarum classem restringamus. Ex 9 7/ess. 2,2 autem. apparet 'Thessaloniceuses literis sub nomine Pauli fictis in errorem esse inductos; omnino igitur requirebatur, ut eiusmodi error in posterum praecaverctur, ideo in suis a4 Thess. epistolis se hoc signo usurum esse promittit.

9.) Secunda epistola contradicil priori; in priore enim adventus Christi lam vicinus esse dicitur, ut Paulus ipse et "hessalonicenses advenienti Christo vivi sint occursuri; in altera vero signa praecursoria nondum apparuisse dicuntur?. Quid haec obicctio valeat ex illis, quae sepze (129) diximus, salis apparet.

3.) Onissis illis vocabulis, quae, quia paulinae nun esse dicuntur, Hilzenfeld contra epistolae authentiam atTerre non dubitavit *, illam unam obicctionem addemus, qua vcluti aricte omnes epistolae adversarii eam funditus evertere se posse pulanl. Doctrina enim de Antichristo, quam tradit(2 TAess. 2,1 sqq.), ab aliis dicilur iudaica fictio Paulo prorsus indigna (Schrader! ab aliis ex Apocalypsi desumta ac proin post Pauli mortem exorta (Baur), ab aliis inventum Montanistarum (Schmidt); alii in Antichristo descripto recoguoscunt Neronem ideoque descriptionem Neronis morte iuniorem dicunt (Kern), alii in « mysterio iniquitatis » gnosticae haereseos vident initia ideoque 'T'raiani tempore epistolam scriptam censent (Ililzenfeld). Sed quisomuia rationalistarum cornrnenia enumeraverit? Antequam ex hoc loco authenliam epistolae nostrae impugnare velint, de eius explicatione inter se ralionalistae consentiant necesse est, ne alter alterius systema evertat: multiplicibus autem suis explicalionibus, quae inter se puguant, id unurn ostendunt sead genuinum huius loci sensum percipiendum noudum pervenisse, ac proin suas obiectiones omni solido fundamento privant. Patres quoque et interpretes catholicos de hoc textu inter se dissentire non diffitemur; est enim una ex interpretum crucibus, de quibus procul dubio in posterum quoque disputabitur. Neque id mirum, quoniam nobis cognita non suut ea, quae Apostolus ibi 'Thessalonicensibus cognita supponat, quippe quae praesens eos docuerit (2 7Àess. 2,5. 6). Ob obscuritatem autem textus alicuius authentiam epistolae negare non licet: multo minus autem licet absurda obscuri textus interpretationem aliquam fingere et dein propler banc fictionem textum reticere. Sanae criticae et hermeneuticae praecepta postulant, ut libri cuiuseunque, cuius authentia solidissimis testimoniis historicis demonstrata est, inlerpretatio nulla admittatur, quae authentiam negat. Celerum in commenlario ostendemus, non deesse interpretationem. quac, etsi insanae curiositati non satisfaciat, aptissime tamen locum explicat; si vero nulla adesset, dicendum foret cum S. Augustino : « melius est premi incognitis sed utilibus signis, quain inutiliter ea interpretando a iugo servitutis edueclain ecrvieem laqueis erroris inserere » *.

130. — IL. DE Gazam EIUSQUE ECCLESIIS. Galatia, regio fertilis in media fere Asia Min. sita , nomen suum a Gallis traxit, qui Keirot, Ka3- 1o(. vel l'aAzrat à. Graecis nominabantur. Saec. ^4. enim a. Chr. celticae nonnullae tribus, pristinis suis in Gallia sedibus reliclis, partim in Italiam irruperant, partim in lWlyria et Pannonia consederant, unde frequentes in Macedoniam et Graeciam incursiones fecerunt, usque dum post Alexandri M. mortem Ilellespontum transgressi a Nicomede , Bithyniae rege, cui auxilium in bello contra. fratrem eius attulerant, parte aliqua Phrygiae donati sunt ibique sedes fixerunt (c. a. 278); hinc illa Phrygiae pars Galatia vel ob Graecos Gallis permixtos Graecogallia appellata est!. Tres tribus terram illam occapabant; Trocmi partem orientalem, cuius caput Tavium , Tolistoboii partem occidentalem, cuius caput Pessinus, Tectosagi partem intermediam, cuius caput Ancyra, incolebant. Foedereinter se iunctae singulae a quatuor tetrarchis regobantur; duodecim autem tetrarchae una cur concilio trecentorum virorum res confoederationis communes gerebant. Continuis suis, quas in vicinas lerras faciebant, incursionibus terror erant totius Asiae Min., donec ab Attalo I., rege Pergami, magna clade devicti (a. 225) atque a ltomanis prorsus subiecti sunt (a. 189). A quo tempore semper à. Romanorum partibus stabant. Deiotarus, princeps eorum, quum Pompeium in bello contra Mithridatem adiuvisset, regis titulo ornatus novisque provinciis donatus est; Amyntas vero, Deiotari successor, ab Antonio et Augusto partes Lycaoniae, Pisidiae, Pamph yliae ipsamque lsauriam accepit, ut potentissimus esset rex Asiae Min. At post violentam eius mortem Romani regnum eius integrum in formam provinciae redigere satius duxerunt (24. a. Chr.), quae ex Amyntae regno nomen Galatiae retinuit, quamvis regio illa, quam Galati proprie dicti incolebant, parva. duintaxat provinciae novae esset pars?.

Ex quibus apparet Galatiae nomen duplici sensu antiquitus esse usurpatum; quapropter quaestio exorta est, utrum « ecclesiae Galatiae », quibus Apostolus suam epistolam inscribit (vai, oOotatg 775 T'aAxríxc) in Galatia proprie dicta, an potius in illis Lycaoniac, Pisidiae et Pamphyliae partibus, quae Amyntae regno additae erant, sint quaerendae. Patres et antiqui interpretes de hac quaestione nihil certi tradidere; moderni interpretes, qui eam attingunt, longe plerique Galatiam proprie dictamiutelligendam esse asserunt; nihilominus probabiliorem censemus eorum sentenliam, qui ecclesias Galatiae volunt esse ecclesias illas, quas in primo suo itinere apostolico Paulus Antiochiae Pisidiae, Iconii, Lystris, Derbae in Lycaonia « universaque in regione in circuitu » fundavit?. Quae sententia hisce praecipue argumentis nititur.