He procedeth exhorting them to the foresaid contribution, 3 to verifie his commending of them. 6 and to do it liberally, that so they may merite the more, and God be the more praised.
1For concerning the ministry that is done towards the saints, it is superfluous for me to write unto you.Ma intorno a questo mistero, che a esercita a pro de' santi, è cosa superflua, che io vi scriva.FOR concerning the ministerie that is done tovvard the sainctes, it is superfluous for me to vvrite vnto you.Nam de ministerio, quod fit in sanctos ex abundanti est mihi scribere vobis. 2For I know your forward mind: for which I boast of you to the Macedonians, that Achaia also is ready from the year past. And your emulation hath provoked very many.Imperocché mi è nota la prontezza dell'animo vostro: per la quale di voi mi glorio presso i Macedoni, che l'Acaia anch'essa è preparata dall'anno scorso, ed il vostro zelo ha provocato moltissimi.For I know your prompt minde: for the which I glorie of you to the Macedonians: That Achaia also is ready from the yere past, and your emulation hath prouoked very many.Scio enim promptum animum vestrum: pro quo de vobis glorior apud Macedones. Quoniam et Achaia parata est ab anno præterito, et vestra æmulatio provocavit plurimos. 3Now I have sent the brethren, that the thing which we boast of concerning you be not made void in this behalf, that (as I have said) you may be ready:Ma ho mandati questi fratelli: affinchè il vanto, che ci diamo di voi, non riesca vano per questo lato, affinchè (siccome ho detto) siate preparati:But I haue sent the brethren, that the thing vvhich vve glorie of you, be not made voide in this behalfe, that (as I haue said) you may be ready:Misi autem fratres: ut ne quod gloriamur de vobis, evacuetur in hac parte, ut (quemadmodum dixi) parati sitis: 4Lest, when the Macedonians shall come with me and find you unprepared, we (not to say ye) should be ashamed in this matter.Onde venuti che siano meco i Macedoni, trovandovi non preparati non abbiamo da arrossire noi (per non dir voi) per questo lato.lest vvhen the Macedoniās shal come vvith me, and finde you vnready, vve (that vve say not, ye) may be ashamed in this substance.ne cum venerint Macedones mecum, et invenerint vos imparatos, erubescamus nos (ut non dicamus vos) in hac substantia. 5Therefore I thought it necessary to desire the brethren that they would go to you before and prepare this blessing before promised, to be ready, so as a blessing, not as covetousness.Ho creduto perciò necessario di pregare questi fratelli a venir prima da voi, e a preparare la già annunziata vostra benedizione, che sia preparata come benedizione, non come spilorceria.Therfore I thought it necessarie to desire the brethren that they vvould come to you, and prepare this blessing before promised, to be ready so, as a blessing, not as auarice.Necessarium ergo existimavi rogare fratres, ut præveniant ad vos, et præparent repromissam benedictionem hanc paratam esse sic, quasi benedictionem, non tamquam avaritiam.
6Now this I say: He who soweth sparingly shall also reap sparingly: and he who soweth in blessings shall also reap blessings.Or io dico così; chi semina con parsimonia, mieterà parcamente: e chi copiosamente semina, copiosamente mieterà.And this I say, he that sovveth sparingly, sparingly also shal reape: and he that sovveth in blessings, of blessings also shal reape.Hoc autem dico: qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. 7Every one as he hath determined in his heart, not with sadness or of necessity: for God loveth a cheerful giver.Ciascheduno conforme ha stimato meglio in cuor suo, non di mala voglia, o per necessità: imperocché Dio ama l'ilare donatore.Euery one as he hath determined in his hart, not of sadnes or of necessitie. for God loueth a cheereful giuer.Unusquisque, prout destinavit in corde suo, non ex tristitia, aut ex necessitate: hilarem enim datorem diligit Deus. 8And God is able to make all grace abound in you: that ye always, having all sufficiency in all things, may abound to every good work,Ed è Dio potente per fare, che abbondiate voi d'ogni bene: talmente che contenti sempre d'avere in ogni cosa tutto il sufficiente abbondiate in ogni buona opera,And God is able to make al grace abound in you: that in al things alvvaies hauing al sufficiencie, you may abound vnto al good vvorkes,Potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in vobis: ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum, 9As it is written: He hath dispersed abroad, he hath given to the poor: his justice remaineth for ever.Conforme sta scritto: profuse, diede a' poveri: In giustizia di lui sussiste ne' secoli de' secoli.as it is vvritten: He distributed, he gaue to the poore: his iustice remaineth for euer.sicut scriptum est: Dispersit, dedit pauperibus: justitia ejus manet in sæculum sæculi. 10And he that ministereth seed to the sower will both give you bread to eat and will multiply your seed and increase the growth of the fruits of your justice:E colui, che somministra la semenza a chi semina, darà ancora il pane da mangiare, e moltiplicherà la vostra sementa, e accrescerà, sempre più i proventi della vostra giustizia:And he that ministreth seede to the sovver, vvil giue bread also for to eate: & vvil multiplie your seede, and vvil augmēt the increases of the fruites of your iustice:Qui autem administrat semen seminanti: et panem ad manducandum præstabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiæ vestræ: 11That being enriched in all things, you may abound unto all simplicity which worketh through us thanksgiving to God.Affinchè divenuti ricchi in tutte le cose, sfoggiate in ogni sorta di benignità, la quale produce per parte nostra rendimenti di grazie a Dio.that being enriched in al things, you may abound vnto al simplicitie, vvhich worketh by vs thankes-giuing to God.ut in omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem, quæ operatur per nos gratiarum actionem Deo.
12Because the administration of this office doth not only supply the want of the saints, but aboundeth also by many thanksgivings in the Lord.Imperocché il servigio di questa sagra oblazione non solo supplisce al bisogno de' santi, ma ridonda eziandio in molti rendimenti di grazie al Signore.Because the ministerie of this office doth not only supplie those things that the Saincts vvant, but aboundeth also by many thankes-giuings in our Lord,Quoniam ministerium hujus officii non solum supplet ea quæ desunt sanctis, sed etiam abundat per multas gratiarum actiones in Domino, 13By the proof of this ministry, glorifying God for the obedience of your confession unto the gospel of Christ and for the simplicity of your communicating unto them and unto all.Mentre facendo sperimento (di voi) in questo servigio, danno a Dio gloria per la soggezione professata da voi al vangelo di Cristo, e per la liberale comunicazione (vostra) con essi, e con tutti,by the proofe of this ministerie, glorifying God in the obedience of your confession vnto the Gospel of Christ, and in the simplicitie of communicating vnto them, and vnto al,per probationem ministerii hujus, glorificantes Deum in obedientia confessionis vestræ, in Evangelium Christi, et simplicitate communicationis in illos, et in omnes, 14And in their praying for you, being desirous of you, because of the excellent grace of God in you.E (ridonda) delle loro orazioni per voi, amandovi quegli grandemente a motivo della eminente grazia di Dio, che è in voi.and in their praying for you, being desirous of you because of the excellēt grace of God in you.et in ipsorum obsecratione pro vobis, desiderantium vos propter eminentem gratiam Dei in vobis. 15Thanks be to God for his unspeakable gift.Grazie a Dio per lo ineffabile suo dono.Thankes be to God for his vnspeakeable gift.Gratias Deo super inenarrabili dono ejus.
9:1
Witham
The ministry, that is, the contributions for the brethren, so it is also called again, (ver. 12.) the ministry of this office, or, as the Greek signifies, of this sacrifice, inasmuch as alms, and such charitable works, are spiritual sacrifices to God. (Witham)
9:2
Theo
That Achaia also was ready. Corinth was the capital of Achaia. St. Paul had formerly exhorted the Macedonians to contribute to the utmost of their power, informing them, that Corinth and all Achaia were prepared a year ago to collect alms, and now the apostle, speaking to the Corinthians, encourages them by the example of the faithful of Macedon, and informs them of the greatness of their charitable contributions, and the greatness of their zeal. (Theo.)
9:3
Titus, and two others.
9:5
Witham
Not forced from covetousness. Literally, not as avarice, as it were extorted from covetous people, who give unwillingly. (Witham)
9:8
Menochius
God is generous to the liberally disposed Christian; filling such as relieve the poor with every species of good, and returning their charities a hundred-fold. (Menochius)
9:11
Witham
All bountifulness,[In omnem simplicitatem, aploteta, upon which St. Chrysostom says, om. k., aploteta ten dapsileian kalei, a plentiful abundance.] by which is signified, a sincere and free liberality, by giving with a sincere heart, and good intention. St. Paul encourages them to contribute willingly for God's sake, and out of a true charity for their indigent brethren, who will praise, and thank God, and pray for them, etc. (Witham)
9:15
For his unspeakable gift. Such is the conclusion, which the apostle puts to the subject upon alms-deeds. In the following chapter he proceeds to a new subject; but first thanks the Almighty, that he has enriched the Corinthians with so charitable a disposition. St. Chrysostom, Theo., and some other commentators think, that by the expression, his unspeakable gift, is meant the incarnation of Christ. The fruit of alms-deeds is the increase of grace in all justice and good works to life everlasting; God granting these blessings for a reward and recompense of charitable works, which therefore are called the seed, (ver. 10, above) or meritorious cause of these spiritual fruits.
9:4
That is, in this matter of almes. Chrys. Theophyl.
9:5
5. Not at auarice.] Cheereful giuing. The couetous man that parteth vvith his peny painefully and vvith sorovv as though he lost a limme of his body, is noted, and cheereful, ready, voluntarie, and large contribution is commended.
Liturgia The Epistle for S. Laurence, Aug. 10
9:6
6. Sovveth sparingly.] The greater almes, the greater merite and revvard. Almes is compared to seede. for as the seede throvven into the ground, though it seme to be cast avvay, yet is not lost, but is laid vp in certaine hope of great encrease: so that vvhich men giue in almes, though it seeme to be cast avvay and to perish in respect of the giuer, yet in deede it is most fruitful, the benefite thereof manifoldly returning to him againe. Vvherevpon the Apostles cōclusion is cleere, that according to the measure of the almes or seeding (vvhich is more or lesse in respect of the vvil and abilitie of the giuer) the encrease and aboundance of haruest, that is, of grace and glorie shal ensue, See S. Augustine in Psal. 49 circamed. & q. 4. ad Dulcitium.
1•. Doth not onely supply.] Almes redoūd to Gods honour. Vvhen almes are giuen, specially to holy men, not onely the giuers obtaine great benefite thereby, and the vvantes of others be supplied, but God also by the receiuers continual praiers and thankes giuing therfore, is excedingly honoured: so that charitie bestovved in this sort, is an acte of Gods vvorship and of religion.
9:7
7. Tovvard the Saincts.] Procters for Catholike prisoners. By the Apostles earnest and often calling vpon the Corinthians to giue almes for relieuing the faithful in distresse, the Pastors of Gods Church may learne, that is specially pertaineth to their office to be procters for holy men in prison, pouertie, and al other necessitie, specially vvhen their vvant commeth for confession of their faith.
Concordanza Eccles 35, 11.
9:9
Concordanza Ps. 111, 9
The fruite of almes is the encrease of grace in al iustice and good workes to life euerlasting: God giuing these things for revvard & recompense of charitable workes, which therfore be called the seed or meritorious cause of these spiritual fruites.
9:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… And indeed ye do it toward all the brethren” ( 1 Thess. iv. 9, 10 ): then he wrote to the Corinthians. And this very point he makes plain in the words, “For I know the forwardness of your mind, for which I boast of you to them of Macedonia, that Achaia was ready a year ago, and your zeal hath provoked very many” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… Indeed, this is the ground on which he does incite the others as follows, saying, “Moreover, brethren, we do you to wit of the grace of God bestowed on the Churches in Macedonia.” ( 2 Cor. viii. 1 .) And again he incites the Macedonians by these. “For your zeal,” he says, “hath provoked very many.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… In every thing ye approved yourselves to be pure in this matter.” ( 2 Cor. vii. 11 .) Moreover, the collection which he enjoined, they gathered with much forwardness. Wherefore also he says, “For I know your readiness of which I glory on your behalf to them of Macedonia, that Achaia hath been prepared for a year past.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… And in respect of their goods also he witnesses great things of them. For to some he says, “For ye took joyfully the spoiling of your possessions” ( Heb. x. 34 .); and to others, “For it hath been the good pleasure of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor” ( Rom. xv. 26 .); and “your zeal hath stirred up very many of them.” (
9:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
Ver. 3 . “For this cause have I sent the brethren that our glorying on your behalf may not be made void.”
9:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
… Then he lays down what would thereupon follow, in terms at once gentle and pungent, thus saying, “We, (that we say not ye,) should be put to shame.” And he tempers it again, saying, “in this confidence” not as making them more listless, but as showing that they who were approved in all other respects, ought in this one also to have great fearlessness.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… 4 .) but now “as in foolishness;” for the farther he proceeds, the more he clears his language. Then that thou mayest not think that he plays the fool on all points, he added, “in this confidence of glorying.” In this particular he means: just as in another place he said, “that we be not put to shame,” and added, “in this confidence of glorying.” (
9:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… And he does not say in your carnal things, as he did in “their spiritual things.” For the spiritual things were theirs. But the carnal belonged not to these alone, but were the common property of all. For he bade money to be held to belong to all,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
… And he said not, “These will I send to bear your alms,” but, “your bounty;” to signify that they were doing great deeds; to mark that they were gainers themselves. And elsewhere he calls it both “a blessing” and “a distribution.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… In every thing ye approved yourselves to be pure in this matter.” ( 2 Cor. vii. 11 .) Moreover, the collection
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
[2.] Ver. 5 . “I thought it necessary therefore to entreat the brethren, that they would make up beforehand this your bounty, that the same might be ready, as a matter of bounty and not of extortion. ”
9:6
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… as it is written, He who had much had not excess; and he who had little had no lack.” Also in the same place: “He who soweth sparingly shall reap also sparingly; and he who soweth in blessing shall reap also of blessing. But let every one do as he has proposed in his heart: not as if sorrowfully, or of necessity: for God loveth a cheerful giver.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 63
… For I am now ashamed of speaking of almsgiving, because that having often spoken on this subject, I have effected nothing worth the exhortation. For some increase indeed hath there been, but not so much as I wished. For I see you sowing, but not with a liberal hand. Wherefore I fear too lest ye also “reap sparingly.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 21
… And this same point, when he is writing to the Corinthians also, he insisted very strongly upon. For to rouse them to such largeness he said, “He that soweth sparingly shall reap also sparingly, and he which soweth bountifully shall reap also bountifully. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
Ver. 6 . “But this I say:” that is, along with this I say also that. What?
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… “For we all,” he says, “must be made manifest before the judgment-seat of Christ; that each one may receive the things done in the body, according to what he hath done, whether it be good or bad.” And you cannot say that the mode of our manifestation before the judgment-seat of Christ is such that the good receive good things, the bad evil things; for he
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.3.6
… and dost thou lose it in committing it to Christ? See it expressly termed “seed” by the Apostle, when he was speaking of alms. For this he saith; “He which soweth sparingly, shall reap also sparingly; and he which soweth in blessings, shall also reap in blessings.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 112.3
3. Next follows, “His seed shall be mighty upon earth” ( ver. 2 ). The Apostle witnesseth, that the works of mercy are the seed of the future harvest, when he saith, “Let us not be weary in well doing, for in due season we shall reap;” and again, “But this I say, He which soweth sparingly, shall reap also sparingly.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 126.8
… 5 ). In this life, which is full of tears, let us sow. What shall we sow? Good works. Works of mercy are our seeds: of which seeds the Apostle saith, “Let us not be weary in well doing; for in due season we shall reap if we faint not.” Speaking therefore of almsgiving itself, what saith he? “This I say; he that soweth sparingly, shall reap also sparingly.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.20
… iii. 28 ). Lest, under pretence of liberality, they should scatter what they possess unprofitably, let them hear what is written, Let thine alms sweat in thine hand. Lest, when much is necessary, little be given, let them hear what is written, He that soweth sparingly shall reap also sparingly (
9:7
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.30
… Now we can go on to speak of kindness, which breaks up into two parts, goodwill and liberality. Kindness to exist in perfection must consist of these two qualities. It is not enough just to wish well; we must also do well. Nor, again, is it enough to do well, unless this springs from a good source even from a good will. “For God loveth a cheerful giver.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… This is gladness. The latter deemed himself the obliged and fortunate party; the others felt themselves as honored herein, and closely were they bound together. For indeed, because when people make doles of money, there are apt to be insults, pride, grudging; therefore says the Apostle, “Not grudgingly, or of necessity.”—(
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 21
… And this same point, when he is writing to the Corinthians also, he insisted very strongly upon. For to rouse them to such largeness he said, “He that soweth sparingly shall reap also sparingly, and he which soweth bountifully shall reap also bountifully. ( 2 Cor. ix. 6 .) But to correct their temper he added, “Not grudgingly or of necessity.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
Ver. 7 . “Let each man do according as he hath purposed in his heart.” For a man when left to himself, does a thing more readily than when compelled. Wherefore also he dwells upon this: for having said, “according as he is disposed,” he added,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… So that what I want is this, that you may have a relief from your own sins. But he that gives not so will have no relief. For it is not giving that is doing alms, but the doing it with readiness; the rejoicing, the feeling grateful to him that receives. For, “not grudgingly,” saith he, “or of necessity; for God loveth a cheerful giver.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 14
… So much does good will multiply the kindness. For as he who considers himself a loser, and thinks that he is doing a favor, destroys all the merit of it; so he who looks upon himself as receiving a kindness, increases the reward. “For God loveth a cheerful giver.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 6
… For if their concern had only been that the poor might by any means be relieved, they would not have judged so severely of the sin of Ananias and Sapphira, when they kept back their money. Nor would Paul have charged men to give “not grudgingly nor of necessity.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.20
… What hope is there then unless mercy shall “rejoice over” judgment? But this it will do only in the case of those who have showed mercy, saying with sincerity, “Forgive us our debts, as we forgive our debtors,” and who have given without murmuring, for “the Lord loveth a cheerful giver.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.9
… abound, the love of many shall wax cold.” They desire to persevere, because they hear that it is written, “He that endureth to the end shall be saved.” They grieve for sin, hearing that “If we say that we have no sin, we deceive ourselves, and the truth is not in us.” They rejoice in good works, because they hear that “the Lord loveth a cheerful giver.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 2
… And yet we have not far to seek for the precept which will rule in this sphere. For if, in the matter of carnal means, God loves a cheerful giver,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 10
… Consequently, seeing there are so many causes serving to cloud the calm serenity of our minds, in accordance with God’s will we must seek remedies for them, such as may bring us relief from these feelings of heaviness, and help us to rejoice in fervor of spirit, and to be jocund in the tranquility of a good work. “For God loveth a cheerful giver.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 12.34
… Elijah is sent to be fed by a widow woman of another nation, who was going to gather two sticks before she died, denoting the two wooden beams of the cross. Her meal and oil are blessed, as the fruit and cheerfulness of charity do not diminish by expenditure, for God loveth a cheerful giver.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 18
… Sometimes, too, through infirmity, when the amount of the kindness and trouble which is expended either falls short of the necessities of the objects, or is of little use under the circumstances, then there steals over us a disappointment which tarnishes that “cheerfulness” which secures to the “giver” the approbation of God.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 21
… and that he may not think that he is really performing them, when he so keeps them that they are grievous to him. For it is a cheerful giver whom God loves.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.20
68. Then, as to what He says, “From him that would borrow of thee turn not thou away,” it is to be referred to the mind; for God loveth a cheerful giver.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 43.7
… But it is “a cheerful giver” that “God loves.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.20
… That they may not rejoice immoderately in benefits bestowed, let them hear what is written, When ye shall have done all those things which are commanded you, say, We are unprofitable servants, we have done that which was our duty to do ( Luke xvii. 10 ). That moroseness may not spoil liberality, let them hear what is written, God loveth a cheerful giver (
9:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 53
“That, always having all sufficiency, we may abound unto every good work.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 19
Ver. 8 . “And may God , that is able, fulfill all grace towards you.”
9:9
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… and he who soweth in blessing shall reap also of blessing. But let every one do as he has proposed in his heart: not as if sorrowfully, or of necessity: for God loveth a cheerful giver.” Also in the same place: “As it is written, He hath dispersed abroad; he hath given to the poor: his righteousness remaineth for ever.”
9:10
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Works and Alms 9
… Moreover, the blessed Apostle Paul, full of the grace of the Lord’s inspiration, says: “He that ministereth seed to the sower, shall both minister bread for your food, and shall multiply your seed sown, and shall increase the growth of the fruits of your righteousness, that in all things ye may be enriched.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… “As it is written, He hath dispersed abroad; he hath given to the poor: his righteousness remaineth for ever.” Likewise in the same place: “Now he who ministereth seed to the sower, shall both supply bread to be eaten, and shall multiply your seed, and shall increase the growth of the fruits of your righteousness: that in all things ye may be made rich.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 15
… As he had said, “ye lacked opportunity,” he here maketh an addition, as he doth in the Epistle to the Corinthians, saying, “And He that supplieth seed to the sower, may He supply bread for food, and multiply your seed for sowing, and increase the fruits of your righteousness.” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 13.3
… for “every good gift and every perfect gift cometh down from above, from the Father of lights,” who both begins what is good, and continues it and completes it in us, as the Apostle says: “But He who giveth seed to the sower will both provide bread to eat and will multiply your seed and make the fruits of your righteousness to increase.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 88
… For cheerfulness becomes the benevolent man, who should so manage his liberality that while the poor rejoice over the help supplied, home needs may not suffer. “And He that ministers seed to the sower, shall both provide bread to be eaten and multiply your seed and increase the fruits of your righteousness
9:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 20
Ver. 11 . “That being enriched in every thing to all liberality, which worketh through us thanksgiving to God.”
9:12
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Works and Alms 9
… “The administration of this service shall not only supply the wants of the saints, but shall be abundant also by many thanksgivings unto God;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… that in all things ye may be made rich.” Also in the same place: “The administration of this service has not only supplied that which is lacking to the saints, but has abounded by much giving of thanks unto God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 20
… seeing that through the proving of you by this ministration, they glorify God for the obedience of your confession unto the Gospel , and for the liberality of your contribution unto them and unto all; while they also with supplication on your behalf, long after you by reason of the exceeding grace of God in you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 13
… but here there is nothing like this, the fruits which it bears are different. As the words of Paul declare; for in describing the treasures of kindness to the poor laid up by the Corinthians, he writes, “For the administration of this service not only supplieth the want of the saints, but is abundant also by many thanksgivings unto God.” (
9:14
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… And no marvel; for Satan himself is transformed, like an angel of light. What great thing therefore is it, if his ministers also be transformed into the ministers of righteousness?—whose end shall be according to their works.
9:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Three Homilies Concerning the Power of Demons 1
… And Paul therefore experiencing this, and seeing the force of words defeated by its magnitude, desists after saying one word: and what is this? “Thanks be to God for his unspeakable gift.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 12
… For in fact the condition of men was then much worse, and they deserved a much sorer punishment. To prevent thy despairing, therefore, He reminds thee of that history. Because then also, when things were desperate, there was a sort of deliverance and reformation; but then by punishment, now, on the contrary, by grace and an unspeakable gift.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 20
Ver. 15 . “Thanks be to God for His unspeakable gift.”
9:1
1. NAM DE MINISTERIO, QUOD FIT IN SANCTOS (q. d. Commendavi vobis in fine cap. praeced. Titum cum sociis, non autem eleemosynam, pro qua veniunt; «nam de ministerio,» id est subministratione hujus eleemosynae, quae fit in sanctos, id est pauperes Christianos,) EX ABUNDANTI EST, — id est, superfluum est scribere vobis, cum ad illam prompti sponte vestra procurratis. Ita Anselmus. Nota artem emendicandi eleemosynas commodam esse, si laudes dantium liberalitatem: hanc callent egregie publici viarum et templorum mendici.
9:2
2. QUONIAM ET ACHAIA PARATA EST (refer ad «glorior,» q. d. Glorior apud Macedones, quod vos, o Corinthii, et reliqua Achaia parati sitis ad hanc contributionem eleemosynae, ita) ET VESTRA AEMULATIO (id est, zelus misericordiae vestrae, quem apud alios praedico, et de quo glorior) PLURIMOS (ad imitationem) PROVOCAVIT. — Videte ergo, ut ipso facto ostendatis, me vere gloriatum esse, ne et ego confundar et vos.
9:3
3. NE QUOD GLORIAMUR DE VOBIS, EVACUETUR IN HAC PARTE. — Graeca clarius, ἵνα μὴ τὸ καύχημα ἡμῶν τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κενωθῇ, ne gloriatio nostra de vobis inanis fiat in hac parte, ne scilicet falsa appareat, ne inaniter videar gloriatus et falso, vos esse tam promptos et liberales, si parcos et imparatos vos inveniant Macedones.
9:4
4. IN HAC SUBSTANTIA, — in hac materia laudis et vituperii circa eleemosynas et tenacem avaritiam.
9:5
5. UT PRAEVENIANT AD VOS. — Ita Romana: hoc enim est Graecum προέλθωσι; male ergo passim, etiam Plantiniana, legunt, «perveniant.» «Praeveniant,» inquam, meum et Macedonum ad vos adventum. ET PRAEPARENT REPROMISSAM BENEDICTIONEM, — beneficentiam et eleemosynam vestram. PARATAM ESSE. — Ut parata sit: graecismus. SIC, QUASI BENEDICTIONEM, — ut videatur spontanea et liberalis beneficentia, non vero ab avaris extorta. Ita Anselmus et Theophylactus ex Chrysostomo. Cur liberalis eleemosyna vocetur benedictio, dicam vers. seq. Graecum εὐλογία tum benedictionem, tum bonam uberemque collationem sive eleemosynam significat. Ita hic Erasmus; εὐλογία enim derivatur ab εὖ, id est bene, et λέγω, id est dico, vel colligo. Unde hasce eleemosynae collectiones et collationes λογίας vocavit Apostolus, I Corinth. xvi, 1 et 2. Utraque significatio hic locum habet, hortaturque Apostolus Corinthios tam ad ultroneam et hilarem (quod significat «benedictio»), quam ad uberem et liberalem λογίαν, sive collationem eleemosynarum. Docet hic Apostolus quo animo danda sit eleemosyna, nimirum alacri et liberali, non coacto, constricto, avaro et sordido.
9:6
6. QUI SEMINAT IN BENEDICTIONIBUS (id est, largiter et liberaliter, ut scilicet multas benedictiones, id est beneficentias, quasi semina in pauperes effundat, hic easdem) METET. — Deus enim qui sibi factum putat quod pauperibus fit, non sinit se liberalitate nostra vinci, sed in liberales longe liberalior est, redditque eis majori copia bona tum corporis, tum animae. Nota duplicem hebraismum. Primo, εὐλογία hebraice ברכה beracha, id est benedictio, significat beneficentiam; et in plurali «benedictiones» significant multas et copiosas beneficentias: has enim opponit parcitati, sive parce seminanti. Sic Axa, Josue xv, 19, patri Caleb dicit: «Da mihi benedictionem;» eamque explicat subdens: «Terram Australem et arentem dedisti mihi, junge et irriguam.» Sic Abigail, I Reg. xxv, 27, offerens sua dona Davidi: «Suscipe,» inquit, «benedictionem hanc, quam attulit ancilla tua.» Sic Jacob, Genes. cap. xlix, vers. 25, Joseph filio suo imprecatur dicens: «Benedicet tibi Deus benedictionibus coeli desuper, benedictionibus abyssi jacentis deorsum, benedictionibus uberum et vulvae.» Atque haec causa est, quam hic innuit Jacob, quare Hebraei beneficentiam vocent benedictionem. Quia nimirum sermone pio imitari et significare volunt Dei beneficentiam, quae omnis nostrae beneficentiae fons est et origo, ab ejusdem benedictione promanare: Dei enim benedicere est efficax, idemque in re quod benefacere, adeoque Deus solo dicto et jussu suo nobis bona cuncta largitur. Secunda causa est, quod Patriarchae et prisci fideles, uti et Eremitae aliique Sancti novi Testamenti, sua dona cum fausta apprecatione et benedictione communicarent; unde ea vocabant εὐλογίας. Tertia causa est, quod suavius et mollius tam dando quam petendo donum quodvis vocetur benedictio potius quam beneficentia. Sic enim et petentes et dantes donum suum modeste extenuant. Unde pauperes honesti eleemosynam petentes quasi rem facilem et exiguam, vulgo petunt benedictiones, et divites vicissim eam dantes quasi rem parvam, vocant pariter benedictionem. Addit Theophylactus, hac voce Paulum incitare ad eleemosynam hilarem, q. d. Benedictio est quod das: benedictio, inquam, tam pauperis quam tua. Nemo autem benedictionem dans contristatur, sed hilariter eam impertit. Secundus hebraismus pariter et graecismus est, cum ait ἐν εὐλογίαις, in benedictionibus, vel beneficentiis, id est valde benefice, vel beneficentissime: Graecum enim ἐν cum nomine pro adverbio ponitur, ut «in justitia,» id est juste; «in sanctitate,» id est sancte. Nota secundo: Apostolus hic alludit ad Prov. xxii, 9, ubi dicitur: «Qui pronus est ad misericordiam, benedicetur,» q. d. Qui parce seminat, parce et metet; et e contrario, qui benefice seminat, benefice et metet. Idem suadet Sapiens, Eccles. xi, 1: «Mitte,» inquit, «panem (eleemosynam) tuum super transeuntes aquas,» id est pauperes, qui in hac vita viventes praeterfluunt ut aquae, II Reg. xiv, 14, «quia post tempora multa invenies illum,» q. d. Semina eleemosynam, ut metas ejus fructus: atque licet pauperes sint, aut videantur fore ingrati vel impotentes ad reddendum, ut beneficium tuum in eos quasi in aquas jactum ac proinde periturum videatur; benefac tamen eis, quia ingens et certa ab eisdem, vel certe a Deo tibi merces reddetur. «Da partem septem (id est multis), nec non et octo (id est pluribus),» q. d. Da multis, imo multo pluribus, da tot pauperibus quot potes, «quia ignoras quid futurum sit mali super terram,» a quo scilicet per eleemosynam poteris te liberare. Eccles. xi, 3: «Si repletae fuerint nubes, imbrem super terram effundent,» q. d. Uti nubes foecunda copiosam effundit pluviam: pari modo oportet ut cor plenum uti divitiis, ita et charitate, magnas et multas eroget eleemosynas. Ita Olympiodorus, Gregorius Neocaesariensis et Vatablus in illum locum. Nota tertio, verba «seminat» et «metet,» q. d. Eleemosyna, uti et alia bona opera sunt semen, quod producit messem gratiae, imo et bonorum temporalium, ut explicat vers. 8 et 10. Unde infer contra Calvinum, bona opera efficere et mereri praemium; semen enim virtute sua naturali procax, idemque in re quod benefacere, adeoque ducit fructum et messem: ergo et eleemosyna vere parit praemium, non physice, ut patet, ergo meritorie.
9:7
7. UNUSQUISQUE PROUT DESTINAVIT IN CORDE SUO, NON EX TRISTITIA (quam parit avarus animus), AUT EX NECESSITATE — consulendi suae famae et pudori, q. d. Quisque det sponte quod vult, non inductus et quasi coactus mea vel Titi auctoritate; non quia pudet eum minus aliis dare, ut suo honori consulat. HILAREM ENIM DATOREM DILIGIT DEUS. — Citat Prov. xxii, 8, juxta Septuaginta. Pro «diligit» editio Septuaginta Caraffae legit, εὐλογεῖ, benedicit. De hilaritate vide dicta Rom. xii, 8. Pulchre S. Augustinus in Psal. xlii: «Si panem,» inquit, «dederis tristis, et panem et meritum perdidisti.» Idem, serm. 43: «Si bona semina sunt bona opera, quare seminantur cum lacrymis?» Et D. Chrysostomus, tom. IV, homil. in dictum Pauli, «Oportet haereses esse»: «Si alacriter,» inquit, «demus, duplex erit eleemosyna: et quia damus, et quia hilariter damus.» S. Gregorius quoque, lib. Moral. xxi, cap. xi, exponens illud Jobi, «Si negavi quod volebant pauperibus, et oculos viduae exspectare feci»: «Petentem viduam exspectare noluit, ut non solum ex munere, sed ex celeritate quoque muneris bonorum operum merita augeret,» inquit. Unde, Proverb. iii, 28, scriptum est: «Ne dicas amico tuo: Vade et revertere, cras dabo tibi, cum statim possis dare.» Et Ecclus. xxxv, 11: «In omni,» inquit, «dato hilarem fac vultum tuum.» Hilari ergo animo, non tristi, non torpido, non tardo, danda eleemosyna; itaque imitabimur Deum, qui hilariter sua bona communicat et effundit. Charites, seu Gratias, deas pingunt Ethnici veluti tres sorores, mutuo se amplectentes, aliae alias respectantes. Qua pictura significabant dona quomodo sint distribuenda. Prima appellatur Aglaia, generositatem significans: melius est enim danti quam accipere. «Nam beneficium qui accipit, libertatem vendit,» ait P. Syrus mimus. Secunda Thalia nuncupatur, id est in medio florens cursu. Tertia autem Euphrosyne, gaudium indicans. Laetatur enim in beneficiis, qui dat, et qui accipit. «Hilarem quippe datorem diligit Deus.» Vide Senecam, De Beneficiis.
9:8
8. POTENS EST AUTEM DEUS OMNEM GRATIAM ABUNDARE FACERE IN VOBIS. — Occurrit objectioni. Dices, inquit, mihi: Si multa dedero, fiam pauper, non potero deinceps domesticis aliisque magis indigentibus succurrere. Ita Theophylactus. Huic respondet Apostolus: Ne id metuas; crede et spera in Deum, qui «potens est omnem gratiam (id est, ut Syrus, beneficentiam) abundare facere in vobis,» ut semper sufficientiam bonorum habeatis, ex qua abundetis in omne opus bonum, ut scilicet assidue, continue et abunde facere possitis eleemosynas, aliisque et aliis benefacere, q. d. Deus eleemosynarios ditare potest, et assidue ditat, cum eis continuo sufficientia bona suggerit et tribuit, ut habeant semper quod erogent, sicque in beneficentia abundent. Id verum esse docet experientia, et patebit vers. 10. Ubi nota: Tὸ «potens est facere» non tantum potentiam Dei, sed et actum significat, q. d. Deus potens est facere, et faciet «abundare omnem gratiam et sufficientiam in vobis,» uti exigit vers. 10; est enim miosis et metalepsis. Sic dicere solet dux belli: Vade, bellum confice, illis parce compellere, ego potens sum et eis ferre, et te ditare, id est, ego eos feram, et te insuper ditabo ac promovebo. Nota secundo: In Graeco pulchre et emphatice Paulus ludit in verbo πᾶς, illud duplicando, imo triplicando, ἵνα ἐν παντὶ πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν ἔχοντες, ut in omni, scilicet negotio, omni tempore, omnem sufficientiam habentes, q. d. Non in aliqua, sed in omni necessitate; non aliquo, sed in omni tempore occurrente; non aliquam, sed omnem sufficientiam, ex qua abunde cuivis succurratis, dabit vobis Deus. Nota tertio: Non dicit, ait Theophylactus, abundantiam vel exuberantiam, sed αὐτάρκειαν, id est sufficientiam, habebitis; αὐτάρκεια est sufficientia, qua quis sibi suisque sufficit. Vel secundo, qua quis sua sorte contentus, sibique ac suis sufficiens plura non desiderat. Sic Deus solus proprie dicitur αὐτάρκης, ut qui nullo egeat, et totus in seipso acquiescat: talis est eleemosynarius. Avarus contra insatiabilis est: nam quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae, sic et divitiae. Hinc semper avarus eget. Αὐτάρκεια, id est sufficientia, inquit Clemens, lib. II Paedag., cap. xii, est virtus per quam contenti sumus; sive, est habitus contentus rebus iis quibus oportet, et qui per se ea acquirit quae ad beatam vitam conferunt. Unde Hippias (teste Suida verbo Hippias) finem bonorum constituebat αὐτάρκειαν, id est animum sua sorte contentum. Quin et Epicurus dicere solebat: «Sufficientia res est omnium ditissima,» uti narrat Clemens Alexandrinus, lib. VI Stromatum. Quo sensu dixit Cicero, paradoxo 1, «virtutem ad beate vivendum seipsa contentam esse.» Et Socrates apud Platonem, dialogo 3 De Legibus, ita precatur et optat: «Tantum mihi sit auri, quantum ferre queat non alius quam vir temperans.» De hac sufficientia plura dicam I Timoth. vi, 6, et Philipp. iv, 11.
9:9
9. SICUT SCRIPTUM EST (Psal. cxi, 9): DISPERSIT, — scilicet ubique, omni necessitate, loco, tempore, vir misericors (qualis fuit S. Laurentius, uti de eo canit Ecclesia) sua bona et suas eleemosynas: sicut qui seminat, undique spargit suum semen. Vult enim Apostolus probare quod Deus in eleemosynariis faciat abundare omnem gratiam, id est beneficentiam, et ad illam det omnem sufficientiam, uti praecessit. Id probat, quia ex hac sufficientia eleemosynarius «dispersit,» id est, undequaque sparsit et spargit, suum eleemosynae semen, non in convivas, non in venationes, sed in pauperes. Unde Oecumenius: Verbo «dispersit,» inquit, significat exuberantiam eleemosynae. Secundo, ita «dispersit,» ut tamen non abjecerit aut perdiderit, quia, ut sequitur: JUSTITIA EJUS MANET IN SAECULUM SAECULI. — «Manet,» scilicet in Dei memoria et aeterna mercede, quasi segete et messe. Sicut agricola dum spargit semen, non perdit illud, sed terrae mandat, ut cum foenore decuplum recipiat. Immortalis ergo est eleemosyna, et eleemosynarium immortali gloria beat. Unde et subjicit: «In memoria aeterna erit justus, ab auditione mala non timebit, et cornu ejus,» id est dignitas, robur, ut ait ibidem Theodoretus, ac potentia ejus, «exaltabitur in gloria,» id est gloriose accrescet indies, usquedum summe exaltetur in gloria coelesti. JUSTITIA. — Id est, beneficentia ejus non perit, sed manet coram Domino, ut eam remuneretur praemiis et praesentibus et aeternis. «Mercatura et negotiatio, coelum est: da panem, et accipe paradisum; parva da, et magna suscipe; da mortalia, et recipe immortalia,» ait S. Chrysostomus, homil. 9 De Paenitentia. Nota, in Scriptura eleemosynam, quae est actus misericordiae, vocari «justitiam,» tum quia magna pars est justitiae generalis, quae est complexio omnium virtutum; tum quia justitiae et sanctitatis indicium est: sancti enim sunt misericordes; contra, «viscera impiorum crudelia,» inquit Sapiens, Proverb. xii, 10. Tertio, quia ad justitiam disponit, eam meretur (primam quidem de congruo, secundam autem, hoc est, augmentum justitiae, de condigno), conservat et auget. Unde solis misericordibus Christus dat coronam justitiae, Matth. xxv, 35. Hinc duris et obstinatis in malo suadenda est quasi ultimum remedium eleemosyna, uti Daniel superbo Nabuchodonosori suasit: «Peccata illa eleemosynis redime,» Dan. iv, 24.
9:10
10. QUI AUTEM ADMINISTRAT SEMEN SEMINANTI, ET PANEM AD MANDUCANDUM PRAESTABIT, ET MULTIPLICABIT SEMEN VESTRUM. — Occurrit secundae objectioni ortae ex versu psalmi jam citato: «Dispersit, etc., justitia ejus manet in saeculum,» etc., q. d. Objiciet rursum aliquis ex illo versu psalmi: Bene probas, Paule, eleemosynam manere in mercede coelesti; sed nondum video, quomodo inde probes nos per eleemosynam non fore depauperandos; manet ergo prior objectio nostra: Si largam dem eleemosynam, fiam pauper, nec potero aliis deinceps succurrere. Huic respondet, respicit ad δυνατὸς δὲ ὁ Θεός vers. 8, ut idem hic repetendum relinquat, q. d. «Potens est Deus» χορηγῆσαι, πληθῦναι, αὐξῆσαι (qui sunt infinitivi) praestare, multiplicare, augere semen vestrum, etc. MULTIPLICABIT SEMEN VESTRUM, — id est bona temporalia. «Sicut enim semen,» ait Basilius, hom. 13 De eleemosyna, «in terram jactum fructum fert centuplum: ita et eleemosyna data pauperi. Si ergo,» ait, «unus tantum tibi sit panis, et ad fores rogatur, deprome illum, et tollens manus in coelum dic: De modico do fratri, et tu, Domine, da mihi periclitanti; nec dubita, quin panis, quem in hac dabis penuria, agriculturae semen ad copiam ministrabit.» Idem Basilius in illud Luc. xii, «Destruam horrea mea»: «Sicut putei continuo exhausti, et copiosiores et pulchriores fluunt aquae; dimissi vero et quieti, facile putrent: sic et opes reconditae inutiles sunt, translatae in pauperes fructum pariunt,» ait. Idem eadem putei similitudine confirmat Clemens Alexandrinus, lib. III Paedagogi, cap. vii, qui et aliam adhibet uberum similitudinem: Sicut, inquit, ad ubera quae suguntur, vel mulgentur, lac solet confluere: ita et opes confluent ad eos qui erogant illas. Idem docet S. Cyprianus, tract. De Opere et Eleemosyna, additque optimam haereditatem, quam parentes liberis relinquunt, esse eleemosynam, et quo plures sunt filii, eo majorem faciendam eleemosynam; idque probat exemplo viduae Sareptanae, III Reg. xvii; Tobiae iv, 7. Hinc Sapiens ait, Proverb. xxviii, 27: «Qui dat pauperi, non indigebit; qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam.» Et David, Psal. xxxvi, 26: «Tota die miseretur et commodat, et semen illius in benedictione erit.» Exempla sunt plurima et stupenda apud Leontium in Vita S. Joannis Eleemosynarii, qui cum Tito Imperatore diem se perdidisse deflebat, quo non dedisset eleemosynam. «Et si totus,» ait, «orbis veniret Alexandriam, non arctaret nostram liberalitatem et opes;» idque didicit ex visione quadam virginis, id est misericordiae, quae Deo astans omnia ab ipso visa est sibi impetrare. Hinc sanctus hic Joannes, cum non haberet quod erogaret, suo eleemosynae studio non raro per miraculum stannum et mel in aurum mutabat, et quo plus dabat, eo plus ei offerebatur quod erogaret, adeoque tam ipse cum Deo, quam Deus cum ipso de liberalitate decertare videbatur. Tandem moriens cum dimidium nummi illi restaret: «Hoc,» ait, «fratribus ac dominis meis, meis pauperibus, dari jubeo, ut totum Christo reddam.» Tiberium Imperatorem Christianum ab eleemosyna mire laudat Gregorius Turonensis, lib. V Hist. Galliae, cap. xxxix, ejusque ait fuisse hanc vocem Imperatore dignam: «Non deerit fisco nostro, tantum pauperes eleemosynam accipiant, aut captivi redimantur. Hic est enim magnus thesaurus, dicente Domino: Thesaurizate vobis thesauros in coelo. Ergo de quo Deus dedit, congregemus per pauperes in coelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo.» Hinc Deus ejus opes mire adauxit: cum enim crucem in pavimento sculptam, ex veneratione attolli juberet, ingentem sub ea reperit thesaurum, in quo erant plus quam mille auri centenaria. Cumque inde copiosius solito largiretur pauperibus, Deus alium majorem thesaurum a Narsete, duce Italiae, olim paratum, ei dedit. Inventus fuit in cisterna quadam, quam, dum effodiunt, tantum auri argentique repererunt, ut per multos dies vix evacuari posset. De hoc thesauro lege Baronium, tom. VII, anno Christi 582, num. 6 et 7. PRAESTABIT. — Graece est χορηγήσει, πληθυνεῖ, αὐξήσει, quod Theophylactus, Erasmus et Vatablus vertunt per optativum, praestet, multiplicet, augeat; Noster cum Syro vertit in futuro praestabit, multiplicabit, augebit, idque melius; nam vult eis metum eximere paupertatis, ut dixi: hunc autem nemo eximet optando, sed asserendo et promittendo panem, semen et fruges. Videtur ergo Noster legisse χορηγήσει, πληθυνεῖ, αὐξήσει, in futuro: aut, ut Erasmus, intellexit μέλλει, futurus est praestare, id est, praestabit; vel potius, ut Vatablus, contrarium tacite significari et educi ex eodem versu psalmi citato: sicut enim herus, qui colono suo semen administrat, ut suum agrum seminet, eidem panem ad manducandum praestat; et in messe, cum messis eum facit participem, multiplicat ei semen, id est grana seminata, ut pro uno modio quem seminavit, tres recipiat, quos rursum seminare possit, ut rursus longe plura in messe recipiat, et ita deinceps seminando semper amplius, semper longe plus metat: ita multo magis Deus, qui eleemosynariis dat bona quae dispergant in pauperes, dabit et panem caeteraque vitae necessaria; insuper et multiplicabit semen, id est bona, quae rursum seminent et dispergant in pauperes: est enim Deus quasi herus noster; nos, coloni ejus; ager Dei, sunt pauperes; semen, eleemosyna. Deus itaque nos quasi colonos suos vult hoc semen, id est eleemosynam, in hunc agrum, hoc est in pauperes, dispergere; multo ergo magis dabit nobis ipsis alimoniam et messem, id est bona, quae rursum et assidue in hunc agrum vult seminari. Notent hic divites opes sibi datas a Deo quasi semen, quod assidue in pauperes disseminent, non ut iis areas impleant, vel in vestium, domorum ac conviviorum luxum profundant. «Est liberale officium,» inquit Cicero, «serere beneficium, ut possis metere fructum.» Sic Sophronius in Prato spirituali (qui liber citatur et laudatur in Synodo Nicaena II generali, actione 4), cap. clxxxv, narrat marito cuidam rem suam augere volenti consilium ab uxore datum, ut id quod habebat in pauperes erogaret: fore enim ut cum lucro illud reciperet. Hoc ipse secutus solidos suos distribuit in egenos, et pro quinquaginta recepit trecentos. Pulchrius vero exemplum habet idem Sophronius, cap. excv, de Evagrio philosopho, qui cum audisset in ecclesia, centuplum dari in coelo pro eleemosyna, libras sexaginta dedit Synesio Episcopo distribuendas pauperibus, accepta ab eo syngrapha quod pro una centum in coelo esset accepturus, jussitque moriens filiis, ut syngrapham hanc manui suae dum sepeliretur insererent. Quo facto die tertio a morte apparuit Evagrius in somniis Episcopo dicens: Vade ad sepulcrum meum, et recipe chirographum tuum, nam debitum omne recepi, imo centuplum a Christo et a te promissum. Mane Episcopus cum clero ivit ad sepulcrum, ex manu Evagrii syngrapham accepit, cujus hic erat tenor: «Evagrius philosophus Episcopo suo. Noluerim te, pater, ignorare quod pecuniam omnem quam tibi vivens dedi, centuplicatam, sicut promiseras, recepi: quare nulla debiti ratione mihi astringeris.» Similia sunt in Vita S. Liduinae, et aliorum sanctorum. Hinc Chrysostomus: «Eleemosyna,» ait, «dicitur semen, quia non est sumptus, sed reditus.» Quod probe intellexisse credibile est S. Deusdedit, qui, ut refert Martyrologium Romanum, 10 die augusti, cum ipse inops esset, tota tamen hebdomada quaestum omnem, quem fecerat labore manuum suarum, erogabat in pauperes die sabbati, spe reditus illius coelestis adipiscendi. «Si prolis tuae curam geris, relinque eis chartulam scriptam (bona scilicet pauperibus testamento relicta) in qua Deum debitorem habes,» inquit S. Chrysostomus. Cujus rei exemplum illustre exstat in Sophronio, cap. cci, de nobili quodam patricio Constantinopolitano, qui moriens bona sua relinquens pauperibus, filio dedit curatorem Christum; nec spes eum fefellit: Christus enim filio nobilem et divitem aeque ac piam sponsam procuravit. Et homiliam 33 ad Populum Chrysostomus scripsit hoc titulo: «Quod eleemosyna est ars omnium quaestuosissima.» Si vis ergo foenerari, foenerare Deo dando eleemosynam, quia, ut scriptum est Prov. xix, 17: «Foeneratur Domino, qui miseretur pauperis, et vicissitudinem suam reddet ei.» ET AUGEBIT INCREMENTA FRUGUM JUSTITIAE VESTRAE, — augebit proventus justitiae et charitatis vestrae, scilicet dabit incrementum gratiae hic, et gloriae in coelo. Ita Theophylactus. Fruges enim intelligit divinae et aeternae remunerationis, ait Anselmus. Triplicem enim eleemosynae fructum hic videtur assignare Apostolus. Primum, cum ait: «Panem ad manducandum praestabit;» secundum, cum subdit: «Et multiplicabit semen (opes) vestrum;» tertium, spiritalem, cum concludit: «Et augebit incrementa frugum justitiae vestrae.» Hoc sensu S. Anselmus (ut refert Eadmerus in ejus Vita), cum Cantuariensium urbem ingressus ad visitandum Lanfrancum Archiepiscopum, magno honore et amore a civibus exciperetur, eis charitatis laudem et meritum explicans et rependens dixit, «eos qui charitatem faciunt, aliquid majus habere quam is cui charitas fit et exhibetur. Hic enim,» inquit, «recipit aliquid temporale tantum; illi vero recipiunt spiritalia, et aeternas gratias a Deo exspectant.» Hoc significat Christus illo suo apud mundanos divites paradoxo, cum ait: «Beatius est magis dare quam accipere,» Actor. xx, 35. Secundo, idem Anselmus simpliciter hic accipit fruges bonorum temporalium, q. d. Deus fruges et opes vestras crescere faciet, ut semper magis ac magis eleemosynam dare sufficiatis, et augebit incrementa frugum justitiae vestrae. Id est multo abundantiora dabit incrementa frugibus, quas promeretur justitia vestra; justitia enim est, ut quia Deus homini dat, retribuat ex eo homo et det illi cui deest, et quia vos hujusmodi justitiam servatis, ut, sicut Deus vobis non habentibus tribuit, ita et vos aliis qui non habent tribuatis, idcirco divinitus augentur incrementa frugum vestrarum. Hinc recte eleemosyna dicitur semen, quia semel eam seminans bis metet, in hoc scilicet saeculo, temporalium; in futuro caelestium bonorum copiam. Hactenus Anselmus et recte: videtur enim Apostolus explicare quod dixit, «multiplicabit semen vestrum,» illudque inculcare, quod scilicet eleemosyna dantem non depauperet, sed ditet, ut omnem paupertatis timorem, qui passim homines ab eleemosyna avertit, quemque passim concionatoribus et monitoribus objiciunt, ex animis Corinthiorum omniumque Christianorum evellat. Ubi tamen nota: Simplicius «fruges» justitiae hic intelliguntur fruges beneficentiae, sive natae ex beneficentia, videlicet opes, quas beneficis Deus quasi messem seminantibus reddit. Incrementa enim frugum non sunt aliud quam seges et messis quae ex semine jam dicto succrescit. Cum ergo clarum sit Apostolum dum dixit: «Multiplicabit semen vestrum,» per «semen» intellexisse opes in pauperes erogandas; clarum quoque esse videtur, dum mox subdit: «Et augebit incrementa frugum justitiae vestrae,» eum per hoc non aliud intelligere quam segetem et messem similium opum, bonorum temporalium, ex semine eleemosynae Dei nutu succrescentem. Quale enim est semen, talis est et seges, sive messis. Hanc enim semini quasi correlativam opponit Apostolus; perinde ut merces merito opponitur et correspondet. Atque hic videtur esse genuinus sensus et mens Apostoli; idque patet tum ex jam dictis, tum ex eo quod hoc, ut dixi, respondeat objectioni avarorum, qui se ab eleemosynis excusant, quod per eam redigendi sunt ad paupertatem bonorum temporalium. Eos asserit hic Paulus eleemosynam non depauperare, sed potius eos qui eam dant, ditare bonis temporalibus; tum denique ex eo quod de bonis spiritualibus quae affert eleemosyna, jam egerit vers. 8 et 9, eaque rursum resumat vers. 11. Idem clarius significant Graeca hoc versu: καὶ πληθύναι τὸν σπόρον ὑμῶν, καὶ αὐξήσαι τὰ γεννήματα τῆς δικαιοσύνης ὑμῶν, «multiplicabit semen vestrum, et augebit fruges, vel fructus, justitiae vestrae»: γέννημα enim est fructus, qui a justitiae, id est beneficentiae, semine generatur, semen scilicet ipsum in messe cum foenore auctum et redditum, dum pro uno seminato semine viginti aut triginta succrescunt et renascuntur. Idem ergo in eleemosyna solere Deum facere, et rependere docet hic Paulus. Nota secundo: Alludit ad divitum possessiones et latifundia, q. d. Beneficentia est quasi ager et praedium fertilissimum, quod eleemosynariis copiosas et perennes fruges profert et progerminat ex semine suae eleemosynae. Primo enim dat panem, id est victum, eleemosynario; secundo, multiplicat semen, id est opes seminandas in pauperes; tertio, auget insuper incrementa frugum, dando copiosam messem et opes, quibus eleemosynarius in se suaque familia et statu accrescat et locupletetur. Haec enim tria herus temporalis praestat colono suo fideli et sedulo: multo ergo magis eadem praestabit Deus eleemosynario, qui est quasi Dei colonus, ut dixi supra.
9:11
11. UT IN OMNIBUS LOCUPLETATI ABUNDETIS. — Tὸ «ut» non est in Graeco, sed tantum ἐν παντὶ πλουτιζόμενοι, «in omnibus locupletati,» quod referendum est et connectendum cum vers. 8 (versum enim nonum et decimum quasi per parentheses interjicit Apostolus), q. d. Ut abundetis in omne opus bonum, πλουτιζόμενοι, locupletes et copiosi, abundetis, inquam, «in omnem simplicitatem.» Simile hyperbaton est cap. viii, vers. 20, et cap. ix, vers. 4. Vide Can. 38. SIMPLICITATEM (candidam liberalitatem, ita Chrysostomus. Vide dicta cap. viii, vers. 2) QUAE OPERATUR PER NOS GRATIARUM ACTIONEM DEO. — q. d. Haec vestra simplicitas et liberalitas facit, ut ego, omnesque mei, imo et Christiani, apud quos eam depraedico, gratias agant Deo, quod vobis tam pium misericordiae affectum indiderit.
9:12
12. QUONIAM MINISTERIUM HUJUS OFFICII NON SOLUM SUPPLET EA QUAE DESUNT SANCTIS, SED ETIAM ABUNDAT PER MULTAS GRATIARUM ACTIONES IN DOMINO. — «Ministerium hujus officii,» administratio scilicet hujus collectae eleemosynarum; graece est ἡ διακονία τῆς λειτουργίας, hoc est diaconia hujus liturgiae: quasi in hoc officio, id est in collecta eleemosynarum, sit liturgia, id est Missae seu Dei sacrificium, scilicet mysticum, in quo Corinthii quasi offerentes victimam eleemosynae, sint sacerdotes; altare, sint pauperes; sacrificium, sit eleemosyna; Paulus, sit diaconus, hoc est, minister exhortans, procurans, colligens, deferens, distribuens eleemosynam, per quem omnes tum pauperes eleemosynam recipientes, tum divites eam dantes, Christique gratiam et spiritum videntes et collaudantes, excitentur ad gratiarum actionem in Domino, id est apud Dominum. «Quoniam dum gratiarum actio ad Deum pro eleemosynis atque operationibus nostris pauperum oratione dirigitur, census operantis Dei retributione cumulatur,» ait S. Cyprianus, tract. De Opere et Eleemosyna. Ita Chrysostomus, qui in morali hom. 20: «Cum vides pauperem, corpus Christi, aram Christi te videre puta, et reverere, ac eleemosynae sacrificium offer, ex quo gloria et gratiarum actio quasi fumus ascendat ad Deum,» inquit. Sic eleemosyna est εὐχαριστία, id est gratiarum actio, et sacrificium Eucharisticum non proprie dictum, ut patet, sed metaphoricum et mysticum: sic praedicationem Evangelii et Gentium conversionem vocat sacrificium, ut dixi Rom. xv, 16. Hinc pulchre Nazianzenus, orat. De Cura Pauperum: «Nulla,» inquit, «ex omnibus re Deus perinde ac misericordia colitur: quoniam nihil aliud tam peculiare est Deo, quam illa, utpote ante quem misericordia et veritas gradiuntur.» Mox idipsum probat exemplo Christi, qui factus est pauper, ut nos ejus deitate locupletemur. Deinde ostendit nos per misericordiam Deum imitari, et quasi deos fieri. «Fias,» inquit, «infortunato Deus, misericordiam Dei imitando. Nihil enim adeo divinum habet homo, quam benefacere. Discas ergo viscera aperire indigentibus. Da pro magno promptitudinem (si nihil aliud habes), vel lacrymulam. Magnum enim remedium afflicto est misericordia.» 13. IN OBEDIENTIA CONFESSIONIS VESTRAE, IN EVANGELIUM CHRISTI. — Est hypallage, pro «in confessione obedientiae vestrae,» q. d. Glorificant Deum, quia vos factis et eleemosynis confitemini et profitemini obedientiam erga Evangelium Christi, id est vos obedire Evangelio, praeceptis scilicet et consiliis Christi, qui tantopere suadet et praecipit charitatem et misericordiam. Ita Chrysostomus. Secundo, si quis proprie, eo quo ordine quo posita sunt, verba haec accipere velit, sensus erit: glorificant Deum in obedientia vestra, qua confitemini et profitemini Evangelium Christi. Unde Syrus, glorificant Christum quod subditi sitis confessioni Evangelii Christi. Nota hebraismum, «in Evangelium,» id est erga Evangelium, vel Evangelii. Hebraeum enim ב bet, id est «in,» saepe ponitur pro regimine genitivi. ET SIMPLICITATE COMMUNICATIONIS IN ILLOS, ET IN OMNES. — q. d. Non solum in obedientia vestra glorificant Deum, sed etiam in eo quod vos simpliciter, id est tam candide et liberaliter, communicatis vestra bona ipsis, omnibusque aliis egentibus. Quid sit simplicitas, dixi cap. viii, vers. 2.
9:14
14. ET IN IPSORUM OBSECRATIONE PRO VOBIS. — Refer ad «glorificantes Deum,» q. d. Pauperes Hierosolymitani, qui vestram eleemosynam recipiunt, dum pro vobis orant et obsecrant, glorificant etiam Deum; sicque «dum gratiarum actio,» ait S. Cyprianus, serm. De Opere et Eleemosyna, «ad Deum pro eleemosynis pauperum oratione dirigitur, census operantis Dei retributione cumulatur.» DESIDERANTIUM (refer ad «ipsorum,» nimirum pauperum Hierosolymitanorum) VOS, — scilicet videre, vobisque frui.
9:15
15. GRATIAS DEO SUPER INENARRABILI DONO EJUS, «Dono» scilicet charitatis et eleemosynae vestrae, ex quo tam multa bona, totque Dei laudes undequaque redundant, ut merito dicatur inenarrabile. Vide Chrysostomum.
9:1
Supra apostolus induxit Corinthios ad dandum eleemosynas sanctis qui sunt in Ierusalem, hic vero inducit eos quantum ad modum dandi, ut scilicet hilariter et abundanter dent. Unde ad hoc quod bene darent, misit tam solemnes nuntios. Circa hoc autem duo facit. Primo excludit opinatam causam de missione nuntiorum; secundo vero astruit veram, ibi misimus autem fratres, et cetera. Circa primum tria facit. Primo excludit suspicionem; secundo ad hoc causam assignat, ibi scio enim promptum, etc.; tertio causam probat, ibi pro quo de vobis, et cetera. Quantum ad primum, quia posset aliquis dicere apostolo: tu mones nos quod bene recipiamus nuntios quos mittis, sed quare non potius mones quod bene largiamur eleemosynas? Et ideo hoc removens dicit: non est necessarium quod hoc moneam, nam, id est quia, de ministerio quod fit in sanctos ex abundanti est, id est superfluum est, mihi scribere vobis. Et huius causa est, quia scio promptum animum vestrum, ad subveniendum eis. Ps. CVII, 2: paratum cor meum, Deus, et cetera. Quod autem sit promptus animus vester, probo ex duobus. Primo ex gloriatione nostra de vobis. Nam nisi scirem vos esse promptos ad hoc, non fuissem gloriatus de vobis apud alios. Et ideo dicit pro quo, scilicet promptitudine animi vestri. Supra I, 12: gloria nostra, et cetera. Et supra VII, 4: multa mihi fiducia, et cetera. Glorior apud Macedones, de hoc scilicet quoniam et Achaia, in qua Corinthus metropolis est, parata est ab anno praeterito, ad largiendum. Secundo ex effectu, quia vos provocastis exemplo vestro multos ad hoc.
9:2
Et ideo dicit et vestra aemulatio, id est amor et studium imitandi vos, provocavit plurimos, quia enim audierunt vos bene correctos proficere, provocantur plurimi, scilicet ad proficiendum. Prov. XXVII, 17: ferrum ferro acuitur, et cetera. Gal. IV, 18: bonum autem aemulamini, et cetera. I Cor. XII, 31: aemulamini charismata, et cetera. Consequenter cum dicit misimus autem fratres, etc., ponit veram causam quare miserit tam solemnes nuntios. Et primo ponit in generali; secundo in speciali, ibi ut quemadmodum dixi, et cetera. Circa primum duo facit. Primo assignat veram causam, dicens: causa autem quare istos misi, est non quod credam vos nolle subvenire pauperibus, sed ut ne quod gloriamur de vobis, id est ne gloria nostra, quam habemus de vobis, evacuetur, si scilicet deficeretis. I Cor. IX, 15: bonum est mihi mori, et cetera.
9:3
Evacuetur, inquam, in hac parte, quia bene constat mihi quod in aliis virtutibus et bonis non evacuabitis gloriam meam. Secundo cum dicit ut quemadmodum, etc., hortatur eos ad debitum modum dandi. Et primo hortatur, ut dent prompte; secundo ut dent abundanter, ibi necessarium ergo, etc.; tertio ut dent hilariter ibi unusquisque prout destinavit, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit modum dandi; secundo rationem assignat, ibi ne cum venero, et cetera. Modus dandi est ut scilicet prompte detur. Et ideo dicit: ideo misi ministros, ut sitis parati ad dandum, quemadmodum dixi, scilicet exemplo Macedonum. Matth. XXV, 10: quae paratae erant, et cetera. Prov. III, 28: ne dicas amico tuo: vade, et revertere, et cras dabo tibi, et cetera.
9:4
Ratio autem huius est ne cum venerint mecum, scilicet ad vos, Macedones, et invenerint vos imparatos, erubescamus nos, quasi dicat: vobis erit confusio si promisistis, et non solvistis. Sed esto quod sustineatis, et non curetis de confusione vestra, ad minus caveatis erubescentiae nostrae, qui dicimus vos esse paratos. Consequenter cum dicit necessarium ergo, etc., hortatur eos quod dent abundanter. Et circa hoc duo facit. Primo ponit admonitionem; secundo admonitionis rationem assignat, ibi hoc autem dico, et cetera. Dicit ergo: ne ergo evacuetur gloria nostra, et vos non erubescatis, necessarium existimavi rogare fratres, scilicet Lucam.
9:5
Titum et Apollo, ut perveniant ad vos, et praeparent repromissam benedictionem hanc, scilicet eleemosynam, quae dicitur benedictio, quia est causa aeternae benedictionis. Nam per actionem dandi, homo benedicitur a Deo, Ps. XXIII, 5: hic accipiet benedictionem a domino, etc., et ab hominibus, Eccli. XXXI, 28: splendidum in panibus, et cetera. Prov. XXII, 9: qui pronus est ad misericordiam, et cetera. Et dicit hanc benedictionem paratam esse quasi benedictionem, id est abundanter, et non quasi avaritiam, id est parce. Ratio autem quare debeant abundanter dare, est quia ego dico, quod qui parce seminat, id est qui parum dat in mundo isto, parce et metet, id est parum recipiet in alio saeculo. Et dicit seminat, quia semina nostra sunt quidquid boni fecerimus. Et iterum, quia si parum seminatur, non multum colligetur. Gal. VI, 8: quae seminaverit homo, haec et metet.
9:6
Sed multiplicata, et qui seminat in benedictionibus, id est abundanter, metet et de benedictionibus, scilicet Dei largam retributionem. Sed numquid non metent omnes abundanter? Dicendum est sic, quantum ad quantitatem praemii, quia omnes affluent, et nullus ibi parce metet. Sed dicit abundanter, quasi ad proportionem et bene seminantium. I Cor. c. XV, 41: stella a stella differt. Abundanter omnes quantum ad praemium substantiale, sed parce in comparatione ad praemium accidentale, in quo est sanctorum differentia. Supra VIII, 15: qui multum, non abundavit, et qui modicum, non minoravit. Quia aliquando aliquis parce dat, et cum magna charitate, et abundanter metet. Consequenter cum dicit unusquisque enim, etc. hortatur eos, ut dent hilariter et gaudenter. Et circa hoc duo facit. Primo enim monet eos ad gaudenter dandum; secundo rationem assignat, ibi hilarem enim datorem, et cetera. Dicit ergo: dico quod paretis illud quod vultis dare quasi benedictionem, id est abundanter, et dignum benedictione, non quasi avaritiam, id est non parce. Et hoc dicit, quia illud quod sponte fit, non potest avare fieri. Et ideo subdit unusquisque enim, etc., quasi non avare, quia unusquisque, scilicet vestrum, det eleemosynas prout destinavit, id est praedeliberavit, in corde suo, scilicet secum conferens, non ex tristitia, et cetera. Quasi dicat unusquisque voluntarie det, non coacte. Ponit autem duo opposita voluntario, scilicet tristitiam et necessitatem. Voluntarium enim tollitur per violentum. Est autem duplex violentum, scilicet simplex et mixtum. Simplex quando absolute quis cogitur ad aliquid contra voluntatem suam faciendum. Ad removendum ergo illud violentum, dicit non ex necessitate, quod fieret si darent coacti mandato apostoli. Quasi dicat: non cogat vos ad dandum mandatum nostrum, sed moveat vos ad hoc prompta voluntas vestra. Ex. c. XXXV, 5: omnis voluntarius, et cetera. Violentum mixtum est quando quis non absolute cogitur ad faciendum aliquid contra voluntatem suam, sed secundum quid, scilicet quod nisi faciat incurrit maius damnum, sicut si non proiiciantur merces in mari, navis submergitur. Et ideo aliquo modo fit sponte et aliquo modo violenter inquantum scilicet coguntur timore maioris damni. Ut ergo hoc removeat, dicit non ex tristitia, id est non ita quod sit violentum mixtum. Quasi dicat: non ex timore confusionis, ne scilicet erubescatis, sed ex gaudio quod concepistis propter amorem quem habetis ad sanctos. Ps. LIII, 8: voluntarie sacrificabo tibi, et cetera.
9:7
Consequenter cum dicit hilarem enim datorem, etc., rationem assignat, et est talis: omnis remunerator remunerat ea quae sunt remuneratione digna. Haec autem sunt solum actus virtutum. In actibus autem virtutum duo sunt, scilicet species actus et modus agendi qui est ex parte agentis. Unde, nisi in actu virtutis utrumque istorum concurrat, non dicitur actus ille simpliciter virtuosus, sicut non dicitur perfecte iustus, secundum virtutem, qui operatur opera iustitiae, nisi delectabiliter et cum gaudio operetur. Et licet apud homines, qui non vident nisi ea quae patent, sufficiat quod quis operetur actum virtutis secundum ipsam speciem actus, puta actum iustitiae, tamen apud Deum, qui intuetur cor, non sufficit quod solum operetur actum virtutis secundum speciem, nisi etiam secundum debitum modum operetur, scilicet delectabiliter et cum gaudio. Et ideo non datorem tantum, sed hilarem datorem diligit Deus, id est approbat et remunerat, et non tristem, et remurmurantem. Ps. IC, 2: servite domino in laetitia. Eccli. c. XXXV, 11: in omni dato hilarem, et cetera. Rom. c. XII, 8: qui miseretur in hilaritate, et cetera.
9:8
Hic rationem trium modorum assignat. Et circa hoc duo facit. Primo assignat rationem sumptam ex parte ipsorum; secundo rationem sumptam ex parte Dei, ibi ut in omnibus locupletati, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit rationem; secundo ipsam confirmat, ibi sicut scriptum est, et cetera. Ratio est talis: quicumque dat aliquid quod multiplicatur sibi, debet prompte, abundanter et hilariter dare, sicut videmus quod homines abundanter et prompte et cum gaudio seminant semen, quia multiplicatum illud recolligunt. Cum ergo eleemosynae multiplicentur dantibus, debetis illas prompte, gaudenter et abundanter facere. Et quod multiplicentur patet, quia Deus potens est omnem gratiam, etc., quasi dicat: non timeatis dare ne, indigentia gravati, poeniteat aliquando vos dedisse, quia potens est Deus facere abundare omnem gratiam spiritus sancti, qua scilicet semper gaudeatis de bono opere quod fecistis. Et ideo dicit abundetis in omne opus bonum, id est abundantem affectum habeatis ad dandum eleemosynam, sicut habetis ad alia opera virtutum. Et tamen habeatis plenam sufficientiam bonorum exteriorum; et ideo dicit semper omnem sufficientiam habentes, id est vos reputantes habere. Iac. I, 5: qui dat omnibus affluenter, et I Tim. VI, 8: habentes alimenta, et cetera. De ista sufficientia dicitur infra XII, 9: sufficit tibi gratia mea, et cetera. De multiplicatione vero dicitur Is. XXX, 23: dabitur pluvia semini tuo; Matth. XIX, 29: omnis qui reliquerit, etc., centuplum accipiet, et cetera. Consequenter cum dicit sicut scriptum est, etc., probat positam rationem dupliciter, scilicet auctoritate et experimento, ibi qui autem administrat, et cetera. Probat autem auctoritate, dicens: recte debet vos movere praedicta ratio, quia, sicut scriptum est, et cetera. Sed Glossa in alio sensu adducit hanc auctoritatem, quam sit intentio apostoli. Nam Glossa sic adducit: dico quod abundetis in omne opus bonum, scilicet largitione eleemosynarum, quia scriptum est dispersit, dedit pauperibus.
9:9
Sed apostolus videtur hoc velle referre ad illud quod dicit abundare facere omnem gratiam, et hoc quia ille qui dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. Eccli. c. XII, 2: bene fac iusto, et invenies retributionem, et cetera. In auctoritate autem proposita notatur quibus sit dandum, quia pauperibus id est indigentibus, et cetera. Lc. XIV, 12: cum facis prandium, et cetera. Quomodo dandum, quia dispersit, quia non totum uni, sed divisim multis. I Cor. c. XII, 3: si distribuero, et cetera. Is. LVIII, 7: frange esurienti panem, et cetera. Iustitia eius, id est virtus iustitiae, manet in aeternum, quia ex quo dat, augetur voluntas ad dandum. Vel iustitia eius, id est merces iustitiae eius, manet in aeternum. Prov. c. XI, 18: seminanti iustitiam merces fidelis, et cetera. Experimento autem confirmat rationem praedictam, dicens qui autem administrat, et cetera. Quasi dicat: experti estis, quia hoc ipsum quod datis in eleemosynas, habetis a Deo. Et ideo debetis libenter dare amore Dei. I Par. ultimo: tua sunt omnia quae de manu, et cetera. Et insinuat tria circa hoc. Primum est quod aliquis posset dicere: si nos damus modo quod habemus, deficient nobis necessaria ad quotidianum victum. Et hoc removet, quia non solum semen ministrat seminanti, sed panem, id est necessaria vitae, praestabit ad manducandum, Ps. CXXXV, 25: qui dat escam omni carni. Secundum est, quia posses dicere quod si multum daremus, deficient nobis quae habemus ad dandum iterum. Et hoc apostolus removet dicens, quod non deficiet, sed multiplicabit semen vestrum, unde scilicet plures eleemosynas facitis. Tertium est, quia posset aliquis dicere, quod si modo damus, deficiet nobis voluntas ad dandum, et poenitebit nos dedisse, et sic totum amittemus.
9:10
Et hoc removet, dicens et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae, id est intantum augebit facultatem et voluntatem dandi eleemosynas, ex quibus procedit iustitia vestra, quod semper parati et prompti eritis ad dandum eleemosynas, et quod fruges maximae erunt in comparatione ad parvum semen. Prov. III, 9: de primitiis frugum tuarum da pauperibus. Lev. XXV, 21: dabo benedictionem, et cetera. I Tim. IV, 8: pietas ad omnia valet.
9:11
Deinde cum dicit ut in omnibus locupletati, etc., assignat rationem, quare prompte, abundanter et hilariter dare debeant, ex parte ipsorum dantium; hic assignat rationem ex parte ipsius Dei pro quo dare debent. Et primo assignat rationem; secundo manifestat eam, ibi quoniam ministerium huius officii, et cetera. In ratione autem assignanda tria considerantur, quorum primum est ipsorum locupletatio, quod respondet praemissis. Dixerat enim supra: multiplicabit semen vestrum et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae et hoc primo resumit, dicens et ut in omnibus locupletati, id est tam in corporalibus, quam in spiritualibus bonis. I Cor. I, 5: divites facti estis, et cetera. Sed ne aliquis crederet, quod finis ponendus sit in abundantia divitiarum temporalium, aut quod divitias spirituales aliquis otiose absque usu possidere deberet, refert hoc primum ad aliud secundum, dicens abundetis in omnem, id est perfectam, simplicitatem, id est largitatem simplici animo factam, ut largitio procedat ex divitiis temporalibus, simplicitas autem ex spiritualibus. Prov. XI, 3: simplicitas iustorum, et cetera. Sed et hoc ipsum ad alium finem referendum est, scilicet ad Deum. Et ideo tertio subdit quae, scilicet largitio simplex, operatur per nos, id est mediantibus nobis, gratiarum actionem Deo, I Thess. V, 18: in omnibus gratias agite, et cetera. Deinde cum dicit quoniam ministerium, etc., manifestat rationem supra positam, scilicet quomodo eorum largitio operetur gratiarum actionem Deo. Et primo hoc ostendit; secundo ponit gratiarum actionis materiam, ibi glorificantes Deum, etc.; tertio ipse prorumpit in gratiarum actionem, ibi gratias Deo, et cetera.
9:12
Dicit ergo: dico quod largitio vestra operatur gratiarum actiones Deo, quia ministerium huius officii vestri, quo subvenitis sanctis, multa bona habet, quia non solum supplet ea quae desunt sanctis, quantum ad temporalia. Supra VIII, 14: vestra abundantia illorum inopiam suppleat, et cetera. Non solum ergo hoc bonum sequitur inde, sed etiam quod ipsi orant pro vobis, et agunt gratias Deo, probantes et approbantes ministrationem vestram. Et hoc est quod dicit sed etiam abundat, id est excrescit, in actione gratiarum, quae fit per multos, non solum perfectos, sed per alios fideles pauperes, qui inde agunt gratias Deo in domino, qui eos ad hoc movet, videntes et probantes ministerium vestrum. Supra I, 11: ut ex multarum personis facierum, et cetera. Huius quidem gratiarum actionis materia est propter tria. Primo propter eorum fidem quam acceperunt, et ideo dicit: dico quod abundat in gratiarum actione, glorificantes, scilicet fideles, Deum in obedientia confessionis vestrae, id est de confessione fidei vestrae, quam confitemini et creditis in Christum. Matth. V, v. 16: sic luceat lux vestra, et cetera. Prov. XXI, v. 28: vir obediens loquetur victorias. Secundo propter eorum largitionem.
9:13
Et ideo dicit glorificantes et in simplicitate communicationis vestrae, id est pro largitione vestra, in illos, scilicet sanctos pauperes, et in omnes, scilicet fideles qui indigent, simplici et puro animo facta. Gal. VI, 6: communicet is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat, etc., et iterum operemur bonum ad omnes, et cetera. Tertio propter hoc quod ipsi viri sancti habent a Deo, ut pro eis agant gratias Deo.
9:14
Et ideo dicit: glorificantes etiam Deum in ipsorum obsecratione pro vobis; id est glorificant Deum de hoc quod ipsi viri sancti obsecrant pro nobis. Ipsorum, dico, desiderantium vos videre in aeterna beatitudine, et hoc propter eminentem gratiam Dei in vobis. Ex his ergo apostolus prorumpit in gratiarum actionem Deo, dicens gratias, et cetera.
9:15
Id est quia tot bona inde proveniunt de ministerio vestro, ego ago gratias Deo, etc., scilicet charitatis, quae maxime videtur vigere in vobis, qui subvenitis etiam illis qui sic agunt gratias Deo et orant pro vobis. Et hoc donum est inenarrabile, quia non potest dici, quantum utile sit, quia oculus non vidit, nec auris audivit, et cetera.
9:1
1. Nam de ministerio, quod fil in sanctos } ex abundanti est mihi scribere vobis. Apud Primasium et Thomam legitur: ex abundantia. Graeca sic habeat: Nam quidem de ministratione in sanctos (subaudi: instituta ac decreta) abundans, sive, ut bene legit Ambrosianus, superfluum mihi est scribere vobis. Male igitur illud: ex abundanti, quidam connectit praecedentibus hoc modo: Quod fit in sanctos ex abundanti } quasi sensus sit: De ministerio, quod abundanter et copiose fit in sanctos, mihi scribendum est ad vos. Neque enim hujusmodi distinctionem admittit contextus Graecus; neque ccnvenit ea expositio cum sequentibus. Perspicuus igitur sensus est: Monui vos, ut ostendatis charitatem vestram erga legatos Ecclesiarum; neque quidquam dico de eleemosyna conferenda ac ministranda in subsidium sanctorum pauperum, qui sunt Hierosolymis; nam de ea vobis scribere, vosque hortari, supervacaneum censeo. Sed quaeres, quomodo supervacaneum; quandoquidem Apostolus, et superiori capite, et hicrursum, studiose Corinthios adhortetur ad eleemosynam praedictam; imo et oblique taxet eorum tenacitatem, atque adeo se metuere significet, ne pudore propter eos afficiatur. Quidam supplent Apostoli sermonem: superfluum est mihi multa scribere vobis. At profecto, quae scribit in eam rem Apostolus hoc ct praecedenti capite, non pauca sunt Melius ergo respondetur, quod supervacaneum erat Apostolo, Corinthios hortari ad eleemosynam, quam ab anno jam superiori facere constituerant; neque dubitabat, quin essent facturi; sed exstimulandi erant divites Corinthii ad faciendam largiorem aliquam collectam, pro ratione suae opulentiae et abundantiae. Id autem agit deinceps Apostolus. Et hanc responsionem, quam in sequentibus habet etiam Oecumenius, aperte comprobant ea, quae sequuntur:
9:2
2. Scio enim promptum animum vestrum. Novi enim, inquit, promptitudinem animi vestri ad contribuendam eleemosynam. De TCpodouia, Graeco vocabulo, quod varie reddit interpres, supra dictum est. Ambrosianus hoc loco promptam voluntatem legit.
Pro quo de vobis glorior apud Macedones. Verti poterat: de quo pro vobis glorior, etc. Gloriatio haec erat non de liberalitate Corinthiorum, sed de promptitudine; siquidem Macedones, ut initio superioris capitis vidimus, largitate Corinthios superabant, quamvis tempore a Corintkiis praeventi; quemadmodum et ibi dictum est, et hic jam sequitur:
Quoniam et Achaia parata est ab anno praeterito. Et conjunctio Graecis abest, nec eam agnoscit Ambrosianus, nec mss. codex Laudensis. Est autem sensus: Hoc est, de quo vestri nomine glorior apud Macedones, quod Achaia, cujus caput est Corinthus, parata sit ad collectam ab anno superiore. Non dicit, Achaiam dedisse, sed paratam esse a tanto tempore. Itaque haec pars explicat promptitudintm animi, de qualoquebatur.
Et vestra aemulatio provocavit plurimos. Graece: Et quae ex vobis est aemulatio, provocavit plures sive complures. Id est: Vestrum exemplum multos ad piam aemulationem, qua similiter facere veHent, concitavit. Exemplum intelligit promptitudinis, qua jam ante annum se paratos declaraverant Corinthii. Nullam enim adhucmiserant pecuniam.
9:3
3. Misi autem fratres, Titum et alios duos.
Ut ne, quod gloriamur de vobis. Graece: ut ne gloriatio nostra de volis.
Evacuetur in hac parte. Sensus est: Hos fratres ideo praemisi ad vos, ne gloriatio nostra, qua de vobis apud Macedones gloriati sumus, inanis et falsa appareat, quantum attinet ad praesens negotium eleemosynae. De ista particula: In hac parte, vide supra ad cap. 3, 10. JJt, quemadmodum dixi, Macedonibus, vos paratos fore; vel, dixi, id est, jussi, in priori scilicet epistola iis verbis: De collectis, quae fiunt in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite, etc. cap. 16.
Parati sitis, in adventum meum. Non est autem sensus, ut sitxs voluntarii et prompti ad collectam faciendam; jam enim dictum est, eos ad id paratos fuisse ab anno praeterito; sed, ut inveniatur apud vos pecunia jam collecta, et ad mittondum parata, ne, cum venero, tunc collectae fiant; ut in priori dixit epistola, cap. 16.
9:4
4. Ne, cum venerint Macedones mecum. Graece: Ne quo modo, vel: Ne forte, si venerint mecum Macedones, scilicet apud quos de vobis tam magnifice gluriatus sum.
Et invenerint vos imparatos, eo modo. quo jara dictum est.
Erubescamus nos (ut non dicamus: gloriationis; sicut et infra^ cap. 11, 17. Substantiam, Graece uTtoaxaotv, dixit pro argumento et materia, seu negotio; uti diligenter exponit Theophylactus. Ac fere idem est: in hac substantia, cum eo, quod modo dixerat: in hac parte. Unde et hoc loco legit Ambrosianus: In hac parte. Porro nonnulli istud: In hac substantia gloriationis, referendum putantad solum illud superius erubescamus, eo, quod sequitur (ut non dicamus: vos), parentheticis notis intercluso, propterea quod Paulus gloriatus fuisset de Corinthiorum prompta voluntate, non ipsi Corinthii. Verum alii non incommode ad utrumque referunt, ut hyperbato non sit opus; hoc nimirum sensu: Ne forte contingat, ut, si Macedones mecum venerint et vos offenderint imparatos, ego meique collegae, qui de vestra promptitudine apud Macedones gloriati sumus, coram eis pudefiamus, tamquam vani inhoc argumento gloriationis; imo et vos ipsi, quod dicere durum est, pudefiatis in eodem argumento gloriationis nostrae pro vobis, ut qui opere non respondeatis promptitudini, quam de vobis praedicavi. Annotant Graeci, dicere Apostolum: in hac substantia, et superius: in hac parte; quasi diceret: Aliis inrebus, quibus de vobis gloriatus sum, non vereor, ne pudefiam; satis enim apparent in vobis ea, quae praedico; sed hic solum periclitatur et gloria mea, et honor vester, si non inveniamini parati. Sane quam efiicax est haec Apostoli exhortatio ad maturandum negotium collectae.
9:5
5. Necessarium ergo existimavi rogare fratres, vel: adhortari fratres, nempe tres illos supra memoratos.
Ut praeveniant ad vos. Legendum: praeveniant. Sic enim habent codices emendatiores, textusque Primasii, S. Thomae et aliorr.m. Graece est: ut praecederent ad vos: quomodo et Ambrosianus legit. Praecederent, inquam, priusquam ego veniam cum Macedonibus.
Et praeparent repromissam benedictionem. Graece: et praepararent ante promissambenedictionem vestram. Ambrosianus quoque vestram addit. Sensus est: Et, priusquam nos veniamus, procurent eleemosynam seu collectam vestram, quam dudum, id est, ab anno praeterito, facturos vos promisistis. Eleemoeynam more Scripturae vocat benedictionem, id est, opus seu munus beneficentiae.
Hanc paratam esse sic, quasi benedictionem. Id est, ut ea in adventum nostrum parata sit sic, tamquam benedictio, sive quae mereatur nomen benedictionis. Nam benedictio largitatem significat in Scripturis, saltem quoad animum dantis, ut qui studeat satis dare ad tollendam inopiam.
Non tamquam avaritiam. Graece 7iXeove£iav, quod Erasmus fraudationem vertit, interpres Theophylacti: circumventionem, quod et apud Ambrosianum legitur. Verum simplicius est et rei propositae convenientius, ut avaritia intelligatur, quam haud dubie etiam in Scripturis passim Graeca dictio significat. Neque enim aliud vult Apostolus, quam ut eleemosyna Corinthiorum larga sit, non avara, non parca, non accisa ac tenuis, quae videatur ab avaro animo profecta. Hunc enim intellectum manifeste declarant sequentia verba:
9:6
6. Hoc autem dico. Interpres supplementi causa addidit: dico, cum Graece tantum sit: Hoc autem; quasi dicat Apostolus: Hoc est, quod volo dicere, aut quod volo vos scire:
Qui parce seminat, parce et metet; et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Utrobique in benedictionibus habent Graeca; quemadmodum et legit Ambrosius. Est enim apud Paulum elegans anadiplosis, eaque gemina, quam non omnino servavit interpres. Sic enim est Graece: Seminans parce, parce et metet; et seminans in benedictionibus, in benedictionibus et metet. Ostendit hac sententia ab exemplo eorum, qui seminant, large tribuendum esse, ut larga sit retributio. Potest autem hoc, quod dicit, accipi de ea re, a qua sumitur similitudo. Naru agricola parce seminans parce metet; at qui largo seminat, copiosam recipiet messem. Ex quo intelligendum, rem ita quoque habere apud Deum, ut, qui in dandis eleemosynis parcius seminat, minorem percipiat retributionis fructum in futuro saeculo, qui vero largius seminat, fructum quoque percipiat copiosiorem. Arbitror tamen, hoc posterius Apostolum immediate dicere voluisse, cum respectu ejus, quod agricolis contingit. Nam similiter Gal. 6. scribit de spirituali seminatione: Quae seminaverit homo, haec et metet, et quae sequuntur. Loquitur autem et alibi Scriptura de bonis operibus, praesertim misericordiae, sub comparatione seminis; ut Ecclesiastae 11.: Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset munus tua. Liquet autem ex dicta explicatione, quid sibi velit illud: in benedictionibus. Est enim Hebraismus, significans idem, quod large et copiose; pro quo Hentenius vertit: in magnificentia. Quamvis autem haec Apostoli sententia possit intelligi de participandis meritis sanctorum, in quos quisque contulerit eleemosynas, de qua participatione bcutus est superiori capite; ut sensus sit: Qui parum et parce tribuerit illis, parum juvabitur eorum meritis; qui multum, multum juvabitur; melius tamen, secundum omnes expositores, generaliter de retributione bonorum operum accipitur. Valet autem hic locus contra duas haereses, veterem et novam. Contra veterem quidem Joviniani haeresim ostendit, praemia regni coelestis non omnibus aequalia reddi; sed aliis ampliora, aliis minora, prout quisque plus minusve seminaverit in hac vita. Contra novam vero, quae nostrae aetatis sectariis communis est, aperte significat, hominem per opera misericordiae (et idem judicium est de caeteris bonis operibus) mereri retributionem futuri saeculi. Comparat enim Apostolus opora bona semini respectu fructus, qui ex semine proventurus exspectatur. Igitur sicut semen naturaliter profert ex se fructum, qui proinde naturaliter cx eo exspectatur; ita bona opera divina ordinatione valent ad consequendum praemia vitae aeternae, similiter ex illis exspectanda. Sed quaeres, quomodo, qui parce seminat, parce metet, cum Deus det omnibus affluenter, Jacobi 1., et ipse Dominus in Evangelio dicat: Mensuram bonam et confertam, et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Lucae 6. Respondeo cum S. Thoma, dicere Apostolum: parce metet, non simpliciter, sed comparatione ejus, qui largius seminaverit. Nam etsi omnes electi satiabuntur, cum apparuerit gloria Domini, et omnes replebuntur bonis domus Dei, Psalm. 16. et 64., non aequaliter tamen, sed quisque pro sua capacitate, quam habiturus est pro modo charitatis. Est enim et hoc notandum, parcitatem et largitatem eleemosynae hic non aestimari ex quantitate muneris, sed ex animo et charitate donantis. Plus enim dedit illa paupercula vidua, Marci 12., quae in gazophylacium templi misit aera minuta duo, quam multi divites jactantes multa. Denique ex eo, quod dicitur: Qui parce seminat, parce etmetet, discimus, opera etiam imperfecte bona, modo procedant ex fonte charitatis, acceptura esse mercedem apud Deum.
9:7
7. Unusquisgue prout destinavit in corde suo. In Graeco verbum est praesentis temporis: Unusquisque sicut proponit corde; Aobrosianus legit: Unusquisque secundum praeceptum cordis. Id est, quisque tribuat, prout apud se et in animo suo libere constituerit ac praedeliberaverit, quasi dicat; Non eo tendit exhortatio mea, ut aliquem velim urgere invitum ad amplius aliquid dandum; sed volo donum vestrum, etiamsi exiguum sit, esse voluntarium, ne mercede privetur apud Deum. Unde sequitur:
Non ex tristitia aut ex necessitate. Ex tristitia dat, qui dat avaro et tristi animo; ideoque dat minus, quam oportet. Ex necessitate dat, qui vel majorum autoritate, vel aliorum exemplis impulsus, ac pudore inductus, dat, alioqui non tam multum daturus; atque hic etsi det, quantum oporteat, non tamen, quomodo dandum sit. Similis est locus in epistola ad Philemon. (cujus loci commentarius videatur), ubi quippiam ab eo petens, dicit, se nolle ei imperare, sed rem permittit ipsius consilio ac deliberationi; ut ne velut ex necessitate donum ejus esset, sed voluntarium. Nam et hic superius dixerat: Non quasi imperans dico } sed vestrae charitatis ingenium bonum comprobans, capite praecedenti.
Hilarem enim datorem diligit Deus. Hilarem datorem vocat eum, qui libenter et ex animo dat. Hunc Deus diligere dicitur, quia benefacere ei constituit, opus beneficentiae ejus magnifice remuneraturus. Nam Dei diligere est benefacere velle. Tristem vero datorem, id est, involuntarium, Deus non diligit, quia non approbat, non remunerat. Unde Augustinus in expositione Psalmi 42.: Si panem dederis tristis, et panem, et meritum perdidisti. Similes Scripturae sunt: Ecclesiastici 35.: In omni dato hilarem fac vultum tuum; Nom. 12.: Qui miseretur, in hilaritate. Locum hunc Apostoli proferre solent haeretici contra vota, quae Deo fiunt a fidelibus. Nam vota, inquiunt, ex necessitate reddenda sunt, et per hoc faciunt tiistem datorem, quem non diligit Deus. Respondeo, necessitatem, quam Apostolus a bono opere remotam esse vult, ut causam involuntarii, non esse necessitatem praecepti, sed coactionis, sive coactio haec contingat ex praecepto, sive aliunde. Nam qui cogitur, invitus facit, saltem involuntario mixto. Praecepti vero necessitas per se neque causat involuntarium, neque omnino minuit bonitatem operis, quod praecipitur; sed potius auget, propter adjunctum obedientiae meritum. Quod si haec necessitas obstaret operis bonitati, tollenda essent omnia praecepta, ac nominatim primum illud maximumque praeceptum de Deo super omnia diligendo. Caeterum vota, cum libere Deo fiant, non aliam, quam praecepti necessitatem inducunt, quia praeceptum est divinum ac naturale, quo quisque, quod vovit, reddere tenetur; si quis autem reddit tristis et involuntarius, non id provenit ex obligatione voti aut ex necessitate praecepti, sed ex defectu bonae voluntatis; perinde ut si qviis involuntarius reddat depositum, aut mutuum restituat, aut quodvis aliud faciat, ad quod ex praecepto tenetur.
9:8
8. Potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in vobis. Graece: stg 6uaq_, in vos. Occurrit tacitae cogitationi metuentium sibi inopiam, si copiosius tribuerent, docetque, quidquid dederint, ac! ipsos cum foenore rediturum. Gratiam vocat beneficentiam sive eleemosynam, sicut aliquoties capite superiori. Deus, inquit, potens est efficere, ut totum hoc beneficium, ad quod vos exhortor, in vos ipsos exuberet, id est, cum affluentia redundet; atque adeo sperandum est, qucd facturus sit. Hanc vim apud Apostolum habet illud: Potens est Deus, ut alias annotavi. Quidam gratiam interpretantur omne genus gratiae spiritualis; sed prior sensus, qui Graecorum est, propius videtur inhaerere contextui, et explicatur per id, quod sequitur:
Ut, in omnibus semper omnem sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum. Multi Graeci codices semper, fcaVTOTS, non addunt; nec legisse videtur Chrysostomus et Theophylactus. Legit tamen Oecumenius Graecus, et omnes Latini,' suffragante etiam Syro interprete. Codicibus Graecis, in quibus legitur, annumero biblia Complutensis editionis. Ac sane rem, de qua agitur, amplificat; simul etiam orationem exornathaec signorum universalinm congeries, Iv rcavTt, ttofvtOTe 7raaav auTGtpxsiav. Dicitur autem Graecis auTapxsta, sufficientia, cum quis eo. ouod satis est, contentus, nihil ultra desideret. Qua dictione usus est etiam 1 Timoth. 6., ubi quaestum magnum vocat pietatem cum sufficientia. Sensus igitur est: Ut, undequaque plenam rerum temporalium, quibus contenti sitis, sufficientiam habentes, etiam largiter utamini iis ad varia pietatis et misericordiae opera. Loquitur enim de bonis operibus iis, quibus exercendis materiam praebent temporalia bona, quum ad abundantiam sufficiunt. Non tamen in iis nominat abundantiam, sed sufficientiam, quia desiderium suum ultra hanc extendere, affectus avaritiae est. Caeterum bonis operibus semper amplius abundare velle, ac numquam dicere: Sufficit, ad officium pertinet hominis Christiani. Ideo de iis loquens abundantiae meminit. Ubi et illud observandum, temporalium quidem bonorum sufficientiam Corinthiis Paulum quodammodo permittere, si liberaliter tribuant; sed hoc ipsum statim referre, sicut oportet, ad finem spiritualem.
9:9
9. Sicut scriptum est, in Psalmo 111., quo describitur laus et felicitas hominis justi.
Dispersit, dedit pauperibus. Id est, more seminantis spargit opes suas, ac distribuit eas in pauperes. Hic versus admonet beneficentiam extendendam in multos, quatenus opes ferunt, potius, quam (quod a quibusdam fieri videmus) in paucos multa conferenda.
Justitia ejus manet in aeternum; quasi dicat: Quamvis pecuniae sic dispersae videantur ei perire, justitia tamen ejus in aeternum permanebit, videlicet quod ad fructum justitiae attinet, qua perpetuam laudem apud homines, et glo riosam mercedem apud Deum consequetur. Justitiam more Scripturae dicit vel eam, quae generalis est virtus, complectens etiam gratuitam beneficentiam ac misericordiam, de qua hic sermo est; vel specialiter ipum opus eleemosynae, quod ita nobis in Scriptura commendatur, ut interdum justitiae nomine designetur, tamquam justitiae pars non postrema, ut Matth. 6.: Attendite, ne justitiam vestram faciatis coram hominibus. Et hic paulo inferius: Augebit incrementa frugum justitiae vestrae. Commentator Amsiaster dicit, hanc misericordiam ideo justitiam appellari, quia justum est, non sibi soli retinere, quod in commune datum est omnibus a Deo. Testimonium hoc ab Apostolo citatum ad quae superiora referendum sit, ambigunt nonnulli. Verum certe commodius alio referri non potest, quam ad partem proxime praecedentem, ut ei connectatur hoc aut simili modo: Abundetis in omne opus bonum, sicut ille, de quo scriptum est; aut faciendo, quod scriptum est: Dispersit, dedit etc. Non enim probare intendit Apostolus allegatione hujus Scripturae, sed exhortari; idque eo facit efficacius, quod non solum opus justi hominis commemoratur hoc versu, sed etiam praemium operis adjungitur, laus scilicet et merces in aeternum mansura. Porro quod nonnulli codices pro: in aeternum, habent: in saeculum saeculi, ex loco psalmi putamus huc esse translatum.
9:10
10. Qui autem administrat semen seminanti. Graece: 6 dh lizixoprjr&v, qui autem suppeditat.
Et panem ad manducandum praestabit. Graece: Et panem in cibum suppeditet. Est enim optativi modi verbum Xopriyrpai, sicut et duo verba sequentia tcXtjOuvoi et au^f]aa{, n»>n infinitivi, quod Erasmus errans putavit, et eum secutus hac in parte Cajetanus. Notandum etiam. in quibusdam codicibus Graecis diversam haberi distinctionem. Nam verbum: suppeditet, cum parte sequenti construunt, ut illud: panem in cibum, regatur a verbo suppeditat, quod praecessit. Quod et videre est in Syriaca versione.
Et multiplicabit semen vestrum. Graece (ut jam dixi): Et multiplicet.
Et augebit incrementa frugum justitiae vestrae. Graece: Et augeat seu crescere faciat fructus, proventus, germina justitiae vestrae; Graece YSWijjjiaTa. Porro juxta Latinam lectionem in verbis praedictis commendatio quaedam est providentiae divinae, retribuentis bona, tam corporalia, quam spiritualia, iis, qui eleemosynas largiuntur; ut hic sit sensus: Deus, qui per suam providentiam suppeditat seminanti semen, idem etiam panem (sub quo caetera ad victum necessaria comprehende) suppeditabit in alimoniam vestram; et, ne in posterum desit, unde sustentemini, multiplicabit etiam semen vestrum jactum in terram; et, quod praecipuum est ac primo loco quaerendum, augebit etiam atque ad perfectionem perducet proventus ac fructus justitiae vestrae, quam in erogandis eleemosynis ostenderitis; ut ea sic aucta atque perfecta, juxta memoratum psalmographi versiculum, maneat in aeternum. Sententia sic explicata non affirmatperpetuum providentiae divinae modum erga Iargos eleemosynarios, sed ordinarium, quoad subministrationem sufficientiae temporalis. Nam interdum aliter contingit ad probationem electorum et gloriam majorem. Consonat his illud ejusdem Apostoli 1 Timoth. 4.: Pietas ad omnia valet, promissionem habens vitae praesentis et futurae. Caeterum Graecaelectionis idem sensus est, eo solum excepto, quod secundum eam optative seu deprecative ab Apostolo dicantur, quae textus Latinus reddit enuntiative. Nec illud tamen negligendum, quod de diversa quorundam codicum Graecorum distinctione diximus; convenit enim ea cum loco Jesaiae 55., qui sic habet: Et dat semen serenti, et panem comedenti. Quo qnidein Apostolum respexisse, non temere existimat Theophylactus; sunt enim verba apud LXX. paene eadem. Hoc igitur pacto sensus erit: Deus, qui secundum Prophetae testimonium suppeditat semen ad serendum, et panem ad comedendum, idem etiam suppeditet ac multiplicet semen vestrum, etc.
9:11
11. Ut in omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem. Interpres addidit de suo: ut, et: abundetis, cum in Graeco tantum legatur: In omnibus ditati in omnem simplicitatem. Qui tamen sermo hiulcus est, ac necessario supplendus, vel eo modo, quo supplevit noster interpres; vel utSyrus, Erasmus et Hentenius, hujusmodi expositione: Ut in omnibus locupletemini in omnem simplicitatem; vel secundum Cajetanum hoc modo: Qui in omnibus estis locupletati in omnem simplicitatem, ut sensus sit causalis; quasi dicat Apostolus: Deus ea, quae dixi, vobis praestabit (aut praestet), utpote qui sitis per omnia divites perfectae simplicitatis, id est, virtute sincerae liberalitatis. Nam simplicitatem vocat liberalitatem, quae simplici et sincero corde exercetur, non ex inani gloria, aliove pravo affectu, quemadmodum a nobis explicatum est ad illud capitis praecedentis: Altissima paupertas eorum abundavit in divitias simplicitatis.
Quae operatur per nos gratiarum actionem Deo. Id est: Quae vestra sim plicitas efficit, ut per nos gratiae agantur Deo; materiam nobis praebet agendi gratias Deo, tamquam auton tanti boni. Vel potius: Per nos} id est, interveniente nostro ministerio, ut scilicet intelligantur gratiae, quae Deo agantur a pauperibus sanctis in Judaea, de quibus proxime loquetur Apostolus. Utrovis modo significatur egregius eleemsoynae fructus ad alios redundans, id est, gratiarum actio, quae Deo redditur. Quem fructum plenius exponit verbis sequentibus:
9:12
12. Quoniam ministerium hujus officii non solum supplet ea, quae desunt sanctis. Pro ministerio officii Graece est: <5taxovta ttjc; AetTOopytag Taornc, id est, ministratio seu functio ministerii sacri hujus. Nam AetTOOpyta quamvis apud profanos autores ministerium in genere significet, in sacris tamen libris, et apud scriptores ecclesiasticos plerumque usurpatur pro ministerio sacro; cujusmodi imprimis est sacrificium. TJnde Tkeophylacti interpres vertit: ministerium sacri et oblationis hujus. itaque insinuat Apostolus, ministerium, sibi delegatum ad procurandam et perferendam eleemosynam, esse functionem cujusdam sacrificii Deo gratissimi; ea nimirum generali ratione, qua omne opus bonum ad honorem Dei factum, maxime si fiat cum exteriori quadam oblatione, quale est opus eleemosynae, sacrificium in Scripturis vocatur. Etenim, inquit, hujus sacri ministerii a me suscepti functio non hanc solum adfert utilitatem, quod subveniat necessitatibus pauperum sanctorum, qui in Judaea sunt;
Sed etiam abundat per multas gratiarum actiones in Domino. Graeca ad verbum: per multos gratias agere Deo. Quod Ambrosianus textus sic expressit: per multorum gratiarum actionem Deo. Nisi forte Ambrosiaster in suo codice Graeco habuit eu/aptOTtu>v, ut multi libri; quum alii legant eu}(apiOTe"tv, qua posteriore lectione posita, poterit illud, quod praecedit, itepiooeuouoa loTi, exponi active: abundare facit, ut paulo ante Sensus autem est: Verum etiam exuberat in hoc, id est, hunc fructum adfert, ut per multos, ac praesertim eos qui vestrae liberalitatis fiunt participes, gratiae Deo agantur.
9:13
13. Per probationem ministerii hujus glorificantes Deum. Obscuritatem parit mutatio casus apud Apostolum, nam glorificantes referendum ad genitivum multorum in Graeco, ut sensus sit: Dum per nostrum ministerium probata illis vestra liberalitate Deum glorificant.
In obedientia confessionis vestrae in Evangelium Christi. Pro obedientia Ambrosianus legit subjectionem. Sensus: Super fide vestra, qua cum humili subjectione animi, et externa oris confessione, suscepistis Evangelium Christi. Haec enim prima erat gratiarum actionis et glorificationis divinae materia. Qua ex re clare constat, totum hoc fuisse opus gratiae Dei; nam Deo gratias agere Deumque glorificare de opere non suo, stultum et impium est. Hinc quoque disce, ad fidei rationem pertinere voluntatis obedientiam, sicut et Rem. 1. dicitur: ad obedientiam fidei. Sed de ea re expressius in capite proxime sequenti loquitur.
Et simplicitate communicationis in illos et in omnes. Id est: Et super liberalitate vestra, qua simplici animo puraque intentione participes bonorum vestrorum temporalium feceritis ipsos ac caeteros Christi pauperes.
9:14
14. Et in ipsorum obsecratione pro vobis. Contextus postulare videtur, ut haoc etiam pars pendeat ab eo, quod dixeiit: glorificantes Deum: sed quia sensus est parum commodus, ut glorificaturi Deum dicantur illi sancti de suis orationibus, quas pro Corinthiis funderent, idcirco ad mentem Apostoli accommodatius referetur ad illud praecedens: Sed etiam abundat, ut sit sensus: Redundabit praeterea beneficium hoc eleemosynae ad hunc fructum, ut pauperes illi sancti pro vobis orent Deum; quae est communis obligatio pauperum eleemosy nas accipientium. Collige ex Apostoli dictis quatuor eleemosynae fructus: qui sunt refocillatio pauperum, gratiarum actio Deo facta, atque ejusdem glorificatio de bono opere, et oratio ad Deum pro salute operantis.
Desiderantium vos propter eminentem gratiam Dei in vobis. Id est, qui magno vestri videndorum desiderio teneantur (nam videre additur in textu Ambrosiano; Graeci vero subintelligunt), idque propter eminentem Dei gratiam, quam vobis inesse cognoscent; gratiam, inquam, fidei ac beneficentiae ex fide profectae; haec enim duo paulo ante nominavit. Similia loca sunt, Rom. 1, 11.,
9:15
15. Gratias Deo super inenarrabili dono ejus. Graece: Gratia autem Deo, etc. Conclusio est, ac velut epiphonema, quo Deo gratias agit super multiplici fructu, quem superioribus verbis ostendit ex eleemosyna tam ad dantes, quam ad accipientes promanare. Vocat autem inenarrabile hoc donum, quia pro dignitate verbis explicari non potest.
9:1
1. Nam de ministerio , quod fit in sanctos (i. e. de stipis corrogandae munere, quo Titus eiusque socii ad sublevandam pauperum ierosolymitanorum inopiam funguntur) ex abundanti (xipwcov A'e" clarius : supervacaneum) est mihi scribere vobis. Nexum non intelligentes antiquiores nonnulli particulam causalem yp (nam) aut praetermiserunt aut in adversativam mutarunt (cfr VV. LL.); alii vero, quia Paulus hucusque iam satis multa de collectis dixisset ac plura dicturus esset, eum hoc loco non de iisdem collectis loqui arbitrati sunt, sed aut de sacerdotum sustentatione aut de ministerio verbi, de quibus quidquam addere non sit necessarium (cfr Pe/. Prim. etc.). Verum arctam huius sectionis cum praecedente connexionem bene iam post Herv. explicat Thom. : « Potuit aliquis dicere Apo- Sstolo : tu nos mones quod bene recipiamus nuntios quos mittis; sed quare non potius mones, quod bene largiamur eleemosynas? Ideo hoc removens dixit: non est necessarium quod hoc moneam... quia scio promptum animum vestrum » etc. Revera rationem affert, cur in legatis suis commendandis ad eorum personas solas attenderit, de munere autem, quo Corinthi functuri essent , nihil addiderit; tacitae igitur obiectioni occurrens, nolite mirari, inquit, quod personas quidem legatorum, qui collectis praefecti sunt, vobis commendaverim, negolium vero, ad quod terminandum mittuntur, silentio praeterierim; nam superfluum est id illis commendare, quos in eo tractando iam a multo tempore promptum suum animum demonstrasse scio. Quem nexum ratio addita quoque suadet :
9:2
2. scio enzm promptum vestrum animum (civ wpoluuiav 00v), pro quo de vobis glorior (vel cum S. Aug. : de quo pro vobis glorior, vel iuxta graecum : 2v ozig óuGv xxv Gt aptius : quem de vobis gloriaus celebro) apud Macedones, quoniam! et. Achaia paratía est (sagez«sóaovat) ab anno. praeterito ; et aemulatio vestra (vel cum S. Aug. : et quae ex vobis est aemulatio) provocavit. plurimos (1o; sA:íova; maiorem corum partem paucis tantum remanentibus, qui vestro fervore non sint provocati). Demum antiqui iam interpretes nos prudentiam admirari iubent Pauli, qui hac quidem in epistola Macedonum, qui primi collectas terminaverànt, exemplum Corinthiis imitandum proposuit, at antea Macedonas Corinthiorum, qui primi eleemosynas corrogare coeperant, exemplo stimulaverat. Aemulatio enim, qua ab initio Corinthii certatim stipem erant largiti, velut bona quaedam contagio ab iis ad Macedonas sese propagaverat (6 iE óuiv UAe« quae ex vobis initium sumsit aemulatio) illosque simili ardore infecerat. Contradictionem, quae in his verbis, si cum 8,3 conferuntur, conlineri videtur, Chrys. iam solvit : « Sed quid ais? paullo antea dixisti . contulisse ; quomodo ergo aemulatio Corinthiorum eos provocavit? Ita tamen, inquit, res se habet;.nos non suasimus, nos exhortati non sumus, sed vos tantum laudibus exornavimus, de vobis gloriati sumus, atque haec ad illos provocandos sufficiebant ». Collectarum negotium ipsum quidem exponere et commendare Paulus superfluum esse duxit; terminationem auem earum missis legatis urgere necessarium habuit :
9:3
3. mis? autem fratres (Titum sc. eiusque socios), ut né quod gloriamur de vobis evacuetur in hac parte. Expressio quod gloriamur de vobis (16. xasynpa pw «0 Unio ópàv, S. Aug. : gloria nostra quam habemus in vobis; A'^' : gloria nostra, quà vos praeferimus; piésissu : nostrae de vobis gloriationis ma- - leria) latius hic patet, quam v. 2. 44 poüuyía à» bxép bpàv xzuyüpu (promptus animus, quem de des glorians praedico); omnes enim complectitur Corinthiorum virtutes, de quibus Apostolus coram aliis gloriari solebat. Non minus eleganter ergo quam prudenter Paulus insinuat, se id quidem non timere , ne aliis in rebus ea, quae gloriabundus de Corinthiis retulit, a veritate inveniantur aliena, at id unum se praecavere, ne sua de iis gloriatio in hac parte (sc. collectarum) evacuetur, i. e. inanis ac fundamento carens inveniatur. « Magnopere de vobis glorior et apud illos quoque vos celebravi; quocirca si procrastinetis, commune mihi vobiscum erit dedecus. Sermonem suum tamen temperavit addens zn Aac perte non omnibus in rebus » (CArys.). Duobus aliis membris finalibus, quae primo sunt parallela, illud explanat : misi fratres, ne (iv« wu) gloriatio mea in hac parte evacuetur, vt (iva) igitur, quemadmodum dixi , parati sitis , toto collectarum negotio ad felicem finem perducto, praecaventes &. ne (winox) quum (lege : s &&v) venerint Macedones mecum et invenerint vos imparatos, collectis nondum terminatis , erubescamus nos — ne dicamus vos — in hac substantia. Pro particula quum hypotheticum si legendum esse monuimus, quia Paulus, uti cum CArys. recte adnotant plerique, ut adversariis omnem calumniarum ansam eripiat, Macedonas secum esse adventuros absolute asserere noluit; suspicari enim aliquis potuit, eum ad Corinthios confundendos consulto exteros secum adduxisse. Ob eandem causam , quamvis Corinthiis, si parati non sint, magis erubescendum esse insinuet, suum ipsius tamen pudorem, quo ob vanam suam gloriationem afficiendus sit, primo in loco collocat : ne erubescamus nos, ne dicamus vos. Demum ut Corinthiis parcat, iterum addit in hac substantia (iv «ij óxoctáctt «aóvo), rursus indirecte Corinthios exhortans, ut in collectis quoque terminandis diligentes sint, quum aliis in rebus nihil adsit, quod Macedonum oculis subiicere verecundentur. Cum plerisque antiquioribus igitur verba zn Aac substantia (vel : in hae substantia gloriationis) eodem sensu, quo priora 2n hac parte, sumimus; « $xócvxe:; enim , inquit TAeoph., argumentum significat sermonis aut jpsam rem de qua agitur ». Juniores tameu multi orzó- 5725w sensu fiduciae aut firmae exspectationis sumunt! : « ne erubescamus in firma hac exspectatione nostra » (cfr Tust. Nat. Mai. Bisp. etc. — Wolf. Beng. Heinr. Gocb. etc.); quae explicatio apta quidem est, sed postulat, ut parenthesi (ne dicamus vos) neglecta , quoniam Corinthii de vana Pauli fiducia erubescere nequiverunt, expressio in hac substantia cum solo verbo erubescamus nos connectatur. Ne igitur coram Macedonibus, si qui secum venturi essent, una cum neophytis erubescere cogeretur, Paulus sua ex parte omnia quae potuit egit, ut ante suum adventum collectae bene terminarentur :
9:5
5. necessarium ergo existimavi rogare fratres , ut praeveniant (zoofMlosw «ntea veniant) ad. vos et. praeparent. (xpoxavaozisoct antea. parent) repromissum (v3» mgosrt[eNpévav antea. promissam) benedictionem hanc. paratam. esse. quasi. benedictionem non tamquam avaritiam. Quanta. urgendi vis tribus illis verbis zgocX0etv , zooxatapzícat, m00ttv q£H 2s coniunctis insit, vix opus est adnotare. Infinitivam £cotvzv gu4t eT Ol ATA antiqua versio recte reddidit : ut sit parata tamquam henedictio non tamquam avaritia (cfe S. Aug.); finem scilicet innuit , quem Corinthii in terminandis collectis prae oculis habere debent; neque enim dumtaxat eis 'esset eruhescendum, si adveniente Paulo collectae nondum essent terminatae, sed eliam si collectarum copia corum avaritiam potius quam promptum animum et liberalitatem E rel. Quam ob. causam. nomen quoque s9Xoyixz (benedictionis 272) ad pecunias collectas designandas Paulus adhibuit; neque enim Us nomine praemium aeternum , quod eleemosyna meretur, insinua- tur, uti vult 7ZÀom., sed benevolus hilarisque animus indicatur, ex quo provenit, atque eleemosynae ipsius copia connotatur. Quare graeci interpretes haud plane immerito nomine benedictionis duo illa argumenta indicata vident, quae Apostolus in sequente sectione tractabit , hilaritatem alacritatemque scilicet atque liberalitatem in terminandis collectis requisitam (cfr TheopA. Oec.). Ceterum bene adnotat Teod. beneficentiam nusquam ab Apostolo vocari philanthroptam , sed aut benedictionem aut communionem aut gratiam (cfr ad 1 Cor. 16,1). 8 3. De hilari liberalitate, qua collectae sint terminandae (9,6-15). Apostolus eo quidem fine legatos miserat, ut ante suum ipsius adventum collectas terminantes neophytos ad eleemosynas c/o conferendas impellerent; neque tamen collectas quasi abrumpi ita voluit, ut celeritas: hilavitati ac liberalitati officeret; quapropter in ultima hac tractatus sectione paucis quidem sed gravibus sententiis Corinthios exhortatur, ut futurae mercedis memores ea, quae sibi quisque ad collectas conferenda proposuit, laeti ac magnanimi largiantur (6. 7); Deum enim eorum eleemosynas suis maioribus beneficiis quum temporalibus tum spiritualibus esse remuneraturum (8-11), siquidem hoc collectarum negotium non tantum inopiae pauperum fratrum sublevandae inserviat sed Deum ipsum glorificet (12-14); quam ad utilitatem respiciens Paulus tractatum gratiarum actione concludit (v. 15). Ultimis praecedentis sectionis verbis, quibus eleemosynam tamquam benedictionem non tamquam avaritiam parandam esse monuit, novae argumentationi pro more iam praelusit; itaque illa explicaturus pergit :
9:6
6. Hoc autem dico : Qui parce seminat, parce et metet , et qui seminat in (ix) benedictionibus, de (cum S. Aug. lege : in iv) benedictionibus et metet. Elliptica formula zo97o 8€ (hoc autem, quam Vulg. verbo dico inserto (Xé(o Gal. 3,17; vel ozut 1 Cor. 1,99 etc.) recte complet , quam vero, si malueris, cum nonnullis modernis etiam imperativo «y,:e0s (considerate) vel simili expressione complere poteris, Apostolus lectores attentos reddit, singulari consideratione explicationem, quam daturus sit, esse dignam. Porro seminandi metendique metaphora, quam alibi latissimo sensu de omnibus hominum actionibus, quibus aut praemium aut poena velut iusta retributio debetur, adhibet (G«/. 6,8 cfr Prov. 22,8), contextu nostro ad beneficentiam eiusque mercedem aeternam restringitur, uti alio in loco de sola relatione, quae labores evangelicos inter atque sustenta-. tionem, qua operarii evangelici digni sint, usurpatur (1 Cor. 9,11). — « Semen, inquit CArys., eleemosynam appellat, ut oculis tuis statim mercedem debitam obiiciat, tuque messem cogitans te plura accepturum esse quam dare intelligas ». Sementi autem messis respondet; qui prae avaritia, ne semen suum perdat, sibi quasi parcens, parce. (oexdop.£vex;) parvum dumtaxat agrum conseverit, is amplam messem exspectdre nequit; qui vero zn óenedictionibus (iw' sUXoyíeug i. e. benedictionibus fretus « bona voluntate sub spe futurae retributionis » A'tr) ac proinde abundanter seminaverit, is abundantem quoque in benedictionibus (&x' eioyíax i. e. benedictionibus fretus nec spe sua frustratus) messem faciet. Plurali (£^ eOAoy(ax;) fortius quam singulari (ix eiAoyía) abundantia exprimitur divinae benedictionis, qua seminans confidit; quare etiam boc respectu communis lectio omnino est praeferenda (cfc VV. LL.). De aeterna retributione, quae eleemosynae debeatur, Apostolum 'loqui, acath. quoque moderni concedunt (cfr Mey. Heinr. Kl Br. Schn. etc.); quidquid igitur obloquuntur, verba haec a cath. theologis ad doctrinam de bonorum operum merito confirmandam iure allegantur. Sicut enim semen secundum ordinem naturalem ex sese profert fructum, ita ut semen inter et fructum sit nexus causalis (physicus), ita bona opera secundum positivam ordinationem Dei cum coelesti gloria nexu causali (morali) connectuntur eamque vere merentur. Ex isdem porro verbis id quoque colligitur, beatitudinem coelestem, quamvis obiectiva eadem sit omnibus iustis, subiectivam et formalem fore inaequalem pro meritorum inaequalitaite; « certe, inquit S. Hier. (c. lovin. II. 23), et qui plus et qui minus seminat, de parte sunt dextra (sc. Domini iudicis), et quum unum sementis genus sit, tamen mensura et numero differunt ». Attamen probe animadvertatur oportet, quod cum aliis adnotat Herv. : « Parcus est etiam avarus, cui extorquetur quod dat, dum compellitur tribuere vel propter verecundiam vel propter longam multorum admonitionem. Huic parva messis est, quia parco animo dedit, licetymagna videatur dedisse. E contrario vidua, quae in gazophylacium misit duo minuta, est laudata misisse plus quam omnes divites, quia' largo animo totum quod habebat misit, quum exteri parco animo mitterent et multo maiora, quam mittebant, sibi retinerent. Et ideo parce seminabant, quamvis multa seminare viderentur, quia tantum seminare nolebant, quantum poterant ». Revera non tam ex eleemosynarum multitudine quam ex dantium animo beneficentiae meritum esse aestimandum, Paulus docet, quum addit :
9:7
7. unusquisque prout destinavit in corde suo, non ez tristitia aut ez necessitate : hilarem enim datorem diligit Deus. Quamquam collectarum negotium Corinthi erat interruptum, promptam tamen alacremque dandi voluntatem neophytos retinuisse, pluries iam proposuisse , quantum dare velint; neque eius exhortatio nunc eo tendit, ut quasi invitos ad plura danda urgeat, sed id unum vult, ut recto animo eleemosynas conferant atque debito modo collectas terminent. Sive igitur parum est sive multum, quod pro suis quisque facultatibus largiri statuit, id ne ex tristitia , i. e. tristis, nunc afferat . avaro similis, qui, quum dare idem putet esse quod amittere, de omnibus contristatur, quae ex manibus dimittit, neve ez necessitate, i. e. invitus, quasi aut superiorum auctoritate aut pudore fratrum aut ipsis rerum adiunctis coactus. Eleemosyna enim, ut Deo sit acceptabilis, libenti laetoque animo detur oportet; siquidem homines quidem de sola externa actus specie iudicant, Deo autem, qui corda intuetur, « non sufficit, ut aliquis solum operetur actum virtutis secundum speciem actus, sed postulat, ut etiam secundum debitum modum, i. e. delectabiliter et cum gaudio, operetur, ideoque non datorem, sed Azlarem datorem diligit , i. e. approbat ac remunerat » (Thom.). Bene ergo S. Aug. (in Ps. 429 n. 8) : « si panem, inquit, dederis tristis, et panem et meritum perdidisti ». Verba Aarem datorem diligit Deus, quamvis sine allegationis forma sint allata, ex alexandrina tamen Proverbiorum versione desumta recte dicuntur (Prov. 8,92 iuxta Alex. : av 2x Quxczov a óavav e9Xoyet o Oeóc viro hilari ac datori benedicit Deus); neque assertum hoc ideo improbare licet, ad 8,21 et meam [ntrod. gener. p. 458); ceterum similes sententiae in aliis libris sacris non desunt (cfr Ecchi. 35,11 : in omni dato hilarem fac vultum tüum et in exsultatione sanctifica decimas tuas), atque Paulus ipse eadem ratione etiam Romanos exhortatur, ut misericordiam cum hilaritate exerceant (Rom. 12,8). Ne cuius vero hilaritas in miserendo turbetur nimia rerum temporalium sollicitudine, neve liberalitas superfluis futuri temporis curis opprimatur, misericordi nihil esse timendum docet ad seminantis melaphoram , ut videtur, respiciens. Etenim agricolae semen hilariter et abunde spargunt, quia se illud multiplicatum recuperaturos esse sciunt; atqui misericordes quoque ea, quae hilariter et abundanter pauperi largiuntur, non amittunt, sed iis ad tempus dumtaxat carent, L 246 — QUA HILARI LIBERALITATE COLLECTAE SINT TERMINANDAE (9,6-15). ut postea magno cum fenore ea recipiant; nam qui pauperum miseretur, feneratur Domino (Prov. 19,7), et qui misit panem suum super transeuntes aquas, post multa tempora inveniet illum (Eccle. 11,1). Neque id mirum, quoniam Deus liberalitatem ditissimis suis donis compensare potest (8. 9) atque experientia teste revera compensat (10. 11). Si quis igitur timens, ne eleemosynis suis ad inopiam redactus ipse indigere incipiat, non nisi ex tristitia aut ex necessitate manum suam pauperibus aperire voluerit, Deum consideret tam potentem ac divitem esse, ut misericordes non a sóla penuri& defendere sed iis quoque donis ditare possit, quibus. omnibus pietatis operibus exercendis pares fiant :
9:8
8. Potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in vobis (cis opc in vos), ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes abundetis in omne opus bonum. Magna cum vi, ut vanum istum timorem ex neophytorum animis expellat, a potentia divina asserenda exorditur; neque plane immerito Sa/m. censet, eam tanta cum vi ideo asseri, ut lectores statim concludant, Deum id etiam esse facturum, quod facere potest, dummodo ratio adsit, quae id fieri suadeat; iam vero eiusmodi ratio non deest, quia iuxta divinam voluntatem eleemosyna eum in finem non est praecepta, ut accipienti sit remissio, largienti autem tribulatio (8,12); itaque haec sola sententia completum constituit argumentum, cui alterum ex experientia desumtum statim (v. 10 sq.) additur. modo omni tempore omnem (iv vavst navvote. m&üczv) rerum ad vitam necessariarum sufficientiam (auxépxtiv) ita habere vult, ut ad omne bonum, i. e. beneficentiae, opus (cfr Act. 9,36) abunde concurrere -ucant. Neque tamen, opinor, ultima verba (ad omne bonum opus) dc solis misericordiae operibus cum plerisque modernis interpretari cogimur, sed nihil prorsus obstat, quominus cum antiquioribus omnibus illa sensu latiore intelligamus, ac proin priora (omnem gratiam) quoque simul de spiritualibus donis interpretari licet. Haec Chrys. quoque videtur fuisse sententia : « Vide, inquit, quanta ' philosophia eius precationi insit. Neque enim opes eis exoptat ac redundantes facultates, sed omnem sufficientiam. Neque hoc tanturn mirabile in illo est, sed quod, sicut superfluum non apprecatur, ita eorum infirmitati sese accommodans nec premit nec cogit illos, ut ex paucis residuis pecuniis eleemosynas largiantur; sed precatur, ut quantum «satis sit habeant, simulque ostendit beneficiis divinitus acceptis non esse abutendum : wt abundetis ad omne opus bonum; ideo, inquit, hacc peto, ut aliis quoque tribuatis; neque dixit £ribuatis, sed abundetis. Nam in temporalibus quidem, quantum satis est, illis petit; at in spiritualibus. ut etiam abundent, po- ' stulat, non in eleemosyna tantum , sed etiani in omnibus aliis rebus : hoc enim significat in omne opus bonum ». Quemadmodum adiectivum avtapxz« (a0tóc, apxév) (um. eum significat, qui obiective sibi plene sufficit neque alterius ope vel auxilio indiget (Plat. Tim. 68 a : abvopx)ic xai teAeozazog O:&x Deus sibi sufficiens et perfeclissimus), tum eum, qui subiective sua sorte licet tenui contentus auxilium alterius non implorat (PAdl. 5,41), ita substantivum abzdpxeta. tum eum vitae statum designat, in quo positus aliquis res ad vitam necessarias possidet, tum eam animi habitudinem, qua praeditus homo sua sorte contentus vivit. Quo altero sensu vocabulum 1 7üàa. 6,6 adhibelur, prior autem solus nostro loco congruit (saepius in Novo Test. non legitur). Sunt quidem, qui cum Est. eliam nostro in loco alteram sijgnilicalionem (subiectivam) contra communem antiquorum sententiam praeferant, ut sensus loci sit : « Deus vobis omnem gratiam eo fine abundare faciet, ul vobis, duminodo vestra. sorte contenti sitis, non desit, unde ad omne aliud beneficentiae opus concurratis » (cr Z/isp. L /t. — Mey. Goeb. clc.). Quae explicatio non tantum per se parum apta esl, sed ineptior esse apparet, si tota sententia consideratur; sumimia enim perfectio (animus omnémode omni tempore omnino sorte sua contenlus £v mavi mavio:t x4sa aürapxeum) velut conditio poneretur, sine qua Deus eleemosynas nou esset. compensaturus, Rem ita se habere, ut Deus misericordibus sempcr ca largiatur, quibus eleemosynas distribuere possint, Apostolus nune Psalmistae verbis confirmat :
9:9
9. sicut scriptum est : Dispersit, dedit pauperibus : iustitia eius manet in saeculum (saeculi). Aexandvinam versionem (Ps. 111 [112], 9), quae cum textu hebr. plane consentit, ad literam sequitur solo ultimo vocabulo (zo) ziàvo;), quod Vwu/g. addidit, suppresso; sententiae autem sensum cum aliis Age//. in hunc modum exponit : « dispersit vir iustus opes suas, dedit eas pauperibus, ideoque iure id consecutus cst, ut iustitia eius maneat in saeculum saeculi , i. e. ut dispergendo et largiendo mereatur semper tribui sibi a Deo, unde benigne largiri et iustitiam facere possit ». luxta Chrys. « per zustiuae vocabulum hoc loco benignitas intelligitur; iustos quippe homines reddit misericordia, peccata absumens et consumens sicut ignis, qui largissime profunditur ». Aliter tamen A'*", quamyis iustitiam etiam hoc in loco pro misericordia dici censeat, nominis rationem explicat : « quia sciens qui largitur Deum omnia omnibus communiter dare, quia sol eius omnibus oritur et pluit omnibus et terram omnibus dedit, idcirco dividit cum iis, qui copiam terrae non habent, ne beneficiis Dei privati videantur. lustus ergo est, qui sibi soli non detinet, quod scit omnibus datum; et iustus non solum boc in tempore , sed et in aeternum, quia in saeculo futuro hanc habebit secum in perpetuum ». Quod si nomen :usitiae arcto sensu de sola miseri- . cordia hic interpretandum esset!, A'r? explicatio praeferenda videretur; at melius /ws4$ta consueto suo sensu sumitur, ut una cum misericordia alias omnes virtutes homini, ut iustus sit Deoque placcat, necessarias complectatur : hac enim ratione verbis Psalmistae verba Pauli accuratius respondent, qui a Deo id misericordibus tribui dicit, ut ad omne bonum opus abundent, quia Deus eis gratiam omnem, quum temporalem tum spiritualem, abundare faciat (cfr Cui argumento, quod quasi a priori esse haud plane immerito dixeris, Apostolus alterum addit ex experientia desumtym ; ad seminantis autem metaphoram, quam Psalmistae verbum dispersit (£cxog- 7:5:») quoque innuerat, iterum revertitur :
9:10
10. qui autem administrat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit et multiphicabit semen vestrum et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae. luxta. Vulg. Clem. interpunctionem, quam antiquiores Latini omnes sequuntur et inter Graecos 7/7eod. approbat, subiectum sententiae uno membro constat (Qu£ administrat semen seminanti), praedicatum autem tribus (panem praestabit, multiplicabit semen, augebit incrementa); cum C/irys. tamen alii Graeci (Oecum. Theoph.) ac moderni plerique eam ita interpungere malunt, ut et subiectum (Qui administrat semen 1. PETS, quo vocabulo hebr. textus utitur, aliquoties ab Alexandrinis E ezpioczvn redseminanti et panem ad manducandum) et praedicatum (praestabit et multiplicabit semen et augebit incrementa) bina complectantur membra, quae inter se respondeant. Neque immerito, quandoquidem vix dubium est, quin Apostolus, uti iam Theoph. monuit, in subiecti sui enuntiatione ad Is. 55,10 respexerit, ubi propheta efficaciam prom:ssionis divinae cum efficacia imbris comparat « dantis semen seminanti et panem ad manducandum » (Alex. 9áoz ax£py.x à oxtizovtt xod doo tic fpe, Paul. à éxvyopryàv exdpov v. om&(zovzt zzi dozov tig [j2i)ew). Concinnior quoque hac interpunctione.redditur argumentatio; in subiecto enim id asseritur, quod ex experientia constat; Deum nimirum agricolae non tantüm semen dare, sed etiam messem, atque in praedicato id exprimitur, ad quod iure concluditur, Deum nimirum misericordibus quoque semen, i. e. opes quas pauperibus distribuant, praestiturum multiplicaturumque esse atque iisdem etiam messem (incrementa frugum), i. e. mercedem, aucturum esse. (Ad expressionem zncrementa frugum 4ustitiae. vestrae. quod. attinet , adnotasse iuverit, duplici modo graecum vocabulum -à v:viuaza [terrae proventus vel fructus] esse redditum; S. 4ug. in suo quidem codice legit : augebit crescentes fruges iustitiae vestrae , atque melius A'* : amplificabit fructum. $ustitiae vestrae; verum in. Veg. nostra duae diversae vocabuli interpretationes (incrementa et. fruges| haud feliciter videntur esse coniunctae). Nulla igitur est ratio. cur aliquis timeat, ne eleemosynis suis ad inopiam redigatur; fecus enim semper ei opes praestabit, quas velut semen in pauperes spargere poterit atque simul semper fructus iustitiae, quae misericordiae operibus sese manifestat, ita augcbit, ut maneant in aeternum. Temporalis ergo et spiritualis erit merces beneficentiae ita
9:11
11. // (n omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem , quae per nos operatur gratiarum actionem Deo. In textu graeco, qui iuxta plures et meliores eodd. nudum exhibet. parlicipium zAXovridutvoc (cfr VV. LL), leve adest anacoluthum: pro nominalivo enim adhibendus erat genetivus, ul parlicipium cuim. prononiine ad quod pertinet casu concordet : xai a2zzott 3 qivzuaza ST Goceesovrs buy iv Tavtl nÀovtu,oufvov tiq may ázÀoruzz. Sunt quidem. qui ad removendum anacoluthum duos vv. 9. 10 parenthesin esse statuant. participiumnque nostrum cum fine v. 8 in hunc modum connectant : tx... mitia 6d zÀV foqov daüóv,... iv mavit. z2ovtisóutvot xzÀ (cfr Lap. elc. — Wo/f. Beng. cic.). At non tantum superflua est hacc coniectura , quia sitile anacoluthuin in participiorum constructione haud infrequens est (ctr v. 13; 1,7; 10,5. 5; Col. 2,2; 3,16 etc. '), sed etiam parum apta, quia duae sententiae (f). 10), 1. Similes constructiones etiam apud Patres latinos inveniuntur; ex gr. 5. Corn. ad quae argumentationem continuant, pro parenthesi haberi nequeunt. Porro participium mAov:dduevoc hic non rationem reddit, cur Deus fruges iustitiae neophytorum aucturus sit, nec proinde exponendum est : utpote qui locupletati sitis etc. (uti volunt Cai. Est.); sed proleptice effectum illius actionis divinae exprimit (cre fp&c xAovrizea0at) ac proin recte ab antiqua versione latina exponitur : ifa ut in omnibus locupletemini. Vel si malueris, iustitiae vestrae eo fine, ut in omnibus locupletemini. Omni atem ratione, temporalibus nimirum et spiritualibus opibus, misericordes a Deo locupletantur in omnem simplicitatem (tis xoxv &rAóTw2), i. g. ad omne misericordiae opus'animo simplici ac recto ita obeundum, ut ad sua ipsorum commoda non attendentes solam fratrum, quos adiuvant, inopiam sublevandam ac Dei, propter quem fratres suos diligunt iuvantque, gloriam spectent (cfr ad 8,9). Quae simplex fidelium misericordia operatur per Apostolum (per nos) gratiarum actionem Deo , siquidem pauperes, quibus Pauli ministerio interveniente eleemosynae fidelium distribuentur, ad gratias Deo agendas incitat. Quibus ultimis verbis altera ratio innuitur, qua misericordia commendatur ; eam enim non tantum fidelibus multiplicem utilitatem temporalem ac spiritualem praestare, sed imprimis ad Dei gloriam promovendam inservire, Apostolus secundo in loco monet :
9:12
12. quoniam ministerium huius officii non solum supplet ea, quae desunt sanctis, sed etiam abundat (rsgwiacót: hic melius : ezce/Bit) per multas (S. Aug. A'e" elc. : multorum) gratiarum actiones (in) Domino (deleta praepositione Zn lege : Deo cfr VV. LL.). Ante omnia consideratione digna est expressio, qua Paulus collectas designat : ministerium hutus officii 4 9uxxoviz. T5; Astzovpyiac 7zóvn;. Graecum vocabulum Aetrov;yi« enim, quo profani scriptores publicum munus & viro propriis sumtibus obeundum significant, ab Alexandrinis de solo sacro munere, quo sacerdotes in sanctuario funguntur, usurpatur atque simili sensu etiam a Novi Test. scriptoribus semper adhibetur !. Itaque collectae Paulo sunt velut sacrificium quoddam Deo oblatum, cuius ministri (Sucxovox) fideles ipsi sunt eleemosynas suas conferentes. Multi quidem ministerium huius officii ita esse dictum putant, ut Paulus, utpote collectarum instigator et administrator, de suo ipsius munere loquatur (Est. etc.); verum quoniam in sequente sententia expressio zi; 9uxxov(ac vaóTa; (mznisterti huius) procul dubio ad Corinthios est referenda; etiam hoc in loce ministerium (4 9wxovia) Corinthiorum intelligatur oportet, atque neophyti proin sacri muneris huius dicuntur ministri. Neque sine ratiohe eleemosynarum collatio sacrum munus appellatur, quia praeter proximum scopum, ut sanctorum inopiam sublevent (supplent ea quae desunt sanctis) , collectae illum longe sublimiorem finem habgrit, ut per gratiarum actiones, quae a multis (sc. pauperibus sanctis adiutis) Deo offeruntur !, Deus ipse glorificetur (cfr 1,11); fieri enim nequit, ut sancti illi non agant gratias Deo, a quo solo eorum fratres quum facultates habent, quibus suppleant eorum inopiam, tum voluntatem, ut eis succurrant. Porro quae gratiarum actionum istarum ac proin glorificationis Dei sit materia, verba sequentia docent :
9:13
13. per probationem ministerii huius glorificantes Deum in (lege : de ii) obedientia confessionis vestrae in Evangelium Christi , et (de) simplicitate communicationis (melius hic : collationis «£s xoweviaz cfr Rom. 15,96) zn illos et. in omnes, 1s. et. in (lege : de) ipsorum obsecratione pro vobis. Ad sententiae huius constructionem quod attinet, duo sunt praenotanda. Ac primum quidem in graeco latinoque textu leve iterum habetur anacoluthum, siquidem participium So2zTovre; (glorificantes) pro 9x soXA&v e9yzotertv (per multorum actiones gratiarum) seriptum supponit : vt xoXAol sbyapwTo)ctv (quia multi gratias agunt); ad genetivum zo0)4àv enim, quem masculinum esse diximus, pertinet, ac Paulus simili modo, quo v. 11., pro genetivo (So5z^óvrov glorificantium) nominativum (3oLz5ov:e; glorificantes) adhibere maluit, ut maiore cum vi novam hanc sententiam enunciaret. Deinde eadem ratione, qua dativus &mAdvacw (simplicitate), etiam dativum Seca (obsecratione) a praepositione ézí (de) dependere ac regi supponimus, ut tria gratiarum actionis ac glorificationis Dei argumenta indicentur : él f OnoTxyi... xi XmAóvaTe.. xm ab-ov Ss5oes (de obedientia... et simplicitate... et ipsorum obsecratione). : Quibus praemissis sensus sententiae quis sit, iam facile elucet. Primo enim in loco ratio indicatur, qua multi ad gratias Deo agendas eumque glorificandum adducantur : per probattonem ministerii huius (Pi TÉ; Sozws Tf; Ouxovíaz z«jT^;). Collectarum nimirum negotio quasi explorata atque conspicua reddita erat virtus Corinthiorum eaque perspecta multi illi, quibus collectae erant destinatae, impulsi sunt ut Deo gratias agerent. Secundo deinde in loco materiae indicantur, de quibus gratias agentes Deum gloritficent; atque primum quidem de obedientia confessionis Corinthiorum in. Evangelium Christi. Nomine confessionis (óvoYoyixz) ipsa fides seu, si mavis, fidei doctrina designatur, quam cum aliis profitemur (cfr F'eór. 3,1; &,1^; 1 Tim. 0,12. 13), ita ut confessio in Evangelium Christi (4 ópoXoyía tg T) tÜxvyOuew 709 Xzw02) re idem sit quod /ides in Evangelium Christi! , atque obedientia confessionis idem quod obedientia fidei (Rom. 1,1). Dc obedientia igitur, quam Corinthii doctrinis praeceptisque Evangelii, in quod sese credere profitebantur, liberalitate sua. praestiterunt, pauperes ab iis adiuti Deo gratias egerunt. Inter evangelica enim praecepta caritas fraterna certo quodam modo primum locum obtinet, quatenus ex ca dignoscitur, utrum aliquis Deum diligat necne (1 loan. 5,20 cfr ad 1 Cor. 13,1); ex co igitur, quod Corinthii primum ac summum hoc praeceptum observarunt, Palaestinenses iure ad plenam corum obedientiam fidei concluserunt : etenim « si diligamus invicem, Deus in nobis manet et caritas eius in nobis perfecta est » (1 Joan. 5,12). Altera gratiarum actionis et glorificationis Dei materia est simplicitas collationis (Corinthiorum) zn ?//os (lerosol ymitanos) et in omnes , i. e. recta ac sincera intentio, qua Corinthii non solis Palestinensibus sed aliis quoque omnibus pauperibus fratribus eleemosynas suas lavgiebantur. lamvero C/irys. recte attendere nos iubet, quantis laudibus Christianos palaestinenses Paulus ornet, quum eos non tam de eleemosynis acceptis, quam de obedientia, qua Corinthii fidei observabant praecepta, gratias egisse neque magis de eleemosynis, quas ipsi receperant, quam de eleemosynis inter alios distributis gavisos esse insinuet. A veritate igitur longissime aberrant moderni rationalistae haud pauci, qui Paulum a ludaeochristianis palaestinensibus animo abalienato fuisse contendunt ob eamque rationem ei inter alias etiam priorem epistolam ad Thess. abiudicant (cfr Introd. spec. in Nov. Test. p. 411). Demum pauperes sublevati Deum gratiis actis glorificant
9:14
14. 7 (lege : de) ipsorum obsecratione pro vobis desiderantium vos (Exvxofioóvtty 0p; !) propter eminentem gratiam Dei in vobis. Ergo non de solis beneficiis, quae Corinthiis collata sunt, de illorum nimirum obedientia fidei ac misericordiae simplicitate, gratiis actis Deum glorificant, sed de suis ipsorum quoque precibus, quas divina gratia impellente pro benefactoribus suis fundunt. Neque id cuiquam potest mirum videri consideranti, preces illas signum esse ac documentum amoris sinceri, quo Corinthios ob insignia dona illis a Deo collata amplectuntur; aptam igitur quum glorificationis tum gratiarum actionis materiam constituunt et quodam modo iam gratiarum actio quaedam sunt; qui enim ob alterius dona supernaturalia cognita pro illo precatur, is simul de istis donis Deum glorificat cique gratias agit. Tertio porro hoc argumento Paulus unum ex praecipuis fructibus, quos ex collectarum negotio exorituros esse speravit, intimiorem caritatis unionem esse insinuat inter ecclesias a se ex ethnicis collectas interque iudaeochristianas ecclesias Palaestinae; cognitis enim agnitisque eximiis donis, quae Deus ethnicis conversis liberalissime contulerat , Iudaeochristiani eos velut fratres in suam societatem recipere quasi cogebantur. « Tanta vero, inquit S. Aug. (de op. mon. 18), pinguedine sanctae laetitiae est perfusus Apostolus, dum loquitar de alterno supplemento indigentiae militum et provincialium Christi, hinc de rebus carnalibus in illos, inde autem de spiritualibus in istos, ut exclamaret et tamquam sanctorum gaudiorum sagina eructuaret dicens :
9:15
15. Gratias Deo super inenarrabili dono eius ». Nomine doni tnenarrabilis (Sege&c &vexOvnyiízou i, e. doni cui describendo sufficienterque explicando ac laudando verba non sufficiunt, cfr ave) roz 1 Petr. , 1,8) iuxta CArys. Paulus « hoc in loco tot ac tanta bona illa intelligit, quae tam iis qui accipiunt quam iis qui dant per eleemosynas comparantur, vel arcana illa bona, quae per ipsius praesentiam orbi terrarum universo amplissime tributa sunt ». Secundam explicationem cum Chrys. ipso nonnulli praeferentes hoc epiphonemate Deo de toto redemptionis opere gratias agi volunt (cfr Oec. Theoph. etc. — Mey. Heinr. Goeb. etc.); prior tamen, si ad contextum attendimus, vidétur praeferenda eamque longe plerique cath. recte sequuntur. Proxime enim nomine doni inenarrabilis significatur em?nens gratia Corinthiis & Deo collata (v. 15.), quae in collectarum negotio sese manifestavit , scilicet obedientia, qua fidei praecepta exsequebantur, ac simplex puraque intentio, qua eleemosynas distribuebant; latiore deinde sensu probabiliter alios quoque fructus egregios misericordiae, quos in hae parte epistolae descripsit, intelligi voluit; cur vero omnes omnino redemptionis gratias comprehendi dicamus, nulla adest ratio. Exhortatione de collectis finita Paulus ex abrupto ad tertiam epistolae partem transit, qua adversarios suos directe aggreditur eosque non minore cum acerbitate quam vi et gravitate impugnat ac deiicit. Eorum quidem calumnias ita iam refutavit, ut quanta Corinthiorum caritate ac fiducia esset dignus, simul ostenderet; eum enim in finem et celsitudinem ministerii sibi a Deo commissi descripserat (3,7 sqq.) rationemque, qua non obstantibus omnibus periculis aerumnisque illo functus esset, exposuerat (4,7 sqq.; 5,11 sqq.), atque continuam suam ipsius quoque caritatem ac fiduciam satis demonstraverat (7,2 sqq.; 8,7 sqq. ; 9,2 sqq.). Nihilominus timendum semper erat, ne neophyti, quamvis longe plerique Apostolo suo iam planc reconciliati essent (7,1), novisadversariorum calumniis aures pracberent. Namqueut viam sibi ad perversa sua dogmata spargenda sternerent, iudaizantces illi pseudapostoli, primorum ut videtur Apostolorum literis commendatitiis (3,1) abutentes nihil non moliebantur, quo apostolicam Pauli auctoritatem ac dignitatem convellerent. Epistolae igitur huius, qua adventum suum, ne in virga reverti Corinthium cogeretur, pracparare voluit, finem Apostolus non esset assecutus , nisi adversarios suos perversitate eorum, quam aliquoties iam obiter notaverat (1,17; 1,2), patefacta plane fregisset auctoritatemque suam strenue fortiterque vindicasset. Itaque praeprimis falsam pseudapostolorum iactantiam perstringens sibi apostolicam auctoritatem etiam Corinthi exercendam a Deo collatam esse asserit ac demonstrat (10,1-18); deinde sesc quodam modo cum adversariis suis comparans tantum abesse ostendit , ut ulla in re eis sit inferior, ut omni ratione eos longe superet (11,1- 12,10): demum in huius partis conclusione Corinthiis ipsis, qualis inter eos egerit, in memoriam revocat annuntiatque se in suo adventu severum sed iustum iudicium esse facturum (12,11-13,10). Summa cum vehementia in hac epistolae parte Paulus loquitur, 9 con. 10,4 soo. 957 neque de ulla alia epistola magis, quam de hac parte, ea valent, quae S. Hieronymus asseruit, « sibi quotiescumque Paulum legeret, videri non verba audire sed tonitrua » (ad Pamm. ep. 48,13). Quia diverso prorsus loquendi genere in reliqua epistola utitur, non defuerunt, qui quatuor haec ultima capita epistolam separatam constituisse putarent (cfr Pro/eg.9,3 p. 9); at fundamento caret hacc opinio, siquidem styli diversitas diversitate argumenti satis superque explicatur. Simili modo, quo Demosthenes olim in priore suae apologiae (Or. de corona) parte suam agendi rationem pacatius et quietius defendit, ut in ultima accusatorem suum Aeschinem vehementissime aggrederetur, Paulus quoque ab initio ad Corinthios seductos magis attendens sese magna cum mansuetudine a pseudapostolorum calumniis defendit, atque in fine epistolae adversarios suos ipsos aggrediens acerbissime et fortissime eosdem reprobat atque affligit. Apostolica igitur cum libertate Apostolus adversarios suos, ut sese corrigant, rogat, ne contra eos armis spiritualibus sibi a Deo datis praesentem uti cogant (10,1-6); sibi enim hanc potestatem competere tam apertum esse asserit, ut non tantum de ea, quemadmodum illi calumnientur, absens glorietur, sed eam praesens quoque, si opus fuerit, exercere audeat (10,7-11j; neque enim illis similis est, qui aliam gloriationis mensuram praeter se ipsos non cognoscentes insaniunt de alienis laboribus gloriantes, sed secundum mensuram suorum ipsius laborum in Domino gloriatur utpote a Deo ipso commendatus (10,12-18). l. Hegat adversarios, ne ipsum poleslale sua contra eos uli cogant (10,1-6).
9:1
I. SENSO ETIMOLOGICO E STORICO DELLA PAROLA. - Dal classico διώχονος, διώχονεῖν, servitore, servire, nel greco neotestamentario e cristiano venne poi a significare: a) elemosina, opera di carità (Act. 6, 1; 11, 29; II Cor. 8, 4; 9, 1. 12. 13; Acta Pauli et Theclae, 41; Didascalia Apost., III, VIII, 2; X [XIII], 6; IV, VII, 1; Cassiano, Collatio XVIII, VII, 8; onde διώχονεῖν mettersi al servizio dei bisognosi: Rom. 15, …
9:7
… chi possiede deve supplire l'indigenza del povero (II Cor. 8, 12). La c. però deve esser fatta nello spirito del Cristo, che, essendo ricco, si fece povero per l'uomo, quindi non per imposizione, ma liberamente, poiché Dio ama il donatore spontaneo (II Cor. 9, 7). Su questo lato effettivo della c. operante insiste pure s. Giacomo, per il quale la religione bella agli occhi di Dio, non consiste solo nel mantenersi immuni dalla contaminazione …
9:11
… esempio (I Thess. 1,7) nella generosità dei neo-convertiti di Macedonia, la cui «estrema penuria sovrabbondò colle ricchezze della loro s.» a favore dei poveri (II Cor. 8, 1-4); la s. spiega quell'abbondanza luminosa di buone opere (Mt. 5,16; Rom. 12,8; II Cor. 9, 11), che rassomiglia alla luce «senz'ombra» di Dio (Iac. 1, 17; I Io. 1,5), il quale «dà a tutti semplicemente» (Mt. 5, 43-48; Iac. 1,5). Il suo simbolo è la terra senza spine, che rappresenta …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.