He prescribeth an order for their contributing to the Christians at Hierusalem, 3 promising to come vnto them. 10 Of Timothee and of Apollos comming thither, 13 and so vvith exhortation, and diuers commendations, he endeth.
1Now concerning the collections that are made for the saints: as I have given order to the churches of Galatia, so do ye also.Quanto poi alle collette, che si fanno pe' santi, conforme la regola data da me alle Chiese della Galazia, così fate anche voi.AND concerning the collections that are made for the saincts, as I haue ordeined to the Churches of Galatia, so doe ye also.De collectis autem, quæ fiunt in sanctos, sicut ordinavi ecclesiis Galatiæ, ita et vos facite. 2On the first day of the week, let every one of you put apart with himself, laying up what it shall well please him: that when I come, the collections be not then to be made.Ogni primo di della settimana ognun di voi metta da parte, e accumuli quello, che gli parrà: affinchè non s'abbian a far le collette, quando io sarò arrivato.In the first of the Sabboth let euery one of you put a part vvith him self, laying vp vvhat shal vvel like him: that not vvhen I come, then collections be made.Per unam sabbati unusquisque vestrum apud se seponat, recondens quod ei bene placuerit: ut non, cum venero, tunc collectæ fiant. 3And when I shall be with you, whomsoever you shall approve by letters, them will I send to carry your grace to Jerusalem.Quando poi sarò presente: manderò con lettere quegli, che avrete eletti, a portare il vostro dono a Gerusalemme.And vvhen I shal be present: vvhom you shal approue by letters, them vvil I send to carie your grace into Hierusalem.Cum autem præsens fuero, quos probaveritis per epistolas, hos mittam perferre gratiam vestram in Jerusalem. 4And if it be meet that I also go, they shall go with me.Che se la cosa meriterà, che vada anch'io, partiranno meco.And if it be vvorthie that I also goe, they shal goe vvith me.Quod si dignum fuerit ut et ego eam, mecum ibunt. 5Now I will come to you, when I shall have passed through Macedonia. For I shall pass through Macedonia.Or io verrò da voi, quando avrò traversata la Macedonia: imperocché passerò per la Macedonia.And I vvil come to you, vvhen I shal haue passed through Macedonia. for I vvil passe through Macedonia.Veniam autem ad vos, cum Macedoniam pertransiero: nam Macedoniam pertransibo. 6And with you perhaps I shall abide, or even spend the winter: that you may bring me on my way whithersoever I shall go.Mi tratterrò forse presso di voi, od anche svernerò: affinchè voi mi accompagniate dovunque anderò.And vvith you perhaps I vvil abide, or vvil vvinter also: that you may bring me on my vvay vvhithersoeuer I goe.Apud vos autem forsitan manebo, vel etiam hiemabo: ut vos me deducatis quocumque iero.
7For I will not see you now by the way: for I trust that I shall abide with you some time, if the Lord permit.Imperocché io non voglio adesso vedervi di passaggio, ma spero di trattenermi qualche tempo tra voi, se il Signore lo permetterà.For I vvil not novv see you by the vvay, for I hope that I shal abide vvith you some litle time, if our Lord wil permit.Nolo enim vos modo in transitu videre, spero enim me aliquantulum temporis manere apud vos, si Dominus permiserit. 8But I will tarry at Ephesus, until Pentecost.Or io mi tratterrò in Efeso sino alla pentecoste.But I vvil tarie at Ephesus vntil Pentecost.Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. 9For a great door and evident is opened unto me: and many adversaries.Imperocché mi si è aperta una porta grande, e spaziosa: e molti avversarj.For a great doore and euident is opened vnto me: and many aduersaries.Ostium enim mihi apertum est magnum, et evidens: et adversarii multi. 10Now if Timothy come, see that he be with you without fear: for he worketh the work of the Lord, as I also do.Che se verrà Timoteo, procurate, che stia tra voi senza timore: conciossiachè egli accudisce all'opera del Signore, come io stesso.And if Timothee come, see that he be vvithout feare vvith you, for he vvorketh the vvorke of our Lord, as also I.Si autem venerit Timotheus, videte ut sine timore sit apud vos: opus enim Domini operatur, sicut et ego. 11Let no man therefore despise him: but conduct ye him on his way in peace, that he may come to me. For I look for him with the brethren.Nissuno adunque lo disprezzi: ma accompagnatelo con buona grazia, affinchè venga da me: imperocché aspetto lui co' fratelli.Let no mā therfore despise him, but cōduct ye him in peace: that he may come to me. for I expect him vvith the brethren.Ne quis ergo illum spernat: deducite autem illum in pace, ut veniat ad me: exspecto enim illum cum fratribus. 12And touching our brother Apollo, I give you to understand that I much entreated him to come unto you with the brethren: and indeed it was not his will at all to come at this time. But he will come when he shall have leisure.Quanto poi al fratello Apollo io vi fo sapere, che lo ho pregato forte, che venisse da voi co' fratelli: ma assolutamente non ha voluto venire adesso: ma verrà, quando gli sarà comodo.And of brother Apollo I doe you to vnderstand, that I much intreated him, to come to vnto you vvith the brethren: & at all it vvas not his minde to come novv. but he vvil come vvhen he shal haue leisure.De Apollo autem fratre vobis notum facio, quoniam multum rogavi eum ut veniret ad vos cum fratribus: et utique non fuit voluntas ut nunc veniret: veniet autem, cum ei vacuum fuerit.
13Watch ye: stand fast in the faith: do manfully and be strengthened.Vegliate, siate costanti nella fede, operate virilmente, e fortificatevi:Vvatch ye, stand in the faith, doe manfully, & be strengthened.Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini. 14Let all your things be done in charity.Tutte le cose vostre siano fatte nella carità.Let al your things be done in charitie.Omnia vestra in caritate fiant. 15And I beseech you, brethren, you know the house of Stephanus, and of Fortunatus, and of Achaicus, that they are the firstfruits of Achaia, and have dedicated themselves to the ministry of the saints:Vi prego poi, o fratelli, voi sapete come la famiglia di Stefana, e quella di Fortunato, e di Acaico, sono le primizie dell'Acaia, e si sono consagrati al servigio de' santi:And I beseeche you brethren, you knovv the house of Stéphanas, and of Fortunátus, that they are the first fruites of Achaia, & haue ordeined them selues to the ministerie of the saincts:Obsecro autem vos fratres, nostis domum Stephanæ, et Fortunati, et Achaici: quoniam sunt primitiæ Achaiæ, et in ministerium sanctorum ordinaverunt seipsos: 16That you also be subject to such and to every one that worketh with us and laboureth.Che anche voi siate sottomessi a questi tali, e a chiunque coopera, e travaglia.that you also be subiect to such, and to euery one that helpeth and laboureth with vs.ut et vos subditi sitis ejusmodi, et omni cooperanti, et laboranti. 17And I rejoice in the presence of Stephanus and Fortunatus and Achaicus: because that which was wanting on your part, they have supplied.Godo dell'arrivo di Stefana, e di Fortunato, e di Acaico: perché questi hanno supplito alla vostra assenza:And I reioyce in the presence of Stephanas and Fortunatus and Achaicus, because that vvhich you vvanted, they haue supplied.Gaudeo autem in præsentia Stephanæ, et Fortunati, et Achaici: quoniam id, quod vobis deerat, ipsi suppleverunt: 18For they have refreshed both my spirit and yours. Know them, therefore, that are such.Imperocché hanno ristorato il mio, e vostro spirito. Distinguete adunque que', che sono tali.For they haue refreshed both my spirit and yours. Knovv them therfore that are such.refecerunt enim et meum spiritum, et vestrum. Cognoscite ergo qui hujusmodi sunt. 19The churches of Asia salute you. Aquila and Priscilla salute you much in the Lord, with the church that is in their house, with whom I also lodge.Vi salutan le Chiese dell'Asia. Vi salutano nel Signore grandemente Aquila, e Priscilla con la domestica loro Chiesa: de' quali sono ospite.The churches of Asia salute you. Aquila and Priscilla vvith their domestical church salute you much in our Lord.Salutant vos ecclesiæ Asiæ. Salutant vos in Domino multum, Aquila et Priscilla cum domestica sua ecclesia: apud quos et hospitor.
20All the brethren salute you. Salute one another with a holy kiss.Vi salutano tutti i fratelli. Salutatevi gli uni gli altri col bacio santo.Al the brethren salute you. Salute one an other in a holy kisse.Salutant vos omnes fratres. Salutate invicem in osculo sancto. 21The salutation of me Paul, with my own hand.Il saluto, di mano di me Paolo.The salutation vvith mine ovvne hand Paules.Salutatio, mea manu Pauli. 22If any man love not our Lord Jesus Christ, let him be anathema, maranatha.Se alcuno non ama il Signor nostro Gesù Cristo, sia anatema, Maran Atha.If any man loue not our Lord IESVS Christ, be he anáthema. Maranatha.Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema, Maran Atha. 23The grace of our Lord Jesus Christ be with you.La grazia del Signore nostro Gesù Cristo con voi.The grace of our Lord IESVS Christ be vvith you.Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum. 24My charity be with you all in Christ Jesus. Amen.La carità mia con tutti voi in Cristo Gesù. Così sia.My charitie be vvith you al in Christ IESVS. Amen.Caritas mea cum omnibus vobis in Christo Jesu. Amen.
16:1
St. Paul had been charged by the apostles at the council of Jerusalem, to collect alms from the faithful of other Churches, for their poor brethren in Palestine. The apostle acquitted himself of his commission with the greatest possible zeal, and he wishes in this chapter to excite the Corinthians to a like generous conduct with the Galatians: (Calmet) a pastoral ordinance this for alms-deeds, which should be prompt, free, and proportionate to our means. It is just to prefer the wants of the children of the Church to others, particularly in those places whence the light of faith has been received, Jerusalem and Rome.
16:2
Witham
On the[Ver. 2. Per unam, that is primam Sabbati, eis mian sabbaton. St. Chrysostom, om. m. toutesti kuriaken, p. 530.] first day of the week, which is Sunday, and our sabbath, not the Jewish sabbath, as St. Chrysostom observes, so that before this time, the apostles had appointed the first day of the week for the worship of God. (Witham)
16:5
16:9
Witham
A gate is opened to me, large and evident; that is, a fair and good occasion of labouring to convert many, where there are many adversaries. (Witham)
The work of God is carried on by the power of the cross, and in the midst of contradictions and persecutions. If we suffer this to damp our courage, we forget that we are ministers of a crucified master, and ought to wear his livery.
16:12
16:13
A Christian is a soldier, environed and attacked on all sides by enemies. It is his duty to guard against surprise. He should never abandon the post of faith, nor the fortress of the Church, unless he wish to fall an easy prey to his adversaries. He should fight with courage, and after each attack, carefully repair the breaches made by the enemy, that he may be in a condition to sustain fresh attacks by charity, which is the principle, the soul, the life, and heart of our every action.
16:15
Witham
The first-fruits of Achaia; the first there converted. (Witham)
16:17
Witham
Which was wanting on your part, they have supplied, by informing me, and giving me a full account of all. (Witham)
16:22
Witham
Let him be anathema, accursed. Maran Atha,[Ver. 22. Maran Atha, maran atha. St. Chrysostom, ti de esti maran atha; o kurios emon elthe, etc. St. Hierom[St. Jerome], Epist. ad Marcellam. tom. ii. p. 706, and de nominibus Hebraicis. tom. iv. p. 78.] which, according to St. Jerome and St. Chrysostom, signify, the Lord is come already, and so is to be taken as an admonition to those who doubted of the resurrection, and is to put them in mind, that Christ, the Judge of the living and the dead, is come already. The Rabbinical writers tells us, there are three curses among the Jews called by different names: that the first was niddui, which implied an expulsion from the synagogue for a time; the second was greater, such being quite cut off from the common society, called Cherem; the third, Maran Atha, the Lord cometh, is coming, or is come, which was followed by exemplary judgments and punishments. Thus Mons. Hure, in his Bible Dictionary, Mr. Legh, in his Critica Sacra, and also Mr. Nary. But whether this is better grounded than many other Rabbinical stories, let others judge. (Witham)
16:24
Happy, thrice happy the pastor, whose life, labours, zeal, and the testimony of his own conscience, embolden him to say with St. Paul, that he loves the flock of Jesus Christ, that he only loves them for Jesus Christ, and in Jesus Christ, by virtue of the Holy Spirit.
16:22
Let him be anathema, maranatha.... Anathema signifies here a thing accursed. Maran-atha, which, according to St. Jerome and St. Chrysostom, signify, ‘The Lord is come’ already, and therefore is to be taken as an admonition to those who doubted of the resurrection, and to put them in mind that Christ, the judge of the living and the dead, is come already. Others explain Maran-atha: ‘May our Lord come’, that is, to judge and punish those with exemplary judgments and punishments, that do not love the Lord Jesus Christ.
16:24
THE SECOND EPISTLE OF ST. PAUL TO THE CORINTHIANS
In this Epistle St. Paul comforts those who are now reformed by his admonitions to them in the former and absolves the incestuous man on doing penance, whom he had before excommunicated for his crime. Hence he treats of true penance and of the dignity of the ministers of the New Testament. He cautions the faithful against false teachers and the society of infidels. He gives an account of his sufferings and also of the favours and graces which God hath bestowed on him. This second Epistle was written in the same year with the first and sent by Titus from some place in Macedonia.
16:2
That is Sū day. Hiero. q. 4. Hedibiae. So quickly did the Christians keepe Sunday, holiday, and assembled to Diuine Seruice on the same.
16:8
The Heretikes & other nevv fangled striue among them selues, vvhether Pentecost signifie here the terme of fiftie daies, or els the Ievves holy day so called. But it cōmeth not to their mindes that it is most like to be the feast of whitsontide kept & instituted euē thē by the Apostles, as appeareth by the Fathers Se• S. Aug. ep. 119 c. 15 & 16. Ambr. in c. 17. Luca.
16:12
〈Greek〉
16:17
〈Greek〉
16:20
Concordanza See Ro. 16, 16.
16:22
That is, our Lord is come. Hiero. ep. 173. Therfore anathema to al that loue him not, or beleue not. Th••phyla, vpon this place.
〈Greek〉
16:1
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 40
These things therefore being manifest to us, and since we look into the depths of the divine knowledge, it behoves us to do all things in [their proper] order, which the Lord has commanded us to perform at stated times.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… viii. 1 .) And again he incites the Macedonians by these. “For your zeal,” he says, “hath provoked very many.” ( ib. ix. 2 .) And by the Galatians in like manner he does this, as when he says, “As I have given order to the Churches of Galatia, even so do ye.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
… Wherefore he exercises much zeal, as appears in the Epistles to the Romans ( Rom. xv. 25–27 .) and Corinthians (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 31
… Upon the first day of the week let every one of you lay by him in store, as God hath prospered him, that the gatherings be not then first made when I come. And when I come, whomsoever ye shall approve by your letters, them will I send to bring your liberality unto Jerusalem. And if it be meet that I go also, they shall go with me?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.17
… Now I will come unto you when I shall pass through Macedonia: for I shall pass through Macedonia. And it may be that I will abide, yea, and winter with you, that ye may bring me on my journey whithersoever I go. For I will not see you now by the way; but I trust to tarry a while with you, if the Lord permit. But I will tarry at Ephesus until Pentecost.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 7.17
… But when I come whomsoever you shall approve by your letters, them I will send to carry your grace to Jerusalem.” And that he may stimulate them to make a larger collection, he adds, “But if it be meet that I also go, they shall go with me:”
16:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 43
… “And upon the day of the week, when the disciples came together to break bread, Paul preached unto them, ready to depart on the morrow; and continued his speech until midnight.” ( v. 7 .) It was then the (season between Easter and) Pentecost. See how everything was subordinate to the preaching. It was also, it says, the Lord’s day.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
… but “having by gradual additions swelled his contribution, let him then produce it, when I am come but for the present lay it up,” saith he, “at home, and make thine house a church; thy little box a treasury. Become a guardian sacred wealth, a self-ordained steward of the poor. Thy benevolent mind assigns to thee this priesthood.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
… But do thou, O man, form associations to restrain the madness of inebriety. Such friendly doings are beneficial to those who are in bonds or in affliction. Something of this kind Paul enjoined to the Corinthians, alluding to which he says, “That there be no gatherings when I come.” (
16:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
Ver. 3 . “And when I arrive, whomsoever ye shall approve, them will I send with letters to carry your bounty to Jerusalem.”
16:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… “But now I go unto Jerusalem to minister unto the saints: for it hath pleased them of Macedonia and Achaia to make a certain contribution for the poor saints which are at Jerusalem.” ( Rom. xv. 25, 26 .) For in writing to the Corinthians he says: “If it be meet that I go also, they shall go with me” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
Ver. 4 . “And if it be meet for me to go also, they shall go with me.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… lviii. 8 .), saith the Prophet, if thou showest pity upon thy neighbour. And as natural oil contains light, so then doth mercy [alms] grant us a great, a marvelous light. Much mention doth Paul, too, make of this mercy. In one place, hear him say, “Only that we should remember the poor.” ( Gal. ii. 10 .) And in another, “If it be meet for me to go also.” (
16:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
… iv. 19 .) “And I will know not the speech of them that are puffed up, but the power:” but here, more mildly; that they might even long for his coming. Then, that they might not say, “Why is it that you honor the Macedonians above us?” he said not, “When I depart,” but, “When I shall have passed through Macedonia; for I do pass through Macedonia.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… iv. 19 .) and again towards the end had promised the same in milder terms, thus, “I will come unto you when I shall have passed through Macedonia; for I do pass through Macedonia; and it may be that I shall abide, or even winter with you;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 3
And yet he promised the contrary in his former Epistle, saying thus: “Now I will come unto you when I shall have passed through Macedonia: for I do pass through Macedonia.” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 17.25
… “But I will come to you when I pass through Macedonia: for I will pass through Macedonia. But I will stay or even pass the winter with you that you may conduct me whithersoever I shall go. For I do not want only to see you in passing: for I hope to stay with you for some time.”
16:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
… For the one was a very great commendation of them, if they were likely to yield him fruit from their obedience; and the other, a genuine proof of his own friendship. And in writing to the Corinthians he thus says, “That ye may bring me on my journey whithersoever I go” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
… and next, the power of the Spirit leading him wheresoever It willed, not where he himself desired. And this also he expresses in the second Epistle, when excusing himself on account of his delay, and saying, “Or the things which I purpose, do I purpose according to the flesh, that with me there should be the yea yea and the nay nay?” ( 2 Cor. i. 17 .)
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 3
… What then? saith one: was it not with the Spirit that he promised what he did? By no means. For I have already said that Paul did not foreknow every thing that was to happen or was expedient. And it is for this reason that he says in the former Epistle, “that ye may set me forward on my journey whithersoever I go;” (
16:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
Ver. 7 . “For I do not wish to see you now by the way; for I hope to tarry awhile with you, if the Lord permit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 4
What? That for this cause I came not, to spare you. When wrote he? In the former Epistle when he said, “I do not wish to see you now by the way?” (
16:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
Ver. 8 . “But I will tarry at Ephesus until Pentecost.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
Since then Timothy was restored to his teacher, and after having with him set in order the things in Asia, (for, says he, “I will tarry at Ephesus until Pentecost,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 2
… for we wish, yea have earnestly endeavored, that ye should know our affairs:” which is a very high proof of love. Of this even in the former Epistle he had before given notice, where he said, “For a great door and effectual is opened to me at Ephesus, and there are many adversaries.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.40
… Whence, also, he says to the Corinthians: “But I will tarry at Ephesus until Pentecost. For a great and evident door is opened unto me, and there are many adversaries.”
16:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 19.14
… Thou hast heard that every where perjuries follow oaths. Putting all these things then together, write them upon thy understanding. Dost thou not see how women and little children suspend Gospels
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 43
Ver. 9 . “For a great door and effectual is opened unto me, and there are many adversaries.”
16:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.8
… and did not draw it the less on account of his youth, but his ready will made him emulate the labours of his teacher. And of this, Paul himself was again a witness when he said, “Let no man despise him, for he worketh the work of the Lord as I also do.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 14
“Who shall put you in remembrance.” He said not, “shall teach,” lest they should take it ill, as being used to learn from himself. Wherefore also towards the end he saith, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… But first, it is necessary to speak of the very beginning, and inquire why he here associates Timothy with himself. For, he saith, “Paul an Apostle of Jesus Christ through the will of God, and Timothy our brother.” In the first Epistle he promised he would send him; and charged them, saying, “Now if Timothy come, see that he be with you without fear.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… This too he does when he writes to the Corinthians, and he says, “Let no man therefore despise him, for he worketh the work of the Lord as I also do.” (
16:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 11 . “Let no one therefore despise him.” And not this only doth he demand of them, but also greater honor; wherefore also he saith, “but set him forward in peace;” that is, without fear; causing no fightings or contentions, no enmities or hatreds, but rendering all subjection as to a teacher.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… iv. 17 .) and had set everything in order, he had returned back to Paul; who on sending him, had said, “Set him forward on his journey in peace that he may come to me, for I expect him with the brethren.” (
16:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… 22, 23 .) Through these regions also he merely passes again, just enough to establish them by his presence. “And a certain Jew, Apollos by name,” etc. ( v. 24 .) For he was an awakened man, travelling in foreign parts for this very purpose. Writing of him the Apostle said, “Now concerning Apollos our brother.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 12 . “But as touching Apollos the brother, I besought him much to come unto you with the brethren.”
16:13
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 1
… Wherefore I am prepared for [encountering] fire, wild beasts, the sword, or the cross, so that only I may see Christ my Saviour and God, who died for me. I therefore, the prisoner of Christ, who am driven along by land and sea, exhort you: “stand fast in the faith,”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. The lowly handmaid of Christ Jesus to Ignatius, her beloved fellow-disciple 1
The things which thou hast heard and learned from John concerning Jesus are true. Believe them, cling to them, and hold fast the profession of that Christianity which thou hast embraced, and conform thy habits and life to thy profession. Now I will come in company with John to visit thee, and those that are with thee. Stand fast in the faith,
san Basilio † 379 d.C. The Letters 251.4
… And I beseech you to remember the threat uttered by the Lord in the words, “All manner of sin and blasphemy shall be forgiven unto men; but the blasphemy against the Holy Ghost shall not be forgiven unto men, neither in this world, neither in the world to come.” Keep yourselves from dangerous teaching against the Spirit. “Stand fast in the faith.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 46
And how is it possible not to sleep? one may say. Indeed, as to natural sleep, it is not possible; but as to that of our moral faculty, it is possible. Wherefore Paul also said, “Watch ye, stand fast in the faith.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 13 . “Watch ye, stand fast in the faith.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
… He hath set them in due array. Observe how he also puts on the armor. “Stand therefore,” saith he. The very first feature in tactics is, to know how to stand well, and many things will depend upon that. Hence he discourses much concerning standing, saying also elsewhere, “Watch ye, stand fast.” (
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 1
… We exhort you also, according to the word of the apostle, to be “stedfast and immoveable, always abounding in the work of the Lord; forasmuch as ye know that your labour is not vain in the Lord.” And in another place: “Watch ye, and pray, and stand fast in the faith. Quit you like men, and be strong. Let all things be done with charity.”
16:14
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 34
… above all these things, put on love, which is the bond of perfectness.” And to Timothy he writes, “Now the end of the commandment is love;” and he goes on to describe the quality of this grace, saying, “Out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.” Moreover, when he says to the Corinthians, “Let all your things be done with love,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 5
… The apostle prescribes, saying, “Let all your things be done with love.”
16:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 2
Or, as I was saying, he both reminds them of his own miracles and speaks thus with an eye to those who were still approved. For many holy men were there who had “set themselves to minister unto the saints,” and had become “the first fruits of Achaia;” as he declareth (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
[3.] Ver. 15 . “Now I beseech you, brethren;—ye know the house of Stephanas, that it is the first-fruits of Achaia, and that they have set themselves to minister unto the saints.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 13
… in the second place, they also gained by the respect shown; and thirdly, they made those very persons more zealous and earnest. Wherefore thou seest that Paul hath everywhere a care for this, and commendeth such men for consideration. As he saith in the Epistle to the Corinthians: “Who are the first-fruits of Achaia,” (
16:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 17 . “But I was glad of the coming of Stephanas and Fortunatus and Achaicus, for that which was lacking on your part they supplied.”
16:18
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 2
As to my fellow-servant Burrhus, your deacon in regard to God and blessed in all things, I beg that he may continue longer, both for your honour and that of your bishop. And Crocus also, worthy both of God and you, whom I have received as the manifestation of your love, hath in all things refreshed
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 18 . “For they refreshed my spirit and yours.”
16:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.20
20. But that this also introduces arguments for the resurrection, hear the same Paul again, saying, “If after the manner of men I have fought with beasts at Ephesus, what shall it profit me if the dead are not raised.” And further, “If in this life only we have hope, we are of all men the most miserable.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
For she had been so estimable as even to make their house a Church, both by making all in it believers, and because they opened it to all strangers. For he was not in the habit of calling any houses Churches, save where there was much piety, and much fear of God deeply rooted in them.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 19 . “All the Churches of Asia salute you.” He is continually making the members combine and cleave together in one by means of the salutation.
16:20
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 23.3
… first be reconciled to thy brother, and then come and offer thy gift . The kiss therefore is reconciliation, and for this reason holy: as the blessed Paul somewhere cried, saying, Greet ye one another with a holy kiss
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
… And from the gifts there was much envying and great pride. Having then knit them together by his exhortation, he naturally bids them use the holy kiss also as a means of union: for this unites, and produces one body. This is holy, when free from deceit and hypocrisy.
16:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ( 1 Thess. ii. 17 ; iii. 10 .) Fain would I see the dust of hands that were in a chain, through the imposition of which the Spirit was furnished, through which the divine writings were written, (for “behold how large a letter I have written unto you with mine own hand:” ( Gal. vi. 11 ) and again, “The salutation of me Paul with mine own hand,”) (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 21 . “The salutation of me Paul with mine own hand;” intimates that the Epistle was composed with great seriousness; and therefore he added,
16:22
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 7
… Let us not bring disgrace upon our Father. Let us prove ourselves His true-born children, and not bastards. Ye know after what manner I have acted among you. The things which, when present, I spoke to you, these same, when absent, I now write to you. “If any man love not the Lord Jesus Christ, let him be Anathema.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 52.3
… For it is not safe that the writings of us babblers and private persons should fall into the hands of them that shall come after. Salute one another in love, and also all that come unto you in piety and faith. For ‘if any man’ as the Apostle has said, ‘love not the Lord, let him be anathema. The grace of our Lord Jesus Christ be with you
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 16
… How, pray, and in what manner? For the things seem a riddle. Or rather, if you will, let us learn what the curse is, and then we will question him upon these points, and shall understand this unspeakable and extraordinary love. What then is the curse? Hear his own words, “If any man love not our Lord Jesus Christ, let him be accursed.” ( anathema,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… For if he had not acquired great virtue, he would not have attracted his love? Since as for those who live in vice and transgressions he is accustomed ( οἶδε ) not only to abstain from loving them, but even to anathematize them. As when he says, “If any man love not the Lord Jesus, let him be accursed” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 22 . “If any man love not our Lord Jesus Christ, let him be anathema.”
16:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 23 . “The grace of our Lord Jesus Christ be with you.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 2.5
… And so the Apostle Paul, knowing that all the treasures of heavenly riches are found in Christ, rightly writes to the Churches: “The grace of our Lord Jesus Christ be with you.”
16:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
Ver. 24 . “My love be with you all in Christ Jesus, Amen.”
16:1
1. DE COLLECTIS (eleemosynarum) QUAE FIUNT IN SANCTOS, SICUT ORDINAVI ECCLESIIS GALATIAE, ITA ET VOS FACITE. — «In Sanctos,» hoc est in Christianos pauperes Hierosolymis agentes, de quibus vers. 3, et Rom. XV, 26; Christiani enim qui Hierosolymis erant, a contribulibus suis, utpote Judaeis, acerbissimis Christi hostibus, suis bonis sunt spoliati et valde afflicti, ut patet Hebr. X, 34. Unde S. Paulo in Concilio Hierosolymitano ita Gentium demandata fuit cura, ut tamen pauperum Judaeorum memor esset, Gal. II, 10. Hinc studiose pro illis collectam fieri imperat, quae deinceps perduravit usque ad tempora Theodosii, ut dicam II Cor. initio capitis VIII.
16:2
2. PER UNAM SABBATI (id est in primo die hebdomadae, videlicet Dominica) UNUSQUISQUE VESTRUM APUD SE SEPONAT, — id, quod volet dare ad hanc collectam. Nota: «Unam,» id est primam: hebraismo enim ponitur numerus cardinalis pro ordinali. Secundo, «sabbatum» hic idem est quod hebdomada, quia a sabbato quasi praecipuo die, in sabbatum sequens numerabant Judaei dies hebdomadae, ipsasque hebdomadas: ita scilicet, ut prima sabbati, sive post sabbatum, esset Dominica. Ita Ambrosius, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius et omnes alii. Simile Act. XX, 7. Una ergo, sive prima sabbati vel hebdomadae, est dies dominica: Dominica enim conveniebant fideles in ecclesia, et faciebant suas oblationes, uti etiamnum faciunt. Nam ex hoc Apostoli loco patet, ex Apostolica institutione, collectam fieri solitam die dominica. Unde cum Constantinopoli ea consuetudo exolevisset, S. Chrysostomus eam restitui curavit, deque hac re insignem habuit orationem illam de eleemosyna et collationibus. Rursum notat hic Chrysostomus apte juberi, ut haec collecta fiat die dominica, quia illo die Deus mundum creavit, Genes. cap. I, et perditum recreavit, dum Christus die dominica resurrexit, et die dominica misit Spiritum Sanctum; ut memores tantae misericordiae acceptae illo die, in alios quoque indigentes nos ipsi misericordes et liberales simus. Quare inepte Magdeburgici per «unam sabbati» intelligunt sabbatum ipsum: quod non Christianorum, sed Judaeorum erat festum. Hinc rursum patet, tempore Apostolorum, mutatum esse sabbatum in Dominicam, idque claro significatur Apoc. I, 10: «Fui,» inquit Joannes, «in spiritu in dominica.» Hinc secundo, sequitur, contra Novantes, servandas esse traditiones etiam non scriptas: nec enim usquam Scriptura jubet Dominicam servari pro sabbato. SEPONAT, RECONDENS QUOD EI BENE PLACUERIT. — S. Thomas et Cajetanus putant quemque fidelium domi seposuisse in dominico die hanc collectam, ut non eodem die, sed postea eam daret in ecclesia, tunc scilicet cum esset mittenda ad pauperes Hierosolymitanos. Verum contrarium docet praxis, ut dixi, qua ad altare, ipso die dominico, fiunt oblationes; et Apostolus cum addit: «Ut non, cum venero, tunc collectae fiant.» Vult ergo eas ante fieri, nimirum, ut dixi, «una sabbati,» hoc est Dominica, ut scilicet ante coenam et agapem quisque apud se seponat, quod mox veniens in ecclesiam ad coenam offerat in eleemosynam et collectam. Nota: Pro recondens, graece est θησαυρίζων, id est thesaurisans. Qui enim aliquid recondit et thesaurizat pauperibus, hic sibi ipsi thesaurum comparat et reponit in coelo. QUOD EI BENE PLACUERIT. — Ὅτι ἂν εὐοδωθῇ, id est, ut Vatablus, quod ei prospere a Deo obvenerit, q. d. Offerat pro fortunis suis, pro prosperitate, quam a Deo accepit. Noster videtur legisse εὐδοκῇ, id est, bene placuerit. Sane, ut vidimus cap. praeced., Graeca multis in locis sunt corrupta.
16:3
3. MITTAM GRATIAM (eleemosynam) VESTRAM IN JERUSALEM. — Notat Oecumenius, non vocari hic eleemosynam, quae revera talis erat, quia miserum est nomen eleemosynae et indignum sanctis qui eam accepturi erant, sed civilius vocari «gratiam,» benedictionem, communicationem.
16:4
4. QUOD SI DIGNUM FUERIT UT ET EGO EAM, MECUM IBUNT. — Hisce verbis Paulus Corinthios stimulat ad largiorem collectam, ut scilicet tantam faciant, quam dignum sit ut ipsemet perferat.
16:8
8. PERMANEBO AUTEM EPHESI USQUE AD PENTECOSTEN, — quia scilicet Ephesi erat celeberrimum illud Dianae templum, ibique residebant Asiae Minoris primarii. Unde Ephesi habitabat Proconsul Asiae, et, ut Philostratus, lib. VIII Vitae Apollonii, testatur, plurimum Ephesi vigebat sapientia. Itaque major ibi messis erat S. Paulo: quae causa fuit cur Ephesi morari et permanere statueret.
16:9
9. OSTIUM MIHI APERTUM EST MAGNUM. — Magna scilicet Ephesi mihi se aperit occasio et aditus Evangelii seminandi, et convertendi multos. Ita Ambrosius.
16:12
12. VENIET AUTEM (ad vos, o Corinthii, Apollo) CUM EI VACUUM (id est opportunum) FUERIT. — Ita Ambrosius.
16:14
14. OMNIA VESTRA IN CHARITATE FIANT. — «In charitate,» non supernaturali, sed «in charitate,» id est sincero affectu et dilectione, qualem etiam poenitentes, imo et infideles habere possunt. Ita aliqui. Verum haec non est charitas, quam Scriptura et Paulus fidelibus commendat, sed tantum amor naturalis, quem etiam habent Ethnici et Pagani. Sensus ergo proprie est, q. d. Paulus: O Corinthii, non in contentione, non cum ambitione et schismate (ut dixi capitib. III et XIV), sed cum charitate Christiana, quae virtus est divina a Christo vobis infusa, omnia vestra facite. Est hoc partim praeceptum, partim consilium, ut dixi cap. X, vers. 31.
16:15
15. OBSECRO VOS, FRATRES. — Est hoc versu hyperbaton, quod sic cum Theophylacto ordinandum est: «Obsecro vos, fratres, ut subditi sitis Stephanae, Fortunato, Achaico (et omni cooperanti et laboranti): nostis enim domum (id est domos, puta familias) eorum, quoniam (quod) primitiae sunt Achaiae (primi scilicet qui ex Achaia crediderunt Christo), quique se (suaque) ordinaverunt et addixerunt ministerio sanctorum,» ut scilicet exerceant hospitalitatem in Christianos egenos et peregrinos, maxime qui laborant in Evangelio. Nota: subditi sitis, nimirum honorando eos, eorum monita et exempla sequendo. Rursum cooperantes et laborantes vocantur hic illi, qui viros jam dictos adjuvabant, eisque cooperabantur in re Evangelica, et pro ea cum iis laborabant.
16:17
17. GAUDEO IN PRAESENTIA STEPHANAE, ET FORTUNATI, ET ACHAICI («in praesentia,» quia scilicet hi viri vobis praesentes sunt, ut quod vobis deest in fide et doctrina Christiana, ipsi suppleant et doceant, vosque in ea confirment. Ita Anselmus. Secundo et aptius, Theophylactus, «gaudeo in praesentia,» quia scilicet hi viri mihi Paulo praesentes sunt), QUONIAM ID QUOD VOBIS DEERAT (circa meum ministerium), IPSI SUPPLEVERUNT (ut pro vobis mihi ministrarent, suisque opibus et facultatibus me remque Christianam juvarent et promoverent; hoc est enim quod subdit Paulus): REFECERUNT ENIM MEUM SPIRITUM, ET (consequenter) VESTRUM (quoque), — quia mea refectio, vestra quoque refectio et recreatio est. Putat Theophylactus hos viros a Paulo Corinthiis tam impense commendari, eo quod hi Corinthiorum schismata et vitia ad Paulum detulissent, ut eis nihil austerum vel triste ostendant, sed potius ut eos cognoscant, id est ament, colant, honorent.
16:22
22. SI QUIS NON AMAT DOMINUM NOSTRUM JESUM CHRISTUM, SIT ANATHEMA, MARAN ATHA. — «Anathema» est res quae cum execratione separatur, abjicitur et destinatur ad extremum exitium; quod in hominibus est aeterna damnatio. Non sunt ergo verba excommunicantis, sed execrantis et denuntiantis aeternam damnationem iis qui Christum non amant, et infidelibus. Hoc enim est Hebraeum חרם cherem, ut vertit Syrus, de quo dixi Rom. IX, 3. Anathemati proxima censura erat catathema, quae erat proprie eorum qui se damnatis conjungerent. Unde Justinus, Quaest. CXXI: «Anathema,» inquit, «dicitur id quod reconditum est, et secretum Deo, nec jam ad communem usum sumitur (ut Hebraeis cherem); aut quod vitii culpaeque causa a Deo abalienatum est. Catathema autem est assentiri iis qui anathematizant, id est diris se devovent.» MARAN ATHA. — Ita Romana; non enim una est dictio maranatha (ut pleraque Biblia hic male legunt), sed duae, Maran atha, ut mox patebit. Quaeres, quid sit Maran atha? Primo, Erasmus, Beza et Bullingerus, putant idem esse quod anathema, ut, sicuti dicitur abba Pater, ita e converso dicatur anathema, Maran atha, legendumque esse non Maranatha, sed מחרם מותא macharammota: ut sit idem quod Hebraeum חרם cherem, id est anathema, sive res addicta morti. Sed hoc tortum est, et longe distat macharam mota a Maran atha. Nam Maran atha hic constanter legunt omnes Latini, Graeci et Syrus. Rursum patet linguarum peritis, Maran atha esse vocem Hebraeo-syriacam, esseque illud ipsum quod habet hic Syrus interpres מרן Maran, hoc est Dominus noster, אתא etha, hoc est venit, uti passim omnes hic vertunt; quod pure hebraice diceretur מורנו אתא morenu atha, hoc est, magister vel Dominus noster venit. Mor enim hebraice magistrum et dominum significat, pro quo Chaldaei dicunt mar, Arabes mir: inde mara vel maria, id est domina; mar ergo idem est quod sar, pro quo Arabes dicunt sir (unde Galli suum Sire acceperunt), id est dominus. Inde dicitur Sara, id est domina. Sic etiamnum Christiani S. Thomae in India et Babylonia Praelatos suos et Episcopos Chaldaeos vocant mar, ut Mar Abraham, Mar Joseph, mar Simeon, id est, ut Galli dicunt Monsieur, vel Sire Abraham, sire Joseph, sire Siméon. Dices: Quid facit Maran atha, id est, Dominus noster venit, ad rem et scopum Apostoli? Respondet Chrysostomus et Theophylactus, Paulum hac voce uti, ut ex Christi ad nostram carnem adventu et charitate, nos ad omnem virtutis ingressum incitet, et ut «insinuet,» ait S. Hieronymus, quod superfluum sit odiis pertinacibus adversus eum velle contendere, quem venisse jam constat. Unde Graeci legunt ἦλθε, id est venit, in praeterito, q. d., ait Chrysostomus: Ratio cur anathema denuntiem eis, qui non amant Jesum, est quod ipse jam venit, videlicet in humilitate ad salvandum, ut nulla possit esse eum non diligentibus excusatio. Christi enim adventus et passio adeo amorem conciliat, ut venia dignus non sit, qui eum non amaverit. Verum haec ratio frigidior videtur. Ergo nota, Maran atha esse Syro-hebraicum, Hebraeis usitatum, sicut Graecis anathema, et sicut Hebraeis usitatum erat, Amen, Osanna, Alleluia, quae proinde apud Latinos manserunt. Vide S. Hieronymum, epist. 137 ad Marcellam, et S. Augustinum, epist. 178. Subjicit itaque Paulus post anathema, Maran atha, quia Hebraei quempiam condemnantes solebant id facere sub comminatione et contestatione praesentis divini judicii, ut patet Dan. XIII, 55 et 59; Psal. IX, 20, q. d. Maran atha, id est Dominus venit, scilicet vindex ad judicium: aut potius Maran atha, id est veniat Dominus judex, ut eum qui Christum non amat, anathemate feriat, damnet et puniat. Ubi adverte: Per euphemismum, boni ominis causa, solent Hebraei punitionem hanc tacere et subaudire. Sic dicunt jurando per execrationem: «Haec faciat mihi Deus, et haec addat,» non addentes, nec exprimentes, quam poenam, ignem, aut mortem sibi addi velint, sibique imprecentur, si juramentum violarint, idque ex summa juramenti religione et reverentia, atque ex sacro quodam horrore timentes verentesque ne execratio haec vel nominata quoquo modo eos afflet et invadat: sicuti apud nos qui excandescunt, dum execrantur, vel gravem poenam aut cladem alicui sibi amico imprecantur, solent mox addere: Deus hoc avertat, Deus prohibeat, Deus custodiat nos. Pari modo et hic cum dicitur, Maran atha, hoc est, Dominus noster venit, sive veniat, supple et subaudi, ad judicium, ut scilicet extremam et aeternam cladem et calamitatem infidelibus Christique hostibus afferat et infligat. Est enim Maran atha, sicut et anathema, vox execrantis et condemnantis; unde Anselmus: «Si quis,» inquit, «non diligit Dominum Jesum, sicut ei non est utilis adventus ejus, qui jam completus est; sic ad damnationem sit ei secundus, qui adhuc futurus est.» Huc pertinet et illa Titelmanni expositio: «sit anathema,» id est execratus, maran atha, id est in adventu Domini, vel cum Dominus venit ad judicium. Unde et S. Clemens ita videtur interpretari Maran atha, cum huc alludens ita ait, in fine epist. 2: «Haec, frater Jacobe, de ore S. Petri jubentis audivi: si quis praecepta haec integra non custodierit, sit anathema, usque ad adventum Domini nostri Jesu Christi.» Quibus ultimis verbis quid aliud explicat, quam Petri et Pauli Maran atha? Alludit Paulus ad illud Malachiae cap. ultim. vers. 6: «Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate;» et primitus ad prophetiam Henoch, quam citat Judas, vers. 14 et 15: «Ecce,» inquit, «venit Dominus in sanctis millibus suis, facere judicium contra omnes, et arguere omnes impios.» Simile anathema est apud Rabbinos השם אתא hasschem atha, et contracte שמתא scamatha, id est Dominus venit: licet enim אתא atha, id est venit, sit praeteritum, tamen hic accipitur pro optativo veniat; Hebraei enim saepe commutant tempora, ut praeteritum pro praesenti, vel futuro, aut optativo capiant. Ex hoc Maran atha Hispani Christiano-Judaeos et Mauros, cum a christianismo apostatarunt, et resilierunt ad suum judaismum vel mahometismum, vocant Maranos, quasi anathemata. Ita ex diplomatibus antiquorum regum docet Joannes Mariana, lib. VII Historiae Hispaniae, et Baronius, tom. IX, in fine anni Christi 775. Maranus ergo idem est quod κάθαρμα, et excommunicatus ob apostasiam, qui scilicet a christianismo recidit in judaismum, vel mahometismum. Errat ergo vulgus, quod dici putat, Maranus quasi Mauranus, id est Maurus vel Judaeus, qui abstinet porcina, quam vulgus Hispanorum inde vocat marana.
16:24
24. CHARITAS MEA (qua vos diligo) CUM OMNIBUS VOBIS SIT (ut simili charitate sincera vicissim me et invicem diligatis) IN CHRISTO (et propter Christum. Ita Ambrosius et Anselmus). AMEN.
Doxologia Conclusiva AETERNITATEM cogita, Anathema, Maran atha!
16:1
Supra per totam seriem epistolae proposuit apostolus Corinthiis quamdam doctrinam generalem, in hoc ultimo capite proponit eis quaedam specialia et familiaria. Et circa hoc duo facit. Primo monet eos quid ipsi debeant aliis facere; secundo ostendit quid alii faciant ipsis, ibi salutat vos Ecclesia, et cetera. Circa primum duo facit. Primo instruit eos de his quae debent facere ad absentes; secundo vero de his quae debent facere ad praesentes, ibi vigilate et state in fide, et cetera. Circa primum tria facit. Primo instruit eos de his quae pertinent ad absentes pauperes sanctos, qui sunt in Ierusalem; secundo de his quae pertinent ad apostolum, ibi veniam ad vos, etc.; tertio de his quae pertinent ad discipulos, ibi si autem venerit, et cetera. Circa ea quae debent fieri sanctis, qui erant in Ierusalem, de tribus instruit eos apostolus. Primo qualiter eleemosyna sanctis facienda sit colligenda; secundo qualiter sit conservanda, ibi unusquisque autem vestrum, etc.; tertio qualiter sit in Ierusalem transmittenda, ibi cum autem praesens fuero, et cetera. Circa primum sciendum est, quod, sicut legitur Act. IV, 34 s., mos erat in primitiva Ecclesia, ut conversi ad fidem venderent possessiones et omnia quae habebant, et pretium ponerent ad pedes apostolorum, et de eis unicuique (prout erat opus) provideretur, ut sic nullus haberet proprium, sed essent illis omnia communia. Et, sicut dicitur in collationibus patrum, omnis religio ab illa sancta societate sumpsit exordium. Contigit autem ut fame pervalida exorta, pauperes sancti, qui erant in Ierusalem, inopia maxima laborarent. Unde factum est, ut apostoli ordinarent ad ipsorum subventionem, quod per alias Ecclesias Christi collectae fierent, et haec commissio facta est Paulo et Barnabae, Gal. II, 9: dederunt mihi et Barnabae, et cetera. Et quia apostolus super hoc sollicitus erat, monebat illos, quos converterat, ut eis subvenirent, quia, sicut ipse ad Romanos dicit, iustum est, ut a quibus spiritualia receperant, temporalia ministrent. Et hoc est quod dicit de collectis autem quae fiunt per Ecclesias in sanctos, id est in usum sanctorum, et non quorumlibet. Eccle. XII, v. 5: da iusto, et ne recipias peccatorem. Non quod peccatoribus non sit aliquid dandum, sed quia magis debet quis dare eleemosynam iusto indigenti quam peccatori. Sicut ordinavi in Ecclesia Galatiae, ita et vos facite, id est colligite, per unam, scilicet diem, sabbati, id est, septimanae. Et hoc ideo ordinatum est, ut paulatim qualibet hebdomada aliquid parvum solverent, ne si simul totum solvissent, gravarentur. Et licet eis paululum videretur, et quasi insensibile, paulatim dare, tamen, completo anno, eleemosynae in simul collectae, magnae erant.
16:2
Vel per unam sabbati intelligitur prima dies post sabbatum, scilicet dies dominicus. Et hoc ideo illo die fieri voluit apostolus, quia iam inoleverat consuetudo, ut populus in dominicis diebus ad Ecclesiam conveniret. Lev. XXIII, 35: dies primus celeberrimus erit atque sanctissimus, et cetera. Et post: est enim coetus atque collectae, et cetera. De huiusmodi eleemosyna dicitur Dan. IV, 24: peccata tua eleemosynis redime; et Eccli. XXIX, v. 15: eleemosyna viri quasi sacculus, et cetera. Quia vero non solum debet apponi modus in colligendo, sed etiam in conservando, ideo consequenter instruit qualiter collectae conserventur, cum dicit unusquisque autem vestrum, et cetera. In quo ostenditur maxima industria apostoli, ne aliqui crederent quod apostolus faceret collectas istas magis causa quaestus proprii, quam propter necessitatem sanctorum. Ideo suspicionem hanc vitans, et quantum ad se et quantum ad suos ministros, noluit dictam pecuniam a se, seu a suis ministris custodiri, sed ordinavit quod quilibet illud quod sibi placebat elargiri, reportaret domi et conservaret seorsum, faciens sic per totum annum. Et huius ratio erat, quia apostolus nolebat, quod quando veniret Corinthum, vacarent collectis, sed doctrinae et rebus spiritualibus. Et ideo dicit ut non cum venero, et cetera. Act. VI, 2: non est aequum nos relinquere, et cetera. Notandum est ergo quod quilibet debet cavere sibi, ne videatur aliquid spirituale facere propter quaestum, et inde est quod dominus, Matth. X, 9 voluit praedicatores nihil habere. Romanis etiam mos erat, ut nullus assumeretur ad senatus officium, nisi prius probatus fuisset in officio quaestoris, quia virtutis est magnae res temporales custodire.
16:3
Qualiter autem debeant mitti in Ierusalem, subdit, dicens cum autem praesens fuero, etc., quasi dicat: nec in hoc volo aliquos specialiter onerare, cum praesens fuero, scilicet ad portandum pecuniam, sed mittam illos quos probaveritis, id est approbaveritis mittendos, mittam, inquam, per epistolas, id est cum epistolis missis a vobis et a nobis, laudatoriis et commendatoriis, scilicet in quibus contineatur quantitas pecuniae, commendatum studium nostrum et charitas. Mittam, inquam, perferre gratiam vestram, id est quod gratis dabitis sanctis pauperibus, in Ierusalem. II Cor. VIII, 1: notam facimus vobis gratiam Dei, et cetera. In Ierusalem, id est sanctis qui sunt in Ierusalem.
16:4
Et non solum mittam illos quos probaveritis, sed si dignum fuerit, etc., id est si magna quantitas fuerit, mecum ibunt, in quo inducit eos ad bene et liberaliter solvendum. Rom. XV, 25: nunc igitur proficiscar Ierusalem ministrare sanctis, et cetera. Consequenter apostolus instruit eos de his quae pertinent ad seipsum. Et circa hoc tria facit.
16:5
Primo promittit eis suam praesentiam, dicens veniam ad vos, cum Macedoniam pertransiero, etc.; secundo dicit se facturum apud eos diutinam moram; tertio excusat suae praesentiae dilationem. Circa primum sciendum est, quod, sicut dicitur Act. XVI, 9, vir Macedo apparuit apostolo cum esset in Troade, deprecans eum, et dicens ei: transiens in Macedoniam libera nos. Ut ergo apostolus iussa impleret, disposuit se Macedoniam iturum. Et quia Macedonia erat media inter Asiam et Achaiam, in qua est Corinthus, ideo dicit cum pertransiero in Macedoniam, veniam ad vos, imo veniam ad vos inde, scilicet quia tunc ero vobis propior. Secundo promittit se facturum apud eos diutinam moram, dicens apud vos forsitan manebo, id est moram contraham, vel etiam hyemabo, id est per totam hyemem permanebo vobiscum, quia multa corrigenda sunt in vobis.
16:6
Vel, causam quare ad eos vadit, subdit, cum dicit ut vos me deducatis quocumque iero. Et dicit quocumque, quia nesciebat determinare quo iret, nisi secundum quod spiritus sanctus inspirabat sibi. Deducatis, inquam, non defendatis me, sed ut doceatis vias. Tertio cum dicit nolo enim vos, etc., excusat dilationem suae praesentiae dupliciter. Uno modo, quia Corinthii possent dicere: non est necesse quod tantum differas venire et quod primo vadas in Macedoniam, quia tu potes venire in Achaiam et permanere, ita quod non transeas per Macedoniam. Et ad hoc dicit: licet sic possem venire ad vos, tamen non diu possem manere vobiscum, quia statim oportet me ire in Macedoniam, vel redire in Asiam. Unde quia nolo vos modo in transitu videre, ideo modo non venio primo ad vos: nam ego spero aliquam moram contrahere vobiscum, si dominus permiserit.
16:7
Dicit si dominus permiserit, quia forte vel antequam esset ibi, vel postquam iam esset ibi, dominus inspiraret ei quod iret ad alium locum, ubi faceret maius bonum. Alio modo excusat se, et hoc videtur magis litterale, quia oportebat eum diu manere apud Ephesum, quae est in Asia.
16:8
Et ideo dicit permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten, et cetera. Forte haec epistola missa fuit in hyeme, seu in vere, et tunc post Pentecosten debebat ire in Macedoniam et morari ibi usque ad hyemem, et tunc ire Corinthum et hyemare. Rationem autem quare volebat morari Ephesi usque ad Pentecosten, subdit, cum dicit ostium autem, etc., id est, magnum fructum facio in Epheso. Et dicit ostium esse apertum magnum, id est multa corda hominum ad credendum parata, et evidens, quia sine contradictione. Col. IV, 3: orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium, et cetera. Sed quia sunt multi adversarii, qui conantur impedire vel subintrare, si ergo absentarem me, tantus fructus posset de facili impediri, ideo nolo recedere quousque sitis bene firmati. Apoc. III, 8: ecce dedi coram te ostium apertum.
16:10
Hic instruit eos de his quae pertinent ad discipulos suos. Et primo de his quae pertinent ad Timotheum, secundo de his quae pertinent ad Apollo, ibi de Apollo, et cetera. De Timotheo tria mandat. Primo ut secure custodiatur, unde dicit si autem venerit ad vos Timotheus, videte, studeatis, ut sine timore sit apud vos. Forte aliqua commotio fuerat ibi propter pseudo-apostolos. II Cor. VII, 5: foris pugnae, intus timores, et cetera. Et hoc debetis facere, quia opus domini operatur, sicut et ego praedicando. II Tim. IV, 5: tu vero vigila, in omnibus labora.
16:11
Secundo ut in honore habeatur, et ideo dicit ne quis ergo illum spernat. Et ratio huius est forte, quia iuvenis erat. I Tim. IV, 12: nemo adolescentiam tuam spernat. Lc. X, v. 16: qui vos spernit, me spernit. Tertio ut pacifice deducatur, et hoc est quod dicit deducite autem illum, et cetera. Et ratio huius est quia expecto illum cum fratribus, qui sunt cum eo. De Apollo, et cetera. Iste est ille Apollo, de quo habetur Act. XVIII, 24, quod Iudaeus quidam, etc., et iste ivit in Achaiam, et fuit quasi specialis doctor eorum post apostolum, I Cor. III, 6: ego plantavi, Apollo rigavit, etc. et, ut Glossa dicit, episcopus erat. Et quia Corinthii male se habuerant, recesserat ab eis, et iverat ad apostolum. Postmodum vero Corinthii rogaverunt apostolum, ut remitteret illuc ipsum, ad quod respondet eis, dicens de Apollo autem fratre, quem rogastis remitti ad vos, notum vobis facio, tria. Primo, preces meas sibi factas, quoniam multum rogavi eum, ut veniret ad vos cum fratribus. Et dicit: rogavi eum, licet possit praecipere, quia magnis viris non de facili debet fieri praeceptum. I Tim. V, 1: seniorem obsecra, et cetera. Eccle. XXXII, 1: rectorem te posuerunt, et cetera. Sed numquid licuit sibi relinquere populum suum? Ad hoc dicendum quod, sicut Gregorius dicit, quando omnes subditi male se habent et nolunt corrigi, licet episcopo recedere ab eis. Unde quia isti erant tales, licuit ei. Vel dicendum est, quod forte non erat episcopus eorum, sed specialiter praedicaverat eis. Secundo, responsum Apollinis, quia renuit venire ad eos, ibi et utique non fuit voluntas eius ut nunc, et cetera. Et ratio huius est quia forte nondum erant bene correcti, vel quia ipse erat in aliis arduis occupatus. Tertio, promittit eum aliquando ad eos iturum.
16:12
Unde dicit veniet autem cum ei vacuum, id est opportunum, fuerit, scilicet quando vos eritis correcti. Consequenter, postquam instruxit eos quid debeant facere absentibus hic instruit eos qualiter se habeant ad praesentes. Circa hoc duo facit. Primo ostendit qualiter se habeant quantum ad omnes in communi; secundo quantum ad quosdam in speciali, ibi obsecro autem vos, fratres. Instruit autem eos apostolus in communi de tribus, scilicet de fide, de bona operatione et de modo bene operandi. Sed tamen istis tribus praemittit unum quod est omnibus necessarium, id est, sollicitudo. Unde dicit vigilate et orate. Lc. XII, 43: beati servi illi, quos cum venerit dominus, invenerit vigilantes, etc., et, Matth. XXVI, 41: vigilate et orate, et cetera. De fide ergo instruit, cum dicit state, scilicet in fide, Eph. VI, 14: state succincti, et cetera. De bona operatione, cum dicit viriliter, id est fortiter, agite, quia fides sine operibus mortua est, Iac. II, 26. Sed quia bona operatio non est attribuenda nobis sed Deo, ideo subdit et confortamini in domino. Ps.
16:13
XXX, 25: viriliter agite, et confortetur cor vestrum, et cetera.
16:14
De modo agendi, cum dicit omnia vestra in charitate fiant, id est, omnia debent referri ad finem charitatis, scilicet ut fiant propter Deum et proximum, Col. III, 14: super omnia charitatem, et cetera. Consequenter cum dicit obsecro autem, etc., instruit eos quomodo se habeant ad quosdam in speciali. Et primo quantum ad illos qui videntur habere aliquam praerogativam in spiritualibus; secundo quantum ad illos qui in corporalibus operibus, ibi gaudeo autem, et cetera.
16:15
Dicit ergo obsecro autem vos, fratres: nostis, id est approbastis, domum Stephanae, et fortunati, et Achaici. Approbastis, inquam, propter duo, et quia sunt primitiae, id est primo conversi, quia ab ipso apostolo in primis baptizati, supra I, v. 16: baptizavi autem, etc., et quia magis devoti et prompti ad ministeria sanctorum, unde dicit et in ministerio sanctorum ordinaverunt seipsos. Rom. XII, 13: necessitatibus sanctorum, et cetera. Et ideo obsecro, ut et vos subditi, etc., Hebr. XIII, 17: obedite praepositis, et cetera.
16:16
Et omni cooperanti, Phil. IV, v. 3: adiuva eos qui mecum laboraverunt. Sap. III, 15: bonorum laborum gloriosus, et cetera. Hic instruit eos quantum ad illos, qui praeeminent in ministeriis et potest dupliciter exponi.
16:17
Uno modo ut dicatur gaudeo autem in praesentia Stephanae, fortunati, et Achaici, qui sunt praesentes vobis, quorum praesentia est vobis proficua. Quoniam ipsi id quod vobis deerat, suppleverunt, docendo vos. Et in hoc quidem refecerunt spiritum meum, inquantum gaudeo de bono vestro, et spiritum vestrum, inquantum instructi estis. Phil. IV, 5: gavisus sum valde, quia inveni, et cetera. Et ideo, quia sic se habuerunt, ergo agnoscite, id est, honorate eos, et cetera. Alio modo, ut dicatur: gaudeo in praesentia Stephanae, fortunati, et Achaici, quia scilicet personaliter mecum sunt, et serviunt mihi, in quo supplent quod deerat vobis, id est, quod vos non poteratis mihi corporaliter exhibere. In quo quidem refecerunt spiritum meum, inquantum mihi servierunt, et paverunt me, et vestrum, inquantum de bono meo gaudetis, et ideo cognoscite, et cetera. Salutant vos, et cetera. Hic apostolus insinuat quid alii faciant Corinthiis. Et circa hoc duo facit. Primo insinuat quomodo salutentur ab aliis; secundo subdit suam salutationem, ibi salutatio mea, et cetera. Circa primum tria facit. Primo insinuat quomodo salutat eos tota Ecclesia Asiae in communi. Unde dicit salutant vos omnes Ecclesiae Asiae. Rom. ult.: salutant vos omnes Ecclesiae Christi. Secundo quomodo salutant eos specialiter hospites Pauli.
16:19
Unde dicit salutant vos in domino multum, aquila, et cetera. Isti erant hospites apostoli, et de his habetur Rom. XVI, v. 3 et Act. XVIII, 2 s. Tertio quomodo salutant eos apostoli et familiares sui.
16:20
Unde dicit salutant vos omnes fratres, qui scilicet mecum sunt, Phil. ult.: salutant vos qui mecum sunt fratres. Ex quo ergo omnes salutant vos, et vos etiam salutate invicem in osculo sancto, non libidinoso, quo mulier apprehensum deosculatur iuvenem, Prov. VII, 13, non fraudulento, quo Iudas osculatus est Christum, Matth. c. XXVI, 49. Salutatio, et cetera. Hic suam salutationem subdit, et circa hoc duo facit.
16:21
Primo ponit titulum salutationis, dicens salutatio mea, scilicet scripta est, manu mea Pauli. Et hoc faciebat in epistolis suis propter quosdam, qui sub specie apostoli scribebant falsas litteras. Unde ut non deciperentur, postquam scripta erat epistola per aliquem, in fine consequenter scribebat apostolus manu sua.
16:22
Secundo ponit ipsam salutationem, in qua, primo, male dicit malis, dicens si quis non amat, etc., anathema sit, id est separatus vel excommunicatus; maranatha, id est dominus veniet; quasi dicat: qui non amat dominum nostrum Iesum Christum, sit anathema in adventu domini. Sed numquid sunt excommunicandi omnes qui non sunt in charitate? Respondeo. Dicendum, quod hoc intelligitur, si quis non amat dominum Iesum Christum, id est fidem Christi, et isti sunt haeretici et sunt excommunicati. Vel si quis usque ad finem mortis non perseverat in amore domini Iesu Christi, in adventu erit separatus a bonis.
16:23
Secundo, benedicit bonis, bene optans eis, scilicet gratiam Christi, cum dicit gratia domini nostri Iesu Christi. Et hoc optans, optat eis omne bonum, quia in gratia domini nostri Iesu Christi continetur omne bonum.
16:24
Optat etiam eis charitatem suam, dicens charitas mea, etc., ut vos invicem et Deum diligatis ea charitate qua ego vos diligo, et non propter aliquod aliud nisi in Christo Iesu, id est propter amorem Christi. Amen, id est fiat.
16:1
1. De coUectis autem, quae fiunt in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite. Opportune jam stib finem epistolae subjicit Apostohis exhortationem de colligenda pecunia in subsidium pauperum fidelium, qui erant Hierosolymae. Cujus quidem collectae passim per Ecclesias indicendae quae causa fuerit (non enim hic agitur de ea, cujus meminit Lucas Actor. 11. et 12., sed de alia posteriore), exponemus in comment epist. ad Galatas, cap. 2., ubi dicit Apostolus: Tantum ut pauperum memores essemus, quod etiam sollicitus fui etc. Quemadmodum aiitem prioris eleemosynae, sic et hujus procurandae atque Hierosolymam mittendae vel etiam perferendae negotium Paulo simul et Barnabae datum fuerat; licet inposteriori Silas Barnabae successerit, ut docebimus in comm. 2 Cor. 8, ad illa verba: Sed et ordinatus est ah Ecclesiis comes peregrinationis nostrae in hanc gratiam etc. Vide etiam, quae dicta ad illud Rom. 15.: Probaverunt enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Graece pro collectis est Aoyta singulari numero, quam Chrysostomus auAXoyi^v exponit, id est, coUectionem seu collationem. Ecclesiastico more collecta vocatur, quomodo missa pro missione, et remissa pro remissione. Postea coepit usurpari nomen collectae etiam pro conventu sacro, quod in eo, fidelibus oflFerentibus, collecta fieri soleat. Unde est illud Hieronymi in comm. epist. ad Gal. 6. de Joanne Apostolo, jam admodum sene, quod nihil aliud per singulas solebat proferre collectas, nisi hoc: FilioU, diligite alterutrum. Pro verbo fiunt in Graeco nihil exprimitur, ut verti possit: De collecta, (juae fit, aut quae facienda est in sonctos, aut absque supplemento verbi, quomodo transtulit Erasmus: De coUatione in sanctos. Sensus Apostoli: Quod attinet ad collectam seu collectionem pecuniae faciendam pro sustentatione sanctorum, id est, Christianorum egentium (de Hierosolymitani'^ l(iquitur), sicut ordinavi, constitui ac praecepi Ecclesiis regionum Galatiae, ut facerent; ita vos quoque facite. Ordinationem Graeci praeceptum diserte interpretantur, cum annotant Apostolum non dixisse: hortatus sum, aut suasi, sed ordinavi, videlicet necessitatem praecepti imponens. Unde et praeceptive Corinthiis dicit: ita et vos facite. Quod observandum propter haereticos, praeceptivam potestatem Ecclesiae praefectis adimentes. Nec vero contrarium huic esse, quod de eadem re scribens in 2. epist. cap. 8. sic ait: Non quasi im~ perans dico, et iterum: Consilium in hoc do, ostendemus in illius loci commentario. Quomodo sequatur ex hoc loco, scriptam fuisse hanc epistolam ante eam, quae scripta ert ad Romanos, diximus in hujus argumento. Porro verbum facite non Bolum pertinet ad collectam instruendam, verum etiam ad modum, qui praescribitur verbis subjunctis.
16:2
2. Per unam sabbati. Graece sabbatorum, numero plurali, quemadmodum et Graece legitur: una sabbatorum, apud quatuor Evangelistas in historia resurrectionis Domini, et Act. 20, 7. Dicitur autem una sabbatorum Hebvaea phrasi prima sabbatorum, quomodo Geu. 1. dies una, \d ek, prima. Prima vero sabbatorum, id est, ea dies, quae prima est in hebdomada dierum. Nam et ipsa hebdomada Judaeis sabbatum vocabatur, ut Luc. 18.: Jejuno bis in sabbato; et singulae dies hebdomadae vocabantur sabbata, quarum dierum septima quidem proprie sabbatum erat, ac suo nomine signabatur, veliquae vero suis numeris exprimebautur hoc modo: una sabbatorum, secunda sabbatorum, etc. Quod et in consuetudine Ecclesiae remansit usque ad Augustini tempora, ut loco feriarum diceretur secunda, tertia, quarta, quinta, sexta sabbati, quemadmodum liquet ex ipsius Augustini epist. ad Casulanum presb., num. 86. Quamvis, ut feriae nuncupentur secunda, tertia, etc, in eccleeiasticis officiis usitatissimum est jam olim, etiam ante Silvestri tempora, qui decretum ea de r3 fecit. Atque utinam id aeque receptum esset usu loquendi quotidiano potius, quam ut planetarum, seu verius deorum getilium nominibus hebdomadae dies appellarentur a Christianis. Quem morem, utique nobic ex gentilifate reliquum, vehementer improbat Augustinus, exponens psalmi 93. tituhim, in quo nominatur quarta sabbati. Improbat etiam et acriter exagitat Jacobus Faber in annot. hujus loci. Igitur una sabbatorum erat, quam Ecclesia jam ab illo tempore vocare coepit diem Dominicam, quod in ea resurrexisset a morte. Sic enim appellatur a Joanne Apostolo Apoc. 1., ut proinde, diei Dominicae nomen et institutionem ad Apostolos referendam esse, non sit dubitandum. Porro diem hanc, id est, Dominicam, per unam sabbatorum significari, manifestum est ex locis jam indicatis Evangelistarum, in quibas iina sabbatorum resurrexisse Dominum testantur. Admodum vero congruenter diem Dominicam collectis faciendis assignat Apostolus, quod in ea finitis operis totius hebdomadae, Deo vacaretur, ac de more per Apostolos instituto fierent oblationes fidelium ad altare. Cujus rei meminitinter alios Prudentius in hymno de S. Laurentio. Eiindemque morem oblationum, diebus Dominicis tempore sacrificii coUigendarum, in hunc usque diem Ecclesia retinet. Postremo notandum, in Graeco sic haberi: xotra fitav 3afj^d-0i\, secundum unam sabbatorum. Pro quo legit Augustinu.o: secundum unam sabbati, lib. 2. de sermone Domini in monte, cap. 17. et alibi. Erasmus vertit: in una sabbatorum, quasi sensus sit: in die Dominica, scilicet aliqua per vos constituenda. Sic enim nude partem hanc multi intelligunt. Verum praepositionem Graecam melius Latine reddidit vulgatus interpres; per unam. Sensus enim est: per dies Dominicas, singulis diebus Dominicis. Locutio similis cum illa Tit. 1. xata TioXtv^ id est, per civitates, nempe singulas. Atque eum sensum vult tran.slatio Syriaca: In omni una die in sabbato, hoc est, prima quaque die hebdomadae. Hanc vero particulam alii praecedentibus annectunt, alii sequentibus. Si praecedentibus annectatur, sensus erit, Apostolum praecipere Corinthiis, ut, sicut ordinaverat Ecclesiis Galatiae, ita et ipsi faciant per singulas dies Dominicas. Sin jungas sequentibus, praecipit, iisdem diebus fieri, quod proxime sequitur. Ubi et dicemus, uter contextus potior sit.
Unusquisque vestrum apud se seponat, recondens, quod ei bene placuerit. Seponat, Graece xi%ixu), ponat, quomodo legit Augustinus loco proxime citato, necnon in Speculo; item Primasius in commentario, et Beda tam in textu, quam in iis, quae refert ex Augustino. Posteriores fere legunt: reponat, ut Haimo, Lombardus, Hervaeus, S. Thomas et alii; tametsi inter haec tria, ponat, seponat, reponat, parum discriminis est. Recondens, Graece {^r^aauptCcov^ thesaurizans. Quod de eo proprie dicitur, qui paulatim collecta reponit et cumulat. Hoc ultimum: quod ei bene placuerit, ita legitur in Graeco: o ti av £uo5d)Tai. Id Valla vertendum existimat: quod facile factu sit, sive quod bene cedat. Erasmus: quidquid commodum fuerit. Alii melius: quod successerit. Nam Graeci -verbi propria significatio est prosperari in viis, id est, actionibus suis, prospereagere. Quo etiam usi suntLXX., cum alibi, tum in psalm L, ubi Latine legitur: et omnia, quaecumque faciet, prosperabuntur. Usus est et Paulus Rom. L, ubi Latine: Si quo modo prosperum iter habeam. Itaque sensus est: Prout cuique benedixerit Deus ac proventum prosperaverit, pro modo facultatum seu lucri hebdomadarii, quisque seponat et cumulum faciat tribuendum in collectam publicam. Et ita fere expositores Graeci. Locus moralis ad exhortandum simili modo plebem, ut de justo hiero totius hebdomadae portionem aliquam seponant in eleemosynas pauperum, eoque pacto sua peccata redimere studeant apud Deum. Suspicatur Erasmus, interpretem nostrum vertentem: quod ei bene placuerit, iu Graeco legisse: suSox^Tai^ ut sensus sit: quidquid probaverit ac plasitum ei fuerit. Sed verbum £uo5u)Tatj quod in omnil;us est Graecis, magis aptum est exhortatioui praesenti. Porro cum dies Dominica non tam ad seponeudum et recondendum aUquid de rebus suis, quam ad expromeudum et conferendum in collectam publicam, fuerit deputata, potius sane videtur iHud: per unam sabbati, construendum cum parte praecedenti, quae ipsius collectae meminit, quam cum ista, quae seponere ac recondere jubet. Crysostomus quidem, et autor glossae ordinariae, et alii post eam ita Paulum intellexerunt, quasi velit, pecuniam cujusque, quam conferre cogitaret, sepositam acrecouditam apud ipsum remanere, velut depositarium, uti Cajetanus loquitur, donec universa collecta mittenda essetHierosoIymaiu; idque Paulum ad hunc modum statuere, ne forte Ecclesiae ministri, qui servandam pecuniam accepissent, in suspicionem venirent, tamquam non integra fide eam tractantes. Verum, ut taceam, quam parum prudenter unicuiqae servanda relinqueretur ea pecunia, quam prius destinasset iu eleemosyuara (uara interim variae possent occurrere vel occasiones, vel etiam necessitates expendendi), repugnat ea praxis tum rationi ipsius colJectae, tum consuetudini Ecclesiae, juxta quam singulis Dominicis ad altare Domini fiebant oblationes, non reportandae domum ab oflferentibus, sed a ministris Ecclesiae, quorum probata erat fides, asservandae in usus pios ac necessarios. Atque hoc satis etiam declarat pars sequens:
Ut non, cum venero, tunc collectae fiant. Vult Apostolus, collectas prius fieri, particulatim per Dominicas, ut, quum venerit, paratas eas inveniat, ita nimirum, ut summa ex iis conflanda statim mitti posset Hierosolymam.
16:3
3. Cum autem praesens fuero, quos prohaveritis i^er epistolas, hos mittam perferre gratiam vestram in Hierusalem. Praesens fuero, Graece unum verbum Tiapayevtofjiat ^ advenero, vel adfuero. illud: per epistolas, sequentibus adjungendum esse, diserte monent Theophylactus et Haimo; ut sit sensus: Quoscumque ex vobis probaveritis fideles et aptos ad hoc opus, eos ego mittam cum litteris meis commendatitiis ac testibus tum vestrae charitatis ac benevolentiae, tum probitatis ipsorum, ut perferant gratiam vestram (quod alius munificentiam, alius magnificentiam vestram transtulit), hoc est, gratuitum ac liberale donum vestium, ad pauperes fideles, qui sunt Hierosolymis. Hunc ordinem constructionis servant et alii plerique expositores, tam Graeci, quam Latini. Verum quia phrasis incommoda est, nec usitata, u) quis dicatur mitti per epistolas, id est, cum epistolis, fortasse rectius ea particula jungetur verbo probaveritis, hoc sensu; Postquam advenero, tunc, quos probaveritis per epistolas, quas scilicet dabitis illis Hierosolymam cum subsidio perferendas, eos mittam, ut perferant. Uistinguit et exponit hoc modo Benedictus Arias. Atque eam distinctionem videre est adhibitam iu bibliis correctionis Romanae. Nam et series sermonis huc magis invitat. Annotat Cbiysostoraus, quem Theophylactus et Oecumenius sequuntur, hanc collationem ab Apostolo gratiam appellari, ut et alias benedictionem et communicationem, 2 Cor. 8. et 9., quod hae civiles sint et honorificae nuncupationes subsidii; caeterum studio eum abstinuisse a nomine eleemosynae, quod, ut Oecumenius ait, miserum sit eleemosynae vocabulum, et indignum sanctis illis, quibus mittendum erat subsidium. Quamquam hoc vocabulum Apostolus non omnino tacuit. Nam Actor. 24. apudFelicem praesidem affirmat, se, eleemosynas facturum in gentem suam, venisse Hierosolymam.
16:4
4. Quod si dignum fuerit, ut et ego eam, mecum ibunt. Quod si, inquit, res tanti erit, ut decens et consentaneum judicetur, vel me ipsum proficisci, gratiam vestram perlaturum Hierosolymam, non ibo solus, sed eosdem illos, quos probaveritis, comites profectionis habere volo; scilicet ut testes integritatis ac fidei meae. Id enim agit Apostolus, ne suum aliquod commodum in hoc negotio collectionis pecunirriae spectare videatur. Quam suspicionem ad avertenda scandala pusillorum, merito studet omnibus modis a se removere. Porro dicens: si dignum fuerit, tacite exstimulat eos ad largiorem collectam, videlicet tantam, quae Apostoli perferentis ministerio non sit indigna.
16:5
5. Yeniam autem ad vos, cum Macedoniam pertransiero. Nonnulli, inter quos Aquinas, existimant, Paulum hic loqui de prima sua profectione in Macedoniam, quae describitur Actor. 16., quando vir Macedo per visionem Paulo dixit: Transiens in Macedoniam adjuva nos. Sed id ex eodem libro Actorum refellitur. Nam prima profectio Pauli inMacedouiam contigit antea, quam Corinthiis Evangelium praedicasset. Quod demum factum scribitur Actor. 18. Constat igitur, Apostohun de alio per Macedoniam transitu loqui, nec dubitandum arbitror, quin de eo, cujus mentio fit Actor. 19., Luca referente de Paulo, cum adhuc Ephesi moraretur, quod proposuit in Spiritu, transita Macedonia et Achaia, ire Hierosolymam, et iterum cap. 20., ubi Paulum refert profectum esse, ut iret in Macedoniam, et partes iUas perambulasse; deinde venisse in Graeciam. Liquet etiam ex hoc loco, illud, quod dixit supra cap. 4.: Veniam ad vos cito, non sic accipiendum, quasi statim ac recta Corinthum proficisci statuisset, sed cum primam posset, transita tamen pvius Macedonia, quemadmodv.in illic exposui. Quaeritur autem, an, quod hic affirmat ac promittit Apostolue, se ventunim ad Corinthios, facto praestiterit. Dubitandi ratio est ex 2. epist. cap. 1., iibi se excusat, ac notam levitatis a se repellit, causam reddens, cur juxta promissum non venerit. Volui, inquit, prius venire ad vos; et mox: Cum ergo hoc voluissem, numquid levitate usus sum? utsit apud me: Est et no7i? et sub finem capitis: Parcens vobis non veni ultra Corinthum. Propter haec multi putant, Apostolum, quod hoc loco se facturum pollicetur, id postea non implesse, justa tamen ratione dimotum a proposito. Verum re bene expensa, et iis, quae dicuntur in 2. epist., collatis cum loco praesenti, comperietur, Apostolum plane id praestitisse, quod hic promittit, ac proinde non de eo quasi non praestito sese excusare, sed de alio quodam suo promisso. Nam Apostolum, pertransita Macedoria, Corinthum adiisse, primum locus Actorum supra citatus satis ostendit, ubi dicitur, partibus Macedoniae perambulatis, venisse iu Graeciam, id est, Achaiam, nt Lucas expressit verbis prioribus; ibidemque tres menses egisse, ut credibile non sit, eum tunc Corinthum, in ea regione sitam, prout statuerat ac promiserat, non accessisse, quum vel maxime propter Corinthios in Achaiam venisset. Deinde probat epist. ad Roman., ab eo scripta Corinthi post hanc et secundam ad Corinthios epistolam, ut in ejus argumento demonstravimus. Caeterum excusationem, quae est in secunda epistola, non respicere promissum hujus loci, sed aliud quoddam ac diversum, eo loco docebimus. Sunt, qui hic annotent, Apostolum, cum diceret: veniam ad vos, ac rursum: Macedoniam pertransibo, non addidisse illud in talibus consuetum: Si Dominus voluerit, eo, quod de voluntate Dei certus esset per revelationem. Id enim significatum esse verbis illis, quae citavimus ex Act. 19.: Proposuit in Spiritu, transita Macedonia et Achaia, ire Hierosolymam. Sed, puto, falluntur. Nam illa revelatio non erat de transeunda Macedonia et Achaia, sed de adeunda Hierosolyma; sicut dicit Act. 20.: Ecce, alligatus ego spiritu, vado in Hierusalem. Non est autem necesse, quoties nos aliquid facturos dicimus, addere A^erbo: si Dominus voluerit; sed interdum verbo, semper intellectu. Quod et a Paulo factum, facile est docere. Nam et infra j vers. 7. addit: Si Dominus permiserit, et supra cap. 4. brevi se venturum promittit, si Dominus voluerit. Alibi vero nihil addit, ut Rom. 15., nunc Hierosolymam, nunc in Hispaniam se profecturum dicens. Illud notandum, hujusmodi verba non affirmare rei eventum, sed significare voluntatem animique pro^.ositum, et aliquando promissionem. Quare si non succedat eventus, nihil pro])terea falsi fuit in verbis; dum tamen ex animo et fide dicta fuerint.
Nam Macedoniam pertransibo. Graece SiepxofJLa'., transeo sivq pertranseo, nisi quod hoc verbum more sui simplicis etiam futuri significationem habet. Et ita sumendum hoc loco, res ipsa docet. Nam Ephesi in Asia haec scribit Paulus, nec statim discessurus iu Macedoniam, sed, uti paulo post dicit, usque ad Pentecosten in ea urbe mansurus. Unde plerique vertunt: transibo, transiturus, aut pertransiiurus sum.
16:6
6. Apud vos autem forsitan manebo. Graece %a^OL\iz\Gi, permanebo. Ac si dicat: Adventus meus ad vos non erit transitus solum, ut dixi de Macedonia, sed erit mora diuturnior. Apparet autem, fuisse moram trium fere mensium, ex loco prius citato Actor. 20. Addit forsitan, propter rei incertitudinem. Unde sequenti-^ versu hoc ipsum repetens adjicit: Si Dominus permiserit.
Vel etiam hiemabo. Id est, totam hiemem apud vos peragam. Chrysostomus hunc locum sic accipit, ut sentiat Pauhis, se venturum ad eos aestate, fortassis autem et hiemem apud eos transacturum. Videtur autem Apostolus hoc consilium de hieme apud Corinthios agenda postea mutasse. Nam sub finem epistolae ad Titum, quae scripta putatur eodem anno, constitutum sibi dicit Nicopoli hiemare. JJt vosmededucatis, quocutnque iero. Hoc est: Ut, quando mihi a vobis quocumque discedendum erit, vos abeuntem honoris causa prosequamini, etiam viaticum, si opus sit, suppeditaturi; quae pars est honoris. Ut particula non hic causam finalem significat, sed bonum aliquod consequenri, nec tam ipsius Pauli, quam Corinthiorum. Nam fideles honorificum sibi ducebant, si suum Apostolum a se discedentem deducerent. De qua hujus verbi significatione plura diximus ad illud Rom. 15.: Et a vobis deducar.
16:7
7, Nolo enim vos modo in transitu videre. Transitum intelligit, quo sit iturus inMacedoniam, quod esset: obiter tantum ac velut per occasionem, dum alio yvoperat, eos invisere. Modo, Graece apxi, nunc, non significat tempus praesens aut proxime instans (cogitat enim adhuc aliquantisper haerere Ephesi), sed proximam prcfectionem.
Spero enim, me aliquantulum temporis manere apud vos. Graece ad verbum: Spero autem tempus aliquod permanere apud vos. Quod Latinius dicas: Sed spero, tempus aliquantum permansurum me apud vos. Aliquantum, non aliquantulum, legitur in textu Ambrosiastri et Primasii; necnon in Speculo Augustini. Et res ipsa postulat ita legendum. Neque enim Paulus sentit, perexiguo tempore se mansurum apud Corinthios; sed ideo noUe se dicit eos modo in transitu videre, ut postea longiorem moram apud eos trahat, etiam per hiemem integram, uti supra dixit.
Si Dominus permiserit. Dominum Christum intelligere videtur, de cjuo dioitur Actor. 16. juxta nostros codices: Et non permisit eos Spiritus Jesu. Hoc addit, quia nesciebat, an permissurus esset Dominus. Quaeres, cur non dixerit: Si Dominus voluerit, quemadmodum supra cap. 4., sicut et Jacobus dicendum praecipit cap. 4., sed: si Dominus permiserit; praesertim cum certo teneamus, omnia bona fieri, Domino Deo non solum permittente, sed volente et operante. Eadem quaestio est de loco Heb. 6.: Et hoc faciemus, siquidem permiserit Deus. Responderi potest, non sic Deum esse nostrarum actionum autorem, ut non etiam a libera cujusque voluntate, Deo tamen subordinata, procedant; ideoque, dum quis aliquid boni facere statuit, nesciens, an Deus secundum ordinem suae providentiae daturus sit obstaculum operis exsecutioni (Non est emmhominis via ejus; nec viri est, ut dirigat gressus suos, Jerem. 10.), recte eum dicere, se id facturum, si Deus permiserit. Verum praeterea responderaus, Graecam vocem eTitxpsTrsiv plus importare, quam permissionem nudam, qua etiam peccata permittuntur a Deo; quae permissio Graecis significatur verbo laVj sinere. Significat enim id, quod alii vocant concedere, id est, facere potestatem agendi. Quam ejus significationem facile est ex aliis Scripturae locis probare. Hinc et apud Latinos usu receptum est, ut quis dicatur imperator, rex, episcopus, abbas, permissione divina, id est, autoritate seu concessione et voluntate Dei; et ut aliquid factum dicatur permissu superiorum, id est, iis consentientibus, et potestate ab illis accepta. Sic igitur intellige, quod ait Apostolus: Si Deus permiserit, id est, conce.sserit.
16:8
8. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Hinc colligitur, Ephesi scriptam esse hanc epistolam; idque certius, si loco verbi STCipLSvdi permanebo, legas e7ii|i.evojj permaneo, accentu tantum mutato; quemadmodum legit interpres Oecumenii, dum vertit in praesenti: commoror, ac legisse etiam videntur Chrysostomus et Theophylactus, dum annotant hoc idem, quod Oecumenius, Apostolum hac parte certiores facere Corinthios, ubi degat, et quamdiu sit ibi moraturus. Quare, etiam Graecis consentientibus, Ephesi scriptam esse, satis testatum est. illud vero: usque ad Pentecosten, Erasmus interpretatur: usque ad quinquagesimum diem, idque repetit etiam in paraphrasi; quasi non aliud significetur, quam numerus dierum, quibus Apostolus Ephesi mansurum se dicat. Censet enim ille, festum Pentecostes intelligi non posse, ne dierum discrimen Judaicum, alias a se damnatum, Apostolus observare videretur. Qua in re vehementer fallitur. Cum enim praecipua festa Judaeorum, ut erant Pascha et Pentecoste, propter Judaeos ubique gentium dispersos etiam gentilibus essent cognita, maxime Christianis, quibus cum Judaeis plus erat commercii, recte Paulus festum Judaicum nominat, non observationis causa, sed certum tempus fidelibus notum designare volens, quo permansurus sit Ephesi. Quamquam ipsi Paulo, qui Judaeus erat, festorum Judaicorum observatio, tametsi lege jam mortua, nondum erat illicita. Nam et de eo scribit Lucas Actor. 20., quod festinabat, ut diem Pentecostes faceret Hierosolymis; scilicet apud Judaeos legis aemulatores declaraturus, se legem adhuc observare, falsoque se traduci, quod doceret disces^ sionem a Moyse eorum, qui per gentes erant, Judaeorum, ut habetur Actor. 21. Unde nec probabile est, quod quidam existimant, hoc loco significari Pentecosten Christianorum, nisi fateamur (quod nulla ratio suadet), de alia Pentecoste Pauhim hic agere, et de alia Lucam in Actis, ubi Pauli factum memorat. Nam eo quidem loco Pentecosten Judaeorum intelligi, vel inde liquet, quod ad celebrandam Pentecosten Christianorum non opus erat Hierosolymam adscendere. Judaeorum autem Pentecoste non nisi Hierosolymis, ubi.sacrificiorum locus erat, agi poterat, Sic igitur Paulus utitur nomine Pentecostes, etsi festi Judaici, quomodo superius Judaeorum more dixit unam sabbatorum, et quomodo Lucas Actor. 20. non solum Pentecosten, sed et unam sabbatorum, et dies azymorum, quae utique festa erant Judaica, nominavit; multo certe melius illi, tempora designantes nominibus festorum, quae, licet abrogata jam essent, a Deo tamen instituta fuerant, quam nos Christiani, qui in ore et usu habemus profana mensium nomina, pleraque ducta a superstitione gentilium. Moveat forte quempiam, quomodo dicat, usque ad Pentecosten se mansurum Ephesi, cum festinaret (uti dictum est ex Actis) ad hoc, ut diem Pentecostes faceret Hierosolymis. Sed facile tollitur hic scrupulus distinctione temporum. Nam in Actis sermo est dePentecoste subsequentis anni, quod perspicuum fiet historiae seriem consideranti. Porro cur Ephesi diutius ipsi morandura sit, causam subjicit, dicens:
16:9
9. Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens. In Graeco non est evidens, sed svspyTj^;^ id est, efficax. luterpres legit ivapyrjC;, id e.st, evidens. Quod et Ambrosiastrum legisse, docet ejus commentarius. Valla dubitat, utra lectio sit melior. Sane quamvis ab eo, quod nunc est in Graecis codicibus, etiam Graecorum commentarii non dissentiant, nostra tamen lectio neutiquam improbanda est. Habet enim sensum commodiorem, ac si dicat Apostnlus: Magna, manifesta et praeclara mihi oblata est occasio, magnus aditus apertus ad propagandum Evangelium. At secundum Graecam lectionem significatur efficax occasio, id est, talis, quae spem optimam ostendat magni proventus. Quamquam Syrus interpres Graecam vocem aliter accepit, dum vertit: operosum, id est, quod magnos labores requirat. Similis occurrit varietas in epistola ad Philemonem, ubi nos legimus: Ut commmiicatio fidei tuae evidens fiat etc. Vide ejus loci commentarium.
Ostium, pro occasione, Paulina phrasis est, etiam a Luca usurpata Act. 14., versu penult. Non dissimile est, quod Latini dicunt, fenestram aperire, id est, occasionem dare. Caeterum occasionem, de qua loquitur Apostolus, Graeci, quos sequitur S. Thomas, interpretanturraultorum corda ad credendum parata; quomodo Christus in Evangelio dicit messem multam, Matth. 9., et regiojies albas ad messem, Joann. 4. Cajetanus suspicatur magni alicujus seu principis, seu philosophi conversionem significari, cujus exemplum multi alii sperentur ac videantur secuturi. CarJinalis Baronius occasionem hanc esse putat opportunitatem loci. Erat enim Ephesus totius Asiae minoris primaria civitas, eademque celeberrima et undicpe frequentata; tum propter templum Dianae toto orbe notissimum; tum quod illic Asiae proconsul resideret ac jus diceret toti provinciae; ac denique, quod, uti Philostratus refert in Apollonio lib. 8., bonarum artium studia plurimum in ea civitate vigerent; ut propter haec idoneus admodum locus Paulo visus fuerit, ubi disseminandi Evangelii causa diutias mo raretur. Verum quamlibet occasionem, id est, ostium intelligas, fuit ilhid apertum Paulo, non ab alio, quam a Deo; qiieraadraodum docet Hieronymus in princip. comm. super Joelem. Sic enim Apostolus Col. 4.: Orantes, inquit, et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis ad loquendum etc. Qui et apud Lucam Act. 14. refert, quod Deus aperuisset gentibus ostium fidei.
Et adversarii multi. Quidam adversative legunt: Sed adversarii multi, ut Ambrosiaster in commentario, et Hieronymus k)CO jam citato; quasi dicat Apostolus: Quamquam multi sunt adversarii. Verum et nostra lectio, Graecae consona, bene habet. Significatur enim altera ratio, propter quam Apostolo diutius Ephesi manendum sit; nempe quia multi sint, qui tam egregiam spem et occasionem fructus Evangelici nitantur impedire, cura quibus futurum sit ipsi negotium. Verisimile est autem, Judaeos intelligi, qui in ea civitate multi erant, iique more suo remoram Evangelio facturi, quemadmodum et facere jam coeperant; bestiae nimirum illae, cum quibus Ephesi pugnaverat, ut dictum est capite superiori.
16:10
10. Si autem venerit Timotheus, videte, ut sine timore sit apud vos. Videtur de Timotheo velut absente loqui, idque magis etiam apparet ex eo, quod mox dicit: Exspecto illum. Falluntur ergo, quiThimotheum inter eos numerant, per quos missa sit haec epistolae. Miserat autem ad Corinthios Timotheum, qui eos commonefaceret viarum et doctrinae ipsius Pauli, sicuti dixit cap. 4. Sensus: Si venerit ad vos Timotheus, curate, ut secure apud vos agat, id est, timendi causam non habeat; nemo sit ei molestus. Ponit enim effectum pro objecto, timorem pro periculo et molestia. Loquitur non de infidelibus, sed de quibusdam professione Clmstianis, qui, eloquentiae et saecularis sapientiae nomine sibi placentes, adversus Paulum, cujus carissimum discipulum esse Timotheum noverant, factiosi erant; quod genus fratrum apertius insectatur in 2. epist. cap. 11. Erant autem, ut ex eodem loco constat, ex Judaeis praecipue. De talibus eum loqui, arguit illud: apud vos, id, quod etiam a Graecis expositoribus observatum est.
Opus enim Domini operatur, sicut et ego. Opus Domini, Christi intelHge, id est, spectans ad promovendum Christi Evangelium. Cujusmodi opus in primis est ipsa Evangelii praedicatio. Sic de Epaphrodito dicit Philipp. 2.: Quoniam propter opus Christi usque ad mortem accessit. Addit autem: sicut et ego, non parem sibi Timotheum statuens, sed ut a munere apostolico, in quo Pauli cooperarius erat, eum commendet.
16:11
11. Ne quis ergo illum spernat. Graece l^ou^svTjaij, vilipendat, nihili faciat. Quod metuendum erat ob aetatem ejus adhuc juvenilem. Qua de re ipsum etiam Timotheum admonet alibi, dicens: JSemo adolescentiam tuam contemnnt, 1 Tim. 4. Sed hic eo magis id faciendum fuit, quia Timotheus nondum erat episcopus, quando haec scribebantur. Confirmat autem haec pars id, quod paulo ante dixi, Paulum respicere ad quosdam Christi nomen professos, a quorum injuriis velit Timotheum defendi. Pertinet eodem, quod sequitur:
Deducite autem illum in pace. Pax in Scripturis intelligi solet, quae perturbationes et molestias exchidit. Itaque sensus est: Incolumem eum dimittite, seciu"itatem praestate, ne quis ei molestiam exhibeat; quin potius abeuntem ea, qua decet, humanitate prosequimini. Id enim est deducere.
Ut veniat ad me. Scilicet Ephesum, ubi nunc ago. Forte jam habebat iu animo, Timotheum Ephesi creare episcopum. Porru Timotheum non multo post venisse Ephesum ad Paulum, declarat ipse Paulus, ad eum ita scribens: Rogavi te, ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam, 1 Tim. 2.
Exspecto enim illum cum fratribus. Ambiguus sermo, quo vel significetur, Paulum una cum fratribus exspectare Timotheum, vel Paulum exspectare Timotheum una cum fratribus venturum. Qui posterior sensus magis inesse videtur verbis Apostoli; fratres autem intelligit fideles.
16:12
12. De Apollo autem fratre vobis notum facio, quoniam multum rogavi eum. In Graeco et Syriaco tantum haec leguntur: De Apollo autem fratre multum rogavi, sive hortatus sum eum. Sed et vetusti quidam codices Latini, et veteres concordantiae, textusque Primasii has quatuor dictiones: vobis notum facio, quoniam, non habent. Addidit autem quispiam ad supplendum sensum; quamvis et alioqui sensus constet, hoc modo reddendus: Ad Apollo fratrem quod attinet, multis verbis eum hortatus sum et rogavi. Eclipsis est familiaris epistolis, qualis et supra cap. 7.: De quibus autem scripsistis mihi. Fratrem appellat charitatis vocabulo, ne quis dissidium aliquod inter eum et Paulum hic suspicetur ex eo, quod rogatus a Paulo non acquieverit, ut Corinthum proficisceretur. Annotant Graeci, Paulum his verbis se excusare, cur ad eos miserit Timotheum juvenem, ac non potius Apollo natu grandiorem, virum eloquentem ac potentem in Scripturis (ut dicitur Actor. 18.), denique doctorem ipsorum a Paulo secundum; quod ipse Paulus supra cap. 3. testatus est, dicens: Ego plantavi, Apollo rigavit. Addunt Latini posteriores, Haimo, Lombardus et alii, glossam interlinealem secuti, Apollo factionibus, quae apud Corinthios erant, offensum ens reliquisse, et ad Paulum se contulisse; deinde Paulum a Corinthiis rogatum esse, ut illum ad se remitteret; etmaxime, quodipsorum esset Episcopus aPaulo ordinatus. Sed et apud Hieronymum legitur in commentariis epist. ad Titum, cap. 3., Apollo fuisse Episcopum Corinthiorum, et propter dissensiones, quae in Corintho erant, ad vicinam insulam Cretam cum Zena legis doctore transfretasse; nempe cum prius Ephesum venisset ad Paulum. Quamquam quod hi dicunt, eum fuisse Corinthiurum Episcopum, S. Thomas haud immerito revocat in dubium, quia non licet episcopo populum suum ueserere, praesertim in fide novellum et assidua rigatione egentem. Id autem Apullo fecisse, doctorem diligentem et spiritu ferventem, uti praedicatur Act. 18., non est existimandum. Rogavi, inquit, eum..
Ut veniret ad vos cum fratribus. Id est, ut ad vos iret, vosque inviseret, fratribus aliquot comitatus.
Et utique non fuit voluntas, ut nunc veniret. In multis exemplaribus legitur voluntas ejus, sed castigatiora pronomen ejus non agnoscunt, ut nec Graeca, nec Syriaca. Graeca sic habet: Et omnino non erat voluntas, ut nunc iret. Quod de Dei voluntate interpretantur Theodoretus, Theophylactus et Oecumenius. Latini veru, supplentes particulam ejus, ad ipsius Apollo voluntatem referunt; idque, ni fallor, rectius. Nam genitivum Dei subaudiri, cum de Deo nihil praecesserit, nimis coactum est. Igitur hic est sensus: Frustra eum hortatus sum, ut ad vos iret. Nam ob certas causas non erat ei uUo pacto animus nunc eundi. Quaeres, cur Paulus ei non praeceperit. Respondet S. Thumas et Liranus, quia magnis viris non facile praecipiendum est aliquid. Certe Paulus non judicavit expedire, ut praecepto eum urgeret. Scribit autem Hieronymus, eum, Pauli epistola dissensiomhus, quae Cori?ithi ortae fuerant, temperatis, Corinthum revertisse.
Veniet autem, cum ei vacuum fuerit. Male Valla reprehendit interpretem de addito pronomine ei. Continetur enim in Graeco oxav suxatpT^oia, quod ita recte vertas: Ubi commodum tempus nactus fuerit; pro quo legitur in textu Ambrosii: cum opportunum fuerit. Quamquam etiam, Erasmo judice, bene vertit noster interpres. Nam et Act. 17., ubi de Atheniensibus dicitur, ad nihil aliud vacabant, et Marci 6., ubi de discipulis Christi, nec spatium manducandi habebant, idem in Graeco verbum est suxaips^v. Notandum est, veteres Latinos expositores, Ambrosiastrum, Pelagium, Primasium et Sedulium in suis commentariis totum hunc vers. 12., in quo de Apollo legitur, intactum reliquisse. Quae res suspicionem facit, locum hunc eis lectum non fuisse; nisi quis putet, nihil hic eis succurrisse, quod judicarent annotatu dignum.
16:13
13. Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini. Rursus sub finem epistolae praeceptis neccessariis eos instruit, brevissime tamen. Estque sententia totaaO'Jv6sT0<:inGraeco. Sensus: Interea, dum noster ad vos differtur adventus, vigilate, id est, salutis vestrae curam gerite, scilicet adversus male suadentium insidias; state (qui situs est vigilantis), id est, persistite in fide Evangelii, quod a nobis didicistis. Estote virili et infracto fortique animo adversus ea mala, quae vobis ab hostibus et persecutoribus fidei, seu Judaeis, seu gentibus, inferuntur aut imminent.
16:14
14. Omnia vestra in charitate fiant. In multis etiam vetustioribus ita legebatur: Omnia enim vestra etc. Verum particula causalis haud dubie superflua est, quae nec in Graecis habetur, nec in Syriacis, nec in melioribus Latinis mss., ut nec in veterum commentariis. Omnia vestra videlicet opera, actiones. Syrus paraphrastes supplet voluntates seu placita. In charitate, HebraismuS est, quem Latine reddit Erasmus: cum charitate; quemadmodum et legitur in textu Am brosii et apud Augustinum de gratia et lib. arb. cap. 17., quan^quam significantius est: ex charitate, vel, uti vertitHenteuius: per charitatem. Non enim sati.s (, II il. l;slil fUlllMl. T(>l!l I. est Apostolo, si in charitate constituti et charitatem habentes, eaque salva, aga mus, quidquid agimus (sic enim multa mala fiunt a nobis, ea nimirum, quae charitatem non excludunt); sed mens ejus est, ut ex dictamine et imperio charitatis omnia faciamus. Nam quia charitas, ait S. Thomas 2, 2. qu. 23. art. 4. ad 2, habet pro objecto fineiJi ultimum humanae vitae, scilicet beatitudinem aeternam, ideo extendit se ad actus totius humanae vitae per modum imperii; ac proinde iis actibus, qui non ex charitate fiunt, deest debita ordinatio ad ultimum finem, ut dicitur eadem quaest. art. 7. ad 2. Quapropter Augustinus enchiridii cap. 121.: {Juod ita fit, inquit, ut non referatur ad charitatem (id est, ad charitatis objectum et finem), nondum fit, quemadmodum oportet fieri, quamvis fieri videatur. At vero difficultatem habet hoc tam generale praeceptum Apostoli. Nam ex eo consequens apparet, omnium eorum, qui charitatem non habent, opera aut esse peccata, aut peccato maculata, ut quibus desit, quod hic praecipitur, in charitate fieri. Quare non solum infideles, verum quoscumque peccatores, imo et catechumenos nondum renatos, et poenitentes nondum reconciliatof, in omni opere peccare, fatendum eiit. Quod absurdum est, et tam Scripturis, quaui Patrum definitionibus contrarium. Nonnulli, quo difficultatem effugiant, Apostoli verba accipiunt ut exhijrtantis tantum, sive, quomodo Cajetanus loquitur, excitantis, non autem ut praecipientis. Sed ea profecto nimis laxa est interpretatio tam insignis sententiae, nec conveniens cum praecedentibus: Vigilate, state, etc., quae utique praecepti sunt; deinde nec accommoda scopo, quem intendit Apostolus. Respicit enim ad dissidia, cuntcntiones et aemulationes subortas iu Ecclesia Corinthiorum, partim propter magistros, de quo cap. 1. et 3., partim occasione charismatum, de quibus cap. hortatione vult sanare; quod parum effi- 6U caciter fiat, si id, ad quod exhortatur, rion sit praecepti, sed consiHi tantum. Quareplerique expositores, tamGraeci, quam Latini, locum hunc ita tractant, ac si Paulus hic aliquid magnum et necessarium praecipiat. Et quidem Aquinas sic interpretatur: Omnia vestra in charitate fiant, id est: Omnia debent referri ad finem charitatis. Unde et hanc vocat debitam ordinationem ad finem ultimum, loco supra citato. Quod et Augustinum velle, manifestum est, cum dicit, verbis ex Enchiridio recitatis, id non fieri, quemadmodum oportet fieri, quod ita fit, ut ad charitatem non referatur. Id ipsum significat in lib. de gratia et lib. arb. (qui locus etiam a Beda refertur), dicens, Apostolum hac sententia satis ostendere, etiam ijjsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt, qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Hinc est illa generalis oratio Ecclesiae, qua petimus, ut Deum in om^tibus et super omnia diligamus; tamquam utrumque Deo debeamus, ut super omnia, sic et in omnibus eum diligere. Sane si in praecepto est illud: Omniu in gloriam Dei facite, supra cap. 10., ut illic ostendimus, cur non et istud? cum ad Dei gloriam nemo quid faciat, nisi quia Deum diligit. Ut igitur hujus apostolici praecepti sensum explicemus, primum illud arbitror constare, charitatem hic non ita specialiter accipi, quomodo fere scholastici usurpant, id est, pro habitu diligendi Deum infuso divinitus, quo qui diligunt, filii Dei sunt et regni ejus heredes (nam ante ejusmodi doni perceptionem poenitentes et catechumeni multa bene et ad salutem utiliter operantur); sed generaliias sumendam pro affectu recti, sinceri et Christiani amoris, quo vel Deus propter se, vel proximus propter Deum diligitur. Qua generali significatione charitas accipitur, cum alibi, tum supra cap. 13., quemadmodum ilhc ostendimus. Et utique eam hoc loco charitatem Corinthiis praecipit, quam dudum iisdem tantopere coimn enda verat. Ex quo sicut eorum refellitur commentarius, qui restringunt Apostoli sententiam ad eara charitatem, sine qua non sunt opera vitae aeternae meritoria, ut intellexisse videntur Liranus et Rickelius; sic et aliorum, qui charitatem generaliter hic interpretantur amorem benevolentiae, qualis etiam infidelibus competere potest; quasi sensus sit: Omnia, quae agimus, agere nos debere ex amore sincero et ordinato secundum dictamen rationis rectae. Nam ut illi strictius aequo, sic isti justo generalius Apostoli praeceptum exponunt; non attendentes, quae sit illa charitas, quam ut Christianis propriam evangelicae et apostolicae Htterae nobis praedicant. Nec tamen ideo consequens erit, infideles in orani opere peccare, quod eam charitatem non praestent. Etenim, uti dicebamus ad ilhid hujus epist. cap. 10.: Omnia in gloriam Dei facite, ea praecepta, quae sunt ordinis supernaturalis ac legis peculiariter Christianae, eos solos et omnes obligant, quibus annuntiata fuit lex Christi. Quibus autem nihil de Christo innotuit, ii praeceptis ejusmodi non tenentur. Tale est autem et hoc charitatis praeceptum, adversus quod proinde non peccant, qui de Christo nihil audiverunt; tametsi non est dubium, peccare eos in legem naturae, quoties quid agunt ex amore non recto. Caeterum malos Christianos aliqxiid agere ex charitate juxta sensum praecepti, nihil prohibet; veluti dum propter Deum fide cognitum eleemosynam indigenti largiuntur, ita Deum ut finem spectantes, ut in illo opere nihil Deo aut anteponant, aut aequent. Neque enim peccatum, cujus servi sunt, in omnibus eorum actionibus sese exserit. Ilhid demum admcneo, tam affectum, quam imperium charitatis hic intelligi debere vel actuale, vel saltem virtuale, prout in similibus alibi declaramus, ut in illis: Omnia in gloriam Dei facite, supra cap. 10, et: Omnia in nomitie Domini Jesu Christi, CoL 3. Quae loca cum isto conferenda sunt.
16:15
15. Obsecro autem cos, fratres. Obsecro, Gi-aece TiapaxaAcTj, quod etiatn sigaificat: exhortor. Et ita vertit interpres Theophylacti. Certe utraque significatio praesenti loco convenit. Quid obsecret aut hortetur, pust paululum dicet, quibusdam per hyperbaton interjectis. JSostis domxim Stephanae, et Fortunati ef Achaici, quoniam sunt primitiae Achaiae. In multis codicibus et antiquis concordantiis non additur: et Achaici. Primasius quoque, et Haimo et Hervaeus non legerunt. Caeterum in Graecis, Syra versione consentiente, solum habetur Stephanae nomen. Et Theophylactus aperte significat. solum Stephanam hic numinari, ut verisimile sit, reliqua duo nomina huc adscripta esse ex sequentibus, ubi tria haec nomina leguntur eodem ordine in omnibus codicibus. Adde, quod i;na eademque domus, id est, familia, non fuit trium dominorum. Unam autem domum ab Apostolo designari, probat subsequens verbum singujaris numeri, so~'., est; licet interpres id maluerit pluraliter reddere propter plurale nomen primitiae. Stephauam viri nomen esse, docuimus supra cap. 1. ad illa verba: Baptizavi autem et Stephanae domum. Bene no.stis, inquit, Apostolus, Stephanae familiam, quae apud vos est; nempe eam esse totius Achaiae primitias, id est, primos, qui ex Achaia crediderunt in Christum, tamquam primos fructus Evangelii in Achaia seminati. Eodem sensu vocat Epaenetum primitivum seu primitias Asiae, Rom. 16. Existimat Erasmus, Graecum oi^jaxz, nostis, posse etiam verti: noveritis, hortative, ut jubeat agnosci bene meritos; maxime quia paulo post, de iisdem loquens: Cognoscite ergo, inquit, hujusmodi. Verum praeterquam, quod contextus aogre sensum hunc admittat, non vidit Erasmus discrimen inter or^axe et Y'.vtoa-/£-£^ quorum prius simplicem notitiam fere tantum significat, alterum ven» frequenter usurpatur in Scripturis ad significandam notitiam aflfectivam, quam vocant, cujus compositum est eTiiyivtooxc-c, agnoscite, de quo infra. Discrimen hoc observare est passim in epistola prima Joannis Apostoli.
Et in ministerium sanctorum ordinaverunt se ipsos. Sanctorum Graece, xoIq ^yioiQ, sanctis. Estque repetendum ex parte praecedenti, ov., quod. Non sentit autem Apostolus, istos, de quil^us loquitur, ordinasse aut ingessisse semet ipsos ad functionem aliquam ecclesiasticam; quod illicitum est, et haereticis solemne, qui ad verbi ministerium proprii spiritus instinctu prosiliunt, non exspectata missione et ordinatione legitima, contra Scripturam: Nec quisquam sumit sibi honorem; sed qui vocatur a Deo, tamquam Aaron, Heb. 5. Verum sensus est: Nostis etiam, quod ultro, charitate urgente, exhibuerunt et addixerunt sese ad ministrandum sanctis, id est, ad exercendam hospitalitatem et beneficentiam erga fideles peregrinos ac pauperes, eos maxime, qui in opere Domini versantur. Sermo pluralis: £ta?av iaozrjUQ, ordinaverunt se ipsos, refertur ad domum Stephanae, quae est collcctiva multorum. Ministerium pro subministratione rerum necessariarum frequentatum ab Apostolo; ac de eo plura in 2. epist. cap. 8. et 9. Vide etiam, quae diximus ad illud Rom. 15.: Nunc proficiscar in Jeru^alem ministrare sanctis.
16:16
16. Ut et vos subditi sitis ejusmodi. Subditi sitis, Graece GTCOTaaaTjaOs. In quo allusio est ad verbum zxoXo.v, ordinaverunt, ac si dicat: Vt et vos subordinati sitis talibus. Huc referendum id, quod dixerat: Obsecro vos. Et sensus est: Hortor et obsecro vos, ut iis, qui tales sunt, vos submittatis honorem deferendo, et eorum consilia ac monita libenter audiendo. Significatur enim subjectio non legalis, quam episcopis debemus, sed moralis, qua reverentes et obsequentes nos praebemus iis, qui virtute praestant, magisque spirituales sunt, uti bene Cajetanus annotat.
Et omni cooperanti et laboranti. Id est, non solum illis subditi sitis, sed et omnibus, quicumque vel cum illis, vel mecum rem Evangelicam adjuvant, nostriqne laboris participes sunt. Tales enim prae aliis digni sunt honore. Quo fiet etiam, ut, quemadmodum ait Theophylactus, laborem (addo et sumptum) libentius ferant.
16:17
17. Gaudeo autem in praesentia Stephanae, et Fortunati et Achaici. In praesentia, Graece Itz\ XTg Tiapouaia. Quod etiam verti potuit, et quidem commodius: in adventu, vel de adventu. Nam hi tres viri Corintho Ephesum advenerant Pauli visendi gratia, ac studio communis utilitatis Corinthiorum. Quorum adventum declarat sibi gratum fuisse. Fortunatus et Achaicus qui fuerint, cum eorum alibi mentio non fiat, ignoratur.
Quoniam id, quod vobis deerat, ipsi tuppleverunt. Graece: oxi t6 uiiojv uoxiprjjma ouxoi (5cvcTcA7^p(oaav. Id est ad verbum: Quia vestri defectum hi repleverutit. Erasmus et Hentenius verterunt: Quia id, quod mihi deerat vestri, hi suppleverunt. Alii: Id, quod deerat ex vobis, ex parte vestra. Sensus autem esse videtur: Nam hi praesentes suppleveiTint officio suo vestrum omnium praeeentiam, mihi alioqui desideratam, et, ut exponunt Theophylactus et Oecumenius, pro omnibus vobis venerunt. Siquidem retulerant isti ad Apostolum, non solum dissensiones, quae apud Corinthios erant, de quibus jam ante significatum ipsi erat per domesticos Chloes, supra cap. 1, verum etiam quaestiones ac dubitationes apud illos exortas, ad quas hac epistola respondit. Proh'xius autem hos eis commendat, ne, quod eorum vitia forte detulissent, infensiore sint in eos animo. Stapulensis in Graeco legit: t6 uoTepryjia' lioo. Vertit autem hunc locum: Quoniam indigentiam meam suppleverunt, quasi per hoc insinuet sese Pauhis Corinthiis, ut ipsius indigentiae succurrant. Sed hoc quam sit alienum a mente Pauli, cui jam decretum erat a Corinthiis nihil subsidii capere, palam est ex iis, quae scribit hujus epist. cap. 9. et sequentis epist. cap. 11. et 12. Plane suspicor, in eo codice, quo Stapulensis usus est, lectionem esse depravatam, mutatione facta ex altero loco, qui est 2 Cor. 11.: "Nam quod mihi deerat, suppleverunt fratres etc., Graece OTi to oaziprmd iioo.
16:18
18. Refecerunt enim et meum spiritum, et vestrum. Sensus: Nam refocillaverunt me sua praesentia atque colloquio. Quae mea refocillatio etiam in vos merito redundat, qui mei discipuli estis, et de meo bono gaudere debetis; paesertim quod ad vestram pertineat utilitatem. Sic exponunt Graeci. Quamquam et hoc modo non incommode potest iutelHgi: Recrearunt meum spiritum, qui idem vester est spiritus, ut proinde in me etiam vos recreati fueritis; ut spiritum suum dicat spiritum ipsorum, conjunctione et vinculo charitatis, quomodo Act. 4.: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una; sicut et dicitur 1 Reg. 18., quod anima Jonathae conglutinata fuit animae David. Nisi malis, sermonem esse civilitatis Christianae, qualis ille Rom. 16. de Rufo: Salutate matrem ejus et meam. Quo invitant Graeca, quae conjunctionem non geminant. Alio sensu supra dixit cap. 5.: Congregatis vobis et meo spiritu. Dicit autem spiritum, id est, auiraura seu mgntem, ne corporalia subsidia ab illis accepisse putetur, contra, quam gloriatus fuerat in hac epist. cap. 9.
Cognoscite ergo, qui hujusmodi sunt. Graece: sTctytvaJa/SIS ouv tou^ TOtouTOUi^. Agnoscite igitur eos, qui tales sunt, id est, reveremini, colite eos, honorifice habetote, quod barbari respectare dicunt. Hanc enim vim habere videtur hoc loco sutytvtoaxEiv^, ut notitia significetur reverentialis; et ita exponunt tara Graeci, quam Latini. Simile est illud 1 Thess. 5.: Rogamus, ut noveritis eos, qui laborant inter vos etc. Quaraquara ibi non est STitytvcoaxstv, sed stSsvat. Sequuntur salutationes, charitatis symbola.
16:19
19. Salutant vos Ecclesiae Asiae. Minorem Asiam intelligit, in qua erat Ephesus, ubi scribitur haec epistola. In quibusdam codicibus additur: otnnes, suffragante etiam Syriaco textu. Sed in Graeco non habetur, ut nec in mss. plerisque, nec in antiquis concordantiis. De hoc generali modo salutandi vide, quae diximus ad illud Eoni. 16.: Salutant vos omnes Ecclesiae Christi.
Salutant vos in Domino multum Aquila et Friscilla. De his quoque egiluus, expoueiites ult. cap. epist. ad Rom. jMorabantur autemEphesi, quo tempore scrip^a est haec epistola. Quod satis etiam liquet ex iis, quae Lucas scri!)it Actor. 18.
Cum domestica sua eccltsia. Graece: cum ea, quae in domo eorum est ecclesia. Quemadmodum et habet textus Ambrosii. Hujus item ecclesiae mentio fit Nom. ult., quo loco diximus, et araplins dicturi sumus ad locum similem Col. 4., qua ratione familia fidelium, quamvis paucorum, Ecclesia vocetur in epibtolis Paulinis.
Apud quos et hospitor. Legitur hoc etiam ia textu Ambrosii, uou tamen exp(»nitur5 at neque Graeci, neqv.c Syriaci codices id babont, nec veteres concordantiae; denique nec Latini codices meliores et antiquiores. Glossa vero scriptum habet inter Uneas. Quod argumento est, in textu non fuisse. (^um ne(jue ox Actia Apostolorum apparet, Paulum Ephesi apud Aquilam et Priscillam bospitatum fuisse, sed Corinthi tantum.
16:20
20. Salutant vos omnes fratres. Id est, fideles, qui circa nos sunt. Graece et Syi'tace: fratres omnes.
Salutate invicem in osculo sancto. Hoc est, cum osculo, quod sanctos decet, quodque symbolum est sancti et Christiani amoris; uti plenius a me explicatum est Rom. ult., vers. 16.
16:21
21. Salutatio mea manu PauU. 8ubaudi: scripta; haec est, quae sequitur. Nam mea casus est ablativus, jungendus cum manu, quod ex Graeco manifestum est. Haec verba cum iis, quae sequuntur usque ad finem, afiirmat Paulus sua manu se scripsisse loco salutationis, qua claudi solet epistola. Nam leliquam epistolam totam, ij)Sn dictante, scriptam ab alio quopiam fuisse, existimandum est. Similem apponit cautionem in calce epist. ad Col. et 2 Thess. Quo posteriore bjco pluribus explicamus, quaenam sit haec salutatio. Caeterum, hoc praemisso titulo salutationis, priusquam ipsa verba salutis adscribat, per hyperbaton interponit exsecrationem quandam in eos, qui salute sunt indigni, dicens:
16:22
22. Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema. Graeca legunt absque pronomine nostrum, annuente textu Ambrosii et Priraasii, nec non Hieronymi in epist. ad Marcellam. Anathema quid significet, expositum est a nobis in commentario epist. ad E,om. accipitur hoc loco, quantum arbitror, uti nec in epist. ad Gal. 1, 8. et 9, Neque enim ulla ratio cogit ad diversam acceptiunem. Et quidem tum ex hoc b/co, tum ex illo epist. ad Gal. desumsit Ecclesia formam edendi canones dogmaticos cum anatbematismis; id, quod maxime in conciliis episcoporum observari videmus, cum dicitur: Si ouis dixerit aut negaverit hoc aut illud, anathema sit; utique non alia significatione anathematis, quam ut apud Apostolum accipitur: videlicet, pro ea re, quae cum exsecratione separatur et abjicitur, ut destinata ad extremum exitium, quod in hominibus est aeterna damnatio. Non.sunt igitur haec verba Pauli excommunicantis, quomodo supra cap. 5. excommunicandum judicavit incestuosum illum, id est, Satanae tradendum, ut spiritus salvus esset in die Domini; sed verba sunt exsecrantis et aeternum interitum denuntiantis iis, qui Christum Dominum non amant. Quod intellige, nisi resipiscant. Amant autem Christum, non solum qui justi sunt, verum etiam ante perceptam justificationis gratiam boni catechumeni et omnes vere poenitentes; quibus proinde ab hoc ApDStoli anathemate non est metuendum. Imo Christum amant omnes fideles, quutquot erga Christum et religionem Christianam bene sunt affecti; etiamsi multi eorum male vivant. Neque enim omnis jieccator usque adeo malus ost, ut Deum aut Christum oderit, aut (iranino non amet. Haec «juippe malitia paucorum est, eadeuique valde detestabilis. At vero multi sunt hiter fideles, qui non super omnia Deum ament amore, quod dici solet, efficaci, quo scilicet in suis actionibus Dei voluntatem omnibus aliis rebus anteponant; queraadmodura et filius non ideo patrem aut odisse dicitur, aut non amare, quia jussis ejus non obtemperat, dum alioqui patri bene velit, ejusque felicitatem optet ex animo. Igitur anathema Pauli eos solos respicere videtur, qui, cum inter fideles numerentur, tamen Jesum Christum, cujus nomine et religione censentur, non amant. Quales forte erant inter Corinthios, qui saeculari sapientia philosophorum imbuti, Christum ejusque doctrinam velut abjectam et humilem aspernari jam coeperant. Adversus quos egit Apostolus primis paginis hujus epistolae, vehementius acturus in secunda, cap. 11. Sane B. Thomas sensum hunc indicat in commentario, dum sic exponit: Si quis non amat Dominum Jesum Christum, id est, fidem Christi; et isti, inquit, sunt haeretici. Adjuvat hunc intellectum, quod Graece non est ayaua, quod usu Scripturae est charitate diligere, sed 9'-A£'i^ quod etiam apud profanos autores minus est, quam dyaTcav^ tametsi contra Ciceroni plus est amare, quam diligere. Liranus sensu non improbando dictum Apostoli speciatim refert ad Judaeos, negantes, Dominum, id est. Messiam venisse, et Jesum, quem Apostoli Messiam ac Dominum praedicabant, odio persequentes, atque anathema dicentes, ut supra cap. 12.; quibus vicis.sim meritissime dicitur anathema. Legimus in epistola Petr. 2. cap. 2., quosdam eum, qui emit eos, Dominum negantes; ac rursus in epistola Judae, solum dominatorem, et Dominum nostrum Jesum Christum negantes. Qui et ipsi ex Judaeis erant, sed Christo nomen dederant. At quoniam illae epistolae multo posterius scriptae sunt, verisimile est, diversos ab istis esse, contra quos illic agitur, licet eodem dignos anathemate. Porro Graeci interpretes aiuorera Christi intelligunt in observatione praeceptomm ejus. Itaque generaliter hoc anathemate percelli ac terreri volunt omnes illos, quos Apostolus ob gravia peccata hac epistola castigavit, ut schismatum autores, fornicarios, idolothyta cum fratrum ofiPendiculo comedentes, sacra mysteria indigne participantes, resurrectionem mortuorum non credentes; quibus utique cunctis imminet certus interitus, nisi poenitentiam agant.
Maran Atha. De hac voce consultus Hieronymus ita scribit ad Marcellam epist. 137.: J^nX iNn^ (maran atha) magis Syrum est, quam Hebraicum; tametsi ex confinio utrarumque linguarum ali~ quid et Uebraeum sonet, et interpretetur: Dominus noster venit. Hoc idem iisdem verbis, utique ex Hieronymo desumptis, annotavit Pelagius; necnon verbis paulum diversis Ambrosiaster. Hieronymo facile accedunt Hebraei recentiores, juxta quos J<~|^3 (mara) Chaldaicum nomen est, significans idem, quod Dominus; et J<nN ^el HnN (citha) simiUter Chaldaicum, significans: venit. Fit autem oratio Chaldaica XHK Ni^^D (marana atha), Dominus noster venit; pro qua contracte, velut una voce dicebatur: 3Iaranatha. Vocantur autem vocesSyriacae, quod earum usum Judaei, e Chaldaea reversi, in Syriam attulerunt. Reperitur K~lD (mara) dominum significans apud Danielem 4, 16. et 21., et 5, 23.; item nriiX (atha), venit, Deut. 33, 2. et 16. Cum autem venit in hac interpretatione praeteriti sit temporis, Graecis etiam id exponentibus verbo 7jX{}c^ sequitur, haud multum probabilem esse coram commentarium; qui maran atha de futuro adventu Domini ad judicium interpretantur, et praecedentibus annectunt, hoc sensu: Si quis Christum non amat, sit anathema, id est, aeterno tradatur exitio in die, quo Dominus veniet ad judicium. Quamvis alioqui sensus ille videatur satis convenire cum ultimis Malachiae prophetae verbis, quibus extremum judicium peccatoribus ex persona Domini comminatur, dicentis: Ne forte veniam, et percutiam terram anathemate. Quo respicit etiam interpretatio, quae est apud Augustinum, in altercatione cum Pascentio sub titulo epist. 178. referentem, maran atha definiri: donec Dominus redeat. Verum quia verLi tempus obstat huic sensui (nisi quis dicat, praeteritum positum loco futuri), melius exponitur de primo Christi adventu; quae etiam plurium sententia est-, ut post illud: Si quis non amat Dominum Jesum Christum, propterea subjungat Apostolus: maran atha, Dominus noster venit, quod, uti scribit Hieronymus, superfluum sit adversus eum odiis pertinacibus velle contendere, quem venisse jam constet. Quod quidem rursus videri potest proprie propter Judaeos, tamquam pertinaces osores Jesu Christi, dictum esse, et ad hoc insinuandum verbis, cx Judaeorum lingua sumptis, Apostohim uti voluisse. Quidam vero opinantur, maran atha, perinde ut anathema, velut quasdam exsecrandi formulas in usu fuisse apud Judaeos, partim Graece, partim Syriace loquentes; ideoque conjunctim positas ab Apostolo, sicut alibi conjungit: Ahha Pater, Rom. 8., Gal. 4. Sed hoc de Maran atha tantum conjectura est. Caeterum legi apud quendam hujus saeculi scriptorem hoc, quod refero, quodque pro recepta facit interpretatione: Cum olim Judaei Messiam sibi promissum exspectarent, passim in ore habebant hanc vocem; Maran, id est, Dominus noster. Qui vero ex ea gente credebant in Jesum Christum, certi, eum jam venisse, dicebant illis: Maran atha, Dominus noster venit! Quod cum illi per tinaciter negare non desisterent, factum tandem, ut, eorum offensi pertinacia, Judaei Christiani Maranos seu ^iaranitas illos appellarent, tamquam sectae nomine, quod suum maran semper inculcarent, non recipientes maran atha. Hinc primum apud Palaestinos increbuisse nomen Maranorum, quod deinceps usurpatum fuerit ab aliis Christianis, praesertim ab Hispanis, appellautibus eo nomine Judaeos et Arabes seu Mauros, qui a fide Christiana (ad quam ab antiquis regibus aliqaando fuerant adducti) posterioribus saeculis defecerunt, ad vomitum reversi pristinorum errorum. Sed de hac narratione judicium esto penes lectorem, ut de iis, quae Paulus Burgensis, rejecta S. Hieronymi et aliorum interpretatione, huc adfert ex traditionibus Thalmudicis, mihi certe parum probata.
16:23
23. Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum! Nostri non additur in Graeco, nec apud Primasium. Contra textus Ambrosii sic habet: Gratia Domini nostri vobiscum. Est autem haec salutatio, quam dixit manu sua se subscribere, quam eandem subscribit omnibus suis epistolis: qua nimirum omne bonum salutare precatur a Deo per Christum iis, ad quos scribit, quia, ut ait S. Thomas, in gratia Domini nostri Jesu Christi continetur omne bonum. Vocatur autem omne ejusmodi bonum gratia, quia gratuitum Dei donum est.
16:24
24. Charitas mea cum omnibus vobis in Christo Jesu. Amen. Quidam enuntiative exponunt, subaudito verbo: est, ut Chrisostomus et Theoplaylactus. Ita sensus est: Ego vos omnes diligo in Christo Jesu, et ex ea dilectione gratiam ejus vobis exopto. Alii supplent verbum: sit, ut in parte praecedenti, facientes hunc sensum: Opto meam charitatem, qua vos diligo, esse et permanere cum omnibus vobis. Quod quidem fiet, si viis in fide et dilectione Christi permanseritis. Potest etiam charitas mea passive exponi, id est, charitas mei, sicut est in Graeco, qua scilicet a vobis diligor, ut sensus sit: Sicut ego vos diligo, ita cupio, me A^icissim a vobis diligi in Christo, hoc est, sincera et Christiana dilectione. Nam de eo, quod minus a Corinthiis diligeretur, ipse cum eis expostulat iu 2. epist. Denique nonnulla suspicio est, Apostolum scripsisse: charitas Dei, quod in Graeco,uou et &£0'j non multum differant, COMMENTARIUS et in fine secundae epistolae ita scriptum legatur: Charitas Dei cum omnibus vobis. In Graecis codicibus huic epistolae subscribitur, eam e Philippis missam esse, sed id falsum ostendimus in argum. epistolae. Graecos quoque interpretes nobiscum sentire, nempequodEphesi scripta sit, supra docui ad illud: Permanebo autem Ephesi. Quod autem iidem Graeci codices addunt, missam esse per Stephanam, et Fortunatum, et Achaicum et Timr.theum, de tribus prioribus verum IN CAP. XVI. fatemur; de Timotheo non item. Nam absentem Paulo fuisse, quando scripta est haec epistola, satis ostendunt, quae de eo scribuntur hoc eodem cap. vers. 10., istud ex professo refellit superius', ubi de reliquis tribus mentio facta est. Neque Cajetanus ainphus, quam trium, ex Graeca subscriptione meminit, omisso Timotheo, quamvis initio comment. in 2. epist. annotet, aliquos codices Timotheum adjungere. Hi-M»-fe>*>i5^3<^-4-*-
16:1
1. De collectis autem, quae fiunttn sanctos, sicut ordinavi ecclesiis Galatiae, ita et vos facite. Quibus de collectis loqui velit, non indicat, quia lectoribus (id quod articulus : περὶ τῆς λογίας indicat) iam erant notae; accuratius eas alibi appellat « collationem in pauperes sanctorum, qui sunt in lerusalem » (Rom. 15,296); collectas ipsas nomine nec profanis nec aliis sacris scriptoribus usitato appellat λογίαν, quod vocabulum CArys. συλλογήν explicat, cum latino interprete, qui co/lectas verbit, accurate consentiens; recte quoque adnotat Chrys., eas & Paulo in epistolis (sed cfr Act. 925,17) numquam vocari ἐλεημοσύνην, sed aut χάριν (v. 3. gratiam), quo nomine neophytos his eleemosynis ostendat magni aliquid facere atque lucrum esse consecuturos, aut εὐλογίαν (2 Cor. 9,5 benedictionem), quo nomine eorum zelum «excitare studeat, aut χοινωνίαν (Rom. 15,96 communicationem), quo nomine ne intumescant aut superbiant impedire velit; ceterum λειτουργίαν (3. Cor. 9,19) quoque eas nominat, quum vere sacrum sint nünisterium. Itaque ad collectas, quibus sanctos, i. e. Christianos ierosolymitanos, adiuvent, quod attinet, praecipit, ut eundem modum teneant, quem ecclesiis Galatiae praescripserat. Qui modus quis sit, explicat :
16:2
3, Per unam sabbati unusquisque vestrum apud se seponat (rectius : reponat τιθέτω) recondens (rectius : accumulans θησαυρίζων) quod ei bene placuerit (rectius : prospere successerit εὐοδωθῆ), wt non, quum venero, tunc collectae fiant. Latina versio non est satis clara, quia interpres non tantum aliqua verba graeca minus accurate reddidit, sed maxime quia in primis vocabulis (χατὰ μίαν σαδδάτου) hebraismum, quo in numerandis diebus hebdomadae numeralia cardinalia pro ordinalibus usurpantur (μία σαδδάτου vel σαδάτων pro ἡ πρώτη σαδῥάτου), retinuit (una sabbati pro prima sabbati vel hebdomadis; cfr Marc. 16,9 wna sabbatorum , Luc. 9,1 una sabbatz, Ioan. 90,1. 19; sed recte Matth. 98,1 prima sabbati), atque ad distributivam praepositionis χατά vim uon attendit; accuratius dicendum erat : singulis primis diebus hebdomadae. Prima porro hebdomadae dies, in qua Dominus gloriosa sua resurrectione de omnibus hostibus triumphum egerat, ium statim memoria singulari ab Apostolis videtur esse habita digna (cfr Joan. 20,96); certum est, eam iam apostolico tempore bonis operibus speciali modo dedicari coeptam esse (id quod ex nostro loco patet), uti etiam illa iam aetate divinorum mysteriorum celebratione consecrabatur (Act. 20,7), diesque Dominica, utpote Domino sacra, appellabatur (Apoc. 1,10). Utrum vulgatus interpres pro verbo εὐοδοῦσθαι (prosperum iter habere, metaph. prosperum successum habere) aliud verbum (εὐδοχεῖν 7) legerit, an nostro verbo sensum, qui οἱ non competit, attribuerit, non liquet; id autem vult Apostolus, utsinguli neophyti singulis diebus Dominicis de iusto totius hebdomadae lucro partem quandam apud se domi reponant, quam pauperibus ierosolymitanis reservent, atque hac ratione paullatim cumulum faciant. Cur vero verbum εὐοδοῦσθαι elegerit, scite explicat CArys. : « non dixit : repone tantum vel tantum, sed : quodcumque prospere successerit, sive multum est sive paulum; nec dixit : quaecumque lucratus fueris, sed : quodcumque prospere successerit, monens Deum baec esse largitum ». Porro ante adventum suum Apostolus haec iam reponi iubet, non tantum ut longiore tempore copia eleemosynarum crescat, sed maxime, ut videtur, ne praesente Apostolo neophyti ad eas elargiendas quasi cogi videantur; alii cum 77:0». addunt, ne collectis istis, si Apostolo praesente fiant, a doctrina apostolica audienda avertantur, utque, 8i eo adveniente omnia iam sint parata, citius et sine mora eleemosynae lerosolyma mitti possint (cfr M Ev. ctc.). De modo deinde, quo in Palaestinam pecuniae collectae perferendae sint, haec statuit :
16:3
3. Quum autem praesens fuero (vectius : advenero παραγένωμαι), quos probaverttts, per epistolas hos mittam perferre gratiam vestram in lerusalem ;
16:4
&. quodsi dignum fuerit, ut et ego eam, mecum ibunt. Pro sua prudentia apostolica hoc eleemosynarum ministerium, ut omne vituperium omnemque suspicionem evitaret, solus administrare noluit (cfr 9 Cor. 8,18 sqq.). Aliquos igitur viros probatos a fidelibus eligi iubet, qui tamquam ecclesiae corinthiae legati suas in perferendis eleemosynis partes habeant; at totum hoc caritatis munus, ad quod sollemni promissione sese obligaverat et cui ab alis Apostolis certo quodam modo praefectus erat (Ga/. 2,10), eis relinquere non potuit, sed praecipuas sibi reservare debuit partes. Hinc duplex ille modus, quem statuit. Quaecumque futura sit pecuniarum collectarum summa, legati eam lerosolyma perferent; at si magna nonerit, soli proficiscentur, missi tamen ἃ Paulo per epistolas, quibus eos lerosolymitanis commendabit corumque legationi ita fidem faciet, ut suamsimul auctoritatem servet; sin vero tanta erit summa, ut eam ab Apostolo tamquam supremo muneris praeposito perferri non iudicetur indignum, ipse quoque in Palaestinam proficiscetur legatosque velut itineris comites assumet. Ultima verba (guods? dignum fuerit etc.) ad neophytorum liberalitatem stimulandam esse adiecta, cum CAÀrys. multi arbitrantur (cfr Thom. « in quo inducit eos ad bene et liberaliter solvendum »); nescio tamen an salis recte. Neque enim mihi persuadeo, Apostolum pro omnibus illis rationibus, quibus christianam liberalitatem tam eloquenter commendat (2 Cor. 8,1 sqq.), hic unam solam afierre voluisse, quae ad boni operis pretium et meritum minuendum quam augendum erat aptior; ob solam enim Apostoli reverentiam Corinthii sese liberales exhibere iuberentur. Neque mihi probatur, quod aliqui acath. adnotant, Paulum magna pecuniarum summa allata gratiam lerosolymitanorum sibi conciliare voluisse; neque enim satis apte ad hanc sententiam vindicandam affertur Rom. 15,31, quo in loco Romanos orare iubet, ne propter invidiam, in qua erat apud Iudaeochristianos , eleemosyna a se allata Ierosolymitanis minus sit accepta. Apostolicam tantum dignitatem servare nec propter qualecumque negotium, quod ab aliis facillime peragi potuit, gravissimos suos labores interrumpere voluit : hoc unum istis verbis insinuatur. Itaque ad partes, quae in eleemosynis administrandis Apostolo competebant, ii quoque non satis attendunt, qui in v. 3. verba : per epistolas (v ἐπιστολῶν) non cum verbo mittam (πέμψω) sed cum praecedente probaveritis (δοκιμάσητε) coniungunt, ac si legati ab ipsis Corinthiis lerosolymitanis debuerint commendari (Est. ctc.). Inusitatior quidem est dicendi modus δι᾽ ἐπιστολῶν πέμπειν τινά (per epistolas aliquem mittere), at ἃ dictione graeca et Jatina tam parum alienus, ut ex antiquis interpretibus graecis et latinis nemo in eo explicando haesitaverit!. Quoniam ante adventum suum collectas terminatas esse desiderat, Paulus proximi sui itineris consilium eis manifestat (5-9); neque enim statim adeos venire vult, sed postquam ecclesias maecdonicas visitaverit :
16:5
5. Veniam autem ad vos, quum Macedoniam pertransiero. Eum antea Epheso, ubi hanc epistolam scripsit (v. 9), recta via Corinthum tendere, Corintho autem in Macedoniam proficisi voluisse, ut inde Corinthum iterum reverteretur, ex 2 Cor. (1,15 sqq.) constat; atque hoc prius consilium Corinthiis cognitum fuissc, eadem epistola clare docet. Quapropter dilutum cesse iter suum corinthium manifestare debuit; « ne tamen Corinthii aegre ferrent, quod Macedones sibi praeferri viderentur » (TAeod.) , addidit : Nam Macedoniam pertransibo ccleri quasi cursu;
16:6
6. apud vos autem forsitan mancbo, vel etiam hicmabo , ut vos me deducutis , quocumque zero. Haud leve sane eis pracbet dilectionissuae documentum , quum apud eos non tantum diutius commorari, sed ab iis quoque alio deduci velit; immo quum ideo apud eos commoraturus sit, ut (ἵνα) ipsum deducere (i. e. abeunti omnia ad iter necessaria suppeditare eumque honorifico comitatu prosequi) possint; ab iis enim solis ecclesiis, quas praediligebat, Apostolus eiusmodi signa amoris et honoris acceptavit. De ratione tamen, qua ut pristinum ilineris consilium mutaret permotus est, nihil dicit; scilicet ne in virga ad eos venire adventuque Suo eos contristare cogeretur, Corinthiis tempus poenitentiae concedere ideoque adventum suum differre macedonicumque iter corinthio praemittere constituerat (cfr ad 9. Cor. 1,15 sqq.; 2,1 sqq.). Quibus silentio praetermissis de sola dilectione sua loquitur, quam etiam verba sequentia spirant :
16:7
7. Nolo entm vos modo 1n transitu videre, id quod facere debuisset, si pristinum consilium secutus per Corinthum in Macedoniam iter fecisset; spero entm moe aliquantulum temporis (rectius : aliquantum temporis χρόνον τινά) manere apud vos, δὲ Domznus voluerit. Neque enim ἃ sola Apostoli voluntate dependet longior breviorque commoratio, sed potissimum a voluntate divina, qua in omnibus itineribus dirigebatur quaeque ei interdum extraordinario modo manifestabatur (cfr Act. 16,6 sqq.); ideo se forsitan apud eos mansurum dicit (v. 6) atque spem solam longioris commorationis exprimit conditionemque, uti alibi(*,19; Rom. 15,32; cfrJac. $,13-15), diserteaddit. Demum tempus adventus sui accuratius definiturus initium itineris indicat :
16:8
8. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten, i. e. duos fereintegros menses, quum epistola haec circa festa paschalia scripta esse videatur (cfr ad 5,8); cur vero tamdiu remanere velit, explicat :
16:9
9. ostium | entm mihi apertum est magnum e evidens (lege : efficar ἐνεογήςι et adversarii multi. Metaphora osti: aperti Apostolus designare solet occasionem Evangelii praedicandi sibi oblatam (2 Cor. 9,19; Col. &,3; cfr Act. 15,26); quam magnum autem fuerit ostium ei Ephesi apertum, ex S. Lucae narratione elucet (Act. 19), quae etiam nos docet, ministerium ephesium Apostoli efficax fuisse multosque fructus produxisse, neque adversarios multos et fortes, quibus resisteret et a quibus ecclesiam nascentem defenderet, ei defuisse; immo brevi postquam hanc epistolam scripsit, ab adversariis suis Ephesum citius quam statuerat relinquere est coactus. De reliquo in secundo epitheto (ἐνεργής efficax) ad metaphoram inchoatam Apostolus non attendit, sed ardore sermonis abreptus de solis laborum fructibus cogitat, ad quos ei per magnum ostium apertum aditus patuerat. Ephesi residens Paulus, quum de turbulentis rebus corinthiis primum nuntium accepisset, Timotheum, quem cum Erasto in Macedoniam miserat (Act. 19,92), iter Corinthum pergere iusserat, ut magistri su totam agendi vivendique rationem neophytis in memoriam revocaret (cfr ad 1,11). Interea advenientibus legatis corinthiis de periculo, quod ecclesiae imminebat, accuratius edoctus sine mora epistolam nostram scripsit in eaque discipulum Corinthum iamiam adventurum fidelibus commendare voluit. Admodum iuvenis enim erat Timotheus; quare Apostolus, qui septem circiter annis postea fieri posse supposuit, ut discipuli sui adolescentia ab Ephesiis contemneretur (1 Tim. &,19), haud sine ratione timuit, nc idem, quamvis eum in Evangelio annuntiando Corinthi socium habuisset (2 Cor. 1,19; Act. 18,5 sqq.), a superbis quoque factionum ducibus in Achaia sperneretur. Hinc eius monitum :
16:10
10. S? autem venerit Timotheus , videte, ut sine timore sit apud vos, ac secure inter vos agat. Eius enim iuventute non obstante tamquam operarius in vinea Domini cum omni gaudio erat excipiendus et cum honore tractandus (cfr PAil. 2,99); opus entm Domini operatur, sicut et ego. Strictiore sensu (quam 15,58) opus Domini de ministerio apostolico esse intelligendum , contextus docet, quia Paulus Timotheum tamquam suum cooperarium commendat.
16:11
11. Ne quis ergo illum spernat ; deducite autem illum tn pace (« non pugnas ei inferentes aut contentiones, sed subiectionem et honorem ei exhibentes, attendentes ei tamquam magistro » CArys.), ut veniat ad me; exspecto enim illum cum fratribus. Ambigua quidem sunt ultima verba, quum non satis appareat , utrum Paulus et fratres exspectent Timotheum, an Paulus solus exspectet Timotheum et fratres advenienes; ex sequente tamen versu (t« veniret ad vos cum fratribus) secundam explicationem esse praeferendam, plerique recte colligunt (TÀhom., Est. ctc.). Domini enim exemplum (Mac. 6,7 ; Luc; 10,1 cfr etiam Act. 8,15 etc.) secutus Paulus discipulis, «uos velut legatos misit, unum alterumque socium adiungere solebat. Timothei isto in itinere socii Erastus (Act. 69,99) ac forte unus ex Macedonibus fuerunt. A Timotheo ad alterum ex suis discipulis Paulus transit. Apollo haud diu post Apostoli discessum in Achaiam venerat atque praedicationibus suis multum his, qui crediderant, contulerat (Act. 18,27). Quare mirum non est, «quod proficiscens magnum 881 desiderium Corinthi reliquerit quodque Paulus quoque cum reverti exoptaverit; interca exortis factionibus corinthiis , quarum una de Apollo velut capite suo glori&batur, hic reditum suum ad aliud tempus differre consultius duxit.
16:12
12. De Apollo autem fratre (vobis notum facto, quoniam) multum rogavi eum , ut veniret ad vos cum fratribus; et utique (i. e. omnino πάντως) non fuit voluntas, ut nunc veniret; veniet autem , quum ei vacuum fuerit. luxta Chrys. aliosque his verbis Paulus sese excusavit, quod pro iuniore Timotheo Apollo, virum gravem et eruditum , Corinthum non misisset; at excusationis qualiscumque in his verbis nullum deprehenditur vestigium. Rectius antiquiores aliqui Latini (cfr TAom. etc.) nonnullique inoderni (Maz. Bisp. etc. — Mey. Heinr. eíc.) Apostolum petitioni Corinthiorum, ut Apollo in Achaiam reverti iubeat, respondere censent, ac probabile est, eos in sua epistola de hoc reditu esse locutos; cadem saltem est dicendi forma, quam in responsis Apostolus adhibet (cfr v. 1) : « Quod ad Apollo attinet, multum eum rogavi » etc. Quidquid autem de his opinionibus est, evidentissime ex hac sententia apparet, Apollo ab Apostolo genuinum et strenuum verae doctrinae evangelicae doctorem esse habitum, qui aptissimus esset ad agrum a se plantatum irrigandum et excolendum. Quoniam Paulus, cuiusnam voluntate Apollo retineatur, non exprimit, aliqui de Dei voluntate cogitarunt (TAeod. Oecum. etc. — Beng. Rück. etc.); plerique tamen Apostolum de discipuli ipsius voluntate loqui recte statuunt; quo cum iure enim genitivus Dei suppleatur, nemo facile dixerit; neque discipulum, quum e? vacuum fuerit vel potius, quum tempus opportunius e fuerit (ὅταν εὐχαιρήσῃ), venturum esse Apostolus promittere potuit, si de Dei voluntate impediente cogitasset. Quasi abrupte exhortatio adnectitur, quae quinque brevissimis sententiis praecipua quaedam vitae christianae officia commendat; forsitan nomen Apollo commemoratum Apostolo schismata aliaque, de quibus egerat, pericula eeclesiae corinthiae in memoriam ' reduxerit eumque permoverit, ut haec monita hoc in loco insereret.
16:13
13. Vigilate, state in fide , viriltter agite, (et) confortamznz,
16:14
1&. omnta vestra in caritate fiant. Ante omnia eis commendatur vigilantia, qua ad omnia, quae sibi imminere possint , pericula attenti illa praccavere aut evitare studeant, ne improvidi incautique in abyssum ruant. Quodsi sibi invigilent atque ad hostium salutis insidias attendant , firmi quoque in fide accepta stare poterunt; ex fide autem animum haurient, quo velut viri fortes hostibus resistant, et vires roburque, quibus eos vincant; ita sc. verba ἀνδρίζεσθαι (se virum exhibere) et χραταιοῦσθαι (validum esse) inter se differre videntur, ut priore virilis animus, altero integrae vires designentur. Maxime demum opus est, ut in omnibus, quae agant, caritatem fraternam servent; ex eius enim defectu, uti recte monet Chrys. , omnia fere, quae Apostolus in hac epistola monerc debuerat, erant exorta : « nam si illa non esset neglecta, non dixissent : Ego sum Pauli, ego vero Apollo; si illa adfuisset, non apud eos, qui foris sunt, iudicio contendissent, immo ne contendissent quidem; si illa adfuisset, iste uxorem patris non accepisset, alii fratres infirmos non contemsissent, alii haereses non habuissent, propter charismata super alios se non extulissent; propterea dicit : omnia cum caritate fiant ». Cum CArys. omnes fero interpretes in his verbis exhortationem ad caritatem fraternam observandam deprehendunt; nimis laxam tamen hanc explicationem vocat Est., qui verum praeceptum hic dari censet, quo omnia ex dictamine et imperio caritatis facere iubeamur; ne vero omnium, qui caritatis habitum non possident, omnia opera aut peccata esse aut peccato saltem infecta esse concedere cogatur, caritatis habitum hic designari negat et affectum intelligit « recti, sinceri, christiani amoris, quo vel Deus propter se vel proximus propter Deum diligitur ». At de praecepto (nisi omnem exhortationem praeceptum dicere velis) hic non est sermo et multo minus de praecepto tam generali, quo omnes omnino homines obligentur; mirum sane esset, si Apostolus praeceptum tanti momenti quasi in transitu el obiter dedisset. Ab hac exhortatione, quam, uti diximus, nomen Apollo commemoratum videtur provocasse, Apostolus ad legatos corinthios venit, erga «(quos neophyti caritatem gratitudinemque suam exhibere debent.
16:15
15. Obsecro (vel : exhortor παρακαλῶ) autem vos, fratres, — nostis domum Stephanae (el Fortunati et. Achatci), quoniam. sunt. primitiae Achaiae et in ministerium sanctorum ordinaverunt se ipsos — 16. ut el vos subditi sitis eiusmodi (vel talibus τοῖς τοιούτοις) et omni cooperant et laboranti. Duo nomina Fortunati et Achaici ex v. 17. huc esse transumta, antiquiores interpretes plerique (cfr Ca. Est. Iust. etc.) recte iam statuerunt; sola igitur Stephanae domus, quam Paulus ipse baptizavit (1,16), primitiae Achaiae, sicut solus Epaenetus primitiae Asiae (Rom. 16,5), appellantur, quia primi ex istarum provinciarum ethnicis Evangelium receperunt. Ad constructionem quod attinet, sunt quidein, qui exhortationem iam a vcrbo οἴδατε inchoent, quod pro imperativo habent cuique sensuin tribuunt : « cognoscite veluti bene meritos » (Erasm. — Wolf. etc.); at licet verbum εἰδέναι simili sensu interdum adhibeatur (cfr 1 T/Aess. 5,12), nusquam tamen forma οἴδατε pro imperativo (ἴστε) usurpatur. Omnino igitur teneatur oportet, verba : obsecro (vel exhortor) vos immediate coniungenda esse cum v. 16. (utet vos subditi sitis), intermediam autem sententiam (nostis domum... ordinaverunt seipsos) parenthesin constituere, qua rationes indicantur, propter quas neophyti domui Stephanae subditi esse debeant. Sunt autem duae : Stephanas enim et eius familia, utpote primi, qui ex tota Achaia fidei sese subiecerunt, velut primitiae zn Christum (ὁπαρχὴ εἰς Χριστόν Rom. 16,5) singulari iam honore sunt digni; « primitiae enim, inquit CArys., reliquis fructibus, quorum primitiae sunt, meliores sunt » (cfr ad 15,20); maior deinde cis debetur honor et subiectio, quia « magis devoti ac prompti » (Thom.) sese ipsi non coacti sed voluntarii ministerio fidelium dedicaverunt hospitalitatem, beneficentiam aliaque caritatis fraternae munera exercentes; haec enim nomine διακονίας τῶν ἁγίων designantur.. Pulchra paronomasia usus Apostolus praecipit, ut iis, qui se ad haec ministeria ordinaverunt (ἔταξαν) alii sint subordinatt (ὑποτάσσησθε) ; recte tamen cum Theod. plerique monent, de obedientia, quae legitimis superioribus debeatur, non agi, sed « de subiectione morali, qua obsequentes et reverentesnos exhibemus viris probioribus et inagis spiritualibus » (Cat. Est. Mai. etc.); quapropter Apostolus addit, eandem subiectionem omnibus deberi, qui cun illis in ministerio sanctorum cooperentur et defatigentur (παντὶ τῷ συνεργοῦντι καὶ χοπιῶντι). Inter quos fuerunt Fortunatus et Achaicus, qui tamquam Corinthiorum legati una cum Stephana Paulo literas ecclesiae corinthiae attulerant suoque adventu eum magna laetitia affecerunt; quare illi quoque sunt digni eodem honore :
16:17
17. Gaudeo autem in praesentia Stephanae, et Fortunati et Achaici, quoniam id quod vobis deerat ipsi suppleverunt. Fortunatus ct Achaicus hoc solo in loco nominantur nec quidquam praeterea de iis nobis est traditum ; cos vero cum Stephana, utpote in ministerium sanctorum ordinatos, ecclesiae suae epistolam attulisse atque hanc nostram Corinthum retulisse, communis est scntentia. Ultima verba graeca (τὸ ὑμέτερον ὑστέρημα αὐτοὶ ἀνεπλήρωσαν) id quidem significare possunt, quod sua versione innuit Vulg. : suppleverunt id, quod vos praestare debuistis nec praestitisti; vos me gaudio et laetitia afficere debuists, illi gaudio vero me alfecerunt (cfr PAZ.92,30) At vix admitti potest, in fine huius cpistolac Apostolum tam acerbo vituperio Corinthios pupugisse; blandiore potius modo epistolam terminans legatos sua praesentia absentiam reliquorum supplevisse dicit « ostendens eos pro omnibus venisse » (Chrys. eic., cfr Pel?. Thom?. Cai. Est. lust. et moderni omnes). Huic explieationi, iuxta quam τὸ ὑμέτερον ὑστέρημχ (vester defectus) idem est, quod vestra absentia, optime consonat ratio addita :
16:18
18. refecerunt (vel recrearunt ἀνέπαυςαν) enim meum et vestrum et spiritum ; quia enim ceu Corinthiorum legati cum Paulo conversabantur, et magistri spiritum gaudio affecerunt, ad quem erant missi, et discipulorum spiritum, a quibus erant missi; recte CArys. : « non Paulo soli, sed Corinthiisquoque eoslaetitiam attulisse ostendit, quia totam civitatem inse circumferebant » (τῷ τὴν πόλιν ἅπασαν ἐν αὑτοῖς περιφέρειν). Minus recto alii de inutua caritate haec verba explicant, qua fiat, ut unius gaudium sit etiam gaudium alterius (TAom. etc., Est. ekc., Mai. Bisp. cic.). Sua sponte nunc sequitur monitum : Cognoscite ergo, qui huiusmodi sunt. Verbo ἐπιγινώσκειν, quod accurate cognoscere significat (cfr ad 13,19), utitur Apostolus; dicens autem : accurate cognoscite eos, qui tales sunt, insinuat illos speciali honore esse dignos; recte igitur sententiae sensum, etsi minus recte verba, reddunt, qui explicant: revcremini eos, vel colite eos etc. (Cat. Est. etc.). Paulo Ephesi per triennium coinmorante Evangelium in tota provincia Asia, quae maritimas Asiae Minoris terras complectebatur cuiusque caput erat Ephesus, tam alias vadices egerat, ut per totam provinciam ecclesiae essent exortae (Act. 19,10); earum igitur, quas caritatis vinculo cum achaicis coniunctas esse scivit, Apostolus primo in loco adiungit salutationes :
16:19
19. Sa/utan! vos ecclesiae. Asiae. Omnes vero fideles ὧι Domno, in quo omnia Ecclesiac universalis membra sunt unum, sese invicem salutant; idque diserte in sequente salutatione adiicit, ut hanc a reliquis ipsa forma velut singularem distinguat : Salutant vos in. Domino multum Aquila et Priscilla. cum domestica sua ecclesia (apud quos et hospitor). Namque de corinthia ecclesia Aquila et uxor eius Priscilla optime erant meriti; Paulum Corinthum prima vice advenientem in suam domum receperant eique opportunitatem Evangelium in Achaia annuntiandi praebuerant (Act. 18,1 sqq.); alterum ex Corinthiorum magistris, Apollo, viam Domini diligentius docuerant idoneumque reddiderant, qui ecclesiis Achaiae multum conferret (Act. 18,96 sqq.); ipsi Paulo erant carissimi, utpote adiutores eius in Christo Iesu, qui pro anima eius cervices suas supposuerant, ita ut non ipse solus sed cunctae ecclesiae gentium grato animo eis essent obligati (Rom. 16,3 sqq.). Mirum ergo non est, quod ab iis Corinthios τη Domino multum salutcet. Ephesi porro, quo una cum Paulo erant advecti (Act. 18,18 sq.), post Apostoli discessum prima Evangelii semina ab eo sparsa ita videntur excoluisse, ut neophytos in suam domum congregantes prima quasi ecclesiae ephesiae fundamenta iecerint. Qua ratione factum est, ut etiam postea, quum Paulo Ephesum reverso numerus credentium esset auctus, pars quaedam fidelium in eorum domo coetus suos sacros celebrarent ac velut ecclesia eorum domestica vel potius velut ecclesia, quae in eorum domo sit (4xzv' oixov αὐτῶν ἐκχλησία), a. reliqua ecclesia ephesia distingueretur. Simili modo paullo post Romae suam ecclesiam domesticam habebant (Rom. 16,5). Nomino ecclesiae domesticae nonnulli antiquiores solam familiam Aquilae et Priscillac utpote christianam designari volunt (Est. Iust. etc.); contra alii cum CArys. Theod. etc. totam ecclesiam ephesiam, quippe «uae in eorum domum convenire solita sit, ecclesiam domesticam appellari putant. At neutra explicalio nobis probatur; nam ex Pauli epistola ad Philem. , si cum epistola ad Coloss. comparatur, satis apparet, ecclesiam domesticam Philemonis Colossensis et ab eius familia et a tota ecclesia Colossensi distingui, ac procul dubio Nymphae quoque ecclesia domestica a laodicena ecclesia distinguatur oportet (Col. 4,15). Ultima verba (apud quos et hospitor), quae in solis codd. graecolatinis, in plerisque latinis et in : unico cod. go/A. leguntur, scd in reliquis graecis, in melioribus latinis (Fuld. Amiat.) et aliis versionibus omittuntur, genuina non esse videntur; « neque ex Actis Apost. apparct, Paulum Ephesi apud Aquilam et Priscillam hospitatum fuisse , sed Corinthi tantum » (Es/.). Demum parti huic Paulus reliquam ecclesiam ephesiam addit :
16:20
20. Salitant vos omnes fratres, sc. qui Ephesi sunt, neophytosque corinthios ad mutuam quoque salutationem exhortatur : Salutate invicem in osculo sancto. Frequentissimi usus apud Orientales oinnes et maxime apud Iudaeos erant oscula; neque enim soli propinqui vol cognati (Gen. 29,141. 13; Tob. 9,8; 10,12 etc.) aut coniuges vel sponsi (Cant. 1,2 etc.) aut amici (1 Zeg. 90,41 etc.) inter se deosculabantur, sed ctiam suporiores inferioribus (2 Reg. 19,39) et inferiores superioribus (Act. 20,37; Matt^. 26,48 sq. etc.) umorem, amicitiam, debitum honorem osculo manifestabant. A Iudaeis velut fraternae caritatis, qua inter se tamquam eiusdem corporis mystici membra erant colligati, symbolum ad primos Christianos osculum ita transiit, ut omnis carnalis amoris significatio excludceretur. Id enim ipsa, quibus appellabatur, nomina ostendunt : osculum sanctum (Hom. 16,16; 1 Cor. 16,90; 9 Cor. 13,19; 4 Thess. 5,26), osculum caritatis (4 Petr. 5,4), osculum in Domíno (τὸ ἐν Κυρίῳ φίλημα Const. apost. 11. 57 ctc.), osculum pacis (Tert. de orat. 48) etc. ; atque illud quoque adnotetur oportet, iuxta Const. apost. (I. c.) solos inter se viros atque solas mulieres inter se hoc osculo in Doinino salutasse. Neque in sola inysteriorum oblatione (cfr S. 7μεί. M. Apol. 1. 65 ; Const. apost. 1]. c.) sed in omni communi oratione osculum hoc usurpabant, quare Tert. (l. c.) illud s?gnaculum orationis appellat. Hinc facile intelligitur, cur Apostolus Corinthios , postquam epistolam hanc in coetu publico legerint, osculo inter sc salutare velit; magnae enim illa in ecclesia erant animorum dissensiones, osculum vero « animos mutuo concilial et miscet, atque omnom illis iniuriarum oblivionem spondet; signum igitur est hoc, osculum animos sibi invicem commisceri atque omnem iniuriarum memoriam ablegare;... osculum reconciliatio est ct ideo sanctum, sicut B. Apostolus dicit » (S. Cyr. [eros. Cat. myst. V. 3)'. Hucusque Apostolus epistolam pro more, quem in plerisque exarandis tenuit, uni ex discipulis suis dictavit (cfr Hom. 16,93), sua iam manu nunc ultima verba addidit :
16:21
91. Sa/utatio, mea manu (τῇ ἐμῇ χειρῇ Pauli. Iuxta 2. Thess. 3,17 hanc subscriptionem, ut literis suis fidem faceret easque a fictis (2 Thess. 2,9) discerneret, interduni adiecit; ac vix dubium est, quin eundem ob finem eam his quoque addere voluerit. Quamquam enim per Corinthiorum ipsorum legatos defercbantur, propter dissensiones tamen, quibus ecclesia corinthia dilacerabatur, fieri facile potuit, ut ab una ex factionibus addubitarentur. Authentiae porro signo sua quoque manu gravissimam addidit sententiam, qua « terruit omnes, qui aut membra sua faciebant membra meretricis aut idolothvtorum esu fratribus scandalo crant aut iuxta homines sese denominabant aut non credebant resurrectioneni. Neque tamen eos terruit tantum, sed etiam viam virtutis et vitiorum fontem eis ostendit : sicut eniin vehemens Christi amor omnes peccatorum species exstinguit et expellit, ita idem amor, si debilitatus fuerit aut exstinctus, efficit, ut omnes germinent » (Ch»ys.). Ita enim pergit Apostolus :
16:22
92. δὲ quis non amat (φιλεῖ) Dominum nostrum Iesum Christum, sit anathema : Maran atha. Memoratu dignum est, hac in sententia pro verbo usitatissimo ἀγαπᾶν (diligere) verbum φιλεῖν (amare) usurpari, quod in Novo Test. satis rarum est: sc. intimiore &micitiae amore nos Christum complecti debere, insinuat Apostolus, siquidem etiam in Scriptura verbo φιλεῖν animi inclinatio quaedam connotatur, quae non tam ex voluntatis imperio quam sua sponte exorta ipsam caritatem quodam modo auget !. Si quis igitur anathema, 1. e. aeterno interitui devotus (cfr ad 19,3), esse nolit, ainicus sit oportet Christi amicitiamque suam opere ostendat. Subiungit autem : Maran atha , de quorum verborum, quae aramaica esse S. Hier. (ad Marc. ep. 26,&) recte iam monuit, sensu nihil certi nobis est traditum. Longe plerique interpretes alterum vocabulum pro praeterito sumentes illa vertunt : Dominus noster venit (ure x35). Atque alii quidem cum CArys. et S. Hier. illa de primo Domini adventu explicant, ut sensus sit : Quoniam Doininus iam advenit omniaque ad salutem necessaria nobis praestitit, exsecratione digni sunt, qui eum non amant ac tanto beneficio despecto eius fidem aut deserunt aut non amplectuntur (cfr Just. Es/. etc.). Alii vero, quia in linguis hebr. et aram. praeteritum etiam de rebus certo futuris et quasi iam praesentibus usurpatur, de secundo Christi adventu sermonem fieri arbitrantur; verba igitur adiecta esse, ut exsecrationis sententiam a Christo iudice iamiam adventuro exsecutioni mandatum iri insinuent (Mai. Bisp. etc.). At forma ΝΩ͂Ν etiam imperativus esse potest : Domine noster, venz (cfr Apoc. 22,90 ἔρχον, ἸΚύριε ᾿[ησοῦ); et qui ad modum attenderit, quo formula haec in antiqua liturgia adhibita sit (Doctr. duod. Apost. 10; Const. apost. VM. 26), cum Bickell (Innsbr. Zeitschr. für Theol. 1885. VIII. p. 403) hanc explicationem, quam Cotelerius (ad Const. ap. 1]. c.) proposuit, praeferendam ducet; precatio igitur quaedam est, qua Dominus rogatur, ut adventum suum acceleret sententiamque illam exsecutioni mandet. Quoniam vero in antiqua liturgia verba haec aramaica (uti alia hebraica : Amen, Hosanna etc.) erant usurpata, mirum non est, quod Paulus illa vertere noluerit. Neque tamen tam terrificis verbis epistolam terminare potuit; quare postquam fidelibus consueta sua forma (cfr Rom. 16,24; 2 Cor. 13,13; Gal. 6,18 etc.) gratiam divinam apprecatus est :
16:23
38. Gratia. Domini nostri Iesu Christi vobiscum , se omnes in Christo ainare asserit :
16:24
294. Caritas mea cum omnibus vobis tn Christo Iesu (est); indicativum enim melius, quam optativum (sit), suppleri, cum TAeod. Chrys. etc. plerique recte censent. In Christo, in quo se cum neophytis omnibus unum esse scit, sancto amore, qui nihil humani habet ideoque etiam a necessaria correctione non abhorret, cunctos amplectitur iis non exceptis, quos vituperare debuerat. Ultimis enim his verbis « ostendit Apostolus, non esse irae et indignationis, quae scripta sunt, sed curae, quam eorum gerit, quuin post tantam accusationem eos non aversetur, sed amet ac diligat » (Chrys.); nam « amor erga illos eum impulit, ut verbis paullo acerbioribus uteretur boni patris benevolentia imitans, qui filiorum salutem desiderat » (TAeod.). 2.) Cur ab altioribus doctrinis tradendis abstinuerit (2,6-2,4). 96 a.) In Evangelio alta quidem mysteria continentur (2,6- 13,.. .. rl ll lr om s. rs 56 b.) quae solis perfectis anuuntiari debent (2,13-10),. . 67 6.) ideoque Corinthiis £nnuntiati nondum potuerunt (3,0324) ...... or rr lll rn sn 13 J. Absurdum. est partium studium Corinthiorum (3,4-17) . . . 76 111. Doctrinae propositac consectoria practica (3,18-4,13). . . 94 6.) Caveant fideles, ne unum magistrum alteri praeferant 3,18-33),. . . . el lr ln s. 94 2: 1. Corinthiorum reprehensio ob incestuosum in oecclesía retentum (5,1-5). . . . «νὸν s. e... 2. Praeceptum do peccatoribus ex ecclesia eliciondis (5,6-8). 3. Anterioris praccepti do iis vitandis explicatio (5,9-13). . 8 3. De litibus iudici ethnico non committendis (6,1-11). . . . 1. Christianos lites othnico iudici committero dedecet (6,1-6) ; ?. Quin etiam lites eos agere iam dedecot (6,7-11). . . . . 1. Fornicatio nequaquam est res indifferens (6,12-14); , . . 2. sed contumcelia membro Christi ct templo Spiritus 8. illata (0605-20). . . . . πο... Rot PAR& ALTERA. — Dr QUAESTIONIDUS. APOSTOLO Al) ECCLESIA CORINTHIA PROPO- SITIS (7,1-15,58) e 9 c. ? . e. ^ 6 s δον 4 c e Φ ὁ e$ I. Theoretica quaestionis solutio (8,1-13).. . . . . . . .. 1. Idolothyta per so non sunt prohibita (8,1-8);.. . . . . 2. oorum tamon usum íintordum velat periculum scandali (8, 1. Apostolus ad maiorem mercedem anhelans iuri sustentationis renunciavit (91-18. . . . . . .. . . . . . 1.) Paulus, utpote gonuinus Apostolus, ius sustentationis 2. Apostolus, ut salutem suam securius attingeret, omnibus omnia factus cst (9309-23)... . . νων o. 3. Corinthii exemplum Apostoli imitentur oportet (9,2 3-10,14). 1.) Concertandum eis cst, ut bravium accipiant (9,24-27) 2.) Fatis Israclitarum ex Aegypto cgressorum Corinthii erudiri debent (10,1-14). . . ....... .. e. S 3. De mulierum in coetibus religiosis habitu (11,2-106). . 1.) Ob inferiorem suum in Ecclesia locum mulieres caput velare decet (11,2-6). . . . . .. ΝΞ ΕΟ: 2.) Creationis quoque historía inferiorem eis Jocum assignat (11,52-12). . .. .... . . νυ e.t ΕῪὟ 3.) Usus veli eis ab ipsa natura οἱ ab ecclesiarum consuctudine commendatur (11,13-1001.. .. . . ... . . 1. Abusuum, qui in agaparum celebrationem irrepscrant, I. De charismatum origine ct utilitato (12,1-30).. . . . . . 1. Quo charactere genuina charismata dignoscantur (12,1-3) 2. De charismatum omnium una origine ct uno fine (12,1-11). 3. Doctrinae propositae conscectaria practica (12,12-30). . . 1.) Omnia charismata bonum Ecclesiae statum eodem modo 2. Quid caritas valeat, etsi charismata desint (13,4-1).. e J. Caritas aeternitate sua supcrat charismata (13,8-13). III. Dc linguarum et prophctiao charismatis inter 5080 compa- 1. Fidelibus prophetia utilior cst dono linguarum (14, 1-6) 2. Donum linguarum nudo spectatum utile non csso similitudinibus illustratur (14,27-12).. . . . .. ... . .. 3. Idem in coetibus religiosis , si dcsit interp pre: c8, inopto adhi- "betur (11,13-20), . lr Ls i. Infidelibus signum quidem est sc minus utile, quam prophetia (14,21-24). . . . . e.t e IV. Praecepta quaedam de publico charismatum usu (12, 26-40). 1.) Dominum resurtoxisso testimoniis constat (15,1-11). . 149 2.) Absurda nogatae rosurrectionis dominicae oonsectaria 3. Confirmatio doctrinao do futura resurrectione (15,29-31) . 481 1. Do corporis resuscitati novis qualitatibus (15,36-44) . . . 489 2. Corporis nostri mutatio In corpus spirituale est possibilis EPILOGUS EPISTOLAE (16,1-24). . . ........ cll 517 1.) De collecta iustituonda et de proximo Pauli adventu Asctoribus : R. CORNELY, i. XNABENBAUER, FR. OE HUMMELAUEA, Allisque ὁ Societate Iesu preebyterie. 8. P. LEO XIII VOLUMES GRAND IN-B8* R τς Vieni de paralire : Ne 245. N* t. — INTRODUCTIO GENERALIS, | aive de U. T. oanonis textus intorpretationis Wit. 9» (v11-792 page). 1 vol... . . . Hr . N* 2. — INTRODUCTIO SPECIALIS ín singulos libros VETERIS TBSTAMENTI. FAX 8" (vin- N* $. — INTRODUCTIO SPECIALIS ia singulos hbros NOVI TESTAMENTI. Wat. rub 748 pagos). 1 vo... . . . . . R. P. OIETMANN, 8. 1. N* 13. — Commentartus in ECCLESIASTEN et N* 13. — Commontarias tn 8. PAULI PRIOREM AD CORINTHIOS EPISTOLAM (vii-838. 1). 1 vol. 9.60 N* 14. — Commentarius " u 'CORINTHIOS et N* 34. — CONMENTARIUUS IN ACTUS APFOS- TOLORUM (vinr46U pages). 1 voL. . 9.00 .] 5T NOPSES OMNIUM LIBRORUM 854AvcRORUM UTRIUSQUB TESTAMBN- T1 ex ὦ Introductions speciali ín Vetus et Novun Tostameutum » excoarpiae. retractatae, completae. Ui-^* carre, SYNOPSES PSABMORUM separatim edit. I-18& ... ... s. Historicao et criticae INTRODUCTI ONIS JN UTRIUSQUE TESTAMENTI LI- BROS SACROS COMPENDIUM Sacrae Theologiae auditoribus | accoimmodatum. 1n-8* curre, Exit. ὁ"... - ANALYSES Hbrorum sacrorem NOVI TESTAMENTI quas ox sua « Introdaeuous speciali in Novum Toesiamentum » excerpsit et complevit auctor 1n-8* ócu. .-—-..,7 Commeantarioins DE INSPIRATIONB ex : Compondio Introductionis »excerptue. n-** e&nwv. unte . . ὁ which meets the requirements af ien nc and bindi
16:1
CLAUDIO (TI. CLAUDIUS CAESAR AUGUSTUS GERMANICUS), IMPERATORE ROMANO
… da Act. 11, 28. In occasione di questa carestia che provò duramente la Palestina negli anni 44-48, s. Paolo promosse delle collette nelle Chiese di Siria e dell'Asia per soccorrere i cristiani poveri di Gerusalemme (cf. Act. 11, 29; Gal. 2, 10; I Cor. 16, 1).
In I Cor. 16, 1-2, l'Apostolo ripete l'ordine già dato ai Galati di raccogliere nelle adunanze del primo giorno della settimana e di accantonare le elemosine che egli stesso avrebbe portato «ai santi». …
… Quanto poi alle collette che si fanno per i Santi, conforme alla regola data da me alle Chiese della Galazia, così fate anche voi. Ogni primo giorno della settimana (οὐκτά μλυστζβάντο), ognuno di voi metta da parte ed accumuli quello che gli parrà » (I Cor. 16, 1-2). « Ci fermammo (a Troade) sette giorni. …
I. L'ORIGINE. - Paolo, in procinto di recarsi a Gerusalemme per portarvi le elemosine raccolte nelle Chiese della Macedonia e dell'Acaia (15, 25 sg.; cf. I Cor. 16, 1 sgg.; II Cor. 8, 1-6, ecc.), pensa ad un viaggio che, passando per Roma, l'avrebbe condotto fino alla Spagna (15, 23 sg. 28); mantenendosi fedele alla sua norma di « non costruire sul fondamento …
16:2
… Tuttavia è indiscusso che al tempo in cui fu scritta la prima lettera ai Corinti (56) e al tempo della redazione degli Atti degli Apostoli (ca. 63), le riunioni liturgiche cristiane si tenevano la domenica (I Cor. 16, 2; Act. 20, 7) e che quest'uso fu costante ed universale alla fine del 1 e durante il 11 sec. (Apoc. 1, 10; Doctrina duodecim Apostolorum, cap. 14; Barnabae Epist., cap. 15; s. Ignazio …
16:8
E. B. Allo (p. LXXXVI sgg.), sulle orme di F. Bachmann, pensa che I C. sia stata scritta nel 55, e più precisamente dopo i tre mesi di predicazione nella sinagoga, quando Paolo, voltosi ai pagani, intravede la messe abbondante che potrà raccoglierne (I Cor. 16, 8 sgg.). …
… di P. era molto frequentata anche dai Giudei della diaspora (cf. Act. 2, 9-11). Anche s. Paolo nel suo terzo viaggio, tornando dalla Grecia, non volle fermarsi ad Efeso perché aveva fretta di giungere a Gerusalemme per la P. Essa è nominata anche in I Cor. 16, 8; ma è soprattutto importante il racconto in Act. 2, della discesa dello Spirito Santo avvenuta in quel giorno.
16:9
Nel Nuovo Testamento A. (Act. 2, 9; 4, 9; 16, 6; 19, 10, 22, 26; 20, 4, 16, 18; 21, 27; 24, 19; 27, 2; Rom. 16, 5; I Cor. 16, 9; II Cor. 1, 8 II Tim. 1, 15; IPt. 1, 1; Apoc. 1-3) indica la provincia romana di A. (costituita nel 129 a. C.), la quale occupò parte dell'A. …
16:10
… Assunto da Paolo in vece di Marco, ne divenne l'amico e il discepolo prediletto; fu al suo fianco nella fondazione delle principali Chiese e ne ebbe incarichi di fiducia: fra l'altro fu inviato ai Corinti (v. vol. IV, col. 553 sg.) per sedarvi il tumulto dei partiti (I Cor. 4, 17; 16, 10 sg.), ma il suo carattere timido e l'aspetto infermiccio (ibid. 16, 10; I Tim. 4, 12; 5, 23) non dovevano favorirgli il successo,
16:12
… l'infatuazione prodotta dalla parola erudita e sottile di A. Ma non pare che A. stesso, prudente ed umile, desse motivo a ciò. Anzi, per evitare ogni divisione tra i fedeli, si allontanò da Corinto, e rifiutò di tornarci, malgrado le istanze di Paolo (I Cor. 16, 12), presso il quale si trovava ad Efeso (anno 57).
16:14
… cardinale, che in 73 capitoli raggruppa logicamente quanto s. Paolo ha scritto su ogni virtù (ad es., il cap. 7 De Caritate è così composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; Hebr. 10, 24-25; Phil. 2, 4).
16:15
… elemosina, opera di carità (Act. 6, 1; 11, 29; II Cor. 8, 4; 9, 1. 12. 13; Acta Pauli et Theclae, 41; Didascalia Apost., III, VIII, 2; X [XIII], 6; IV, VII, 1; Cassiano, Collatio XVIII, VII, 8; onde διώχονεῖν mettersi al servizio dei bisognosi: Rom. 15, 25; I Cor. 16, 15); b) il complesso delle opere di assistenza (Erma, Pastor, similit. …
(«primizie offerte dall'Asia a Cristo»: Rom. 16, 5; cf. I Cor. 16, 15, a cui è dovuta la variante Ἀρχέας in Rom.); il che non vuole dire che sia il primo frutto della predicazione di Paolo ad Efeso. …
In senso traslato, Israele è detto «p. di Jahweh» (Ier. 2, 3). Nel Nuovo Testamento, son detti p. i primi convertiti (Rom. 16, 5; I Cor. 16, 15; Jac. 1, 18); i vergini che seguono l'agnello (Apoc. 14, 4). Lo stesso Cristo è «p. dei dormienti» (I Cor. 15, 20, 23). I cristiani possiedono «le p. dello Spirito» (Rom. 8, 23), in …
TICHICO (ΤΥΧΙΚΌΣ « FORTUNATO », TYCHICUS)
Nonostante il significato del nome greco, T. va distinto da Fortunato, « primizia dell'Acaia » (I Cor. 16, 15, 17). Le altre vicende della sua vita sono incerte. …
16:17
ACAICO ('ΑΓΑΧΌΣ; LAT. ACHAICUS)
… Con Stefanas e Fortunato venne ad Efeso per far visita a s. Paolo, « rinfrancandogli lo spirito » (I Cor. 16, 17). Ma non risulta che i tre gli recassero le notizie (furono « quelli di Cloe », I Cor. 1, 11) e neanche - ciò che tuttavia potrebbe sostenersi - la lettera in cui la comunità di …
16:19
… 4, 19). Si spostavano, forse per ragione di commercio, da un centro all'altro, conducendo seco i propri operai già cristiani, o raccoglierono altri che convertivano alla fede, poiché Paolo nomina, sia a Roma come ad Efeso, «la chiesa della loro casa» (I Cor. 16, 19; Rom. 16, 4). Con rischio della vita liberarono dalla morte s. Paolo, probabilmente in Efeso (Rom. 16, 4; Act. 19, 23 sgg.).
… Indice dei rapidi progressi del Vangelo nella provincia sono i saluti delle « Chiese dell'Asia » già in I Cor. 16, 19. L'abitudine poi di Paolo d'investire i maggiori centri delle regioni da evangelizzare, l'avere egli inviato (Col. 1, 7; 4, 12 sg.) Epafra (v.) nelle città frigie di Colosse (v.), …
… A Roma esisteva già nel sec. V un «titulus Priscae» ricordato in una iscrizione e nel Sinodo del 499; nel sec. VI esso è detto, come in casi simili, «sanctae Priscae»; nel sec. VIII la fondatrice fu identificata con P., la moglie di Aquila di cui parlano s. Paolo (Rom. 16, 3; I Cor. 16, 19) e gli Atti degli Apostoli (18, 2; 18). Il titolo perciò fu messo in relazione con lo stesso s. Pietro. …
I. ORIGINI CRISTIANE. - I primi luoghi di riunione delle comunità cristiane furono in case private, come viene attestato negli Atti degli Apostoli (12, 12: 19, 9; 20, 6-9) e nelle lettere di s. Paolo (Rom. 16, 23; I Cor. 16, 19; Col. 4, 15; Phil. 1, 2) il quale dichiara che in R. i suoi collaboratori in Cristo, Aquila e Prisca hanno posto la loro casa a disposizione dei fedeli (Rom. 16, 3, 5). Ma non si può …
16:22
… Che questo sia il senso in Mt. 16, 19, risulta dal luogo parallelo (Mt. 18, 18) dove la scomunica contro il peccatore impenitente («sit tibi sicut ethnicus et publicanus»: 18, 17) viene confermata dalla potestà di «legare» (18, 18); come pure dalla prassi della Chiesa primitiva (I Cor. 5, 3-5; 16, 22; I Tim. 1, 20) e dall'interpretazione degli antichi Padri siri, che erano particolarmente familiari con la cultura giudaica, e che compresero solvere e ligare nel senso di una potestà …
… Maran atha (I Cor. 16, 22), sebbene per molti sia la formola con cui veniva comminata la s. fin dai tempi apostolici. …
16:26
… Il b. di pace è d'uso antichissimo, e più volte nel Nuovo Testamento (Rom. 16, 16; I Cor. 16, 26; II Cor. 13, 12; I Thess. 5, 26; I Pt. 5, 14) è ordinato ai fedeli di darselo scambievolmente. È detto φίλημα ἀγάπης (osculum pacis; I Pt. 5, 14), φίλημα ἅγιον (osculum sanctum). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.