By the example of the poore Macedonians he exhorteth them to contribute largely vnto the Church of Hierusalem, 7 and by praising of them, 9 and by the example of Christ. 14 and by their ovvne spiritual profite in being partakers of that Churches merites, 16 and by commending the collectors that he sendeth.
1Now we make known unto you, brethren, the grace of God that hath been given in the churches of Macedonia.Or vi facciam sapere, o fratelli, la grazia di Dio conceduta alle Chiese della Macedonia:AND vve doe you to vnderstand, brethren, the grace of God, that is giuen in the churches of Macedonia,Notam autem facimus vobis, fratres, gratiam Dei, quæ data est in ecclesiis Macedoniæ: 2That in much experience of tribulation, they have had abundance of joy and their very deep poverty hath abounded unto the riches of their simplicity.Come in mezzo alle molte afflizioni, con le quali sono provati, il loro gaudio è stato abbondante; e la profonda loro povertà ha sfoggiato in ricchezze del loro buon cuore:that in much experience of tribulation they had aboundance of ioy, & their very deepe pouertie abounded vnto the riches of their simplicitie,quod in multo experimento tribulationis abundantia gaudii ipsorum fuit, et altissima paupertas eorum, abundavit in divitias simplicitatis eorum: 3For according to their power (I bear them witness) and beyond their power, they were willing:Imperocché sono stati spontaneamente liberali (rendo ad essi questa testimonianza) secondo la loro possibilità, e sopra la loro possibilità,for according to their povver (I giue them testimonie) and aboue their povver they vvere willing,quia secundum virtutem testimonium illis reddo, et supra virtutem voluntarii fuerunt, 4With much entreaty begging of us the grace and communication of the ministry that is done toward the saints.Con molte preghiere scongiurandoci, che accettassimo noi questa beneficenza, e la società di questo servigio, che rendesi ai santi.vvith much exhortation requesting vs the grace and communication of the ministerie that is done tovvard the saincts.cum multa exhortatione obsecrantes nos gratiam, et communicationem ministerii, quod fit in sanctos. 5And not as we hoped: but they gave their own selves, first to the Lord, then to us by the will of God;E non (han fatto) come speravamo, ma hanno dato le loro persone primieramente al Signore, e poscia a noi per volontà di Dio;And not as vve hoped, but their ovvne selues they gaue, first to our Lord, then to vs by the vvil of God:Et non sicut speravimus, sed semetipsos dederunt primum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei, 6Insomuch, that we desired Titus, that, as he had begun, so also he would finish among you this same grace.Talmente che abbiamo pregato Tito, che, conforme già ha principiato, conduca anche a termine questa beneficenza tra voi.in so much that vve desired Titus, that as he began, so also he vvould perfit in you this grace also.ita ut rogaremus Titum, ut quemadmodum cœpit, ita et perficiat in vobis etiam gratiam istam.
7That as in all things you abound in faith and word and knowledge and all carefulness, moreover also in your charity towards us: so in this grace also you may abound.Ma siccome in ogni cosa abbondate, nella fede, nella parola, nella scienza, e in ogni sollecitudine, e nella carità vostra verso di noi, così siate abbondanti anche in questa grazia.But as in al things you abound in faith, and vvord, and knovvledge, & al carefulnes, moreouer also in your charitie tovvard vs, that in this grace also you may abounde.Sed sicut in omnibus abundatis fide, et sermone, et scientia, et omni sollicitudine, insuper et caritate vestra in nos, ut et in hac gratia abundetis. 8I speak not as commanding: but by the carefulness of others, approving also the good disposition of your charity.Non parlo come per comandare: ma con la sollecitudine degli altri facendo prova del buon genio anche della vostra carità.I speake not as commaunding: but by the carefulnes of others, approuing also the good disposition of your charitie.Non quasi imperans dico: sed per aliorum sollicitudinem, etiam vestræ caritatis ingenium bonum comprobans. 9For you know the grace of our Lord Jesus Christ, that being rich he became poor for your sakes: that through his poverty you might be rich.Imperocché è a voi nota la liberalità del Signor nostro Gesù Cristo, come egli essendo ricco, diventò povero per voi, affinchè della povertà di lui voi diventaste ricchi.For you knovv the grace of our Lord IESVS Christ, that for you he vvas made poore, wheras he vvas riche: that by his pouertie you might be riche.Scitis enim gratiam Domini nostri Jesu Christi, quoniam propter vos egenus factus est, cum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis. 10And herein I give my advice: for this is profitable for you who have begun not only to do but also to be willing, a year ago.E in questo io do consiglio: imperocché ciò è utile per voi, i quali principiaste non solo a farlo, ma anche a bramarlo fin dall'anno passato:And in this point I giue counsel: for this is profitable for you, vvhich haue begōne not only to doe, but also to be willing, from the yere past:Et consilium in hoc do: hoc enim vobis utile est, qui non solum facere, sed et velle cœpistis ab anno priore: 11Now therefore perform ye it also in deed: that as your mind is forward to be willing, so it may be also to perform, out of that which you have.Ora poi finite di farlo: onde siccome è pronto l'animo a volere, così io sia ad eseguire secondo le vostre facoltà.but novv perfourme ye it also in deede: that as your minde is prompt to be vvilling, so it may be also to perfourme, of that vvhich you haue.nunc vero et facto perficite: ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis.
12For if the will be forward, it is accepted according to that which a man hath: not according to that which he hath not.Imperocché se vi è la pronta volontà, dessa è accetta secondo quello, che uno ha, non riguardo a quel, che non ha.For if the vvil be prompt: it is accepted according to that vvhich it hath, not according to that vvhich it hath not.Si enim voluntas prompta est, secundum id quod habet, accepta est, non secundum id quod non habet. 13For I mean not that others should be eased and you burdened, but by an equality.Non che abbian ad essere al largo gli altri, e voi in angustia, ma per far uguaglianza.For not that other should haue ease, and you tribulation: but by an equalitie.Non enim ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio, sed ex æqualitate. 14In this present time let your abundance supply their want, that their abundance also may supply your want: that there may be an equality,Al presente la vostra abbondanza supplisca alla loro indigenza: affinchè eziandio l'abbondanza loro supplisca alla indigenza vostra, onde facciasi uguaglianza, conforme sta scritto:Let in this present time your aboundance supplie their vvant: that their aboundance also may supplie your vvant, that there be an equalitie,In præsenti tempore vestra abundantia illorum inopiam suppleat: ut et illorum abundantia vestræ inopiæ sit supplementum, ut fiat æqualitas, sicut scriptum est: 15As it is written: He that had much had nothing over; and he that had little had no want.Chi (ebbe) molto, non ne ebbe di più: e chi (ebbe) poco, non ne ebbe di meno.as it is vvritten: He that had much, abounded not: and he that had litle, vvanted not.Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minoravit. 16And thanks be to God, who hath given the same carefulness for you in the heart of Titus.Grazie però a Dio, il quale li posta la stessa sollecitudine per voi nel cuore di Tito,And thankes be to God, that hath giuen the self same carefulnes for you in the hart of Titus,Gratias autem Deo, qui dedit eamdem sollicitudinem pro vobis in corde Titi, 17For indeed he accepted the exhortation: but, being more careful, of his own will he went unto you.Dappoiché e gradì l'esortazione ed essendo vieppiù sollecito, spontaneamente si è portato da voi.for that he admitted in deede exhortation: but being more careful, of his ovvne vvil he vvent vnto you.quoniam exhortationem quidem suscepit: sed cum sollicitior esset, sua voluntate profectus est ad vos. 18We have sent also with him the brother whose praise is in the gospel through all the churches.Abbiamo anche mandato con lui quel fratello lodato di tutte le Chiese per l'evangelio:Vve haue sent also vvith him the brother, vvhose praise is in the Gospel through al the churches:Misimus etiam cum illo fratrem, cujus laus est in Evangelio per omnes ecclesias:
19And not that only: but he was also ordained by the churches companion of our travels, for this grace, which is administered by us, to the glory of the Lord and our determined will:Né solo questo, ma è stato anche eletto dalle Chiese compagno del nostro pellegrinaggio per questa beneficenza, della quale ci prendiamo il ministero a gloria del Signore, e per mostrare la pronta nostra volontà:& not only that, but also he vvas ordeined of the churches fellovv of our peregrination, for this grace vvhich is ministred of vs to the glorie of our Lord, and our determined vvil:non solum autem, sed et ordinatus est ab ecclesiis comes peregrinationis nostræ in hanc gratiam, quæ ministratur a nobis ad Domini gloriam, et destinatam voluntatem nostram: 20Avoiding this, lest any man should blame us in this abundance which is administered by us.Guardandoci da questo, che alcuno non ci abbia da vituperare per questi abbondanza, di chi siamo dispensatori.auoiding this, lest any man might reprehend vs in this fulnes that is ministred of vs.devitantes hoc, ne quis nos vituperet in hac plenitudine, quæ ministratur a nobis. 21For we forecast what may be good, not only before God but also before men.Imperocché provvediamo al bene non solo dinanzi a Dio, ma anche dinanzi agli uomini.For vve prouide good things not only before God, but also before men.Providemus enim bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. 22And we have sent with them our brother also, whom we have often proved diligent in many things, but now much more diligent: with much confidence in you,Ed abbiam mandato con questi anche un nostro fratello, di cui abbiamo sperimentata sovente in molte cose la sollecitudine, ed il quale è ora molto più sollecito per la molta fidanza in voi,And vve haue sent vvith them our brother also, vvhom vve haue proued in many things often to be careful: but now much more careful, for the great confidence in you,Misimus autem cum illis et fratrem nostrum, quem probavimus in multis sæpe sollicitum esse: nunc autem multo sollicitiorem, confidentia multa in vos, 23Either for Titus, who is my companion and fellow labourer towards you, or our brethren, the apostles of the churches, the glory of Christ.Sia riguardo a Tito, egli è il mio compagno, e coadjutore presso di voi, sia riguardo a' nostri fratelli, son gli Apostoli delle Chiese, e la gloria di Cristo.either for Titus vvhich is my fellovv and coadiutor tovvard you, or our brethren Apostles of the churches, the glorie of Christ.sive pro Tito, qui est socius meus, et in vos adjutor, sive fratres nostri, Apostoli ecclesiarum, gloria Christi. 24Wherefore shew ye to them, in the sight of the churches, the evidence of your charity and of our boasting on your behalf.In questi adunque fate conoscere al cospetto delle Chiese, qual sia la carità vostra, e il perché di voi ci gloriamo.The declaration therfore vvhich is of your charitie and our glorying for you, declare ye tovvard them in the face of the churches.Ostensionem ergo, quæ est caritatis vestræ, et nostræ gloriæ pro vobis, in illos ostendite in faciem ecclesiarum.
8:1
Witham
Grace of God,[Ver. 1. Gratiam Dei. ten charin tou Theou. The same word gratia and charis is used, ver. 4, 6 and 7, where it is generally understood of their charitable contributions.] that hath been given in the Churches of Macedonia. It was certainly the grace of God, that moved the Macedonians to make those charitable contributions for the relief of their poor Christian brethren in Judea, which St. Paul now speaks of: and therefore with those who seem the most exact translators, (even with the most approved Protestant translation) I have, according to the letter, put the grace of God, rather than the godly charity, as others would have it, whom I had once followed, and which I think probable, taking the grace of God, for a great grace, a great charity, or a great benevolence. (Witham)
8:2
Witham
Poverty hath abounded, etc. The sense seems to be, that in their great poverty, they shewed the riches of their simplicity, that is, of a sincere, willing, and charitable heart. (Witham)
8:4
Witham
Begging of us the grace, etc. We may translate, benevolence, or charity, meaning their charitable alms or contributions. It also may be called a grace, a favour, or a charity, which they did for the poor. He exhorts them to these charitable contributions by the example of Christ, who being the God of glory, made himself the lowest and poorest of men to enrich us with grace and glory. (Witham)
Calmet
Towards the saints. The saints whom St. Paul is here speaking of, are the faithful of Jerusalem, who had been deprived of all their property at the beginning of their conversion, by their countrymen, for their steady adherence to the Christian faith, and were now reduced to the greatest want. It is for the support of their brethren in Palestine that the charitable contributions here mentioned by St. Paul, were raised in the Churches of Macedon. (Calmet)
In the Greek we read, entreating us to receive the alms which they offered as a contribution to the charitable fund destined for the saints, or faithful, at Jerusalem. See Romans 15:25 and 26, and 1 Corinthians 16:1 and 3.
8:5
Calmet
They gave their ownselves. That is, they resigned themselves and families to the care of Providence for the necessaries of life, begging that the apostle would receive their alms, which exceeded even their means. (Calmet)
Bible de Vence
And by the will of God they also gave themselves to us, that we might dispose of them, and of all that belonged to them, as we should judge proper. (Bible de Vence)
8:6
We desired Titus. Having experienced the benevolence and generosity of the faithful of Macedon, St. Paul dismisses his faithful disciple, Titus, to exhort the Corinthians to imitate the example of their brethren in Macedon, laying before their eyes, in the following verses, the charity of Christ, who reduced himself to the greatest poverty and indigence, to shew us an example of humility and charity.
8:10
Witham
Begun not only to do, but also to be willing. The sense seems to be, that they not only began the last year to do it, to contribute, but that they were the first that had this will, and began it of their own accord, by a motion of their own will. And therefore in the next chapter (ver. 2.) he boasted of their ready mind to the Macedonians, and that their zeal or emulation had incited a great many. (Witham)
8:12
Witham
He tells them that it is the will that chiefly makes their charity acceptable to God, who sees the heart. And that the design is not to make others live at their ease, in a richer condition than those who give, but to make a kind of equality, their brethren in Judea being now in great poverty and want. (Witham)
Bible de Vence
God regards two things in our alms: first, the zeal and good-will with which we give our alms; secondly, the greatness of our charities, that is, if they be proportionate to our means. If you have little, give a little, but with good-will; if you have much, give also much, but with equal benevolence and zeal. God measures the extent of our charity by the greatness of our zeal, not requiring of us what we have not, but what we have to spare, relieving others, without overcharging ourselves. (Bible de Vence)
Menochius
Yielding our superfluities, that the poor may not want necessaries. (Menochius)
8:14
Witham
This present time, let your abundance, etc. The sense, according to some interpreters is, that the time may perhaps come, when they in Judea may supply the wants of those in Achaia in the same kind. Others rather understand it of a communication of spiritual for temporal goods, that your alms, by the assistance of those who will pray for you, and your charities, may obtain for you the spiritual riches of grace, which every one stands chiefly in need of. (Witham)
8:15
Witham
He that had much, etc. The words were spoken of those who gathered the manna. (Exodus 16:18.) Every one was there ordered to gather such a particular measure, called a gomer, and they who for fear of wanting, gathered more, found they had no more than the measure they were ordered to take, and they, who as it happened, took less, still found they had their measure of a gomer. By this example, St. Paul exhorts them to contribute to the relief of their brethren, with confidence in God's providence, and without fear of wanting themselves. (Witham)
8:16
Witham
etc. The apostle then tells them, that he has sent Titus, and two other brethren of known probity and honesty, lest any one should suspect, that he, or they should turn these charitable contributions to their own profit and advantage by enriching themselves, that no one, saith he, might find fault with us in this abundance, which is managed by us. (Witham)
8:18
Witham
Brother, whose praise is in the gospel, through all the Churches.[Ver. 18. Cujus laus est in evangelio, ou o epainos en to euaggelio. See St. Chrysostom, om. in. p. 645. othen moi dokei ton barnaban ainittesthai.] It may either signify in writing or in preaching the gospel, so that though St. Jerome expound this of St. Luke, who wrote his gospel, (but probably not till after this time) yet St. Chrysostom rather understands it of Barnabas, by the words that follow, who was ordained by the Churches companion of our travels. Others also guess it might be Silas or Silvanus. Who the third brother was, is also uncertain. (Witham)
Commentators very in their opinions upon the person here mentioned. St. Chrysostom and Theo. are of opinion, that this person is St. Luke or Barnabas; St. Jerome also thinks that it must be St. Luke the evangelist.
8:22
Witham
With much confidence in you, either for Titus, etc. Some expound it of the confidence which this the third brother had in the Corinthians, but it seems rather to be understood of the confidence which St. Paul himself had in them, that they would shew great respect both to Titus, and to the other brethren whom he sent. He concludes, (ver. 24.) by exhorting them to these charitable contributions, which he calls the manifestation of their charity, in the sight of the Churches. Literally, in the face of the Churches, in your public meetings. (Witham)
Bible de Vence
Most commentators understand here Apollo, but without any certainty. (Bible de Vence)
8:2
Simplicity.... That is, sincere bounty and charity.
8:5
The principal respecte next after God, is to be had of our maisters in religion, in al temporal and spiritual dueties.
8:8
Liturgia The Epistle for S. Paulinus, Iun. 2•.
8:14
14. Aboundance supply.] Temporal benefites vpon spiritual persons. He meaneth that such as abound in vvorldly riches, should communicate for supply of other their brethrens necessities, vvhatsoeuer they may: that on the other side they vvhom they helpe in temporals, may impart to them againe some of their spiritual riches, as praiers, and other holy vvorkes and graces, vvhich is a happie change and entercourse for the vvelthy men, One may satisfie and supererogate for an other. if they could see it. And this place proueth plainely that the fastings and satisfactorie deedes of one man, be auailable to others, yea and that holy Sainctes or other vertuous persons may in measure and proportion of other mens necessities and deseruings, allotte vnto them, as vvel the supererogation of their spiritual vvorkes, as these that abound in vvorldly goods, may giue almes of their superfluities, to them vvhich are in necessitie. Vvhich enterchange and proportion of things the Apostle doth euidently set dovvne.
Concordanza Exo. 16, 28.
8:16
Liturgia The Epistle vpon S. Lukes day, Octob. 18.
8:20
Concordanza Ro. 12, 17.
8:1
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.8
… and [it consists in] reading [the word of God] without falsification, and a lawful and diligent exposition in harmony with the Scriptures, both without danger and without blasphemy; and [above all, it consists in] the pre-eminent gift of love,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 61
… For thus shalt thou appear more worthy of admiration, when in poverty thou art more munificent than he. It was on this ground Paul marvelled at the Macedonians, not because they gave, but because even though they were in poverty they gave.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… as then he would have seemed to be insulting them, if, with a view to incite them, he had brought before them Corinthians and Macedonians. Indeed, this is the ground on which he does incite the others as follows, saying, “Moreover, brethren, we do you to wit of the grace of God bestowed on the Churches in Macedonia.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
[2.] Chap. viii. ver. 1 . “Moreover, brethren, we make known to you the grace of God which hath been given in the Churches of Macedonia.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 17
… avoiding this, that no man should blame us in this abundance which is administered by us. For we provide for honest things, not only in the sight of the Lord, but also in the sight of men.”
8:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
Ver. 2 . “How that in much proof of affliction the abundance of their joy.”
8:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 7.17
17. Such is my offering; if it be slight and inferior to his merit, God loveth that which is according to our power.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
Ver. 3 . “For according to their power, I bear witness.” Trustworthy is the witness. “And beyond their power.” That is, it “abounded unto the riches of their liberality.” Or rather, he makes this plain, not by this expression alone, but also by all that follows; for he says, “of their own accord.” Lo! yet another excessiveness.
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 7.26
… This village is situated across the harbor from the city, and in it from an ancient custom the whole population annually assembled for the celebration of our Saviour’s ascension. All of the laity were warmly attached to the man because he was famous for his piety, and especially because he was diligent in the care of the poor even ‘beyond his power.’
8:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
… For since they were ambitious of spiritual gifts , he calls it by the name grace that they might eagerly pursue it; and again by that of “fellowship,” that they might learn that they receive, not give only. ‘This therefore they intreated us,’ he says, ‘that we would take upon us such a ministry .’
8:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 15
… For having spoken of the noble spirit they had shown in regard of their goods, he saith, “They gave also their own selves to the Lord, and to us.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
Ver. 5 . “And” this, “not as we hoped.” This he says with reference both to the amount and to their afflictions. ‘For we could never have hoped,’ he says, ‘that whilst in so great affliction and poverty, they would even have urged us and so greatly intreated us.’ He showed also their carefulness of life in other respects, by saying,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 10
… but deeds done with alacrity, which he says also in another place, “and not only so, but they gave themselves also to the Lord and to us.” (
8:6
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 39.5
XII. For to us there is but One God, the Father, of Whom are all things, and One Lord Jesus Christ, by Whom are all things; and One Holy Ghost, in Whom are all things;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
[4.] Ver. 6 . “Insomuch that we exhorted Titus, that as he made a beginning before, so he would also complete in you this grace also .”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.7
… that He is, as John said, ‘the true God ,’ and, as Paul has written, ‘the brightness of the glory, and the express image of the person of the Father ,’ the followers of Eusebius, drawn aside by their own vile doctrine, then began to say one to another, Let us agree, for we are also of God; ‘ There is but one God, by whom are all things
8:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 8 . “I speak not by way of commandment.”
8:9
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Four Homilies 1
… In the board from which cattle eat was laid the heavenly Bread, in order that He might provide participation in spiritual sustenance for men who live like the beasts of the earth. Nor was there even room for Him in the inn. He found no place, who by His word established heaven and earth; “for though He was rich, for our sakes He became poor,”
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. Fragments from the Writings of Peter 2
… For neither “though He was rich did He become poor”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.9
9. Let us take pattern, my beloved, from our Saviour, Who though He was rich, made Himself poor;
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 13.28
28. In the twenty-fourth year, let the Treasury praise the Son. The treasures marvelled at the Lord of treasures, when in the house of the poor He was increasing, Who made Himself poor that He might enrich all.
san Basilio † 379 d.C. The Letters 23
… See too that he have put before him all things that are essential to ascetic discipline, and that so he may be introduced to the life, after having accepted, of his own accord, the labours undergone for religion’s sake, subjected himself to the Lord’s easy yoke, adopted a conversation in imitation of Him Who for our sakes became poor
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 1
V. Let us become like Christ, since Christ became like us. Let us become God’s for His sake, since He for ours became Man. He assumed the worse that He might give us the better; He became poor that we through His poverty might be rich;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 7.23
… See whither our argument has carried us in its progress. I almost own myself indebted to the disaster which has inspired me with such thoughts, and made me more enamoured of my departure hence. This is the purpose of the great mystery for us. This is the purpose for us of God, Who for us was made man and became poor,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.61
… but he looked to the lilies and the birds, whose beauty is artless, and their food casual, according to the important advice of my Christ, who made Himself poor
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.30
151. So far we have given our advice, now let us look for our authority. First, then, no one ought to be ashamed of becoming poor after being rich, if this happens because he gives freely to the poor; for Christ became poor when He was rich, that through His poverty He might enrich all.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… Despise not the poor man, he has made you rich. “This poor man cried, and the Lord heard him.” Do not reject a poor man, Christ when He was rich became poor, and became poor because of you, that by His poverty He might make you rich.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 22
… And this, it may seem, Paul was declaring when He said, that He is “rich unto all and over all that call upon Him.” Because when we pray not, then He is wroth; when we pray not, then doth He turn away from us. For this cause “He became poor, that He might make us rich;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
And this he always does. For when he was upon the subject of alms, he brought Him forward and said, “Ye know the grace of the Lord, that though He was rich, yet for our sakes he became poor.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 9 . “For ye know the grace of our Lord, that though He was rich, yet for our sakes He became poor, that we through His poverty might become rich.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
… known to you the grace of God which hath been given in the Churches of Macedonia.” He exhorted them by their own, for he saith, “who were the first to make a beginning a year ago not only to do, but also to will.” He exhorted them by the Lord’s, for “ye know” he saith, “the grace of our Lord, that though He was rich, yet for our sakes He became poor.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
… 36 .) This too the blessed Paul did; in exhorting them to humility, he brought forward Christ. And he does so not here only, but also when he discourses of love towards the poor, he speaks in this wise. “For ye know the grace of our Lord Jesus Christ, that though He was rich, yet for your sakes He became poor.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 6
… For what has been said will not only apply to humility, to the not being puffed up, and not reviling others, but to every other virtue. So also in arguing with the Corinthians, he says, “Ye know that our Lord being rich became poor, that we through His poverty might be rich.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.4
… And forasmuch as He raised Him up again from the dead, He has made Him alive again. And since His voice is acknowledged in the prophecy, “Thou wilt not leave my soul in hell,” He has brought Him down to hell and brought Him up again. By this poverty of His we are made rich;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 28
28. Therefore let the rest of the faithful, who have lost virginity, follow the Lamb, not whithersoever He shall have gone, but so far as ever they shall have been able. But they are able every where, save when He walks in the grace of virginity. “Blessed are the poor in spirit;” imitate Him, Who, whereas “He was rich, was made poor for your sakes.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.46
… For the one is of God, and is His work, while the other emanates from man’s own will. The stronger nature, therefore, that is, the angelic one, keeps the lower, or human, nature in subjection, by reason of the association of vice with the latter. Accordingly the Mediator, who was stronger than the angels, became weak for man’s sake.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 62.8
… who had great confidence in themselves, and were therefore in the more desperate case, in proportion as they were more proud. Let the beggars come, for He inviteth them, “who, though He was rich, for our sakes became poor, that we beggars through His poverty might be enriched.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 9.14
… ( ver. 13 ). Why then did he not say, Pity “us” O Lord, see our humiliation at the hands of “our” enemies, as if many poor were crying; but as if one, Pity “me,” O Lord? Is it because One intercedeth for the Saints, “who” first “for our sakes became poor, though He was rich;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.25
… “Unless those days should be shortened, there should no flesh be saved.” The members of Christ—the Body of Christ extended everywhere—are asking of God, as one single person, one single poor man, and beggar! For He too was poor, who “though He was rich, yet became poor, that ye through His poverty might be made rich.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 41.1
… Vain then is what ye be lieve against Him; better is it that ye believe in Him, that ye may “understand upon the needy and poor One;” that “though He was rich, yet for your sakes He became poor, that ye through His poverty might be rich.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 82.3
… Was He not willing for your sake to become as it were a child under guardians? Did not He for your sake hunger and thirst like one in need? Did He not cry to you, “Learn of Me, for I am meek and lowly of heart”? Did He not “become poor, when He was rich, that by His poverty we might be made rich”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.1
1. Behold, one poor man prayeth, and prayeth not in silence. We may therefore hear him, and see who he is: whether it be not perchance He, of whom the Apostle saith, “Though He was rich, yet for your sakes He became poor, that ye through His poverty might be rich.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 109.16
… For this reason he saith, “but persecuted the poor man and the beggar” ( ver. 16 ). It may indeed be understood of Judas; for the Lord did not disdain to become poor, when He was rich, that we might be enriched by His poverty.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 12.8
… “I can do nothing of myself, but my Father who abideth in me, He doeth the works.” The one says, “All the kingdoms of the world and the glory of them are mine, and to whomsoever I will, I give them;” the other, “Though He were rich yet He became poor, that we through His poverty might be made rich.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 9
… And rightly in the needy and poor do we recognize the person of Jesus Christ our Lord Himself, “Who though He was rich,” as says the blessed Apostle, “became poor, that He might enrich us by His poverty
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 4.31
… But may Almighty God , who has poured into your mind the bowels of His own mercy, who has granted to you to take anxious thought for what is said of our Saviour by the excellent preacher— That, though he was rich, yet for us he became poor (
8:10
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.30
… He has given us a rule to follow, so that we may give a good account of our reduced inheritance; whoever has stayed the hunger of the poor has lightened his distress. “Herein I give my advice,” says the Apostle, “for this is expedient for you, that ye should be followers of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 10 . “And herein I give you my advice for your profit.”
8:11
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.30
… Again he says, as though to the good: “For ye have begun not only to do, but also to be willing, a year ago.” Both of these, and not only one, is the mark of perfection. Thus he teaches that liberality without good-will, and good-will without liberality, are neither of them perfect. Wherefore he also urges us on to perfection, saying:
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 11 . “And now also ye have completed the doing of it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 4
… heart, having no necessity, but hath power over his own will, and hath so decreed in his heart that he will keep his virgin, doeth well.” And so again, “If I do this willingly, I have a reward;” while in another passage he says, “Be ye sober and righteous, and sin not;” and again, “As ye have a readiness to will, so also let there be a prompt performance;”
8:12
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.3
In the second Epistle of Paul to the Corinthians: “If there be a ready will, it is acceptable according to what a man hath, not according to that which he hath not; nor let there be to others a mitigation, but to you a burdening.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
[2.] Ver. 12 . “For if the readiness is there, it is acceptable according as a man hath, not according as he hath not.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 32
… If then a man have nothing, he is freed from blame, or rather he has a reward. For what is of less value than two farthings, or more worthless than hair? What than a pint of meal? But nevertheless these were approved equally with the calves and the gold. For “a man is accepted according to that he hath, not according to that he hath not.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 145
… For they who have possessions and riches are bidden to sell all that they have and to give to the poor and then to follow the Saviour. Thus if your worship is rich already you ought to fulfil the command and sell your riches; or if you are still poor you ought not to amass what you will have to pay away. Christ accepts the sacrifices made for him
Anonymous Further, the Martyrdom of Barsamya, the Bishop of the Blessed City Edessa 1
… Persecuted I am, like yourselves; but from the tortures and combs of Sharbil and his companions I am clean escaped. And they said to him: We have heard from thee that a teacher of the Church has said, “The will, according to what it is, so is it accepted.”
8:13
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 13 . “For I say not this, that others may be eased, and ye distressed.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.15
… I was wrong, I admit; but when I saw her so profuse in giving, I reproved her alleging the apostle’s words: “I mean not that other men be eased and ye burthened; but by an equality that now at this time your abundance may be a supply for their want, that their abundance also may be a supply for your want.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.20
… ix. 6 ). Lest, when they ought to give little, they give too much, and afterwards, badly enduring want themselves, break out into impatience, let them hear what is written, Not that other men be eased, and ye burdened, but by an equality, that your abundance may supply their want, and that their abundance may be a supply to your want (
8:14
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… “Let your abundance supply their want, that their abundance also may be the supplement of your want, that there may be equality: as it is written, He who had much had not excess; and he who had little had no lack.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 35
… such as it were meet for him to have, that hath received a prophet, or a righteous man; or, such as that other is himself to receive. Which kind of thing Paul also said: “That your abundance may be a supply for their want, that their abundance also may be a supply for your want.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 14 . “Your abundance being a supply for their want.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 2
… For which of Christ’s ordinances is burdensome? which is grievous? Art thou unable to live a virgin life? Thou art permitted to marry. Art thou unable to strip thyself of all thou hast? Thou art permitted to supply the needs of others from what thou hast. Let “your abundance be a supply for their want.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 15
… Wherefore said he not, “no Church gave to me,” but “had fellowship with me, in the matter of giving and receiving”? Because it is a case of communication. He saith, “If we sowed unto you spiritual things, is it a great matter if we shall reap your carnal things.” ( 1 Cor. ix. 11 .) And again, “That your abundance may be a supply to their want.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 71.4
4. You can see for yourself why I mention these things; without expressly saying it I am inviting you to take up your abode at the holy places. Your abundance has supported the want of many that some day their riches may abound to supply your want;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.4
… He did not once for all cast away his brethren, as did the apostles who forsook father and nets and ship, but by an equality he ministered to the want of others out of his own abundance that afterwards their wealth might be a supply for his own want.
san Girolamo † 420 d.C. Against Vigilantius 13
… And this custom continues in Judea to the present day, not only among us, but also among the Hebrews, so that they who meditate in the law of the Lord, day and night, and have no father upon earth except the Lord alone, may be cherished by the aid of the synagogues and of the whole world; that there may be
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.28
… Give alms, and behold, all things are clean unto you ( Luke xi. 41 ); and this which is written, Even as water quencheth fire, so alms quench sin ( Ecclus. iii. 33 ). Paul the apostle also says, Let your abundance supply their want, that their abundance also may be a supply to your want (
8:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
Ver. 15 . “As it is written, He that gathered much had nothing over, and he that gathered little had no lack.”
8:16
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.4
… “Casting down imaginations, and every high thing that exalted itself against the knowl edge of Christ.” That it is an effect due to God, nevertheless, is declared by David, when he says in the Psalms, “Blessed is the man whose help is in Thee, O Lord, Thy ascents (are) in his heart.” And the apostle says that “God put it into the heart of Titus.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 2.22
… The desire of man, also, which is called good, although in beginning to exist it is aided by grace, yet does not begin without grace, but is inspired by Him of whom the apostle says, “But thanks be to God, who has given the same desire for you in the heart of Titus.”
8:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
Ver. 17 . “For indeed he accepted our exhortation, but being himself very earnest, he went forth of his own accord.”
8:18
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 15
… For he who shall both “do and teach, the same shall be great in the kingdom.” Our Lord and God, Jesus Christ, the Son of the living God, first did and then taught, as Luke testifies, “whose praise is in the Gospel through all the Churches.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.8
8. And they say that Paul meant to refer to Luke’s Gospel wherever, as if speaking of some gospel of his own, he used the words, “according to my Gospel.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.25.6
6. And the third by Luke, the Gospel commended by Paul,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… Thus at a time when all had forsaken him, one gone into Galatia, another into Dalmatia, hear what he says of this disciple: “Only Luke is with me.” ( 2 Tim. iv. 10 .) And giving the Corinthians a charge concerning him, he says, “Whose praise is in the Gospel throughout all the Churches.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
Ver. 18 . “And we have sent together with him the brother whose praise in the Gospel is spread through all the Churches.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
“Only Luke is with me.” For he adhered to him inseparably. It was he who wrote the Gospel, and the General Acts; he was devoted to labors, and to learning, and a man of fortitude; of him Paul writes, “whose praise is in the Gospel throughout all the Churches.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 18
… it behooved not therefore to say more than was necessary. For what would it have advantaged us to learn his name, when the writer does not mention the names even of the seventy-two? St. Paul also did the same. “We have sent,” says he, “with him the brother,” (who has often in many things been forward,) “whose praise is in the Gospel.” (
8:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 6.9
… For if St. Paul feared lest he should incur a suspicion of theft, among his disciples, and therefore procured others for the management of the money, that “no one” he says, “should blame us in this abundance which is administered by us,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
Ver. 20 . “Avoiding this, that any man should blame us in the matter of this bounty which is ministered by us.”
8:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 6.9
… he foresaw and expected this base suspicion, and pulled it up by the roots, or rather did not suffer it to grow at all. Why? “Because,” saith he, “we provide things honest not only before the Lord, but before all men.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 46
… Thus far let us trouble ourselves about men—that we do not give and afford them a handle against us. But if, though we afford none, those choose to accuse us thoughtlessly and without discrimination, let us laugh, not weep. “Provide” thou “things honest before the Lord and before men” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
Ver. 21 . For “we take thought for things, honorable not only in the sight of the Lord, but also in the sight of men.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
… “That our ministration be not blamed.” ( 2 Cor. vi. 3 .) And again, “For our exhortation, is not of error, nor of uncleanness, nor in guile, nor a cloke of covetousness.” ( 1 Thes. ii. 3, 5 .) Thus thou hast seen his blamelessness. And again, “For we take thought for things honorable, not only in the sight of the Lord, but also in the sight of men.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.28
61. Such a teacher as is here described may, to secure compliance, speak not only quietly and temperately, but even vehemently, without any breach of modesty, because his life protects him against contempt. For while he pursues an upright life, he takes care to maintain a good reputation as well, providing things honest in the sight of God and men,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 27
… For unto ourselves our own life is necessary, unto others our character; and certainly even what we mercifully minister unto others, for their health, abounds also to our own profit. Whence not in vain the Apostle, “We provide good things,” saith he, “not only before God, but also before men;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 4.2
… See how his “light shineth before men, that they may see his good works. We commend ourselves,” saith he, “to every man’s conscience in the sight of God.” And again, “For we provide things honest, not only in the sight of God, but also in the sight of men.”
8:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
[2.] Ver. 22 . “And we have sent with them our brother.”
8:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… Since then it was likely that these shared many dangers with him, he calls them fellow-captives. As in another passage also, “Aristarchus my fellow-prisoner.” ( Col. iv. 10 .) Then another praise besides. “Who are of note among the Apostles.” And indeed to be apostles
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
And who is this brother? Some indeed say, Luke, because of the history which he wrote, but some, Barnabas; for he calls the unwritten preaching also Gospel. And for what cause does he not mention their names; whilst he both makes Titus known (vid. also
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
Ver. 25 . “To send to you your messenger, and minister to my needs”; that is, I give you your own, since I send to you him that is your own, or, perhaps, that is your Teacher.
Anonymous The Teaching of the Apostles 27
And after the death of the apostles there were Guides and Rulers
8:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 18
Ver. 24 . “Wherefore show ye unto them, to the person of the churches, the proof of your love, and of our glorying on your behalf.”
8:1
1. NOTAM AUTEM FACIMUS VOBIS, FRATRES, GRATIAM DEI, — puta patientiam magnam, liberalitatem et misericordiam, quam Deus dedit Christianis Macedoniae. Hoc enim est quod explicans subdit:
8:2
2. QUOD IN MULTO EXPERIMENTO TRIBULATIONIS ABUNDANTIA GAUDII IPSORUM FUIT, — q. d. Cum in variis tribulationibus quasi experimentis probarentur, erant in magno gaudio, eoque abundabant. ET ALTISSIMA (κατὰ βάθος, id est profundissima, et quasi ad fundum usque exhausta) PAUPERTAS EORUM ABUNDAVIT IN DIVITIAS SIMPLICITATIS EORUM, — hoc est, in copiam et abundantiam benignitatis et eleemosynae eorum, q. d. Macedones copiosissime et benignissime sua elargiti sunt, cum essent pauperes. Nota: «Simplicitas» hic, et cap. IX, vers. 11 et 13, significat candidam, liberalem et alacrem elargiendi voluntatem: non enim ex donorum multitudine, sed ex animi promptitudine liberalitas aestimatur, ait Chrysostomus et Theophylactus. «Simplicitas,» ait Ambrosius, epist. 10, «nihil discutit, nihil contractum, nihil suspectum, nihil fraudulentum putat, sed puro se fundit affectu.» Vide dicta Rom. XII, 8.
8:3
3. QUIA SECUNDUM VIRTUTEM, — secundum vires et opes suas, imo supra eas, ut sequitur. VOLUNTARII FUERUNT, — αὐθαίρετοι, non rogati, non provocati, motu proprio, sponte et ultro tam liberales fuerunt, ut supra vires facultatesque contribuerent.
8:4
4. OBSECRANTES NOS (intellige, quod addunt Graeca, δέξασθαι ἡμᾶς, ut susciperemus) GRATIAM ET COMMUNICATIONEM MINISTERII, — id est gratiosum hoc ministerium colligendi eleemosynas, ut scilicet in eo communionem et partem caperemus: hanc enim vocat «communicationem ministerii,» q. d. Obsecrarunt nos, ut in partem oneris veniremus, et participaremus in ministerio colligendi eleemosynas pro pauperibus Christianis Hierosolymitanis: hos enim vocat sanctos. Nota: χάριν, id est gratiam, Apostolus hic et alibi saepe vocat gratuitum munus, beneficium, munificentiam; et sic saepe Cicero sumit nomen gratiae: itaque hic ministerium ipsum et obsequium conquirendi eleemosynas, vocat gratiam; vers. vero 7 et alibi, ipsam eleemosynam vocat gratiam.
8:5
5. ET NON SICUT SPERAVIMUS. — Supple, fecerunt. Q. d. Multo amplius dederunt quam speraveramus; sua largitate spem nostram superarunt. SEMETIPSOS DEDERUNT PRIMUM DOMINO, DEINDE NOBIS. — Q. d. Macedones resignarunt se primo Domini voluntati, deinde nostrae, parati facere et dare, quidquid voluissem. Nota hic, eos qui faciunt eleemosynam, ut cum gratia eam faciant, debere primo seipsos et cor suum dare Deo, atque in signum hujus, quod scilicet seipsos jam Deo tradiderint, facere eleemosynam, qua quasi profiteantur se jam cor suum resignare Deo, idque velle hac eleemosyna, quam in honorem Dei faciunt, quasi tributo quodam testari. PER VOLUNTATEM DEI. — Διὰ θελήματος Θεοῦ, ex voluntate Dei, id est Deo ita volente, ut scilicet Dei voluntatem circa hanc eleemosynam, per meam agnoscerent, interpretarentur et sequerentur: vult enim Deus nostrae quasi vicariorum suorum voluntati populum obedire, nosque esse interpretes suae voluntatis, ut quod nos volumus, idem Deus velit a nostris subditis fieri; ipse enim dicit: «Qui vos audit, me audit.» Ita Anselmus et Theophylactus.
8:6
6. ITA UT ROGAREMUS TITUM, UT, QUEMADMODUM COEPIT, ITA ET PERFICIAT IN VOBIS ETIAM GRATIAM ISTAM. — Syrus, hanc beneficentiam, colligendi scilicet eleemosynas, q. d. Rogavimus Titum, ut, sicut nos in Macedonia, ita ipse colligeret Corinthi eleemosynas; non dubitantes, quin vos divites et liberales Macedonibus pauperibus in promptitudine et liberalitate non cederetis. Stimulat exemplo Macedonum Corinthios, ut largi sint in contribuendo.
8:7
7. UT ET IN HAC GRATIA ABUNDETIS. — Supple, rogo, vel curate, q. d. Curate, ut sicut fide, sollicitudine, charitate erga me abundatis, ita pariter et eleemosyna in pauperes abundetis. Ita Anselmus. Vide Can. 37.
8:8
8. NON QUASI IMPERANS DICO: SED PER ALIORUM SOLLICITUDINEM. — Scilicet per exemplum Macedonum, qui tam solliciti fuerunt subvenire pauperibus. ETIAM VESTRAE CHARITATIS INGENIUM BONUM COMPROBANS. — Pro «ingenium bonum,» graece est γνήσιον, id est, ingenuum (ut legit hic Primasius, Sedulius, Gagneius), germanum, genuinum, q. d. Haec dico, ut charitatis vestrae ingenuitatem, germanitatem, bonitatem comprobem, experiar, perspiciam, eamque aliorum exemplo acuam et accendam. Non ergo «ingenium» hic significat charitatem ingeniosam, ut vult Anselmus, q. d. Ut comprobem et ostendam vestram charitatem habere bonum ingenium, cum sine jussu meo, sua sponte, facit quod bonum illi ingenium suggerit, dictat et suadet. Graece enim γνήσιον non tale ingenium, sed ingenuum, seu germanam indolem significat: hanc enim Noster vocat ingenium. Secundo, pro «comprobans» graece est δοκιμάζων, quod primo verti potest proprie, ut probem, explorem, experiar, perspiciam germanam vestram charitatem. Ita Syrus et Vatablus. Secundo, ut eam quasi probatam et exploratam quod Macedonibus non cedat, imo superet, approbem, laudem et praedicem, et, ut inquit Theophylactus, probatiorem et fulgentiorem demonstrem. Unde Maldonatus in Notis manusc. vertit, probare aliis cupiens: δοκιμάζειν enim, inquit, hic non effectum, sed affectum significat.
8:9
9. SCITIS ENIM GRATIAM DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI. — Novo argumento, Christi scilicet exemplo, ad eleemosynam incitat, q. d. Christus Rex regum propter vos egenus factus est, cum natus in stabulo, «quia non erat ei locus in diversorio,» pro throno regali habuit praesepium; pro culcitris, foenum; pro igne, halitum bovis et asini; pro peristromatis, aranearum telas; pro odoramentis, excrementa boum; pro purpura, viles panniculos; pro equitatu, bovem et asinum; pro procerum turba, Joseph et Mariam. Sic et tota deinceps vita egenus fuit Christus, et, ut graece ἐπτώχισε, hoc est, mendicavit, inquit Erasmus. Unde patet Christum non tantum pauperem fuisse, sed et vere mendicasse fuisseque mendicum. UT ILLIUS INOPIA VOS DIVITES ESSETIS, — spiritualibus divitiis, doctrina scilicet pietatis, peccatorum remissione, justitia, sanctimonia aliisque virtutibus, q. d. Ergo et vos, o Corinthii Christiani, exemplo Christi eleemosyna vestra pauperes ditate, imo vos depauperate, ut alios ditetis, si Christo esse vultis simillimi. Vide Anselmum, de divitiis et paupertate Christi, et Chrysostomum in morali homil. 17, ubi docet quam non sit erubescenda Christiano, nec extimescenda paupertas. Pulchre etiam Gregorius Nazianzenus, orat. 1 in Pascha, haec Christi beneficia per antitheses oculis subjicit. «Pauper,» inquit, «factus est Christus, ut nos illius paupertate ditescamus; servi formam accepit, ut nos libertatem recipiamus; descendit, ut evehamur; tentatus est, ut vincamus; contemptus est, ut nos gloria afficiat; mortuus est, ut servet; ascendit, ut ad seipsum trahat humi provolutos in peccati lapsu.» Pulchre quoque S. Augustinus: «Quid facturae sunt, inquit, divitiae ejus, cujus paupertas nos divites fecit?» Denique ex hisce Apostoli verbis sic infert Beda: «Omnes ergo boni fideles sunt divites, nemo se contemnat: pauper in cella, dives in conscientia, securior dormit in terra, quam auro dives in purpura.»
8:10
10. ET CONSILIUM IN HOC DO. — Graece γνώμην, quod Beza vertit, sententiam meam edo, sed perperam; non enim fert sententiam, sed consulit. Nam consilium hoc opponit praecepto, de quo dixit vers. 8: «Non quasi imperans dico.» Adde, si sententiam significaret, non dixisset δίδωμι, id est do; sed λέγω, id est dico. HOC ENIM VOBIS UTILE EST, QUI NON SOLUM FACERE, SED ET VELLE COEPISTIS. — Velle, ultro scilicet, ac nemine impellente: hoc enim, ut insinuat Paulus, plus est, quam facere, scilicet rogatum. Ita Anselmus. Sic Gregorius, hom. 48 in Ezech.: «Habet,» inquit, «improperium haec ipsa consolatio, dum dicitur: Ab anno priore. Bonum quippe, sed tarde fecerant; atque ideo hoc magister non sine reprehensione laudat. Medicus quippe est qui medicamentum vulneri apponit, quod et ea quae purgata sunt, refovet, et ea quae putrida inveniuntur, mordet.»
8:11
11. UT, QUEMADMODUM PROMPTUS EST ANIMUS VOLUNTATIS, ITA SIT ET PERFICIENDI EX EO QUOD HABETIS. — Nota: Cum ait: «Promptus animus voluntatis,» graecizat; graece enim est, προθυμία τοῦ θέλειν, quod latinius et clarius vertas, ut, quemadmodum inest vobis promptitudo volendi, sic insit et exequendi: id est, ut Syrus, ut, sicut incessit vobis voluntatis hujus cupido, sic et facto exequamini ex eo quod habetis, id est pro facultate vestra et opibus. Scitum est illud Luciani: Celeres gratiae dulciores: quod si tardior fuerit, cuivis gratia vana, neque gratiae nomine digna. Et illud: Bis dat qui cito dat.
8:12
12. SI ENIM VOLUNTAS PROMPTA EST SECUNDUM ID QUOD HABET, ACCEPTA EST, NON SECUNDUM ID QUOD NON HABET. — «Secundum id quod habet,» ut scilicet det secundum facultates et opes suas, q. d. Date quod potestis. Ita Ambrosius, Chrysostomus, Anselmus. Graece est καθὸ ἐὰν ἔχῃ τις, εὐπρόσδεκτος, id est, secundum id quod habet quis, acceptus est, non secundum id quod non habet. Et ita in Latinis Bibliis legendum censet Maldonatus in Notis manuscr. Verum Romana et alia Biblia passim legunt, secundum id quod habet, accepta est, scilicet προθυμία, id est prompta voluntas; idque significantius est et nervosius, ac proinde germanius. Nota hic, perfectionem et meritum eleemosynae omnisque virtutis consistere in promptitudine voluntatis, non in multitudine donorum et magnitudine; ita ut coram Deo, ubi promptitudo haec major est, ibi major sit et virtus, etiamsi ob paupertatem, aut aliam causam, in actum externum, sive donationem, exire non possit. Unde ait: Promptitudo accepta est, non donum. Idem patet Marci XII, 43. Secundo tamen, ut haec promptitudo sit accepta Deo, ait D. Thomas, quasi vera, seria et efficax, debet exire in actum, secundum id quod habet, id est, ita ut pro viribus et opibus det quod potest. Alioqui tantum velleitas esset, non seria et prompta voluntas; non ergo exigitur ab ea, ut det id quod non habet, ut ait Apostolus, q. d. inquit Theophylactus: Qui habet, opus impleat; qui non habet, jam sua voluntate opus implevit. Hinc S. Leo, serm. 4 De jejunio 10 mensis: «Subinde,» ait, «aequatur merito, qui distat impendio: quia potest par esse animus, ubi dispar est census.» Et Anselmus: «Hic omnes,» ait, «tam pauperes quam divites aequaliter dant, si quisque ex tanto det, quantum habet.» Hinc tertio, inter aeque divites, vel aeque pauperes liberalior est et plus meretur, qui plus dat; inter inaequales vero, hoc est, inter ditiores, vel pauperiores, plus meretur, qui proportionaliter secundum suas opes plura dat, licet geometrice minus det quam is qui ditior est. Patet Marci XII, 43. Sensus ergo est, q. d. ut vers. 11 diximus: «Facto perficite ex eo quod habetis,» quia προθυμία, promptitudo et voluntas accepta est et meritoria «secundum id quod habet, non secundum id quod non habet,» id est, si det id quod habet; non enim requiritur ut id det quod non habet. Ita Tobias, cap. IV, vers. 9, filio suo praecipit: «Quomodo potueris,» inquit, «ita esto misericors: si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude.» Et S. Augustinus in Psal. CXXV: «Si potes,» ait, «dare, da; si non potes, affabilem te fac. Coronat Deus intus bonitatem, ubi non invenit facultatem. Nemo dicat: Non habeo; charitas de sacculo non erogatur.» Unde et subdit hic Paulus:
8:13
13. NON ENIM UT ALIIS SIT REMISSIO, VOBIS AUTEM TRIBULATIO. — «Remissio,» id est relaxatio, q. d. Non impero ut tantam eleemosynam detis, qua pauperes lautius vivant, vos necessitatem subeatis: sed ut quisque pro viribus ita alienae consulat necessitati, ut suam non negligat. Ita Theophylactus. Dico, non impero, quia id consulere possum: est enim consilium Evangelicum, dicit D. Thomas et Anselmus, ideoque majoris perfectionis, si omnia bona des pauperibus, ipseque omnino fias pauper. Ita enim consulit Christus, Matth. cap. XIX, 21: «Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus;» idque non tantum si Religionem ineas, sed etiam si maneas in saeculo, uti fecit vidua illa dans duo minuta, Marci XII, quae vivebat labore quotidiano totumque lucrum dabat templo, ut ipsa cum Christo pauper fieret, et paupertatis incommoda forti animo subiret. Intellige quae dixi: dummodo tamen quis in extremam necessitatem se non conjiciat, nec familiam habeat cui providere teneatur. Addit Theophylactus, vers. seq., Apostolum hortari Corinthios ut dent supra vires, cum ait: «In praesenti tempore vestra abundantia illorum inopiam suppleat,» q. d. Si vis non parvam, sed abundantem mercedem habere, da abundanter; si totam, da totum: ut abundantia significet eleemosynam profusam, et supra vires abundantem, qualem in Macedonibus laudavit Paulus, vers. 3. Ratio est, quia hic est actus summae et heroicae eleemosynae, paupertatis, fortitudinis et spei in Deum. Ita fecit S. Paulinus Nolanus Episcopus, qui suis omnibus in pauperes erogatis, seipsum demum pro viduae filio in servitutem Wandalis tradidit; cujus liberalitatem laudat S. Augustinus, lib. I De Civit. Dei, cap. X, et gratam Deo fuisse exitus declaravit, cum servus existens, Dei monitu declaratus et agnitus a Wandalis, honorifice cum suis omnibus domum remissus est. Idem fecit S. Paula Romana, quae ita profusa fuit in pauperes, ut, quod toties Deum oraverat, ex voto ei contigerit, nimirum ut moriens debuerit aliena veste et sumptu sepeliri, cum ne tantillum quidem quod ad funus necessarium esset, sibi reliquum fecisset: qua de causa mire eam laudat S. Hieronymus in ejus Vita. Idem fecerunt S. Martinus, S. Joannes Eleemosynarius et alii multi. Verum «abundantia» hic magis et aptius significat abundantes opes Corinthiorum: hasce enim opponit Paulus inopiae Hierosolymitanorum, quam ex iis levari et suppleri cupit. 13 et 14. SED EX AEQUALITATE. IN PRAESENTI TEMPORE VESTRA ABUNDANTIA ILLORUM INOPIAM SUPPLEAT — q. d. Non impero tantam eleemosynam, qua fiat vobis res angusta domi, pauperibus ampla et laxa; sed qua superflua (haec enim sunt propria eleemosynae materia, quam ipsa erogare in pauperes non tantum suadet, sed etiam praecipit) quibus abundatis, eis communicando, suppleatis eorum inopiam, ut utrique habeatis vitae necessaria, neutri nimis angusta, vel nimis laxa, sicque utrique inter duo extrema inopiae et abundantiae ad mediocritatem quamdam et aequalitatem redigamini: ut et dantium copiae nihil supersit, quasi superfluum; et accipientium inopiae nihil desit, quasi necessarium. Ita Theophylactus. UT ET ILLORUM ABUNDANTIA (in fide, spe et omni gratia) VESTRAE INOPIAE (spiritualis) SIT SUPPLEMENTUM — dum oratione et meritis suis eam apud Deum sublevant in hac vita, in altera vero vos morientes recipient in aeterna tabernacula: pauperum enim Christi est regnum coelorum. Ita Anselmus. UT FIAT AEQUALITAS, — tam in remuneratione et eleemosyna spiritali, quam temporali, eo modo quo explicui vers. 13. SICUT SCRIPTUM EST. — Exodi XVI, 18, juxta Septuaginta. Ex quo loco probat Paulus per exemplum collectionis et comestionis manna, Deum velle ut homines in communione bonorum quamdam colant aequalitatem.
8:15
15. QUI MULTUM (scilicet manna collegerat), NON ABUNDAVIT (prae eo qui minus collegerat), ET QUI MODICUM (manna collegerat), NON MINORAVIT, — id est non minus habuit illo qui plus collegerat. Nota ex hoc Exodi XVI, 18, ita continuo miraculo, per 40 annos Deum in deserto pro tot centenis millibus Hebraeorum pluisse manna, ut, licet maxima ejus esset copia, singuli tamen illud colligentes, sive avariores multum, sive pigriores parum, cum domum reversi illud metiebantur, unam tamen mensuram gomor, quae ad diurnum victum cuique sufficeret, omnes reperirent, Deo vel angelo invisibiliter addente, si minus quam gomor; demente, si amplius quam gomor collegissent. Sic ergo una tunc cibi mensura erat parvulis, viris, feminis, scilicet gomor, quae mensura tantum continebat, quantum communiter homo per diem comedere solet. Ita Nyssenus, De Vita Moysis; Chrysostomus hic, Anselmus, Vatablus, Theophylactus. Causa erat primo, ut Judaeorum avaritiam, gulam, nimiamque cibi et rerum terrenarum curam Deus hac ratione compesceret, ait Chrysostomus et Theophylactus. Secundo, ut hoc continuo miraculo testaretur Deus in omni necessitate ad ejus providentiam esse recurrendum, Deumque suam cuique sufficientem victus mensuram comparare, etsi laboribus minus consequi posse videatur, ut, cum assidemus mensae, cogitemus Deum nobis pluere e coelo manna. Sic enim et hodie non divitibus modo, sed et pauperibus, aegris etiam et debilibus, insuperque multa prole oneratis quotidianam tamen annonam, quae satis sit vitae omnium tuendae, Deus suppeditat; quae res consideranti mirabilis et incredibilis videtur, si censum et lucrum exiguum quod faciunt, cum sumptu tanto et expensis tot capitum familiae conferat, ut vel ex hoc solo experimento colligere liceat suavem et miram Dei in omnes providentiam. Hinc pauperes suam sortem non doleant, nec multa desiderent. «Nam cum omnes,» ait Chrysostomus, «unum ventrem impleamus, et uno tempore vivamus, et unum corpus tegamus, nihil magis habet dives ex abundantia, neque ex paupertate minus habet pauper; sed uterque victum habet, et amictum, et in hoc sunt aequales.» Nota secundo: Ex allegoria manna. Exodi XVI, 18, juxta Septuaginta, pulchre invitat Apostolus ad eleemosynam, q. d. Deus aequalem omnibus mensuram dabat manna; ergo par est ut et Christiani paritatem quamdam colant, ut qui abundant opibus, egentibus tribuant, itaque illos in vitae necessariis sibi aequent, ut ita omnes suis contenti et necessaria habentes aequaliter vivant. Ita Theophylactus ex Chrysostomo. Ubi adverte: Sicuti divites superflua dando pauperibus, eos sibi pares faciunt, ita et pauperes communione meritorum divites sibi adaequant non omnino et geometrice, sed proportionaliter; ita ut neutri in neutro deficiant, vel nimis prae aliis abundent. Nam alioqui nec divites dando pauperibus tantum dant, ut eos sibi aeque divites faciant; nec pauper reddendo diviti preces et spiritualia, dat aequale, sed multo amplius quam temporale quod accepit: nec rursus tantum dat spiritualium, quantum habet. Ita D. Thomas. Anagogice, Chrysostomus et Anselmus haec referunt ad gloriam coelestem, in qua omnes erunt aequales: quod intellige de beatitudine objectiva: omnes enim eumdem Deum videbunt, illoque erunt saturi et beati; sed in hac visione, ac consequenter in gaudio et gloria gradus erunt et disparitas pro ratione meritorum: sicut idem erat manna, imo aequale et aequaliter omnes satians, aliter tamen his, aliter illis sapiebat.
8:16
16. GRATIAS DEO QUI DEDIT EAMDEM SOLLICITUDINEM PRO VOBIS IN CORDE TITI, — ut scilicet Titus sollicitus pro vobis vestroque profectu ac lucro spiritali viva voce exhortetur ad beneficentiam in pauperes, ut sequitur. Nota: «Eamdem,» scilicet mecum, qua videlicet et ego sollicite ad hanc contributionem vos exhortor.
8:17
17. QUONIAM EXHORTATIONEM (puta munus exhortandi vos ad eleemosynam, Titus) SUSCEPIT. — Ita Anselmus. SUA VOLUNTATE (αὐθαίρετος, sponte sua, me non jubente, aut rogante) PROFECTUS EST AD VOS, — ut ad hoc opus tam pium viva voce exhortaretur.
8:18
18. MISIMUS ETIAM CUM ILLO FRATREM, CUJUS LAUS EST IN EVANGELIO — praedicando, scilicet Barnabam: hic enim Act. XIII, 3, ordinatus est socius Pauli. Ita Theodoretus, Chrysostomus, Oecumenius. Verum, quia jam Paulus a Barnaba secesserat, asciveratque sibi Silam, Act. XV, 40, hinc melius cum Baronio Silam accipe, aut simpliciter cum Anselmo et Hieronymo Lucam: hic enim non Apostolus, sed frater vocatur, scripsitque Evangelium, et individuus fuit Pauli comes. Unde et S. Ignatius ad Ephesios scribens hoc idem elogium Lucae tribuit dicens: «ut testatur Lucas, cujus laus est in Evangelio.»
8:19
19. NON SOLUM AUTEM (supple, hoc idem habet in Evangelio), SED ET ORDINATUS EST AB ECCLESIIS COMES PEREGRINATIONIS NOSTRAE IN HANC GRATIAM, — hoc est, ad gratuitum hoc ministerium colligendi eleemosynas, ut dixi vers. 4. Nota: Pro «ordinatus est» graece est χειροτονηθείς, manus ei impositae sunt, id est consecratus est diaconus, vel etiam sacerdos. Diaconi enim erat habere curam pauperum, iisque distribuere eleemosynas; sacerdotis vero erat juvare Apostolum peregrinantem in praedicatione et Sacramentorum administratione: χειροτονία enim a Graecis vocatur ordinationis Sacramentum, eo quod in illo Episcopus ordinandis manus imponat, ut patet I Timoth. IV, 14, et V, 22. Ita Act. XIV, 22, ubi Noster vertit, et cum constituissent illis per singulas Ecclesias presbyteros; graece est χειροτονήσαντες πρεσβυτέρους κατ' ἐκκλησίαν, id est, cum manus imposuissent presbyteris per singulas Ecclesias. Unde patet quod manus imponere presbyteris, idem sit quod ordinare, et ordinando constituere presbyteros. Pro «comes» graece est συνέκδημος, id est socius, collega. QUAE MINISTRATUR A NOBIS AD DOMINI GLORIAM, ET DESTINATAM VOLUNTATEM NOSTRAM. — Hoc est ad alacritatem animi nostri declarandam in hoc tam pio Dei et pauperum obsequio: graece enim est προθυμία, id est animi promptitudo, ut dixi vers. 11. «Destinatam» ergo non significat hic praedestinatam a Deo, ut exponit S. Thomas, sed promptam, paratam, alacrem. Nota: Pro ἡμῶν, id est nostram, jam Graeci legunt ὑμῶν, id est vestram promptitudinem, q. d. ait Theophylactus: Hanc gratiam, hoc ministerium eleemosynarum suscepimus ad hoc, ut Deus hac eleemosyna glorificetur, et vos ad eam promptiores reddamini per exhortationem Titi et Lucae.
8:20
20. DEVITANTES HOC, NE QUIS NOS VITUPERET IN HAC PLENITUDINE — eleemosynarum et pecuniae collectae. Graece ἐν τῇ ἁδρότητι, in abundantia, in exuberantia, nummorum scilicet, q. d. Misi Titum et Lucam ad eleemosynas tam largas colligendas, ne quis suspicetur eas me mihi ad privatos usus avarities colligere. Ita Anselmus. Solet enim magna pecuniarum vis obnoxia esse fraudis suspicioni, quia ex tanta copia facile multa clam demi possunt, ita ut nemo sciat, vel persentiscat.
8:21
21. PROVIDEMUS BONA NON SOLUM CORAM DEO, SED ETIAM CORAM HOMINIBUS. — Graecum καλά significat et bona et honesta, ut vertit Vatablus, q. d. Procuro et satago honeste agere non tantum coram Deo, sed et coram hominibus, ne homines etiam suspicaces occasionem habeant aliquid mali, vel inhonesti de me suspicandi. Quapropter ut juste et honeste me hanc collectam administrare ostendam, testes mihi adscisco Titum et Lucam, illis pecuniam bursamque committo, ego eam tractare nolo. Hinc nota, et disce hoc practicum axioma: Conscientiam Deo, proximo famam debemus; et qui famam negligit, in proximi salutem crudelis est. Vide Anselmum.
8:22
22. MISIMUS AUTEM CUM ILLIS ET FRATREM NOSTRUM. — Incertum quis hic. Aliqui suspicantur esse Apollo, ait Anselmus. Sed suspicantur tantum, quia Paulus eum nec nominat, nec describit, sed Corinthiis ex praesentia cognoscendum relinquit.
8:23
23. CONFIDENTIA MULTA IN VOS (q. d. Confidens multum et sperans, illos, uti par est, a vobis honeste et amanter excipiendos, idque) SIVE PRO TITO, — id est partim ob amorem et venerationem Titi, qui socius est meus et adjutor apud vos; hinc patet Titum, cum haec scriberet Paulus, fuisse Corinthi: eo enim ad eleemosynas hasce aliaque peragenda miserat eum Paulus. Porro Maldonatus, supplens verbum «ostendite,» id est «ostenderitis,» sic vertit, sive pro Tito aliquid charitatis ostenderitis, erga me ostenderitis; socius enim meus est. Verum non est necesse hic quippiam supplere: sensus enim per se constat, uti jam ostendi. SIVE FRATRES. — Hoc est, sive pro fratribus caeteris qui sunt Apostoli; est antiptosis: Hebraei enim carent casibus. Vide Can. 37. Ita Theophylactus, q. d. Partim propter fratres cum Tito submissos, qui sunt Apostoli Ecclesiarum; partim propter Titum ipsum confido, quod illos digne, ut par est, suscipietis. GLORIA CHRISTI. — Q. d. Qui Apostoli sunt gloria Christi, id est, promovent et illustrant gloriam Christi. Sive ergo, inquit Chrysostomus, eos ut fratres volueritis excipere, sive ut Apostolos Ecclesiarum, sive ut aliquid in gloriam Christi facientes, multas habebitis occasiones benevolentiae erga illos. Est metonymia: «gloria,» id est causae et curatores gloriae Christi.
8:24
24. OSTENSIONEM, QUAE EST CHARITATIS VESTRAE, ET NOSTRAE GLORIAE PRO VOBIS, IN ILLOS OSTENDITE. — Pronomen «quae» habet epitasin, q. d. Charitatem ostendite insignem in Titum et socios, scilicet eam, quae decet vos, vestramque tam liberalem charitatem pariter et gloriam, id est gloriationem nostram de vobis, ut habent Graeca. Noster Interpres solet ad verbum vertere, «pro vobis,» quod nos latinius vertimus, «de vobis»; graece enim est ὑπὲρ ὑμῶν. OSTENDITE IN FACIEM (in conspectum scilicet omnium) ECCLESIARUM. — Ita Anselmus; significantius tamen dicitur «ostendite in faciem» quam «ostendite in conspectum.»
8:1
Posita iam exhortatione ad bonum in generali, hic consequenter exhortatur eos ad quoddam bonum particulare, scilicet ad largitionem collectarum pro sanctis qui erant in Ierusalem. Nam, sicut Act. c. XV, 2 dicitur, et apostolus tangit ad Gal. c. II, 9, apostoli imposuerunt Paulo et Barnabae, ut proponerent verbum salutis gentibus, exhortando eos ad subveniendum sanctis, qui erant in Ierusalem, qui venditis omnibus, et positis ad pedes apostolorum, in maxima erant paupertate; et ad hoc inducit eos ad praesens. Ubi duo facit. Primo inducit eos ad dandum; secundo monet ad modum dandi, ut scilicet cito et abundanter dent, et hoc cap. IX, ibi nam de ministerio, et cetera. Circa primum duo facit. Primo tractat de collectis dandis; secundo de ministris per quos huiusmodi collectae fiant, ibi gratias autem Deo qui dedit, et cetera. Circa primum duo facit. Primo inducit eos ad dandum; secundo excludit excusationem, ibi si enim voluntas prompta est, et cetera. Inducit autem eos ad dandum tripliciter. Primo exemplo aliorum qui dederunt; secundo exemplo Christi, ibi scitis enim gratiam domini nostri, etc.; tertio ex ipsorum propria utilitate, ibi hoc enim vobis utile, et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit exemplum; secundo ostendit se permotum ab hoc exemplo, ibi ita ut rogaremus Titum, etc.; tertio monet ut ipsi hoc exemplum sequantur, ibi sed sicut in omnibus abundatis, et cetera. Circa primum sciendum est quod apostolus ad hoc, ut Corinthii liberaliter tribuant, proponit eis Macedones in exemplum. Et commendat eos quantum ad duo, scilicet primo quantum ad patientiam in adversis; secundo quantum ad liberalitatem in donis, ibi et altissima paupertas, et cetera. Circa primum sciendum est quod apostolus inducit eos ad eleemosynas ut merita ipsorum crescant, et ideo in illo tempore hoc fecit, quando possunt mereri, scilicet tempore gratiae; tunc enim eleemosynae meritoriae sunt. Et hoc est quod dicit notam vobis facimus gratiam, id est gratuitum donum Dei, scilicet eleemosynarum largitionem. Et dicit hoc esse gratiam, quia quidquid boni facimus, est ex gratia Dei. Quae, quidem gratia, non est data istis, sed mihi, inquantum scilicet ex mea procuratione et sollicitudine et monitione, Macedones ad hoc moti sunt. Eph. III, 8: mihi autem omnium sanctorum minimo, et cetera. Data est, inquam, mihi in Ecclesiis Macedoniae, id est apud fideles Macedoniae. Quae quidem gratia est quantum ad duo, scilicet quantum ad patientiam, quia in multo experimento, et cetera. Ubi ponit conditiones patientiae perfectae. Una est quod homo sit constans, ita quod nec timore tribulationis deiiciatur, sed nec etiam in ipso tribulationis experimento.
8:2
Et ideo dicit quod in multo experimento tribulationis, constantes fuerunt. Alia est quod in ipsis tribulationibus gaudeat, sicut legitur de beato Laurentio; et quantum ad hoc dicit abundantia gaudii ipsorum, scilicet Macedonum, fuit. Iac. c. I, 2: omne gaudium existimate, et cetera. Rom. c. XII, 12: in tribulatione gaudentes, et cetera. Vel in multo experimento tribulationis, non quam ipsi passi fuerunt, sed quam viderunt pati in Macedonia, abundantia gaudii ipsorum fuit. Item secundo, gratia est quantum ad liberalitatem in eleemosynis. Et quantum ad hoc dicit et altissima, et cetera. Ubi duo facit. Primo ponit eorum liberalitatem; secundo exponit quod dixerat, ibi quia secundum virtutem, et cetera. Dicit ergo primo: non solum fuerunt patientes in tribulationibus, scilicet Macedones, sed etiam fuerunt liberales, quia altissima, id est maxima, paupertas eorum, vel nobilissima. Secundum Glossam facit paupertatem altam elevatio spiritus supra res temporales et contemptus earum. Et sic istorum paupertas altissima erat, quia non habebant divitias, et contemnebant eas. Iac. II, 5: nonne Deus elegit pauperes in mundo, et cetera. Haec, inquam, paupertas abundavit, id est excrevit, in divitiis copiose dando. Sed haec expositio Glossae non videtur esse secundum intentionem apostoli, et ideo aliter dicendum est altissima paupertas, et cetera. Ubi sciendum est, quod homo ex duabus causis habet promptum animum ad dandum satis, scilicet ex abundantia divitiarum, sicut divites, vel ex contemptu divitiarum; et sic idem facit in paupere contemptus, quod facit in divite abundantia. Et ideo dicit altissima paupertas, sic supra, abundavit, id est effectum abundantiae fecit, in divitias simplicitatis eorum, quia cor eorum erat solum ad Deum, et ex hoc provenit contemptus divitiarum. Prov. XI, 3: simplicitas iustorum, et cetera.
8:3
Consequenter cum dicit quia secundum virtutem, etc., exponit quod dixit commendando ipsorum liberalitatem quantum ad tria, scilicet quantum ad quantitatem dati, quantum ad voluntatem dandi, et quantum ad ordinem dationis. Quantum ad quantitatem dati, quia dederunt supra virtutem. Et ideo dicit: vere abundavit in divitias, quia ego reddo illis testimonium quod fuerunt voluntarii ad dandum secundum virtutem rerum suarum et supra virtutem, quia intantum dederunt quod post eguerunt. Vel dicendum est, et melius, quod est virtus interior animi, et virtus exterior, scilicet facultas rerum temporalium. Virtus interior est promptitudo animi ad dandum. Et ideo dicit testimonium illis reddo, quod fuerunt voluntarii ad dandum, secundum virtutem animi interiorem, et supra virtutem exteriorem, scilicet divitiarum. Tob. IV, 9: si multum tibi fuerit, et cetera. Contra: quicumque dat supra virtutem, dat immoderate; non ergo ex hoc est dignus laude. Respondeo. Dicendum est quod virtus in dando potest considerari dupliciter, scilicet simpliciter seu absolute, et secundum proportionem aliorum. Quando ergo dat plus quam alii suae proportionis, non peccat; sed si simpliciter dat supra virtutem, tunc immoderate dat. Sic ergo commendat eorum liberalitatem quantum ad quantitatem dati. Commendat autem eam quantum ad voluntatem dandi, cum dicit quia voluntarii fuerunt, Ex. XXV, 2: ab omni qui ultroneus offert.
8:4
In hoc autem fuerunt voluntarii, quia rogaverunt nos cum multa exhortatione, obsecrantes, id est rogantes. Quasi dicat: non solum rogaverunt, sed etiam per rationes nos induxerunt, ut habeant gratiam et communicationem ministerii, etc., id est ut liceret eis dare sua pauperibus sanctis, qui sunt in Ierusalem, non reputantes se facere gratiam nobis, sed quod eis gratia fiat. Hebr. ult.: beneficentiae autem et communionis, et cetera. Commendat etiam eorum liberalitatem quantum ad ordinem dandi, quia non solum sua dederunt, sed primo seipsos, quia talis debet esse ordo in dando, ut primo homo sit acceptus Deo, quia nisi homo sit Deo gratus, non sunt accepta munera eius. Gen. IV, 4: respexit dominus ad Abel, scilicet primo, et ad munera eius consequenter. Eccli. XXX, 24: miserere animae tuae, et cetera.
8:5
Et ideo dicit non sicut speravimus, quasi dicat: vere voluntarii fuerunt, quia non sicut speravimus, id est non ea intentione qua putabamus, ut scilicet darent pro culpis redimendis, sed semetipsos dederunt primum domino, emendando vitam suam, et deinde nobis, obediendo per omnia, per voluntatem Dei, quae est ut subdantur homines vicariis suis. Hebr. ult.: obedite praepositis vestris, et cetera. Glossa dicit quod non aliter erat ab eis recipiendum, nisi scilicet prius seipsos dedissent Deo; ergo videtur quod non sint recipiendae eleemosynae a peccatoribus. Sed dicendum est quod non est ab eis recipiendum, quando dant ea intentione ut foveantur in peccatis.
8:6
Sic ergo, posito exemplo Macedonum, ostendit se consequenter permotum esse hoc exemplo, cum dicit ita ut rogaremus Titum, quasi diceret: intantum nos permoti fuimus hoc exemplo de liberalitate Macedonum, ut scilicet rogaremus Titum, ut etiam vos sitis participes ipsius gratiae, ut, scilicet Titus, quemadmodum coepit vos monere ad benefaciendum, postquam vidit vos correctos, et inducere vos ad communionem, ita perficiat in vobis, et spiritualiter gratiam istam de largitione eleemosynarum, ut non desit vobis. Phil. I, 6: qui coepit in vobis, et cetera. Consequenter admonet eos, ut hoc exemplo ipsi inducantur, cum dicit sed sicut in omnibus, et cetera. Ubi duo dicit. Primo monet ut ipsi, exemplo Macedonum, sint prompti ad eleemosynas faciendum; secundo quamdam suspicionem aufert, ibi non quasi imperans dico, et cetera. Dicit ergo sed sicut in omnibus, etc., quasi dicat: sicut vos superatis Macedones in omnibus aliis gratiis, ita debetis eos superare etiam in ista, scilicet eleemosynis faciendis. Et hoc est quod dicit sicut in omnibus aliis abundatis; et, primo in his quae pertinent ad intellectum, et quantum ad hoc dicit in fide, qua creditur, et sermone, quo confitemur, Rom. X, 10: corde creditur ad iustitiam, quantum ad fidem, ore autem confessio fit ad salutem, quantum ad sermonem; et in scientia Scripturarum. I Cor. I, 5: in omnibus divites facti estis, et cetera.
8:7
Secundo in his quae pertinent ad opus, et quantum ad hoc dicit et in omni sollicitudine, scilicet bene operandi. Rom. XII, 11: sollicitudine non pigri. Tertio in his quae pertinent ad affectum, et quantum ad hoc dicit in charitate vestra spirituali habita in nos superabundantius. Col. III, 14: super omnia charitatem habentes, et cetera. Sicut, inquam, in omnibus istis abundatis, ita scilicet rogavi Titum, ut in hac gratia, scilicet eleemosynarum, abundetis. Et quia posset haberi suspicio quod quasi ex imperio mandaret, ut darent eleemosynas, contra quod est quod dicitur Ez.
8:8
XXXIV, 4: vos autem cum austeritate, etc., et ideo contra removet, dicens non quasi imperans dico. Hoc est quod rogavi Titum, vel quod ego ipse hoc dico vobis, id est non feci quasi imperans. I Petr. ult.: non ut dominantes in cleris. Sed dico hoc comprobans, id est volens comprobare per aliorum sollicitudinem, scilicet Macedonum, vestrae charitatis ingenium. Ubi sciendum est, quod ingenium bonum sumitur non solum pro aptitudine ad sciendum faciliter, sed etiam ad bene operandum. Cuius ratio est, quia ad hoc quod aliquis bene operetur, exigitur scientia dirigens. Et ideo sicut in addiscendo dicitur boni ingenii esse qui cito capit verba magistri, ita, in operando, boni ingenii dicitur, qui exemplo aliorum cito movetur ad bene operandum. Et ideo dicit apostolus comprobans, id est probare volens, bonum ingenium vestrum, id est quam promptam voluntatem habeatis ad dandum, moti exemplo Macedonum. I Cor. c. IV, 14: non ut confundam vos haec scribo.
8:9
Hic inducit Corinthios ad dandum eleemosynas exemplo Christi, dicens: volo comprobare ingenium vestrum bonum ad dandum, scilicet pauperibus, et hoc facere debetis exemplo Christi. Enim, id est quia, scitis gratiam domini nostri Iesu Christi, quam quidem humano generi contulit. Io. I, v. 17: gratia et veritas per Iesum Christum, et cetera. Et haec dicitur gratia, quia quidquid filius Dei poenalitatum nostrarum assumpsit, totum gratiae est imputandum, quia nec praeventus alicuius bonitate, nec alicuius virtute coactus, nec inductus sua necessitate. Est autem gratia ista quoniam propter nos egenus factus est. Et dicit egenus, quod plus est quam pauper. Nam egenus dicitur ille, qui non solum parum habet, sed qui indiget seu eget; pauper vero ille qui parum habet. Ad significandum ergo maiorem paupertatem dicitur egenus factus est, scilicet in temporalibus. Lc. IX, 58: filius hominis non habet, et cetera. Thren. III, 19: recordare paupertatis, et cetera. Est autem factus egenus, non ex necessitate, sed ex voluntate, quia gratia ista iam non esset gratia. Et ideo dicit cum dives esset, scilicet in bonis spiritualibus. Rom. X, v. 12: idem Deus dives in omnes, et cetera. Prov. c. VIII, 18: mecum sunt divitiae, et cetera. Dicit autem esset, non fuisset, ne videretur Christus amisisse divitias spirituales cum assumpsit paupertatem. Sic enim assumpsit hanc paupertatem quod illas inaestimabiles divitias non amisit. Ps. XLVIII, 3: simul in unum dives et pauper. Dives in spiritualibus, pauper in temporalibus. Causam autem quare voluit fieri egenus, subdit cum dicit ut illius inopia divites essemus, id est ut illius paupertate in temporalibus, vos essetis divites in spiritualibus. Et hoc est propter duo, scilicet propter exemplum et propter sacramentum. Propter exemplum quidem, quia si Christus dilexit paupertatem, et nos, exemplo suo, debemus diligere eam. Diligendo autem paupertatem in temporalibus, efficimur divites in spiritualibus. Iac. II, 5: nonne Deus elegit pauperes in mundo, divites in fide, et cetera. Et ideo dicit ut illius inopia, et cetera. Propter sacramentum autem, quia omnia quae Christus egit vel sustinuit, fuit propter nos. Unde sicut per hoc quod sustinuit mortem, liberati sumus a morte aeterna et restituti vitae, ita per hoc quod sustinuit inopiam in temporalibus, liberati sumus ab inopia in spiritualibus, et facti divites in spiritualibus. I Cor. I, 5: divites facti estis in illo in omni scientia, et cetera.
8:10
Consequenter cum dicit consilium in hoc do, etc., inducit eos ad dandum ex parte eorum. Et circa hoc duo facit. Primo ponit ipsorum utilitatem, quae ex hoc provenit; secundo ostendit quod hoc etiam ab ipsis volitum est, scilicet ut darent eleemosynas, ibi qui non solum, et cetera. Dicit ergo: considerans hoc beneficium, consilium vobis do, id est hortor vos ad hoc, scilicet ad dandum eleemosynas, scilicet non solum propter utilitatem sanctorum, qui sunt in Ierusalem, sed et propter utilitatem vestram. Prov. XXVII, 9: boni amici consiliis anima dulcoratur, et cetera. Et hoc quia utile est vobis. Bonum enim pietatis plus est utile facienti, quam illi cui fit, quia faciens reportat inde commodum spirituale, recipiens vero temporale. Et sicut spirituale praeferri debet temporali, sic in operibus pietatis utilitas dantis praefertur utilitati accipientis. I Tim. IV, 8: pietas ad omnia valet. Hoc autem non solum eis est utile sed etiam ipsi hoc voluerunt, et ideo dicit quia non solum, et cetera. Ubi tria facit. Primo commemorat bonum principium in eis; secundo hortatur eos ad debitum finem, ibi nunc vero et facto, etc.; tertio exponit quoddam quod dixerat, ibi si enim voluntas, et cetera. Dicit ergo: vere debetis libenter dare eleemosynas, quia non solum est vobis utile, sed etiam hoc ipsum velle sponte coepistis, scilicet dare eleemosynas, a priori anno, quo scilicet veni ad vos. Vel a priori anno, id est praecedenti. Quasi dicat: plus est velle, quam facere, iuxta illud Eccli. XVIII, v. 16: verbum melius est quam datum, et cetera. Et ideo debetis esse prompti ad dandum. Et quia estis prompti ad dandum, ideo nunc quod habuistis in animo perficite facto, alioquin illa voluntas esset frustra. Io. IV: non diligamus verbo, neque lingua, et cetera. Phil. I, 6: qui coepit in vobis, et cetera. Et huius ratio est, ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, id est discretio voluntatis. Secundum Glossam, prompta est, ita sit prompta discretio perficiendi. Vel, aliter, ut animus sumatur pro voluntate. Et tunc dicitur: quemadmodum prompti fuistis ad volendum, ita prompti ad perficiendum. Et hoc ex eo quod habetis, id est secundum facultatem vestram.
8:11
Consequenter exponit hoc quod dicit ex eo quod habetis, dicens si enim, etc., quasi dicat: dico quod debetis esse prompti ad dandum, et in hoc non intendo vos gravare, ut scilicet detis supra facultates vestras, quia forte voluntas prompta ad hoc inducit vos, sed in hoc opus non potest imitari voluntatem. Et ideo dicit: ex eo quod habetis, enim, pro quia, si voluntas prompta est secundum id quod habet, accepta est. Et huius ratio est, quia voluntas acceptatur in perfectione operationis; opus autem non perficitur, nisi ex eo quod habetur.
8:12
Et ideo dicit secundum quod habet, accepta est. Tob. IV, 9: si multum tibi fuerit, abundanter tribue, et cetera. Consequenter cum dicit non enim ut aliis, etc., removet suspicionem quamdam. Possent enim dicere isti: si damus eleemosynas pauperibus sanctis, qui sunt in Ierusalem, ipsi otiosi vivent, et nos damna patiemur, et sic efficiemur miseri. Ideo apostolus primo hanc suspicionem excludit; secundo suam intentionem manifestat; tertio vero confirmat per auctoritatem.
8:13
Et removet suspicionem, cum dicit non enim ut aliis, etc.; quasi dicat: non enim ita moneo vos eleemosynas dare, ut aliis sit refrigerium, dum otiose viverent de eleemosynis vestris, vobis autem sit tribulatio, id est paupertas, quia vos affligeremini. Sed numquid peccant illi qui dant omnia aliis, et ipsi postea paupertate affliguntur? Et videtur quod sic per haec verba apostoli. Respondeo. Dicendum est, secundum Glossam, quod melius esset totum dare pauperibus, et affligi pro Christo. Illud autem quod dicit hic, condescendendo fecit, quia infirmi erant, et forte deficerent, si egestate premerentur. Intentionem suam manifestat, cum dicit sed ex aequalitate, etc., quasi dicat: non intendo tribulationem vestram, sed quamdam aequalitatem, ut scilicet vestra abundantia, et cetera. Quod potest exponi tripliciter. Primo de aequalitate quantitatis; secundo de aequalitate proportionis; tertio de aequalitate voluntatis. De aequalitate quantitatis, quia isti, scilicet Corinthii, abundabant in temporalibus et deficiebant in spiritualibus; sancti vero, qui erant in Ierusalem, abundabant in spiritualibus et deficiebant in temporalibus. Vult ergo ut fiat inter eos aequalitas quantitatis, ut scilicet illi qui abundant in temporalibus, dent medietatem omnium illis, qui deficiunt in eis, et isti dent medietatem spiritualium eis, ut sic sint aequaliter divites. Et ideo hoc potius dicit, ut scilicet ex aequalitate quantitatis, id est dimidia parte bonorum vestrorum, in praesenti tempore, quod breve est, vestra abundantia, terrenorum, suppleat illorum inopiam, qui deseruerunt omnia mundi, et ut illorum abundantia, scilicet in spiritualibus, sit supplementum vestrae inopiae in spiritualibus, id est ut sitis participes vitae aeternae. Lc. XVI, 9: facite vobis amicos, et cetera. Eccli. XIV, 15 s.: in divisione sortis da et accipe; da temporalia et accipe spiritualia. De aequalitate autem proportionis exponitur sic, et melius. Vos, Corinthii, habetis abundantiam temporalium, sancti qui sunt in Ierusalem abundantiam spiritualium. Volo ergo ex quadam aequalitate, non quae sit secundum quantitatem, sed secundum proportionem, ut scilicet sicut illi sustentantur eleemosynis vestris, ita vos ditemini precibus illorum apud Deum. Sicut enim illi non ita ditantur de bonis vestris temporalibus, sicut vos estis divites, ita nec vos bonis illorum spiritualibus ditemini sicut illi.
8:14
Et ideo dicit sed ex aequalitate, etc., praedicta vestra abundantia terrenorum, illorum, scilicet sanctorum, inopiam, in temporalibus, suppleat, ut et illorum abundantia in spiritualibus, et cetera. I Cor. IX, 11: si nos vobis spiritualia seminavimus, et cetera. De aequalitate autem voluntatis exponitur sic: sed ex aequalitate, etc., id est volo quod sit in vobis aequalitas voluntatis, ut scilicet sicut illi habent voluntatem communicandi vobis ea in quibus abundant, ita vos habeatis voluntatem communicandi illis ea in quibus abundatis. Consequenter confirmat hoc per auctoritatem. Unde dicit sicut scriptum est, scilicet Ex.
8:15
XVI: qui multum, scilicet collegerat de manna, id est qui amplius habuit quam gomor, non abundavit, id est non habuit ultra sufficientiam suam; et qui modicum, non minoravit, id est non defecit ei, quia omnes aequaliter abundabant, ut dicitur Ex. XVI. Et sic nec qui plus collegerat, plus habuit, nec qui minus paraverat, reperit minus.
8:16
Postquam tractavit de collectis dandis, hic consequenter tractat de ministris per quos collectae fiant. Et circa hoc duo facit. Primo nominat eos; secundo recommendat eos Corinthiis, ibi ostensionem ergo quae est, et cetera. Circa primum tria facit. Primo enim nominat Titum; secundo Barnabam, ibi misimus etiam cum illo fratrem, etc.; tertio Apollo, ibi misimus autem cum illis, et cetera. Circa Titum duo commendat, scilicet eius sollicitudinem et sollicitudinis signum, ibi quoniam exhortationem, et cetera. Dicit ergo primo: dixi, supra, quod rogavi Titum ut perficeret gratiam istam de eleemosynis colligendis, quod imminet sollicitudini meae ex ordinatione apostolorum, de quo inveni etiam ipsum sollicitum; et ideo ago gratias Deo, qui dedit eamdem sollicitudinem, quam ego habeo, pro vobis, exhortandis et promovendis ad opera misericordiae, in corde Titi; quia ipse etiam sollicitus est, sicut et ego, ut perficiat in vobis hanc gratiam. Hebr. VI, 11: cupimus unumquemque vestrum eamdem ostentare sollicitudinem, et cetera. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine. Signum autem huius sollicitudinis est, quia quando rogavi eum, ipse consensit exhortationi meae. Et ideo dicit quoniam exhortationem quidem suscepit.
8:17
Et quia prosecutus est quod petii, unde dicit sed cum sollicitior esset sua voluntate, quam mea exhortatione, profectus est ad vos; qui tamen primo recusabat venire propter peccata vestra. Rom. XII, 11: sollicitudine non pigri. Consequenter cum dicit misimus autem, etc., tractat de secundo ministro. Et circa hoc duo facit. Primo commendat ipsum; secundo subdit rationem quare mittit tam solemnes nuntios, ibi devitantes, et cetera. Frater iste, secundum quosdam, est Lucas, vel secundum alios Barnabas, quem quidem commendat ex tribus, scilicet ex fama, quia laus eius, scilicet Lucae, est in Evangelio ab eo scripto per omnes Ecclesias, quia est approbatum per apostolos. Vel cuius laus, scilicet Barnabae, est in Evangelio praedicato ab ipso per omnes Ecclesias, quia Iudaeis et gentibus. Unde dicitur de Barnaba, Act. XI, 24, quod erat vir bonus plenus fide et spiritu sancto. Item commendat ipsum ex societate sua, quia non solum est famosus, sed et ordinatus est ab Ecclesiis Iudaeae comes peregrinationis meae, id est praedicationis meae, qua, ut peregrini, mundum circuimus. Supra c. V, 6: quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Deo, et cetera. Et hoc est verum de Luca, quia ipse fuit unus de septuaginta duobus discipulis, et socius Pauli. De Barnaba similiter, quia per spiritum sanctum dicitur Act. XIII, 2: segregate mihi Barnabam et Paulum in opus, et cetera. Et factus est comes in hanc gratiam, scilicet collectionis eleemosynarum. Vel in hanc gratiam, scilicet praedicationis, de qua dicitur Eph. III, 8: mihi autem omnium sanctorum minimo, et cetera. Item commendat eum ex officio, quia est minister gratiae quae ministratur a nobis. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo. Supra c. III, 6: qui et idoneos nos, et cetera. Ministratur autem gratia ista ad domini gloriam, ut scilicet dominus noster glorificetur, scilicet de eleemosynis factis, de conversione plurimorum populorum praedicationi nostrae, quia, ut dicitur Prov. XIV, 28, in multitudine populi, et cetera. Item ministratur, ut voluntas nostra impleatur, quia nos hoc volumus fieri.
8:19
Et ideo dicit et voluntatem nostram destinatam, id est praedestinatam a Deo, qui praedestinavit ab aeterno nos talem voluntatem habere. Consequenter cum dicit devitantes, etc., assignat causam quare mittat tam solemnes nuntios. Et primo huius rationem assignat; secundo probat, ibi providemus ergo, et cetera. Dicit ergo: causa quare tam solemnes nuntios mittimus, est ista: ut sciatis negotium huiusmodi inesse cordi nostro. Et ideo dicit devitantes hoc, scilicet ne quis, etc., quasi dicat: ut vitemus vituperium quod posset mihi impingi ab aliquibus, vel negligentiae, si non mitterem strenuos, vel fraudis si non mitterem securos. Et isti strenui erant et prompti et securi, quia dati ab Ecclesiis et electi per spiritum sanctum. Supra c. VI, 3: nemini dantes ullam offensionem, et cetera.
8:20
Dicit autem in hac plenitudine, scilicet eleemosynarum vel conversionis gentium. I Petr. IV, 10: unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum, et cetera.
8:21
Et hoc probat dicens providemus enim, etc., quasi dicat: bene dico devitantes, quia providemus, id est providere debemus, bona, id est ut opera nostra bona sint non solum coram Deo, ut ei placeamus, sed etiam coram hominibus, ut scilicet eis bona videantur. Et hoc facit, sollicite procurando et bonos imitando. Rom. XII, 9: adhaerentes bono, et cetera.
8:22
Consequenter cum dicit misimus autem cum illis et fratrem nostrum, etc., tractat de tertio nuntio, scilicet de Apollo. Ubi duo facit. Primo, quia commendat eum de sollicitudine, cum dicit quem, scilicet Apollo, probavimus saepe sollicitum esse de salute vestra; nunc autem multo sollicitiorem. Nam, sicut supra apparet, Apollo fuit primus, qui post apostolum praedicavit apud Corinthum. I Cor. III, 6: ego plantavi, Apollo rigavit. Hic autem, turbatus de peccato ipsorum recessit, et sollicitudinem quam ante pro ipsis habebat, postposuit. Nunc vero, audita conversione eorum, factus est de salute ipsorum sollicitior, quam antea esset. Eph. IV, 3: solliciti servare unitatem spiritus, et cetera. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine, et cetera. Secundo, subdit causam sollicitudinis quam assumpsit, quia Apollo confidit de vobis ex his quae Titus dixit de vobis, commendans vos. Unde dicit multa confidentia in vobis, sive pro Tito qui est socius meus, et quia libenter venit in societatem Titi et Lucae seu Barnabae, et quia ad hoc inductus fuit ab apostolis Ecclesiarum, quae sunt in Iudaea.
8:23
Et ideo dicit sive fratres nostri, apostoli Ecclesiarum Iudaeae, scilicet induxerunt eum ad sollicitudinem habendam pro vobis. Quae quidem Ecclesiae sunt gloriae Christi, id est ad gloriam Christi.
8:24
Consequenter cum dicit ostensionem ergo quae est, etc., recommendat istos nuntios Corinthiis, dicens: quia tales misimus ad vos, ergo ostensionem, etc., id est, ostendatis opere, quod charitatem habetis ad eos et quod vere commendavi vos et quod ego vere gloriatus sim de vobis in faciem Ecclesiarum, ad quas perveni et quibus praedicavi. Vel in faciem omnium Ecclesiarum, quia quod facitis eis, innotescet omnibus Ecclesiis.
8:1
Notam autem vobis facimus, fratres, gratiam Dei, quae data est in Ecclesiis Macedoniae. Ab hoc capite facit Theodoretus initium tomi secundi hujus epistolae. Continet autem hoc caput cum eo, quod sequitur, exhortationem Corinthiorum ad largam eleemosynae collationem faciendam in pauperes fideles, qui erant Hierosolymis et in Judaea. Nam quia brevis ad eam rem admonitio, quam fecerat in extrema parte prioris epistolae, parum videbatur eos movisse, necessarium putavit, idem nunc prolixius atque efficacius agere. Estque totus hic locus moralis ad coramendaudum meritum eleemosynae. Incipit autem Apostolus a narratione, qua, quid jam a Macedonibus actum esset, exponit; idque non sine egregia eorum commendatione, ut horum exemplo Corinthios ad parem liberalitatem exstimulet. Dicit ergo: Notam auttm facimus vobis, fratres, gratiam Dei etc., id est: Reddimus vos certiores de beneficio divinitus collato in Ecclesias Macedoniae; scire vos volo, quantum boni Deus in illis operatus fuerit. Loquitur autem (uti sequentia verba declarant) de duplici bono, videlicet patientiae et beneficentiae. Quod utrumque nomine gratiae divinitus datae complectitur, quia, ut annotat S Thomas, quidquid boni facimus, est ex gratia Dei. Nonnulli sic exponunt: Certiores vos facio de eleemosyna, quam in Ecclesiis Macedoniae collegimus. Nam et ipsam eleemosynam interdum vocabulo gratiae significari, constat ex illis verbis 1. epistolae cap. 16.: Quos probaveritis per epistolam, hos mittam perferre gratiam vestram in Jerusalem. Quin et consequentibus hujus'capitis modo beneficium sive eleemosyna data, modo ipsum opus benefHentiae, gratia vocatur ab Apostolo. Sed notandum est, eleemosynam tum hoc capite, tum alibi, simpliciter gratiam vooari, vel gratiam eorum, qui eam tribuunt; non autem gratiam Dei; sicut in hac parte loquitur Apostolus. Denique gratiam Dei sic intelligendam esse hoc loco, ut generatim ad bona opera referatur, satis probat, quod sequitur:
8:2
2. Quod in multo experimento tribulationis abundantia gaudii ipsorum fuit. Interpres verbum fuit de suo addidit, ut orationem alioqui imperfectam absolveret. Oecumenius ex sequenti parte supplendum putat verbum abundavit, sive exuberavit- tamquam dicat Apostolus, abundantiam abundasse. Caeterum Ambrosianus nomen abundantia mutavit in verbum. Sic enim legit: Quod in multa probatione pressurae abundavit gaudium ipsorum. Sensus autem est: Primum quidem vobis notum facio de fratribus Macedonibus, quod, multas afflictiones passi et per eas probati, magnum ex ea re gaudium perceperunt, juxta id, quod ad Rom. 5. scribit idem Apostolus: Gloriamur in tribulationibus: scientes, quod tribulatio patientiam operatur, patientia, probationem, probatio sptm; spes autem gaudium gignit, secundum illud ejusdem epist. cap. 12.: Spe gaudentes. Dicuntur autem homines probari per tribulationes, quia per eas innotescit eorum virtus et constantia. Cajetanus et alii quidam exponunt hoc modo: Quod multa* experti tribulationes, valde sunt gavisi. Sed hic commentarius refellitur ex vocabulo Graeco <5oxiurj, quod in Scripturis probationem significat, qualom sumus interpretati. Quaeritur autem, de qua tribulatione Macedonum hic loquatur Apostolus. Sunt. qui existiment, eum loqui de tribulatione, cujus mentio fit Act. 16., ubi Paulus et Silas Philippis, civitate Macedoniae, leguntur affecti p^agis et missi fuisse in carcerem. At ea afBictio non tam Macedonum fidelium, quam Apostolorum fuit; eademque statim post unam noctem cessavit, ut ex historia Actorum liquet. Deinde sciendum, illam afflictionem multo tempore ante scriptam epistolam contigisse, scilicet in primo accessu Pauli ad Macedones, ut ex eadem historia manifestum est. Hic autem recentiorem aliquam Macedonum afflictionem Corinthiis vult indicare, quam ob rationem nec de ea vifletur hic locus intelligi posse, cujus ad Thessalonicenses (qui et ipsi Macedones fuere) scribens meminit, 1. epist. cap. 2,, dum ait, eos similia passos a contribulibus, qualia Judaei fideles a suis. Nam et hanc afflictionem multo ante contigisse, vel ex eo constat, quod prior ad Thessalonicenses epistolascriptafuerit ab Apostolo omnium prima. Quocirca magis placet id, quod verisimilius putat Cajetanus, Apostolum loqui de tribulatione, cujus meminit capite superiori, dicens: Cum venissemus in Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra; sed omnem tribulationem passi sumus, etc. Hanc enim tribulationem credibile est caeteris quoque illius loci iidelibus cum Apostolo fuisse communem. Nisi magis placeat, loqui Apostolum in genere de tribulationibus antea illatis, sive olim, sive recenter, ex quibus inciderant in paupertatem; ac sensus sit, quod in tam multis tribulationibus fuerint gavisi, et gaudeant adhuc in sua paupertate.
Et altissima paupertas eorum abundavit in divitias simplicitatis eorum. Haec altera gratia est, commendationem accipiens ex priori. Valde enim laudabile est animi constantis argumentum, inter persecutiones a pio opere non desistere. Ambrosianus legit: et profunda paupertas, etc. Graeca sonant, quasi dicas: Et in profundum depressa vel ad fundum usque exhausta paupertas eorum; ut sit jucunda quaedam antithesis inter profundam paupertatem et sequens verbum abundavit. Itaque praeter rnentem Apostoli est, quod glossa quaedam, quam S. Thomae ita citat, ut non probet, paupertatem altissimam interpretatur sublimem, propter elev^ationem spiritus, tamquam e sublimi despiciens res temporales. Sensus autem Apostoli est: Hoc quoque vobis notum facimus, quod profunda et magna eorum paupertas exundavit in opulentam sinceri cordis largitatem. Quod explicatius ita dici potest: Macedones fratres, quamvis valde pauperes sint (nam direptionem bonorum passi fuerunt a civibus suis, ut indicat locus 1 Thessal. 2., quem hic citavit Theophylactus et Oecumenius), abundanter tamen, et quidem simplici corde, contulerunt in usum pauperum sanctorum, qui sunt in Judaea. Videtur Apostolus ipsam largitatem seu collationem vocare simplicitatem, propterea quod Deo non sit accepta, nisi ex simplicitate, id est, sinceritate cordis procedat, qua nimirum non aliud spectetur, quam quod in dandis eleemosynis spectandum est, scilicet ut pauper subsidio juvetur, et Deus honoretur. Nam qui aliud opere ostendit, aliud animo cogitat, cor duplicat, uti loquitur Augustinus; velut si quis ob inanen gloriam, vel ut pauperem sibi devinciat, vel (uti sequenti capite dicitur) ex tristitia aut necessitate tribuat. Cujusmodi vitiosis et impuris affectibus saepe contingit divitum eleomosynas inquinari.
8:3
3. Quia secundum virtutem testimonium illis reddo, et supra virtutem voluntarii fuerunt. Id est, non modo pro tenuitate suarum facultatum, sed etiam supra vires voluntarii ac sua sponte prompti fuerunt ad tribuendum; quasi dicat: Suis etiam necessitatibus detraxerunt, quod tribuerent; quod est supra vires tribuere. Sed hoc ipsum intelligendum est secundum dictamen rectae rationis, quae aliquando suadet, supra vires, modo jam explicato, dandum esse; ut si alius magis egeat, aut valde dignus sit beneficio. Nam praeter hujusmodi rationem, talis largitio non esset actus virtutis; quemadmodum bene Cajetanus admonet. Quod autem interponit Apostolus: testimonium illis reddo, Graece iiapTupU)^ testor (nam pronomen illis addidit hiterprefi de suo), ad totam sententiam cum Ambrosiano referri potest, qua secundum vires et supra vires affirmantur voluntarii fuisse Macedones; quamvis, si quis referat ad solam partem posteriorem: supra vires, non videbitur aberrare. Pro voluntariis in Graeco vocabulum est auTaipsxoi, spontaneae et propiiae electionis significativum; quod manifeste pro libero facit arbitrio, contra nostrae aetatis haereticos. Porro se testem facit Apostolus liberalitatisMacedonum, eo quod, ipso praesente, gesta essent, quae scribit.
8:4
4. Cum multa exhortatione obsecrantes nos. Melius, ni fallor, verti poterat: cum multa obsecratione, sive obtestatione, rogantes nos. Ambrosianus: cum multis precibus orantes.
Gratiam et communicationem ministerii, quod fit in sanctos. Graeci codices addunt: suscipere nos; tametsi Chrysostomi textus id non habet, uti nec quatuor exemplaria Roberti, nec Theophylacti, qui annotat, ejusmodi quid deesse a^ supplendum esse. Legitur autem apud Ambrosianum; ejusdemque commentando meminerunt Primasius et Scholiastes Hieronymianus. Sane necessarium est ad sensum, ut legatur aut suppleatur; nam sensus est: Obsecrantes nos, ut de manibus ipsorum susciperemus eleemosynam (hanc enim gratiae nomine tamquam beneficium ac gratuitum munus appellat).
Et communicationem. Graece communionem, hoc est, pecuniam a se collectam et fratribus communicandam: ut scilicet ea nostro ministerio perferretur ad pauperes sanctos, qui sunt Hierosolymis. Nam Paulus, ut in Actis cap. 11. fin. et 12. fin. legitur, huic ministerio praefectus erat. Quid vocet communionem, intelligi potest ex illo Rom. 12.: Necessitatibus sanctorum communicantes.
8:5
5. Etnon sicut speravitnus. Supplenda est sententia: Et non solum, sicut speravimus, egerunt. Sentit enim, Macedones spem ipsius et exspectationem superasse. Alii sic exponunt: Et non factum ost, sicut putabauius futurum; quia propter bonorum direptionem, quam passi fuerent, videbantur sese excusaturi. Sed semet ipsos dederunt, primum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei. Deinde non est in Graeco, sic enim habet: Primum Domino, etnobis. Recte tamen ad sensus explicationem additum est ab interprete nostro et aliis. Sed, inquit, praeter spem nostram, non sua modo, verum et semel ipsos obtulerunt ac tradiderunt, primum Domino Christo, deinde et nobis ejus ministris: ut scilicet nos, tamquam vice Christi Domini, tantum ab eis acciperemus in subsidium pauperum sanctorum, quantum nobis placeret; declarantes, se totos esse Christi et ministrorum ejus, et proinde paratos, facere, quidquid injungeremus. Id autem fecerunt per voluntatem Dei, hoc est, secundum voluntatem Dei. Nam Deo gratum, quod homines se totos submittant Christo et ejus vicariis. Vel: per voluntatem Dei, id est, Deo tam pium affectum subjectionis et beneficentiae in eorum cordibus operante. Porro digna est annotatu consideratio Photii apud Oecumenium, circa factum Macedonum hic a Paulo commendatum, in quo sex quaedam praeclara dicit observanda. Primum quod secundum vires contulerunt. Secundum, quod supra vires. Tertium, quod voluntarii. Quartum, quod multa cum obtestatione. Quintum, quod supra, quam ab eis sperabatur. Sextum, idemque caeteris majus, quod se ipsos dederunt Domino et ministris ejus.
8:6
6. Ita ut rogaremus Titum, ut, quemadmodum coepit, ita etperficiat invobis etiam gratiam istam. Graeca sonant in hunc modum: In hoc, ut rogaremus, sive adhortaremur nos Titum, ut, quemadmodum antea coepit, ita et perficeret in vos, sive erga vos, etiam gratiam istam. Nonnulla etiam Latina habent: in vos. Cajetanus, volens illud: in hoc, jungere praecedentibus, multumque sese torquens, ut tollat contextus duritiem, uti loquitur, ostendit, se, Graece imperitum, non perspicere, quid Graecorum verborum contextus postulet. Nam certe vetus interpres, adstipulante etiam Ambrosiano textu, sensum Apostoli expressit. Est enim sensus hujusmodi: Tam egregium et laudabiJe Macedonum exemplum me impulit au hoc, ut exbortarer et rogarem Titum, ut, quemadmodum dudum, quum apud vos esset, incepit, ita et perficiat erga vos (aut in vobis) etiam gratiam istam, de qua nunc sermo est, id est, eleemosynae in Jerusalem mitlendae collectionem. Dicit: etiam, ut innuat, Titum alia quaedam apud ipsos jam perfecisse, atque ex eo spem esse, ut et hanc gratiam perficiat. Illud: ad vos, quod interpres vertit: in vobi*, potest etiam in hunc sensum explicari: Suscepta denuo ad vos profectione. Ad hanc enim testatur Apostolus infra, se Titum exhortatum fuisse. Notandum obiter, interpretem, nunc rogandi, nunc exhort^ndi verbo, reddere idem vocubulum Graecum hoc capite et sequenti; quemadmodum facit et alibi. Solet enim exhortatio preces habere conjunctas.
8:7
7. Sed sicut in omnibus abundatis fide, et sermone et scientia. Adversativa particula sed refertur ad gratiam adhuc imperfectam, verbis proxime antegressis significatam; tametsi alii vertere maluat: Imo; sicut capite superiori. Sensus est: Sed sicut per omnia et prorsus abundatis fide, et gratia sermonis, et scientia. Quo sensu dicat, his donis abundare Corinthios, qui multa adhuc egebant instructione, explicatum a nobis est ad illud 1. epistoestis, in omni verbo, et in omni scientia, ita ut nihil vobis desit in ulla gratia. Ex quo etiam loco j etendum est, quid per sermonem et scientiam velit Apostolus significare.
Et omni sollicitudine. Graece: diligentia. Hanc supeiiori capite commendavit in Corinthiis. TJnde apparet, significari sollicitudinem, quam habebant pro salute fratrum.
Insuper et charitate vestra in nos. Insuper in Graecis et Syris non est; mss. quoque latina quaedam non habent. Graece 6ic legitur: Et ea, quae ex vobis in nobis est, charitate. Quod interpres bene vertit: et charitate vestra in nos, id est, ea, quae procedit ex vobis diligentibus in nos dilectos.
Ut et in hac gratia abundetis. Am brosianus textus ad complendum sensum addit: facite; quod Erasmus quoque et Hentenius imitati sunt. Alii supplent: hortamur, autquid simile. Verum hujusmodi supplemento non est opus. Pendet enim adhus oratio ab eo loco: Ita ut rogaremus Titum, ut, quemadmodum coepit etc. Dicit enim, se hortatum fuisse Titum, ut, quod de colligenda eleemosyna coeperat apud Corinthios, perficiat; et per hoc, Corinthii sicut aliis abundant charismatis, ut etiam in hac eleemosynaria gratia abundent, videlicet liberaliter ac prompte tribuendo. Dicens autem: et in hac gratia, significat etiam praecedentia, quae enumeravit, fidem, sermonem etc. gratias esse. Quare gratia hoc loco non idem est, quod beneficentia, quomodo eam t.anstulit Erasmus; sed in genere significat gratuitum Dei donum, sub quo, inter alia, continetur eleemosynae seu beneficentiae virtus.
8:8
8. Non quasi imperans dico. Graece: Non secundum imperium dico, quemadmodum et Ambrosianus legit. Atque ita alibi vertit ipse noster interpres, ut 1 Cor. 7.: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Sensus est: Nolo vos urgere praecepto, quamvis alioqui possem, ut vester Apostolus. Sic enim ad Philemonem ait: Fiduciam habens imperandi tibi, magis obsecro, sive adhortor. Quare non pugnant cum hoc loco ea, quae leguntur prioris epistolae cap. 16.: Sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite. Nam quod ibi dicitur, magis videtur pertinere ad modum eleemosynam paulatim colligendi per unumquemque separatim; et ut de contributione ipsa illic esset praeceptum Apostoli, tamen locum habere potest, quod hic ait, se non agere imperiose, se nunc non agere ut imperantem, sed ut consulentem, quod saluti sit perutile. Potest alia responsio dari ez commentario hoc ad vers. 10. Hinc ergo ne colligas, eleemosynam non esse in praecepto, quum, etiamsi Paulus praecipere non posset, Dei tamen praeceptum sufficere deberet.
Sed per aliorum sollicitudinem etiam vestrae charitatis ingenium bonum comprobans. Sollicitudinem rursus pro studio ac diligentia posuit interpres; et comprobans dixit pro simplici: probans. Quod autem vertit ingenium bonum, in Graeco una dictio est yvqatov. id est, ingenuum: atqae ita vertisce interpretem nonnulli suspicantur. Ambrosianus legit: animum bonum; vel secundum alios codices, nude et substantive: bonum. Editio Syriaca constantiam habet. Porro ingenuum, pro ingenuitate, germanitate, sinceritate, dictum est ab Apostolo juxta consuetudinem Graecae linguae, qua neutrum pro abstracto frequenter usurpatur. Sensus est: Sed proposito exemplo diligentiae aliorum, scilicet Macedonum. qui vos in hoc officii genere jam praevenerunt, etiam vestrae charitatis indolem ac sinceritatem probans, id est, hujusmodi opere beneficentiae exploratam ac probatam reddere volens. Nam, ut ait Gregorius homil. 30. super Evang., probatio dilectionis exhibitio est operis. Dicit autem: vestrae charitatis, quia de opere charitatis erga proximos loquitur.
8:9
9. Scitis enim gratiam Domini nostri Jesu Christi. Hortatur exemplo beneficentiae Christi Salvatoris erga nos, quae fuit incomparabiliter major ea, quam exigebat a Oorinthiis. Cognoscitis enim, inquit, a nobis edocti, quod et quantivm beneficium in vos gratuito contulerit Dominus noster Jesus Christas.
Quoniam propter vos egenus factus est. Id est, quod vestri causa pauper factus sit et indigens rerum temporalium, videlicet in assumpta natura; adeo ut ipse dicat Matth. 8.: Filius hominis non habet, ubi caput reclinet. Non solum enim nihil proprium possidere voluit in hac mortali vita; sed insuper etiam penuriam pati. Quod inter egenum et pauperem hic quidam distinguunt, rationem adferentes, cur Apostolus uou dixerit: pauper, sed egenus, tamquam plus sit egenum esse, quam pauperem; pie quidem illi, sed extra textum contemplantur, cum verbum Graecum proprie significet pauperem fieri, paupertatem pati, subire. Rectius alii, qui ex hoc loco et similibus eorum retellunt opinionem, qui Christo, ut homini, tribuunt regnum et dominationem temporalem totius mundi. Nam temporalis administratio regnorum parum convenienter attribuitur ei, qui bonorum temporalium inopiam elegerit. Imo vere et proprie secundum naturam humanam egenus non erat, si secundum eam, ut illa habet opinio, ita Dominus erat orbis terrarum, ut omnium bonorum temporalium haberet proprietatem. Sic autem dictum est: Propter vos egenus factus est, cum dives esset, ut si diceretur: Propter vos mortalis factus est, cum esset immortalis: scilicet utrumque vere ac proprie, alterum ut homo, alterum ut Deus. Cum dives esset. Intellige: in natura divina, vel quia sibi sufficientissimus in bonis suae divinitatis, vel quia Dominus omnium rerum ac totius creaturae. Graece: dives exsistens. Neque enim dives esse desiit, quando pauper factus est, quia non desiit esse Deus, quando factus est homo. Ut iUius inopia vos divites essetis. Vel: ditesceretis; utroque enimmodo verti potest verbum Graecum. Sensus: Ut illius paupertate in temporalibus vos efficeremini divites in spiritualibus. Docte vero sensum hunc explicat S. Thomas in comm., docens, Apostolum hoc dicere propter duo; nempe propter exemplum et sacramentum. Propter exemplum quidem, quia, si Christus amplexus est paupertatem, et nos illius exemplo eam diligere et amplecti debemus. Propter sacrameutuin autem, quia, quaecumque Christus egit aut sustinuit, pro nostrasalute fecit. Unde quemadmodum per hoc, quod mortem sustinuit, liberati sumus a morte aeterna ac vitae restituti. sic per hoc, quod_sustinuit inopiam in temporalibus, liberati sumus ab inopia rerum spiritualium, et facti carum divites. Utitur autem Apostolus secunda persona potius, quam prima; tum ut fortius premat Corinthios, tum quia respicit ad illas Corinthiorum divitias, de quibus priori epistola cap. 1.: quod in omnibus, inquit, divites facti estis in illo. jCaeterum intelligendam relinquit Corinthiis applicationem istius sententiae hanc aut similem: Quod si Christus, cum dives esset, temporalem sustinuit inopiam, ut spiritualiter vos ditaret: utique debetis, ut eum quadantenus imitemini, temporalia vestra, saltem absque inopiae periculo, fratribus communicare.
8:10
10. Et consilium in hoc do. In hoc, casu ablativo, id est, in hac re, ut ex Graeco patet. Superius dixit, se nolle imperare tamquam Apostolum; nunc consilium dat tamquam amicus. Sic enim et Daniel regem iniquum alloquitur, dicens: Consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. At vero ex his Scripturis non sequitur, eleemosynam esse consilii tantum, non etiam praecepti, superfluum habentibus. Nam licet Paulus imperare nollet, sed tantum hortari Corinthios (saepe enim hortando et rogando plus obtinetur, quam imperando), tamen ex Dei praecepto, passim in Scripturis expresso, adeoque ex lege naturali tenebantur Corinthii tamquam divites ad hoc genus misericordiae praestandum; quemadmodum et sine dubio rex ille apud Danielem tenebatur. Itaque praeceptum Dei erat, etsi consilium esset hominum, qui vel nollent, vel non possent praecipere; quomodo saepe aegrotis a medico consulitur, quod tamen ab eis exigit lex naturae. Adde, quod praeceptum Dei non erat, ut Corinthii darent ita abundanter pro ratione facultatum, sicut fecerant Macedones, quorum exemplo Apostolus illos provocabat. Denique non omnes Corinthii habebant superfluum; cum tamen omnium esset collecta. Quod autem in genere debitum fuerit a Corinthiis hoc subsidium, et qua ratione debitum illis, pro quibus petebatur, ostendit Apostolus Rom. 15. Ad quem locum, ejusque commentarium, lectorem remitto. Videat etiam, qxiae diximus 1 Cor. 16. in principio.
Hoc enim vobis utile est. Rationem dat consilii. Nam, inquit, hoc, quod consulo, id est, opus eleemosynae, vobis conducit et utile est, non ad bonum aliquod temporale, sicut utile esfc accipientibus; sed ad bonum spirituale, scilicet ad Deum promerendum: Talibus enim hostiis promeretur Deus, ait Heb. 13., de beneficentia et communione loquens.
Qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore. Laudem miscet exhortationi, ut in superioribus; tametsi et sub laude subsit occulta reprehensio tarditatis ad perficiendum, ut infra explicabitur. Habet autem obscuiitatem et difficultatem haec sententia, cum potius contra dicendum videretur: Non solum velle, sed et facere coepistis. Siquidem pluris aestimatur facere, quam velle tantum; parum enim est velle, nisi efficaciter velis, faciasque, quod volueris. Opinantur quidam, verba transposita esse, et contrario ordine legenda; quomodo legitur in Syriaca versione. Verum id contra fidem est omnium Graecorum et Latinorum exemplarium. Gregorius lib. 20. moral. cap. 26., citans hunc Apostoli locum, docet, quomodo plus sit velle, quam facere. Facile quippe est, inquit, in bono opere obedire, etiam nolentem; sed haec magna in discipulis virtus exstiterat, eos bonum, quod illis praeceptum est, et ante voluisse. Sic ille. Plerique vero sic exponunt: Qui non solum nunc facere, sed etiam ab anno superiore velle coepistis, id est, faciendi voluntatem habuistis, quasi dicat: Quod nunc facere coepistis, id non ex repentino motu animi, sed ex matura et bene deliberata prodiit voluntate, quae initium habet ab anno superiore. Quae quidem expositio valde probabilis est. Non enim Corinthii facere coeperant ab anno priore, quos Apostolus in prima epistola sic hortatur, tamquam nihil adhuc fecissent; velle tamen coeperant. Sed pro majori explicatione sciendum, Graeca sonare ad hunc modum: Qui non solum ipsum facere, sed et ipsum velle prius incepistis ab anno superiore. Quod interpretes sic intelligunt: Priusquam ego vos bortarer, adeoque sponte vestra, velle coepistis, jam inde ab anno praeterito. Potest autem et hoc modo intelligi: Qui non solum prius, quam Macedones, incepistis facere, sed etiam prius incepistis velle, id est, voluntatem vestram declarare, nimirum ab anno superiore. Nam, ut patet ex ult. cap. prioris epist., nondumApostolus veneratinMacedoniam, de collecta facienda cum Macedonibus acturus, quando Corinthios ad collectas hortabatur. Indicat hunc sensum Cajetanus, dicens, Apostolum signiiicare, quod Corinthii non inceperint exemplo Macedonum moti; idque propterea, ne moleste ferrent, Macedones sibi in exemplum proponi; quasi dicat: Alia parte vos illis estis potiores, quia prius, quam iili, et facere, et velle coepistis; quamvis illijam vos praevenerint perficiendo. Sensum hunc confirmat illud, quod scribit capite sequenti: De vobis glorior apud Macedones, quoniam et Achaia parata est ab anno praeterito, et vestra aemulatio provocavit plurimos. Pro sensuCajetani facit, quod Apostolus 1 Cor. 16. non dixit: Sicut ordinavi Ecclesiis Macedoniae, sed duntaxat: Sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae; quia tunc Ecclesiis Macedoniae nondum ordinaverat id, de quo ibi loquitur.
8:11
11. Nunc vero et facto perficite. Graece: nunc autem et ipsum facere perficite; ut verisimile sit, interpretem vertisse: factum, non facto. Non igitur sensus est: Quod voluistis, perficite facto; sed, sicut explicatius alii transtulerunt: Quod facere coepistis, perficite. Jam enim facere inceperant, Tito hortante, de quo paulo ante dixit, se eum rogasse, ut, quemadmodum coeperat, ita et perficeret in illis hanc gratiam. Tacite vero taxatur Corinthiorum tarditas prae Macedonibus in colligenda eleemosyna, ut qui rem ante annum inceptam nondum absolvissent.
Ut, quemadmodum promptus estanimus voluntatis. In Graeco non exprimitur verbum. Nam potest etiam suppleri praeteritum: fuit, hoc modo: Ut, quemadmodum adfuit vobis animi promptitudo, qua velletis, scilicet ab anno superiore.
Ita sit et perficiendi ex eo, quod habetis. Graece: Ita et perficere ex ipso habere. Videtur autem interpres priori loco legisse toD pro to. Sensus est: Ita vobis adsit et perficere, id est, ita et perficiatis; idque ex eo, quod habetis et possidetis, hoc est, secundum facultates; quasi dicat: Sic hortor ad perficiendum, ut tamen nihil exigam a vobis supra vires. Potest etiam, retento eodem sensu, verbum habere referri ad promptum animum, vertendo: ex eo, quod habet, sive possidet; quomodo vertit Hentenius. Atque eo refertur verbis sequentibus juxta nostram versionem.
8:12
12. Si enim voluntas prompta est. Graece: Si enim promptitudo animi praejacet. Est enim idem vocabulum, quod modo verterat: promptum animum. Praejacet autem dictum pro eo, quod est: praecedit, prius adest; videlicet tamquam boni operis fundamentum.
Secundum id, quod habet, accepta est; non secundum id, quod non habet. Graeca plenius sic redduntur: Juxta quodcumque illud est, quod habeat aliquis, acceptabilis est; non juxta, quod non habet. Et quidem acceptabilis vel ad personam, quam designat istud aliquis, vel ad voluntatem promptam aeque referri potest; ac certe cum nostro interprete melius ad voluntatem. Usitatius enim de rebus, quam de personis, dicitur £UTCp6c5cXTOC; velut supra cap. 6.: Ecce, nunc tempus acceptabile, significans id, quod merito est acceptandum. Sensus totius sententiae est: Quod si suppetit prompta animi voluntas ad dandum, ea merito acceptanda est, si quisque det juxta modum suarum facultatum, sive multum illud sit, sive parum; ita ut non exigatur a quoquam amplius, tquam. pro ratione ejus, quod habet ac possidet.
8:13
13. Non enim ut aliis sit remissio, cobis autem tribulatio. Significantius apud Ambrosianum: Non enim ut aliis relaxatio sit, vobis autem angustia. Supplenda est autem oratio: Non enim sic moneo, largiendum esse, ut alii ex vestris eleemosynis abundent ac plus habeant, quam opus sit ad eorum inopiam levandam, vos autem angustiam patiamini.
8:14
14. Sed ex aequalitate in praesenti tempore vestra abundantia illorum inopiam suppleat. In multis Latinis codicibus post: aequalitate, pimctum figitur, ot nova sententia sit: In praesenti tempore, etc. Graeci vero continuam faciunt orationem, conjunctione ut ex praecedenti parte supplendam, hoc modo: Sed ut ex aequalitate in tempore praesenti, etc. Quod et sequuntur Ambrosianus, S. Thomas, Liranus, aliique nonnulli; ut sit sensus: Sed hoc volo et exigo, ut vos, qui bonis temporalibus abundatis (erat enim Corinthus opulenta civitas), de vestra copia illorum (scilicet fratrum, qui in Judaea sunt) inopiae temporali succurratis; idque ex aequalitate, hoc est. per quandam aequalitatem; vobis enim abundantibus, et illis indigentibus, multa est inaequalitas; quae ad aequalitatem quandam reducetur, videlicet non mathematicam, sed civilem, dum praestabitur, ut sit sufficientia, ubi nunc est inopia. Sic enim aequalitas inter vos et illos erit in eo, quod est sufficienter habere, et non indigere. Pronomen illorum quidam ad Macedones referunt; sed sane praeter Apostoli mentem. Quod vero addit: In praesenti tempore, vel hunc habet sensum, durante duntaxat illorum praesenti necessitate, quam speramus non diu duraturam; vel iDtellige: In hoc saeculo; nam in futuro saeculo non erit opus. Uter sensus potior, mox patebit.
Ut et illorum abuniantia vestrae inopiae sit supplementum. Sunt, qui etiam hanc partem de temporalibus intelligant, hoc sensu: Ut alio tempore, quando illos abundare et vos indigere continget, illi de sua copia vicissim vestram suppleant inopiam. Pro quo intellectu facere putant id, quod dixerat: Tn praesenti tempore, juxta priorem ejus particulae expositionetn. Sed obstat illud evangelicum Lucae 14.: Ne forte te et ipsi reinvitent et fiat tibi retributio. Beatus autem eris, quia non habent retribuere tibi. Retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. Quare nullc modo probabile fit, spe temporalis retributionis voluisse Apostolum hortari Corinthios ad eleemosynam; quae profecto jam non esset eleemosyna, saltem pura, sed mutui quandam speciem haberet, si temporalem retributionem respiceret. Adde, quod nec verisimiliter exspectandum erat, ut, qui in Judaea erant fratres, aliquando locupletiores facti Corinthiis egentibus subvenirent. Nam illi partim omnia reliquerant, partim bonorum suorum rapinam passi fuerant; Corinthii vero sua retinebant. Itaque juxta communem, paene omnium, interpretationem de bonis spiritualibus haec pars accipienda est, quemadmodum prior de temporalibus; quasi dicat Apostolus: In hoc saeculo vestra temporalis abundantia suppleat illorum temporalem inopiam; ut vicissim aliquando, nimirum in futuro saeculo, spiritualis illorum abundantia vestrae spiritualis inopiae supplementum fiat, juxta illud Salvatoris: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula, Lucae 16., et illud ipsius Apostoli, 2 Timoth. 1.: Det misericordiam Dominus Onesipkori domui, quia saepe me refrigeravit; det illi Dominus invenire misericordiam a Domino in illa die. Sensum hunc confirmat, quod capite proxime sequenti dicit Apostolus, in eodem adhuc argumento persistens: Qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet, utique in futuro saeculo; et quod ad Galat. 6.: Bonum facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus non deficientes. Jam et alibi bona spiritualia sanctorum, qui Jern^olymis erant, ita commendat Apostoliie, ut dicat: Nam si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare illis, Rom. 15. Igitur illi sancti primique fideles et jam prorogaverant spiritualia iis, a quibus temporalia recipiebant, et rursum in futuro saeculo spiritualia sua iisdem communicaturi erant; videlicet ea communione, qua in Ecclesia Christi aliorum merita per ciiaritatem ad alios derivantur. Unde locus hic Apostoli, contra nostrae aetatis haereticos, ostendit, posse Chri- 3tianos minus sanctos meritis sanctorum adjuvari, etiam in futuro saeculo. Denique notanda virtus eleemosynae, quae faoit hominem participem meritorum ejus, in quem confertur. Caeterum qua ratione boncrum spiritualium inopiam hic in Corinthiis taxet Apostolus, qui in prima epist. cap. 1. laudaverat eos, tamquam divites in omnibus bonis spiritualibus, ex illius loci commentario petatur.
Ut fiat aequalitas. Quidam repetitionem esse putant ejus, quod ante dixit: ex aequalitate, ut tantum de temporalibus sit sermo, juxta sensum ibi datum. Quod enim sequebatur: Ut et illorum abundantia, etc. per parenthesim interjectum esse, putat Gaignaeus. At sane probabilius est, praesentem particulam referendam esse ad utrumque membrum praecedens, ut aequalitatem Apostolus intelligat fieri quadantenus, etiam in spiritualibus, inter abundantes et inopes, dum, quod quibusdam fidelibus deest ad ingressum regni coelorum, per aliorum sanctorum merita, quibus in hoc saeculo benefecerunt, suppletur. Fiunt enim hoc pacto sanctis aequales in eo, quod est sufficientia bona habere ad ingrediendum in aeterna tabernacula.
8:15
15. Sicut scriptum est, Exodi 16. Quod enim ibi scriptum est de colligentibus manna, quaedam figura fuit aequalitatis hujus, tam temporalis, quam spiritualis, de qua loquitur Apostolus.
Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non minoravit, id est, defecit, minus habuit. Caeterum in multis codicibus legitur oratione completa: Qui multum habuit, non abundavit, etc, Syriaco textu adstipulante; tametsi probabilius est, verbum habuit, non ab interprete. sed postea ab alio quopiam ad supplendam sententiam additum esse. Nam in Graeco non additur, nec apud Paulum, nec apud LXX.; sed intelligendum relinquitur habuit, vel potius collegit, aut quid simile. S. Augustinus commodam in suo codice habuit hujus sententiae versionem, libro 2. contra advers. leg. et Proph. cap. 7., hanc: Qui multum, non abundavit; qui modicum, non defuit illi. Sensus enim est: Non plus habuit, qui plus collegit; neque minus habuit, qui minus collegit; sed omnes aeque multum. Cum enim filiis Israel praeceptum esset, ut unusquisque colligeret ex manna, quantum in diem sibi ad edendum sufficeret, scilicet mensuram gomor per singula capita; et tamen, ut fit, alii plus, alii minus colligerent; postquam explorabant id, quod collegerant, ad mensuram gomor, inventum est, divino miraculo, neminem quidquam vel supra, vel infra mensuram habere, sed omnes tantum, quantum ea mensura capiebat; quae eadem erat unicuique panis diurni mensura sufliciens, nec redundans. Fuit autem ea res figura quaedam utriusque aequalitatis supra dictae. Impletur autem illa figura perfecte, quando, qui bonis terrenis abundant, nihil volunt boni superflui retinere, sed totum indigentibus elargiri; et qui divites sunt spiritualium bonorum, quantum in ipsis est, communicatione meritorum alios sibi adaequant. Potest autem haec ex Moyse deprompta sententia, referri ad communionem sacrae Eucharistiae, maxime quod manna fuerit insignis quaedam et expressa sacrae Eucharistiae figura. Quare sicut illic: Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non minoravit, ita etin perceptione sacrae Eucharistiae, qui duplum sumit, id est, utramque speciem, non plus habet; et qui simplum, id est, alteram tantum speciem, non minus habet; sed fructus utrinque est aequalis. Porro circa superiorem Apostoli doctrinam, qua vult, eleemosynas dari usque ad quandam aequalitatem accipientis cum dante, et pro absurdo habet, ita eas dari, ut remissio sit accipientibus, dantibus autem angustia, dubitabit aliquis, quomodo contra hanc doctrinam non faciant, qui juxta consilium dominicum omnia, quae habent, dant pauperibus aut saeculo relinquunt, ipsi postea paupertate affligendi. Respondet Cajetanus, Dominum in Evangelio loqui de eleemosynis volentium mutare statum, id est, ex statu communi transire ad statum perfectionis; Paulum vero loqui de eleemosynis eorum, qui in statu suo perseverant. Horum enim, inquit, eleemosynae moderatae esse debent et commensuratae facultatibus, quas habent; illorum vero eleemosynae debent commensurari mutationi status. Sed adversus hanc responsionem in promptu objectio est de vidua evangelica, a Domino laudata Marci 12. et Lucae 21., quaetotum, quod habuit, misit in gazophylacium. Respondere quidem ad hoc nititur Cajetanus, dicens, id a vidua factum fuisse supra communem hominum regulam, aut forte eam sibi aliquid ad victum reservasse, cum necessarium hujusmodi non consistat in indivisibili. Verum neutra solutio firma est; non prior, quia, quaecumque alia vidua similiter faceret, similiter esset laudanda, tamquam sequens regulam rectae rationis; non item posterior, quia pugnat cum expressis Domini verbis, quibus apud utrumque Evangelistam dicit, viduam de penuria sua misisse omnia, quae habuit, ac totum victum suum, id est, totum illud, unde viveret. Adde, quod vidua illa obtulit Deo, non pauperibus. Adde et hic, quod dare pauperi minus indigenti, quam tu egeas, si tu fortior sis ad ferendam inopiam, non est inordinatum, sed magnae charitatis opus. Et hoc faciunt, qui dant omnia pauperibus, Christum nudi sequentes. Proinde magis probanda videtur responsio S. Thomae, quam accepit ex glossa interlineali, nempe quod simpliciter melius sit totum dare pauperibus, et affligi pro Christo; intellige, modo id voluntarie fiat et forti animo, et ita quidem, ut ne quis semet ipsum,'in extremam necessitatem conjiciat, quod non est putandum, viduam illam fecisse, cum ex labore manuum vixisse eam existimandum sit. Quod autem Apostolus hoc loco docet,, id, inquit S. Thomas, condescendendo i f ecit; quia infirmi erant Corinthii, de quibus metuendum esset, ne forte deficerent a fide semel suscepta, si ejus occasione i inopia premerentur. Fortiores erant Macedones, qui etiam supra vires dareerant parati. Cui tamen responsioni illud etiam addendum, non licere eis, qui familiam, domi alendam habent, ita largiri pauperibus externis, ut domestici indigeant; esset enim talis eleemosyna contra rectum ordinem charitatis.
8:16
16. Gratias autem Deo. Graece: Gratia} id est, gratiarum actio; supple: reddenda est Deo. In nostra versione subaudiendum est verbum: ago seu agimus.
Qui dedit eandem sollicitudinem pro vobis in corde Titi. Redit Apostolus ad narrationem de Tito, quem dixerat a se rogatum, ut, quod coeperat apud Corinthios de collecta, perficeret. Dicit itaque, Titum sponte etiam sua sollicitum fuisse, ut id faceret. Addit autem: pro vobis, vel quia opus eleemosynae plus prodest danti, quam accipienti; vel, secundum S. Thomam, hoc sensu: Pro vobis exhortandis ad collectam perficiendam. Porro locus hic dupliciter ostendit, opera bona esse Dei dona; tum in eo, quod Apostolus dicit, Deum dedisse piam illam curam et sollicitudinem in corde Titi; tum quia gratias agit Deo\ quod id fecerit; nam gratiarum actio certissima est doni gratuiti testificatio. Sane Graeci commentatores diligenter annotant, hanc Titi sollicitudinem Dei opus fuisse.
8:17
17. Quoniam exhortationem quidem suscepit. Graece: accepit, id est, gratam habuit exhortationem nostram; de qua superius ait: Ita ut rogaremus Titum*
Sed cum sollicitior esset, sua voluntate profectus est ad vos. Graece: Diligentior autem cum esset, spontaneus exivit ad vos, id est, tanta fuit ejus sollicitudo pro vobis, ut etiam sponte sua (facturus id, etiamsi mea adhortatio non accessisset) ad vos iter susciperet, collectae perficiendae causa. Non significat Apostolus, Titum ante scriptam hanc epistolam fuisse jam praemissum ad Corinthios; cum satis ex sequentibus appareat, et communis interpretum sententia sit, per ipsum Titum ac duos ejus comites, de quibus infra, missam fuisse hanc epistolam; sed, quod dicit: profectus est, aut sic expone: Jam paratus est et accinctus ad profectionem; aut potius referendum est ad illud tempus, quo a Corinthiis erat legenda haec epistola; tunc enim verum erat, Titum ad eos profectum esse; sicut et ea, quae sequuntur de duobus fratribus una cum Tito missis, qui quidem nondum erant missi, Paulo haec scribente.
8:18
18. Misimus etiam cum illo fratrem, cujus laus est in Evangelio per omnis Ecclesias. Quis fuerit hic frater ab Evangelii laude tantopere commendatus, diversae conjecturae sunt et opiniones. Hieronynras in Catal. script. ecclesiast. et in Praefat. comment. in Matth., necnon in comment. epist. ad Philem., de Luca dictum accepit, ut qui laudem meruerit per omnes Ecclesias ex Evangelio, quod scripsit. Quem et Paulinae peregrinationis comitem fuisse, ex Actis ab eo conscriptis palam est. De eodem Primasius, Cajetanus, Faber et multi alii locum hunc exponunt. Verisimile est autem, Hieronymum hausisse eam opinionem ex Ignatii martyris epistola ad Ephes., in qua, Lucam Evangelistam citans, ita scribit: Ut testatur Lucas, cujus laus est in Evangelio; tametsi non ibi affirmat, Paulum hoc de Luca scripsisse, licet in ejus elogio Pauli verbis utatur. Sane Graeci interpretes opinionem de Luca sic referunt, ut minus probare videantur; idque merito. Neque enim Paulus de Evangelio scripto loquitur, sed quomodo passim alibi, de Evangelio praedicato. Deinde nec satis constat, Evangelium Lucae jam tum editum fuisse, quando Paulus hanc epistolam scripsit. Nam Acta quidem Apostolica scripsisse videtur statim post Evangelium, tamquam ejusdem voluminis libros primum et secundum; scripsit autem Acta post biennium Pauli Romae commorantis, id est, multis annis post hanc epistolam. Quare circa idem tempus Evangelium ab eo scriptum fuisse, credibile est. Adde, quod, etsi Lucas Apostolo Paulo fuerit peregrinationis comes, nusquam tamen de eo legitur id, quod hic sequitur, nempe quod ab Ecclesiis ordinatus fuerit comes peregrinationis Pauli in eam gratiam } de qua hic sermo est. Imo Lucas coepit Paulo comes adhaerere post hujusmodi ordinationem; siquidem non ante caput 16. Actorum loquitur tamquam Pauli comes. Nam illic demum incipit loqui in prima persona: quaesivimus, venimus, etc. Igitur Graeci potius de Barnaba Paulum loqui existimant, quod in eum competere videantur omnia, quae hic dicuntur. Nam Barnabas ex Evangelii praedicatione laudem apud omnes Ecclesias meruit, et Pauli socius fuit in ministerio sanctorum, id est, eleemosyna per Ecclesias colligenda, et ad fratres in Judaea habitantes deferenda; quemadmodumLucas in fine capitis 11. Actorum testatur. Verum neque haec opinio bene fundata est; ut enim omittam, quod Barnabas magnae autoritatis Apostolus non debuit a Paulo mitti, et Tito socius adjungi; certe ministerium, cujus mentio fit Actor. 11., diversum fuisse constat ab eo, de quo nunc agitur; nam illud expletum fuit multo ante, quam Paulus Corinthum veniret, sic enim in fine capitis 12. Actor. scribitur: Bamabas autem et Saulus reversi sunt ab Hierosolymis, expleto ministerio. Denique discesserunt ab invicem Paulus et Barnabas Actor. 15., neque postea reperiuntur simul profecti; nec omnino deinceps ulla Barnarbae mentio; planum est autem, ea, quae hic de ministerio sanctorum scribuntur, esse longe posteriora, videlicet respondentia historiae Act. 20. Tertia opinio est, Paulum hic loqui de Apollo. Nam et de eo verum esse putant, laudem ejus in Evangelio fuisse per omnes Ecclesias; describitui enim Actor. 18. vir eloquens, et potens in Scripturis, quique fervens spiritu loqueretur et doceret diligenter ea, quae sunt Jesu. Accedit, quod sub finem prioris epistolae spem fecerit Corinthiis Apostolus, hunc virum ad eos mittendi. Verum et hic obstat, quod de Apollo nusquam legitur, fuisse eum ordinatum ab Ecclesiis comitem Paulinae peregrinationis. Alii proinde Silam intelligere malunt; cujus sub nomine Silvam supra meminit cap. 1. Quae sententia nobis maxime probatur. Hujus enim fratris laus in Evangelio fuit per omnes Ecclesias, sive quod propter insignem operam, quam posuit in Evangelio praedicando, celebratus fuerit ubique apud fideles, sive, juxta veriorem sensum hujus loci, quod ex Evangelio, per omnes Ecclesias praedicato, magnam laudem adeptus fuerit. Nam, ut scribitur Actorum 15., Silas una cum Juda, quod primi essent in fratribus, iidemque prophetae, et potentes sermone, in legationem Apostolicam ad gentes a concilio Hierosolymitano delectus et missus est. Postea vero ex Evangelii praedicatione multo clarior factus, quando una cum Paulo digressus Antiochia per loca Syriae, Ciliciae, Asiaeque provinciae, tumMacedoniae et Achaiae, maximo cum fructu Evangelium praedicavit, partim confirmans Ecclesias pridem institutas, partim novas instituens; uti videre est Actorum cap. 15. et tribus sequ.: ut propter hoc etiam Apostoli nomen Silas meruerit, ipso etiam nomine suo eam dignitatem praeferens; nam Silas missum, legatum, Apostolum significat. Jam vero prorsus in eum convenit et illud, quod sequitur, ut mox videbimus.
8:19
19. Non solum autem. sed et ordinatus est ab Ecclesiis comes peregrinationis nostrae. Graece: Comperegrinus noster. Nec id solum, inquit, verum etiam ab Ecclesiis delectus est ac suffragiis designatus (id enim significat Graecum vocabulum, quod interpres vertit: ordinatus} de quo plura diximus in 4. dist. 24. in fine: xetPOTOV7]^e'-0, ut esset comes, imo socius et collega nostrae peregrinationis. ln hanc gratiam, quae ministratur a nobis. Graece: cum hac gratia; sensus enim est, hunc fratrem ita fuisse ab Ecclesiis ordinatum Paulinae peregrinationis socium ad praedicandum gentibus Evangelium, ut simul eis injunctum fuerit ministerium eleemosynae procurandae: quam Apostolus, ut 1 Cor. 16., ita hic gratiam vocat, id est, beneficentiam sive gratuitam erogationem. Quamquam Cajetanus haud incommode gratiam hanc interpretatur ipsum officium procurandi eleemosynas, administratum a Paulo, ejusque socio; quod officium recte gratia dicitur ratione rei objectae, hoc est, ipsius eleemosynae procurandae seu colligendae. Porro non alium, quam Silam his verbis ab Apostolo significatum esse, colligi potest ex loco Actor. 15., ubi post Barnabae discessum a Paulo sic legitur: Paulus autem, electo Sila} profectus est, traditus gratiae Dei a fratribus. Intelligendum est autem, id factum fuisse cum nova delegatione ministerii, quo Barnabas et Paulus ante fungebantur. Quod quidem duplex erat, Evangelii gentibus praedicandi et eleemosynae pro pauperibus Hierosolymitanis colligendae. Confirmatur ea res ex epist. Gal. 2., ubi cum dixisset Paulus de se et Barnaba: tantum ut pauperum memores essemus; statim, plurali numero in singularem mutato, de se solo subjungit: Quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere; videlicet innuens, in exsecutione ministerii, pro pauperibus suscepti, se post id tempus non habuisse Barnabam socium, utpote a se digressum, sed aliquem alium; quem utique Silam fuisse, locus praedictus Actorum declarat. Unde etiam, si quaeritur, a quibus Ecclesiis fuerit Silas ordinatus comes Pauli, respondendum, ab Ecclesiis, quae erant in Judaea, nominatim vero ab Hierosolymitana et Antiochena; quemadmodum ex eodem loco Actor. sagaci lectori colligere nun est difficile. AdDominigloriam. Graece: ad ejusdem gloriam, ut referatur ad Deum supra nonrinatum ibi: Gratias autem Deo, qui dedit, etc. Poterat alioqui de Christo intelligi, qui passim in Apostolicis litteris Dominus vocatur; et quidem Oecumenius de Christo diserte exponit. Notandum autem, quod Graeci particulam hanc construunt cum participio: ordinatus est; Latini vero cum eo, quodproxime praecedit; idque sane probabilius, quoniam et sub finem capitis sequentis glorificatio Dei numeratur inter effectus et fructus memorati ministerii. Proinde sensus est: Quae gratia, a nobis administrata, facit, ut Dominus laudetur et glorificetur in beneficentia eorum, a quibus eleemosynae per nostrum ministerium colliguntur.
Et destinatam voluntatem nostram. Graece: et promptitudinem animi vestri. Ambrosianus: et promptitudinem vestram; est enim in Graeco idem vocabulum, quod noster interpres modo promptum animum, modo voluntatempromptam superius vertit. Supplendum est autem aliquid, hocmodo: et ad promptitudinem animi vestri excitandam, provehendam seu manifestandam. Nam et hic erat illius ministerii fructus, qui tamen etiam ad Dei gloriam cadebat, juxta illud: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, Matth. 5.
8:20
20. Devitantes hoc. Construendum est aT£AAou£VG^ participium, cum verbo misimus. Quod tamen alii aliter ex Graeco verterunt; Hentenius: contrahentes; interpres Theophylacti: veriti ac metuentes; Erasmus: declinantes, id est, sol- Ucite caventes. Sumptum est enim Graecum vocabulum a nautis sive contrahentibus vela, sive flexo cursu scopulum aut periculum declinantibus.
Ne quis nos vituperet in hac plenitudine, quae ministratur a nobis. Pro plenitudine verti poterat: abundantia, exuberantia. Sensus est: Ideo misimus viros tam integros, et extra omnem suspi- Guil. Eitn Comm. Tom. II. cionem positos, Titum et alterum fratrem, cujus laus in Evangelio, ne quis male de nobis loquatur aut male suspicetur, quasi non satis fideliter et caste pecunia tam larga, nostro ministerio collecta, a nobis tractetur. Nam ut pecuniae cupido latissime grassatur,?ta ejusdem tractatio summam fidem exigit, ac perfacile in eo genere vel peccatur, vel peccari existimatur.
8:21
21. Providemus enim bona. Graece: providentes seu procurautes bona, honesta.
Non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Deo, Graece: Domino. Similis est sententia Rom. 12., de qua ibi diximus. Respicit Apostolus ad illud Salomonis praeceptum, Proverb. 3. secundum LXX.: Provide bona coram Domino et hominibus. Ita sensus est: Neque enim solum nobis curae est ea facere, quae recta sint, Deo teste et judice: sed etiam quae probentur hominibus, ut ne quis infirmas ex iis, quae agimus, offendatur. Nam, ut ait Augustinus sermone priore de vita communi suorum clericorum, Beda et Primasio in hunc locum citantibus, duae res sunt conscientia et fama; propter nos conscientia nostra sufficit nobis; propter alios fama necessaria est. Conscientia, tibi; fama, proximo tuo. Qui fidens conscientiae suae, negligit famam suam, crudelis est in proximum. Sunt duo sermones dc vita communi clericorum S. Augustini, Tomo 10. De diversis, numer. 49. et 50., inter additos a Lovaniensibus.
8:22
22. Misimus autem cum illis et fratrem nostrum, quem probavimus in multis saepe sollicitum esse, seu diligentem esse: id est, cujus sollicitudo ac diligentia multis argumentis nobis explorata est. Nam illud: in multis saepe, ad verbum probavimus referendum est, non ad sollicitum esse. Tertiue hic frater quis fuerit, incertum est; tametsi S. Thomas et Liranus, glossam interlinealem secuti, putent Apollo fuisse. Nam quod Cajetanus Timotheum fuisse suspicatur, vanum esse convincitur ex eo, quod in exordio hujus epistolae Timotheus una cum Paulo nominatur, ut a quibus mittatur epistola; at non ab eodem mittitur et perfertur. Probabilior est conjectura de Luca, quem circa idem tempus Paulo adfuisse, satis apparet ex Act. 20. Non improbabile est, fuisse Zenam legisperitum, de quo Tit. 3. Vide illic comment. Hieronymi. Eum illic simul cum Apollo jubet deduci Apostolus. Suspicari etiam quis posset de Sosthene, quem sibi in exordio prioris epistolae conjunxit.
Nunc autem multo sollicitiorem, sive diligentiorem.
Confidentia multa in vos. Hoc plerique jungunt cum eo, quod proxime praecedit. Exponunt autem bifariam: aut de fiducia Pauli erga Corinthios, ut qui fratris hujus diligentiam in negotio ad illos sibi demandato auxerit; aut de fiducia ipsius fratris, quam de Oorinthiis ex relatione Titi conceperat. Unde alius vertit: Ob multam fiduciam, quam habeo erga vos. Alius: quam habet erga vos. At vero longe rectius fortasse partem hanc retuleris ad missionem trium fratrum praodictorum, quorum Titus primus erat. Hac enim ratione multum lucis accedet huic loco, alioqui vehementer obscuro; ut sit sensus: Misimus, inquam, fratres commemoratos, optime confisi de vobis, quod eos, jtamquam viros integrae ac probatae fidei, pro dignitate ipsorum et nostra exspectatione suscipietis. Explicat hunc sensum, quod sequitur:
8:23
23. Sive pro Tito, id est, Titi nomine confisi.
Qui est socius meus, et in vos adjutor, Non in vobis, ut quidam habent codices. Nobiscum facit editio Clementina textusque Graecus. Porro duae voculae: qui est, ad supplendum sensum additae fuerunt ab interprete nostro; nam in Graeco non leguntur, ut proinde soloecismum in Apostoli sermone agnoscat hoc loco Gaignaeus. Commendat vero Paulus Titum, quod socius et collega suus sit in Evangelii negotio, quodque suus adjutor seu cooperator erga Corinthios, id e9t, ad promovendan. eorum salutem.
Sive fratres nostri. Pro eo, quod dicendum erat: Sive pro fratribus nostris, sicut dixerat: sive pro Tito; sed quia casum proxime mutaverat, hic in eodem persistit. Est autem sensus: Sive confisi de vobis nomine fratrum nostrorum, nempe reliquorum duorum, quos mittimus. Quamquam et hoc modo potest exponi, quem suggerunt Graecorum commentaria, et expressit Hentenii versio: Sive pro aliis duobus, scilicet confisi, quippe qui fratres nostri sunt, id est, Judaei sunt, quos alibi vocat suos cognatos secundum carnem. Hoc peculiare dicit de istis duobus, nam Titus gentilis erat., Galat. 2.
Apostoli Ecclesiarum. Hoc est, ait Theophylactus, ab Ecclesiis missi et electi, videlicet ad hoc munus colHgendae et perferendae pecuniae. Unde alii vertere maluerunt: legati Ecclesiarum. Itaque Ecclesiarum Apostoli dicuntur, ut annotat Cajetanus, ad differentiam Apostolcrum Christi, id est, eorum, qal a Christo missi fuerunt. Ecclesias vero intellige, quae in Judaea erant, de quibus supra: Sed et ordinatus est ab Ecclesiis comes, etc. Hoc quoque peculiare illis duobus; nam Titus, quia gentilis, non erat ab Ecclesiis Judaeae missus, sed tantum a Paulo.
Gloria Christi. Ita legendum ex castigatione Romana; non: gloriae Christi, quod erat in multis vulgatis codicibus. Nam in Graeco <56£a legitur, adstipulantibus etiam mss. quibusdam Latinis, et concordantiis biblicis. Vocantur autem fratres illi gloria Christi, quod tales essent vita et moribus, ut in iis Christus glorificaretur; quomodo filius sapiens dicitur gloria patris, quod in tali filio glorificetur pater.
8:24
24. Ostensionem ergo, quae est charitatis vestrae et nostrae gloriae pro vobis, in illos ostendite. De suo interpres addidit: quae est, quod nec apud Ambrosianum legitur; gloriam quoque pro gloriatione transtulit, quemadmodum et alibi, cum sint in Graeco vocabula plane diversa. Ambrosianus exsultationem legit. Quod vero dicit Apostolus: Ostensionem ostendite charitatis etc, verterimt quidem Erasmus et Heutenius hoc modo: Demonstrate documentum charitatis etc., tamquam ostensio sife idem, quod documentum, argumentum, spesi memoratos fratres susceperitis pro eorum dignitate nostraque exspectatione; sic nimirum, ut spe liberalitatis vestrae, in pauperes sanctos exercendae, non frustrentur. At probabilius est, phrasim esse Hebraeam, qua saepenumero in Scripturis \ actio pro re objecta ponitur, quatenus circa eam actio versatur; ut Psalmo 105.:, Laudaverunt laudem ejus, et 1 Petri 3.: Timorem eorum ne timueritis; quale et illud capitis 2. hujus epistolae: Ut cognoscam experimentum vestrum. Est igitur sensus: Proinde declarate charitatem vestram erga fratres, quos misimus; declarate etiam, quod gloriatio nostra, qua de vobis apud Titum ac reliquos fratres gloriati sumus, non sit inanis. Id totum autem ostendetis ac declarabitis, faciem, vel: in personam Ecclesiarum. S. Thomas etiam et Liranus in faciem legunt. Graeceest: z'.z ~p6:co~Gv, quod recte vertitur: in conspectu, quomodo videtur intellexisse Chrysostomus. Potest autem et in alium sensatn Graeca lectio accipi, ut quiddam tale sit, quod dicit Apostolus: Ostendite charitatem vestram in illos, atquo adeo in ipsas Ecclesias, quarim personam illi gerunt, utpote earum legati, ut paulo ante dictum est; loquitur enim de Ecclesiis, quae erant in Judaea, juxta hunc intellectum, qui apud Theophylactum et Oecumenium reperitur.
8:6
perficiat in vobis etiam gratiam istam. xal 53v 7 A2ts zadzr,y !. Sicuti singulos fideles, ita particulares «quoque ecclesias, utpote unius corporis Christi membra, Apostolus tam arcte inter se coniungi el quasi uniri voluit, ut non tantum mutuo amore unifae de aliarum gaudiis congauderent de earumque tribulationibus contristarentur, sed etiam mutuo exemplo incitatae in omnium virlutum exercitio promoverentur. Quamobrem ut Corinthiis liberalitatem: commendet, ab eximia Macedonum liberalitate deseribenda exorditur (1-5); pro sua prudentia tamen non directe eam illis imitandam proponit, sed ea dumtaxat sese permotum dicit, ut Tito collectam corinthiam terminandam committeret (v. 6). Nihilominus tanta cum arte tota illa descriptio cst expolita , ut singulis sententiis , ne dicam verbis, stimuli contineantur, quibus Corinthii ad Macedonas imitandos provocari debuerint; itaque Apostolus « res aliorum narrans id agit, ut, dum alios laudat, hos diligentiores reddat » (CArys.). Praeprimis enim Macedonas, quamvis multis tribulationibus summaque egestate opprimerentur, per divinam gratiam stipem abundantissimam corrogasse monet : 1. Notam autem facimus vobis, fratres, gratiam Dei, quae data est in ecclesiis Macedoniae , 9. quod in multo experimento tribulationis abundantia gaudii ipsorum (futt), et altissima paupertas eorum abundavit in divitias simplicitatis eorum. Particula é (autem) hic, uti saepe (10,1 etc.), transitioni inserviens (Sé metabaticum) novum argumentum introducit , quod quomodo cum praecedente apologia interne cohaereat, iam diximus; at etiam externe quodam modo cum prioribus connectitur, siquidem Apostolus narrationem eorum, quae in Macedonia expertus est, supra (7,5) inchoatam quasi continuat omnimodaeque, quam ibi passus est, tribulationi magnam, quam ibi etiam ex parte Macedonum invenit, consolationem adiungit (cfr ad 2,12). Nomine gratiae Dei aliqui antiquiores Latini ob erroneam codicum suorum lectionem (gratiam Dei, quae data est mihzin ecclesiis Mac.) aut ipsam eleemosynam (cfr 1 Cor. 16,3) aut eleemosynae largitionem (cfr v. 6.) significari haud recte putarunt (Sed. Lomb. Thom. etc.) ; neque satis recte Chrys. (cfr TheopA.) ipsam beneficentiam aut Oec. « charisma misericordiae » (Rom. 12,8) significari volunt; generali enim modo beneficium divinitus collatum significatur, quod in agendi ratione ecclesiarum macedonicarum sese manifestaverit, quodque quale ac quantum fuerit, sententia addita docet. Quodsi latinam lectionem sequimur, quam etiam CArys. Theod. etc. suis inlerpretationibus tuentur, Macedones duplici ratione beneficium sibi divinitus collatum manifestarunt : « in animi aegritudine hilares fuerunt, et in extrema paupertate fuerunt liberalitate divites; quum enim fluctibus undequaque obruerentur, gavisi sunt ac si secundis ventis navigarent, et quum rebus carerent necessariis, animi magnitudinem, ac si divitiis abundarent, prae se tulerunt » (TAeod.). Quae explicatio non tantum omnibus iunioribus (cfr Ca. Just. Est. Lap. eic.) sed etiam plerisque modernis (cfr M Ev. Bisp. L R. etc. — Mey. Kl. Br. Gocb. ctc.) probatur idque meritissimo. Iuxta Apostoli doctrinam enim elcemosyna nec moroso tristique animo dari nec donantis avaritiam prodere debet (9,5. 7) ; aptissime igitur Macedonas non obstantibus eorum tribulationibus gaudio fuisse replcetos atque egestate eorum non obstante liberalissimos fuisse monet. Porro idem quidem fere sensus manet, sed concinniore et clariore, opinor, constructione exprimitur, si cum nonnullis modernis (Ma:. etc. — Heinr. etc.) verbo fit , quod interpres de suo addidit, praetermisso unam solam sententiam adesse statuamus, cuius duo subiecta (à xtptocsix vie japXc et à x1à [&0ouc xw síz) verbum (irspícotucsv) habeant commune : « quod in multo tribulationis experimento abundantia gaudii eorum et altissima pauperlas corum abundavit in divitias simplicitatis eorum » i. c. quod eo tempore, quo multis tribulationibus eorum virtus quasi explorata sit, abundantia gaudii, quo erant repleti , et profunditas egcstatis, qua erant pressi, ad eos reddendos liberalissimos conspiraverint manifestaverintque gratiam Dei eis datam. Quibus non contentus Paulus, ut Macedonum liberalitatem magis magisque commendet, verba sua ipse quodam modo explicat ; namque quo cum iure gaudium et paupertatem eorum in divitias simplicitatis eorum abundasse dixerit exponens hunc in modum pergit : 3. quia secundum virtutem (xxv& 9óvapev S. Aug. : secundum vires, A'tr : pro viribus; aut si mavis : pro facultatibus cfr Deut. 8,17 iuxta Alex.), testimonium (illis) reddo, et supra. virtutem (melius S. Aug. A''r : supra vires, vel : supra facultates) voluntarii (fuerunt), &. cum multa exhortatione (us7X moXXMi mapxxXáctoc, S. Aug. A'*r accuratius : precibus) obsecrantes nos gratiam et communicationem (xowevízv, S. Aug. A'*' accuratius : communionem) ministerii , quod fit in sanctos , 5. et non sicut speravimus, sed semetipsos dederunt primum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei. luxta graecum textum tres hi vv. (3-5) unam solam constituunt sententiam, cuius verbum commune est £ócxav (dederunt v. 5); sed primus iam interpres latinus (cfr S. Aug. A'*") in fine v. 3. verbo fuerunt inserto sensum quidem non mutavit, sed constructionis concinnitatem turbavit; Vu/g. Clem. praeterea integrum locum sua interpunctione obscuriorem reddidit, quum in fine vv. 3. et &. punctis positis unam sententiam graecam in tres discerperet, cuius secunda verbo finito caret!. Una autem hac sententia tribus praecipue modis, uti monet 74om., Macedonum munificentia commendatur : « quantum ad quantitatem doni (v. 3), ad voluntatem dantis (v. 5), ad ordinem dationis (v. 5) » vel accuratius : ratione magnitudinis doni, promptae voluntatis, purae intentionis. Ac profecto primum, ad quod in liberalitate aestimanda attendi solet, ipsum est donum, utrum nimirum dantis facultatibus respondeat necne; atqui Macedones teste Paulo, qui fidem suam in hanc rem interponit, non tantum seciindum virtutem (pro viribus), i. c. quantum eorum paupertas permittebat, sed pauperculam viduam (Marc. 19,51 sqq.; Luc. 21,1 sqq.) iniitati supra. virtutem , i. e. plura dederant, quam homines similibus in conditionibus positi similibusque facultatibus praediti vulgo dant ac dare posse existimantur ?. Multo magis vero, quam ex doni ma- 1. fü. Vulg. Clem. cliam primum membrum (ve. 3) obscuri us est, quia ante vocem festimonium comina est omissum, ila ul. verba : quia secundum virtutem testimonium cis reddo conneclenda esse et iraminialice coliaerere videantur; graeca vox gaprupo (testor i. e. Lestimonio ineo confirmo) parenthetice esL inserta. 2. Sibi ipse obiicil. Thom. : « quicumque dat supra virtutem, dat immoderate; ex hoc gnitudine , ex dantis animo liberalitas aesümetur oportet; neque enim de liberalitate potest esse sermo, si quis ex necessitate aut ex tristitia aliquid largitur (9,7). lamvero animi alacritate ac proclivitate Macedones excelluerant; praeprimis enim voluntarii (zuüztoevot), i. e. sua sponte ac proprio voluntatis motu, stipem erant largiti , ita ut exhortatione non indiguissent, nedum praeceptum exspectassent ; patet autem spontaneitatem, uti divina gratia excitante non tollitur, ita alterius exemplo, quo aliquis ad similiter agendum provocatur, non minui; sua enim sponte agere non est idem quod caece agere (cfr 9,2). Deinde cum multa exhortatione , i. e. multis rationibus allatis (aut melius : cum multis precibus) Apostolum obsecrarant , ut sibi gratiae ac bencficii nomine partem habere concederetur in hoc ministerio, quo pauperum Christianorum inopia erat sublevanda; neque enim datis elce- 'mosynis se illis gratiam facere, sed sibi gratiam fieri putabant. Quoniam igitur Macedones egestate sua non obstante, ut parlem in eleemosynarum collatione haberent, studiosi quaercbant ac petebant, mirum non est, quod Paulus eorum animum promptum alacritatemque spem suam superasse dicat : et non. sicut speravimus, dcderunt. Plerique quidem cum 7TAeod. PAot. etc. haec verba « non de voluntate, sed de multitudine pecuniarum » intelligenda censent; at eos supra vires dedisse asserens Paulus copiam eleemosynarum spem suam superasse clare iam innuerat; quare hoc membrum praecedenti arcte adnectere ac de voluntate interpretari malumus. Pro bona sua nimirum de eis opinione libenti utique animo eos petitioni suae obsecuturos stipemque petitam corrogaturos esse speraverat ; verum tantam animi proclivitatem alacritatemque, ut non rogati in hoc ministerium sese coniicerent eiusque partem sibi quasi vi vindicarent, non expectaverat. Hac ratione terlium quoque membrum apte aduectitur, in quo non de « ordine dationis », ut vult TAom., sed de puritate intentionis, qua Macedones in hoc negotio regebantur, sermo est ac proin proximus fons illius alacritatis innuitur. Macedones enim Pauli spem superantes eiusque desideria praevenientes non tantum sua sed semet tpsos dederunt , i. e. se totos cum omnibus suis facultatibus ad hoc ministerium obtulerunt permittentes, ut quidquid placeret in pauperum fratrum subsidium impenderetur. Nequetamen fratribus sese dederunt, sed prinum Domino et (deinde) nobis. Sua nimirum munificentia ante omnia Domino Iesu Christo, qui quum esset dives pro eis egenus faclus crat, ut eos faceret divites (v. 9), caritatem gratitudinemque rependere volucrunt ; quae enim uni ex fratribus darent, ea se Christo ipsi dare haud ignorabant (Matth. 35,50). At simul ctiam Apostolo, ulpote Christi vicario, per quem ad fidem erant adducti, caritatem gratitudinemque suam demonstrare intenderunt; ei enim hoc pauperum ministerium summae curae esse sciebant. Particulis primum (120v) et deinde (pro quo graece nudum habetur xaí, quod tamen pro zer positum videtur) non temporis distinctio indicatur, sed primaria intentio a secundaria discernitur ; praeprimis ob amorem Cliristi, sed etiam ob amorem vicarii Christi Macedones tantam magnanimitatem tantamque alacritatem exhibuerunt, Quae omnia non habuerunt ex se, quare totam huius liberalitatis descriptionem Paulus terminat verbis per voluntatem. De£; Deo enim volente et in eis operante tam alacres et liberales se huic negotio impenderunt!. Haud satis apte CArys. haec verba soli ultimo vocabulo et nobis addita esse vult : « sese et nobis dederunt non humano quodam affectu, sed quia hoc quoque secundum Dei voluntatem erat ». Neque aptius cum C/rys. satis multi (cfr A'*", Lomó. Thom. Lyr. etc.) priora verba (semetzpsos dederunt primum Deo , deinde nobis) ita explicant, ut Domino sese dederint vitam emendantes virtutesque exercentes, Apostolo autem per obedientiam aut etiam per eleemosynas collectas; haec enim a contextu aberrant. Eximia hac Macedonum liberalitate Paulus quam maxime commotus est, 6. :ta ut rogaremus , inquit, Titum , ut quemadmodum coepit (mposvipharo antea coepit), i/a et perficiat in. vobis (si; óys erga. vos) etiam. gratiam. istam. « Sed quaenam est. haec verborum series? Egregia sane ac cum iis quae praecedunt pulchre cohaerens. Quoniam enim , inquit, Macedonas in omnibus acres et ferventes esse comperimus, Titum mittimus, ut vos quoque illorum virtutem adaequetis. Id enim his verbis indicat, etsi non directe id dicit. Ac consideres velim, quo amore Corinthios amplexus sit: quum ab illis, inquit, rogaremur et obsecraremur, de vobis eramus solliciti, nimirum ne ab illis vinceremini. Quae etiam mittendi Titi causa nobis fuit, ut etiam ab eo excitati et admoniti illos aemularemini » (CArys.). Plerique iuniores et moderni interpretes ob verbum zoev/pbaro (antea. coepit) Titum in priore sua missione negotium collectarum Corinthi iam tractasse cum Chrys. arbitrantur; at nisi alteram ex duabus particulis (et perficiat etiam gratiam istam) abundare dicere velimus, Paulum de aliis negotiis loqui, quae a discipulo antea coepta ei nunc sint perficienda, illisque terminationem collectarum adiungere rectius statuimus. Gratia (422) autem. eleemosynarum corrogatio vocatur, quia eleemosyna signum est caritatis nostrae erga fratres (cfr 1 Cor. 16,3, ubi ipsa - est : secundum id quod habet accepta. est, | xevtat, — x200.— iav I4m, — ton2ósixiut, ^on secundum id quod nom habet. 13.| o0 xa0o oix fyc. 13. o) yàp iva d22o5 Non enim ut aliis sit remissio, cobis au- | dvest;, Ouiv 0X, 43A — M isócnu tem tribulatio, sed ez aequalitate. 14. In | 14. iv. tà vüv xotg t Quüw mn:plsocupraesenti tempore cestra abundantia. íllo- | ua. eiq- 0. éxslvov. Ustégrua, vx xoi rum inopiam suppleat : ut et illorum | tà. &xslvtov.— repGaatoga — qévriot cd xo Gbundantia vestrae inopiae sit supple- | 0p — Gatéprua, Ozos yietxm Üóln, mentum , ul fiat aequalitas, sicut scriptum | xag y£ypazzac 15. 0 c6 nolo ox est : 15. Qui autem multum, non abunda- | ixXeivagtv , xai 6 zb ÓXGyow ox Lal. Ab indirecta exhortatione, quae magnifica liberalitatis Macedonum descriptione continetur, Paulus ad directam transiens Corinthios monet, ut ipsi quoque collectarum negotium terminent. Vere admirabilis sese in hac parte prodit eius prudentia pastoralis, quae a rhetoricis artificiis non abstinet, ut neophytos ad id, quod illis utile est, adducat. Primo enim in loco praecavens, ne laudibus liberalitati Macedonum tributis animi Corinthiorum offendantur, ab eis quoque laudandis exorditur idque unum se velle insinuat, ut munificentia eorum alias eorum virtutes aequet (v. 7) ; ne deinde eos ad largitionem cogere putetur, imperio sese quidquam hac in re obtinere velle negans eos Christi pro nobis, ut nos ditaret, cgeni facti memores esse iubet (8. 9); porro ne quid novi postulare videatur, ad eorum ultilitatem sese respicere praemonens id dumtaxat terminandum esse docet , quod iam ab anno sibi proposuerint (10. 11); demum ne nimium onus eis imponere credatur, quem modum finemque liberalitati suae statuere debeant, eis exponit (19-15). Summa igitur cum cautione Apostolus in hac re procedit atque causas, quae virum christianum ad eximiam liberalitatem impellunt, in fine tantum huius tractatus attingit (9,6 sqq.). Etenim difficiliores durioresque fuisse in rebus pecuniariis Corinthii videntur, ita ut Paulus, qui in suum quoque usum a Philippensibus alisque Macedonibus pauperibus eleemosynas recipere non renuebat, in regionibus Achaiae nihil omnino acceperit (cfr 11,9 sq.), ne quod offendiculum daret Evangelio Christi (1 Cor. 9,19), et in solis epistolis ad Corinthios suam integritatem defendere coactus sit (14 Cor. 9,1 sqq.; 2 Cor. 11,8 sqq.; 12,1* sqq. elc.). Itaque Corinthios ab eorum laudibus exorsus, quemadmodum aliis virtutibus, etiam liberalitate excellere vult : "7. sed sicut ?n omnibus (iv mavri) abundatis , fide et sermone et scientia et omni sollicitudine, (insuper) et caritate vestra in nos, videte, ut et in Áac gratia abundetis. Particula 4322 (sed) hoc in loco nec oppositionem contra concessa (i. q. verumtamen) nec transgressionem (i. q. quin imo) ae multo minus consectarium (i. q. igitur) exprimit, uti haud pauci arbitrati sunt (cfr Est. Iust. Pic. M Ev. ctc.), sed uti saepius (efr Mat/A. 9,18; Marc. 9,92; Luc. 1,1 etc.) narratione interrupta ad exhortationem, quam pracparabat, orationem traducit, quare latine melius a quam sed reddilur. Exhortatio ipsa coniunctione tvz c. coni. (ut) est expresa, ante quam verbum adhortalionis vel precationis etc. est supplendum; quae imperativi periphrasis in Novo Test. non est admodum rara (cfr EpA. 5,33; Gal. 2,10; Marc. 5,93 etc.). Quatuor priores virtutes, quibus Corinthii excellere dicuntur (níoru , Móyoc, vvoctc, mc" oxou05), ab antiquioribus ita explicantur, ut tres primae ad intellectum pertineant (fides qua credimus, sermo quo fidem profitemur [vel etiam donum linguarum), scientia Scripturarum), quarta operationem respiciat (cfr Herv. Lomó. Thom. etc.), quin etiam quartam nonnulli recentiores ad curam salutis fratrum restringere volunt (cfr Est. Pic. etc.). Fides procul dubio est intelligenda virtus illa, qua Deo revelanti credimus; sermo et scientia vero eadem ratione, qua in priore epistola (cfr ad 1 Cor. 1,5), cognitionem et intelligentiam doctrinae revelatae significant , atque omnis sollicitudo diligentiam sedulitatemque denotat, qua neophyti omnia sua opera peragere studebant. Quibus demum velut virtus etiam caritas additur, qua Corinthii Apostolum suum diligebant; parum apte vero iuxta aliam lectionem (cfr VV. LL.) caritate, qua ab Apostolo diligebantur, excellere hoc in contextu dicerentur. Verum qui tot insignibus virtutibus excellunt, eos et hac gratia abundare decet. Haud immerito ad haec verba Est. adnotat : « dicens et in hac gratia significat etiam praecedentia, quae enumeravit, fidem etc., gratias esse; quare gratia hoc in loco non idem est quod Peneficentia (vel potius : non idem quod e/eemosynarum collatio, utiin praecedente versu), sed in genere significat gratuitum donum Dei, sub quo inter alia continetur eleemosynae vel beneficentiae virtus ». Quamvis autem neophytos etiam munificentia excellere summopere desideret, Apostolus tamen hac in renihil praecipere vult :
8:8
8. non quasi imperans (xa &xvroyáv secundum imperium cfr 1 Cor. 1,6 et 1 Tim. 1,1, vel secundum praeceptum cfr Tit. 1,3) dico sc. lvoc, sed per aliorum sollicitudinem eliam vestrae caritatis ingenium bonum comprobans (lege : probans, et supple : hoc dico). Verba graeca 79 zZ; 9jiec£zzs &YXvng yvíaov ab A'r? redduntur vestrae caritatis bonum animum et a S. Aug. (de op. mon. 16) vestrae caritatis carissimum ; rectius vero, quum 75 yvístv (ingenuum, sincerum) hic pro 7£v 1vz5tóc72x (ingenuitatem, sinceritatem) sit positum (neutr. adi. pro subst. abstr. cfr ad 1 Cor. 1,93), vertuntur vestrae caritatis sinceritatem ; à qua versione Vulg. sensu non differt, siquidem onum ingenium hic idem est quod bona indoles!. Ad participium 9oxuid,ov porro quod attinet, Vulg. quidem illud vertit comprobans (i. e. probum agnoscens s. approbans) atque Graeci explicant probum efficiens (cfr Chrys. Theod. etc.); at alteram significationem verbum Soxupyd;«v non admittit et priorem contextus respuit; explorandi igitur sensu , uti plerumque, sumatur oportet, quapropter Thom. cum aliis antiquioribus Latinis participium comprobans eodem modo recte explicavit : « probare volens, quam promtam voluntatem habeatis ad dandum ». Itaque priora sua verba (vedete, ut et in hac gratia abundetis), quamvis praecepti formam habeant, Paulus pro praecepto haberi noluit; sed in eis scribendis id sibi proposuit, ut Corinthiis , postquam eorum oculis magnificam Macedonum liberalitatem subiecit, viam monstraret, qua suam fraternam caritatem esse genuinam demonstrare possent ac deberent. Opere enim sese prodat caritas necesse est (1 Joan. 3,16 sqq.); munificentia ergo Macedonum, qui sua egestate non obstante summa cum animorum promptitudine semetipsos cum omnibus suis facultatibus Domino et Apostolo tradiderunt, jure merito velut norma quaedam proponitur, ad quam exploretur, quae revera sit Corinthiorum caritas. Cur vero praeceptum hac in re eis imponere nolit, ita explicat, ut simul eos ad liberalitatem efficacissime incitet; praecepto enim ad eam illum adigi necesse non est, qui Christi Domini propter nos, ut nos divites redderet, egeni facti memor est :
8:9
9. scitis enim gratiam Domini nostri Iesu Christi, quoniam propter vos egenus factus est, quum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis (accuratius : ditaremini!). Verbum ywócxere a Graecis pro imperativo sumitur (cfr Chrys. Theod. Oec. eic.) paucis assenüentibus iunioribus (Just. Nat. ete.); contextus tamen omnino suadet, ut cum Vulg. illud pro indicativo habeamus, siquidem Paulus rationem affert, cur a praecipienda liberalitate abstineat : « non secundum imperium hoc dico, nam Christi exemplum vobis est cognitum et quid facto opus sit clare docet ». Gratia Iesu Christi per se quidem omnia complectitur, quae Filius Dei propter nos caro factus ad nostram salutem procurandam egit ac pertulit; nam « quidquid Filius Dei poenalitatum nostrarum assumsit, totum gratiae est imputandum , quia nec praeventus est alicuius bonitate, nec alicuius virtute coactus, nec inductus sua necessitate » (Thom.), sed omnia totidem constituunt beneficia gratuito nobis ex solo amore collata ; attamen , uti sententia addita explicat, eo nomine proxime hic intelligitur indigentia ad nos ditandos a Christo libere suscepta. Quum enim dives esset secundum divinam naturam, utpote rerum omnium Dominus, in natura assumta pauper, immo egenus factus est!, ita ut quo caput suum reclinaret, non haberet (MattÀ, 8, 20), idque propter nos, ut sua nimirum omnium rerum temporalium inopia nobis omnes divitias spirituales procuraret. Sententiae nostrae vicina est illa, qua Christus Iesus, quum in forma Dei esset , semetipsum exinanisse ac forma servi assumta humilitatem perfectissima sua obedientia exercuisse refertur (PAi/. 2,5 sqq.), atque similis : quoque est utriusque sententiae finis, quamvis in neutra diserte exprimatur. Sicuti enim exemplo Christi sese humiliantis et obedientis Philippenses ad humilitatem et obedientiam provocare voluit, ita Paulus Corintbiis exemplum Christi , qui ad nos ditandos egenus factus 'est, eum in finem proponit, ut ipsi quoque ad pauperes suos fratres sublevandos suis opibus renuntiare incommodaque aliqua in se suscipere discant. Ac profecto hoc exemplum locum tenere potest praecepti; nam « haec medicina, inquit S. Aug. (de ag. christ. 11.), tanta est, quanía non potest cogitari. Nam quae superbia sanari potest , si humilitate Filii Dei non sanatur? Quae avaritia sanari potest, si paupertate Filii Dei non sanatur? Quae iracundia sanari potest, si patientia Filii Dei non sanatur? Quae impietas sanari potest, si patientia Filii Dei non sanatur? Postremo quae timiditas sanari potest, si resurrectione corporis Christi Domini non sanatur?... O medicinam omnibus consulentem, omnia tumentia comprimentem, omnia tabescentia reficientem, omnia superflua resecantem, omnia necessaria custodientem, omnia perdita reparantem, omnia depravata corrigentem! » Ut autem monito suo maiorem vim attribueret Corinthiosque efficacius ad Dominum suum imitandum provocaret, Apostolus secunda usus persona (propter vos, ut vos ditaremini) beneficium, quod omnibus commune est, velut neophytis proprium proposuit; cuius enim animus non commovetur, si Christum quasi audit loquentem : propter te, ut tu dives fieres, ego quum dives essem egenus factus sum ? Quare minus apta quoque est nonnullorum testium lectio, qui primam pers. plur. hic exhibent (cfr VV. LL.). Egregie hanc sententiam S. Armór. (in Luc. 1I. 41) amplificat : « llle infantulus fuit, ut tu vir possis esse perfectus; ille involutus in pannis, ut tu mortis laqueis sis absolutus; ille in praesepibus, ut tu in altaribus (sc. ad sacramentum corporis Dominici accipiendum]; ille in terris, ut tu in coelis; ille alium locum in eo diversorio non habuit, ut tu plures haberes in coelestibus mansiones. Qui quum dives esset , propter vos pauper factus est , ut fllius inopia vos ditaremini. Meum ergo paupertas illa patrimonium cst, et infirmitas Domini mea est virtus; maluit sibi indigere, ut omnibus abundaret. Me illius infantis vagientis abluunt fletus; mea lacrymae illae delicta laverunt. Plus igitur, Domine Iesu, iniuriis tuis debeo, quod redemtus sum, quam operibus , quod creatus sum; non prodesset nasci, nisi redimi profuisset ». — Ceterum Tom. bene adnotat, Christi paupertatem in temporalibus nos in spiritualibus duplici ratione ditare, « propter exemplum el propter sacramentum : propter, exemplum, quia si Christus dilexit paupertatem , etiam nos exemplo eius permoti illam diligere debemus; diligendo autem paupertatem in temporalibus, efficimur divites in spiritualibus (cfr Jac. 2,3); propter sacramentum autem , quia omnia, quae Christus egit vel sustinuit, fuerunt propter nos; unde sicut per hoc, quod sustinuit mortem, liberati sumus a morte aeterna et restituti vitae, ita per hoc, quod sustinuit inopiam in temporalibus, liberati sumus ab inopia in spiritualibus et facti divites in spiritualibus (cfr 4 Cor. 4,5) ». Postquam magna cum moderatione quum sua exhorlatione tum Christi exemplo neophytis liberalitatem commendavit, eadem cum moderatione per modum dumtaxat consilii, quid nunc eis faciendum sit, proponit; de re nova non agitur, sed opus iam pridem inchoatum ad finem est adducendum.
8:10
10. E4 consilium (yvóyxw) in hoc do; hoc enim vobis utile est (cupgépes S. Aug. : prodest), qui (vixwe; utpote qui) non. solum facere (19 movies) sed. et velle (75 9.ew) cocpistis (zzoevázaste antea coepistis) ab anno priore :
8:11
11. nunc vero ct f«cto perficite (12x «à wovioat EnvceXéoxtt i. e. id quod facere coopistis ad finem adducite) etc. Multi recentiores interpretes rationem , cur Apostolus liberalitatem praecipere nolit (v. 9), parenthetice insertam censent, ita ut sententia inchoata (v. 8) nunc resumatur atque verbis prioribus (v. 7) consilium contineri doceatur. Simili nimirum modo, quo virginitatem, de qua praeceptum Domini (icta zv Rocio») non habuit, Corinthiis consilio (yvóyz) ad eorum utilitatem (r22; 76 óuov 554o:0*) commendavit (cfr ad 1. Cor. 1,95. 35), Paulum etiam propter eorum utilitatem liberalitatem eis praecepto non imponere, sed dumlaxat consilio commendare arbitrantur. Cui explicationi, quamvis in se haud sit inepta atque auctoritate commendetur, duo obstant : neque enim nostra sententia (v. 10) priori (v. 8) opponitur (non imperans dico, consilium autem do), sed coniunctione copulativa (xat et) praecedenti adnectitur; neque cum iis quae sequuntur, consilium , : quo liberalitas commendetur, apfte conciliatur, ita ut interpretes illi in tolius nostrae sententiae sensu ac nexu definiendo inter se quam maxime dissentiant. Planus vero et clarus est contextus, si cum Qec. Theoph. paucisque modernis admittimus, consilium Apostoli in praecedentibus nondum esse expressum , sed hac sententia enuntiari atque sequentibus accuratius definiri; quasi duas enim partes complectitur, quibus duae Corinthiorum difficultates removentur. Ad illa nimirum, quae in hoc collectarum negotio ipsi antea iam sponte egerant, attentionem convertens Paulus eis primum suadet, ut opus inchoatum terminent (10. 11), ac deinde ut pro suis quisque viribus eleemosynam largiatur (12 sqq.); de re igitur nova, qua gravandi sint, non agitur, neque nimium gravabuntur, quum plura, quam dare possint, ab eis non exspectentur. Itaque n Aoc (iv *oóT0) sc. collectarum negotio tam salutari, quum ad eorum profectum spiritualem conferat (et hoc Sc. negotium vo)is utile est), id quod ipsi huic negotio operam suam antea sponte impendentes iam agnoverunt (quippe qui non tantum facere sed et velle antea coepistis), praeprimis illud eis consilium dat , ut opus inchoatum ad felicem exitum perducant (nunc vero et facto perficite) . Sententiis interiectis leve exortum est anacoluthum, quum Apostolus particulis vui 9€ zaí (nunc vero et) id quod faciendum esse suadet, ei quod iam a Corinthiis factum est, quasi opponat. hoc verbum animos advcertentes addamus oportet, ratione temporis quoque ca, quae Macedones et Corinthii in collectarum re egcrant, inter se comparari Corinthiosque Macedonibus pracferri. Deinde diversas infinilivorum formas respicientes addere debemus, Corinthios facere quidem coepisse, sed internis ecclesiae suae perturbationibus abstractos ab opere inchoato cessasse, ita ut eo tempore, quo Paulus haec scripsit, nihil amplius hac in re facerent, quamvis eorum bona voluntas semper permaneret; idco 1&à zoU,22:, quae rem praetceritam designat, opponitur x5 0£Aetv, quod quía perdurat etiam certa quadam ratione aliquid maius est. Ad quae accuratius explicanda iuverit pauca dc istarum collectarum historia in memoriam revocasse. Ex priore epistola constat, Corinthios iam antequam illa scripta est eleemosynas, quibus ecclesiae palaestinenses adiuvandae erant, collegisse suaque interrogatione, quomodo instituendae essent collectae, bonam promptamque suam hac in re voluntatem manifestasse (cfr 1 Cor. 10,1 sqq.). At eo tempore Galatis quidem eaedem collectae erant indictae (1. c.), Macedonibus vero, qui ipsi erant egeni (cfr v. ?), Paulus de íis non esse locutus videtur, antequam post priorem ep. ad Cor. scriptam Epheso profectus in Macedoniam advenit. Quamprimum autem Macedones stipem ad sustentandos fratres ierosolymitanos in ecclesiis achaicis corrogarl compererunt, ipsi quoque partem pii huius operis sibi vindicarunt (cfr 9,2) eamque deinde liberalitatem exhibuerunt, quam Apostolus tantis laudibus celebrat (v. 1 sqq.). Interea Corinthi pseudapostoli calumniis suis id obtinuerant, ut neophytorum de Pauli integritate dubitantium fervor languesceret, cleemosynarum corrogatio consisteret, ille colligendi modus, qui eis indicatus erat, non observaretur. Quapropter Apostolus, quum ecclesiae corinthiae pacem internam restitutam esse per Titum audivisset, Macedonum exemplo proposito fervorem Corinthiorum resuscitavit; sed ne aegre ferrent, quod alterius ecclesiae exemplum sibi proponeretur, simul cis debitas laudes tribuit, quippe qui non tantum iam antc Macedonas stipem corrogassent sed etiam ante eos promptam voluntatem hac in re manifestassent, ita ut Macedones Corinthiorum dumtaxat fucrint imitatores (cír 9,2). Tacitum tamen vituperium quoque ipsa hac laude continetur, quoniam bonam quidem voluntatem perdurare sed opus ipsum refrixissc diversis inlinitivorum formis insinuatur. A quonam mense Paulus annum inchoaverit, quum Corinthios ab anno priore [àzh zizow, cfr 9,2 ab anno praeterito) facere et velle coepisse dicat, inquirunt moderni interpretes. Aunum suum religiosum a mense Nisan (Mart.-Apr.), civilem à m. Tisri (Sept.-Oct.) hulaei inchoarunt; Macedones, inter quos Paulus hanc epistolam scripsit, ab acquinoctiis auctumnalibus et Achaei, quibus scripsit, a solslilio aestivo iuitium anni sumserunt. Suos quodque ex his initiis habet patronos, dicendum autem est, ex nostro loco hac de re nihil definiri. Etenim hacc cpistola circa mensem Sept. a. 58. scripta est (cfr Proleg. I. p. 5), prior vero, in qua de collectis velut de rc iam satis cognita sermo fit, data est circa pascha eiusdem anni; probabiliter igitur Paulus in praecedente illa epistola hodie deperdita, quam ipse commemorat (cfr ad 1 Cor. 5,9), cas Corinthiis iam indixerat; sed quandonam istam Scripserit, prorsus ignoramus. Bonam ergo voluntatem, quam Corinthii semper relinuerant, considerans Paulus cos exhoríatur, ut collectis terminatis eam ostendant, siquidem voluntati opus respondere debeat : 11. nac vero et facto perficite (opus inceptum terminate), «t quemadmodum promptus est aninus voluntatis CUP 4 mpolluuix 703 ücAew sicut proclivitas volendi i. e. prompta voluntas sc. adest), ?a sit et perficiendi ex eo - quod habetis (ix «o3 £55). Noster interpres secundum. membrum ita reddidit, ac si pro nominativo 1à éxvreXéoxt (1o perficere), quem cum graecis codd. et PP. omnibus reliquae quoque versiones tuentur, genelivum «oj émireMéco: legisset atque Paulus proclivitati volendi proclivitatem terminandi respondere voluisset. At eo tendit eius consilium, ut bonae promptaeque voluntati ipsa iam operis terminatio respondere debeat. Porro addens collectas terminandas esse 2x 105 £yew, ex eo quod unusquisque habet ac proinde secundum normam facultatum uniuscuiusque, ad secundam consilii partem sermonem íraducens praecavet, ne quis bona sua voluntate abreptus iustos limites transgrediatur sibique quoque ad Macedonum exemplum supra vires dandum esse existimet. Ideo Apostolus in sequentibus, cur ad suas cuique facultates respiciendum sit explicat duabus rationibus allatis, quarum prior quasi ex intima beneficentiae natura (v. 12), altera ex eleemosynarum fine (v. 13) desumta est.
8:12
19. Sz enim voluntas promta est (lege : adest mgóxevrat), secundum id quod habet (xaff £&v £y» secundum facultates eius, quaecumque sunt, sive parvae, sive magnae) accepta est; non secundum id quod non habet (xafo ooz £ye). Quae ad verba CArys. iure merito nos Pauli sapientiam admirari iubet, qui extraordinariam quidem Macedonum munificentiam magnis laudibus praedicavit, Deum tamen nihil aliud a nobis postulare monet, nisi ea, quae pro suis quisque viribus praestare potest. Neque enim doni magnitudo nos Deo acceptos reddit, sed prompta voluntas, qua ea quae possumus fratribus damus (cfr Marc. 12,41 sqq.); « voluntas, inquit 7Ahom., acceptatur in perfectione operis, opus autem non perficitur nisi ex eo, quod habetur ». Ac profecto voluntas illius, qui ex suis opibus, quamvis possit, pauperibus nihil elargitur, sese autem ex iis, quae non habet, daturum esse, si id fieri posset, asserit, sterilis est neque minus in Deum quam in pauperes iniuriosa, licet Dco placeat pium desiderium illius, qui, postquam ea quae potuit pauperibus largitus est, etiam plura, si ea haberet, distribuere vellet. Porro ex fine quoque eleemosynarum elucet, in eis distribuendis ad facultates suas cuique, nisi ad perfectiorem vitam sit vocatus (cfr Matth. 19,91 etc.), esse respiciendum :
8:13
13. non enim, ut aliis sit remissio (sc. molestiarum , quas inopia secum affert, avec, S. Aug. : refectio, A" : refrigerium), vobis autem tribulatio (3d; S. Aug. et A' : angustia), sed ez aequalitate (£ ieóvazos S. Aug. : pro aequalitate) collectae hae fiant. In praecipienda enim beneficentía Deus non eum habuit finem, ut pauperes divitum eleemosynis ab omnibus inopiae molestiis liberati otiosam opulentamque vitam agerent!, atque divites ipsi eleemosynis datis ad angustiam redacti molestiis inopiae affligerentur, sed ez aequalitate i. e. ad normam aequalitatis (S. Aug. beretur divites inter et pauperes proportio. Quam vero aequalitatem , intelligat, Paulus explicat addens :
8:14
14. zn praesente tempore vestra abundantia. illorum inopiam suppleat, (verbum suppleat in. graeco quidem deest, sed ab interprete ad complendam constructionem plementum , ut fiat aequalitas, 15. sicut scriptum est : Qui multum plerique (Mey. Heinr. Kl Br. Schn. etc.) cum paucis cath. (Iust. Mai. Ramb.) in utroque membro abundantiam inopiamque rerum temporalium intelligunt, ita ut Paulus Corinthios admoneat, instabiles esse huius temporis rationes atque fieri posse, ut ipsi quoque'ad inopiam redigantur, Palaestinenses autem opibus potiantur. Sensus igitur . sententiae iuxta illos est : nunc bonis vestris superfluis adiuvate Pa-. - laestinenses, ut deinceps, si ipsi inopiae molestiis affligemini, a Palaestinensibus adiutum iri mereatis, atque hoc pacto semper aequalitas quaedam bonorum temporalium inter Christianos habeatur. Cui explicationi, quamvis inepta dici nequeat, longe tamen praeferenda est communis antiquorum sententia (cfr Chrys. Theod. etc. , Att, Pel. Prim. etc., Herv. Thom. Lyr. etc., Cai. Est. Lap. etc., M Ev. Bisp. L HR. Dr. ctc.), qui ad Rom. 15,21 attendentes in priore. quidem membro de temporalibus, in altero vero de spiritualibus bonis agi censent : vos opibus vestris carnalibus sublevate inopiam Palaestinensium , ut illi vicissim precibus suis vobis impetrent copiam donorum coelestium, quibus illi abundant, atque hac ratione vos inter et illos habeatur aequalitas quaedam quum in bonis temporalibus Quae explicatio est praeferenda primum quidem, quia temporis differentia inter duo membra non est indicata, contra vero illud zn praesenti tempore ad utrumque membrum pertinet; deinde parum conveniens videtur esse, ut Apostolus spe similis auxilii in futuro tempore obtinendi Corinthios ad largitionem provocet; iure merito enim . Est. ad doctrinam Domini (Luc. 154,19 sqq.) provocat, qua eiusmodi ratio motiva beneficentiae excluditur. Hanc porro aequalitatem Paulus verbis mosaicis Ezod. 16,18 indicatam: videt, quae accurate ex versione alex. allegat. Illo in loco sermo est de colligentibus manna : « collegerunt alius plus, alius minus; et mensi sunt ad mensuram Gomor, nec qui plus collegerat, habuit amplius , nec qui minus paraverat, reperit minus; sed singuli iuxta id, quod edere potuerunt, congregaverant ». Illam' igitur, quam miraculum in manna colligendo produxit aequalitatem Sc. proportionalem inter omnes Israelitas, ita ut unusquisque tantum, quanto indigebat, haberet, inter Christianos producere debet caritas fraterna, qua ducti mutuis &uxiliis in rebus temporalibus et spiritualibus ita inter se adiuvabunt, ut - inter eos quoque, aequalitas quaedam proportionalis exoriatur atque unusquisque quum in temporali tum in spirituali vita ea obtineat, quibus indiget. Plerique verba Exodi typice a Paulo adhiberi censent; rectius vero dicemus, eum verba illa suo argumento accommodasse (cfr meam In/rod. gener. p. 556; Comp. Introd. p. 135). : In ultimis, versibus (13-15) exponendis Vulgatae Clem. interpunctionem secuti sumus, quam cum plerisque modernis cath. (cfr Mai. M Ev: etc.) etiam haud pauci acath. (KL Br. Goeb. Schn. Heinr. etc.) et ex crilicis graeci textus editoribus quoque Lachm. et Tisch. approbant. Reliqui variis modis interpungunt, at variatio interpunctionis universum loci sensum in levioribus tantum variat. Ne ipse quidem Chrys., quamvis etiam alium textum habuisse videatur, ab explicatione data multum recodit; legit enim : o5 yàp tv dJXotg dveate, Gpitv ob Spe Tb Üp&w xtplacsupar elc o ixsiveov bactonua, Tva yErnzat loótrg Bv cio vOv xatpib, xal co Éxslvov zeploatupa tl cb Duiov barípnpa, xafKac vé(pxxtat xx. (« non enim, ut aliis remissio, vobis autem tribulatio [sit]; vostra abundantía [inserviat] ad eorum inopiam (sublevandam], ut fiat aequalitas in pracsente tempore, et eorum abundantia [inserviat] ad vestram inopiam [sublevandam sc. In futuro tempore], sicut scriptum est etc.). Alii graeci interpretes (cfr Theoph. etc.) consentientibus nonnullis modernis novam sententiam a verbis dAA' i£ loztntoc in hunc modum inchoant : « non ut aliis sít remissio, vobis autem tribulatio; sed secundum aequalitatem in praesente tempore vestra abundantia suppleat eorum inopiam » etc. Aler aliique antiquiores verba in praesente tempore quoque praecedenti bus hao ratione addere malunt : « non ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio ; sed ex aequalitate ín praesente tempore (res fiant) : vestra abundantia » etc. Alit alio modo. $ 9. De ministris collectarum negotio praefectis (8,16-9,5). 1. Titus eiusque duo &0cii, ecclesiarum legati, Corinthiis commendantur (8,16 - 24). In praecedente iam sectione Paulus sese Titum rogasse scripsit, ut Corinthi collectas terminaret (v. 6), sed quominus Titum invitationem accepisse scriberet impeditus est, quum prius exponere vellet, qua Titum reversus eius studium erga ecclesiam corinthiam ita commemorat, ut suas preces superíluas fuisse appareat (16. 17). Simili deinde modo duos Titi socios eis commendat, quorum prior ab ecclesiis macedonicis sibi in collectarum negotio socius sit datus, siquidem solus illud ministerium ad evitandam omnem suspicionem obire noluerit (18-21), alter quoque ecclesiarum quidem legatus at simul ecclesiae corinthiae amicissimus sit (v. 29), ita ut omnes tres summa . cum caritate ab iis recipi mereantur (23. 24). : Omne bonum donum desursum descendit a Patre luminum, cui proinde de omnibus, quae nobis adveniunt bonis continuas gratias agi decet. Quod iterum (cfr 2,1& ; 9,15; 1 Cor. 15,57 etc.) nos Paulus promovere desiderabat, in gratiarum actionem prorumpat:
8:16
16. gratias tinuo dat «à &ióvrt) eandem sollicitudinem ,pro vobis in corde (iv «3 xa99ía , cordi scilicet ita inseruit, ut in corde vigeat) Titi,
8:17
17. quoniam exhortationem quidem suscepit, sed quum sollicitior esset sua voluntate (aXfixígecos voluntarius cfr v. 3. i. e. proprio voluntatis motu) profectus est ad vos. Summa profecto discipuli est laus, quod studium fervoremque magistri aequet : eandem enim, qua ipse erga Corinthios incensus sit, caritatem operosam industriamque Titum a Deo accepisse testatur Apostolus atque, ne quis haec veritati non plane consonare arbitretur, probat. Etenim rogaveral quidem vel exhortatus erat (ragaxaAév v. 8. utrumque significat) Titum , ut Corinthi collectas terminaret, at hic sollicitior erat, quam qui petitione aut exhortatione epe SE indigeret, suaque sponte ad hoc munus Corinthi obeundum paratissimus erat. Profectus esse (85530cv) autem dicitur, non quia eo tempore, quo scripta est epistola, iter corinthiüm iam erat ingres- , sus (communis enim est omnium interpretum ac certa sententia, hanc ipsam epistolam per Titum eiusque comites Corinthiis esse allatam), sed pro Graecorum Romanorumque stylo epistolari Paulus in illud tempus sese quasi transtulit , quo epistola erat legenda (cfr Act..15,22. 27); simili ratione statim Paulus dicit cuvesépdapev (vv. 18. 22).
8:18
18. Misimus etiam cum illo fratrem, cuius laus est in evangelio per omnes ecclesias. Quisnam ille frater fuerit, qui de doctrinae evangelicac propagatione ita erat meritus, ut eius nomen in omnibus ecclesijs non tantum Macedoniae, sed aliarum quoque provinciarum, celebre esset, ignoramus. Ab aliis Lucam, ab aliis Barnabam intelligi, Chrys. iam adnotat et Thom. repetit. Ob S. Her. auctoritatem , qui eam saepius sine ulla haesitatione proponit (cfr de vir. ill. 7; Comm. in Matth. Prolog.; in Philem. 25), prior opinio inter Latinos erat pervulgata, quia « eius laus est in Evangelio per eum scripto » (TÀom.) ; at eo tem- Evangelio hic agitur. Altera sententia inter Graecos praeplacuit, quia Barnabas (« cuius laus est in evangelio praedicato » Thom.) una cum l'aulo sese pauperum palaestinensium memorem fore reliquis Apostolis promiserat (Ga/. 2,9sq.) ; verum hic de fratre agitur, quia? ecclesiis Paulo socius est datus. Inter recentiores alii Silvanum (Silam) intelligunt (Baron. Est. etc.), alii Apollo (Sa etc.) aut alterum quendam ex Pauli discipulis individuisque sociis. Quae omnes coniecturae non tantum solido fundamento carent, sed ob eam quoque causam reprobandae videntur, quod Paulus una ex parte Titum, utpote discipulum suum, a duobus aliis velut « socium suum » distinguat (v. 23), altera ex parte finem, quem in hoc comite itineris assumendo habuit (omnis sc. suspicionis evitationem cfr v. 20 sq.), uon plene attigisset, si unum ex suis ordinariis discipulis in eleemosynis administrandis collegam habuisset. Quare nomen fratris, cuius laus est in evangelio, si alicubi in Novo Test. nobis est conservatum, Act. 20,& quaeratur oportet, quo in locoviri enumerantur, quos Apostolus in ultimo suo itinere ierosolymitano, quum Macedonum et Achaeorum eleemosynas Palaestinensibus afferret, comites peregrinationis suae habuit. Quodsi ibi revera reperitur, non potest esse nisi unus ex tribus prioribus (Sopater Beroeensis, Aristarchus et Secundus Thessalonicenses), siquidem de viro a macedonicis ecclesiis electo agitur; qui enim ex antiquioribus putarunt, eum ab ecclesiis Palaestinae et Syriae Paulo socium esse datum , ii ad sermonis contextum non attenderunt. Quidquid de viri huius nomine est, de quo certi nihil potest statui, dubium non est, quin Achaiae quoque ecclesiis, quamquam vir facie probabiliter illis erat ignotus, famosus fuerit; at non solum ob hanc causam Corinthiorum fiduciae erat dignus,
8:19
19. sed e£ ordinatus cst (4stgotovafis) ab. ecclesiis (9x9 và v &xxXacwiw illis sc., quae collectas terminaverant, i. e. macedonicis) comes peregrinationis nostrae in hanc gratiam (lege : in hac gratia & «i ysovit ra572!), quae ministratur a nobis ad Domini gloriam et destinatam voluntatem nostram (lege : et promptum animum nostrum spollupixv pov). Verbum yiteo7oveiv , quod hica Vig. redditur ordinare , in ecclesiastica quidem graecorum lingua significat « sacrum ordinem manuum impositione conferre », per se autem iuxta suam etymologiam nihil est nisi « manuum extensione aliquem ad aliquod munus obeundum designare » aut etiam notione extensionis manuum praetermissa idem est quod eligere. Nulla vero est ratio, cur primitivum hunc verbi sensum relinquamus ; quod si enim pauci iuniores fratrem illum « diaconum vel etiam sacerdotem consecratum esse » asserunt (Lap. cfr Salm. lust. M Ev. etc.), non tantum ex antiquioribus interpretibus nullum huius sententiae patronum allegare queunt, sed ipsis Pauli verbis refutantur; nam ómó 76v £xxX«civy jétoovovnüsi, (a0 ecclesiis electus) dicitur; arbitrarium autem est hanc expressionem in eum sensum detorquere ut « approbante multitudine a legitimis ministris sacerdos vel diaconus initiatus esse » (lust. M Ev.) dicatur !. Arbitrarium quoque esse censemus, quod cum CArys. aliqui antiquiores Latini (cfr Herv. Lomb. Thom. etc.) tenent, fratrem eum in finem ab ecclesiis esse electum , ut Pauli in evangelica praedicatione socius esset; quin eliam erronee id asseritur, quia ecclesiarum non erat electio aut designatiosociorum Apostolorum, quamvis hi in illis eligendis testimonium ecclesiarum antea exquirerent (cfr Act. 16,1 sqq.), etquia Paulus munus electi clare definit. Ea enim , uti ex 1 Cor. 16,3 sq. elucet, collectarum ratio erat instituta, ut ecclesiae, in quibus eleemosynae erant corrogatae, unum vel plures viros eligerent, qui Apostoli literis commendatitiis muniti eas Ierosolyma perferrent ; quod si vero tanta erat earum copia, ut eas per supremum huic negotio praefectum perferri non indignum iudicaretur, Paulus ipse in Palaestinam iter facere virosque ab ecclesiis electos sibi itineris socios adiungere voluit. Iamvero ecclesiae macedonicae, quum sua liberalitate omnem eius spem superassent, effecerant, ut Paulus alterum hunc modum eligeret fratremque , cuius laus erat in evangelio per omnes ecclesias, ei designaverant comitem peregrinationis (sovéx'apoz socius itineris) in hac gratia (i. e. in collectarum negotio), quae ministrabatur ab eo ad Domini gloriam augendam suumque promptum animum manifestandum (&20s 4v o) Kuctou óc x» xol maoluutav Tp.ov). Ultima haec vcrba participio tij ótzzovouu£v (quae ministratur) cum Theod. ac plerisque Latinis adnectimus (Afer, Hero. Thom. etc., Cai. Est. ctc., Mai LR. etc.) : « nam Dominus propter ista celebratur, nos autem hac ratione promptum nostrum animum ostendimus ». Cum Chrys. tamen nonnulli moderni ea cum participio 7 etpozovrüzi; (electus) connectere malunt : « qui ab ecclesiis in hoc ministerio noster socius est electus ad Domini gloriam nostramque proclivitatem promovendam »; quamvis enim Paulus sua sponte illud ministerium suscepisset, fervor tamen eius augeri potuit, quando a tanto viro se adiuvari vidit. Quae explicatio improbabilis profecto non est; quod enim aliqui acath. obiiciunt, electionem socii Pauli, utpote rem levissimam, ad gloriam Domini promovendam inservire non potuisse (de W. Klop. Heinr.), id sane levissime, ne dicam absurdissime, asseritur. Rectius obiici potest, Pauli ardorem eiusmodi stimulo non indiguisse, ac revera Chrys., qui hanc construclionem praefert, legit zpog tiv toü Kwplo» Gófav xal zpolvplav 0jv « ad Domini gloriam ct vestram proclivitatem augendam ». Attamen etsi genuinam lectionem retinemus, obiectio haec satis levis est, atque priorem explicationem ob eam solam rationem praeferimus, quia constructio, si verba ista cum participio yttpotovzÜci; coniunguntur, impeditior est. Ilaud sine ratione Paulussocium Titi tantis laudibus ornavit; id enim summae curae ei fuit, ut integritas eius nullo modo in suspicionem vocaretur, eamque ob causam nec solus nec a solis ordinariis suis sociis adiutus collectas administravit, sed viros sibi adiungi voluit probos et integros, quos fideles ipsi utpote sua fiducia dignos designaverant :
8:20
90. devitantes (e«eX3ópevot) hoc, ne quis nosvituperet in hac plenitudine (iv 75 &Opova tt ca$77 sc. in hac abundantia pecuniarum collectarum), quae ministratur a nobis. Grammatice quidem parlic. czeopevo (devitantes) cum verbo cuverégdaucv (misimus v. 18) connectatur oportet, rationem autem indicat, cur Apostolus sibi socium ab ecclesiis adiungi voluerit, ita ut sensu cum immediate praecedente sententia arctius cohaereat; neque tamen ideo nominativum 57:231.tvoc anacoluthice pro e7:222ouévov positum esse (ut scilicet pronomini cov concordet) dicet, nisi qui languidam ac flaccidam constructionem admittere malit. Significatio verbi czQX«s0x« a. Vulg. recte est expressa ; simili enim sese subtrahendi ac vitandi significatione et a profanis (cfr Pepe Lexic. s. v.) et ab Alex. (Mal. 2,5) et a Paulo ipso (2 TAess. 3,6) adhibetur, neque dissimili modo 7Aeoph. cum Chrys. participium 51:36u£vot hic. explicat 0x7 7:5ov7£; xai 0:00t4912; (suspicantes et timentes); significatio vero, quae nonnullis modernis praeplacet (instituentes hoc, ne quis), quamvis verbo competat, contextui minus congruit. Ne quis igitur sinistri aliquid de ipso suspicetur, aut levissimam reprehensionis ansam adversus ipsum habeat, ac si pecuniae ad eum finem, ad quem datae sint, non impendantur, Paulus socium ab ecclesiis electum una cum Tito Corinthum misit. Atque rationem addit, cur vel ipsas suspiciones evitare velit :
8:21
21. providemus enim bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus; quibus in verbis ad Prov. 3,& iuxta Alex. respexit, quamvis illa sententia in textu hebr. (etin Vulg.) non legatur : 9ovooU xaX vtov Kuptov xai &vporov (provide i. e. diligenter facere stude bona coram Domino et hominibus). Iuxta Domini praeceptum (MattA. 5,16) suam quoque lucem lucere voluit coram hominibus, ut opera bona videntes glorificarent Patrem coelestem , a quo descendunt. Egregie in haec verba S. Aug. (scrm. 355. al. de div. 49,1) : « Nolo, ut aliquis de nobis inveníat male vivendi occasionem. Providemus enim bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus, Propter nos, conscientia nostra sufficit nobis : propter vos, fama nostra non pollui sed pollere debet in vobis. Tenete quod dixi et distinguite. Duae res sunt conscientia ct fama : conscientia tibi, fama proximo tuo. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est (sc. in proximum); maxime si isto in loco est positus, de quo dicit Apostolus scribens ad discipulum suum : circa omnes teipsum bonorum operum pracbens exemplum (Tit. 2,7) ». Atque ca, quaein verbis Apostoli deeodem argumento dictis inter se videntur pugnare, conciliaturus hacc habet (Serm. 47,9) : « Expone itaque mihi, quomodo intelligam diversa et contraria : hac dicentem Apostolum : Si hominibus placerem, Dei servus non essem (Gal. 1,10), hac dicentem : Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo (1 Cor. 10,33) ; hac iterum dicentem : Gloria nostra haoc est, testimonium conscientiae nostrae (1,12), hac dicentem : Providemus bona, non solum coram Dco sed etiam coram hominibus. Si tranquillus audias, si tibi ipsi aquam mentis tuao non perturbes, quantum potero, fortassis exponam. Sunt homincs temerarii iudices, detractores, susurrones, murmuratorcs, quacrentes suspicari quod non vident, quaerentes etiam iactare, qued non suspicantur : contra tales, quid remanet, nisi testimonium conscientiae nostrae? Neque enim, fratres, etiam in illis, quibus placere volumus, gloriam nostram quacrimus aut gloriam nostram quaerere debemus, sed illorum salutem; ut si bene ambulamus, nos sequendo non errent ; ' imitatores Christi sint, si nos Christi; si autem nos non Christi, imitatores sint Christi. Non ergo utilitatem nostram quacrimus, quando placere hominibus volumus; sed gaudemus cís placere «quod bonum est, propter ipsorum utilitatem, non propter nostram dignitatem, Contra. quos autem dixerit Apostolus : Si hominibus placerem , Christi servus non essem, manifestum est; et propter quos dixerit : Placete omnibus per omnia, sicut et e;io omnibus plaeco. per omnia, manifestum cst; utrumque dilucidum, utrumque tranquillum, utrumque purum, utrumque non perturbatum ». Ad alterum deinde Titi socium Apostolus transit :
8:22
22. msemus autem cum illis et fratrem nostrum, quem probavimus in multis saepe sollicitum esse : nunc autem multo sollicitiorem , confidentia multa in vos, Quis hie quoque frater fuerit, prorsus ignoramus; Patrum tem- pore, testibus Theod. et Pel., nonnulli de Apollo agi suspicali sunt, quae coniectura in G/ int. recepta a mediae aetatis interpretibus repetitur (Haym. Herv. etc., Thom. Lyr. etc.); Cai. deinde Timotheum proposuit non recordatus, Timotheum cum Paulo hanc epistolam conscribere; Est. de Luca aut de Zena legisperito (cfr T?t. 3,13) aut de Sosthene (1 Cor. 1,1), Grot. de Epaeneto (Rom. 16,5), Wies. de Trophimo (Act. 20,5) cogitarunt; immo Rück fratrem germanum Pauli indicatum vidit non intelligens, Paulum, si fratrem germanum habuit (qua de re nihil traditum est), ei hoc eleemosynarum negolium concredere non potuisse , nisi suspicionem provocare quam evitare maluit. Cur non potius de Gaio Derbeo (Act. 90,4) agi dicamus, ut ecclesiae Galatiae (i. e. illae ecclesiae quae a Paulo et Barnaba in meridionalibusprovinciae Galatiae regionibus Iconii, Lystris, Derbae etc. fundatae erant cfr Proleg. 1. in ep. ad Gal.) in administrandis collectis, quae illis cum Macedonibus et Achaeis communes erant (1 Cor. 16,1), non minus, quam macedonicae, suum legatum habeant? Sed consultius est, in re, quae probabilibus argumentis definiri nequit, a levibus coniecturis abstinere. Quisquis igitur ille frater fuit, a Paulo velut vir celebratur, quem ipse multis in negotiis saepe iam probavit ac semper sollicitum industriumque (cxvv9aiov) invenit, quemque ubi de Corinthiis agebatur, quum illis ob multa bona qua de iis audivit multum confideret, multo sollicitiorem esse vidit. Communior est ac verior haec interpretatio, ut frater Corinthiis confisus esse dicatur ac proin ratio maioris sollicitudinis, quam ostendit, insinuetur. Sunt tamen, qui cum Es. verba ztmod)zci «0X5 T5 tz 092; (confidentia mulla in vos) ad verbum cvvezéudag.ts (misimus) trahant, ut Paulus de sua ipsius confidentia loquatur; quae interpretatio haud apta est non tam, quia constructionem impeditam supponit, quam quia non explicat, cur ille frater nunc iam sollicitior sit; interpretes isti Paulum fratri suo benevolentiam Corinthiorum hae laude conciliare voluissenon attenderunt; fratri enim, qui eis, antequam cos vidit, iam multum confisus est , Corinthii suam fiduciam negare nequeunt. Tandem tres fratres, quos singulos laudibus ornavit, Apostolus nunc simul Corinthiis commendat :
8:23
93 s/ve pro Tito, qui est socius meus et in vos adiutor, sive. fratres nostri, Apostoli ecclesiarum, gloria. Christi ( £6 jnip Tizou, xotwvoz $us XA Eg óuAs Guvtz'ó7 . tive 4à5hooi duGv, droccohU ixxknswov, dox Xpwtob). Constructio nec in graeco nec in latino textu est concinna, inconcinnior tamen nec satis accurata est in latino; quia interpres ad ellipticam constructionem ss — sizt (sive... sive) non attendit ac pronomen relativum (ui est) ex suo penu inseruit, editor autem totam sententiam sua interpunctione obscuravit ab immediate praecedente eam commate dumtaxat seiungens. Accuratius et clarius vertimus : « sive de Tito (scribo), est socius meus et in vos adiutor; sive fratres nostri (sunt, qui vobis commendantur), apostoli ecclesiarum sunt, corona Christi » (cfr .Ssimilem constructionem.in latino textu obscuratam 1 Cor. 13,8). Paucis his verbis Paulus rationes complectitur, ob quas tres sui legati 8 Corinthiis cum caritate recipi mereantur. Ad Titum quod attinet, sufficit dixisse, eum ex ordinariis Pauli sociis esse, qui simili, quo ille, munere fungitur.atque magistrum suum in dirigenda et corrigenda ecclesia corinthia iam adiuvit; ad alios duos autem quod attinet, quamvis ex ordinariis Apostoli sociis non sint sed communi nomine fratrum dumtaxat designentur (Titus vocatur socius meus, duo alii fratres nostri, i. e. quum mei tum vestri), Corinthiorum tamen caritate digni sunt tamquam /egati (&x9sz0Xo. primitivo suo sensu sumatur oportet cfr PAil. 2,5) ecclesiarum (ixxXactóv sine articulo; & quibuscumque enim ecclesiis sunt missi, cum honore recipiendi sunt) et gloria Christi, cuius nimirum gloriam vita sua vere chri- "stiana ac praesertim caritate, qua sese pauperum ministerio dedicarunt, in se repraesentant ac manifestant (cfr ad 1 Cor. 11,7 sq.). Hinc sua sponte profluit exhortatio : 2*5. ostensionem ergo (quac est) caritatis vestrae et nostrae gloriae (lege : gloriationis vavyíctos A'*r : exsultationis) pro vobis, in illos ostendite in faciem ecclesiarum. Haud satis recte Vulg. pronomen relat. (quae est) inseruit atque iure A'rr illud praetermisit; expressio £vóstv ivos(ciu fa significationem nudi verbi maiore cum vi effert, et quum évOsixvostas sit i. q. argumentis demonstrare, Corinthii caritatem suam erga legatos operibus demonstrare iubentur, ut hac ratione simul omnia illa, quae Apostolus de iis apud legatos et in aliis ecclesiis praedicavit ac gloriatus est, veritati consonare probent. Id autem facere iubentur zn faciem ecclesiarum (tis zposemov và 16v) i. e. spectantibus illis ecclesiis, a quibus legati sunt electi quaeque ipsae in legatis suis honore afficiuntur; nulla vero ratione swxov hoc loco personam significare potest, ut vult Est., quia legati personam ecclesiarum illarum gesserint; quis enim umquam dixerit, verba ti; wgosemov Tv £xz3,510v posse sumi pro appositione et explicatione pronominis eig 20705? Egregie sententiam hanc Theod. suis verbis reddit : « caritatis ergo vestrae opes omnes reserate et measde vobis laudes confirmate ; omnes enim ecclesias hoc pacto honorabitis ». praefatus (1. 2) Paulus se Titum eiusque socios iam nune Corinthum mittere docet, ut ante suum ipsius adventum negotium terminent, ne coram Macedonibus, si qui secum venturi sint, de neophytis, si parati nondum sint, erubescere cogatur (3-5). Cito igitur dandum esse monet.
8:1
I. L'ORIGINE. - Paolo, in procinto di recarsi a Gerusalemme per portarvi le elemosine raccolte nelle Chiese della Macedonia e dell'Acaia (15, 25 sg.; cf. I Cor. 16, 1 sgg.; II Cor. 8, 1-6, ecc.), pensa ad un viaggio che, passando per Roma, l'avrebbe condotto fino alla Spagna (15, 23 sg. 28); mantenendosi fedele alla sua norma di « non costruire sul fondamento altrui » (15, 20).
… necessarie della vita temporale (ἀπλότης: Mt. 6, 25-34; I Cor. 29-35; Phil. 4,6), trova il suo esempio (I Thess. 1,7) nella generosità dei neo-convertiti di Macedonia, la cui «estrema penuria sovrabbondò colle ricchezze della loro s.» a favore dei poveri (II Cor. 8, 1-4); la s. spiega quell'abbondanza luminosa di buone opere (Mt. 5,16; Rom. 12,8; II Cor. 9, 11), che rassomiglia alla luce «senz'ombra» di Dio (Iac. 1, 17; I Io. 1,5), il quale «dà a …
8:4
I. SENSO ETIMOLOGICO E STORICO DELLA PAROLA. - Dal classico διώχονος, διώχονεῖν, servitore, servire, nel greco neotestamentario e cristiano venne poi a significare: a) elemosina, opera di carità (Act. 6, 1; 11, 29; II Cor. 8, 4; 9, 1. 12. 13; Acta Pauli et Theclae, 41; Didascalia Apost., III, VIII, 2; X [XIII], 6; IV, VII, 1; Cassiano, Collatio XVIII, VII, 8; onde διώχονεῖν mettersi al servizio dei bisognosi: …
8:9
… in quelle che invitano alla fedele sequela (Mt. 19, 21), essendo il discepolato un conformarsi alle direttive del maestro, o inculcano il volontario servire (Mt. 20, 26; Lc. 22, 26). La vita terrena di Gesù Cristo ci diede perfetto esempio di povertà (II Cor. 8, 9), di castità (Hebr. 7, 26), di obbedienza (Phil. 4, 8).
… Anche se il racconto di Luca non era stato scritto ancora, s. Paolo (II Cor. 8, 9) ne fa il commento: «Conoscete la grazia di nostro Signore G. C., come per voi egli si è fatto mendico, da ricco che era, perché voi foste arricchiti dalla povertà di lui». …
8:12
… S. Paolo vi ritorna spesso nella sua catechesi: egli insiste sull'uguaglianza dello schiavo con il padrone (Philem., 16); l'abbondanza di chi possiede deve supplire l'indigenza del povero (II Cor. 8, 12). La c. però deve esser fatta nello spirito del Cristo, che, essendo ricco, si fece povero per l'uomo, quindi non per imposizione, ma liberamente, poiché Dio ama il donatore spontaneo …
8:13
… fedele santifica il marito pagano (I Cor. 7, 14); l'elemosina elimina in qualche modo l'ineguaglianza esistente tra i discepoli, donando i ricchi ai poveri il superfluo dei loro beni temporali e i poveri restituendo ai ricchi in beni di ordine superiore (II Cor. 8, 13-15); l'Apostolo domanda le orazioni dei suoi corrispondenti per sé, per tutti i santi (cioè i fedeli) (Rom. 15, 30; Eph. 6, 18-19), anzi « per tutti gli uomini, per i re e per tutti coloro …
8:15
… vennero in contatto con loro, particolarmente su s. Girolamo), i cristiani scorgevano già negli autori ispirati del Nuovo Testamento la tendenza ad interpretazioni libere, ed anche a mere accomodazioni (cf. Mt. 2, 15; 3, 3; 13, 14, 15; Rom. 10, 18; II Cor. 8, 15 ecc.). …
8:19
TICHICO (ΤΥΧΙΚΌΣ « FORTUNATO », TYCHICUS)
… glossa marginale della siriaca harclense lo dicono di Efeso), forse, come Trofimo, delegato delle Chiese dell'Asia che mandavano a Gerusalemme le offerte per i cristiani, per garanzia (voluta da Paolo) che le offerte stesse erano amministrate fedelmente (II Cor. 8, 19 sgg.). …
8:23
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
In questo vecchio senso anche gli « a. delle chiese » che portano l'elemosina per i santi a Gerusalemme (II Cor. 8, 23), o Epafrodito che viene come « a. » dei Filippesi a Paolo sono šeliḥim. …
8:24
… logicamente quanto s. Paolo ha scritto su ogni virtù (ad es., il cap. 7 De Caritate è così composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; Hebr. 10, 24-25; Phil. 2, 4).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.