After the foundation laide in the salutation, • 6 he exclaimeth against the Galatians, and their false apostles, 1• considering that the Gospel vvhich he preached to thē, he had it immediatly of Christ him self. 13 Vvhich to shevv he beginneth to tel the storie of his conuersion and preaching since then, that as he learned nothing of the other Apostles; so yet he had their approbation.
1Paul, an apostle, not of men, neither by man, but by Jesus Christ and God the Father, who raised him from the dead:Paolo creato Apostolo non dagli uomini, né per mezzo di un uomo, ma da Gesù Cristo, e da Dio Padre, che lui risuscitò da morte:PAVL an Apostle not of men, neither by man, but by IESVS Christ, and God the Father that raised him from the dead,Paulus, Apostolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis: 2And all the brethren who are with me: to the churches of Galatia.E tutti i fratelli, che sono meco, alle Chiese della Galazia.and al the brethren that are vvith me: to the churches of Galatia.et qui mecum sunt omnes fratres, ecclesiis Galatiæ. 3Grace be to you, and peace from God the Father and from our Lord Jesus Christ,Grazia a voi, e pace da Dio Padre, e dal Signor nostro Gesù Cristo,Grace to you and peace from God the Father and our Lord IESVS Christ,Gratia vobis, et pax a Deo Patre, et Domino nostro Jesu Christo, 4Who gave himself for our sins, that he might deliver us from this present wicked world, according to the will of God and our Father:Il quale diede se stesso pe' nostri peccati, per cavarci dal presente secolo maligno secondo la volontà di Dio, e padre nostro,vvho gaue him self for our sinnes, that he might deliuer vs from this present vvicked vvorld, according to the vvil of our God and father:qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eriperet nos de præsenti sæculo nequam, secundum voluntatem Dei et Patris nostri, 5To whom is glory for ever and ever. Amen.Cui è gloria ne' secoli de' secoli: così sia.to vvhom is glorie for euer and euer. Amen.cui est gloria in sæcula sæculorum. Amen. 6I wonder that you are so soon removed from him that called you into the grace of Christ, unto another gospel.Mi stupisco, come così presto fate passaggio da colui, che vi chiamò alla grazia di Cristo, ad un altro vangelo:I maruel that thus so soone you are transferred from him that called you into the grace of Christ, vnto an other Gospel:Miror quod sic tam cito transferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi in aliud Evangelium: 7Which is not another: only there are some that trouble you and would pervert the gospel of Christ.Sebbene non ve n'è altro, ma vi sono alcuni, che vi sconturbano, e voglion capivoltare il Vangelo di Cristo.vvhich is not an other, vnles there be some that trouble you, and vvil inuert the Gospel of Christ.quod non est aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. 8But though we, or an angel from heaven, preach a gospel to you besides that which we have preached to you, let him be anathema.Ma quand'anche noi, o un Angelo del cielo evangelizzi a voi oltre quello, che abbiamo a voi evangelizzato, sia anatema.But although we, or an Angel from heauen, euāgelize to you beside that vvhich vve haue euangelized to you, be he anáthema.Sed licet nos aut angelus de cælo evangelizet vobis præterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.
9As we said before, so now I say again: If any one preach to you a gospel, besides that which you have received, let him be anathema.Come dissi per l'innanzi dico anche adesso: se alcuno evangelizzerà a voi oltre quello, che avete appreso, sia anatema.As vve haue said before, so novv I say againe, If any euangelize to you, beside that vvhich you haue receiued, be he anáthema.Sicut prædiximus, et nunc iterum dico: si quis vobis evangelizaverit præter id quod accepistis, anathema sit. 10For do I now persuade men, or God? Or do I seek to please men? If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ.Imperocché al dì d'oggi predico io gli uomini, o Dio? Cerco io forse di piacere agli uomini: Se tuttora piacessi agli uomini, non sarei servo di Cristo.For do I novv vse persuasion to men, or to God? Or do I seeke to please men? If I yet did please men, I should not be the seruant of Christ.Modo enim hominibus suadeo, an Deo ? an quæro hominibus placere ? si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. 11For I give you to understand, brethren, that the gospel which was preached by me is not according to man.Or vi fo sapere, o fratelli, come il vangelo, che è stato evangelizzato da me, non è cosa umana:For I doe you to vnderstand, brethren, the Gospel that vvas euangelized of me, that it is not according to man.Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium, quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem: 12For neither did I receive it of man: nor did I learn it but by the revelation of Jesus Christ.Imperocché non lo ho ricevuto, né lo ho imparato da un uomo, ma per rivelazione di Gesù Cristo.For neither did I receiue it of man, nor learne 〈◊〉: but by the reuelation of IESVS Christ.neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi. 13For you have heard of my conversation in time past in the Jews’ religion: how that, beyond measure, I persecuted the church of God and wasted it.Imperocché voi avete sentito dire, com'io mi diportassi una volta nel giudaismo, come formisura io perseguitava la Chiesa di Dio, e la devastava,For you haue heard my cōuersation sometime in Iudaisme, that aboue measure I persecuted the Church of God, and expugned it,Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo: quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam, 14And I made progress in the Jews’ religion above many of my equals in my own nation, being more abundantly zealous for the traditions of my fathers.E mi avanzava nel giudaismo sopra molti miei coetanei della mia condizione, più gran zelatore essendo delle paterne mie tradizioni.and profited in Iudaisme aboue many of mine equales in my nation, being more aboundantly an emulator of the traditions of my fathers.et proficiebam in Judaismo supra multos coætaneos meos in genere meo, abundantius æmulator existens paternarum mearum traditionum.
15But when it pleased him who separated me from my mother’s womb and called me by his grace,Ma allorché piacque a colui, che mi aveva segregato fin dall'utero di mia madre, ed il quale per sua grazia mi chiamò,But vvhen it pleased him that separated me from my mothers vvombe, and called me by his grace, to reueale his sonne in me,Cum autem placuit ei, qui me segregavit ex utero matris meæ, et vocavit per gratiam suam, 16To reveal his Son in me, that I might preach him among the Gentiles: immediately I condescended not to flesh and blood.Di rivelare a me il suo figliuolo, affinchè io lo predicassi alle genti, subitamente non presi consiglio dalla carne, e dal sangue,that I should euangelize him among the Gentils, incontinent I condescended not to flesh and bloud,ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus: continuo non acquievi carni et sanguini, 17Neither went I to Jerusalem, to the apostles who were before me: but I went into Arabia, and again I returned to Damascus.Né andai a Gerusalemme da quegli, che erano Apostoli prima di me, ma me ne andai nell'Arabia, e di nuovo ritornai a Damasco:neither came I to Hierusalem to the Apostles my antecessors: but I vvent into Arabia, and againe I returned to Damascus.neque veni Jerosolymam ad antecessores meos Apostolos: sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum: 18Then, after three years, I went to Jerusalem to see Peter: and I tarried with him fifteen days.Indi tre anni dopo andai a Gerusalemme per visitare Pietro, e stetti presso di lui quindici giorni:Then, after three yeres I came to Hierusalem to see Peter: and taried with him fiftene daies.deinde post annos tres veni Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud eum diebus quindecim: 19But other of the apostles I saw none, saving James the brother of the Lord.Alcun altro non vidi degli Apostoli, ma solo Giacomo fratello del Signore.But other of the Apostles savv I none: sauing Iames the brother of our Lord.alium autem Apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini. 20Now the things which I write to you, behold, before God, I lie not.In quello, che a voi scrivo, testimone presente è Dio, che io non mentisco.And the things that I vvrite to you: behold before God, that I lie not.Quæ autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. 21Afterwards, I came into the regions of Syria and Cilicia.Di poi andai ne' paesi della Siria, e della Cilicia.After that, I came into the partes of Syria and Cilicia.Deinde veni in partes Syriæ, et Ciliciæ. 22And I was unknown by face to the churches of Judea, which were in Christ:Né io era conosciuto di vista dalle Chiese di Cristo nella Giudea:And I vvas vnknowen by sight to the churches of Ievvrie, that vvere in Christ:Eram autem ignotus facie ecclesiis Judææ, quæ erant in Christo:
23But they had heard only: He, who persecuted us in times past doth now preach the faith which once he impugned.E solamente avevan sentito dire: colui, che una volta ci perseguitava, evangelizza ora la fede, cui già detestava;but they had heard only, That he vvhich persecuted vs sometimes, doth novv euangelize the faith vvhich sometime he expugned:tantum autem auditum habebant quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem, quam aliquando expugnabat: 24And they glorified God in me.E per causa mia glorificavano il Signore.and in me they glorified God.et in me clarificabant Deum.
1:1
Calmet
etc. The apostle begins by asserting his apostleship which the false teachers had called in question. He was called to it by Christ himself, in his miraculous conversion, being changed "into a vessel of election to carry his name before kings and nations, and the children of Israel." Thus chosen, we see him immediately after his conversion, preaching in Damascus and Arabia. (Calmet)
Let us beware of self-appointed teachers, who are neither called by God nor rightly ordained by men, and yet are observed to intrude themselves into the ministry.
St. Jerome
Not from man, neither by man.[Ver. 1. and 12. Non ab homine, on which words St. Jerome, ergo non homo tantum est Christus. See St. Chrysostom in his commentary, or ermeneia, on this epistle, p. 713, where he takes notice against the Arians, that here God the Father is called Theos, not o Theos; so that their argument from the Greek article is of no force; choris arthrou....ouk apo tou, alla apo theou patros, etc.] The apostle here expressly says, all the brethren who are with me; to shew that he advanced nothing which was not conformable to the belief of all the faithful. (St. Jerome)
And again he says, (ver. 12.) neither did I receive it from man, nor did I learn it, but by the revelation of Jesus Christ. That is, not from him, who was a man only, but from Jesus Christ, who was both God and man. St. Jerome, who has left us a commentary on this epistle, (tom. 4:p. 222. Ed. Ben. as also St. Chrysostom, tom. 3:p. 709. Ed. Sav.) takes notice, that Christ's divinity is proved from these expressions, that St. Paul was not an apostle, nor had his mission from man only, but from Jesus Christ, who therefore was not a man only.
Witham
By Jesus Christ and God the Father. A second argument to shew the equality of the Son with the Father. And thirdly, it destroys another objection of the Arians, who used to pretend that the Father, being always first named, he only, and not the Son, was properly God. Fourthly, another of their arguments to prove only the Father truly God, was that he was called the God, with the Greek article; and here the Father is called God, without the said Greek article. Fifthly, they also pretended that the Son was not God, because the Father was said to deliver him to death: and here (ver. 3.) the Son is said to give and deliver himself. (Witham)
1:6
Calmet
This was about three or four years after their conversion. The apostle knowing very well how to suit his discourse to his auditors, in this epistle makes use of a more severe and harsh address than is observable in his other epistles. The reason is, the Galatians were a less civilized people, and had already shewn the little attachment they had to their spiritual father. (Calmet)
To another gospel: which is not[Ver. 7. In aliud Evangelium, quod non est aliud; eis eteron euaggelion, o ouk estin allo. Volunt convertere, metastrepsai, invertere, evertere, pervertere. St. Chrysostom, Lat. edit. p. 812. E. ubi sunt igitur, qui nos ut contentiosos damnant, eo quod cum haereticis habemus dissidium, dictitantque nullum esse discrimen inter nos et illos.... Audiant Paulum (p. 813. A.) illos subvertisse Evangelium, qui paululum quiddam rerum novarum invexerant. And in the Greek edition of Savil, p. 717, linea 3, pou nun eisin, etc. ....akouetosan ti phesin o Paulos, etc.] another. That is, it is not properly another, because they pretended to be Christians, and teach the faith: and yet it was in some measure another, because changed by such teachers with a mixture of errors, particularly that all converted Gentiles were to observe the Jewish law: and in this sense, they are said to subvert, or destroy the gospel of Christ: so that the apostle hesitates not to pronounce and repeat an anathema, a curse upon all that preach any thing besides, that is, in point of religion, not agreeing with what he had taught. I cannot omit here a reflection, which St. Chrysostom makes on the 7th verse. Where are they, saith he, who condemn us (Catholics) for the differences we have with heretics? and who pretend there is no such essential difference betwixt us and them, so as to judge them excluded from the communion of the Catholic Church, out of which there is no salvation, unless perhaps through ignorance.
Witham
Let them hear what St. Paul says, that they destroyed the gospel who made any such innovations: to wit, by introducing again as necessary some of the Jewish ceremonies, even at a time when the Christians, who had been Jews, might lawfully use them, and even they who had been Gentiles. St. Paul says, this is to change and destroy the gospel; he repeats anathema against them. Let them hear, and take notice of this, who pretend that the unity of the one Catholic faith is sufficiently maintained by all Christian societies, that agreeing, as they say, in fundamentals, their faith is a saving faith: that the council of Trent, without reason, pronounced such anathemas against them: that all Catholics are uncharitable for denying them to be in the way to salvation, when they make Scripture alone, as interpreted by their private judgment, the only rule of their faith. They may as well accuse not only St. Chrysostom but also St. Paul, of uncharitableness, etc. (Witham)
1:9
The terrible sentence awarded by St. Paul, bears equally strong against modern as against ancient innovators in religion.
1:10
Witham
If I did yet please men, I should not be the servant of Christ. I should not have embraced the Christian faith, I who was so zealous against it, and who by changing have exposed himself to persecutions, etc. (Witham)
1:14
He here alludes to his being a Pharisee, as he himself mentions more openly in Acts 23:6. A Pharisee, and son of Pharisees. This sect always distinguished itself by its zeal for ancient traditions, which shews evidently that he was very far from being instructed in a religion of which he was the sworn enemy; nor since his conversion did he apply for instruction. What he delivered, he learned not of man, but of God. See below.
1:16
Witham
I condescended not to flesh and blood. Literally, I did not acquiesce to flesh and blood. I had no regard to temporal friends or advantages. Some expound it, I did not think it necessary to consult the other apostles, men who were my countrymen: and so it follows, I came not to Jerusalem to the apostles, to be instructed by them, having been instructed by Christ himself. (Witham)
1:17
Calmet
So far from receiving his apostleship from the other apostles, he saw none of them, till he had spent three years in announcing the word of God. (Calmet)
In this epistle to the Galatians, St. Paul treats the same matter as in his epistle to the Romans; to the former he writes less exactly and more briefly, as very rude and uncivilized; to the latter, with more precision, and with greater copiousness, as replenished with all knowledge: repleti omni scientia. (Romans 15:14.)
1:18
about the year A.D. 37.
Witham
Then three years after, I came to Jerusalem to see (and as St. Chrysostom says, out of respect to make a visit to) Peter, but staid only at Jerusalem fifteen days, and saw none of the apostles except him, and James, the brother, or cousin of our Lord; so that I was yet unknown by face to the Christian churches in Judea. (Witham)
1:1
1. Neither by man.] S. Paul sent to preache by ordinarie impositiō of hādes. Though he vvere not first by mans election, nomination, or assignement, but by Gods ovvne special appointmēt, chosen to be an Apostle: yet by the like expresse ordinance of God he tooke orders or imposition of hands of men, as is plaine Act. 18. Let vs bevvare then of such false Apostles, as novv a daies intrude them selues to the office of Ministerie and preaching, neither called of God, nor rightly ordered of men.
•. Or an Angel.] No shevv of learning or vertue must moue vs from the faith. Many vvorthie obseruations are made in the fathers vvritings, of the earnest admonition of the Apostle, and much may vve gather of the text it self, first, that the credit of any man or Angel for vvhat learning, eloquence, shevv of grace or vertue so euer, though he vvrought miracles, should not moue a Christian man from that truth vvhich he hath once receiued in the Catholike Church: of vvhich point Vincentius Lirinensis excellently treateth. li. cont. profan. hares. Nouitates. Vvhereby vve may see that it is great pitie and shame, that so many folovv Luther and Caluin and such other Ieude fellovves, into a nevv Gospel, vvhich are so farre from Apostles and Angels, that they are not any vvhit comparable vvith the old Heretikes in giftes of learning or eloquence, Preaching cō trarie to the saith, receiued is forbidden, not other preaching. much lesse in good life.
Secondly S. Augustine noteth vpon the vvord, Tra⸢c⸣t. 98 in Ioan. Beside, that not al other teaching, or more preaching then the first, is forbidden. but such as is contrarie and disagreing to the rule of faith. The Apostle did not say, saith he, If any man euangelize to you more then you haue receiued, but, beside that you receiued. for if he should say that, he should be preiudicial to him self, vvho coueted to come to the Thessalonians, that he might supply that vvhich vvas vvanting to their faith. Novv he that supplieth, addeth that vvhich vvas lacking, taketh not avvay that vvhich vvas, &c. By vvhich vve see hovv friuolously and calumniously the Heretikes charge the Church vvith addition to the Scripture.
Thirdly, The Gospel is not onely in the written word of scripture, but in vnwritten tradition also. as vvel by the vvord euangelizamus (vve euangelize) as the vvord accepistis (you haue receiued) vve may note that the first truth, against vvhich no second Gospelling or doctrine may be admitted, is not that onely vvhich he vvrote to the Galatians, or vvhich is conteined either in his or any other of the Apostles or Euāgelistes vvritings, but that vvhich vvas by vvord of mouth also preached, taught, or deliuered them first, before he wrote to them. Therfore the Aduersaries of the Church that measure the word of God or Gospel by the Scriptures onely, thinking them selues not to incurre S. Paules curse, except they teach directly against the vvritten vvord, are fouly beguiled. As therein also they any shamefully erre, when they charge the Catholikes with addint to the Gospel, when they teach any thing that is not in expresse wordes written by the Apostles or Euangelistes. not marking that the Apostle in this Chapter, and els where, commonly calleth his & his fellovves whole preaching, the Gospel, be it written or vnvvritten.
Fourthly, After-preaching & ouersowing of nouelties, ⸢a⸣rgueth false doctrine. by the same wordes we see condemned al after-preachings, later doctrines, new sectes and authors of the same: that onely being true, which was first by the Apostles and Apostolike men as the lavvful husbandmen of Christes fild, sovved and planted in the Church: and that false, which was laten and as it vvere ouersovven by the enemie. By which rule not onely Tertullian (de praescript. nu. 6 & 9.) but all other aūcient Doctors, and specially S. Irenaeus (li. 3. c. 2. 3. 4.) tried truth from falsehod, and condemned old Heretikes, prouing Marcion, Valentine, Cerdon, Menander, and such like, false Apostles, because they came in with their nouelties long after the Church was settled in former truth.
Sixthly, The Apostles curse vpon al that teache nevv doctrine, and dravv men from the Cath. Church. This curse or execration pronounced by the Apostle, toucheth not onely the Galatians, or those of the Apostles time, that preached othervvise then they did, but it perteineth to al times, preachers, and teachers, vnto the worldes end, and it concerneth then. (as Vincentius Lirinensis saith) that preach a new faith, or change that old faith which they receiued in the vnitie of of the Catholike Church. Li. cont. proph. haer. nouit. To preach any thing to Christian Catholike men (saith he) besides that vvhich they haue receiued, neuer vvas it lavvful, neuer is it, nor neuer shal it be lavvful, to say anathema to such. it hath been, and is, and shal be alvvaies behooful. So S. Augustine by this place holdeth al accursed, that draw a Christian man from the societie of the whole Church, to make the seueral part of any one sect: that call to the hidden conuenticles of Heretikes, from the open and knovven Church of Christ: that allure to the priuate, from the common: finally al that draw with chatting curiositie the children of the Catholike Church, by teaching any thing besides that they found in the church. ep. 48. Psal. 103. Con. 2. Aug. ep. 165. mentioning also that a Donatist feined an Angel to haue admonished him to call his frende out of the Communion of the Catholike Church into his sect. and he saith, that if it had been an Angel in deede, yet should he not haue heard him. Lastly S. Hierom vseth this place, wherein the Apostle giueth the curse or anáthema to al false teachers not once but tvvise, to proue that the zeale of Catholike men ought to be so great tovvard al Heretikes and their doctrines, Zeale against heretikes. that they should giue them the anáthema, though they vvere neuer so deere vnto them. In which case, saith this holy Doctor, I would not spare mine ovvne parents. Ad Pammach. c. 3. cont. Io. Hieros.
1:7
New Gospellers that peruert, corrupt, or alter the one onely true and first deliuered Gospel, are to be auoided. See S. Augustine Cont. Faustum li. 32. c. 27.
1:11
Liturgia The Epistle vpon the Commemoration of S. Paul, Iun. 30.
1:13
Concordanza Act. 9, 1.
1:18
18. To see Peter.] B. Paul doth visite S. Peter of honour and reuerence tovvard him. In what estimation S. Peter was with this Apostle, it appeareth: seing for respect and honour of his person, and of duety as Tertullian de praescript. saith (notvvithstanding his great affaires Ecclesiasticall) he vvent so farre to see him. 〈Greek〉 not in vulgar maner, but (as S. Chrysostom noteth the Greeke word to import) to behold him as men behold a thing or person of name, excellencie, and maiestie. for vvhich cause, and to fill him self with the perfect vew of his behauiour, he abode with him fiftene daies. See S. Hierom ep. 10• ad Paulinum. to. •. who maketh also a mysterie of the number of daies that he taried with S. Peter. See S. Ambrose in Comment. huius loci. and S. Chrysostome vpon this place, and ho. 87 in Ioan.
1:19
S. Iames was called our Lordes brother after the hebrew phrase of the Iewes, by vvhich neere kinsmen are called brethrē. for they were not brethren in deede, but rather susters children.
1:1
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 1
Which bishop, I know, obtained the ministry which pertains to the common [weal], not of himself, neither by men,
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 12
… and may He bestow on you a lot and portion among His saints, and on us with you, and on all that are under heaven, who shall believe in our Lord Jesus Christ, and in His Father, who “raised Him from the dead.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.13.2
… Or how could Peter have been in ignorance, to whom the Lord gave testimony, that flesh and blood had not revealed to him, but the Father, who is in heaven? Just, then, as “Paul [was] an apostle, not of men, neither by man, but by Jesus Christ, and God the Father,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.1
… He professes himself to be “an apostle”—to use his own words—“not of men, nor by man, but by Jesus Christ.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 28
… To the Galatians he declares himself to be “an apostle not of men, neither by man, but through Jesus Christ and God the Father.”
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 8
… I awaked: for the Lord will sustain me;” in which words he points to the fact of his sleep and rising again. And Jacob says, “Who shall rouse him up?” And that is just what David and Paul both refer to, as when Paul says, “and God the Father, who raised Him from the dead.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.1.5
14. In addition to these, Paul, that “chosen vessel,” “not of men neither through men, but by the revelation of Jesus Christ himself and of God the Father who raised him from the dead,”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.23
23. The Apostle who was chosen not of men nor through man, but through Jesus Christ, to be the teacher of the Gentiles
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.3
… But if that woman of Canaan who worshipped Him, merited to gain what she asked for, and the Apostle Paul, who confessed himself to be the servant of Christ in the very outset of his letters, merited to be an Apostle “not of men, neither by man, but by Jesus Christ;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… See again by what persons he is ordained ( γυμνοτέρα . Cat. σεμνοτέρα , “more awful.”) By Lucius the Cyrenean and Manaën, or rather, by the Spirit. The less the persons, the more palpable the grace. He is ordained henceforth to Apostleship, so as to preach with authority. How then does he himself say, “Not from men, nor by man?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… For there also he writeth not to one city, or two, or three, but to all who are scattered every where, saying, “Paul an Apostle, (not from men neither through man, but through Jesus Christ, and God the Father, Who raised Him from the dead,) and all the brethren which are with me, unto the Churches of Galatia. Grace to you and peace.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 109.4
… For the Apostle Paul tells us that he was made an apostle not of men, nor by man, but by Jesus Christ: and speaking of his own gospel, he says, “For I neither received it of man, neither did I learn it, but by the revelation of Jesus Christ.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.34
… For just as the blessed Apostle declares that the Father brought about the resurrection of His body, saying: “And God the Father, who raised Him from the dead,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 3.4
The Apostle indeed declares this in the whole body of his writings, and admirably says in writing to the Galatians: “Paul an Apostle not of men, neither by man, but by Jesus Christ and God the Father.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.7
… And yet, if you wanted to make use of Apostolic witnesses, why did you rest contented with one, and pass over all the others in silence? and why did you not at once add this: “Paul, an Apostle not of men neither by man, but by Jesus Christ:”
1:3
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.2
9. And not only did the Father send the Son, but also gave Him, as the Son Himself gave Himself. For we read: “Grace to you from God our Father and the Lord Jesus Christ, Who gave Himself for our sins.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.17
109. Lest, however, men should wrest the Scripture, that “God gave Him up,” the Apostle himself has said in another place,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.45
Likewise to the Galatians the apostle writes: “Grace be to you, and peace, from God the Father, and from our Lord Jesus Christ, who gave Himself for our sins, that He might deliver us from this present evil world.”
1:4
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 0
… Grace, mercy, and peace from Almighty God, and from Christ Jesus our Lord, His only-begotten Son, “who gave Himself for our sins, that He might deliver us from the present evil world,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.54
… since he who departs from such evils, and performs such virtuous actions, will, as one who desires the true life, come to the enjoyment of it; and as one loving to see “good days,” in which the word of righteousness will be the Sun, he will see them, God taking him away from this “present evil world,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 53
8. After this again, they seem to begin afresh, but they are keeping to the same argument. As Paul also in the beginning of an epistle, having closed with a doxology, where he says, “According to the will of our God and Father, to whom be glory forever. Amen;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 4 . “Who gave himself for our sins.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 4
… “Our wrestling is not against flesh and blood, but against the principalities, against powers, against the world rulers of this darkness;” ( Eph. vi. 12 .) where, lest when you hear of world-rulers you should therefore say that the Devil is uncreated, he elsewhere (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 19
… vi. 34 .) And from this expression we shall understand the other. In what sense then does he call “the days evil”? In what sense the “time” evil? It is not the essence of the thing, not the things as so created, but it is the things transacted in them. In the same way as we are in the habit of saying, “I have passed a disagreeable and wretched day.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… “Having done,” saith he, “all”; not having done one, but not the other. For even after the victory, we must stand. An enemy may be struck, but things that are struck revive again if we do not stand. But if after having fallen they rise up again, so long as we stand, they are fallen. So long as we waver not, the adversary rises not again.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
… Just as He Himself also when consoling His disciples said, “If ye loved Me, ye would rejoice, because I go to My Father” ( John xiv. 28 ), and “My Father is greater than I.” But how did He not glorify Himself, He who “made Himself of no reputation” ( Philip. ii. 7 ), He who gave Himself up? For, it is said, “He gave Himself” up “for our sins.” (See
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 21.9
… For the word God is not used by itself, but with the qualification of this world , that is, of wicked men, who seek to prosper only in this age. In this sense the world is also called evil, where it is written, "that He might deliver us from this present evil age."
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.34
… “To do Thy will: O My God, I am willing.” For even if we read of the Father: “For God so loved the world that He gave His only begotten Son,” we find none the less of the Son: “Who gave Himself for our sins.”
1:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 5 . “To whom be the glory for ever and ever. Amen.”
1:6
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 27
… They bear in mind how the churches were rebuked by the apostle: “O foolish Galatians, who hath bewitched you?” and, “Ye did run so well; who hath hindered you?” and how the epistle actually begins: “I marvel that ye are so soon removed from Him, who hath called you as His own in grace, to another gospel.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 1.20
… “Whether it were I or they, so we preach.” When, again, he mentioned “certain false brethren as having crept in unawares,” who wished to remove the Galatians into another gospel,
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… of doing so, more suitable than when his purpose was to set forth the reason for the abolition of the law—especially as the prescription of a new god would have afforded a singularly good and most sufficient reason), it is clear enough in what sense he writes, “I marvel that ye are so soon removed from Him who hath called you to His grace to another gospel”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.12
… It would seem, therefore, that Marcion’s god imitates the Creator’s conduct, who is an enemy to the proud, even “putting down the mighty from their seats.” Is he then the same God as He who gave Satan power over the person of Job that his “strength might be made perfect in weakness?” How is it that the censurer of the Galatians
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 22.3
… but there be some that trouble you, and would pervert the Gospel of Christ. But though we, or an angel from heaven, preach any other gospel unto you than that which we have preached unto you, let him be accursed. As we said before, so say I now again, If any man preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be accursed.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 62.10
… but there are some that trouble you, and would pervert the Gospel of Christ. But though we, or an angel from heaven, preach any otherwise than that which we have preached to you, let him be anathema. As we said before, so say I now again, If any man preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be anathema.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… “I marvel that ye are so soon removed from Him that called you unto another gospel: which is not another; but there be some that trouble you, and would turn you away from the Gospel of Christ. But though we, or an angel from heaven, preach any other gospel unto you than that which has been delivered to you, let him be accursed.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 33
… none (of the other speakers) has so spoken of the things done by those men. “The souls,” he says, already strongly established, these persons are ἀνασχευάζοντες as in speaking of a building, “taking them down again:” displacing them ( μετατιθέντες ) from the foundation).
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 6 . “I marvel that ye are so quickly removing from Him that called you in the grace of Christ, unto a different Gospel.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 3
… in the former chapters he had shown himself not to be an Apostle of men, nor by men, nor in want of Apostolic instruction. Now, having established his authority as a teacher, he proceeds to discourse more confidently, and draws a comparison between faith and the Law. At the outset he said, “I marvel that ye are so quickly removing;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… Yea, rather, if one should look close into it, even there the accusation follows upon praise. For seeing he had no good deeds of theirs then to speak of, and the charge was an exceeding grave one, and they were every one of them corrupted; and were able to bear it because they were strong, he begins with accusation, saying, “I marvel.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 4
… “According to my Gospel.” Thus he everywhere speaks in his Epistles, saying “according to my Gospel,” either because they were bound to believe him, or because there were some who preached “another Gospel.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
That they then were “become dull,” he said; but from what cause, he did not add, leaving it to themselves to know it, and not wishing to make his discourse hard to bear. But in the case of the Galatians he both “marveled” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 10
And as in this place he puts the praise with the reproof, saying, “When for the time ye ought to be teachers” ( c. v. 12 ), so also there, “I marvel that ye are so soon removed.” (
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… For every one knows how gravely, how severely, how vehemently, the blessed apostle Paul inveighs against certain, who, with marvellous levity, had “been so soon removed from him who had called them to the grace of Christ to another Gospel, which was not another;”
1:7
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… because it is the office of Christ’s gospel to call men from the law to grace, not from the Creator to another god. For nobody had induced them to apostatize from the Creator, that they should seem to “be removed to another gospel,” simply when they return again to the Creator. When he adds, too, the words, “which is not another,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 33
… Through the perversity of these men. He shows that even these (the Jews) need observe no more (than these necessary things). And if we do not write to them, it is not that they are bound to observe anything more, but only that they have one to tell them. And he does not say, Not to offend, nor to turn them back,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 7 . “Which is not another Gospel.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 12
… And so if an ass should bray, or a cock should crow, or a man should sneeze, or whatever else may happen, like men bound with ten thousand chains, or, as I was saying, like men confined in the dark, they suspect everything, and are more slavish than all the slaves in the world.
1:8
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 4
… Who are the ravening wolves but those deceitful senses and spirits which are lurking within to waste the flock of Christ? Who are the false prophets but deceptive predictors of the future? Who are the false apostles but the preachers of a spurious gospel?
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 6
… In the Lord’s apostles we possess our authority; for even they did not of themselves choose to introduce anything, but faithfully delivered to the nations (of mankind) the doctrine which they had received from Christ. If, therefore, even “an angel from heaven should preach any other gospel” (than theirs), he would be called accursed
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 29
… To a church which possessed this doctrine, it was written—yea, the doctrine itself writes to its own church—“Though an angel from heaven preach any other gospel than that which we have preached, let him be accursed.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.4
… or if Marcion be actually an angel, he must rather be designated “as anathema than as a preacher of the gospel,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… and so he might have made a better defence of his gospel, by rather demonstrating this, than by insisting on its being but one. But perhaps, to avoid this difficulty, you will say that he therefore added just afterwards, “Though an angel from heaven preach any other gospel, let him be accursed,”
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 6
… To this angel, indeed, of Philumene, the apostle will reply in tones like those in which he even then predicted him, saying, “Although an angel from heaven preach any other gospel unto you than that which we have preached unto you, let him be accursed.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 24
… Again, there is an answer to Ebion in the Scripture: “Born, not of blood, nor of the will of the flesh, nor of the will of man, but of God.” In like manner, in the passage, “If even an angel of heaven preach unto you any other gospel than that which we have preached unto you, let him be anathema,”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 22
… so also is Christ. For by one Spirit are we all baptized into one body.” And again he says: “For if he who comes preaches another Christ whom we have not preached, or ye receive another spirit that ye have received not, or another gospel which ye have not obtained, ye will rightly be kept back.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 40
… In anticipation, however, of this, the apostolic word marks out the case thus: “If any one preach any other gospel unto you than that which you have received, let him be accursed.”
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 1.13
… even though he feign himself an angel from heaven.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 2
… and in his rebuke of the Galatians, he made a broad declaration, “If anyone preach any other Gospel unto you than that ye have received, let him be anathema, as I have said, so say I again. If even we, or an Angel from heaven should preach unto you any other Gospel than that ye have received, let him be anathema
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 1.2
… yea, more, he is rejected of them, and is humbled, and put to shame. For even if, now that he is a creeping serpent, he shall transform himself into an angel of light, yet his deception will not profit him; for we have been taught that ‘though an angel from heaven preach unto us any other gospel than that we have received, he is anathema
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.12
… For though we or an angel from heaven preach to you any other gospel than that ye have received, let him be to you anathema
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.1
… So far are we from referring to an ordinary man the cause of this great and unspeakable grace, that even if any should refer so great a boon to Peter and Paul, or to an angel from heaven, we should say with Paul, “let him be anathema
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Concerning Lowliness of Mind 3
… but the saying “he is proclaimed” to one announcing the event. For that Paul does not ordain a law that there should be heresies, but draws away all who attended to him, hear what he says, “If any one preaches to you a gospel besides what ye have received, let him be ana thema, were it even I, were it even an angel from the heavens.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… Since as for those who live in vice and transgressions he is accustomed ( οἶδε ) not only to abstain from loving them, but even to anathematize them. As when he says, “If any man love not the Lord Jesus, let him be accursed” ( 1 Cor. xvi. 22 ); and, “If any man preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be accursed.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 27
… whereas had they been divisions of doctrine, he would not have discoursed with them thus mildly. Hear him, for instance, when he speaks of any such thing, how vehement he is both in assertion and in reproof: in assertion, as when he says, “If even an angel preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be accursed;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 32
… how hath not he love? What then are we to say? Either that he supposed an unreal case as real; which kind of thing he is ever wont to do, when he intends to set before us something in excess; as when writing to the Galatians he saith, “If we or an angel from heaven preach any other gospel unto you than that ye receive let him be accursed.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 8, 9 . “But though we, or an angel from heaven, should preach unto you any Gospel other than that which we preached unto you, let him be anathema.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 84.8
… This, you will say, is to accuse them and not to excuse him. You would be right, if I had declared him not to have erred, or if I had professed a belief that the apostle Paul or an angel from heaven
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 95.2
… and have with earnest prayers urged the strict observance of the precepts which God and Christ have inspired the evangelists to teach. We have charged men to remember the words of the venerable apostle Paul, prophetic and full of warning:—“if any than preach any other gospel unto you than that which we have preached unto you, let him be accursed.”
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 8
… Either deny that the accused said what is imputed to him, or, if he did give utterance to such sentiments, condemn him for so speaking. You have still to learn how intense is the zeal of the orthodox. Listen to the Apostle:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 53.1
… and if the angel had said to you the very words which he, on the warrant of the alleged command, repeated to you,—even in that case it would have been your duty to remember the words of the apostle: “Though we, or an angel from heaven, preach any other gospel unto you than that we have preached unto you, let him be accursed.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.23
… the Lord said that He would not find on the earth, you may perhaps presume even to say that you are to be regarded as in heaven, not on earth, we at least have profited by the apostle’s warning, wherein he has taught us that even an angel from heaven must be regarded as accursed if he were to preach to us any other gospel than that which we have received.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 2.2
… If, then, you teach something different, you must have departed from the gospel. Assuredly those babes whom you despise as semi-Christians will oppose you, when they hear their mother Charity declaring by the mouth of the apostle, "If any one preach another gospel than that which we have preached to you, let him be accursed."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 5.4
… have contrived a silly story about some fabulous First Man, who figures in their impious heresy, not earthly, but combined with spurious elements, in opposition to the apostle, who says, "The first man is of the earth, earthy;" and that the apostle carefully warns us, "If any one preaches to you differently from what we have preached, let him be accursed."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 28.4
… Manichæus, on the other hand, thinks that the Church of Christ should believe what he says in opposition to the Scriptures, which are supported by such strong and continuous evidence, and in which the Church finds an emphatic injunction, that whoever preaches to her differently from what she has received must be anathema.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.22
… while in the captivity of God, the part taken captive cannot be restored to its origin even after victory. To conclude, Manichæus, under the guise of an improvement, preaches another gospel, which is the doctrine of devils; and the apostles, after the doctrine of Christ, enjoin that whoever preaches another gospel shall be accursed.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.79
… But be not deceived. Throughout the field, that is, throughout the world, there will be found the wheat of the Lord growing till the end of the world. Christ has said this: Christ is truth. Let charity be in you, and let it rejoice in the truth. Though an angel from heaven preach unto you another gospel contrary to His gospel, let him be accursed.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.6
… other matter whatsoever which is connected with your faith and life, to say nothing of ourselves, who are by no means to be compared with him who said, "Though we," at any rate, as he went on to say, "Though an angel from heaven preach any other gospel unto you than that which" ye have received in the lawful and evangelical Scripture, "let him be accursed."
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 8
Exposition of St. Paul’s Words, Gal. i. 8 .
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.6
… Let them then be anathema to you, and to all the faithful, because they have corrupted the word of truth. For the apostle’s precept enjoins, if any one should bring to you another gospel than that which ye have received, let him be accursed
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 5.10
… Paul, ‘if any one preach to you another gospel than that you have received let him be Anathema.’
1:9
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 3
For they who separate the Son and alienate the Word from the Father, ought themselves to be separated from the Catholic Church and to be alien from the Christian name. Let them therefore be anathema to you, because they have ‘corrupted the word of truth .’ It is an Apostolic injunction
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… And about these, a little after, the blessed Paul again gave directions to the Galatians who were in danger thereof, writing to them, ‘If any man preach to you aught else than that ye have received, let him be accursed
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… But here he does not use this vehemency, because the faith was lately planted in them. Let us therefore not apply the phrase, “Let every man be persuaded in his own mind,” to all subjects. For when he is speaking of doctrines, hear what he says, “If any one preacheth unto you any gospel other than that ye have received, let him be accursed” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.23
… for in the next words of the same passage we learn also that repentance and remission of sins should be preached in His name among all nations, beginning at Jerusalem; and we are bound to hold firmly this rule, “If any preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be accursed.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 13.18
… "For whatsoever things were written beforetime were written for our learning; that we, through patience and comfort of the Scriptures, might have hope." If Faustus denies this, we can only say with Paul, "If any one shall preach to you another doctrine than that ye have received, let him be accursed."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 17.3
… The apostle, speaking in the Holy Spirit, tells us that such teachers would arise. With reference to such, he says to believers: "If any man preaches to you another gospel than that ye have received, let him be accursed."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.17
… and so it will profess to lead into all truth; and since that which is perfect has come by it, it will try to do away with the doctrine of the apostles, to which its own errors are opposed. And as the Church holds by the earnest admonition of the apostle, that "whoever preaches another gospel to you than that which ye have received, let him be accursed;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 79.7
… Lo, to the Ephesians the Apostle wrote; a Church was founded, and remains even to this day; yea, remains in greater fruitfulness, remains in greater numbers, holds fast that which it received of the Apostle, ‘If any man preach ought to you than that ye have received, let him be accursed.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 98.7
… And let not the admonition of the most blessed apostle by any means lose its place in your hearts: “If any man preach any other gospel unto you than that ye have received, let him be accursed.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 104.15
… which of you will not laugh at me? For I shall be a bird that shall send forth my voice not from the rock. What ought each one of you to say to me? what ought he who is thus instructed to say? “If any one shall have preached unto you a gospel other than that ye have received, let him be anathema.”
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 33
… he despises the Church, in that she hath never failed in loyalty to the duty of cherishing and preserving the faith once for all delivered to her; he despises St. Paul, who wrote, “O Timothy, guard the deposit intrusted to thee, shunning profane novelties of words;” and again, “if any man preach unto you other than ye have received, let him be accursed.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.3
“Arius and Achillas, together with their fellow foes, have been expelled from the Church, because they have become aliens from our pious doctrine: according to the blessed Paul, who said, ‘If any of you preach any other gospel than that which you have received, let him be accursed, even though he should pretend to be an angel from heaven
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 32
… whom I know for certain to be so zealous in the cause of religion that you can by no means listen calmly to such blasphemous and profane utterances: for the Apostle’s command lingers in your hearts, in which it is said, “If any man hath preached unto you any gospel other than that which he received, let him be anathema
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 24
… But “if any one preach to you any thing beside that which you have learnt, let him be anathema
1:10
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 14
… while we are being approved, not while we are being reprobated. Oh blasphemy, bordering on martyrdom, which now at tests me to be a Christian, while for that very account it de tests me! The cursing of well-maintained Discipline is a blessing of the Name. “If,” says he, “I wished to please men, I should not be Christ’s servant.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.8
… Nor ought the reproaches of the lost to move us in any degree to depart from the right path and from the sure rule, since also the apostle instructs us, saying, “If I should please men, I should not be the servant of Christ.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 61.5
… But if some of the perverse persons refuse to obey, let us follow the same apostle, who says, “If I please men, I should not be the servant of Christ.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 62.15
… Moreover, however, the Lord says in the Gospel, “Whosoever shall be ashamed of me, of him shall the Son of man be ashamed.” And the apostle also speaks, saying, “If I pleased men, I should not be the servant of Christ.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Dress of Virgins 5
… Not considering that it is declared, “They who please men are put to confusion, because God hath despised them;” and that Paul also has gloriously and sublimely uttered, “If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.56
In the fifty-second Psalm: “They that please men are confounded, because God hath made them nothing.” Also in the Epistle of Paul to the Galatians: “If I wished to please men, I should not be the servant of Christ.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 37
XVII. Since then, natural chastity is not meritorious, I demand something else from the eunuchs. Do not go a whoring in respect of the Godhead. Having been wedded to Christ, do not dishonour Christ. Being perfected by the spirit, do not make the Spirit your own equal. If I yet pleased men, says Paul, I should not be the servant of Christ.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… No, my friends, there is nothing servile in the Trinity, nothing created, nothing accidental, as I have heard one of the wise say. If I yet pleased men I should not be the servant of Christ, says the Apostle;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 46
… “Provide” thou “things honest before the Lord and before men” ( 2 Cor. viii. 21 ): if, though thou provide things honest, that man derides, give thyself no more concern (for that). Thou hast thy patterns in the Scriptures. For, saith he, “do I now persuade men or God?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 10 . “For am I now persuading men: or God?” or am I seeking to please men? if I were still pleasing men, I should not be a servant of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… but that of a high philosophy.—Thus thou wilt show that it was for the sake of wisdom that thou didst bear the first blow also. And so in the present case, show here too, that thou bearest this slavery also willingly. The man-pleaser then is no servant of Christ. The servant of Christ is not a man-pleaser. (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.27
… “How,” Jesus says, “can ye believe which receive glory one from another?” What an evil that must be the victim of which cannot believe! Let us rather say: “Thou art my glorying,” and “He that glorieth, let him glory in the Lord,” and “If I yet pleased men I should not be the servant of Christ,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 31.3
… When you take food always recollect that eating should be followed by reading, and also by prayer. And if, by taking this course, you displease some, repeat to yourself the words of the Apostle: “If I yet pleased men I should not be the servant of Christ”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.13
13. Do not angle for compliments, lest, while you win the popular applause, you do despite to God. “If I yet pleased men,” says the apostle, “I should not be the servant of Christ.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 66.6
… “There is a shame that leadeth to death and there is a shame that leadeth to life.” It is a monk’s first virtue to despise the judgments of men and always to remember the apostle’s words:—“If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 22.7
… For to this pertains that word, “Let no man despise thy youth;” while he who said this says also in another place, “If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 231.4
… but those are to be congratulated whose interest it is to imitate the good when the good are praised by them, since they thus show that the persons whom they sincerely praise are persons whose conduct they appreciate. The apostle says in a certain place, “If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 27
… but good report unto praise. I think that the Apostle took not the praise of men for any great thing, saying in another place, “But to me it is the least thing, that I be judged of you, or of day of man;” and in another place, “If I were pleasing men, I should not be a servant of Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 21
38. Popular renown is thus slighted and scorned in the New Testament: "If I wished," says St. Paul, "to please men, I should not be the servant of Christ."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.7
… Against such parties it is said, “If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.1.3
3. For the apostle also says, “If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 4.2
… Let every man,” saith he, “prove his own work, and then shall he have glorying in himself, and not in another.” And again, “For our glorying is this, the testimony of our conscience.” And that, than which nothing is plainer, “If,” saith he, “I yet pleased men, I should not be the servant of Christ.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.8
… Which thing Paul insinuates well, when, manifesting the secret of his affection for us, he says, Even as I please all men in all things ( 1 Cor. x. 33 ). And yet he says again, If I yet pleased men, I should not be the servant of Christ (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.45
… For we, if we are lifted up by praises, or cast down by revilings, are a reed shaken with the wind. But far be this, far be it from the heart of your Excellency. I know that you read studiously the teacher of the Gentiles, who says, I, if I yet pleased men, should not be the servant of Christ (
1:11
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.2
… and how the apostles, when consulted, determined, by the authority of the Holy Ghost, that “a yoke should not be put upon men’s necks which their fathers even had not been able to bear.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.14.6
6. But this did not last long. For immediately, during the reign of Claudius, the all-good and gracious Providence, which watches over all things, led Peter, that strongest and greatest of the apostles, and the one who on account of his virtue was the speaker for all the others, to Rome
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… “Only Luke is with me.” ( 2 Tim. iv. 10 .) And giving the Corinthians a charge concerning him, he says, “Whose praise is in the Gospel throughout all the Churches.” ( 2 Cor. viii. 18 .) Again, when he says, “He was seen of Cephas, then of the twelve,” and, “according to the Gospel which ye received” ( 1 Cor. xv. 5, 1 ), he means the Gospel of this Luke.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 11, 12 . “For I make known to you, brethren, as touching the Gospel which was preached by me that it is not after man. For neither did I receive it from man, nor was I taught it, but it came to me through revelation of Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 8
… What man instructed Paul in the divine precepts which pertain to the Christian faith? When, therefore, he was heard preaching the gospel, and saying, “For I certify you, brethren, that the gospel which was preached of me is not after man. For I neither received it from man, nor did I learn it, but by the revelation of Jesus Christ,”
1:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
By “dispensation of grace,” he means the revelation made to him. As much as to say, “I learned it not from man. (
1:13
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 23
… “It is first necessary that you show us who this Paul was,—both what he was before he was an apostle, and how he became an apostle,”—so very great is the use which they make of him in respect of other questions also. It is true that he tells us himself that he was a persecutor before he became an apostle,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 30
… much as He converted the blessed Paul also when frantic and raging, and darting fire; which thing he himself makes a proof of the power of Him that called him, saying to the Galatians, “Ye have heard of my conversation in time past in the Jews’ religion, how that beyond measure I persecuted the church of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 11
… Is it not for the glory of Christ? Thou then that yieldest up thy life for Christ’s sake, how dost thou lay waste the Church, for whose sake Christ yielded up His life? Hear what Paul saith, “I am not meet to be called an Apostle ( 1 Cor. xv. 9 .), because I persecuted the Church of God and made havoc of it.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 10
… Accordingly observe what he says in his Epistle to the Galatians also; having been brought into a necessity of saying great things about himself, how even in these circumstances does he manifest nought but humility. “For ye have heard, of my manner of life in time past,” he says, “in the Jews’ religion” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 10
… xv. 9 ); at another, “Jesus came into the world to save sinners, of whom I am chief.” ( 1 Tim. i. 15 .) And again, “Ye have heard of my conversation in time past in the Jews’ religion, how that beyond measure I persecuted the church of God, and wasted it.” (
1:14
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 1
… through which stages the apostle, too, passed. “When I was a child,” he says, “as a child I spake, as a child I understood; but when I became a man, those (things) which had been the child’s I abandoned:” so truly did he turn away from his early opinions: nor did he sin by becoming an emulator not of ancestral but of Christian traditions,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 7
… It is also quite untrue to allege that the phrase “ with whom” is unfamiliar in the usage of the devout. All those whose soundness of character leads them to hold the dignity of antiquity to be more honourable than mere new-fangled novelty, and who have preserved the tradition of their fathers
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 14 . “And I advanced in the Jews’ religion beyond many of mine own age among my countrymen, being more exceedingly zealous for the traditions of my fathers.”
1:15
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.12.5
5. And that he, the apostle, was the very same person who had been born from the womb, that is, of the ancient substance of flesh, he does himself declare in the Epistle to the Galatians: “But when it pleased God, who separated me from my mother’s womb, and called me by His grace, to reveal His Son in me, that I might preach Him among the Gentiles,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.15.3
… and before thou wentest forth from the belly, I sanctified thee, and appointed thee a prophet among the nations.” And Paul, too, says in like manner, “But when it pleased God, who separated me from my mother’s womb, that I might declare Him among the nations.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 50
… meant, which is itself too alienated from the kingdom of God, as being accounted “the old or former conversation,” and as being designated by this title in another passage of the apostle also, who, “when it pleased God to reveal to him His Son, to preach Him amongst the heathen, immediately conferred not with flesh and blood,” as he writes to the Galatians,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.27
… or, whether from birth they had been appointed, according to the foreknowledge and predestination of God, over those whom God also foreknew, and foreordained to be conformed to the glory of the Christ. And with reference to the view that they have angels from birth, one might quote, “He who separated me from my mother’s womb,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 61
This Paul also declared when he said, “When it pleased Him, who separated me from my mother’s womb.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 15, 16 . “But when it was the good pleasure of God, Who separated me, even from my mother’s womb, and called me through His grace, to reveal His Son in me, that I might preach Him among the Gentiles, immediately I conferred not with flesh and blood.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.5
5. If, then, the apostle, who was a chosen vessel separated unto the gospel of Christ,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 24
… So the same apostle says again to the Corinthians, "I have begotten you in Christ Jesus by the gospel;" and, speaking of himself, to the Galatians, "When it pleased Him, who separated me from my mother’s womb, to reveal His Son in me, that I might preach Him among the Gentiles, immediately I conferred not with flesh and blood."
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —Hear now the holy Paul when he says “But when it pleased God who separated me from my mother’s womb, and called me by his grace, to reveal his son in me that I might preach him among the heathen, immediately I conferred not with flesh and blood neither went I up to them that were apostles before me.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… a stumbling-block and to the Greeks foolishness, but unto them which are called both Jews and Greeks, Christ the power of God and the wisdom of God.” And in his Epistle to the Galatians he writes, “But when it pleased God who separated me from my mother’s womb and called me by His grace to reveal His Son in me that I might preach Him among the heathen.”
1:16
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.1.5
14. In addition to these, Paul, that “chosen vessel,” “not of men neither through men, but by the revelation of Jesus Christ himself and of God the Father who raised him from the dead,” was appointed an apostle, being made worthy of the call by a vision and by a voice which was uttered in a revelation from heaven.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
… Whom then do they wish you to imitate? The one who hesitated, and while wishing to follow, delayed it and took counsel because of his family , or blessed Paul, who, the moment the stewardship was entrusted to him, ‘straightway conferred not with flesh and blood
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 20
“And after that many days were fulfilled, the Jews took counsel to kill him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 31
… ( p ) And mark Paul’s ardor. He does not ask whether it be right to speak to Gentiles, but he straightway speaks: therefore it is that he says, “I did not refer myself to flesh and blood.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 12 . “For our wrestling is not,” saith he, “against flesh and blood,
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 28
… Then again, it is written in Genesis: ‘My Spirit shall not abide in those men, because they are flesh.’ And the Apostle Paul, speaking of the corrupt doctrine and works of the Jews, says:
1:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 20
“And after that many days were fulfilled, the Jews took counsel to kill him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 21
One may well be much at a loss here to understand how it is that, whereas in the Epistle to the Galatians Paul says, “I went not to Jerusalem,” but “into Arabia” and “to Damascus,” and, “After three years I went up to Jerusalem,” and “to see Peter” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 17 . “Neither went I up to Jerusalem to them which were Apostles before me.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.2
… “Do ye seek a proof of Christ speaking in me?” knowing that he really had within him that greatest of guests—when even he after visiting Damascus and Arabia “went up to Jerusalem to see Peter and abode with him fifteen days.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.4
7. And the day arrived on which, in very deed, I was to be released from the Professorship of Rhetoric, from which in intention I had been already released. And done it was; and Thou didst deliver my tongue whence Thou hadst already delivered my heart; and full of joy I blessed Thee for it, and retired with all mine to the villa.
1:18
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 23
… But the fact is, having been converted from a persecutor to a preacher, he is introduced as one of the brethren to brethren, by brethren—to them, indeed, by men who had put on faith from the apostles’ hands. Afterwards, as he himself narrates, he “went up to Jerusalem for the purpose of seeing Peter,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 20
“And after that many days were fulfilled, the Jews took counsel to kill him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 21
… “He assayed,” it says, “to join himself to the disciples. And they were afraid of him.” By this again is shown the ardor of Paul’s character: not (only) from the mouth of Ananias, and of those who wondered at him there, but also of those in Jerusalem: “they believed not that he was a disciple:” for truly that was beyond all human expectation.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… Or rather, if we hear him here, we shall certainly see him hereafter, if not as standing near him, yet see him we certainly shall, glistening near the Throne of the king. Where the Cherubim sing the glory, where the Seraphim are flying, there shall we see Paul, with Peter, and as a chief
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 18 . “Then after three years I went up to Jerusalem to visit Cephas.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
“Then after the space of fourteen years, I went up again to Jerusalem with Barnabas, taking Titus also with me. And I went up by revelation.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 28
… Having now [reached] the twentieth year [thereof], at the time when he wrote this. For he says, “I knew a man fourteen years ago, whether in the body, or out of the body, I know not.” ( 2 Cor. xii. 2 .) And again, “After three years” (he says) “I went up to Jerusalem.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Perpetual Virginity of Blessed Mary 15
… Notice, moreover, that the Lord’s brother is an apostle, since Paul says,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 75.8
… nay more, that Peter was the prime mover in issuing the decree by which this was affirmed. Moreover, Peter was of so great authority, that Paul has recorded in his epistle: “Then, after three years, I went up to Jerusalem to see Peter, and abode with him fifteen days.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 39.6
6. Ye have heard an instance of a literal expression, as “that we shall rise again;” of a literal action, as that, according as it is said, “Paul went up to Jerusalem to see Peter.”
1:19
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.47
… Paul, a genuine disciple of Jesus, says that he regarded this James as a brother of the Lord, not so much on account of their relationship by blood, or of their being brought up together, as because of his virtue and doctrine.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.17
… for it were not pious to ascribe to any other than to her the first-fruit of virginity. And James is he whom Paul says in the Epistle to the Galatians that he saw, “But other of the Apostles saw I none, save James the Lord’s brother.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.1.4
… But there were two Jameses: one called the Just, who was thrown from the pinnacle of the temple and was beaten to death with a club by a fuller, and another who was beheaded.” Paul also makes mention of the same James the Just, where he writes, “Other of the apostles saw I none, save James the Lord’s brother.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.19
The chair of James, who first received the episcopate of the church at Jerusalem from the Saviour himself and the apostles, and who, as the divine records show,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 84
And these first see Jesus; and the sex that was most condemned, this first enjoys the sight of the blessings, this most shows its courage. And when the disciples had fled, these were present. But who were these? His mother, for she is called mother of James,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 26
… This is what Christ said: “My cup indeed ye shall drink, and with the baptism wherewith I am baptized, shall ye be baptized.” ( Mark x. 39 .) ( b ) “And he killed James the brother of John.” ( v. 2 .) For there was also another James, the brother of the Lord: therefore to distinguish him, he says, “The brother of John.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 33
… For he had no acts of his own to declare, as Peter had and Paul. And indeed it is wisely ordered that this (the active) part is assigned to those, as not intended to be locally fixed in Jerusalem, whereas (James) here, who performs the part of teacher, is no way responsible for what has been done, while however he is not divided from them in opinion.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… But to be even amongst these of note, just consider what a great encomium this is! But they were of note owing to their works, to their achievements. Oh! how great is the devotion ( φιλοσοφία ) of this woman, that she should be even counted worthy of the appellation of apostle!
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 19 . “But other of the Apostles saw I none, save James, the Lord’s brother.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 1
… What then is it? They used to approach God through angels; they held many Jewish and Grecian observances. These things then he is correcting. Wherefore in the very outset he says, “Through the will of God.” So here again he hath used the expression “through.” “And Timothy the brother,” he saith; of course then he too was an Apostle,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 48
… and to add, that “he seeketh to be known,” was to accuse Him of vainglory. But observe, I pray you, the power of Christ. Of those who said these things, one became first Bishop of Jerusalem, the blessed James, of whom Paul saith, “Other of the Apostles saw I none, save James, the Lord’s brother” (
san Girolamo † 420 d.C. Jerome. Lives of Illustrious Men 2
James , who is called the brother of the Lord,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
Orth. —Did the great Paul call the divine James the Lord’s brother?
1:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 20 . “Now touching the things which I write unto you, behold, before God, I lie not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 40.3
… And where will any one find this way of escape impossible, if it be possible for men to say and believe that, after introducing his narrative with these words, “The things which I write unto you, behold, before God, I lie not,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.4
… After having previously said to them, “The things which I write unto you, behold, before God, I lie not,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.24
… And I hear him in reply proclaiming with a solemn oath in an earlier part of the epistle, where he began this narration, “The things that I write unto you, behold, before God, I lie not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 180.4
… these are literal words of a plain statement. Surely, in addressing persons “of whom he travailed in birth till Christ should be formed in them,” and to whom, in solemnly calling God to confirm his words, he said: “The things which I write unto you, behold, before God, I lie not,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Lying 28
28. It is also written, “But I say unto you, Swear not at all.” But the Apostle himself has used oaths in his Epistles.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Lying 43
… In which they do not see that it is not only lying, but perjury that they lay to the charge of the Apostle in the very doctrine of piety, that is, in an Epistle in which he preaches the Gospel; seeing that he there saith, before he relates that matter, “What I write unto you, behold, before God, I lie not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 2.1
… If it was therefore possible for Peter in some point to walk not uprightly according to the truth of the gospel, so as to compel the Gentiles to judaize, as Paul writes in that epistle in which he calls God to witness that he does not lie; for he says, "Now the things which I write unto you, behold, before God, I lie not;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.17
… But yet, since he who takes God to witness swears, this section must be carefully considered, lest the apostle should seem to have acted contrary to the Lord’s precept, who often swore in this way, when he says, “Now the things which I write unto you, behold, before God I lie not;”
1:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 21 . “Then I came into the regions of Syria and Cilicia.”
1:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 22, 23 . “And I was still unknown by face unto the Churches of Judæa; but they only heard say, he that once persecuted us now preacheth the faith of which he once made havoc.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.89
… for of these were the apostles, and all the thousands in Jerusalem of the company of the apostles, as also the churches of which Paul speaks, when he says to the Galatians, "I was unknown by face to the churches of Judæa which were in Christ;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 6.3
… For in that he says, “But I was unknown by face to the churches of Judæa which are in Christ: only they heard that he who persecuted us in times past, now preacheth the faith which once he destroyed; and they magnified God in me;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.10
… Not that he was silent however towards the Churches which consisted of Jewish believers; “I was unknown,” he says, “by face unto the Churches of Judæa which were in Christ. But they heard only that he which persecuted us in times past, now preacheth the faith which once he destroyed, and they glorified God in me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 8.2
… “And I was unknown by face unto the Churches of Judea which were in Christ: but they heard only, That he which persecuted us in times past, now preacheth the faith which once he destroyed. And in me they glorified God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.37
… For there are not now in that land “Churches of Judæa in Christ,” which belonged to them of the circumcision after the recent Passion and Resurrection of our Lord, of whom saith the Apostle, “But I was unknown by face to the Churches of Judæa, which are in Christ,” etc.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 79.2
… of whom no one spoke of anything as his own, but to them all things were common. Hence the holy deacons, of whom Stephen was crowned with martyrdom before the Apostles. Hence so many Churches of Judæa, which were in Christ, unto whom Paul was unknown by face,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 142.3
… On account of the unity of the Church it is one Church; “My dove is one, she is the only one of her mother.” On account of the congregation of brethren in various places there are many Churches. “The Churches of Judæa which are in Christ rejoiced,” saith Paul,
1:23
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.52
… I make myself a transgressor.” If, however, this sentence admitted of application to those who, after being corrected, preach the truth which in their perversity they opposed, it might have been said at first against Paul himself, in regard to whom the churches of Christ glorified God when they heard that he now “preached the faith which once he destroyed.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.7
… where, on the paralytic being healed, the multitude, marvelling at His powers, as it is written in the Gospel, “feared and glorified God, which had given such power unto men.” And His imitator, the Apostle Paul, says, “But they had heard only, that he which persecuted us in times past now preacheth the faith which once he destroyed; and they glorified
1:24
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 23
… Now they certainly would not have been surprised at his having become a preacher instead of a persecutor, if his preaching were of something contrary; nor, moreover, would they have “glorified the Lord,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.11
… For because of our relationship to His Body we too have become God’s temple, and in consequence are made God’s sons, so that even in us the Lord is now worshipped, and beholders report, as the Apostle says, that God is in them of a truth
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 24 . “And they glorified God in me.” See here again how accurately he observes the rule of his humility; he says not, they admired me, they applauded or were astonished at me, but ascribes all to Divine grace by the words, “they glorified God in me.”
1:1
1. PAULUS APOSTOLUS NON AB HOMINIBUS. — Quia scilicet caeteri Apostoli missi sunt a Christo mortali adhuc homine, Paulus vero a Christo jam toto quasi deificato, hoc est, ex omni parte immortali. Ita S. Augustinus. Verum simplicius accipias: «Non ab hominibus,» scilicet puris, sed a Christo homine ac Deo. Quadruplex est missio, ait Hieronymus. Alii a Deo solo mittuntur, ut Paulus; alii a Deo per hominem, ut Josue per Moysen; alii per hominem solum, ut qui hodie per amicos promoventur ad abbatias, decanatus, episcopatus; alii a seipsis, ut haeretici. Praepositio ergo ab hic causam principalem, per vero instrumentalem significat. Vult enim dicere se non ab homine, neque a Deo per hominem, sed immediate ab ipso Deo vocatum esse.
1:4
4. QUI DEDIT SEMETIPSUM, — in victimam piacularem, in lytrum et pretium redemptionis nostrae, in mortem et crucem. PRO PECCATIS NOSTRIS. — «Ut injustitiam, ait Hieronymus, quae erat in nobis, justitia ipse subverteret; tradidit se sapientia, ut insipientiam expugnaret; sanctitas et fortitudo sese obtulit, ut spurcitiam infirmitatemque deleret.» DE PRAESENTI SAECULO NEQUAM. — Cur «saeculum» vocat «nequam?» Respondent Manichaei, quia mundus hic corporeus malus est et creatus a diabolo. Sed hoc stultum est. «Saeculum» ergo «nequam» est saecularis et carnalis vita et conversatio, qualem agit, et ad quam invitat hic mundus, mundanique homines, qui hujus tantum saeculi bona, opes videlicet, honores ac voluptates per fas et nefas aucupantur. Est metonymia, «saeculum» ponitur pro iis, quae sunt et fiunt in saeculo: hoc enim est Hebraeis עולם olam, et Graecis αἰών, id est saeculum. Sic, inquit Hieronymus, S. Joannes, epist. I, cap. V, ait: «Mundus omnis in maligno positus est: non quod mundus ipse malus sit, sed quod mala in mundo fiunt ab hominibus.» Et ipse Apostolus: «Redimentes, inquit, tempus, quoniam dies mali sunt.» Infamantur et saltus, cum latrociniis pleni sunt, non quod terra peccet et silvae, sed quod infamiam homicidii loca quoque traxerint: ita et saeculum, quod est spatium temporum, non per semetipsum, aut bonum, aut malum est, sed per eos qui in illo sunt, aut bonum appellatur aut malum. Ita Hieronymus, Anselmus, Theophylactus. Nota: Pro nequam, graece est πονηροῦ, quod S. Hieronymus vertit, malo; Augustinus, maligno; Erasmus, versuto, vel misero et laborioso; Vatablus, aerumnoso, maxime scilicet ob peccata, quae admittimus in praesenti vita, quae tot peccandi occasiones habet, cum futura vita et saeculum, ad quod nos ducit Christus, a peccato sit immune et impeccabile. Hinc suos aeones, id est saecula, confinxit Valentinus, dicens hos aeones esse animalia, et per quadradas, ogdoadas, decadas et duodecadas tot edidisse numeros saeculorum, quot Aeneia foetus scropha generavit, ait Hieronymus.
1:6
AB EO QUI VOS VOCAVIT. — q. d. Apostatatis ab Evangelio, imo a Deo et Christo Jesu, idque in summam injuriam et contemptum Dei et Christi: qui vos vocavit sine meritis, imo cum demeritis vestris ex liberali amore ad gratiam, reconciliationem, amicitiam Dei et salutem. Unde pro eo, quod habemus, ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi, graece est, ἀπὸ τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς ἐν χάριτι Χριστοῦ. Quod pressius et ordinatius sic invertens ordinat et vertit S. Hieronymus et Vatablus, miror quod a Christo, qui vos vocavit per gratiam (ex puro scilicet amore et gratuita benevolentia), tam cito transferamini in aliud Evangelium, q. d. Miror quod apostatatis tam facile a Deo et a Christo, qui vos vocavit tam gratiose et amanter, quod gratiae ejus sitis tam ingrati et immemores, eamque aspernemini. IN ALIUD EVANGELIUM, — in aliam doctrinam de Christi salute et Salvatore Christo, quasi mea non sufficiat, nec Christi; sed Christo addendus sit Moses, et Evangelio jungenda sit lex caeremonialis: licet ergo hi Judaizantes praedicarent Evangelium amplectendum esse cum lege Mosis, hoc ipso tamen aliud Evangelium praedicabant, et verum Pauli Evangelium destruebant, ut dicit vers. seq. Pauli enim et Christi Evangelium doctrina haec erat: Evangelium, sive lex Christi necessaria est et sufficit ad salutem, nec alia lex est admittenda; qui aliam inducit, vel admittit, Christo Christique legi, quasi insufficienti, injurius est, adeoque Christum sua Redemptoris unici dignitate dispoliat, aliumque Salvatorem inducit. Judaizantes vero contrarium praedicabant, scilicet: Lex Christi non sufficit, illi addenda est lex Mosis, sine ea salvari et beari non potestis; afferebant ergo aliud, imo contrarium Evangelium, et Pauli Christique Evangelium evertebant. Unde sequitur: 6. MIROR QUOD SIC TAM CITO TRANSFERIMINI. — Graece est μετατίθεσθε, quod ad verbum significat, transponimini, a christianismo scilicet in judaismum, a libertate Evangelii in servitutem legalium caeremoniarum, ab Ecclesia in Synagogam. Alludit, ait Hieronymus, ad radicem Hebraeam גלה gala, id est transmigravit, et גלל galal, id est volvit, revolvit, puta globum aut rotas, q. d. Estis Galatae, id est transmigrantes et volubiles instar globorum et rotarum, quod tam cito vos sinitis transferri et transponi ab Evangelio Christi cum, judaizans, mendax et fallax. Si Judaizantes, qui Evangelium et doctrinam Pauli atque Ecclesiae intactam relinquebant, solum ei addendo legem Mosis, evertebant Evangelium et Christi Ecclesiam; longe magis Novantes, qui nova dogmata afferunt contraria Ecclesiae Catholicae, eam evertunt.
1:7
7. QUOD NON EST ALIUD. — S. Hieronymus et Syrus legunt, quod non est, q. d. Transfertis vos ad aliud Evangelium, quod profecto non est Evangelium. Graeca tamen et Noster legunt, quod non est aliud, ut sit hebraismus, quo antecedens relativo superadditur, q. d. Transfertis vos ad aliud Evangelium, quale tamen aliud non est; nullum enim verum Evangelium aliud est ab eo quod ego vobis praedicavi. Addit Syrus: Sed prout sunt aliqui, illud est, q. d. Quales sunt doctores, videlicet apostatae, judaizantes, mendaces, fallaces, tale est et eorum Evangelium, scilicet apostaticum, ad legem Mosis. Alioquin idem Hieronymus, procemio in lib. II Comment. in epist. ad Galat., ex Lactantio: «Galli, inquit, antiquitus a corporis candore Galatae nuncupabantur (Graeci enim γάλα, lac vocant, inde Galli et Galatae, q. d. Lactei), quod significare voluit Poeta cum ait: Tum lactea colla / Auro innectuntur. Cum enim dicere posset Candida, maluit dicere Lactea, ut insinuaret fuisse Gallos sive Galatas.» NISI SUNT ALIQUI. — Refer ad miror, q. d. Miror quod tam cito deficitis ab Evangelio, nisi quod sunt aliqui qui vos conturbant: quod dum cogito, ex parte mirari desino, nec tam vobis, quam illis hanc defectionem imputo: non enim defecissetis, nisi ab illis illecti et decepti. QUI VOS CONTURBANT, ET VOLUNT CONVERTERE EVANGELIUM CHRISTI. — «Convertere,» id est subvertere, ut Graecum μεταστρέψαι ponatur pro καταστρέψαι. Ita Chrysostomus. Secundo, proprie «convertere,» id est invertere, sicut vestis exterius detrita convertitur dum invertitur, ut pars interior et integrior fiat exterior; vel, ut Hieronymus, dum id quod in facie est, post tergum ponitur, et ea quae post tergum sunt, in faciem vertuntur. Sic Ecclesia est quasi vestis una, cujus pars anterior, vel extima et jam detrita erat Ecclesia vetus, sive Synagoga cum sua lege Mosis: pars posterior, vel interior et integrior erat Ecclesia nova et Evangelium Christi. Christus ergo eam transposuit, ut extimam, utpote detritam, interiori supponeret, et posteriorem vel interiorem, scilicet Evangelium, faceret anteriorem et exteriorem, illamque omnibus quasi justitiae ac salutis vestem spectandam et amplectendam proponeret. Hi pseudodoctores contra vestem hanc a Christo inversam rursum volebant convertere, et legem praeferre, illique Evangelium supponere, denique spiritum pietatis, quam aspirat Evangelium, ad Judaicas caeremonias invertere. Sic ergo Judaizantes convertebant, id est invertebant, Christi Evangelium, dum pro eo legem Mosis substituebant, eamque Evangelio praeponebant, ac consequenter Evangelium aliud invehebant. Ita Hieronymus.
1:8
8. SED LICET NOS, AUT ANGELUS DE COELO EVANGELIZET VOBIS, PRAETERQUAM QUOD EVANGELIZAVIMUS VOBIS, ANATHEMA SIT. — Supple, si id fieri posset, nam de facto hoc est impossibile: angeli enim uti in beatitudine, ita et in omni veritate confirmati sunt. Est hyperbole similis illi I Corinth. XIII, 1: «Si linguis hominum loquar et angelorum.» Hinc, ut ait Hieronymus, eleganter Tertullianus adversus Apellem et ejus virginem Philumenem, quam angelus quidam diabolici spiritus et perversus impleverat, hunc esse scribit angelum, cui multo ante quam Apelles nasceretur, Spiritus Sancti vaticinio anathema per Apostolum prophetatum. Talis fuit angelus, qui Lutherum docuit, et qui Zuinglium de Eucharistia instruxit, de quo ipsemet lib. De Supplemento Eucharistiae scribit, nescire se an albus, an ater fuerit: sed hinc certum est atrum fuisse, illique quasi novum Evangelium, novam fidem, nova dogmata receptori fidei contraria afferenti, ab Apostolo intentatum esse anathema. Nota, quanta sit certitudo fidei ab Apostolis traditae, tot signis, tot miraculis a Deo confirmatae, et ad nos per continuam tot jam saeculorum traditionem transmissae, quamque in illa firmi et constantes esse debeamus; ut scilicet id potius negemus, quod sensus, quod ratio, quod demonstratio, quod auctoritas omnium hominum et angelorum (etiamsi facerent miracula ad id probandum, quod tamen est impossibile) suggerit, quam id negemus quod fides docet: quia fides primaeva Dei revelatione, qui prima est et immutabilis veritas, nititur; reliqua omnia falli et fallere possunt. Imo si per impossibile Deus revelaret contrarium fidei nostrae, quam jam primo revelavit, primae ejus revelationi credendum foret, non secundae: quia si revelaret contrarium, mutaretur, et consequenter desineret esse Deus et prima ac infallibilis veritas; quae omnia cum sint impossibilia, sequitur Deum contrarium revelare non posse, ac consequenter qui contrariam doctrinam afferunt, non illam Dei, se cerebri sui, vel daemonis revelatione accepisse. Hic est ergo canon fidei, quem tradit hic Apostolus: Si novum dogma oriatur alicubi, examinetur, an concordet cum recepta et antiqua Ecclesiae Catholicae fide, quam primitus praedicavit Paulus et Apostoli: quod si inveniatur ab ea dissentire, habeatur haereticum et anathema. Hunc canonem sequuntur Patres omnes. B. Irenaeus, lib. III, cap. IV: «Si de aliqua modica quaestione disputatio orta fuerit, nonne oportebit in antiquissimas recurrere Ecclesias, et ab eis sumere de praesenti quaestione quod certum et liquidum est?» Tertullianus, De Praescript., cap. XXI: «Quid praedicaverint Apostoli, quid illis Christus revelarit, et hic praescribam, non aliter probari debere, nisi per easdem Ecclesias, quas ipsi Apostoli condiderunt. Si haec ita sunt, constat proinde omnem doctrinam, quae cum illis Ecclesiis Apostolicis et matricibus originalibus fide conspiret, veritati deputandam, reliquam vero omnem de mendacio praejudicandam.» Et cap. XXXI: «Ex ipso ordine monstratur id esse Dominicum et verum, quod sit prius traditum; id autem extraneum esse et falsum, quod sit posterius immissum.» Origenes, hom. 19 in Matth.: «Haereticus habendus est omnis ille, qui Christo quidem credere se profitetur, aliud tamen de fidei veritate credit, quam habet definitio traditionis Ecclesiae.» S. Hieronymus, epist. ad Pammachium et Oceanum: «Quisquis assertor es novorum dogmatum, quaeso te, ut parcas humanis auribus, parcas fidei, quae Apostolico ore laudata est. Cur post quadringentos annos (dicamus nos, Cur post mille quingentos annos, o Luthere, o Calvine, o Menno) docere nos niteris, quod ante nescivimus? Usque in hanc diem, sine vestra illa doctrina, Christianus mundus fuit.» Vincentius Lirinensis aureo illo libello Praescriptionum adversus profanas haeresum novitates non aliud facit, quam ut regulam hanc sanciat: Retinenda est antiquitas, explodenda est novitas. «Cum tales quidam (Novantes, inquit cap. XII, 1) circumeuntes provincias et civitates, atque errores venalitios circumferendo, etiam ad Galatas devenissent; cumque iis auditis Galatae nausea quadam veritatis affecti, Apostolicae Catholicaeque doctrinae manna revomentes, haereticae novitatis sordibus oblectarentur, ita sese Apostolicae potestatis exeruit auctoritas, ut summa cum severitate decerneret: Sed licet aut nos, inquit, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus, anathema sit. Quid est quod ait, Sed licet nos? cur non potius, Sed licet ego? Hoc est, etiamsi Petrus, etiamsi Andreas, etiamsi Joannes, postremo etiamsi omnis Apostolorum chorus evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus, anathema sit. Tremenda districtio: propter asserendam primae fidei tenacitatem, nec sibi, nec caeteris coapostolis pepercisse, parum est. Etiamsi angelus, inquit, de coelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizavimus, anathema sit. Non sufficiebat ad custodiam traditae semel fidei humanae conditionis commemorasse naturam, nisi angelicam quoque excellentiam comprehendisset. Licet nos, inquit, aut angelus de coelo. Non quia sancti coelestesque angeli peccare jam possint; sed hoc est, quod dicit: Si etiam, inquit, fiat quod fieri non potest, quisquis ille sit qui traditam semel fidem mutare tentaverit, anathema sit.» S. Joannes Damascenus quasi leo rugiens contra Leonem Isaurum Imperatorem Iconoclastam, orat. 2 De Imaginibus: «Audite, inquit, populi, tribus, linguae, viri, mulieres, pueri, senes, adolescentes, infantes, gens Christianorum sancta: Si quis evangelizaverit vobis praeter id quod Ecclesia Catholica a sanctis Apostolis, a Patribus atque Conciliis acceptum ad hunc usque diem servavit, eum non audieritis, neve serpentis consilium acceperitis, sicut fecit Eva, ex quo mortem est assecuta. Licet angelus, licet rex evangelizet vobis praeter id quod accepistis, aures occludite. Vereor enim illucusque progredi, quo progressus est Paulus, Anathema, inquiens, sit.» Id ideo dicit, quod sciret esse Episcoporum, non monachorum (qualis ipse erat) inferre anathema, uti docte observavit Cardinalis Baronius in fine anni Christi 730. S. Augustinus, lib. II Contra Cresconium, cap. XXXI et XXXII: «Non accipio quod de baptizandis haereticis B. Cyprianus sensit: quia hoc Ecclesia non accipit, pro qua B. Cyprianus sanguinem fudit.» Ita et reliqui Patres, estque ratio evidens, quia «Ecclesia, ut ait Apostolus, I Tim. III, 15, columna est et firmamentum veritatis.» Qui ergo novi aliquid contra ejus sententiam ac dogmata comminiscitur, a domo veritatis, ipsaque veritate abscedit et aberrat, ut nervoso dilemmate concludit S. Augustinus, lib. II Contra Gaudentium, cap. VIII: «Responde, inquit, utrum Ecclesia (oriente Donato) perierit, an non perierit? Elige quod putaveris. Si jam tum perierat, Donatum quae peperit? si autem tot in eam sine baptismo aggregatis perire non potuit, responde quaeso, ut ab ea se, tanquam malorum communionem devitans, pars Donati superaret, quae dementia persuasit?» Pari modo jam concludam: Oriente Luthero, Calvino, Mennone, et quovis alio Novatore, vel Ecclesia veraque fides periit, vel non periit: haec enim duo necessario connexa sunt, vera fides et vera Ecclesia, adeo ut, si vel in uno puncto, verbi gratia, Sanctos esse invocandos, a vera fide aberraret Ecclesia, haeretica sit oportet, nec Ecclesia Dei, sed Satanae: sicut privatus quisque, qui vel unam haeresim tuetur, licet in caeteris articulis recte credat, et aliis orthodoxis consentiat, non orthodoxus est, sed haereticus. Dico ergo: Oriente Calvino, vel periit Ecclesia, vel non periit; si periit, adeoque periit a tempore Gregorii Magni, ut aiunt Novantes: ergo per 900 annos extincta fuit Ecclesia; ergo mundus per annos 900 vera fide, religione, Sacramentis, Ecclesia, saluteque caruit; ergo Christus per annos 900 sponsam suam deseruit; ergo aeternum Christi regnum concidit (regnat enim Christus in Ecclesia); ergo adversus Ecclesiam portae inferi praevaluere; ergo Calvinus natus est extra Ecclesiam, nec Ecclesiae membrum fuit, sed infidelis, haereticus, vel paganus; ergo a populo, a mundo quasi fidelis recipi audirique non debuit; sed tanquam infidelis ad Ecclesiam non pertinens, contemni ac rejici. Si non periit, sed in vera fide et Ecclesia natus, baptizatus, educatus, institutus est Calvinus: ergo cum in Catholica, Apostolica, Romana Ecclesia natus, baptizatus, educatus, institutus fuerit, illa utique vera erat Ecclesia, veram habens fidem; ergo cum ab ea discessit, ac segregavit se per nova dogmata Calvinus, a vera se fide et Ecclesia separavit, atque ab ea apostatavit; ergo cum aliam Ecclesiam reformatam instituit, non veram et Apostolicam, sed apostaticam, schismaticam, haereticam, non fidei, sed novorum dogmatum, sed haeresum magistram et scholam instituit. Aequus lector, qui fidem veram, extra quam salvari non potest, sincere quaerit et fluctuat, consideret ac perpendat hoc dilemma, an non haec recte consequantur? an non concludat ac convincat haec ratio? an non haec regula sit Lydius lapis veri dogmatis veraeque fidei? PRAETERQUAM QUOD EVANGELIZAVIMUS VOBIS, ANATHEMA SIT. — Inferunt Novantes: ergo Conciliorum decreta et Pontificum canones sunt anathema, quia multa afferunt quae non habentur in Evangelio, et consequenter sunt praeter Evangelium. Respondeo: «Praeterquam» hic idem est quod contrarium fidei acceptae et receptae, qualia afferunt haeretici. Id patet primo, quia loquitur Paulus contra Judaizantes, qui judaismum praeter, id est contra, Evangelium inducere volebant: non secus ac si quis christianismo vellet ingerere calvinismum, vel turcismum, is praeter christianismum, id est contra christianismum novam legem et sectam induceret. Unde vers. 6, vocat hoc aliud Evangelium, ejusque praecones, vers. 7, dicit «convertere,» id est, ut Chrysostomus, evertere, «Evangelium Christi.» Secundo, quia Judaizantes, contra quos hic agit proprie, praeter Evangelium inducebant judaismum, Judaica sacra et Sacramenta, quae tamen hoc ipso erant contra Evangelium et legem novam Christi, ut dixi. Evangelizavimus, — scilicet verbo vel scripto: non ergo excludit, sed includit traditiones solo verbo traditas, quas diserte servari jubet II Thessal. II, 14, et alibi. Sic Apostolus, I Corinth. III, 11, παρά, id est praeter, accipit pro contra, cum ait: «Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter (id est contra) id quod positum est, quod est Christus Jesus;» qui enim alium Christum induceret, Antichristum induceret: sicut qui alium Papam inducit, antipapam inducit; qui alium in regno regem inducit, veri regis hostem inducit et tyrannum. Sic ad Roman. XI, 24: «Si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam,» graece παρά φύσιν, hoc est praeter naturam, «insertus es in bonam olivam.» Imo sic latine saepe loquimur per miosin cum Terentio in Andria: «Praeter civium morem atque legem,» id est contra morem ac legem. Sic et Graeci, uti Aristoteles, lib. I De Caelo, cap. 1, loquuntur παρὰ φύσιν, praeter, id est contra, naturam, παρὰ νόμον, praeter, id est contra, legem. Simili modo Deuter. IV, 2, dicit Dominus: «Non addetis ad verbum, quod vobis loquor, nec auferetis ex eo,» id est ad praecepta quae ego praecepturus sum, non addetis aliquid eis repugnans, novi praesertim numinis, vel idoli cultum et religionem inducens; haec enim excludere toto illo capite, et passim in Deuteron. intendit. Secundo, «non addetis,» ut dicatis esse verbum meum, quod est vestrum; nam nulli hominum licet scripta, aut praecepta sua venditare pro praeceptis a Deo datis, aut Scripturis sacris. Similis est phrasis Apocal. cap. ult., vers. 18: «Contestor enim audienti verba prophetiae hujus: si quis apposuerit ad haec, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro isto. Et si quis diminuerit de verbis libri prophetiae hujus, auferet Deus partem ejus de libro vitae.» Alioqui enim Prophetae et Apostoli huic Scripturae et praecepto multa addiderunt. Imo secum pugnaret Moyses: nam infra cap. XVII, vers. 10, jubet sub poena mortis, sacerdotis decreto obediri. Quare praeclare S. Augustinus, tract. 99 in Joan., hunc locum ita explicat: «Non ait (Apostolus): Plusquam accepistis, sed praeterquam quod accepistis. Nam si illud diceret, praejudicaret sibi ipsi, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet quod minus erat, addit; non quod inerat, tollit: qui autem praetergreditur regulam fidei, non accedit in via, sed recedit de via.» Dices: Cur ergo Apostolus non dicit, Contrarium, sed «praeterquam?» Respondet Chrysostomus, ut ostendat anathema esse eum qui vel indirecte minimum Evangelii dogma labefactat. Secundo, quia clarum est et certum non angelum modo, sed et Paulum plura scivisse, et consequenter evangelizare potuisse quam fecerit, ut patet II Cor. XII, 1 et 6. Tertio, quia Paulus passim, uti et Christus, jubet servari praecepta Apostolorum et Superiorum, Act. XVI, 4; Hebr. XIII, 17, et alibi. Denique ita explicant hunc locum Hieronymus, Augustinus, Ambrosius, Chrysostomus, Oecumenius. ANATHEMA. — Syrus cherem, de quo vide dicta ad Rom. IX, 3.
1:10
10. Modo enim hominibus suadeo, an Deo? — Graece ἄρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω ἢ τὸν Θεόν, num homines suadeo, an Deum? id est, ut Theophylactus, Vatablus, Erasmus, an humana suadeo, an divina? quasi velit Apostolus ostendere, non cui, sed quid suadeat, id est, quid credendum proponat, neque de auditoribus, sed de doctrina ipsa loquatur: jactabant enim Judaizantes se sequi Petrum, Joannem, Jacobum, qui legem veterem servandam suo exemplo docere videbantur. Contra clamat Paulus se non homines, hominumve doctrinam, sed Deum Deique doctrinam sequi, ac aliis suadere, quasi dicat: A Deo accepi quod evangelizavi, Deus mihi Evangelium meum revelavit; Dei, non hominum dogmata praedico; non humana, sed divina doceo. Secundo, non male, quidquid obstrepat Beza, imo melius vertit Noster: «Modo (id est, nunc) hominibus suadeo, an Deo?» id est, ut Chrysostomus vertit, «an apud homines causam dico, an apud Deum?» Graecum enim πείθω (id est, suadeo, ut etiam notavit Erasmus) verbum est forense et advocatorum, quo dicuntur πείθειν κριτάς, hoc est, suadere judices, in accusativo personae, dum eis suam causam, suum jus persuadere conantur. Unde S. Augustinus hic «suadeo» interpretatur, ut idem sit quod probatum me reddere cupio. Et S. Ambrosius «suadeo» interpretatur pro satisfacio. Sic Xenophon, Hellen. VI: Καὶ μάλα τοὺς περὶ τὸν Ἀγησίλαον, erant, inquit, qui Agesilaum, id est Agesilao, suadebant. Unde Henricus Stephanus in Lexico docet, πείθω, cum significat suadeo, recipere et regere accusativum personae. Adde: Graecum πείθω, ut docent Graeci, et fatetur Beza, cum significat persuadeo, construitur cum accusativo non rei, sed personae. Hic autem πείθω ἀνθρώπους, hoc est, homines suadeo, idem est quod persuadeo, hoc est persuadere conor, in actu scilicet inchoato, juxta Can. 32. Hoc autem idem est quod suadeo, ut vertit Noster. Hic sensus aptior est, primo, nam suadere Deum et homines significat non rem, quae suadetur (sic enim obscura valde et intricata foret haec phrasis), sed proprie personas, quibus persuadetur. Secundo, quia explicans subdit: «An quaero hominibus placere?» q. d. Hominibus uti placere, ita et suadere non quaero. Unde S. Hieronymus: «Suadere, inquit, quis dicitur, cum id quod ipse habet et semel imbibit, caeteris etiam conatur inserere.» Sensus ergo est: Ego Paulus ita audacter et sincere loquor, et Judaizantibus, aliudque evangelizantibus, anathema intento: quia licet olim acerrime pro Judaeis ac judaismo Evangelium impugnarim, modo tamen, id est nunc, Evangelii luce illustratus, non hominibus, praesertim Judaeis, me et causam hanc meam, meumque hocce Evangelium probare satago, sed Deo, cui uni placere contendo: ut in illius tribunali sincere et fidenter illius reddam rationem, q. d. Non curo quid de me Judaei aliive homines censeant, quasi rigidior sim, aut patriae et judaismi hostis: quaero enim uni Deo placere; cum enim illis olim placui, Deo displicui: quod si adhuc eis placere vellem, Deo displicerem, quia legem Mosis statuerem, Christique gratiam destruerem. SI ADHUC HOMINIBUS PLACEREM, CHRISTI SERVUS NON ESSEM. — Notant S. Hieronymus et Anselmus, ἀνθρωπαρέσκειαν, id est studium placendi hominibus, vitium esse, quo quis ita hominibus assentatur, hominum favorem et gloriam captat, ut paratus sit Dei legem violare, Deumque offendere: qui enim hominibus placere studet hoc modo et fine, ut eos ad Deum Deique cultum trahat, non tam hominibus, quam Deo placere studet. «Homo, inquit S. Augustinus hic, non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur. Cum autem sic placet homo, non jam homo, sed Deus placet.» Sic Paulus, I Cor. IX, 21, omnibus omnia factus est, ut omnes Christo lucrifaceret. Vide Chrysostomum in morali homil. 29 in epist. I ad Corinth., quam favor et gloria mundi hujus umbratica sit et contemnenda. Pie et cordate S. Hieronymus ad Asellam: «Gratias, inquit, ago Deo quod dignus sim, quem mundus oderit.»
1:11
11. Quia non est secundum hominem. — q. d. Non est humanum, sed divinum Evangelium meum; non est hominis, sed Dei, et, ut Syrus, non est ab homine: non est scilicet ab hominum opinione vel inventione profectum, sed Dei; unde explicans subdit:
1:12
12. NEQUE ENIM EGO AB HOMINE ACCEPI ILLUD, SED PER REVELATIONEM JESU CHRISTI. — Tunc scilicet cum ab eo raptus fui in tertium coelum, ut dixi II Corinth. XII, 1.
1:13
13. Persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam. — Hoc est, expugnare et evertere satagebam, sive expugnabam in actu inchoato, id est impugnabam illam, juxta Can. 32. Sic Psalm. CXXVIII, dicitur: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea,» id est, saepe oppugnaverunt me, non autem re ipsa expugnaverunt; sequitur enim: «Etenim non potuerunt (id est praevaluerunt) mihi.» S. Hieronymus et Syrus vertunt, vastabam, vel devastabam, illam, quasi videlicet quidam grassator et praedo, inquit S. Hieronymus. Unde Graecum ἐπόρθουν venit a πέρθω, quod affine est, et, ut aliqui volunt, deducitur per metathesin a πρήθω, id est, incendo, quod hostis urbes expugnans et agros vastans, omnia circumquaque populetur incendiis: licet alii, inquit Erasmus, πέρθω, dictum velint quasi πορθέω, id est circumcurso, uti facit hostis omnia vastans: sic et Paulus cursitabat per urbes et Synagogas, ut Christianos caperet, vinciret, occideret. Dicit haec Paulus, ut amoliatur a se suspicionem odii Judaeorum, q. d. Impingunt mihi quod sim hostis Judaeorum et judaismi, sed falso, ut patet ex vita mea anteacta. Nam ego ipse Judaeus sum, et pro judaismo acrius quam ipsi pugnavi, donec Deus vocatione sua cor meum immutavit, et Christi fide ac luce illustravit.
1:14
14. IN GENERE MEO (in gente mea, scilicet inter Judaeos; Syrus, in cognatione mea) ABUNDANTIUS AEMULATOR, — id est, ardentior amator et imitator. Secundo, et melius, q. d. Ardentior zelator fui pro patriis institutis mihi a majoribus traditis; graece enim est ζηλωτής; zelotem ergo se vocat legis, eo quod, ut vertit Syrus, majorem in modum zelaverit doctrinam patrum suorum: nimirum, uti zelotes fuit legis per ignorantiam, putans se recte facere, ita multo magis, cognita veritate, zelotes fuit Evangelii, et zelum falsum zelo vero, eoque ardentiore expiavit. Hinc videtur Paulus natura et ingenio acri fuisse prae aliis Judaeis coaetaneis suis, eaque fuit illi administra et cos virtutis: fervida enim natura non humi repit, sed ad magna se ignis instar extollit, arduaque molitur. Pulchre et solerter S. Augustinus, lib. XXII Contra Faustum, cap. LXX: «Animae, inquit, virtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe vitia, quibus hoc ipsum indicent, cui virtuti sint potissimum accommodatae, si fuerint praeceptis excultae. Sic ille animi motus, quo Moses peregrinum fratrem a cive improbo injuriam perpetientem inultum esse non pertulit, non servato ordine potestatis, vitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. Sic cum Saulum Ecclesiam persequentem Deus de coelo vocavit, prostravit, erexit, implicuit, tanquam percussit, amputavit, inseruit, foecundavit: illa namque Pauli saevitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur Ecclesiam, putans officium Deo se facere, tanquam silvestre erat vitium, sed magnae fertilitatis indicium.» Hactenus Augustinus.
1:15
15. CUM AUTEM PLACUIT EI. — ὅτε εὐδόκησεν ὁ Θεός. Vatablus, cum Deo visum est: sed plus significat εὐδοκία, benevolentiam scilicet, amorem et beneplacitum Dei, quo Deo complacuit in nobis, ut gratis et benevole nos vocaret ad suam gratiam ac salutem. Hoc enim significat Hebraeum חפץ chapets, quod Septuaginta vertunt εὐδόκησεν. Unde subdit: 15 et 16. QUI ME SEGREGAVIT EX UTERO MATRIS MEAE (Deus scilicet, qui per dictam suam benevolentiam segregando me ex utero matris in hunc mundum nasci me fecit, et in hanc lucem edidit, eo scilicet fine) UT REVELARET FILIUM SUUM IN ME, — ut dicitur, vers. seq.; eo enim hic praecedens totus versus refertur, ut indicant Graeca, quod scilicet Deo placuit, et quod me Deus ex utero segregavit, et quod vocavit me hoc scilicet fine, «ut revelaret Filium suum in me,» q. d. Deus ante omne meum meritum, me needum natum praedestinavit, et praedestinatum segregavit ex utero, nascique fecit, ac natum vocavit, «ut revelaret Filium suum in me,» hoc est, ut me ad Christi et Evangelii agnitionem adduceret, et consequenter ad apostolatum, ut evangelizarem Christum in Gentibus. Ita Ambrosius, Anselmus, Theophylactus. Sic de Jeremia, ait Hieronymus, dicitur cap. 1: «Priusquam te formarem in utero, novi te: et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in Gentibus dedi te,» eoque alludit hic Paulus: fuit enim Jeremias typus Pauli. Unde pro «sanctificavi» est קדשתי cadasti, quod et sanctificavi et segregavi significat; res enim sancta dicitur quasi segregata a patre, matre rebusque terrenis, ut Deo dicetur et consecretur. Sic Paulus ab utero per Dei praedestinationem fuit quasi Deo segregatus, et consecratus Evangelio, ut esset Propheta doctorque Gentium. Mystice, ait Anselmus, «ex utero matris,» id est, ex caecitate Synagogae, «segregavit me Deus,» ut vocatus ab eo Evangelii lucem intuerer. Nota: «Segregatus» dicitur, quia est e grege selectus. Sic praedestinati ex hominum grege Deo seliguntur: sic multo magis Apostolus et praeco verbi Dei segregatur a vulgo, itaque vulgaribus praestare debet sicut gregem universum pastor excellit, inquit alibi Chrysostomus. Hac de causa Isaias propheta, cap. VI, vers. 5, gemens exclamat: «Vae mihi, quia vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito,» q. d. Miserum me, qui nihilo sum civibus sanctior, cum ipsi sint mere profani. Alludit hic Paulus ad etymon sui nominis פלא pele, id est excellens, eximium, mirabile, ideoque a vulgo segregatum, ut dixi Rom. 1, 1.
1:16
16. UT REVELARET FILIUM SUUM IN ME. — «In me,» id est mihi, in anima mea. Est hebraismus: bet enim Hebraeis est adhaesivum. Nota: Dicit potius in me, quam mihi, ut significet se non nudam auribus vel oculis revelationem excepisse, sed Christum Christique doctrinam et spiritum intimo totoque corde imbibisse, ita ut Christus in eo esset, et per eum loqueretur. Ita Theophylactus. Unde secundo, Hieronymus et Vatablus apte vertunt, ut revelaret Filium suum per me. Addit tertio, S. Hieronymus, non dici mihi, sed in me, quia in Paulo jam erat Christus: erant enim in ipso principia virtutum et Dei ac fidei semina; sed haec non agnoscebat, nec iis credebat Paulus, donec haec in ipso ejusque corde revelaret Deus. Hoc subtilius est, quam germanius. NON ACQUIEVI CARNI ET SANGUINI. — q. d. Non adjunxi me ulli homini, non contuli de hac mea vocatione et revelatione, modoque eam exequendi, nec in consilium adhibui consanguineos vel ullum hominem; sed certo sciens me a Deo vocari et doceri, Deum unum doctorem et ductorem secutus sum. Graece est προσανεθέμην, quod Noster, cap. II, vers. 2 et 6, vertit non contulerunt; προσανατίθεσθαι, ait Budaeus, est consilia et arcana communicare, et in sinum amicorum effundere, ut illi quasi consiliarii ac sinceri judices, ea probent, improbent, addant, demant, suadeant ac dissuadeant, prout eis e re nostra esse videbitur. Sic et S. Hieronymus, Chrysostomus, Theophylactus et Syrus, qui vertit, non patefecit carni et sanguini, id est, ulli homini. Nota: Caro et sanguis significant synecdochice hominem carne et sanguine constantem. Sic Matth. XVI, 17: «Caro et sanguis non revelavit tibi,» id est, nullus homo, «sed Pater meus qui in coelis est,» q. d. Ab homine Evangelium non sum edoctus, quia cum nullo homine illud contuli, sed a Deo solo illud per revelationem accepi. Videte ergo, o Galatae, ne illud repellendo, et judaismi mixtione contaminando, contaminetis et repellatis Dei verbum, Deumque ipsum, qui illud mihi revelavit, et praedicandum demandavit. Dices: Cur ergo postea Paulus venit Hierosolymam videre Petrum, vers. 18, imo cum eo Evangelium contulit, cap. II, vers. 2? Respondeo, contulisse non quasi dubium, aut non satis instructum, ut plenius ac certius instrueretur, sed ut fideles quos docebat, cernerent eum in fide et doctrina communicare et consentire cum Petro aliisque Apostolis, sicque plus fidei ejus Evangelio tribuerent. Aliter respondet Hieronymus, illud «continuo» referendum esse ad praecedentia; sicque esse dispungendum: «Ut revelarem illum in Gentibus continuo, non acquievi carni et sanguini,» q. d. Cum statim juberer a Deo Gentibus evangelizare, statim acquievi, ita ut tum cum nullo mortalium conferrem, aut consilium inirem, postea tamen contuli cum Petro, Jacobo, Joanne. Sed prior solutio solidior est. Rursum «non acquievi carni et sanguini,» sic exponi potest, q. d. Non invisi, non adjunxi me parentibus carnalibus et consanguineis, sed illis relictis, Deum vocantem secutus sum. Ita Augustinus et Oecumenius. Moraliter, hoc S. Pauli exemplum sequatur is, qui a Deo ad apostolatum, ad religionem, ad perfectionem Evangelicam, ad heroica opera vocatur, ut non acquiescat carni et sanguini, sed statim abeat ad id, ad quod vocari se sentit. Audiat S. Hieronymum ad Heliodorum: «Quid facis, ait, in domo paterna, delicate miles? ubi vallum? ubi fossa? ubi hiems acta sub pellibus? Recordare tirocinii tui diem, quo Christo in baptismate consepultus, in sacramenti verba jurasti, pro nomine ejus non te patri parciturum esse, non matri. Ecce adversarius in pectore tuo Christum occidere conatur. Ecce donativum quod militaturus acceperas, hostilia castra suspirant. Licet parvulus ex collo pendeat nepos, licet sparso crine et scissis vestibus ubera quibus te nutrierat, mater ostendat, licet in limine pater jaceat, per calcatum perge patrem, siccis oculis ad vexillum crucis evola. Solum pietatis genus est, in hac re esse crudelem.» Et infra: «Facile rumpit haec vincula amor Dei et gehennae timor. Si credunt Christo, faveant mihi pro ejus nomine pugnaturo: si non credunt, mortui sepeliant mortuos suos.» Idem ad Furiam, viduam nobilissimam: «Contristabitur pater, sed laetabitur Christus: lugebit familia, sed angeli gratulabuntur. Faciat pater quod vult de substantia sua: non es cui nata es, sed cui renata, qui te grandi pretio redemit sanguine suo. Cave nutrices et gerulas, et istiusmodi venenata animalia quae de corio tuo satiare ventrem suum cupiunt: non suadent quod tibi, sed quod sibi prosit.» Audiat et S. Bernardus, serm. Ecce nos reliquimus omnia: «Quantos, ait, mundi sapientia maledicta supplantat, et in eis conceptum extinguit spiritum, quem voluerat Dominus vehementer accendi? Noli, inquit, praecipitanter agere, diu considera, magnum est quod proponis, experire quid possis, amicos consule, ne post factum poenitere contingat. Haec sapientia mundi terrena, animalis, diabolica, inimica salutis, suffocatrix vitae, mater tepiditatis, quae solet Domino vomitum provocare.»
1:17
17. Neque veni Hierosolymam. — Dices, Act. cap. IX, vers. 26, mox a conversione cum Damasco fugeret Paulus, venisse Hierosolymam. Respondet Hieronymus et Lorinus in Act IX, venisse Hierosolymam statim a conversione necessitate fugae compulsum, non autem ut Petrum videret, cum eoque conferret Evangelium; hoc enim tantum hic negat. Aliter respondet Baronius, Act. IX non dici Paulum statim a conversione venisse Hierosolymam, sed post dies multos: puta triennium, partim in Arabia, partim Damasci exactum; cum scilicet eo venit videre Petrum, ut hic dicit vers. 18, indeque venit in partes Syriae et Ciliciae, ut hic dicit vers. 21, quod Lucas, Act. IX, declarat dicens vers. 30: «Deduxerunt eum Caesaream, et dimiserunt Tarsum,» quae est metropolis Ciliciae. Ita ut Lucas, Act. IX, taceat Pauli profectionem in Arabiam, quia in ea nihil memorabile acciderat. Utraque sententia est probabilis. Priori favet id, quod subdit Lucas: «Omnes timebant eum, non credentes quod esset discipulus. Barnabas autem apprehensum illum duxit ad Apostolos, et narravit illis quomodo in via vidisset Dominum.» Conversio enim tam miraculosa Pauli non videtur potuisse per triennium latere Apostolos et alios fideles Hierosolymis; quod si ita est, vide et admirare cum Chrysostomo gratiam Dei quae ex Paulo persecutore tanto tantum subito doctorem effecit, ut statim a conversione publice docere et disputare cum Judaeis inciperet. AD ANTECESSORES MEOS APOSTOLOS. — πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους, ad eos qui ante me fuerunt Apostoli, id est qui ante me vocati sunt a Christo ad apostolatum.
1:18
18. DEINDE POST ANNOS TRES VENI HIEROSOLYMAM VIDERE PETRUM. — Graece, ait Chrysostomus et Theophylactus, non est ἰδεῖν, sed ἱστορῆσαι, quod dicitur de iis, qui visunt et lustrant splendidas urbes, v. g. Romam, et cum observatione intuentur ejus reliquias, Pontificem, Cardinales, clerum virosque sanctos, q. d. Paulus: Veni Hierosolymam «videre Petrum,» non ut ab eo aliquid discerem (licet id quoque Graeco ἱστορῆσαι significari velit Erasmus), qui divinitus eram edoctus; sed ut tantum virum, Apostolorum scilicet principem, viderem ac honorarem. Ita Theodoretus, Chrysostomus, Ambrosius, Hieronymus. Aliam etiam causam suae Hierosolymam profectionis dat Apostolus, cap. II, vers. 2: «Petrus, inquit Chrysostomus, homil. 87 in Joan., os erat Apostolorum et princeps, propterea et Paulus eum praeter alios visurus ascendit.» Et Hieronymus hic: «Venit Paulus videre Petrum, non ut oculos, genas vultumque ejus aspiceret: utrum macilentus an pinguis, adunco naso esset an recto, et utrum frontem vestiret coma, an (ut Clemens in Periodis ejus refert) calvitiem haberet in capite. Nec puto Apostolicae fuisse gravitatis, ut post tantam triennii praeparationem aliquid humanum in Petro voluerit aspicere. His oculis Paulus vidit Cepham, quibus nunc a prudentibus quibusque Paulus ipse conspicitur. Quod si cui non videtur, cum superiori sensu jungat haec omnia, quod nihil sibi Apostoli contulerint. Nam et quod visus sit ire Hierosolymam, ad hoc isse, ut videret Apostolum; non discendi studio, qui et ipse eumdem praedicationis haberet auctorem, sed honoris priori Apostolo deferendi.» Hinc patet Paulum non vidisse Petrum, ut ab eo doceretur, ut volunt Erasmus et Vatablus, hoc enim negat cap. II, vers. 6: «Mihi, inquit, nihil contulerunt.» Et hic vers. 11 et 12, diserte asserit se non ab homine, sed a solo Deo edoctum esse.
1:19
19. ALIUM AUTEM APOSTOLORUM VIDI NEMINEM, NISI JACOBUM FRATREM DOMINI, — Christi scilicet consobrinum, vel cognatum; Hebraei enim cognatos vocant fratres. Addit S. Hieronymus, prae aliis Apostolis etiam Christo cognatis, Jacobum vocari fratrem Domini ob egregios mores, incomparabilem fidem et sapientiam, quibus videbatur Christo similis quasi frater. Unde et Jacobus hic cognomento dictus est Justus. Secundo, quia filios matris suae, primos scilicet in Judaea credentes, huic Jacobo quasi fratri Christus ad Patrem vadens commendavit, ait Hieronymus. Fuit enim Jacobus hic Jacobus Alphaei, filius Mariae, uxoris Cleophae, unus e duodecim Apostolis, primus Episcopus Hierosolymorum. Unde et in primo Concilio Hierosolymitano primus post Petrum sententiam dixit, Act. XV, 13. Hujus Jacobi extat Epistola Canonica. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Innuit tamen S. Hieronymus tam hic, quam libro De Scriptor. Eccles., in Jacobo, hunc Jacobum non fuisse ex duodecim Apostolis, dici vero hic Apostolum, quia Christum viderat, eumque praedicarat. Ita ut tres fuerint Jacobi: primus, frater Joannis, quem Herodes occidit; secundus, Alphaei, ambo Apostoli; tertius, hic frater Domini. Sed cum hic frater Domini vocetur Apostolus, nihil cogat alium hunc facere a Jacobo Alphaei Apostolo, imo multa, multique eumdem esse suadeant; hisce de causis prior sententia verior videtur.
1:20
20. CORAM DEO (supple, affirmo et assero), QUIA (id est quod) non mentior. — Unde brevius et planius vertit Vatablus, quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, scilicet scribo, non mentior: Graecum enim ὅτι tantum habet vim asseverandi, non ita Latinum quia: unde omisso quia facilius nuda haec asseveratio intelligitur apud Latinos. Ita Theophylactus. Ambrosius tamen et Augustinus putant esse formulam jurantis: «coram Deo,» id est Deum testor. Nota: Tam serio et graviter asserit se alios Apostolos non vidisse, ne quis dicat Paulum secreto eos adiisse, et ab eis, non a Deo edoctum esse. Ita Hieronymus.
1:22
22. ERAM AUTEM IGNOTUS FACIE, — Secundum faciem non viderant me Christiani, qui erant in Judaea. Id dicit, ait Chrysostomus, ut probet se in Judaea non docuisse, nec praedicasse circumcisionem et legem veterem, sicut illi Judaizantes objectabant.
1:23
23. QUAE ERANT IN CHRISTO, — in Christi fide et religione, id est quae erant Christianae. Vide Can. 37. AUDITUM HABEBANT, — rumorem habebant, Graece ἀκούοντες ἦσαν, audientes erant, auditum ab illis erat, id est audierant.
1:24
24. Expugnabat, — oppugnabat. Vide dicta vers. 13. CLARIFICABANT. — Graeca ἐδόξαζον, glorificabant; Ambrosius legit, magnificabant.
1:1
Scribit ergo apostolus Galatis hanc epistolam, in qua ostendit, quod, veniente gratia novi testamenti, debet proiici vetus testamentum, ut impleta veritate deseratur figura, quibus duabus, scilicet gratia et veritate, adeptis, perveniatur ad veritatem iustitiae et gloriae. Acquiruntur autem illa duo, si observantia legalium dimissa, observantiae Evangelii Christi ferventer insistamus. Ordo autem huius epistolae congruus est, ut post duas epistolas ad Corinthios, in quarum prima agitur de sacramentis Ecclesiae, in secunda de ministris horum sacramentorum, necessarie sequatur epistola ad Galatas, in qua agitur de cessatione sacramentorum veteris testamenti. Dividitur autem haec epistola in duas partes, in salutationem, et epistolarem narrationem, ibi miror quod, et cetera. In salutatione autem primo ponitur persona salutantis; secundo ponuntur personae salutatae, ibi Ecclesiis Galatiae, etc.; tertio bonum optatum, ibi gratia vobis, et cetera. Circa primum, primo, ponitur persona salutans principaliter, quae describitur ex nomine et ex auctoritate. Ex nomine quidem cum dicit Paulus, quod congruit humilitati suae, quia interpretatur humilis. Unde dicitur I Cor. XVI, 9: ego sum minimus apostolorum, et cetera. Item congruit officio suo, quia secundum alium modum interpretatur os tubae, in quo specialiter est officium praedicationis significatum. Is. LVIII, 1: quasi tuba exalta vocem tuam, et cetera. Ex auctoritate autem describitur, cum dicitur apostolus. Ubi duo ponuntur, scilicet eius auctoritas, et auctoritatis origo. Auctoritas, quia apostolus, qui idem est quod missus. Sciendum est autem, quod apostolus in quibusdam epistolis scribit se servum, ostendens nomen humilitatis, ut in epistola ad Romanos; in quibusdam vero scribit se apostolum, ostendens auctoritatem suam. Cuius ratio est, quia Romani superbi erant, et ideo apostolus, ut inducat eos ad humilitatem, scribit se servum, in exemplum humilitatis. Galatis vero, quia stulti erant et superbi, ut frangat eos, nominat se apostolum; et ideo hic ponit auctoritatem suam. Originem autem auctoritatis suae describit, cum dicit non ab hominibus, et cetera. Et primo removet originem aestimatam; secundo assignat veram, ibi sed per Iesum Christum, et cetera. Origo autem aestimata erat, quia intantum Galatae seducti erant a pseudo, quod crederent apostolum non esse eiusdem auctoritatis qua alii apostoli erant, quia non fuit doctus a Christo vel conversatus cum eo, sed esset missus ab eis, quasi minister eorum. Opinionem ergo istam removet, cum dicit non ab hominibus, et cetera. Quidam enim mittebantur a toto collegio apostolorum et discipulorum. Et ideo ostendens se non esse ab eis missum, dicit non ab hominibus. Quidam enim mittebantur ab aliquo apostolorum speciali, sicut Paulus aliquando mittebat Lucam et Titum. Et ideo ostendens, quod nec sic missus sit, dicit neque per hominem, id est, per aliquem apostolorum in speciali, sed per spiritum sanctum, qui dicit, Act. XIII, 2: segregate mihi, et cetera. Causa autem originis huius auctoritatis vera est Christus Iesus, et ideo dicit sed per Iesum Christum, et Deum patrem. Haec autem distinctio, cum dicit per Iesum Christum et Deum patrem, potest accipi, vel quantum ad personam patris, et personam filii, et tunc alius est in persona Deus pater, et alius Iesus Christus. Ab utroque autem missus est beatus apostolus Paulus ad praedicandum, et a tota Trinitate, quia inseparabilia sunt opera Trinitatis. Non fit autem mentio de persona spiritus sancti, quia cum sit unio et nexus duorum, positis personis duabus, scilicet patris et filii, intelligitur etiam spiritus sanctus. Vel potest sumi distinctio praedicta quantum ad naturam assumptam, scilicet humanam, quia secundum naturam divinam non est distinctio inter Deum patrem et Iesum Christum. Et tunc missus est Paulus per Deum patrem, sicut per auctorem, et per Iesum Christum, sicut per ministrum. Rom. c. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse, et cetera. Quia vero Galatae derogabant apostolo, quod non fuisset conversatus cum Christo sicut alii, nec missus ab eo, ideo in hoc specialiter magnificat se, quia illi fuerunt missi per Christum adhuc viventem in carne mortali, ipse vero a Christo iam glorificato missus est, ideo dicit qui, scilicet Deus pater, suscitavit eum, scilicet Iesum Christum, inquantum hominem, a mortuis. Quasi dicat: apostolus sum, non ab hominibus, scilicet collegio apostolorum, nec per hominem, scilicet Christum in mortali carne viventem, sed sum apostolus per Christum iam suscitatum et glorificatum. Rom. VI, 9: Christus resurgens a mortuis, et cetera. Et quia praesens vita significatur per sinistram, futura vero per dexteram, inquantum ista est caelestis et spiritualis, illa vero temporalis, ideo Petrus, qui vocatus fuit a Christo adhuc in carne mortali posito, ponitur in bulla Papae in sinistra parte; Paulus vero, qui vocatus fuit a Christo iam glorificato, ponitur in parte dextera. Consequenter cum dicit et qui mecum sunt, etc., ponuntur personae adiunctae salutantes, quas describit a dulci familiaritate, quia mecum sunt, scilicet ad solatium et adiutorium. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, et cetera. Ps. CXXXII, 1: ecce quam bonum, et cetera. Item ab inseparabili charitate, cum dicit fratres, Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, et cetera. Item ab universalitate, cum dicit omnes; quod ideo addit, quia isti forte erant intantum seducti, quod dictum Pauli non reputarent. Et ideo dicit omnes qui mecum sunt, ut ostendat eos testes esse veritatis suae, et facile intelligant se errare, dum ab omnibus reprehenduntur. II Cor. II, 6: sufficit illi qui eiusmodi est obiurgatio haec, quae fit a pluribus, et cetera.
1:2
Personas autem salutatas ponit, cum dicit Ecclesiis Galatiae, et cetera. Ubi sciendum quod sicut in Glossa tangitur, Brennus dux Senonum olim congregato exercitu intravit Italiam, qua pertransita, venit in Graeciam ante tempus Alexandri magni, ubi cum essent aliqui de gente sua remanentes, in una parte Graeciae miscuerunt se Graecis; unde illa provincia Gallograecia dicta est; deinde illi Galatae sunt appellati, quasi albi. Et licet Graeci sint acuti ingenii, tamen illi Galatae stulti erant et instabiles et ad intelligendum tardiores, sicut et indociles Galli, unde originem traxerunt. Et ideo infra dicit eis: o insensati Galatae, et cetera. Istis ergo scribit epistolam hanc et isti sunt personae salutatae. Consequenter cum dicit gratia vobis, etc., ponit bona quae eis optat. Et primo ponit ipsa bona optata; secundo ipsorum bonorum auctorem, ibi a Deo patre, et cetera. Bona autem quae eis optat sunt duo, in quibus omnia spiritualia includuntur. Primum est gratia, quae est principium vitae spiritualis, cui in Glossa adscribitur remissio peccatorum, quae est primum in vita spirituali. Nullus enim potest esse in vera vita spirituali, nisi prius moriatur peccato. Secundum est pax, quae est quietatio mentis in fine, quae in Glossa dicitur esse reconciliatio ad Deum. Et sic, dum optat principium et finem omnium bonorum spiritualium, includit apostolus tamquam inter duo extrema desiderium omnis boni eis proveniendum. Ps. LXXXIII, v. 12: gratiam et gloriam dabit dominus. II Cor. ult.: gratia domini nostri, et cetera.
1:3
Bonorum autem ipsorum auctor est Deus pater, et ideo dicit a Deo patre, et cetera. Ubi primo ponitur bonorum causa; secundo causandi modus, ibi qui dedit; tertio gratiarum actio pro ipsis bonis, ibi cui est honor, et cetera. Causa autem et auctoritas bonorum est Deus pater tamquam auctor, inquantum Deus, et tota Trinitas, quae dicitur Deus omnium per creationem. Sap. XIV, 3: tu autem, pater, gubernas, et cetera. Et ideo dicit a Deo patre, et cetera. Item auctor est dominus Iesus Christus, sicut minister, et hoc inquantum homo. Rom. c. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum, et cetera. Et quod per Christum sit nobis gratia, patet Io. I, 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est, et cetera. Rom. V: iustificati gratis, et cetera. Pax etiam est nobis per ipsum. Io. XIV, 27: pacem meam do vobis, et cetera. Modus autem causandi huiusmodi bona ponitur, cum dicit qui tradidit, et cetera. Ubi primo ponitur causa efficiens, quae est mors Christi. Et quantum ad hoc dicit qui dedit semetipsum, etc., quasi dicat: ideo Christus est auctor gratiae et pacis, quia ipse morti dedit se et sustinuit crucem. Unde ipsa mors Christi est causa efficiens gratiae. Rom. c. V: iustificati gratis, etc., et Col. c. I, 20: pacificans quae in caelis, et cetera. Et dicit primo qui dedit, etc., id est, sponte se obtulit. Eph. V, 2: dilexit nos Christus, et tradidit, et cetera. Hebr. II, 9: ut pro omnibus nobis gustaret mortem. Tit. II, 14: qui dedit semetipsum, et cetera. Ex quo manifeste apostolus arguit contra eos, quod si mors Christi est sufficiens causa salutis nostrae, et in sacramentis novi testamenti, quae efficaciam habent ex passione Christi, confertur gratia, quod sit superfluum simul cum novo testamento servari legalia, in quibus gratia non confertur, nec salus acquiritur, quia neminem ad perfectum adduxit lex, ut habetur Hebr. VII, 19. Secundo ponitur finis et utilitas ipsorum bonorum quae est causa finalis. Et est duplex: unus est ut liberemur a peccatis praeteritis, et quantum ad hoc dicit pro peccatis nostris, scilicet praeteritis delendis et expiandis, quod est initium nostrae salvationis. Apoc. I, 5: dilexit nos, et cetera.
1:4
Alius finis est, ut liberaret nos a potestate mortis, et quantum ad hoc dicit ut eriperet nos de praesenti, et cetera. Col. I, 13: eripuit nos a potestate, et cetera. Et ponit tria, scilicet ut eriperet, inquit, de praesenti, et saeculo, et nequam. Ut eriperet de praesenti, trahendo nos ad aeterna, per desiderium et spem. De saeculo, id est, de conformitate huius mundi qui nos allicit, ut non ei conformemur. Rom. XII, 2: nolite conformari huic saeculo, et cetera. Nequam, reducens nos ad veritatem iustitiae. Et dicitur saeculum nequam, non propter sui naturam, cum bonum sit creatum a Deo, sed propter mala quae in eo fiunt, sicut illud Ephes. V, 16: dies mali sunt, et cetera. Gen. c. XLVII, 9, dixit Iacob: dies peregrinationis vitae meae centum triginta annorum sunt, parvi et mali, et cetera. Et licet haec sint nobis per Christum, non tamen excluditur Deus pater. Et ideo ponitur, tertio, acceptatio divinae voluntatis. Unde dicit secundum voluntatem Dei, et patris. Patris, inquam, Christi per naturam, qua ab aeterno procedit, ut verbum. Ps. II, 7: ego hodie genui te. Io. I, 1: in principio erat verbum, et cetera. Item patris nostri per adoptionem. Io. I, 12: dedit eis potestatem, et cetera. Primo modo ly Deus pater, accipitur pro sola persona patris; secundo modo pro tota Trinitate.
1:5
Et quia a Deo patre nostro, scilicet a tota Trinitate, haec omnia proveniunt nobis per Christum, ideo ipsi, scilicet toti Trinitati, gloria, in se honor aliis sit vel est, in saecula saeculorum, id est semper. Amen, est nota confirmationis. Habes ergo, in summa, in salutatione praedicta auctoritatem apostoli, qua eorum superbiam frangit; virtutem gratiae, qua eos ad observantiam Evangelii provocat; et insufficientiam legalium, ut ab eis eos revocet.
1:6
In superioribus praecessit salutatio, sequitur in sequentibus epistolaris narratio, in qua arguit apostolus eorum errorem; secundo eos monet ad correctionem, V cap., ibi state ergo, et cetera. Errorem autem eorum arguit dupliciter, et per auctoritatem evangelici documenti, et per rationem veteris testamenti, III cap., ibi o insensati, et cetera. Arguit autem errorem ipsorum, ostendendo auctoritatem evangelicae doctrinae. Primo ostendendo ipsorum levitatem quantum ad levem dimissionem evangelicae doctrinae; secundo commendando auctoritatem ipsius doctrinae evangelicae: ut sic quanto dignius est quod dimittunt, tanto eorum error appareat maior, ibi notum enim vobis facio, et cetera. Circa primum duo facit. Primo enim exaggerat culpam; secundo infligit poenam, ibi sed licet nos, et cetera. Culpam autem exaggerat et seductorum et seducentium, ibi nisi sunt, et cetera. Circa primum tria facit. Primo enim aggravat culpam seductorum ex animi levitate. Unde dicit miror, quasi dicat: cum sciatis tot bona quae dicta sunt provenire vobis per Christum, et quod cum fueritis ita bene instructi per me, tamen sic, id est, intantum et tam vehementer, ut videamini iam obliti, tam cito, id est, in tam brevi tempore, transferimini, ut alludat nomini. Galatia enim translatio dicitur. Quasi dicat: vos estis Galatae, quia tam cito transferimini. Eccli. XIX, 4: qui cito credit, levis est corde. Secundo aggravat eorum culpam ex eo quod dimiserunt. Si enim ratio recedit et transfertur a malo, commendabilis est et bene facit, sed quando recedit a bono, tunc est culpabilis. Et sic isti a bono translati erant. Et ideo dicit eis: et si mirandum sit quod tam cito et sic transferimini, addit tamen materiam admirationis, quod scilicet transferimini ab eo, scilicet a Deo, et fide eius, qui vos vocavit in gratiam Christi, id est, in participationem aeterni boni, quam habemus per Christum. I Petr. II, v. 9: gratias agentes Deo, qui vos vocavit in admirabile lumen suum. Item II Petr. II, 21: melius erat eis viam veritatis non agnoscere, quam, et cetera. Tertio aggravat eorum culpam ex eo ad quod conversi sunt, quia non sunt conversi ad bonum, sed ad malum. Unde dicit in aliud Evangelium, id est, veteris legis, quae Annuntiatio bona est inquantum annuntiat quaedam bona, scilicet temporalia et carnalia. Is. I, 9: si volueritis et audieritis me, et cetera. Sed tamen non est perfecta et simpliciter, sicut Evangelium; quia non annuntiat perfecta et maxima bona, sed parva et minima. Sed lex nova est perfecte et simpliciter Evangelium, id est, bona Annuntiatio, quia annuntiat maxima bona, scilicet caelestia, spiritualia et aeterna. Et licet sit aliud Evangelium secundum traditionem pseudo, tamen secundum meam praedicationem non. Est enim aliud in promissis, sed non est aliud in figura, quia idem continetur in veteri testamento et in novo: in veteri quidem ut in figura, in novo vero ut in re et expresse. Et sic est aliud Evangelium quantum ad ea quae exterius apparent, sed quantum ad ea quae interius sunt et continentur, non est aliud. Licet autem non sit aliud in se, tamen potest esse aliud ex culpa aliorum, scilicet seducentium. Et ideo eorum culpam exaggerans, dicit nisi sunt aliqui, scilicet seductores, qui vos conturbant, id est, puritatem sensus vestri, qua imbuti fuistis per fidei veritatem, obfuscant. Quia, licet idem contineatur quantum ad interiorem intellectum per vetus et novum testamentum, ut dictum est, tamen si post susceptionem novi testamenti reiteratur vetus, videtur ostendi quod novum non sit perfectum, et quod illud sit aliud ab isto.
1:7
Et ideo dicit quod non est aliud, nisi sunt, etc., quia isti pseudo post fidei evangelicae susceptionem cogebant eos circumcidi, ostendendo per hoc, quod circumcisio est aliquid aliud quam Baptismus et efficit aliquid quod Baptismus non potest efficere, et ideo isti conturbant vos. Infra V, 12: utinam abscindantur qui vos conturbant, et cetera. Et vere conturbant, quia volunt convertere Evangelium Christi, id est, veritatem evangelicae doctrinae in figuram legis, quod est absurdum et turbatio maxima. In illud enim debet aliquid converti ad quod ordinatur; novum autem testamentum et Evangelium Christi non ordinatur ad vetus, sed potius e contrario lex vetus ordinatur ad legem novam, sicut figura ad veritatem; et ideo figura converti debet ad veritatem, et lex vetus in Evangelium Christi, non autem veritas in figuram, neque Evangelium Christi in legem veterem: quod patet ex ipso usu loquendi. Non enim dicimus quod homo sit similis imagini hominis, sed potius e converso, imago est similis homini. Ier. XV, 9: ipsi convertentur ad te, etc.; et Lev. XXVI, 10: novis supervenientibus, et cetera. Consequenter post exaggerationem culpae ponitur inflictio poenae, cum dicit sed licet, et cetera. Et circa hoc duo facit. Primo promulgat sententiam; secundo rationem sententiae assignat, ibi modo enim hominibus, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit auctoritatem suae sententiae; secundo profert eam, ibi sicut praedixi, et cetera. Ostendit autem auctoritatem suae sententiae multam esse, eo quod non solum in perversores et in seductores subditos, sed etiam in pares, sicut sunt alii apostoli, et etiam in superiores, sicut sunt Angeli, si huius criminis, scilicet conversionis Evangelii in veterem legem, rei essent, efficaciam haberet. Et ideo dicit: quia nostrae sententiae auctoritas quam ego promulgo (quae est excommunicatio), non solum in illos qui talia intendunt, efficaciam habet, sed licet nos, scilicet apostoli, aut Angelus, bonus vel malus, de caelo veniens evangelizet, praeter quam quod evangelizatum est a nobis, anathema sit, id est, reus erit huius sententiae, quam promulgamus. Ad evidentiam autem dictorum tria inquirere oportet. Primo quid significat hoc nomen, anathema. Circa quod sciendum est, quod anathema est nomen Graecum, et componitur ab ana, quod est sursum, et thesis, positio, quasi sursum positio. Et est ortum ex quadam antiqua consuetudine. Antiqui enim quando pugnabant, capiebant aliquando aliquam praedam ab hostibus, quam nolebant convertere in usum proprium, sed suspendebant illam in templis, vel in aliquo loco publico civitatis, quasi separatam a communi usu hominum, et omne tale sic suspensum nominabant Graeci anathema; et ex hoc inolevit consuetudo, quod omne illud quod excludebatur ab usu communi, diceretur anathematizatum. Unde dicitur Iosue VI, 17 de Iericho et omnibus quae in ea sunt, quod Iosue mox anathematizavit ea. Et ideo etiam hoc in Ecclesia inolevit, ut illi qui excluduntur a communi societate Ecclesiae, et a participatione sacramentorum Ecclesiae, dicantur anathematizati.
1:8
Secundo inquirenda est ratio eorum, quae dicit licet nos aut Angelus, et cetera. Ubi sciendum est, quod est triplex doctrina. Prima est philosophorum, qui ex ductu rationis propriae in cognitionem suae doctrinae devenerunt. Quaedam alia doctrina est, quae est tradita per Angelos, sicut lex vetus. Lex enim non est allata voluntate humana (sicut dicitur ad Gal. III, 19), sed per Angelos in manu mediatoris, ut dicitur infra III, v. 19. Quaedam vero doctrina tradita est a Deo immediate, sicut doctrina Evangelii. Io. c. I, 18: Deum nemo vidit unquam, et cetera. Ad Hebr. I, 2: novissime diebus istis locutus est nobis in filio. Et post: quae cum initium accepisset, et cetera. Doctrina ergo quae traditur per hominem potest mutari et revocari per alium hominem qui melius novit, sicut unus philosophus reprobat dicta alterius; item per Angelum qui perspicacius videt veritatem. Doctrina etiam quae traditur per Angelum posset forte removeri per alium Angelum superiorem, seu per Deum. Sed contra doctrina quae immediate a Deo traditur, non potest neque per hominem, neque per Angelum irritari. Et ideo si contingat quod homo vel Angelus diceret contrarium illi quae per Deum tradita est, dictum suum non est contra doctrinam, ut per hoc irritetur et repellatur, sed potius doctrina est contra eum, quia ipse qui dicit, debet excludi et repelli a communione illius doctrinae. Et ideo dicit apostolus quod dignitas doctrinae evangelicae, quae est immediate a Deo tradita, est tantae dignitatis, quod sive homo, sive Angelus evangelizet aliud praeter id, quod in ea evangelizatum est, est anathema, id est, abiiciendus et repellendus est. Tertio solvere oportet obiectiones quae circa hoc occurrunt. Quarum una est, cum par in parem non habeat imperium, et multo magis non habeat in superiorem, videtur quod apostolus non potuit excommunicare apostolos qui erant sibi pares, et minus Angelos qui sunt superiores. Matth. XI, v. 11: qui minor est in regno caelorum, maior est illo. Non est ergo anathema per hoc. Ad hoc dicendum est, quod apostolus hanc protulit sententiam, non propria auctoritate, sed auctoritate evangelicae doctrinae, cuius minister erat, cuius doctrinae auctoritas habet, ut quicumque contra illam dicunt, excludendi et repellendi sint. Io. X: sermo quem locutus sum, ille iudicabit eum in novissimo die, et cetera. Alia quaestio est, quia ipse dicit, praeterquam quod evangelizatum est. Ergo non debet aliquis docere, neque praedicare, nisi quod scribitur in epistolis et in Evangelio. Sed hoc est falsum, quia I Thess. III, 10 dicitur: ut compleamus ea quae desunt fidei nostrae, et cetera. Respondeo. Dicendum quod nihil aliud evangelizandum est, quam illud quod continetur in Evangeliis, et in epistolis, et in sacra Scriptura implicite vel explicite. Nam sacra Scriptura et Evangelium evangelizat esse credendum Christo explicite. Unde quidquid continetur in eis implicite, quod facit ad doctrinam eius, et ad fidem Christi, evangelizari et doceri potest. Et ideo cum dicit praeter id, etc., id est, omnino alienum addendo. Apoc. ult.: si quis apposuerit ad haec, aut addiderit, scilicet omnino alienum, apponat Deus super illum plagas scriptas in libro isto. Et Deut. IV: non addetis quidquam, etc., scilicet contrarium seu alienum, nec minuetis, et cetera. Consequenter cum dicit sicut praedixi, etc., sententiam suam profert in malo, dicens: sicut praedixi de Angelis et apostolis, idem dico de seductoribus.
1:9
Si quis seductor evangelizaverit praeter id quod accepistis a me, anathema sit, id est, excommunicatus. Et haec est sententia quam profert. Sed numquid ex hoc sunt excommunicati omnes haeretici? Videtur quod non, quia dicitur Tit. III, 10: haereticum hominem post primam et secundam correctionem devita, et cetera. Respondeo. Dicendum est, quod haereticus potest dici aliquis, vel quia simpliciter errat ex ignorantia, et ex hoc non est excommunicatus; vel quia errat ex pertinacia et alios nititur pervertere, et tunc incurrit in canonem latae sententiae. Utrum autem ex tunc his verbis sententiam in haereticos protulerit, dubium est. Cum tamen sententia iam lata sit contra haereticos in Conciliis. Potest tamen dici quod forte hic ostenduntur excommunicatione digni.
1:10
Consequenter cum dicit modo enim hominibus, etc., ostendit rationem sententiae. Ubi primo ponit rationem ipsius sententiae; secundo manifestat hic propositum, ibi an quaero, et cetera. Posset enim aliquis dicere: quare sic excommunicas? Forte aliqui sunt amici, vel alicuius auctoritatis, non ergo sic faciendum est. Ideo respondens apostolus, dicit: immo sic faciendum est, quia ea quae modo dico, non sunt ad favorem hominum, sed ut placeam Deo, et hoc est quod dicit modo enim, id est, post conversionem, vel in ista epistola, suadeo hominibus, id est, tendit ad hoc appetitus meus, ut placeam hominibus, an Deo? Quasi dicat: haec quae facio, ideo facio, ut complaceam soli Deo. I Thess. II, 4: loquimur non quasi hominibus placentes, sed Deo, et cetera. Nec etiam loquimur auctoritate hominum, sed divina. Quod autem non intendam placere hominibus, patet ex intentione et ex proposito meo. Nam ego non quaero hominibus placere, id est, non est intentionis meae homines convertere, ut placeam hominibus tantum, sed propter honorem Dei. Et hoc patet, quia si adhuc intenderem placere hominibus, ut olim placui, non essem servus Christi. Cuius ratio est, quia haec sunt contraria. Ita dumtaxat, ut scilicet velim placere hominibus propter homines, non referendo illud in Deum. Si enim ideo intendam aliquando placere hominibus, ut eos traham ad Deum, non pecco. Sed si primo modo, non sum servus Christi. Is. XXVIII, 20: coangustatum est stratum, ita ut alter decidat, et cetera. Matth. VI, 24: nemo potest duobus dominis servire, et cetera. Ps. LII, 6: confusi sunt qui hominibus placent.
1:11
Supra apostolus redarguit Galatas de levitate animi, eo quod sic cito dimiserant doctrinam Evangelii, hic vero ipsius evangelicae doctrinae dignitatem ostendit. Et circa hoc duo facit. Quia primo commendat auctoritatem doctrinae evangelicae secundum seipsam; secundo ex parte aliorum apostolorum, et sua simul, cap. II, ibi deinde post annos quatuordecim, et cetera. Iterum prima pars dividitur in duas, quia primo proponit intentum; secundo manifestat propositum, ibi audistis enim, et cetera. Circa primum duo facit. Primo proponit quod intendit; secundo probat quod proponit, ibi neque enim, et cetera. Intendens ergo commendare veritatem evangelicae doctrinae, dicit notum vobis, etc., quasi dicat: ita sum certus de auctoritate Evangelii, quod non solum hominibus, immo etiam Angelis contrarium non crederem; sed eos si contrarii essent, anathematizarem. Quam quidem certitudinem ex hoc habeo, quia magis credendum est Deo quam hominibus, seu Angelis. Et ideo cum ego habuerim illud Evangelium a Deo, maximam certitudinem habere debeo et habeo. Et ideo dicit notum enim vobis facio, fratres, Evangelium, quod evangelizatum est a me vobis et aliis Ecclesiis, quia non est secundum hominem, id est, secundum humanam naturam discordantem a regula seu revelatione divina. Et sic ly secundum hominem, sonat in vitium. I Cor. III, 3: cum enim sit inter vos zelus et contentio, et cetera. Et sic accipit hic apostolus. Et ideo dicit non secundum hominem docentem me vel mittentem: quasi dicat: nullo modo potest hoc Evangelium haberi ab homine, sed a Deo. Et ideo subdit neque enim ego ab homine, etc., ubi duplicem modum acceptionis excludit. Primo quod non habuit ab homine auctoritatem evangelizandi, et quantum ad hoc dicit neque ab homine, scilicet puro, accepi illud, id est, auctoritatem evangelizandi Evangelium, sed a Christo. Rom. c. X, 15: quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Is. XLII, 6: dedi te in lucem gentium, et cetera. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste, et cetera. Secundo, quod non accepit scientiam evangelizandi ab homine.
1:12
Et ideo dicit neque didici, scilicet Evangelium per hominem purum, sed per revelationem Iesu Christi, id est, per Iesum Christum omnia clare ostendentem. I Cor. II, 10: nobis autem revelavit Deus, etc., Is. l, 5: dominus Deus aperuit mihi aurem, et cetera. Et ibid., 4: dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam, et cetera. Haec autem revelatio facta fuit apostolo, cum raptus fuit in Paradisum, ubi audivit arcana verba quae non licet homini loqui, II Cor. XII, 4. Consequenter cum dicit audistis enim, etc., probat propositum, scilicet quod non accepit ab homine Evangelium, neque ante conversionem, neque post conversionem ad Christum, ibi cum enim placuit, et cetera. Quod autem non acceperit ab homine ante conversionem suam, ostendit et per odium quod habebat ad fidem Christi et ad Christianos, et per fervorem quem habebat ad Iudaismum, ibi et proficiebam, et cetera. Dicit ergo: dico quod non accepi ab homine, et hoc ante conversionem meam, quod patet ex factis illius temporis, et ex odio quod habebam ad fidem. Nam vos ipsi audistis, infra eodem, tantum autem auditum habebant, etc., conversationem meam aliquando, dum infidelis eram, in Iudaismo, quo Iudaice vivebam. Et dicit, meam, quia hoc quod male facimus ex nobis est, ex Deo autem quidquid boni facimus. Os. XIII, 9: ex te perditio tua, Israel, tantummodo in me auxilium tuum.
1:13
Istud scilicet audistis, quoniam supra modum, scilicet aliorum, quia non solum per se, sed provocabat principes ad hoc. Alii enim forte a principibus inducti persequebantur, sed iste eos inducebat. Act. IX, 1: Saulus adhuc spirans minarum, etc., accessit, et cetera. Et quia non solum in Ierusalem, sed etiam per totam regionem. Unde accepit litteras in Damascum, et cetera. Unde de eo potest intelligi illud quod dicitur Gen. XLIX, 27: Beniamin lupus rapax, et cetera. Persecutus sum Ecclesiam Dei, scilicet inquirendo Christianos et fugando. I Cor. XV, 9: non sum dignus vocari apostolus, et cetera. Et expugnabam illam, non quidem spiritualiter, quia corda fidelium non poteram a fide avertere, sed corporaliter affligendo eos poenis corporalibus, et ponendo in carcere. Act. IX, 21: nonne hic est qui, etc., Ps. CXXVIII, 1: saepe expugnaverunt me, et cetera. Sic ergo patet, per odium quod habebat ad fidem Christi ante conversionem, quod non accepit Evangelium ab homine. Patet hoc etiam per amorem et fervorem zeli, quem habuit ad Iudaismum, et hoc quantum ad profectum exteriorem. Unde dicit et proficiebam, etc., ubi tria ponit quae exprimunt profectus magnitudinem, quia supra multos, non supra paucos proficiebat, non supra senes ineptos ad profectum scientiae, sed coaetaneos, scilicet adolescentes acutos et aptos ad profectum. Thren. III, 27: bonum est viro, cum portaverit iugum ab adolescentia sua. Item non supra coaetaneos extraneos, quasi ignotae linguae, sed illos qui sunt in genere meo, scilicet Iudaeorum. Act. XXII, 3: ego sum vir Iudaeus, secus pedes Gamalielis eruditus, et cetera. Item quantum ad zelum interiorem quem habebat ad legem.
1:14
Et ideo dicit abundantius prae aliis aemulator existens, non solum legis, sed paternarum mearum traditionum, scilicet quas habent Iudaei licitas, quas boni patres addiderunt, ut dicitur in Glossa, quas quidem traditiones vocat suas, quia ita reputabat eas, ac si suae fuissent. Phil. III, 5: secundum legem Pharisaeus, secundum aemulationem persequens, et cetera. Sed quaestio est super hoc quod dicit Glossa: boni patres addiderunt. Videtur quod non fuerint boni, quia Deut. IV, 2 dicitur: non addetis ad verbum quod ego loquor vobis, et cetera. Ergo fecerunt contra mandatum domini, addentes traditiones, et sic non fuerunt boni. Dicendum est quod verbum illud domini intelligendum est sic: non addetis aliquid contrarium, seu extraneum verbis quae ego loquor, et cetera. Addere autem aliqua quae non sunt contraria, licuit eis, scilicet aliquos dies solemnes et alia similia, sicut factum est tempore Mardochaei, et tempore Iudith, in memoriam beneficiorum quae a Deo recipiebant. Contra, Matth. XV, 6, dominus reprehendit eos, dicens: irritum fecistis mandatum domini propter traditiones hominum. Non ergo sunt licitae traditiones. Respondeo. Dicendum est, quod non arguuntur, quod tenent traditiones hominum, sed quia propter traditiones hominum dimittunt mandata Dei.
1:15
Postquam autem apostolus ostendit quod ipse non accepit ab homine Evangelium ante suam conversionem, nunc hic probat quod non accepit ipsum ab homine post conversionem suam. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit quod non recepit Evangelium ab homine tempore conversionis suae; secundo quod nec etiam post conversionem suam, ibi deinde post annos tres, et cetera. Circa primum duo facit. Quia primo ostendit quod non accepit Evangelium ab apostolis, neque didicit; secundo quod non ab aliis fidelibus, ibi sed abii in Arabiam, et cetera. Circa primum tria facit. Primo ostendit causam efficientem suae conversionis; secundo finem, ibi ut revelaret, etc.; tertio modum, ibi continuo non acquievi, et cetera. Circa primum notat causam suae conversionis, quae duplex est, scilicet beneplacitum Dei, quod est divina electio, et convertentis vocatio. Quantum ad primum dicit cum autem placuit, scilicet Deo, non quando volui ego, sed quando placitum fuit sibi, quia non est volentis neque currentis, etc., ut dicitur Rom. IX, 16. Ps. CXLVI, 11: beneplacitum est domino, et cetera. Phil. II, 13: Deus est qui operatur in nobis, et cetera. Qui, scilicet Deus, me, scilicet rebellem I Cor. XV, 9: ego sum minimus apostolorum, etc., quoniam persecutus sum, et cetera. Act. c. IX, 1: Saulus adhuc spirans minarum, et cetera. Persecutorem: Saule, Saule, quid me persequeris, etc. blasphemum I Tim. I, v. 13: qui fui blasphemus, et cetera. Me, talem, inquam, segregavit ex utero matris meae. Vel ad litteram: qui fecit me nasci ex ventre matris meae. Et vere dicitur Deus segregare ex utero, licet sit opus naturae, quae est quasi instrumentum Dei, quia opera etiam nostra attribuuntur Deo, sicut principali auctori, Is. c. XXVI, 12: omnia enim opera nostra operatus es in nobis, etc., sicut et effectus principali agenti attribuuntur. Ideo dicitur Iob X, v. 11: pelle et carnibus vestisti me, et cetera. Et ab hoc utero segregatus est ad iustificationem, quia eiusdem est iustificare, cuius est condere. Ps. XXI, 11: de ventre matris meae, et cetera. Vel: ex utero matris meae, scilicet synagogae, cuius uterus est collegium Pharisaeorum, qui nutriebant alios in Iudaismo. Matth. XXIII, v. 15: circuitis mare et aridam, ut faciatis, et cetera. Sic ergo mater sua fuit synagoga. Cant. c. I, 5: filii matris meae pugnaverunt contra me, et cetera. Uterus eius sunt Pharisaei. Ex hoc ergo utero est segregatus per spiritum sanctum ad fidem Evangelii. Rom. I, 1: segregatus in Evangelium Dei. Vel mater sua est Ecclesia Christi; uterus eius, collegium apostolorum. Segregavit ergo Deus ipsum ab utero Ecclesiae, id est, a collegio apostolorum in officium apostolatus et praedicationis ad gentes, quando dixit apostolis, Act. XIII, 2: segregate mihi Barnabam et Paulum, et cetera. Vocat autem synagogam matrem suam, quia Pharisaeus erat, quasi magnus in ea, dum dicitur Pharisaeus, et ex Pharisaeis, quia zelator legis erat. Supra: abundantius autem aemulator, et cetera. Quantum autem ad aliam causam dicit et vocavit, et cetera. Est autem duplex vocatio. Una est exterior, et sic dicit: vocavit me caelesti voce. Act. IX, 4: Saule, Saule, quid me persequeris? et cetera. Vade in civitatem, et cetera. Sic etiam alios apostolos vocavit. Alia est interior, et sic vocavit per quemdam instinctum interiorem, quo Deus per gratiam tangit cor, ut convertatur ad ipsum, et sic vocavit a mala via in bonam, et hoc per gratiam suam, non nostris meritis. Rom. VIII, 30: quos praedestinavit, hos et vocavit, et cetera. Is. XLV, 13: suscitavit eum ad iustitiam, et cetera. Amos, V, 8: qui vocat aquas maris, et cetera. Finis autem conversionis ponitur, cum dicit ut revelaret filium, etc., qui quidem finis est Christus. Ordinatur autem conversio sua ad Christum dupliciter, scilicet facto, et sic dicit ut revelaret filium suum, id est, in eo quod circa me fecit, convertendo me et dimittendo peccata mihi, revelaret quanta sit mihi facta misericordia. I Tim. I, 15 s.: Christus Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, et cetera. Sed ideo misericordiam Dei consecutus sum, quia ignorans, et cetera. Sic ergo revelavit in eius conversione filium suum, et hoc inquantum filius dicitur gratia Dei. Item revelavit eum in eius operatione; unde dicebat ipse, Rom. XV, 18: non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non effecit Christus in obedientiam gentium, in verbo, in factis, et virtute, et cetera. Et hoc inquantum filius virtus est Dei. Item revelavit eum in eius praedicatione; unde ipse dicebat, I Cor. I, 23: nos praedicamus, etc., usque et Dei sapientiam. Et hoc inquantum filius eius dicitur Dei sapientia. Item ordinatur ad Christum sua conversio verbo, et sic dicit ut evangelizarem illum in gentibus, quia, aliis apostolis evangelizantibus Christum Iudaeis, Paulus de mandato domini ivit ad gentes convertendas. Is. c. XLIX, 6: parum enim est mihi, ut sis mihi servus, etc., dedi te in lucem, et cetera. Act. XIII, v. 47: sic enim praecepit, et cetera. Infra: ecce testem populis dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus.
1:16
Modus autem suae conversionis est perfectus, et quantum ad effectum; unde dicit continuo non acquievi carni et sanguini, id est, statim ita perfecte fui conversus, quod omnis carnalis affectus recessit a me. Eccli. c. XI, 23: facile est enim in oculis domini subito honestare pauperem. Et accipitur hic caro et sanguis pro vitiis carnalibus. I Cor. XV, 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, et cetera. Infra V, 17: caro concupiscit, et cetera. Vel pro affectu et amore ad carnaliter sibi coniunctos. Matth. c. XVI, 17: caro et sanguis non revelavit tibi, et cetera. Sic apostolus et vitia sua superavit, et suos Iudaeos contempsit. Item quantum ad intellectum; quia ita fuit instructus a Christo, quod non fuit ei necesse instrui ab apostolis. Et ideo dicit nec veni Ierosolymam, ut scilicet ab eis instruerer. Item non fuit necesse instrui ab aliis fidelibus.
1:17
Et ideo dicit sed abii in Arabiam, etc., quasi dicat: non ivi ad loca ubi erant alii fideles, ut me instruerent, sed ivi in Arabiam, ubi non erant edocti in fide, sed infideles. Et iterum reversus sum Damascum, scilicet ad parentes. Iob XXXVIII, 25: quis dedit vehementissimo imbri cursum, et cetera. Sed contra dicitur Act. IX, 25 quod demiserunt eum de muro per sportam, et cetera. Cum autem venisset Ierusalem, tentabat se iungere discipulis. Venit ergo Ierusalem. Dicendum est quod venit, sed non ut instrueretur.
1:18
Vel, melius, dicendum est quod non statim venit, sed post aliquod tempus, et ideo sequitur deinde post annos, et cetera.
Postquam superius apostolus ostendit se non accepisse Evangelium ab homine ante conversionem suam, nec tempore suae conversionis, hic probat quod nec etiam post conversionem accepit ipsum ab homine; sed potius hic ostendit quomodo doctrina sua fuit ab hominibus approbata. Et circa hoc duo facit. Primo enim manifestat quomodo doctrina sua fuit ab apostolis approbata; secundo ostendit qualiter fuit approbata ab aliis fidelibus, ibi deinde veni in partes, et cetera. Et primo narrat factum; secundo confirmat veritatem dicti, ibi ecce coram Deo, et cetera. Dicit ergo: licet non iverim ad apostolos, ut instruerer ab eis circa principium meae conversionis, quia iam eram instructus a Christo, tamen ex affectu charitatis compulsus, post annos tres, scilicet conversionis meae, veni Ierosolymam, quoniam iamdiu desideravi videre Petrum, non ut discerem ab eo, sed ut visitarem eum. Iob c. V, 24: visitans speciem tuam, et cetera. Et mansi apud eum diebus quindecim, repertus ab eo, ut verax apostolus. Et dicit diebus quindecim, quia numerus iste componitur ex octo et septem. Octonarius autem est numerus novi testamenti, in quo expectatur octava resurgentium; septenarius autem, numerus veteris testamenti, quia celebrat septimam diem. Mansit autem apud Petrum diebus quindecim, conferens cum eo de mysteriis veteris testamenti et novi. Et ne credatur quod licet non sit instructus a Petro, esset tamen etiam instructus ab aliis, subdit quod nec ab aliis fuit instructus.
1:19
Unde dicit alium autem apostolorum, a quo instruerer, vidi neminem, id est nullum, nisi Iacobum fratrem domini. Illum enim vidit in Ierusalem. Circa istum Iacobum sciendum est, quod iste fuit episcopus Ierosolymorum, et fuit vocatus Iacobus minor, eo quod vocatus fuerat post Iacobum alium. Dicuntur autem multa de isto Act. XV, 13 ss. Ipse etiam fecit epistolam canonicam. Quare autem dicatur frater domini, a diversis diversimode dicitur. Elvidius enim dicit, quod ideo dicitur frater domini, quia fuit filius beatae virginis. Dicit enim quod beata virgo Christum concepit et peperit, et post partum Christi concepit de Ioseph, et peperit alios filios. Sed hic error est damnatus et reprobatus. Item patet esse falsum, quia Iacobus non fuit filius Ioseph, sed Alphaei. Alii vero dicunt, quod Ioseph ante beatam virginem habuit aliam uxorem, de qua habuit filium Iacobum et alios, qua mortua, accepit in uxorem beatam virginem, de qua natus est Christus, non tamen cognita a Ioseph, sed per spiritum sanctum, ut in Evangelio dicitur. Quia ergo ex patre nominantur cognationes, et Ioseph putabatur pater Christi, ideo iste Iacobus, licet non fuit filius virginis, tamen vocabatur frater domini. Sed hoc est falsum, quia si dominus matrem virginem noluit nisi virgini commendare custodiendam, quomodo sustinuisset sponsum eius, virginem non fuisse, et sic perstitisse? Ideo alii dicunt, et in Glossa tangitur, quod Iacobus iste fuit filius Mariae Cleophae, quae fuit soror virginis. Dicunt enim quod Anna mater beatae virginis nupsit primo Ioachim, ex quo peperit Mariam, matrem domini, quo mortuo, nupsit Cleophae fratri Ioachim, ex quo peperit Mariam Cleophae, et ex hac natus est Iacobus minor, Iudas et Simon, quo mortuo, dicitur quod nupsit adhuc cuidam tertio, qui vocatus est Salome, ex quo concepit et peperit aliam Mariam, quae dicta est Salome, et de hac natus est Iacobus maior, et Ioannes, frater eius. Sed huic opinioni dupliciter contradicit Hieronymus. Primo quia Salome non est nomen viri, ut etiam in Graeco apparet, sed est nomen mulieris, quae fuit soror beatae virginis, et ex Zebedaeo genuit Iacobum maiorem et Ioannem, sicut Maria Cleophae ex Alphaeo genuit Iacobum minorem, Iudam et Simonem. Dicitur autem frater domini iste Iacobus, specialiter inter alios suos consobrinos, et hoc propter duo, primo propter similitudinem effigiei, quia similis erat Christo in facie; et propter similitudinem vitae, quia imitabatur Christum in moribus. Vel quia Alphaeus pater eius fuit de cognatione Ioseph. Et ideo quia Iudaei cognationis lineam texere solent a maribus, et Christus putabatur filius Ioseph, ut dicitur Lc. III, 23, ideo specialiter dictus est frater domini, et non alii, qui solum ex matre coniuncti erant ei. Accipitur autem hic frater cognatione. Nam in Scriptura fratres aliquando dicuntur natura. Matth. I, 2: Iacob autem genuit Iudam et fratres eius. Cognatione, sicut omnes consanguinei sunt fratres. Gen. XIII, 8: ne, quaeso, sit iurgium inter te et me, fratres enim sumus. Gente, et sic omnes unius linguae dicuntur fratres. Deut. XVII, 15: non poteris alterius gentis hominem regem facere, qui non sit frater tuus. Affectione, et sic omnes amici, et qui habent eumdem affectum dicuntur fratres. II Cor. II, 13: eo quod non invenerim Titum fratrem meum, et cetera. Religione, et sic omnes Christiani qui habent unam regulam vitae, dicuntur fratres. Matth. XXIII, v. 8: fratres estis, et cetera. Ps. CXXXII, 1: ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum, et cetera. Communiter autem omnes homines dicuntur fratres, quia ab uno Deo gubernati et educati. Mal. II, 10: numquid non unus est pater omnium nostrum, et cetera.
1:20
Consequenter cum dicit quae autem scribo vobis, etc., confirmat per iuramentum quod dixerat, quasi dicat: ea quae nunc scribo vobis de me, ecce in manifesto sunt, ita quod satis constat quia non mentior. Et hoc dico, coram Deo, id est, teste Deo. Iurat autem hic apostolus non ex levitate, sed ex necessitate istorum, quibus necessarium erat, ut crederent. Nisi enim hoc faceret, non crederent ei. II Cor. II, 17: coram Deo in Christo loquimur. Rom. I, 9: testis est mihi Deus, et cetera. Quid ergo dicit dominus: sit sermo vester, est, est; non, non; quod amplius est, a malo est? Dicendum est, quod est a malo eius qui non credit, vel a malo poenae quo cogitur quis iurare. Consequenter cum dicit deinde veni, etc., ostendit quomodo fuit approbatus ab aliis Ecclesiis Iudaeae. Ubi tria facit. Primo ostendit ubi fuit conversatus, quia in Cilicia.
1:21
Unde dicit deinde veni in partes Syriae et Ciliciae, scilicet patriae; unde etiam fuit raptus: quia dicitur Act. XXII, 3: erat autem Paulus a Tharso Ciliciae, et cetera. Secundo quomodo fuit cognitus ab eis, quia non facie, sed auditu tantum et fama.
1:22
Unde dicit eram enim ignotus facie Ecclesiis Iudaeae quae erant in Christo, id est, in fide Christi. II Cor. VI, 8: sicut qui ignoti et cogniti. Unde patet quod Ecclesiae Iudaeae non docuerunt me.
1:23
Tantum enim auditum habebant, scilicet de me per famam, quoniam qui persequebatur, et cetera. Tertio quomodo approbatus est ab eis, quia in me glorificabant Deum, id est, in mea conversione magnificum probabant, qui gratia sua me convertit. Is. XLIII, 20: glorificabit me bestia, et cetera.
1:1
1. Paulus Apostolus non ab hominibus. Autoritatem suam contra pseudapostolos asserit statim initio; ccribens se Apostolum creatum, aut (quod Apostoli nomen sonat) missum, non ab hominibus, veluti a collegio Apostolorum, quomodo Matthias Apostolus factus est; aut suffragiis alicujus Ecclesiae, quomodo nonnulli alii, ut Barnabas et Silas.
Neque per homimm. Hoc duobus modis exponitur; vel sic: non per hominem mortalem; qualis erat Christus, quando duodecim Apostolos elegit, sed per hominem immortalem, qualis idem Christus post resurrectionem. Unde mox resurrectionis ejus meminit, dicens: qui suscitavit eum a morluis. Et haec Augustini expositio est. Vel secundum Hieronymum et alios plerosque hoc modo: Non per hominem purum, quantumvis excellentem; qualis erat Petrus Apostolus Christi vicarius, per quem creatus fuit Clemens; ut Timotheus et Titus per Paulum. Hic commentarius potior videtur. Non enim in ipso limine Epistolae Paulum se caeteris Apostolis anteferre voluisse, credibile est. Adde, quod hic sensus optime congruit cum eo, quod proxime sequitur:
Sed per Jesum Christum } qui non est purus homo, sed homo Deus. Id quod ex hoc loco contra haereticos, qui Christum non aliud quam hominem dixerunt, bene colligit Hieronymus.
Et Deum Patrem s Jesu Christi naturalem. Signincat autem se factum Apostolum a Deo Patre per Christum Filium ejus. Ubi notandum, inter praepositiones ab et per non esse ponendum hcc loco discrimen, alioqui quam maxime dicendum fuisset, a Deo Patre, et non per Deum Patrem. Addit autem:
Qui suscitavit eum a mortuis. Hoc addit, ut tacite saltem innuat, a Christo per resurrectionem immortali se constitutum Apostolum; quod nulli contigerat aliorum. Quaeri potest, quomodo non ab hominibus Apostolum se creatum dicat, de quo Lucas scribit Actor. 13., quod ad Evangelium gentibus praedicandum (quod erat Apostolici muneris) impositionem manuum accepit una cum Barnaba, a senioribus ecclesiae Antiochenae. Respondeo, Paulum et Barnabam eo loco non fuisse creatos Apostolos; sed tantum cum caeremonia manuum impositionis, adhibita oratione et jejunio, missos fuisse ad opus praedicationis Evangelicae, ad quod jam assumpti et designati erant a Spiritu sancto. Sicut Petrus et Joannes a collegio Apostvdorum missi sunt ad Samaritanos, non tamen ordinati Apostoli; sed multo ante a Christo. Certe Paulus non solum dicere vult, sese immediate a Christo munus Apostolicum accepisse; verum etiam Evangelium, quod praedicaret, ab ipsomet per revelationem didicisse. Quod quidem expressius affirmat in consequentibus hujus capitis.
1:2
2. Et qui mecum sunt omnes fratres. Adjungit sibi fratres non unum aut paucos, sed omnes, qui secum erant; ut doceat, se non ex sua tantum, sed omnium fratrum sententia scribereea, quaescribit; idque propter eos, qui Pauli doctrinam, ut singularem et ab ecclesiis haud receptam, calumniabantur.
Ecclesiis Galatiae. Subaudi, scribit, aut precatur, quod sequitur. Ecclesias Galatiae dicit numero plurali; quia plures Galatarum erant ecclesiae, quas a recto tramite Evangolii abduxerant pseudapostoli. Notant autem Graeci interpretes, Apostolum non adscribere titulos amoris authonoris; ut dilectis, sanctis, sanctificatis; neque dicere hoc modo: Ecclesiis Dei, quae sunt in Galatia, aut quippiam tale, quod solet in aliis Epistolis; sed simpliciter ac nude dicere: Ecclesiis Galatiae. Quod signum esse putant indignantis adversus eos Apostoli; ut quos, ob gratiam Christi rejectam, nec dignos censeafc iis appellationibus, quas alibi communes facit omnibus Christianis.
1:3
3. Gratia vobis et pax a Deo Patre et Domino nostro Jesu Christo. Haec salutationis forma quid sibi velit, jam in aliis epistolis expositum est.
1:4
4. Qui dedib semetipsum p,o peccatis nostris, Id est, tradidit semetipsum in mortem pro peccatis nostris delendis, utique secundum naturam humanam, qua sola mori potuit. Hoc autem Apostolus commemorat, ut innuat, non a caeremoniis legis, sed ex cruce Christi remissionem peccatqrum exspectandam. Quo pertinet etiam, quod sequitur:
Ut eiiperet nos de praesenti saeculo nequam. Sensus est: Item dedit semetipsum, ut eximeret ac segregaret nos de numero impiorum, et vocaret in sortem sanctorum. Praesens saeculum3 id est, tempus vitae praesentis, vocat nequam, seumalignum; non quasi per se malum sit; quomodo quidam antiqui haeretici intellexerunt, quos refellit Hieronymus; sed metonymice propter malos homines, quorum numerus in eo plurimum praeva let; adeo ut omnes nascantur mali, nec boni fiant nisi ex malis. Apparet autem, Apostolum, cum dixit pro peccatis nostris, et iterum ut eriperet nos, inelectorum persona loqui; quia qui segregantur ex massa impiorum, electi sunt, qui vero relinquuntur, reprobi.
Secundum voluntatem Dei et patris nostri. Quem superius dixit patrem Christi per naturam; nunc patrem nostrum vocat, propter adoptionem filiorum Dei. Caeterum pars ista vel referri potest ad illud superius: Qui dedit semetipsum, ut sensus sit, Christum tradidisse seipsum in mortem, ex voluntate, decreto et praecepto Patris; vel ad effectum hujus spontaneae traditionis, significatum verbis subsequentibus. Nam voluntatis ac beneplaciti divini est, peccata nostra deleri, nosque eripi e massa perdita. Sed prior constructio magis convenit cum aliis scripturae locis, in quibus Tater Filium in mortem tradidisse dicitur; et quibus Filii erga Patrem usque ad mortem obedientia commendatur.
1:5
5. Cui est gloria in saecula saeculorum, Amen. Verbum est non additur in Graeco; potestque non minus commode suppleri sit, optativum. Hoc enim postulare videtur clausula Amen, id est, fiat. Sensus: Qui pro tanto beneficio dignus est, a nobis et ab omnibus glorificari per saecula semper duratura, id est, in omnem aeternitatem. Huc usque salutatio.
1:6
6. Miror, quod sic tam cito transferimini c.b eo, qui vos vocavit in gratiam Ckristi, in aliud evangelium. Orditur Apostolus sermonem a castigatione. Nam quod ait miror, id ex rei circumstantia castigantis et increpantis significationem habet; simul eo verbo subindicat, se magnam de Galatis opinionem antea habuisse: nam casum magnorum miramur. Pro eo, quod nostri codices habent, sic tam cito, Graece tantum est, ouTd) Taxiws, id est, sic cito, vel tam cito, vel (ut apud Ambrosianum) adeo cito. Undo verisimile est, sic et tam ex diversis versionibus huc confluxisse. Pursum Graece non est in gratiam sed in gratia; id est, ut Ambrosianus legit, per gratiam. Sane Hieronymum in gratia, et non in gratiam legisse, ex ejus commentario colligi putest; tametsi non negandum, Graecas praepositiones, Iv, lizl, siC, apud Apostolum interdum confundi. Quod autem Augustinus pro gratia, gloriam legit, ex nullis codicibus, qui hodie extent, suflragium habet; sed nec in Oraecis vocabulis ulla affinitas est. Jam vero quod Hieron. et oum secutus in sua versione Erasmus, hyperbaton hoc loco faciunt, ut rectus ordo constructionis sit iste: Miror, quod tam cito transferimini a Christo, qui vos vocavit per gratiam (siquidem et hanc constructionem Graeca non respuunt), id aliis non probatur; nec immerito. Nam vocatio passim in epistolis Paulinis Patri, non Christo, tribuitur; ut videre est Nom. Denique et hoc ipso capite, ubi dicit: Et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me. Quare nec Graecorum quisquam, nec Angastinus, nec Ambrosianus hujus hyperbati meminerunt: quin ipse Erasmus in paraphrasi caeteros secutus, priorem versionem suam deserit. Itaque planus est sensus: Miror vos tara cito post fidem Christi susceptam ab eo, qui vos admirabili benignitate vocavit in gratiam Christi filii sui, id est, ad participationem gratuitorum ejus beneficiorum; vel, per giatiam Christi, id est, per meritum ejus gratuito vobis applicatum; transferri seu traduci in aliud evangelium, hoc est, diversum ab eo, quod a me vobis praedicatum est; sive in aliam doctrinam. quae pro Evangelio vobin obtruditur. Non dicit, a meo evangelio in aliud, sed: ab eo, qui vos vocavit; ne suum negotium agere videretur, suive causa commotus esse adversus Galatas, sed propter ipsos, quia a Deo vocante recesserant.
1:7
7. Quod non est aliud. Correctio est ejus quod dixit in aliud evangelium, habetque vim expositionis; nam in scriptura proprie nihil corrigendum est. Tametsi, inquit, ea doctrina, quae nunc vobis ingeritur, non est digna nomine evangelii. Neque enim praeter illud, quod praedicavi vobis, ullum est aliud Evangelium: quidquid ab eo diversum adfertur, evangelium non est, sed pseudoevangelium, magistris pseudapostolis congiuens.
Nisi sunt aliqui, qui vos conturbant, et volunt convertere evangelium Christi. Nisi pro sed, frequentissimo~more scripturae. Sed tantum, inquit, quidam sunt turbantes vos, dum volunt invertere Evangelium Christi; id est, aliud docere, quam quod Christus per Apostolos docendum tradidit. Non enim Christus praecepit homines circumcidi, caeterasque legis ceremonias observari; sed ab hoc jugo fideles suos liberavit. Volunt ergo convertere et in aliud transmutare Evangelium Christi; qui, sicuti Petrus in concilio loquitur Act. 15., legis jugum Christi fidelibus tentant imponere. Dicit autem, volunt convertere, significans eorum conatum, non effectum; eo quod Evangelium Christi, quemadmodum dictum jam est, unum et immutabile sit. Quae res etiam ab Hieronymo annotata est. Admonet hoc loco Theophylactus, etiam exiguum quiddam Evangelio repugnans, quale erat sabbatum et circumcisio, ejusmodi esse, ut universum Evangelium invertat: perinde ac si quis regii numismatis aliquantulum depravarit, is totum numisma adulterinum reddidit. Quod observari vult propter eos, qui in quaestione religionis ac fidei saltem modicum quid putant adversariis, causa pacis, concedendum.
1:8
8. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit. Evangelium suum gravissima execratione confirmat. Ubi notanda est in Apostolo constans antoritatis suae defensio, qua, ne angelo quidem caelitus advenienti, si quid secus annunciet, anathema dicere veretur. Nos, id est, ego ipse Paulus, qui vobis Evangelium praedicavi, vel, ut alii volunt, nos Apostoli. Sed prior expositio melior, nam Pauli scopus est, Evangelium ab ipsometpraedicatam, quod cum aliorum Apostolorum Evangelio convenire negabant pseudapostoli, ab hujusmodi calumnia vindicare. Qiu d autem ait, Angelus de coelo; hypothesis est rei impossibilis. Nam fieri non potest, ut Angelus e coelo veniens atque a Deo missus evangelizet praeter id, quod Paulus evangelizaverat: sive quia Angeli boni confirmati sunt in justitia et veritate, sive quia Deus falsum nuncium mittere non potest. Notanda etiam catachresis in verbo evangelizet 3 posito loco generis, annunciet.
Anathema sit, id est, maledictus et execrabilis; quod Hebraei vocabantHorma, nam pro eo LXX. scripserunt, dvafrejia Non excommunicat hac sententia quenquam Apostolus, sed declarat, execrabilem esse et excommunicatione atque aeterno interitu dignum; sicut et 1 Corinth. 16. dicens: Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema. Quomodo et intelligendi sunt anathematismi conciliorum: Si quis dixerit hoc aut illud, anathema sit. De hoc vocabulo plura vide ad locum memoratum 1 Cor. 16. et ad Rom. 9. Porro quia sententiam hanc Apostolicam detorquent haeretici nostri temporis adversus Ecclesiasticas traditiones, id est, ea Ecclesiae dogmata, quae sola traditione continentur, non verbo scripto; tanquam hoc genus sit praeter illud, id est, diversum ab eo, quod evangelizarunt Apostoli; diligentius hujus loci sensus investigandus est. Quidam respondent, Apostolum non dicere: Si quis annunciet aliquid diversum ab Evangelio scripto; sed: si quis annunciet vobis praeter id, quod evangelizavimus vobis; hoc est, ut Apostolus sententiam suam repetens explicat, praeter id, quod accepistis. Traditiones autem, inquiunt, etsi sint diversae ab Evangelio scripto; non tamen ab eo, quod initio traditum et acceptum est. De iis enim ipse Apostolus scribit 2 Thessal. 2. Tenete traditiones, quas didicistis sive per sermonem etc. At huic responsioni opponitur, quod nullo modo verisimile sit, Galatis adhuc rudibus in fide statim omnia Christianae religionis mysteria tradita fuisoe; cum quaedam eorum sublimiora sint et minus necessaria; de quibu6 alibi dicit Apostolus: Sapientiam loquimur inter perfectos 1 Corinth. 2. Quae proinde non initio novellis Christianis proponebantur, sed servabantur opportuno tempore tradenda. Quare si quis horum aliquid postea proponeret et annunciaret; non utique dicendum ei erat anathema. Deinde si, juxta horum intelligentiam, praeter significat id, quod quocumque modo diversum est ab iis, quae jam tum tradita erant; Joannes Apostolus esset anathema, quia postea scripsit Evangelium et Apocalypsim, in quibus multa sunt ab aliis non ante tradita. Quin ipse Paulus sibi anathema foret, qui, et in hac Epistola et in aliis postea scriptis, quaedam docuit et tradidit antea Galatis non tradita; qui etiam 1 Thess. 3. promittit se completurum ea, quae deerant fidei ipsorum. Denique quis dixerit, angelum de coelo, si mysterium aliquod annunciaret, hactenus non revelatum hominibus, futurum anathema; ac non potius fidem ei habendam, sicut caeteris revelationibus propheticis? Potior itaque responsio est, vocabulo praeter, Graece TiapOL, non significari ab Apostolo, quod quocunque modo diversum est, sed ita diversum, ut sit etiam adversum et contrarium; quasi dicat: Quodsi vel ego ipse, vel angelus Dei vobis annunciet ac pro Evangelio proferat aliquid contrarium iis, quae ego vobis evangelizavi; sit anathema. Jara autem traditiones Ecclesiae nequaquam hujusmodi sunt; sed cum doctrina, quam Paulus tradidit, ac generatim cum verbo Dei scripto, quam maxime consentiunt. Id vero, quod pseudapostoli docebant, legem Mosaicam omnibus in Christum credentibus, tam gentilibus quam Judaeis, observatu necessariam esse; contrarium erat doctrinae Pauli et caeterorum Apostolorum, ac non solum diversum; ut liquet ex Act. 15. Et quidem haec significatio praepositionis Tcapa Graecis usitatissima est, ut et Latinis ipsius praeter. Hinc 7capa'vojio<;, legis violator; et Tcapavouia, legis transgressio; et multa similia. Sic ipse Paulus Rom. 1. praeter naturam, id esl, contra naturam, ut bene vertit interpres. Et cap. 4. dicit, Abraham praeter spem in spem credidisse, quod interpres vertit, contra spem: et ejusdem epist. cap. 16. praecipit observari eos, qui dissensiones et offendicula praeter (id est contra) doctrinam ipsis traditam faciebant. Et Latine dicimus, praeter legem, praeter morem, praeter opinionem, praeter spem, praeter dignitatem; id est contra. Hunc intellectum sequuntur Hieronymus et Ambrosianus in comm., nec non Augustinus tract. 98. in Joan. et lib. 17. contra Faustum cap. 3. et lib. 23. cap. 7. Ex quo praeterea liquet, non adversari Catholicis illud ejusdem Augustini lib. 3. contra lit. Petil. cap. 6. Si angelus de coelo vobis annunciaverit praeterquam quod in 6cripturis legalibus et Evangelicis accepistis, anathema sit. Nam Augustinum ex Augustino exponentes, dicimus sensum esse, contra id, quod in scripturis accepistis. Ac si quis perpendat verba S. Aug. dicto Tract. 98. in Jcan. sub finem, videbit ipsum hic non istud praeterquam, sed praeter dedisse: quod idem de nostro Interprete hoc loco merito suspiceris, perpendens, quid omnes codices Latini legant v. proxime seq. Sed objicit nobis aliquis Theophylacti commentarium, in quo sic legitur: Nec dixit, si contraria aut pugnantia praedicent; sed, si vel parvum quid anmincient, praeter id quod annunciavimus, hoc est, si plusculum quippiam adjecerint: execrationi subdantur. Resp. Theophylactum loqui de additamento, quo pars aliqua doctrinae ab Apostolo traditae labefactetur. Qui sensus ex Chrysostomo, cujus vestigia Theophyl. insequitur, manifestus est. Dicit enim Chrysostomus, ideo Apostolum dixisse 7tapa, id est, praeter; ut hinc discamus, non eos solum anathema decerni, qui aperte contraria docent, aut talia, quae totum Evangelium subvertunt; sed etiam illos, qui aliquid addunt, quo quidvis, quantumvis minimum Evangelii labefactatur, etiamsi aperte ei contrarium non sit. Ac sane Theophylactum aliter intelligi non oportere, perspicue declarat illud, quod ex ipso proxime annotavimus; ne quidem exiguum aliquid fidei repugnans adversariis concedendum esse.
1:9
9. Sicut praediximus, et nunc iterum dico. Id est: Quemadmodum jam ante dixi, ita et nunc iterum dico, ac sententiam repeto. Quod ergo dicit, praediximus; vel ad aliud tempus, quo simile quid dixerat et contestatus fuerat, referendum; vel potius ad id, quod proxime praecessit. Id enim repetit, inculcationis causa; ne, quod semeldictum erat, minus certum haberetur.
Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Accepistis, intellige, a nobis. Repetit enim aliis verbis, quod dixerat, praeter quod evangelizavimus vobis. Hunc autem locum similiter Augustinus de eo, quod contrarium sit traditis et acceptis, exponit. Tractans enim illud Joan. 16. Adhuc multa habeo vobis dicere, et hanc Apostoli sententiam eo adducens, ita scribit: Non ait, plus quam accepistis; sed praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret, quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat, tollit. Qui autem praetergreditur regulam fidei, non accedit in via, sed recedit de via. Sic ille tract. 98. in Joann. Praeterea notandum ex hac et superiori Apostoli sententia, sumi posse generalem quandam rationem explorandi doctrinam religionis. Ea ratio seu regula est, omnem doctrinam, quae praeter doctrinam antiquitus traditam adfertur, rejiciendam esse. Eam vero, quae cum doctrina a majoribus accepta consentit; recipiendam et approbandam. Sic Joannes 1. Epist. c. 2. Vos quod audistis ab initio, in vobis permaneat, et in 2. Epistol. Vt quemadmodum audistis ab initio, in eo ambuletis. Et rursum Paulus 2 Timoth. 2. Tu permane in iis, quae didicisti et quae credita sunt tibij sciens, a quo didiceris.
1:10
10. Modo enim hominibus suadeo, an Deo? Sensus hujus interrogatiunculae non ita obvius est. Sunt, qui putent, commodius verti posse; Nunquid adhuc houiines persuadeo, a:i Deum? Nam in Graeco casus sunt accusativi. Sic autem exponunt: Non homines praedico, sed Christum; neque de humanis rebus persuasio mea est, sed de divinis. At sciendum, verbum Graecum accusativo junctum eandem vim interdum habere, quod Latinum suadeo cum dativo. Sic enim ipse Paulus alias hoc verbo usus est, ut 2 Cor. 5. Hominibus suademus-, ubi Graece est, homines. Neque vero nostra versio sensum habere potest, quem alii quidam faciunt: An quod doceo etpraedico, ad hominum gloriam praedico, ac non potius ad gloriam Dei? Nam alienus est hic sensus a significatione Graeci verbi TCStfriu, praesertim juncti cum accusativo. Quocirca Chrysostomi sententiam amplectimur, interpretantis hoc modo: Num ego jam causam dico apud homines, an apud Deum? quod est: Sicut non ab hominibus neque per hominem missus sum ad praedicandum evangelium, sed per Christum et Deum Patrem: ita non apud homines judices, sed apud tribunal Dei ac Domini mei causam hanc ago, illique meam- doctrinam ut judici meo probare studeo. Hoc autem dicit, quia multos homines, et jam nomine Christianos, patiebatur contradictores; quorum judicia nihil morari se significat, Deo judice contentum. Unde et sequitur:
An quaero hominibus placere? Id est: Num studium meum est, ut hominibus placeam, an potius ut placeam Deo? Studet autem hominibus placere, juxta mentem Apostoli, cujus studium est, gratiam hominum eblandiri, ut ab iis consequatur, quod carnaliter concupiscit; quo fit, ut veritatis cura postposita tantum solicitus sit, ut ea dicat, quae homines lubenter audiunt, dicentes illud Isaiae 30. Loquimini nobis placentia. Tales Lominibus placentes damnatille versiculus Psalmi 52. Deus dissipavit ossa eorum, qui hominibus placent: confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Non ergo pugnat cum hoc loco, quod idem Apostolus dicit 1 Cor. 10., se per omnia omnibus placere; nam modum explicat, dum addit: Non quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Quem modum placendi hominibus etiam ab aliis exigit Row. 15. Unusquisque vestrum, inquit, proximo placeat in bonum, ad aedificationem. Si adhuchominibus placerem, Christi servus non essem. Graece: Si enim adhuc etc, ut sit probatio negationis, quam postulat interrogatio praecedens. Quidam hanc partem sic exponunt: Si studerem hominibus placere, eo modo quo jam dictum est, fierem servus hominum et cupiditatum mearum: et per hoc desinerem esse Christi servus; quia nemo potest duobus dominis servire. Sed probabilior est haec aliorum expositio: Si adhuc studerem hominibus placere. sicut olim in Judaismo: non essem factus Christianus, non addixissom me Christo in servitutem; propter cujus ovangeliura tanta mihi apud contribules meos conflata est invidia, apud quos antea summo loco habebar. Potest et sic intelligi: Si adhuc, ut olim, sectarer hominum gratiam, non essem idoneus Christi servus, non essem dignus eo nomine; quia ministerium, quo Christo servio in evangelio, non sincere, non sicut oportet obirem. Videtur enim servum Christi se dicere, speciali ratione, propter ministerium verbi; quemadmodum in exordio epistolae ad Romanos: Paulus servus Jesu Christi. Haec praefatur Apostolus, ut ab integritate suae personae causam, quam suscepit agendam, commendet; simul oblique taxans pseudapostolos, quibus studium erat, hominibus placere.
1:11
11. Notum enim vobis facio, fratres, evangelium, quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem. Pro enim Giaece est autem, Ambrosiano suffragante. Sensus: Scire vos volo, evangelium, quod a me praedicatum est, non esse humanum inventum, sic enim illud: secundum hominem, exponit Augustinus, dicens, evangelium, qucd secundum hominem est, mendacium esse, quia omnis homo mendax. Vel, ut Graeci interpretantur, non e3se secundum hominem, id est, non esse mihi traditum hominis cujuspiam ministerio; scilicet ejus, qui tantum homo sit; quomodo superius dixit, neque per hominem. Qui posterior intellectus germanior est; non enim Paulo a Judaizantibus objiciebatur, quod confinxisset suum evangelium; sed, quod illud didicisset ab Apostolo quopiam, non ab ipso Christo, sicut caeteri Apostoli. Ex quo contendebant, eum longe illis inferiorem esse. Et hic sensus explicatur per id, quod sequitur.
1:12
12. Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici. Id est, non alicujus hominis interventu seu magisterio illud aut semel accepi, aut per temporis moram didici. Sic enim Hieronymus distinguit inter accipere et discere; tametsi forte rectius intelligas, Apostolum haec duo posuisse pro eodem. Rursus autem ex hoc loco bene colligit idem Hieronymus, Christum non purum hominem esse, sed Deum.
Sed per revelationem Jesu Christi, ab eo mihi factam immediate. Christus enim Paulo per revelationem patefacere dignatus est totius Christianae religionis mysteria; volens ejus praedicationem apud homines non esse minoris autoritatis, quam erat Petri et Jacobi ac caeterorum, qui Christum in carne viderant, ac docentem audierant. Quaeritur, quo tempore revelationem hanc Apostolus acceperit. Hieronymus ad illud tempus refert, quando Paulus Damascum proficiscens in itinere Christi vocem audivit, et caecatis oculis (sic enim loquitur) verum mundi lumen intuitus est. Thomas revelaticnem hanc Apostolo factam existimat, quando raptus fuit in paradisum, ubi audivit arcana verba 2 Cor. 12. Et quoniam in ejus loci commentario raptum illum contigisse scribit ipso anno conversionis ejus, et quidem (ut probabile putat) in illo triduo, quo Damasci jejunus agebat ante baptismum: hinc consequenter apparet, quid de tempore revelati Paulo evangelii idem Doctor senserit. Verum huic opinioni tam Hieronymi quam Aquinatis, quae fere eadem est, vehementer obstat, quod Paulo tunc quaerenti: Domine, quid me vis facere? responsum est: Surge, et ingredere civitatem; et dicetur tibi, quid te oporteat facere. Act. 9. Nam si universum evangelium a Christo per revelationem vel in hora conversionis, vel triduo subsequente didicit; frustra mittebatur ad hominem, a quo disceret, quid facere se oporteret. Didicit autem, post illud triduum jenunii, ex Anania ad se misso; videlicet ab eo non baptizatus modo, sed et catechizatus, hoc enim totum includitur in illo: Quid te oporteat facere. Neque vero Paulus usquam negat, se catechizatum ab homine, sed evangelium, quod in gentibus praedicaret, id est, mystnria Chiistianae religionis, per quae perfecte esset instructus ad exequendum munus Apostolicum, ab homine accepisse. Deinde nec satis consentaneum erat, ut recenter ex tanto persecutore conversus, necdum baptizatus, nec impletus Spiritu S. (haec enim secuta sunt, ut ex historia patet) tam eximia revelatione dignus haberetur, ac gentium crearetur Apostolus; praesertim cum illud triduum magis esse debuerit poenitentias et orationis. Quod et Dominus significat, dicens: Ecce enim orat. Nec vero putandum est, primo illo tempore revelationem hanc Paulo factam esse, quod, ut eodem loco Actor. dicitur, continuo ingressus in synagogas, praedicaverit fidem Jesu Christi; praedicabat enim nondum nt Apostolus, sed ut discipulus: quomodo multi alii gratiam verbi habentes, idque ex catecbismo fidei, quo erant instituti saltem imperfecte. Sicenim et Apollo, quamvis nondum baptizatus, nedum ad apostolicam dignitatem evectus, fidem Christi praedicasse legitur. Act. 18. Quae cum ita sint, illud de tempore revelationis hujus verius alicui videri queat, eam non esse diversam ab illa, de qua 2 Cor. 12. refert, se in raptu audivisse arcana verba, quae non licet homini loqui. Quam quidem revelationem illic ostendebamus contigisse octavo post ejus conversionem anno, quandc nimirum Apostolus gentium creatus est et ad praedicandum in gentibus evangelium missus, una cum Barnaba Actor. 13., dicente Spiritu Sancto: Segregate mihi Saulum et Barnabam in opus, ad quod assumpsi eos. Tunc ergo non solum per revelationem perfecte didicerit evangelium, quod praedicaret; verum insuper audierit arcana verba, quae hominibus eloqui non posset. Sed alio tempore fuisse illi factam revelationem evangelii, quam quo raptus audivit arcana verba illa ineffabilia, de quibus dicto cap. 12. posterioris ad Cor., magnum argumentum sumitur ex hoc ipso primo cap. ad Gal., ubi infra dicitur: Cum autem placuit ei, qui me segregavit et quae sequuntur, v. 15. 16. 17. 18. Inde enim liquet, Paulum non multo post conversionem suam tempore, accepisse evangelium ex revelatione divina; ideoque non contulisse illud cum quoquam Apostolorum; sed tamquam Apostolum profectum in Arabiam, ac inde reversum Damascum,. praedicasse in synagogis fidem Jesu Christi. Post tres autem annos rediisse Jerosolymam, tantum ut Petrum videret, non etiam ut ab eo disceret; quemadmodum patet ex initio c. 2. Quae omnia multo ante octavum ab ejus conversione annum (quo ille ejus raptus ponitur) manifestum est accidisse. Facta est igitur ei revelatio Evangelii, antequam ut Christi Apostolus fidem Domini Jesu inciperet praedicare; non longe scilicet post conversionem ipsius.
1:13
13. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo. Narratio est, qua fidem evangelio suo conciliat ex iis, quae gessit, antequam esset ad Christi fidem conversus. Facilius enim creditur homini, in quo tanta e contrario in contrarium accidit mutatio, qualis hic describitur, quamque pulcre Hieron. explicat in commentario. Neque enim hac parte probat Apostolus, ut Graeci volunt interpretes, se evangelium suum non ab homine, sed per Christi reve^ationem accepisse; quod non est consequens ex his verbis, sed his opportune praemissis, id agit ac docet postea. Adverbium aliquando non ad verbum audistis referendum, sed ad proxima. Sensus enim est: Res notissima est, quam vos audisse non dubito, quomodo conversatus fuerim et quo studio me gesserim olim in Judaismo. Judaismum vocat sectam Judaicam, id est eorum, qui legem Mosaicam mordicus retinebant, non admittentes abrogationem ejus per Christum, inter quos Paulus praecipuum se fuisse paulo post affirmat. Judaismus est, inquit Augustinus epist. 19. ad Hieron., quum putatur ex ceremoniis et lege salus esse, aut sine illis non esse.
Quoniam supra modum persequebar ecclesiam Dei; id est, quod omni conatu ac studio persequebar Christianos, qui sunt ecclesia Dei. Quanquam plus aliquid vult, quum dicit, persequebar ecclesiam Dei3 quam si diceret, persequebar Christianos. Nam scclesiam Dei nominando, manifestius significat magnitudinem sui peccati, ut qui dissipare ac disperdere voluerit eum coetum, quem Deus in terris congregabat, quod erat adversus Deum pugnare. Rursus quod dicit, se persecutum fuisse supra modum, pro quo Graece est xa&' UTreppoX^v, secundum excessum, sive exsuperantiam, non ita dicit, quasi possit hoc ipsum fieri cum modo: sicut dicitur aliquis supra modum laetus, tristis, iratus; sed excellentiam quandam el maximam animi contentionem eo sermone significare voluit: quemadmodum alibi significavit nomine insaniae, ut Act. 26. Et amplius, inquit, insaniens in eos, persequebar usque in exteras civitates.
Et expugnabam illam. Graece, l7iop- $ouv, id est, depopulabar, ut vertit Erasmus; vastabam seu devastabam, ut legunt Augustin. et Hieron. Id Lucas alio vocabulo significavit Actor. 8., ubi nos legimus: Saulus autem devastabat ecclesiam. Nam ibi Graece est, iXuuatvsxo, sed ejusdem fere significationis cum eo, quod hic legitur. At quod legitur Graece Psalmo 128. ab utroque est diversum, proprie significans oppugnare. Quod igitur interpres noster vertit hoc loco, expugnabam illam, potest quidem sic accipi, ut expugnasse se eam dicat, id est, destiuxisse et evertisse, quantum in ipso erat. Neque enim ipsa expugnari poterat quam Christus ita fundavit, nt portae inferi nunquam adversus eam sint praevaliturae. Verum Grueca magis hunc exigunt sensum: Atque ea persecutione vastitatem ecclesiae inferebam, passim Christianos aut occidens, aut in vincula conjiciens, aut in fugam compellens. Sumpta quippe metaphora ab hosfe regionem et agros depopulante. Talem enim se Paulus Christianis exhibebat. Quanto autem studio id fecerit, Lucas exposuit Act. 9. Interim hic nota, lector catholice, si Paulus persequi potuit ecclesiam Dei ac devastare, quod et post eum fecerunt tam multi hostes ecclesiae, utique manifestam et conspicuam eam esse oportere: quod haeretici dum negant, tenebras suas produnt.
1:14
14. Etproficiebam in Judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo. Id est, in Judaismo ita proficiebam, ut superarem plerosque meae aetatis socios Judaeos, hos enimvocat genus suum. Cujus autem Paulus tunc aetatis fuerit, colligendum est ex Actor. 7, 57. et cap.9, 13.
Abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Hoc est, quum vehementius ac majorem in modum studiosus essem ac zelator traditionum a patribus seu majoribus meis acceptarum. Abundantius, vel comparationem indicat Pauli cum coaetaneis: vel sine comparatione excessum significat, ut interdum alibi in epistolis Paulinis, 2. traditiones vocat aut instituta Mosaica patribus tradita, et ab iis accepta: quorum abundantius aemulator fuit Paulus, quia voluit ea valere ultra tempus a Deo constitutum. Quo sensu patrias leges aliquoties nominant Machabaeorum libri. Aut traditiones intelligit praeter Mosen a majoribus excogitatas. Harum enim, prae caeteris, studiosi erant Pharisaei, quorum e numero Paulum fuisse ex Actis et epistolis ejus constat. Aut denique totum genus traditionum a majoribus acceptarum, comprehensa etiam lege Mosaica. Qui generalis sensus magis placet; nam generatim pro travlitionibus et institutis Judaicae gentis pugnabat Saulus.
1:15
15. Quum autem placuit ei, qui me segregavit ex utero matris meae. Graece, placuit Deo. Hic jam docere aggreditur, se evangelium suum non ab hominibus accepisse. Quod autem ait, qui me segregavit etc, secundum Aquinatem et Cajetanum sic intelligendum ad literam: Qui fecit me nasci secundum camem ex utero matris meae; quam matrem fuisse nuncupatam Theocritam refert hoc loco Stapulensis ex Zosimo papa. Nonnulli matrem Pauli synagogam iaterpretantur, a cujus utero segregatum se dicat, quando a Judaismi tenebris ad lumen verae fidei translatus est. Rectius Hieron. et Graeci commentatores praedestinationem hic existimant significari; ut sensus sit: Qui me jam inde ab ipso nativitatis meae exordio praedestinavit, ac peculiariter ex hominum numero delegit. Tale quid enim sibi vult segregandi vocabulum. Ad quid vero segregatum se dicat (neque enim nunc agit de sui praedestinatione ad vitam aeternam) intelligetur ex illis verbis, ut revelaret Filium suum in me. Sic enim et alibi segregatum se dicit in evangelium Dei Rom. 1. Quo respicit etiam illa vox Spiritus sancti: Segregate mihi Saulum et Barnabam ad opus, ad quod assumsi eos. Act 13. Nam segregatio, quae ab hominibus fit in tempore, respondet illi, quae ab aeterno facta est in mente divina. Illud ergo, ex utero matris meae, temporis habet significationem, non rei, a qua facta sit separatio; suntque similes scripturae Psalmo 21. In te projectus sum ex utero; Psalmo 57. Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero; et 70. In te confirmatus sum ex utero, de ventre matris meae tu es protector meus. Sensus enim est: Ex eo tempore, quo natus sum. Porro dicendo ex utero etc. non negat Apostolus, ab aeterno se praedestinatum sive ad gratiam fidei, sive ad praedicaadum evangelium; sed hoc, quod dicit, satis est ad significandum id, qucd passim inculcat, nullis suis meritis electum se esse a Deo, sed gratuita ejus bonitate. Generaliter autem notandum, quod scriptura volens significare praedestinationem, electionem, praeceptum Dei aeternum sive ab aeterno, non semper aeternitatem nominat; sed interdum alia quaedam temporis principia nominando, nihilominus aeteraitatem insinuat. Modo enim dicit ab aeterno; modo, antequam mundus fieret; alias, ab origine seu constitutione mundi; quandoque nominat formationem hominis in utero materno, quandoque nativitatem sive egressum ex utero. Et quidem Hieron. loco ejus, quod hic dicitur, ex utero, in epistola 15. ad Marcellam dicit, ante constitutionem mundi Paulum separatum in evangelium Christi. Quae tamen locutiones omnes idem volunt, scilicet: inde ab initio Deum quippiam decrevisse; siquidem nominando principia hominibus nota, ut conceptum, nativitatem etc, non vult excludere, sed magis intelligendum relinquere principium illud sine principio, quod est immensa et incomprehensibilis aeternitas. Vide annot. nostras Ecclesiast. 1. et 49. Jerem. 1. Matth. 25. Tit. 1.
Et vocavit per gratiam suam. Vocatio fit in tempore, estque per gratiam Dei efiicax ad eam rem, adquam quis ab aeterno praedestinatus est. Videtur autem loqui de tempore conversionis suae.
1:16
16. TJt revelaret Filium suum in me. Ut revelaret, Graece infinitivus est arcoxaAu^at, revelare, id est, ad revelandum: dependet autem ab utroque verbo praecedenti, segregavit et vocavit. Sensus enim est, Deum ab aeterno praedestinasse et in tempore vocasse Paulum, ut Filium suum in ipso revelaret; id est, juxta quorundam expositionem, ut ipsi Paulo Christum Filium suum, quem antea persequebatur, notum faceret inspiratione fidei et cognitionis mysteriorum ad fidem Christi pertinentium. Aliis magis placet, in me pro eo, quod est per me, positum esse; quae frequens est apud Apostolum praepositionis in acceptio. Sic ergo sensus erit: Ut per me, tanquam Apostolum et praeconem, Filium suum fideique ejus mysteria manifesta mundo faceret. Qui sensus tam superioribus, ubi dixit, se segregatum, videlicet ad apostolicum munus, ut jam expositum est, quam iis, quae proxime sequuntur, apprime congruit.
Ut evangelizarem illum in gentibus. haec pars non est copulanda cum proxime praecedenti. quod alioqui videri potest, si solum textum Latinum quis inspiciat; sed referenda est ad initium illud sententiae: Cum autem placuit. Est enim totus locus sic ordinandus: Postquam Deo, qui olim me segregavit et postea per gratiam suam vocavit ad hoc, ut Filium suum per me revelaret, visum est, ut hoc, ad quod ab eo segregatus et vocatus eram, facto exequerer, id est, ut Filium ejus praedicarem apud gentes: continuo etc. Constructionem hanc Graeca non modo permittunt, verum etiam, attentius considerata, prorsus exigere mihi videntur; favetque ei textus Ambrosiani commentarii.
Continuo non acquievi carni et sanguini. Hieron. affirmat, melius ex Graeco verti: Non contuli cum carne et sanguine. Sed et noster interpres eo modo vertit proximo capite: Mihi, qui oidebantur esse aliquid, nihil contulerunt; tametsi de eo loco videbimus in ejus expositione: ubi et Hieron. vim veibi Graeci plenius exponit. Tertull. quoque partem hanc ita expressit lib. de resurrectione carnis cap. 50. Statim non retuli ad carnem et sanguinem. Caro et sanguis, familiari scripturae locutione, periphrasis est hominis mortalis, et qui tantum homo sit, ut Matth. 16. Caro et sanguis non revelavit tibi, id est, nullus hominum. Ephes. 6. Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; id est, adversus homines. Item Hebraeor. 2. quia pueri communicaverunt carni et sanguini; id est, quia homines erant mortales; et ipse quoque Filius Dei participavit eisdem y id est, naturam hominum assumsit. Sic igitur carnem et sanguinem accipi hoc loco existimat Chrysostomus et post eum caeteri Graeci interpretes, ut sit sensus: Simul atque Deo placuit, per me praedicari evangelium in gentibus, non communicavi negotium praedicationis cum quoquam mortalium; nempe idcirco, ut idem Chrysost. aliique exponunt, quod evangelium, per revelationem Jesu Christi acceptum, cum hominibus, tametsi Christi Apostolis, tanquam dubium et ab eis aut corrigendum aut supplendum communicare, res indigna et absurda videretur. Nam ex revelatione certus erat de sui evangelii veritate et plenitudine. Vel certe, ideo non contulit, ne videretur ab hominibus aut per hominem accepisse evangelium; et per hoc inferior caeteris Apostolis putaretur. Fatetur Hieronymus, hunc intellectum carnis et sanguinis a plerisque tradi, sed minime probat, tum quod arrogantiam sonet, Paulum post revelationem Christi non fuisse dignatum, ire ad homiuea et cum eis conferre sermonem; quod et Porphyrius adversus Paulum objecit: tum quia Petrum, Joannem et Jacobum carnem et sanguinem putare, quae secundum Apostolum 1 Corinth. 15. regnum Dei possidere non possunt, intolerabile est. | Itaque nomine carnis et sanguinis carnai les homines intelligi vult; et hunc sensum facit: Non contuli evangelium meum j cum Judaeis aut aliis hominibus carni i deditis. Verum hic sensus loco non admodum! quadrat. Nulla enim ratio esse poterat, ■ ut cum carnalibus et incredulis hominibus, quales erant Judaei, de suo evangelio communicationem institueret; neque id oo II. Eitii Comm. Tom. II. quisquam alius facere tenebatur. Nam communicatio cum peritis et intelligentibus fieri debet; non cum hominibus judicio corruptis. Neque movere nos debet objectio Porphyriana; non enim arrogantiae tribuendum, sed Apostolicae constantiae, quod qui doctrinam suam ex divina revelatione certam et indubitatam habebat, noluerit eam velut dubiam humano subjicere examini: quod visus fuisset facere, si statim ab initio cum hominibus contulisset. Quo autem sensu, citra praejudicium prioris expositionis, quae nobis vera ac germana videtur, dictum sit alibi, carnem et sanguinem regnum Dei possidere non posse, suo loco a nobis explicatum est. Jam illud continuo Chrysostomus sic accipit, ut significari putet, Apostolum statim quidem a sua vocatione non communicasse cum hominibus evangelium sibi revelatum; sed tamen id eum postea fecisse, non quasi de incerto, sed ne in vacuum curreret, posteaquam evangelium ejus ab obtrectatoribus coepit in dubium revocari; si ne tunc quidem cum Apostolis de eo conferre voluisset: quemadmodum ipse declarat cap. sequenti.
1:17
17. Neque veni Jerosolymam ad antecessores meos Apostolos. Graece: Neque redii in Jerosolymam ad eos } qui ante me Apostolos. A genere descendit ad speciem; id est, ne quidem cum Apostolis contuli, qui Jercsolymis erant, et ante me Apostoli fuerunt, utpote a Christo in terris agente ad Apostolatum vocati. Huc quoque referendum praecedens adverbium, continuo. Nam postea Jerosolymam venit et crm Apostolis contulit, scilicet post 14. annos, ut habetur infra.
Sed abii in Arabiam, scilicet e Damasco, ubi statim a conversione mea baptizatus eram. Quid in Arabia Paulus egerit, traditum non habemus, neque curiose quaerendum est: nisi quod cum Chrysostomo libenter arbitramur, eum praeclara quaedam, quae scripta non sunt, ibi praestitisse. Significat autem illuc se profectum. ubi nemo erat, a quo doceretur.
Et iterum reversus sum Damascum. Quanto tempore in Arabia haeserit, aeque incertum: tametsi trieiraii tempus partim in Arabia, partim Damasci eum exegisse, satis ex verbis sequentibus intelligitur.
1:18
18. Deinde post annos tres veni Jerosolymam videre Petrum. Veni, Graece redii: et pro videre, in Graeco est loxoprjacci, quod non est quomodocunque videre, sed quomodo spectare aut invisere solemus res aut personas, in quibus ob excellentiam multa digna sunt cognitu. Significat enim Apostolus, se Jerosolymam rediisse visendi Petri gratia, non ut cum eo suum evangelium conferret, aut disceret ab eo aliquid: sed studio cognoscendi propius tantum virum, quem Christnset apostolorum principem etecclesiae suae pastorem constituisset, aliisque multis praerogativis ornasset: quique propterea summi nominis erat apud Christianos. Sic autem velle videre, honorare erat: ut ne quis suspicaretur Petrum a Paulo contemptum, aut minoris, quam oportuit, aestimatum. Atque hanc rem diligenter explicant commentatores tam Graeci, quam Latini. Caeterum tres anni, quos memorat, ab ipsius conversione supputandi sunt: sicut et illi quatuordecim, quorum infra meminit, ut ibi docebimus.
Et mansi apud eum diebus quindecim. Id est, non amplius diebus 15. Quod utique spatium temporis addiscendo evangelio, quod aliis praedicandum esset, haudquaquam sufficere poterat. Hujus numeri 15. dierum mysticam significationem si quis requirat, consulat Hieronymi et Thomae commentarios: legatque eundem Hieronymum in epist. ad Paulinum, atque ejusdem titulo secundam exposit. super Psalm. 119. Porro tota narratio haec Apostoli eo spectat, ut doceat, quod initio assumpsit, se neque ab hominibus neque per hominem, ne per Apostohim quidem, atque ipsum Apostolorum principem Petrum accepisse suum evangelium: sed sine hominis inteiventu ex fonte divinae revelationis illud hausisse, quasi dicat: Triennium jam evangelium Christi praedicaveram magna cum fiducia, partim in Arabia, partim Damasci, nec interea quenquam Apostolorum conveni. Et quidem postea Petrum adii, sed tantum honoris causa, ut viderem, non ut discerem: quod satis arguit brevitas temporis, quo apud eum mansi. Cum hic absoue dubio sit sensus et A. intentio Pauli: consequens est, Hieronymum in memorata ad Paulinum epistola, cum dicit, futurum gentium praeceptorem mystico dierum numero, quo apud Petrum mansit, instruendum fuisse, locum hunc detorsisse nonnihil ad institutum suum, dum congerit exempla, quibus doceat scripturam sacram non sine magistro discendam. Verus sensus ex ipsius Hieronymi commentario potius petendus, ubi diserte scribit, Paulum non discendi studio Petrum adiisse, sed causa honoris priori Apostolo referendi: ac propterea quindecim dies ponere, ut ostendat non fuisse grande tempus, quo potuerit aliquid a Petro discere. Ut ad illum, inquit, sensum, a quo coepit, cuncta referantur: se non ab homine doctum esse, sed a Deo. Quaeritur autem, quomodo consentiat haec Pauli narratio cum historia, quam de eo scribit Lucas Act. 9., ubi, nulla Arabiae mentione facta, refert eum non post triennium, sed post dies multos a conversione, Damasco, fugientem Judaeorum insidias, rediisse Jerosolymam. Sed facilis est responsio, Lucam, sicut multa alia Pauli gesta, sic et hanc ejus in Arabiam profectionem praetermisisse. Res autem ita se habere videtur: Paulum mox a conversione et baptismo discessisse in Arabiam, idque forte ex consilio fidelium, qui Damasci erant: inde non nralto post reversum ea Damasci egisse, quae Lucas commemorat ab eo loco: Et continuo ingressus in synagogas, praedicabat Jesum etc. Deinde structas ei insidias a Judaeis Damasci morantibus: quas cum fugeret, Jerosolymam rediisse, nimirum post tres annos suae conversionis. Quod tempus a Luca significatum putamus illis verbis: Cum autem implerentur dies multi, familiare enim scripturae est, dies ponere et pro tempore, quod ex annis constat. Haec concordia probatur Hieronymo: estque sane probabilius, Pauli fugam accidisse in secundo discessu e Damasco, quam, ut alii quidam volunt, in primo: quia ratio non suadet, ut unde clanculum et cum periculo ob Judaeorum insidias recesserat, eo rursus ac non multo post, palam in Judaeorum synagogis evangelium praedicaturus, accederet.
1:19
19. Alium autem Apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini. Ne quis arbitretur, quamvis non a Petro, tamen ab alio quopiam Apostolorum Christi institutum fuisse Paulum ad evangelizandum: removet hoc quoque, negans se quenquam alium ex Apostolis vidisse, nisi Jacobum fratrem Domini; atque hunc vidisse tantum, non ab eo edoctum. Ubi sciendum inprimis, Apostolum loqui de eo tempore, quo, post tres annos supradictos, Jerosolymam reversus est: ut supplendum sit: JEt tunc alium Apostolorum neminem vidi etc. Nam postea plures ex Apostolis eum vidisse, cum ex Actis Apost., tum ex proximo capite hujus epistolae manifestum est. Verum id longe post, silicet post annos 14.,' quando jam multis annis Christum gentibus praedicaverat. Quod ergo legitur Actor. 9., Paulum, quando primum a conversione Jerosolymam venit, a Barnaba ductum fuisse ad Apostolos, id de sanctis Petro et Jacobo intelligendum est. Jam in eo, quod ait, nisi Jacobum fratrem Domini; si particula nisi proprie, id est exceptive suma-;tur: plane sequetur ex hoc loco, Jacobum fratrem Domini fuisse Apostolum. At si sumatur improprie, id est, adversative, quomodo non infrequenter accipitur in sacris literis: non sequetur: quemadmodum ex eo, quod dicit Dominus Joann. 17. Quos dedisti mihi nemo ex iis periit, nisi filius perditionis; non est consequens, filium perditionis datum fuisse Christo a Patre. Quanquam nulla ratio est, cur hoc loco placeat impropria locutio; cum nemo sit, qui neget, Jacobum fratrem Domini fuisse Apostolum; etiamsi restringas ad eos, qui Dominum in carne viderant, et cum eo fuerant conversati. Sed illud a nonnullis in dubium revocatur, fueritne unus ex duodecim. Quidam enim tres faciunt Jacobus Apostolos; scilicet filium Zebedaei, qui idem frater Joannis; et alterum, Alphaei filium; ac tertium, fratrem Domini, quem extra numerum duodecim Apostolorum constituunt; existimantes, eum idcirco tantum vocari Apostolum, quia quotquotChristum in carne conspectum postea praedicabant, generali nomine Apostoli vocabantur. Tertium autem hunc affirmant Jerosolymorum episcopum fuisse; qui et Justus ob insignem vitae sanctitatem, quam Hegesippus et Josephus commemorant, fuerit cognominatus. Ita sentiunt Epiphanius haeresi 79., Dorotheus in synopsi, Nicephorus lib. 2. histor. eccles. cap. 40. et alii, quos citat hujus sententiae propugnator Carolus Bonius in scholiis suis ad libri 2. constit. Apostol. Clementis cap. 59., Turrianus super lib. 6. constit. Apostol. Clementis cap. 12. et 14. et Erasmus in annotationibus. Quin et Hieronym. in hujus loci comment., nec non scribens in cap. 17. Jesaiae, ad hanc opinionem non obscure videtur accedere; tametsi in lib. contra Helvid. antea scripto tantum duos fuisse Jacobos Apostolos affirmasset; eos nimirum solos, quos evangelistae inter duodecim recensent. Quae quidem sententia verissima est. Nam Jacobus ille, qui ab evangelistis inter fratres Domini numeratur, et a Marco cap. 15. Jacobus minor dicitur, nequaquam alius est ab eo, quem in catalogo Apostolorum evangelistae vocant Jacobum Alphaei; cujus etiam se fratrem Judas Apostolus scribit; ut dubitandum non sit, aeque Jacobum fratrem Domini, atque Judam fratrem Jacobi, Apostolos fuisse ex numero duodecim. Etenim Eusebius ecclesiasticae historiae probatissimus scriptor lib. 2. capit. 1. ex Clemente Alexandrino duos tantum hoc nomine Apostolos commemorat; unum cognomen- 15 * to Justum, Jerosolymis e templi fastigio praecipitatum; et alterum gladio caesum ab Herode. Sed et Martyrologia omnium ecclesiarum occidentalium non plures duobus Jacobos Apostolos agnoscunt, eosdemque inter duodecim conscriptos. Tertius, ubi, quando et quomodo passus, hietoria nulla prodit. Neque vero Paulus sequenti capite Jacobum fratrem Domini cum eis, qui erant columnae, Petro et Joanne, et quidem primo loco nominaret; nisi perinde ut illi fuisset ex Apostolis illis primariis a Christo designatis. Quod etiam satis arguit frequens ejus et honorabilis mentio in Actis Apostolorum; maximeque illud, quod Actorum 15. secundus a Petro sententiam dixit in Apostolorum concilio. Porro qui diversum sentiunt, opinionem suam hausisse videntur ex lib. 1. recognit. Clementis. Ad cujus argumenti refutationem satis est, si dicamus, illius operis, utpote apocryphi, falsoque titulo donati, nullam esse autoritatem. Quod idem sentimus de libris constitutionum apostolicarum; tametsi locus ex iis proferri solitus non urgeat. De qua re tota vide Cardinalem Baronium tomo 1. Annal. ecclesiast. ad annum Christi 44. et Joannem Molanum De historia sanct. imag. lib. 4. cap. 28. Qua autem ratione frater Domini dictus sit hic Apostolus, erudite explicat Hieron. lib. contra Helvidium, ostendens, id procedere ex Hebraea consuetudine, qua fratres dicebantur, non solum, qui eodem essent patre aut matre geniti, sed et qui remotiori gradu consanguinitatis ex latere distarent ab invicem. Qualis utique fraternitas intercessit inter Dominum et Jacobum, ut qui fuerit filius Mariae cujusdam diversae a matre Domini; sicut ex evangeliis manifestum est Matth. 27. Marci 15. et 16. Lucae 24. Vide etiam quae diximus ad illud 1 Coquod Hieronymus in hujus loci commentario significat, Jacobum Domini fratrem appellatum honoris gratia, nimirum ut ait, propter egregios mores et incomparabilem fidem, sapientiamque non modicam; id ita putamus accipiondum, propter has causas Jacobum, cum revera secundum carnem esset frater Domini, etiam a fidelibus peculiariter ac prae aliis Christi Domini consanguineis, fuisse tam insigni appellatione honoratum. Neque enim Hieronymus ea, quae adversus Helvidium disseruerat, iu hoc comment. retractat, sed allegat et approbat, dumtaxat alia quaedam nonnihil diversa adjiciens.
1:20
20. Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Juratio est, teste etiam Augustino in hunc locum. Nam quia singula, quae dixerat, probare non poterat aut testibus aut certa ratione, ne conficta putarentur, juramento confirmat. Quod referendum est ad superiora ab eo loco: Cum autem placuit ei etc, tametsi pariter etiam ad subsequentia narrationis Apostolicae, quae protenditur ultra medium sequentis capitis, referri potest. Certe ad totam narrationem ab Augustino refertur in epistola 19. ad Hieronymum scripta. Est autem Hebraica jurandi forma in illis verbis: Ecce coram DeOy subaudi dico. Nam ordo verborum talis est: Ecce autem coram Deo dico et declaro, quia non mentior, quae vobis scribo, quasi dicat: Deum, ut praesentem et omnia videntem, testem adduco, quod nihil horum confinxerim.
1:21
21. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Id est: Post quindecim dies, quibus mansi Jerosolymae, reliqui Judaeam ac discessi in regiones Syriae et Ciliciae. Per hoc rursum significat, se ab Apostolorum, qui in Judaea agebant, convereatione quotidiana, qua ab illis instrui potuisset, procul abfuiose. Hoc ipsum Lucas Act. 9. breviter ita perstringit: Et deduxerunt eum fratres Caesaream; et dimiserunt Tarsum. Haec enim urbs erat Ciliciae, Pauli patria; quemadmodum ipse testatur Actor. 22. Quo etiam loco refert, se divinitus admonitum, ut exiret velociter ex Jerusalem.
1:22
22. Eram autem ignotus facie ecclesiis Judaeae } quae erant in Christo. Hoc quoque eodem pertinet, quo praecedentia. Tam breve tempus, inquit Hieronymus, se in Judaea fecisse confirmat, ut etiam vultu credentibus esset ignotus. Ex quo ostendit, non Petrum, non Jacobum, non Joannem se habuisse doctores; sed Christum, qui sibi evangelium revelasset. Haec ille. Per ecclesias Judaeae, quae erant in Christo, significantur ecclesiae Christianae, quaein Judaeae locis erant, et solis constabant Judaeis aut proselytis. Ubi animadvertit Augustinus, Judaeo-5 in Christum credentes non tam paucos fuisse, ut ecclesiis gentium miscerentur; sed tam multos, ut ex illis ecclesiae fierent. Quod non mirum; quia paucis adhuc gentilibus praedicatum erat evangelium, ut ex Actorum historia perspicuum est.
1:23
23. Tantum autem auditum habebant. Graece, audientes erant; Ambros. audiebant; rectius, audierant, id est, auditu et fama cognoverant, rumor hujusmodi ferebatur ad eos, a dicentibus.
Quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem, quam aliquando expugnabat. ld est, vastabat, quomodo legit Augustinus. Est enim in Graeco idem verbum, quod superius, ubi dicitur, et expugnabam illam. Quod ibi de ecclesia dictum, hic de fide. Vastabat autem et expugnabat fidem, quia Christi fidelibus fidem extorquere persequendo nitebatur.
1:24
24. Et in me clarificabant Deum. Graece, glorificabant. In me, dixit pro eo, quod est, de me. Sensus, vel propter me. Gloriam meae conversionis Deo tribuebant. Notanda fidelium vetus consuetudo, qui visa vel audita alicujus hominis ad fidem conversione, statim agnoscebant opus Dei, ac Deum in suo opere laudabant. Sic Act. 11. Et glorificaverunt Deum, dicentes: Ergo et gentibus dedit Deus poenitentiam ad vitam. Sic Christianus populus didicerat, ait Prosper de vocat. gent. lib. 1. cap. 7. Porro testimonium hoc ecclesiarum Judaeae de Paulo summopere valebat ad commendandam et stabiiiendam ejus doctrinam; propter quam causam obiter hic illud inserere voluit.
1:3
13. Gratia Domzni nostri. Iesu Christi, et caritas Dei, et communicatio sancti Spiritus sit cum omnibus vobis. Amen. Eximium hoc est SS. Trinitatis testimonium recteque monet Thom. , omnia Christianis necessaria his verbis contineri : « gratiam Christi, qua iustificamur et salvamur, caritatem Dei Patris, qua ei unimur, communicationem Spiritus S. divina nobis dona distribuentis ». Haud minus egregie A'* « Trinitatis hic, inquit, complexio est et unitas potestatis, quia totius salutis perfectio est. Dilectio enim Dei misit nobis Salvatorem Iesum, cuius gratia salvati sumus. Ut possideamus hanc gratiam salutis, communicatio facit Spiritus S. : hic enim dilectos a Deo et salvatos gratia Christi tuetur; ut trium perfectio consummatio sit hominis in salutem ». A secunda persona incipit, quae naturam nostram assumens morteque sua pro nobis satisfaciens auctor est omnis gratiae, qua iustificamur et sanctificamur; sed Patris caritas quasi ultimus istius gratiae est fons, quia Pater sic dilexit mundum , ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum haberet vitam aeternam; cunctae autem graliae communicantur per Spiritum S., quippe qui et gratiarum gratum facientium (Gal. 5,92) et gratiarum gratis datarum (1 Cor. 19,4) est distributor (cfr Thom. Iust. Est. etc.). In tertio igitur membro genetivum eodem modo, quo in duobus prioribus, subiectivum esse arbitramur; recta tamen quoque, licet minus concinna, Graecorum est explicatio, qui in tertio membro genetivum obiectivum esse censent : « Filii gratiam more solito eis apprecatur;... velut interrogatus vero, undenam Filii gratia advenisset , respondet : Ex Patris gratia; et quid effecisset, interrogatus respondet : Communionem S. Spiritus, i. e. participationem eius et acceptionem, quo sanctificamur, quum eo adveniente cius participes reddimur » (Oec. TAeopA.). Summa cum diligentia Patres hunc locum contra Antitrinitarios exponunt; CArys. eum urget, ut Spiritum S. natura aequalem Patri et Filio doceat; TAeod. alios quoque textus conferens in Trinitate externarum actionum divisionem non esse ostendit, quum ea, quae hic Patri aut Filio aut Spiritui appropriantur, alibi aliis personis interdum approprientur; Przm. obiectioni Arianorum, quod Pater Filio sit maior, quia ante eum nominari soleat, nostram sententiam opponit, in qua Filius primo in loco nominatur. Quibus addamus, Paulum optima haec bona omnibus Corinthiis apprecari, ne iis quidem exceptis, a quibus gravissimas iniurias erat perpessus; puram igitur sanctamque caritatem omnibus exhibens se aspera illa ac dura, quae dicere debuerat, non sua causa dixisse, sed nihil in tota epistola quaesivisse demonstrat, quam maiorem Dei gloriam animarumque curae suae commissarum salutem. 1. — Galatia, regio fertilis media fere in Asia Min. ita sita, ut a septemtrione Bithyniam et Paphlagoniam, ab Oriente Pontum, ab Occidente Phrygiam et a meridie Cappadociam et Lycaoniam attingeret, nomen suum a Gallis traxit, qui Kekzo(, Ko2.zot, etiam l'a zza« a Graecis nominabantur (cfr Amm. Marc. Rer. gest. XV. 9,3). Etenim celticae quaedam tribus?, quae iam pridem sedibus suis in Gallia relictis in Illyria et Pannonia consederant, post Alexandri M. mortem Hellespontum transgressi à Nicomede, Bithyniae rege, cui auxilium in bello contra fratrem eius attulerant, Phrygiae quadam parte donati sunt, ibique sedes suas fixerunt (c. a. 278.) ; unde illa Phrygiae pars Galatia vel ob Graecos Gallis permixtos Graecoqgallia appellari coepta est. Tres tribus, quae regionem occuparaut, Trocmi in parte orientali, cuius caput Tavium, Tolistoboii in parte occidentali, cuius caput Pessinus, Tectosagi in parte intermedia , cuius caput Áncyra , continuis suis incursionibus terror erant vicinarum provinciarum ac totius Asiae Min., donec ab Aitalo L, Pergami rege, magna clade devicti (a.225.) atque a Romanis prorsus subiecti sunt (a. 189.). Ab eo tempore fideles semper fuerunt Romanorum socii ; eorum princeps, Deiotarus, quum Pompeium in bello pontico contra Mithridatem adiuvisset, regio titulo ornatus nonnullisque provinciis donatus est; eius successor, Amyntas, ab Antonio et Augusto partes Lycaoniae, Pisidiae, Pamphyliae ipsamque Isauriam accepit, ut potentissimus esset rex Asiae. Post eius autem mortem violentam Romani regnum eius in provinciae formam redigere satius duxerunt (a. 24. a. Chr.), quae nomine Galatiae retento pro capite Ancyram habuit, at praeter Galatiam proprie dictam etiam Pisidiam, Lycaoniam, Isauriam nonnullasque Phrygiae partes complectebatur, quin etiam paullo postea (a. 7. p. Chr.) maiore Paphlagoniae parte aucta est. : Evangelio accipiendo absterreri potuerunt (Gal. 4,13). Atqui Lucas Paulum « galaticam regionem » pertransiisse tantum dicit eiusque narratio longiorem commorationem omnino videtur excludere (Act. 16,6; 18,23); nihil quoque de infirmitate refert, quam Paulus ibi passus sit, atque temere interpretes eum nescio quo morbo ibi laborasse fingunt (cfr ad 4,13); in Pisidia vero et Lycaonia Paulus cum Barnaba diu commoratus gravissimam carnis infirmitatem sustinuit, saepius ex civitatibus eiectus, semel lapidatus, atque pro mortuo extra urbem tractus (Act. 13,13-14,22 cfr 13,50; 14,5 sq. 18 sq.) ; prima ibi accepit stigmata Domini Iesu, quibus gloriabatur (Gal. 6,11). — d.) Confirmationis gratia haec adde : Paulus romano loquendi modo adoptato nominibus Asiae Acbaiae Macedoniae, antiquiore eorum significatione non attenta, semper romanas provincias suae aetatis designat; ergo nomen Galatiae eodem modo ab eo usurpari recte asseritur. Lucas deinde ecclesiarum illarum paulinarum, quibus Apostolus epistolas scripsit, historiam accuratius referre solet (philippensis Act. 16,12-10; thessalonicensis Act. 17,1-10; corinthiae Act. 18,1-18; ephesiae Act. 19,1-40); atque solas Galatiae ecclesias silentio praeteriisset, si Galatia proprie dicta esset intelligenda. Contra nostram sententiam id unum urgeri solet, quod in Scripturis Galaliae nomen strictiore sensu semper usurpetur. At si paulinas epistolas excipis (Gal. 4,2; 4 Cor. 16,1; 2 Tim. 4,10), in toto Novo Test. nomen Galatiae semel tantum reperitur (4 Petr. 1,1), atque ibi quoque de provincia Galatia rectius quam de antiquo Deiotari regno intelligitur, siquidem reliqua quoque nomina a Petro ibi adhibita provincias romanas designant. Quodsi Lucas vero galaticam regionem (193a:uxv yopav) appellat Galatiam proprie dictam, profecto non sequitur, Galatiae (VaA«xíx) nomen apud Paulum et Petrum eandem solam regionem designare. Addunt quidem nonnulli, neophytorum, quibus Paulus scribit, indolem suadere, ut Galatas proprie dictos intelligamus; levitatis enim ab Apostolo accusantur (Gal. 1,6) atque idem vitium in Celtis Gallisque ab antiquis scriptoribus vituperatur (Caes. Bell. gall. IV. 3 etc.); sed illud vitium Celtis non ita erat proprium, ut in aliis gentibus non inveniretur aut inveniatur; Lystreni, opinor, quibus nostram epistolam etiam destinatam arbitramur, satis evidens levitatis suae argumentum dederunt, quum Paulum, cui velut deo sacrificia offerre voluerant, paucis diebus post lapidarent (Acf. 14,10-19). Stultos quoque tialatas ab Apostolo dici (Gal. 3,1) atque Gallos stultos indocilesque a S. Hilario Pict. appellari monet S. Hier. (in Gal. 3,1); sed quam parum stulti eo sensu, quem vult S. Hier., Galatae fuerint, nostra epistola evidentissime docet, et quam iniuste (absit invidia verbo) Galli stultitiae incusati sint, demonstratione non indiget. 9. — [n prima igitur Pauli ac Barnabae expeditione, quam satis copiose Lucas narrat (Act. 13,15-15,25), fundatae sunt in meridionalibus romanae provinciae Galatiae partibus ecclesiae illae, quibus nostra epistola est scripta. Non obstantibus Iudaeorum incredulorum continuis persecutionibus brevi tempore Antiochiae in Pisidia, Iconii, Lystrae, Derbae in Lycaonia et per totam illam regionem florentissimae exortae sunt ecclesiae , quibus Paulus et Barnabas, antequam eas reliquerunt, presbyteros praefecerunt (Act. 14,22). Ubique autem iudaici proselyti, qui cireumcisionem non acceperant (mpoozAvuot et6dpsvot Vulg. colentes advenae), et gentiles Iudaeis in Evangelio recipiendo promptiores erant (Ac£. 13,43. &5 sqq.; 15,1), immo Lystrae et Derbae ludaeorum conversorum non fit mentio, in civitatum autem circuitu Iudaeos multos habitasse non est, probabile. Ex Iudaeis igitur et ethnicis illae ecclesiae ita coaluerunt, ut ethnicorum conversorum numerus longe praevaleret. Similia ex epistola nostra colligimus; neophyti enim, quibus scribitur, Paulum prima vice advenientem, non obstante infirmitate carnis eius, magno cum gaudio Sicut angelum Dei, immo sicut ipsum Christum, receperant tantaque promptitudine se ei dederant, ut oculos suos, si necesse esset, dare parati essent (4,13 sqq.); ante conversionem suam ethnici plerique fuerant, Deum ignorantes iisque qui natura non sunt dii servientes (4,8); quoniam tamen Legem mosaicam Sceripturasque cognovisse supponuntur, siquidem ex Scripturis Paulus multa argumenta desumit, plerosque proselytos portae fuisse iure admittimus. In secundo suo itinere, quod post concilium apostolicum una cum Silvano suscepit, Paulus illas ecclesias « quae confirmabantur fide et abundabant numero quotidie », iterum perambulabat illisque tradebat « custodire dogmata , quae erant decreta ab Apostolis et senioribus, qui erant Ierosolymis » (Act. 16,4. 5). Interea enim controversia de legalium observatione erat exorta, ac Paulus Antiochiae Syriae iam expertus erat, iudaizantes nonnullos doctores nihil non moliri, ut ethnicos conversos ad Legis mosaicae observationem circumcisionemque adducerent. Quare decreto concilii apost. promulgato neophytos contra illorum conatus praemunivit gravissimis verbis eos admonens : si quis evangelizaverit vobis praeter id quod accepistis anathema sit (Gal. 1,9.). Neque tamen diu ista vice in meridionalibus provinciae partibus videtur remansisse, sed assumto Timotheo Lystreno eoque cireumciso propter fudaeos, qui erant in illis locis, per Phrygiam et Galatiam proprie dictam iter suum persecutus a Spiritu S. in Europam ductus est. (-Ac£. 16,1 sqq.). Aliquot annis postea in tertio suo itinere easdem ecclesias procul dubio iterum visitavit, licet diserta earum mentio in Actibus (18,23; 19,1) non fiat; inter socios istius tamen itineris praeter Timotheum babuit Caium Derbeum, quem ecclesias istas pertransiens videtur secum duxisse (Ac/. 20,4). At ante hoc tertium iter nostra epistola probabiliter iam est scripta. Qui cum communiore sententia ecclesias Galatiae in pristino Deiotari regno (Galatia proprie dicta) quaerendas esse censet, is illarum fundationem secundo itineri apostolico Pauli adscribat oportet, atque admittere debet, eum diuturno morbo (infirmitate carnis), quem Lucas silentio praeterierit, in galatica retentum regione Evangelium inter illius incolas propagasse. Quis vero ecclesiarum status fuerit, ex sola nostra epistola eo modo, quem supra indicavimus, definiet, epistolamque ipsam ipso tertii itineris tempore scriptam esse dicet; bis enim Apostolum in ecclesiis Galatiae , antequam eis scriberet, adfuisse constat (4,13). 2. Quae epistolae ad Galatas sit origo et indoles!. 1. — Primis Ecclesiae temporibus quaestio de Legis antiquae ad novam relatione non paucas nec parvas creavit difficultates. Diserte quidem Dominus Apostolos omnibus omnino hominibus Evangelium praedicare iusserat (Matth. 28,19; Marc. 16,15 etc.); utrum vero ethnici ante baptismum populo electo cireumcisione essent inserendi an promissionum Abrahae eiusque semini factarum etiam non circumcisi sola fide viva in ipsum participes fierent, diserte non docuerat. Quapropter quando Petrus singulari revelatione eruditus primos ethnicos non circumcisos baptizari iusserat et in Ecclesiam receperat, mirati sunt Iudaeochristiani, « quod et gentibus Deus poenitentiam dedisset ad vitam » (Act. 10,1-11,18). Illo quidem tempore quieverunt divinae dispensationi extraordinariae, ut videtur, Cornelii familiaeque eius admissionem adscribentes; resuscitata tamen est quaestio, quando Antiochiae integra ecclesia est exorta, quae ethnicis non circumcisis Legemque mosaicam non observantibus constabat, et Paulus cum Barnaba in primo itinere suo multos ethnicos proselytosque iudaicos ad fidem Evangelii adduxerant neque eis circumcisionem Legemque imposuerant. Illis enim Antiochiam reversis ludaeochristiani ieroso- Iymitani quidam eo advenerunt atque docuerunt, ethnicos neophytos non posse salvari nisi seeundum morem Moysi circumciderentur (Ac. 15,1). Qua doctrina quum non parva provocata esset ecclesiae antiochenae peturbatio, Paulus cum Barnaba aliisque fratribus Ierosolyma sunt missi de hac quaestione alios Apostolos consulturi; sollemnique decreto definitum est, ethnicos non circumcisos ad baptismum esse admittendos admissosque ad Legem observandam non teneri; Ethnicochristiani tamen, ut cum Iudaeochristianis in unum corpus citius faciliusque coalescerent, nonnulla quae ludaeis odiosissima erant (idolothyta, sanguinem, suffocatum , matrimonia inter consanguineos), vitare sunt iussi ( Act. 15,2-29; cfr Gal. 2,1 sqq.). 2. — Quo decreto integram litem non esse terminatam, brevi . postea apparuit; neque id admodum mirum est. Ethnicochristianos quidem Lege mosaica non teneri definitum erat, Iudaeochristianorum vero quae ad eam esset relatio, diserte non erat expressum ; salutem Ethnicochristianis non posse negari, ex decreto clare elucebat, sed paresne essent Iudaeochristianis omnibusque, quibus illi, iuribus fruerentur, aeque clarum non erat. Quin etiam decretum iudaizantibus argumentum praebere videbatur, quo Ethnicochristianos inferiorem gradum in Ecclesia tenere contenderent; quatuor enim praecepta Ethnicochristianis imposita iisdem consonabant, quae ludaei proselytis suis, qui cireumcidi nolebant ideoque in synagogas quidem admittebantur sed pro veris membris populi electi non habebantur, (proselytis portae) imponebant; unde opinio exoriri potuit , neophytos non circumcisos similem in Ecclesia gradum occupare nec perfectos esse Christianos. Quam mitigatam iudaismi formam immediate post concilium apostolicum a iudaizantibus illis teneri videmus, quorum causa Petrus alique Iudaeochristiani a familiari sua cum Ethnicochristianis conversatione sese retrahebant (Gal. 2,11 sqq.). Neque enim illes neophytis non circumcisis salutem negasse, sed eos indignos proclamasse, quibuscum Petrus aliique Christiani circumcisi familiariter viverent, apostrophe Pauli docet, qui de solorum ethnicorum liberatione a Lege non loquitur, sed longe ulterius progressus Legem post mortem Christi nihil iam prodesse atque etiam pro Iudaeochristianis abrogatam esse asserit, Quae utique legitima consectaria decreti apostolici erant, quod ethnicos conversos, etiamsi non circumciderentur, non velut « hospites et advenas » sed velut « concives (cuyroX(zac) sanctorum et domesticos Dei » in Ecclesiam admiserat intermediumque parietem , quo Iudaei ab ethnicis separabantur, Legem scilicet, morte Christi sublatum esse insinuarat (cfr Eph. 9,13 sqq.). Sed legitimam hane consequentiam iudaizantes nec viderunt nec videre voluerunt; primorum potius Apostolorum, qui Ierosolymis ritus mosaicos observare non cessarant, auctoritatem praetendentes et privilegia Iudaeorum promissionesque Abrahae seminique eius datas iactantes verbum Dei cauponare conabantur, merae doctrinae Christi aquam antiquae Legis admiscentes. Apostolicum decretum igitur nec impugnantes nec in dubium vocantes neophytis non circumcisis salutem non negabant, sed maiorem eos assecuturos esse perfectionem, si circumcisioni sese subiicerent, dictitantes indirecto quodam modo eis denuo iugum antiquum imponere volebant. 3. — Qua nova erroris sui forma antiochenam ecclesiam haud leviter perturbassent, nisi Paulus praesens eorum conatibus fortiter restitisset Petrumque, qui dumtaxat ad ludaeochristianorum palaestinensium scandalum vitandum cum cthnicis conversis familiariter agere cessaverat, ad agendi rationem mutandam gravibus suis verbis permovisset. Antiochiae autem repulsi iudaizantes victas manus non dederunt, sed callidiore modo conatus suos persequentes ab eo tempore ecclesiis a Paulo fundatis eo absente perversa sua dogmata instillare studuerunt. Quod praevidens Apostolus in secundo itinere, quum Galatiae ecclesiis decretum apostolicum promulgasset, eas contra novum iudaizantium evangelium, quo Evangelium Christi convertere volebant, monitis suis praemunivit (1,9). Verum haud dudum postquam inde erat profectus , adversarii eius illis in regionibus apparuerunt, ut Galatas, qui « ex auditu fidei Spiritum acceperant » et « spiritu coeperant », « carne consummarent » i. e. circumcisione impertita ad perfectionem adducerent (3,2 sq.), Pauli doctrinam non velut erroneam reiicientes, sed velut mancam , cui aliquid addendum esset, calumniantes (2,6). Neque fucatis carebant argumentis, quibus errorem suum simplieibus fidelibus persuaderent. Ante omnia enim exemplum primariorum Apostolorum eis proposuerunt, qui Iesum semper secuti ab eoque edocti iudaicos ritus ipsi observarent et in ecclesiis palaestinensibus observari vellent; Pauli igitur auctoritati auctoritatem columnarum Ecclesiae opposuerunt; Paulum enim diu post Christi mortem ad fidem conversum, quum ab hominibus doctrinam missionemque suam accepisset, non esse nisi secundarium Apostolum. Neophytos quoque, qui ab eo essent admissi, perfectis Christianis adnumerari non posse iactabant, nisi circumcisione recepta sese societate primariorum Apostolorun dignos reddidissent; Legem crgo, licet ad salutem adipiscendam necessaria non esset, utilissimam tamen esse, quandoquidem per eam filii Abrahae, cui datae essent promissiones, constituerentur (cfr 1,11 sqq.; 2,1 sqq.; 3,6 sqq. etc.). Ne vero iugum, quod ne ipsi Iudaei ferre poterant, neophylis imponerent , videntur addidisse , solam circumcisionem sufficere neque aliorum praeceptorum mosaicorum observantiam requiri (cfr 5,1 sqq.). Immo ad ipsius Pauli exemplum provocare non dubitarunt, «uippe qui Lystrae Timotheum, quando eum itineris socium assumsit, circumcidens, satis clare insinuasset, virum non circumcisum dignum non esse, qui in continua Apostolorum societate degeret cum eisque Evangelium propagaret (cfr 5,11). Fallacibus eiusmodi argumentis ecclesiarum Galatiae fideles a paucissimis dumtaxat annis ad fidem adductos seduci potuisse, facile intelligitur; Pauli enim doctrinam addubitare quasi coacti erant, quamprimum eius apostolicam auctoritatem addubitare coeperant. Nihilominus finem suum pseudapostoli nondum attigerant nequedum Galatas ad circumcisionem adduxerant, quando subintroductorum fratrum machinationes periculumque ecclesiis Galatiae. imminens Paulus rescivit. Quis eum de his rebus certiorem fecerit, ignoramus ; at quam grave illud discrimen habuerit, epistola nostra, qua illud avertere voluit, evidenter demonstrat. Neque enim inter paulinas alia invenietur, quae tantam animi commotionem , immo concitationem , prodat; quare dubium quoque non est, quin tristibus illis nuntiis vix allatis eam scripserit. &. — Pro rei natura in illa scribenda eum sibi proposuit finem, ut adversariorum argumentis refutatis neophytos a magno, in quo versabantur, periculo defenderet et in bona via, in qua bene currere inceperant, retineret. Quapropter duo ei erant praestanda; apostolicam enim suam auctoritatem suaeque doctrinae cum aliorum Apostolorum praedicatione conformitatem a iudaizantium calumniis vindicare refutatisque eorum sophismatis intrinsecam veritatem dogmatis de iustificatione per fidem vivam in Christum adipiscenda demonstrare debuit. Unde duae praecipuae partes huius epistolae : in priore, quam apologeticam appellare licet (1,11-2,21), auctoritatem apostolicam suam vindicat suamque doctrinam cum aliorum Apostolorum praedicatione consonare ostendit; in a/tera, quae dogmatica est, vel potius polemico dogmatica (3,1-5,31), argutias adversariorum refellens Legem ad iustificationem nihil conferre maxime ex Scripturis ostendit. Quibus :zertiam partem addit paraeneticam (5,1-6,10), in qua ex doctrina proposita sequelas practicas nonnullas deducit et monita quaedam specialia tradit. 2. deinde suum cwn reliquis Apostolis consensum ut demonstret, ea narrat, quae lerosolymis in concilio apostolico et Antiochiae in sua controversia cum Petro acla sunt (2,1-21). PARS ALTERA POLEMICO DOGMATICA (3,1-4,31) de Legis ad benedictiones Abrahae adipiscendas inutilitate. Quae probatur 1. Galatarum experientia, qui dona Spiritus S. acceperant Legem non observantes (3,1-7); 2. Scripturarum doctrina, qua teste promissiones Abrahae seminique eius datae nulla ratione dependent à Lege postea data (3,8-4,90", 3. typica interpretatione historiae duorum filiorum Abrahae (4,21-31). PARS TERTIA PARAENETICA (3,1-6,10). 1. Conclusiones practicas ex doctrina proposita deducit (5,1-25), 2. et monita quaedam specialia addit (5,26-6,10). EriLocus (6,14-18) perversa pseudapostolorum motiva patefacit atque epistolae argumentum paucis comprehendit. 5. —Si ad argumentum solum attenderimus , epistolam ad Romanos nostrae vicinissimam esse recte dicemus; iustificationem enim salutemque non Legis mosaicae operibus, sed viva fide in Christum redemtorem adipiscendam esse, Paulus in utraque demonstrat; at diverso plane modo thema hoc in utraque tractat. Namque Romanis, quorum ecclesia ab eo non erat fundata nec speciali eius curae commissa, doctrinam illam, quam de iustificationis nobis per Christi mortem acquisitae et per fidem vivam applicandae universalitate et gratuitate ultimis maxime annis contra iudaizantes semper defenderat , integram accurate exponit explicatque eo solo fine ductus, ut maiore cum fructu in proximo suo adventu inter eos laborare eisque gratiae aliquid spiritualis impertire posset; doctoris igitur tantum partes agit, ac long maior epistolae ad Rom. pars dissertationi dogmaticae quam epistolae similior est, Verum alia erat causa Galatarum ; eorum enim ecclesias, quas tanta cum eura maximas inter difficultates fundaverat excolueratque ac velut apostolatus sui inter gentes primitias consideravit, perversis iudaizantium machinationibus in extremum paene discrimen vidit adductas, ac summopere ei erat timendum , ne neophyti iugo antiquorum rituum sese subiicientes omnes eius labores irritos redderent ipsique perirent. Quapropter ut periculum istud avertat, non tam positive (uti in ep. ad Rom.) Evangelium efficax esse ad salutem praestandam , quam negative Legem ad iustificationem nihil conferre ostendit, neque tam dogmatice quam polemice nos Christi morte a Lege liberatos esse demonstrat. Unde factum est, ut epistola nostra paene tota (id quod CArys. monuit) multa vehementia et indignatione sit referta; at summa animi commotione, qua eam scriptam esse legenti facile apparet, non obstante Apostolus in ipsa argumentatione magna utitur moderatione, sive auctoritatem suam apostolicam defendit sive legis inutilitatem demonstrat. Quare haud immerito TAeod. Mops. (Tract. in Gal. 1,1. Spicil. Solesm. I. 51.) admiratione dignam dicit Pauli prudentiam, qui sua firmans nullo in loco se ipsum obtrudat, sed sub specie referentis universa simpliciter et clare exponat. 6. — Quo tempore et quo in loco eam scripserit, incertum est ac Patrum aetate in controversia iam erat. Marcion eam omniuni paulinarum primam esse censuit (cfr S. EpipA: haer. 42,9); eam epistola ad Rom. antiquiorem ac proin ante tertii paulini itineris finem scriptam Chrys. coniecit (Arg. in ep. ad Rom.); a quo haud longe V?ctorin. recessit, si consentientibus haud paucorum codd. inscriptionibus eam Ephesi, ergo tertii itineris tempore, datam esse retulit ; Theod. tamen cum Hier. Euth. etc., subscriptionibus aliorum codd. consentientibus, eam primae captivitati romanae attribuerunt. Similis est modernorum interpretum dissensus; omnium paulinarum recentissimam eam pauci acath. dicunt nullo argumento allato (Schr. KoeAl.); cum SS. Hier. et Theod. eam priori captivitati romanz iterum attribuunt pauci cath. qui mentionem romanorum vinculorum fieri (6,17) eeusent (Patrizi in Act. 18,11; Palmieri). Quam opinionem erroneam esse facile apparet!, atque communiori sententiae, quae cum Victorino epistolam nostram Ephesi initio triennii, quod in tertio itinere Paulus ibi peregit, scriptam esse tenet, omnino esset acquiescendum , si Paulum nomine Galatiae solas antiquas sedes trium tribuum celticorum designasse constaret. Clarissime enim ex nostra epistola elucet, Apostolum antequam eam scriberet bis iam illa in regione praedicasse (4,13); neque minus clarum est, ab ultima eius praedicatione galatica usque ad epistolam scriptam multum temporis non effluxisse (1.6); Actuum porro relatione constat, eum galaticam regionem, i. e. trium celticarum tribuum sedem , in secundo itinere prima vice atligisse, in tertio iterum peragrasse ac deinde per triennium Ephesi consedisse (Act. 15,0; 18,93; 19,1 sqq.) ; quapropter, si regionis galaticae ecclesiis scripta est, dubitare vix licet, quin c. a. 56. Epheso data sit. Attamen eam ecclesiis, quas in meridionalibus romanae provinciae Galatiae partibus Paulus in primo itinere iam fundavit et promulgato apostolico decreto in secundo itinere confirmavit, destinatam esse allatis argumentis supra (p. 360 sq.) ostendimus; quia autem scripta est haud diu postquam secunda. vice ecclesias illas visitavit, eam secundi itineris tempori rectius attribuimus. Cui sententiae indoles epistolae ipsa favet. Quae enim lerosolymis de Titi circumcisione acta sunt, quae deinde a Paulo columnisque ecclesiarum eodem tempore sunt stabilita, quae demum paullo post Antiochiae in Petri Paulique coniroversia acciderunt (2,1-21), ea omnia tam vividis coloribus depinguntur, ut ex recenti memoria hausta recte dicantur. Neque ullo modo nobis persuademus, Paulum ibi ea referre, quae iam quatuor immo quinque annis antea gesta sunt; atqui id admittere coguntur, qui Ephesi epistolam scriptam ésse dicunt; concilium enim apostolicum a 51. celebratum est ac brevi postea Petrus Antiochiam venit; Ephesum autem in tertio itinere Paulus ante, finem a. 55. pervenire non potuit. Tertio igitur itinere epistola nostra antiquior est, nec quidquam in tota legitur, quo eam secundi itineris tempori adscribere prohibeamur. Utrum vero scripta sit, antequam Paulus divina visione invitatus Troade in Macedoniam traiecerit, an eo tempore, quo in Macedonia Philippensium Thessalonicensiumque ecclesias fundavit , an demum biennio illo, quod Corinthi peregit, idoneis argumentis non definitur. Fieri enim potuit, ut Apostolus Troade iam per Lucam, qui ibi se ei socium adiunxit, de iudaizantium irruptione in ccclesias Galatiae Galatarumque periculo certior redderetur; vix autem auditis illis nuntiis quin commotissimam nostram epistolam scripserit, nemo dubitabit, qui eam umquam perlegerit. Quare non video, quid certi Marcioni opponatur, qui eam omnium paulinarum primam esse dixit. Nihilominus propter Patrum catholicorumque interpretum auctoritatem , qui unanimi fere consensu epistolas ad Thessal. nostra antiquiores esse tenent (cfr Introd. spec. in N. T. libr. p. 382 sq.), Corinthi Paulum periculum ecclesiarum Galatiae rescivisse eique occurrisse dicere malumus. Quoniam post epistolas Thessalonicensibus scriptas Silvanum, qui in secundo itinere Pauli socius in ecclesiis Galatiae visitandis fuerat cum eoque in illis decretum apostolicum promulgaverat (Act. 15,40; 16,9), non amplius in eius comitatu invenimus, coniicere licet, per eum epistolam Galatis esse transmissam; eius enim auctoritas, quum a primariis Apostolis ad decretum ierosolymitanum Antiochenis promulgandum esset electus (Act. 15,22), ad iudaizantium arrogantiam confutandam haud levis erat. Revera aliquot annis postea, quando S. Petrus « electis advenis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae et Bithyniae » priorem suam epistolam misit, Silvanus illis in regionibus magna auctoritate pollebat (1 Pe/r. 5,12). 7. — Authentia et integritas epistolae ad Gal. historicis documentis extra dubium ponuntur. Exeunte saec. 2. eam integram in omnibus ecclesiis pro paulina et canonica Scriptura esse receptam a nullo negatur nec negari potest, siquidem fidem ecclesiae RoMANAE Fragmentum Murat. (lin. 529), GALLICANAE S. Iren. (c. haer. III. 6. 7 et passim), AFRICANAE Tertull. (de praescr. 6. 23 et passim), AcHAICAK S. Athenag. (Leg. pro Christi. 16), ArexANpnINAE Clem. Alex. (Strom. III. 15 et passim), svniACAE versio Peschito demonstrant. Porro medio saec. 2. a S. Iustino M. iam adhibita est (Cohort. ad Graec. 5, cfr Gal. &,19 et 5,90 sq.; c. Tryph. 94 sqq. cfr Gal. 3,13) atque eodem tempore eam haeretici Marcion (cfr Tert. c. Marc. V. 2 sqq.; S. Epiph. haer. 42,9 etc.) et Valentinus (cfr Tert. de praeser. 23; S. Iren. c. haer. I. 3,5) in suo Scripturarum canone habuerunt. Quin etiam exeunte saec. 1. et ineunte saec. 2. a Patribus apostolicis ad eam eadem ratione, qua ad reliquos Novi Test. libros, haud obscure alluditur !. Tota deinde epistolae indoles apertissime Paulum auctorem prodit, ut is, qui illud negaverit, se ipsum ineptum demonstret, qui vera & falsis discernat (cfr Windischm. Comment. p. 2). Mirum ergo non est, quod eius authentia ab ipsis Neotubingianis sit admissa , atque inter recentissimos tantum « criticos » pauci inveniantur, qui epistola nostra reiecta sibi inter suos nomen famamque acquirere studeant. : Loman Quaestiones paulinae. Theol. Tijdschr. Leyden 1882 sqq.) epistolas ad Rom. Cor. Gal. non nisi post a. 190. exortas atque versus finem saec. ' 2. post Marcionis et S. Iustini aetatem in hodiernam formam redactas esse censet; testimonia historica enim ei nihil valent ac, si opus est, Marcionem et Iustinum a Paulo dependere negans suum Pseudopaulum a Marcione et Iustino dependere asserit. Recentissimi sunt Aud. Steck (Der Galaterbrief nach seiner Echtheit untersucht. Berlin 1888) et Dan. Voelter, professor Amstelodam. (Die Composition der vier paulin. Hauptbriefe Tübingen 1890. Der Galaterbrief p. 89-172), qui « internis rationibus » unitatem et genuinitatem nostrae epistolae impugnare conantur. Neotubingiani quatuor paulinas epistolas admiserant, ut narrationis Actuum auctoritatem facilius convellere possent; recentissimi « critici » Actuum (non eorum quidem, quos in canone habemus, sed eorum, quos ex S. Lucae libro ad arbitrium sibi componunt) auctoritate historicam epistolae nostrae partem destruere volunt, ac similiter novam quandam ad Rom. epistolam sibi fingunt, qua nostrae epistolae doctrinam evertant. Singulas eorum obiectiones refutare operae pretium non est; unam alteramve dumtaxat in commentario perpendimus; quid pleraeque valeant, facile apparet, si duas primas, quas Voelter (1. c. p. 120-123) contra historicam narrationem affert, examinaveris. luxta Gal. 1,15 Deum Paulum ex utero matris segregavit ($ dgoptcac jt Fx xotMac r909c pov) ; quae verba Voelter exorta dicit ex /tom. 1,1 (ágwpiév) et ex 4 Cor. 45,8 (óenepet ci dxrpopati) ; itaque. docetur, ex eo, quod Paulus velut abortivus ante tempus debitum natus sit, apparere cum ad singulare munus a Deo csse electum. Porro Paulus se Evangelium didicisse asserit per revelationem Iesu Christi (5 &xoxeYMoyeoe "Inso9 Xpwtoo Gal. 1,12) : at id nullo modo fieri potuisse, nos docet Voelter; Pauli enim Evangelium fundamentum habuisse historicum, vitam nimirum, doctrinam, mortem , resurrectionem personae historicae; iam vero historica facta non posse tradi nisi per homines, qui eorum testes fuerunt; auctorem igitur epistolae, ut suum Paulum exaltaret, impossibilia retulisse. Quis eiusmodi ineptiis immorari velit? 3. Quibus subsidüs criticis et exegeticis ust. simus. CniTicis commentariis iam recensitis (cfr p. 10) hic addi potuit Petri Corssen Epistula ad Galatas ad fidem optimorum codicum Vu/gatae rccognita. Berolini 1885 (Corss.). Sicuti reliqua fere paulinarum epistolarum exordia hoc quoque duobus membris constat, sed non plane iisdem; longiorem enim inscriptionem (1,1-5) , quae epistolae argumentum et indolem innuit, ea quae exspectatur gratiarum actio de beneficiis, quae Deus Galatiae ecclesiis contulerit , non sequitur, sed vehemens ncophytorum eorumque seductorum Zncrepatio (1,6-10). Quam commotus de Galatarum periculo quamque ad illud avertendum sollicitus Pauli animus in hac epistola scribenda fuerit, ex inscriptione iam apparet. Longiores quidem ac sollemniores inscriptiones aliis quoque in epistolis nonnullis leguntur (cfr Rom. 1,1-7; Tit. 1,1-4); at ab omnibus nostra longissime discrepat quum apologetica et polemica sua indole, tum eo maxime quod epistolae argumento iam praeludat. Namque ut neophytos contra iudaizantium errores , eorum detectis fallaciis, praemuniret, Apostolus dignitatem suam vere apostolicam vindicare Legemque mosaicam ad iustificationem adipiscendam inutilem demonstrare sibi proposuit; atqui hoc suum propositum primis statim verbis manifestat, quum nomini suo assertionem divinae originis apostolatus sui (1. 9.), atque gratiae apprecationi , assertionem. redemtionis nostrae per Christum factae addat (3-5), quippe quam negare debeant, quicumque per Legem iustitiam quaerunt; « si enim per Legem iustitia, ergo gratis Christus mortuus est » (2,21). Prooemio, inquit Theod. , adversariorum calumniam statim redarguit Apostolus a divina muneris, quo fungitur, origine exorsus : 1. Paulus Apostolus non ab hominibus neque per hominem , sed per Iesum. CAristum et Deum Patrem, qui. suscitavit eum a mortuis, 9. et qui mecum sunt omnes fratres , ecclesiis Galatiae. Latiore illo sensu, quo omnibus Evangelii praeconibus interdum tribuitur (cfr ad 1 Cor. 12,28 p. 386.), nomen aposto/? hic non usurpari, sed eadem ratione, qua in reliquis epistolarum inscriptionibus (Rom. 1,1 etc.), strictissimo sensu, quo solis Duodecim proxime competit, quos Dominus velut resurrectionis suae testes praeordinatos iurisdictione universali donoque infallibilitatis ad Evangelium suum propagandum per se ipse immediate instruxit (/Ac£. 1,21 sq.; 10,51; Matth. 38,16 etc.), esse intelligendum, descriptio originis muneris huius clare docet. Contra iudaizantes enim , qui, ut cius doctrinam facilius convellerent, aut omnem ei negabant auctoritatem aut ad summum secundariis operariis, qui a genuinis Apostolis edocti et missi essent, eum adnumerari posse calumniabantur, Paulus apostolicam dignitatcm immediate a Christo et Deo, nullo interveniente homine, sibi collatam esse per negationem et per positionem asserit : Apostolus non ab hominibus neque per hominem , sed per Iesum Christum et Deum Patrem. « Dividit illud, inquit Mopsu. , ut ostendat ipsa multitudine orationis, nullo modo illos verum dixisse »; id quidem recte, dummodo tautologiam otiosam hac multitudine orationis non contineri addatur. À qua sententia haud longe videntur abesse, qui duo membra negativa &d solam numeri diversitatem attendentes ita interpretantur, ut Paulus sese aut a toto Apostolorum collegio aut ab uno ex praecipuis Apostolis (Petro vel Ioanne etc.) missum esse neget (cfr Thom. Cai. Est. Pici. etc. — Beng. Ros. etc.). Accuratius alii diversam praepositionum significationem urgent, quum priore (&xó a5) remotior causa principalis et efficiens, altera (9w c. genet., per) proxima causa instrumentalis indicetur, ita ut omnis humana causalitas, sive remota Sive proxima, sive principalis sive secundaria, excludatur. Quem in sensum egregie CArys. : « quod dicit non ab hominibus , id omnibus (genuinis operariis evangelicis) est commune, siquidem Evangelii praedicatio originem radicemque habet coelestem (cfr Rom. 10,15); sed quod addit neque per hominem , id Apostolorum proprium est; neque enim (Christus) per homines sed per se ipsum eos vocaverat »!. Vere divinam igitur missionem Paulus priore membro sibi iam attribuit; quia vero secundarii quoque operarii (Barnabas, Silvanus etc.) divinitus missi recte dicuntur omnisque potestas in Ecclesia
1:4
& Deo est, ideo altero membro missionem immediate divinam, qua sola primariis Apostolis par factus est et aequalis, sibi attribuit (cfr Lap. Wind. Bisp. Beithm. Palm. Schaef. etc. — Mey. Sieff. Schm. etc.). Unde a vero eos aberrare patet, qui Act. 13,1 ita interpretantur, ut Saulus et Barnabas Antiochiae impositione manuum Apostoli creati dicantur (Patr. in Act. 13; de Evang. Ill. 51,10); ac profecto de apostolatu , qui per homines cónferri nullo modo potest (cfr Pa/m.), ibi non agitur, sed iuxta communem fere catholicorum interpreium sententiam de dignitate episcopali (cfr Introd. spec. in N. T. p. 365. n. 2). Sicuti enim extraordinaria et immediate divina Pauli ad fidem conversio non impedivit, quominus per ordinarium medium & Christo institutum in Ecclesiam recipi debuerit baptizatus per Ananiam, ita immediate divina Apostolatus collatio non obfuit, quominus per ordinarium medium a Christo institutum inter ordinarios .Ecclesiae ministros reciperetur episcopus consecratus. Negativo porro asserto positivum ita respondet, ut per chiasmum duo membra media et duo extrema inter se opponantur : non per hominem sed per Iesum Christum, non ab hominibus sed per Deum Patrem. Cui constructioni procul dubio debetur, quod in secundo membro negante (9v* dvüpózov per hominem) singularis sit adhibitus, ut accuratior sit oppositio; quum enim nomen Aomo indeterminate (Zv- 0pórov sine art.) adhibeatur, haud minus apte per se pluralis (per Aomines), quem aliqui codd. legunt, usurpari potuit; quod vero aliqui singularem adhibitum esse coniiciunt, ne quis Petri saltem ministerio Paulum Apostolum a Deo constitutum esse suspicaretur (cfr Reithm. Palm. etc.), id sufficiente caret fundamento. Hominibus autem Iesum Christum opponens Apostolus eum non esse merum hominem docet, sed Deum eum esse insinuat, id quod clarius indicat, quum eadem ratione ad Christum et ad Deum Patrem originem apostolatus sui referat. Propter oppositionem , quae inter duo extrema membra habetur, exspectari quidem potuit, ut in affirmante eadem, quae in negante, praepositio adhiberetur (ox àv dàvUpómov.. . $22... &v6 Otoo TIaspóc, non aó hominibus sed a Deo Patre); at quia immediatam apostolatus sui originem esse divinam primis verbis (per Iesum Chr.) Paulus iam asseruit, ultimam quoque eius radicem divinam esse diserte enuntiare superfluum erat. Quare Christum et Deum Patrem, qui unus Deus sunt, una formula comprehendere maluit, qua immediatam causalitatem proxime significans Deum doceret unicum sui muneris auctorem csse. Indirecte tamen Patrem causam remotam et efficientem esse innuit, quum nomen eius non nudum ponat sed addat : qui suscitavit eum a mortuis; Christi enim mortui resuscitationem Patri attribuens Patri quoque deberi indicat, quod per Christum ad apostolatum vocari potuerit. Id recte iam monct Vict. : « Utique ne diceretur : Quomodo per Christum didicisti [rectius : missus es], qui Christum non secutus es, et Christus mortuus est? addidit, quod resuscitaverit Deus Christum a mortuis : ergo Christus me docuit [misit], qui resuscitatus est a mortuis, resuscitatus autem Dei Patris virtute » (cfr Reim. Palm. cte.). Quae huic explicationi nonnulli addunt, Apostolos .debuisse esse resurrcctionis testes immediatos (Wind. Bisp.), aut Christi resurrectionem, utpote nostrae resurreclionis futurae pignus, redemtionis consummationem esse (Schaef.), aut eam fundamentum esse praedicationis apostolicae etc., gelii missus est, negat se missum esse ab homine » (Hier. cfr Vict. Ater etc.); qua in explicatione Orig. sequi videntur, cuius explicationem Pamph. (Apolog. pro Orig. M. 14,1997 sqq.) conservavit : « Manifeste datur intelligi, quia non erat (merus) homo Christus Iesus, sed erat divina natura. Non enim si homo (tantum) esset, dixisset Paulus hoc quod ait : Paulus Apostolus non ab hominibus neque per hominem; si enim homo (tantum) fuit Iesus et per ipsum assumtus est in apostolatum Paulus, utique per hominem factus erat Apostolus... Sed manifeste separat ab humana natura Iesum per haec verba; neque enim sufficit ei dixisse : neque per hominem, sed adiecit dicens : sed per Jesum Christum; quem utique quia sciebat excellentioris esse naturae, propterea se dixit non assumtum esse per hominem ». Exorto tamen arianismo contra haereticos, qui Filio in Scripturis praepositione à4 inferiorem dumtaxat (sc. instrumentalem) causalitatem attribui asserebant (cfr ad 4 Cor. 8,6 p. 227), reliqui Graeci eandem operationem Patri et Filio praepositione 5i& attribui nominique Filii priorem locum assignari urgent. « Observa, inquit TAeoph., hic praepositionem 5c Patri praepositam ac Filium primo in loco nominatum, propter haereticos bis in rebus curiosiores ». Fusius Chrys. : « Si sola Patris mentione facta dixisset per quem, fortassis commento reperto dixissent hanc particulam per quem Pairi congruere, quia Filii opera ad eum referantur; at nunc simul et Filii et Patris faciens mentionem et utrique nomini particulam (34) praefigens commento isti locum non relinquit. Neque enim id facit, ut ea quae Filio sunt propria ad Patrem referat, sed ut hac particula nullum naturae discrimen innui ostendat. Quid porro hic dicturi sunt isti, qui ex baptismo aliquem gradum inferiorem commenti sunt, quia baptizemur in nomine Patris et Filii et Spiritus S.? Nam si ideo inferior est.Filius, quia post Patrem nominatur, quid dicturi sunt, quum hoc in loco Apostolus a Christo exorsus ad Patrem veniat? » etc. (cfr Theod. Oec. etc.). Quemadmodum in aliis epistolis, in hac quoque scribenda Paulus socios habere voluit; neque tamen ullum ex suis discipulis nominavit, sed cunctos simul nominibus eorum tacitis posuit : e£ qui mecum sunt omnes fratres. Quoniam vero omnes fideles nomine fratrum saepissime designantur, quin etiam interdum ab Apostolis aliisque ecclesiarum superioribus distingui videntur (Act. 11,1 etc.), aliqui hic quoque omnia illius ecclesiae, in qua epistola scribitur, membra designata vident (cfr Chrys. etc.). Attamen quia non dicit omnes fratres , scd omnes qui mecum sunt fratres, qua expressione alibi cooperatores suos ab ecclesiae, in qua versatur, membris distinguit (PA. 4,92), eum solos itineris socios intellexisse cum plerisque rectius dicemus; eorum autem nomina praetermittit, quia Galatis, quos paucis hebdomadis aut mensibus antea cum iisdem visitaverat, cognita erant. Cum emphasi porro quadam omnium fratrum mentionem fieri Patres monent, « quia necessaria erat auctoritas plurimorum » (ZHier.): « accusaverant enim Paulum, quod solus haec praedicaret novamque dogmatum rationem inveheret; quam calumniam ut refelleret simulque se multos eiusdem sententiae socios habere declararet, adiungit sibi fratres omnes, significans se ex illorum sententia scribere quae scribit » (Chrys. cfr Theoph. Oec.); « quamvis sufficeret auctoritas eius, ne posset refutari, tamen ut gravet factum illorum , quo a prima fide destiterant, multos secum accensos ad errorem illorum arguendum designat; facile enim poterit quis intelligere errare se, si a multis se videat reprehendi » (A'* cfr Vict. Pel. Prim. etc). Demum etiam in appellatione ecclesiis Galatiae polemica quaedam ratio sese manifestat. Parum recte quidem in plurali ecclesiis accusationem Theoph. detegit : « quia dissidebant inter se, inquiens, istos iure multas vocat ecclesias »; epistola enim nostra est encyclica quaedam omnibus illis destinata ecclesiis, quas Paulus in meridionalibus romanae provinciae Galatiae civitatibus fundarat , quibusque singulis presbyteros, i. e. episcopos, praefecerat (Act. 14 23), ut coetus essent inter se distincti et aequales neque omnes eadem ratione, qua achaici & Corintho (cfr 2 Cor. 1,1), ab una civitatis ecclesia magis minusve dependerent. Recte autem in nudo nomine vituperium Chrys. latere ait : « nam hoc erat animi moesti suumque dolorem manifestantis, quod eos non a caritate neque propriis nominibus honorifice appellaret sed a sola congregatione ». Quae explicans Oec. : « considera, inquit, indignationis manifestationem; neque enim dixit, ut solet, dilectis aut sanctificatis aut ecclesiis Dei sed Galatiae »; revera alia inscriptio paulina non est, in qua nomini ecclesiae epitheton quoddam ornans non addatur. Quodsi Wind. obiicit, etiam in epistolis ad Thess. nudum nomen poni, non satis attendit illas inscribi « ecclesiae Thessalonicensium zn Deo Patre et Domino Iesu Christo »; « magna autem est dignitas, inquit CArys., cui nihil est aequale, si ecclesia est in Deo Patre et in Iesu Christo ». Sequitur pro more apprecatio gratiae pacisque, i. e. omnium beneficiorum supranaturalium , quibus fideles ad vitam vere christianam agendam capaces redduntur quorumque fructus iam hac in terra pax illa est animi, quam mundus dare nequit, Dominus vero discipulis suis reliquit : 3. Gratia vobis et par a. Deo Patre et Domino nostro Iesu Christo; quae formula a consueta, quam alibi explicavimus (cfr ad 1 Cor. 1,3), in eo solo differt, quod ex optimorum testium auctoritate (cfr VV. LL.) pronomen 5ipóv (nostro) non nomini lazo, uti alibi, sed nomini Kupíov addatur; unde nullum est dubium, quin prima SS. Trinitatis persona hic secundum proprietatem, quatenus ab aeterno Filium genuit, Pater appelletur. Itaque etiam nomen Patris consueta in formula (a Patre nostro et Domino Iesu Chr.), quamvis ibi secundum appropriationem intelligi possit, proprie usurpatum rectius dicitur !. Sicuti autem primis inscriptionis verbis primum, quod sibi ab adversariorum calumniis vindicandum proposuit, argumentum, dignitatem sc. suam vere apostolicam , asseruit, ita huic apprecalioni fundamentum alterius sui argumenti de Legis ad. iustitiam obtinendam inutilitate addere voluit, iustificatos nos innuens per Dominum nostrum Iesum Christum, &, qui dedit semet ipsum pro peccatis nostris , ut eriperet nos de praesenti saeculo nequam , secundum voluntatem. Dei et Patris nostri. « Ostendit, inquit TAeod., Legis oeconomiam non potuisse à peccatis liberare, sed Christum Dominum, qui pro nobis mortem subiit, genus humanum a peccati debitis liberasse »; aique 7Àom. : « ex hoc manifeste arguit Apostolus contra eos, quod, si mors Christi est sufficiens causa salutis nostrae et in sacramentis Novi Test., quae efficaciam habent ex passione Christi, confertur gratia, superfluum est cum Novo Test. servare legalia, quibus gratia non confertur nec salus acquiritur ». Brachylogice, uti plerumque, Christussemet zpsum dedisse (x03 8óvrog &xvvóv vel tradidisse vo) mapxOovrog 2,20) dicitur, quum sua sponte intelligatur, eum sese in mortem dedisse velut oblationem et hostiam Deo (EpA. 5,2) pretiumque redemtionis nostrae (1 77m. 92,6). Libertatem porro Christi hie innui CArys. ait, ne alibi legentes, Patrem Filium unigenitum dedisse (Ioan. 3,16), Filium servili more Patri servire arbitremur, sed ut intelligamus, hoc quod Filius fecit Patris quoque fuisse placitum. Quod Patris placitum recte hic quoque indicari censet, quum Filius sese secundum voluntatem Dei et Patris nostri dedisse dicatur. Sunt quidem, qui ultima haec verba cum immediate praecedentibus, quibus finis mortis Christi describitur (14 erzperet nos etc.), coniungere malint; sed aptior est nexus, quem cum CArys. plerique P'atres graeci et latini retinent?. « Neque Filius dedit se pro peccatis nostris absque 1. Contra argutulos Anomoeos, qui simili inodo, quo iam £uwscb. Caes. (de eccl. theol. HI. 17. M. 21, 937), inter 6 8eó; (Deus cum art.) el có; (Deus sine art.) in Scripturis ila distinguebant, nt prius nomen, quod verum et proprium Deum (rov ini xivtov Ocóv Eus. Caes. 1. c. « Deus quisupra omnia est ») significet, soli Patri competat, alterum , quod nescio quam inferiorem conditionem denolel, Filio tribui possit, Chrys. nostrum locum uigel : « Ex hocloco iterum facile capiuntur haeretici. Nam qui loannem in Evangelio (1,1 xai 6:0 v9 6 Acyoz) dicunt idco nomen Dei sine articulo posuisse, ut Filii divinitatem paterna minorem induceret, itemque Paulum, quum Filium £v uopzz 9co5. (Phil. 2.6 in forma Dei) fuisse dicit, non de Patre esse locutusn. asserunt, quia ibi quoque nomen Dei articulo careat, quid hic dicturi sunt, quum ipse Paulus sic loqualur, non &zó to9 Ozo9 sed aro Go Matpóz? » 2. Hunc verborum nexum S. Clem. Rom. (1 Cor. 49) iam praetulisse videtur : « Propter voluntate Patris, neque Paler tradidit Filium sine Filii voluntate » (4Iier.); « Christus Dominus ergo non solum salutem nostram procuravit, sed ctiam Patrem habuit comprobantem; ideo subiunxit secundum voluntatem Patris; ubique Patrem cum Filio coniungit, docens ei quoque placere, ut nos non secundum Legem sed secundum Evangelium vivamus » (Theod. cfr Oec. Theoph.; Vict. Aug. Att" etc. ; similiter iuniores ac moderni plerique). Morti dein sese Christus tradidisse dicitur pro peccatis nostris (ip TÀV dU Ao TUN Tv) aut propter peccata nostra (spi TÓv &p.atprtov Tov), i. e. eo fine, ut vicaria sua morte pro nobis satisfaciens ea deleret. Utrum ?z£p an. s:eé legamus, parum interesse diximus (cfr VV. LL.); in eiusmodi enim sententiis ambae praepositiones inter se vicinissimae causam impellentem significant; quare uti in hoc, ita in similibus locis, a graecis librariis saepe sunt inter se permutatae et a latino interprete ambae eadem voce pro redduntur!. Cum primo hoc fine mortis Christi alter est connexus : wu£ eriperet nos de praesenti saeculo. nequam. Expressione 70) «i&vog toU $vecvoos p&uci moderni (Bisp. — Mey.) a eommuni omnium antiquorum explicatione deviantes tempus iamiam adventurum, i. e. aetatem illam, quae secundum Christi adventum praecedat ac periculis malisque plurimis plena futura sit (MattA. 2,8 sqq.), designari volunt; at falso. Neque enim tantum erronee supponunt, Paulum Christum iudicem iam suo tempore adventurum credidisse (cfrad 1 Cor. 7,96 p. 200), sed etiam participio eveczóc indebitam significaüonem aitribuunt; ubique enim in Novo Test. (/to.. 8,38; 1 Cor. 3,92; 1,96; Hebr. 9,9; saepius praeter nostrum locum non legitur) idem est quod latinum praesens atque futuro opponitur. Quare 5 210v 6 iveszóc (saeculum praesens) idem est quod alibi o5o; & xióv (hoc saeculum) aut etiam , quia « non tam saeculum ipsum, quod die àc nocle annis currit et mensibus, quam &povóio; ea quae in saeculo tiunt » (J//er.) in considerationem veniunt, o;:o; 6 zócgog (1 Cor. 1,20 cte. Ac mundus) vel etiam ó aiv 03 xácun» co519» (Eph. 9,9. saeculum huius mundi) appellatur (cfr ad 1 Cor. 1,90 p. &1). Quod praesens saeculum vocatur nequam (novnpó; quam vocem antiqua versio malignus cfr Aug. A*** aut malus cfr Vict. Hier. reddiderat) non tantum, quia multas res adversas in eo sustinere debemus (Hier.), neque tantum « propter malignos homines qui in eo sunt » (Aug.), neque tantum quia in eo peccatum locum habet (TAeod. etc.), sed maxime quia in eo etiam nunc post Christi adventum satanas (deus huius sacculi 9 Cor. &,&; princeps huius mundi Joan. 12,14) dominium suum retinet omnibus iis, qui gratiam Christi recipere nolunt, dominans aliosque sibi denuo subiicere studens; quia igitur, uli scribit Joan., mundus totus in maligno (v rà vovapà i. e. in diabolo) est positus, i. e. eius dominio subiectus (1 Joan. 5,19), ita ut, si quis diligit mundum (istum 7óv xócpov), non sit caritas Patris in eo, quoniam omne quod est in mundo (isto v *à xóspo) concupiscenlia carnis est et concupiscentia oculorum et superbia vitae (Joan. 2,15 sq.). Itaque ut ex mundo eiusque principis potestate ac dura servitute nos eripiens capaces nos redderet aeternae salutis obtinendae, Christus pro nobis mortem subiens mundum eiusque principem devicit. Bene adnotat Mopsu. ipsis verbis difficultatem nostrae redemtionis insinuari : « nam illud mos (eriperet) dixit, ut hoc non alium quemvis, nec Legem nec prophetas, potuisse indicaret ; nam vox erzperet fere violentiam quandam, neque tamen violentiam sed virtutem salvatoris connotat ». Egregie integram sententiam Hzer. amplificat : « Dedit se Filius, ut iniustitiam, quae erat in nobis, iustitia ipse subverteret; tradidit se sapientia , ut insipientiam expugnaret; sanctitas et fortitudo se obtulit, ut spurcitiam infirmitatemque deleret. Atque ita non tantum in futuro saeculo iuxta promissam spem qua credimus, sed etiam hic de praesenti saeculo nos liberavit, dum commortui -Christo transfiguramur in novitatem sensus et non sumus de hoc mundo, a quo merito non amamur » (cfr Joan. 15,18 sq.; 1 loan. 3,1. 13 etc.). Ad quae magna beneficia morte Christi nobis secundum Dei voluntatem collata respiciens Paulus facere non potest, quin commoto animo iufinitam inisericordiam caritatemque divinam celebrans Deo honorem , quem novis suis placitis iudaizantes ei eripiunt, restituat augeatque; quapropter a consueto more deflectens ipsam inscriptionem doxologia terminat :
1:5
5. cw? est gloria in saecula saeculorum; amen. Graecus textus, quem A'* sequitur, verbum (es/) non habet, ac revera optat. sit aptius quam indicat. es? suppleri videtur; attendatur quoque oportet, in graeco nomen 94« articulo esse munitum : 4 Ócta igitur, i. e. gloria illa, quae ob tanta beneficia Deo debetur In priore sua ad Cor. epistola Apostolus haud levia vituperare debuit , nihilominus increpationibus suis captationem quandam praemisit benevolentiae laudatis eorum profectibus, quibus aliis ecclesiis non essent inferiores; verum a magnis beneficiis, quae Christi passione nobis secundum Patris voluntatem collata sunt, oculos suos ad praesentem ecclesiarum Galatiae conditionem convertens, quasi nihil, de quo Deo gratias agere possit, in iis deprehendat, statim haud sine reprehensione stuporem suum de repentina neophytorum mutatione deque levitate, qua pseudapostolis fidem habuerant, exprimit (6. 7) seductoribusque eorum, qui doctrinam diversam praedicent, anathema dicere non veretur (8. 9), quum non hominibus sed soli Deo placere velit (v. 10). Galatae olim Evangelio studiosissime recepto (5,13 sqq.) fructuum passionis Christi baptismo participes facti et ex dura principis huius saeculi servitute egressi donis Spiritus S. erant ditati (3,2); paucis hebdomadis vel mensibus antea Apostolus eorum ecclesias in florentissimo statu, quum confirmarentur fide et abundarent numero quotidie (Act. 16,5), reliquerat, quum subito ei nuntius de gravissimo periculo, in quod levitate sua sese proiecerant, est allatus. Hinc intel ligitur, quomodo exclamare quasi coactus fuerit :
1:6
6. miror, quod (sic) tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gratiam (lege : in gratia) Christ , in aliud Evangelium. « Conveniens, inquit Mopsu., principium novitati factorum : sic enim posuit miror, quasi res accidisset, quae numquam fieri credebatur »; at recte quoque CArys. laudem quandam isto verbo innui monet : « Quum ait miror, non tantum verecundiam illis ingerit, quod post tantam munificentiam, post tantam condonationem tantamque exhibitam caritatem ultro ad servitutis iugum revertantur, verum simul quam bene egregieque de Ais existimaverit ostendit; etenim si eos de vulgarium hominum numero esse credidisset, de eo quod accidit non csset miratus ». Culpam vero corum variis modis aggravat, inchoatam eorum defectionem liberam esse ac temerariam insinuans (/am cito transferimini) altissimoque termino a quo (ab eo qui vocavit vos etc.) vilem infelicemque terminum opponens ad quem (Zn aliud evangelium etc.) defecerint vel potius deficiant; rem enim co tempore, quo scripsit, nondum esse terminatam adhibito praesente tempore (per«r00so0e | transferimzni) docet. Porro verbum ipsum (ueracítisetas transferri) acerbo cum vituperio, ac si de inanimatis rebus, quae ipsae nihil agunt, sermo esset, Mopsu. usurpatum arbitratur; at forma verbi hic non passiva est sed media, ita ut libertatem, qua Galatae seductorum suorum placitis obsequuntur, potius innuat (vos trausferri patimini)!; de iis enim, 1. Magno iu errore versalos esse anliquiores nonnullos Latinos, quum verbo transferri (ac si Paulus latine scripsisset) ad nomen Ge«alatarum, quod translatos significari putarunt, ab Apostolo alludi dixerunt, opus non est monere; in errorem a S. Hier. inducti &unt, qui ad h. v. adnotat : « Ga/alia in nostra lingua £ranslationem significat » ; nomen sc. ab hebr. ma (abduclio in exsilium) perperam derivavil. Gravior est moderni cuiusdam error, qui adnolal : « à celte expression (fraasferimini) correspond le mot hébceu Gala, qui seducti quidem sed liberi a sua religione desciscunt, ab Alexandrinis iam adhibetur (2 Mach. 7,95). Adverbiis oUvez xyíoc (tam cito) proxime quidem festinatio, qua Galatae egerunt aguntque, casligatur, sed levitas quoque temeritasque, qua rebus mature non consideratis agunt, connotatur (cfr 9 Thess. 2,9; 1 Tim. 5,92). Ad lempus, quo Galatae fidem receperant, Paulum hac expressione respicere, nonnulli cum Hier. censent (tam cito post conversionem vestram); contra quae CÁÀrys. iam recte monet, excusationi potius quam accusalioni brevitatem temporis, quod ab eorum conversione effluxit, inservire atque Galatas praetendere potuisse, sibi in fide confirmari per temporis brevitatem nondum licuisse. Rectius igitur alii cum CArys. tempus, a quo pseudapostoli in Galatiam advenerunt, connotari dicunt aut etiam secundum iter, quo Paulus Galatas iterum visitavit eosque in via fidei bene currere ac in fide quotidie confirmari vidit (5,7; Act. 16,5); vix enim erat profectus, quum de pseudapostolorum adventu et de inchoata neophytorum defectione certior jam est factus. : Deficere autem coeperunt aó eo qui eos vocavit in gratia. Christi, i. e. a Deo Patre, qui propter gratiam, qua Christus ei acceptus fuit nobisque omnia dona supranaturalia meruit (cfr Tolet. ad Rom. 5,15) , eos ad fidem non tantum invitavit sed etiam adduxit. Vocatio ad fidem Deo Patri a Paulo appropriari solet (1,15; Hom. 8,29 sq.; 1 Cor. 1,9; 1 Thess. 2,12; 9 Thess. 2,1& etc.), nusquam Christo; quapropter in graecis verbis (a1 700 xaAXécavtoz ouas iv 7 pvrt Xptooo) construendis et interpretandis a vero aberrant, qui cum versionis Syr. interprete et. Hier. genetivum Xpwro? cum participio xaXécxvzo; ita connectunt , ut hic exoriatur sensus : « miror quod tam cito transferimini a Christo Iesu, qui vos vocavit in gratia » (Hier. cfv Erasm. Gagn?. Lap. etc.), licet istam constructionem per se admitti posse non negemus. Longius aberrant, qui Paulum sibi ipsi vocationem adscribere volunt (a me, qui vobis Evangelium annuntiavi, ad pseudapostolos); vocatzonem enim fidelium Apostolis Scripturae non attribuunt, quia sola Evangelii praedicatio nondum est vocatio completa ad fidem sed eius conditio aut instrumentum quoddam. Si cum Vulg. legimus n gratiam Christi , iis verbis finem vocationis designari dicendum est, ita ut nomine 4ratzae Christi omnia dona supranaturalia comprehendantur, quae Christus nobis meruit! : « qui vos vocavit in participationem aeterni boni, quam habemus per Christum » (Thom.), vel « ad gratuitam participationem beneficiorum Christi, ut eius meritis iusti essetis » (Nat.). Ob testium criticorum tamen auctoritatem (cfr VV. LL.) graeca lectio é&v y&pirt Xptcvoo (Fuld. : in gratia Christi, Ae : per gratiam Christi) retineatur oportet, qua causa meritoria vocationis nostrae indicatur!; nam « per meritum Christi nobis gratuito applicatum vocamur » (Est?.), aut si mavis, « in gratia Christi, in quo omnis plenitudo gratiarum invenitur et ex cuius plenitudine omnes accipimus, vocatio nostra radicem suam habet » (cfr Thom. ad Rom. 5,15). Itaque « ipsa quidem vocatio, inquit CArys., Patris est, vocationis autem causa est Fili, nam ipse est, qui nos reconciliavit gratuitaque dona nobis promeruit ». Sequitur terminus, ad quem Galatae deficere coeperunt : in aliud (Eregov) evangelium, "I. quod non est aliud (&XXo), nisi sunt aliquit qui vos conturbant et volunt. convertere (yszxovotdew) Evangelium Cristi. Duo termini (a quo et ad quem) inconcinne expressi videntur, quum Deus qui vocavit et aliud (vel potius diversum &vtpov) Evangelium inter se opponantur. Quapropter multi in priore membro aliquid aequivalens Evangelio intelligi debere cum CArys. arbitrantur; Paulum vero non dixisse aó Evangelio meo censent, sed a Deo qui vos vocavit, ut magis terreret Galatas, qui Lege recepta a Deo se non recedere credidissent. Verum orationem esse concinnam apparet attendentibus, expressionem diversum evangelium a Paulo ita explicari, ut non tam duo evangelia, quam eorum auctores (Deus et pseudapostoli) inter se opponantur. [n diversum evangelium quidem Paulus Galatas deficere dicit illo nomine usus, quo adversarii novam suam doctrinam condecoraverunt; nisi enim se Evangelium praedicare simulassent, a neophytis non essent auditi, ac nisi evangelium suum a paulino diversum eoque plenius perfectiusque dictitassent, eos ad suas partes allicere non potuissent. Attamen quid nomine isto lateat, Apostolus manifestat : diversum: quod praetenditur evangelium non est aliud (&X3o) aliquod Evangelium , quod praeter Evangelium vobis a me annuntiatum exsistat , 2257 (i. e. tantummodo) sunt aliqui qui vos perturbant et volunt convertere (pszaovgsyxs evertere vel pervertere et corrumpere) Evangeltum Christi. Cuius sententiae sensus est : id quod diversum evangelium vocatur eatenus tantum adest, quatenus inter vos aliqui inveniuntur perturbatores , qui se ipsos quaerentes Evangelium Christi cauponantur (cfr ad 2 Cor. 2,97) ; in sola pseudapostolorum perversitate diversum istud evangelium consistit , atque Galatae 8 Deo, qui eos in gratia Christi ad fidem vocavit, transferri sese patiuntur ad pseudapostolos. Quos, uti saepe adversarios suos haereticosque (2,19; 1 Cor. 5,18; 15,19; 9 Cor. 3,1), pronomine indeterminato (1wé; aliqui) contemtim designat ac velut perturbatores Evangeliique eversores describit. Egregie quidem adnotat Awg. « non, quemadmodum Galatas conturbant , ita convertunt etiam Evangelium Christi, quia manet firmissimum ; sed tamen convertere volunt, qui & spiritualibus ad carnalia revocant intentionem credentium; illis enim ad ista conversis manet Evangelium non conversum »; rectius tamen Hier. sensum latinae vocis convertere simul explicat : « volunt Evangelium commutare, conturbare, convertere, sed non valent, quia huius naturae est , ut non possit aliud esse quam verum est. Omnis qui Evangelium interpretatur alio spiritu et mente, quam scriptum est, credentes turbat et convertit Evangelium Dei, ut id quod in facie est, post tergum faciat, et ea quae post tergum sunt , vertat in faciem ». Chrys. porro levissima iam mutatione Evangelium subverti monet : « unum dumtaxat autalterum praeceptum induxerant (pseudapostoli), circumcisionem et dierum observationem ; verum ut ostenderet, quod pusillum quiddam perperam admixtum totum corrumpat, Evangelium subverti dixit. Quemadmodum enim in moneta regia, qui paullum aliquid amputat de impressa imagine, totum numisma reddit adulterinum , ita quisquis sanae fidei vel minimam particulam subvertit, totam corrumpit ab hoc initio semper ad deteriora procedens ». (diversum. evangelium) refert, differentiam significationis inter fzepov (diversum) et d23o (aliud) retinet, particula el uj (nisi) sententiam relativam continuari admittit ; secunda tamen scriptum esse supponit :9 ox fact (vol o5b£v law) 4230, et ui B ct slalv tute X1À. Sed ab antiquioribus fere omnibus (Chrys. Theod. etc., Vict. Aug. etc.,Herv. Lomb. Thom. etc.) et & iunioribus modernisque haud paucis (Est. Nat. Pic. etc., Reithm. M Ev. etc.) altera proponitur, quae universo suo sensu a& nostra non multum recedit, constructione autem prorsus differt; nam pronomen ad solum nomen :iavy£«ov refert et & particula exceptiva sl pj (nisi) , cui adversativam significationem (i. q. à sed) attribuit, novam sententiam exorditur. « Quoniam, inquit Chrys., illi errorem suum appellabant evangelium, etiam ipsum nomen impugnat dicens : in aliud evangelium, quod mon est aliud; pulchre dictum, nam aliud non exsistit » (o9 yàp Fac«v à39); uberius clariusque Theod. : « hoc autem relicto Evangelio aliud non invenietis; neque enim Dominus alia per nos, alia per alios Apostolos praedicat, nam idem praedicamus, quotquot sumus veritatis amatores. Verum qui contraria sentiunt, nihil vobis tradunt divini, sed conantur corrumpere divina ». Attamen Paulus si id solum asserere voluisset, aliud Evangelium non exsistere, aliam constructionem clariorem elegisset (ex. gr. el; Éctpov süoy40.t0v 00x Óvtoc dAXov, in. diversum evangelium, quum aliud non sit); perperam quoque particula «! xj idem quod dAd significare admittitur, quamvis non negemus , exceptivam particulam interdum ad adversativam significationem prope accedere. Maximum autem huius explicationis vitium est, quod pronomen relativum ad solum nomen tjayp(ov refert , quamvis tota vis expressionis, quin etiam sententiae integrae, adiectivo Exrpov innitatur, quod igitur explicatione quadam indiget; atque vix mínus eius incommodum est, quod differentiam inter Ertcov ct àÀÀo negligat. Onnni probabilitate sententia aliquorum iuniorum (lust. Lap. etc. — Schott etc.) destituitur, qui verba quod non est aliud eadem quidem ratione, qua Patres, explicant, sed ea pro parenthesi habent, ut sententia exceptiva (nisi sunt etc.) cum verbo miror coniungatur ; « miror (vel potius : mirarer), quod tam cito a Deo deficiatis, nisi sunt. (potius : nisé essent) aliqui qui vos conturbant »; ad hunc enim sensum exprimendum omnino scribi debuit : l0a3yatov dv... ti i] Toxv x:À. — Neque probahilius acath. alii cum Cale. pronomen relativum totam praecedentem sententiam respicere dieunt : « quod quidem (sc. vos a Deo deficere, i. e. quae vestra defectio a Deo nihil aliud est (1. e. alia in re rationem suam non habet) nisi (in eo quod) sunt aliqui qui cos conturbant » etc, Ad quid enim tantae Nérborum ambages, ut dicatur, Galatas A pseudapostolis esse seductos? Quam perversi essent Galatarum seductores, Paulus iam indicarat, quunm eos perturbatores neophytorum (cfr 5,10 ; Act. 15,24) Evangeliique eversores appellaret; vehementius autem eos aggreditur eis aeternum interitum intimans, si in evertendi Evangelii conatu persisistant. Indirecte quidem dumtaxat eis anathema dicit, sed fortius, quam directa, indirecta haec sententia eos confligit, quia proxime, licet hypothetice tantum, contra maiores fertur.
1:8
8. Sed /icet (rectius : sed etiam sí 300X xxi iv ') nos aut angelus de coelo evangelizet vobis . Patrum tempore utraque lectio : sed licet, et : sed etiam si (vel sed et si) invenitur; praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit!. Cum indignatione quadam perturbatoribus hanc sententiam opponit; hinc illud 43Xx (sed) : « sunt qui vos perturbant, sed quicumque ille est, tiam si aliquis angelus ita agit, anathema sit ». «Vide, inquit, Chrys., prudentiam apostolicam. Ne quis diceret, eum sua ipsius ostentare dogmata, etiam se ipsum devovet. Ceterum quoniam ad auctoritatem (pseudapostoli) confugiebant et ubique celebrabant lacobum et loannem, etiam angelorum mentionem facit. Ne mihi, inquit, lacobum narres et loannem; etiam si quis primorum angelorum e coelis descenderit corrumpens Evangelii praedicationem , anathema sit ». A maiore igitur ad minus concludi vult Apostolus; si nec ipse nec angelus de coelo Evangelium corrumpentes aeternum interitum effugerent, quomodo pseudapostoli, si neophytos perturbare continuant, eum effugient? Pronomine nos Paulum se solum designare, plerique cum Tert. et Chrys. contextu spectato recte tenent; infirmatur enim argumenti vis, si illi fratres, quibuscum epistolam hanc scribit aut quibuscum Galatis Evangelium annuntiavit, eo comprehendi dicuntur. Angelum de coelo nominat, ut bonum se intelligere insinuet (Chrys. Theod. etc. , Vict. etc.) , nequeintelligitur, quomodo Tert. (de praescr. 6) eumque secutus Her. de « angelo seductionis qui se transfigurat in angelum lucis » (cfr 2 Cor. 11,15,) cogitare potuerint. Verbum evangelizet in priore membro catachrestice pro annunttet, id quod aliqui censent (Est. Nat. etc.), non est positum, sed eodem modo, quo in sententia relativa (evangelizavimus) , de Evangelii annuntiatione intelligatur oportet, nam « de spectantibus ad evangelicam veritatem loquitur » (Cai.), ct quid sit diversum evangelium quodam modo explicat : omne nimirum quod velut Evangelium a quoquam annuntiatur praeterquam quod ipse antea Galatis evangelizavit. Quid demum praepositio praeterquam (xxoX) vel citra , uti semel Tert. (de praescr. 29) legit, hoc in loco valeat, ex contextu elucet. Antiquiores Lutherani hanc sententiam Apostoli acerrime urgebant, ut eius anathemate Catholicos profligi ostenderent, quippe qui praeter (zxpxX) scriptum Evangelium divinas traditiones non scriptas admitterent?; quibus Catholici respondebant, ab Apostolo illud praeter Evangelium dici, quod « adversetur sanae doctrinae, quae est secundum (xaxá) Evangelium gloriae Dei Apostolo concreditum » (1 7m. 1,11). Inter modernos acath. vix ullus vel ideo, quia Paulus de scripto Evangelio non loquitur, antiquam istam obiectionem reco-, quere ausus est; immo vero vix non omnes acath. praepositionem vapX fere idem quod contra hoc in loco valere sponte et ultra concedunt (cfr Mey. Sieff. Schm. Ph. Goeb. Z. etc.), idque iure merito. Id enim Paulus intelligi vult, quod ita est praeter Evangelium a se praedicatum, ut cum illo non consentiat, sed illud potius evertat ac destruat!. Haud raro praep. «ae hoc sensu usurpatur (cfr Hom. 16,17; 1,25. 26; 4,18 etc.); eundem latini Patres expresserunt, qui ilum praeter Evangelium praedicare dixerunt, qui a//er praedicet quam Evangelium doceat (Tert. 1l. cc. Vict. Att", Hier.), aut « fidei regulam praetergrediatur » (Aug. in Ioan. tr. 98,7), aut traditiones apostolicas mutare conetur (Pe/. Prim.). Quibuscum consentiunt Graeci, siquidem ipse CArys. (cfr etiam Oec. Theoph.), quamvis diserte adnotet, Paulum non dixisse: « si contraria (ivxvtíx) annuntient », ad eundem tamen sensum revertitur, quum eos anathemate paulino percelli explicet, qui quodvis Evangelii dogma /aéefactaverint (r29axwícncty). angelique coelestes nunc insigniti sunt, non attendit, sed sola eorum dona naturalia considerat, quibus utique errori obnoxii sunt. « Non quia sancti angelique coelestes peccare iam possint, sed hoc est quod dicit : si etiam fiat, quod fieri non potest, quisquis ille sit qui traditam semel fidem mutare tentaverit, anathema sit » (Vénc. Lerin. Commonit. 8). Ceterum clarissime ex hac sententia elucet, quam persuasum Apostolo fuerit, sese in annuntiando Evangelio nec ipsum falli nec neophytos fallere posse, atque in Evangelio per infallibile magisterium tradito fideles certam possidere normam, ad quam omnia, quae velut novae Dei revelationes afferuntur, ita diiudicent, ut quidquid cum accepta doctrina non concordet a limine repudient, nec amplius in illorum originem inquirant , quae divina non esse dissensus illorum a divinis ostendit (cfr 2 Joan. 10). Quantopere ei haec infallibilitatis suae atque veritatis Evangelii a se traditi assertio cordi sit, ex co apparet, quod praecedentem adversariorum suorum condemnationem generaliore forma repetat; « iterata enim lex sollicitiores reddit negligentes » (Aer) :
1:9
9. sicut praediximus , et nunc iterum dico : Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Utrum priora duo verba sola (à; soottoí«ap.ev) pro protasi habeamus, cuius reliqua (42i &prt &dXv 2£yo ita et nunc iterum dico etc.) sint apodosis, an duo membra coniungamus apodosinque a sententia hypothetica inchoemus, per se nihil interest, quum idem maneat sensus; prior tamen constructio concinnior videtur. Iuxta Graecos (cfr Chrys. Theod. Oec. etc.) , quibuscum Latini haud pauci antiquiores et iuniores consentiunt ( Vict. Att", Herv. Thom. etc. , Cai. Est. Iust. M Ev. etc.), illud praedizimus (i. e. antea diximus) ad solam praecedentem sententiam respicit : « ne quis ea verba ab ira profecta aut supra quam fieri debeat exaggerate dicta autimpetu cursuque sermonis inconsiderate prolata putet, ea repetit ». At Aug. dubitat, num Paulus solam sententiam scriptam iteratione inculcare velit, an potius praesens Galatis haec iam antea dixerit, Hier. vero diserte monet : « quod autem addit : sicut praediximus et nunc iterum dico , ostendit se et in principio hoc ipsum caventem denuntiasse anathema eis qui aliter praedicaturi erant, et nunc postquam praedicatum est, id anathema decernere quod antea praedixerat ». Similem quoque sententiam moderni vix non omnes tenent (Wind. Bisp. Reith. Palm. Dr. L R. Schaef. — Mey. Sieff. Schm. PA. etc.); idque recte, siquidem oppositio inter «oospíxapev et aot (praediximus et nunc) prohibet, ne de sententia vix scripta cogitemus. Ex concilio apostolico Autiochiam redux Paulus iam erat expertus, iudaizantes novas machinationes, decreto apostolico non obstante , moliri, quibus Ethnicochristianos legi subiicerent (cfr Proleg. 2,9. 3 p. 365 sq. et ad 2,11 sqq.); ideo in secundo suo itinere ecclesiis romanae provinciae Galatiae decretum apostolicum promulgans (Act. 16,4) eas contra novas iudaizantium insidias praemunivit (5,3) canone isto generali tradito, quem nunc repetit et ad quem inde ab illo tempore Ecclesia ac Patres haereticorum omnium conatus diiudicabant et condemnabant. « Annuntiare ergo aliquid Christianis catholicis praeter id quod acceperunt numquam licuit, nusquam licet, numquam licebit; et anathematizare eos, qui annuntiant aliquid praeterquam quod semel acceptum est, numquam non oportuit, nusquam non oportet, numquam non oportebit. Quae quum ita sint, estne aliquis vel tantae audaciae, qui praeter id, quod apud. Ecclesiam annuntiatum est , annuntiet, vel tantae levitatis, qui praeter id quod ab Ecclesia accepit accipiat? Clamat et repetendo clamat, et omnibus et semper et ubique per literas suas clamat ille, ille vas electionis, ille magister gentium , ille Apostolorum tuba, ille terrarum praeco, ille coelorum conscius, ut si quis norum dogma annuntiaverit anathematizetur » (Vinc. Lerin. Commonit. 9). Severissime locutus est, sed se ita loqui coactum esse addit, quia tamquam servus Christi soli Deo placere studeat :
1:10
10. modo (p:) enim hominibus suadeo, an Deo? An quaero hominibus placere? S adhuc hominibus placerem, Christi servus non. essem. Nexum huius sententiae bene indicat Thom. : « posset aliquis dicere : quare sic excommunicas? forte sunt aliqui amici vel homines alicuius auctoritatis; non ergo sic faciendum est. Ideo respondens Apostolus dicit : immo sic faciendum est, quia ea quae dico non sunt ad favorem hominum captandum, sed ut placeam Deo » (sim. 7Aeod. Herv. Lyr. etc., Cai. Lap. Pic. etc., Bisp. Reithm. Palm. etc. — Mey. Sieff. Ph. etc.). Tacitae igitur obiectioni occurrens suam agendi rationem vindicat; hinc illa particula causalis : nolite mirari quod tam dure loquar; neque enim nunc hominibus suadeo etc. Adverbium 4er: (modo vel nunc) arctioris est significationis quam vov, atque praesens temporis momentum indicat (cfr 4,20; 1 Cor. &,11. 13 etc.); quare non recte aliqui Paulum hac sententia vitam, quam inde a sua conversione egit, priori suae vitae opponere censent; sed ad illud momentum respicit, quo anathema, quod antea praesens annuntiaverat, nunc scribens repetit. Porro difficultatem quandam verbum «(to (suadeo) creat, quia grammatice eadem ratione ad homines et ad Deum (&vüpozouc v * 7óv Otóv;) refertur, sed hominibus quidem aliquid suaderi potest, Deo autem aliquid suaderi minus apte dicitur. Ideo antiqui iam varias significationes proposuerunt; CArys. idem hic esse Tic coniicit quod dzoXoyeiofa: (sese excusare), TAeod. i. q. Üepxeóew (colere); Vict. latino textu relicto novam versionem proponit (« num evangelizo vobis homines resque humanas, an Deum Christum? »), quae quamvis erronea sit, olim nonnullis placuit (Erasm. Iust. e&c. «— Beza Gom. Mich. etc.). Optime vero iam Hier. « ipsum, inquit, verbum suadere de humano usu sumtum est, quum quis id, quod habet et semel imbibit, aliis conatur inserere »; scilicet vei0o TwwX est i. q. alicui persuadeo seu aliquem persuadendo ad meas partes trahere mihique conciliare studeo (cfr Act. 12,20; 2 Cor. 5,11). Contra eos igitur, qui anathemate promulgato aliquos offendi posse obiiciunt, Paulus se in illa sententia ferenda hominum favorem quaerere negat, quum soli Deo placere eumque sibi propitium reddere studeat. Egregie ita adnectitur altera interrogatio (an quaero hominibus placere ?); in priore enim de eo solo fine loquitur, quem in ferenda ista sententia habuit; cui assertioni ut fidem faciat, in altera addit , se in tota sua agendi ratione ad favorem hominum non attendere. Ac demum rationem dat, cur hominibus placere nolit : si adhuc , uti prius ante conversionem meam, Aominibus placerem, Christi servus non essem. Utrum verbum &pécx in duobus ultimis membris absolute (i. q. p/aceo cfr 1 Thess. 2,15 etc.) an potius de conatu (placere studeo i. e. ad aliorum commoda et studia me accommodo cfr 1 Cor. 10,33 etc.) usurpatum dicatur, haud multum quidem interest; altera tamen significatio saltem in ultima sententia aptior videtur esse; ut verbum p/acerem priori placere quaero accuratius consonet. Quoniam iudaizantes pseudapostoli, ut Galatas ad suas partes attraherent , Pauli auctoritati doctrinaeque auctoritatem ac doctrinam primariorum Apostolorum , columnarum Ecclesiae, opponebant, prima ac maxima ei cura fuit, ut id immerito fieri ostenderet. Apostolica enim sua auctoritate vindicata quasi fundamentum ponere debuit ulterioris suae argumentationis, qua Legem ad salutem nihil conferre demonstrare voluit; neque enim a neophytis eius argumenta essent accepta , nisi eius doctrinam esse divinam et cum reliquorum Apostolorum praedicatione consonare illis constitisset. Itaque praeprimis sese Evangelium , quod praedicet, non ab hominibus sed immediate eadem ratione, qua reliquos Apostolos, a Iesu Christo accepisse probat (1,11- 24), deinde illud a columnis Ecclesiae comprobatum esse demonstrat (2,1-21). Priorem thesin suam demonstraturus brevi conspectu vitam, quam ante conversionem suam (1,11-154) et post cam, antequam apostolico fungi coepit munere, egerat (1,15-295), ita proponit, ut eum a primis Apostolis nihil accepisse omnes fateri cogantur. Ut alteram vero in dubium vocari non posse ostendat , historiam refert et concilii apostolici (2,1-10) et suae cum Pctro controversiae antiochenae (2,11-21), quum utraque in occasione eius Evangelium ab Ecclesiae columnis et ab ipso eius capite sit agnitum. Historica igitur haec est pars et chronologico quodam ordine disposita. 4. Anle conversionem ab hominibus doclrinam suam accipere non. potuit (1,11-14). Ante omnia thesin, quam in hac sectione demonstrare vult, Paulus claris verbis enuntiat, se Evangelium suum non ab hominibus accepisse sed immediate a Christo (11. 19), unde sua sponte elucet, eum secundariis operariis apostolicis, qui doctrinam ac missionem a Duodecim &cceperant, assimilari non posse, sed eum primariis Apostolis parem esse et aequalem. Theseos autem demonstrationem aggreditur pristino zelo, quo iudaismo inhaerens Ecclesiam persequebatur, in memoriam revocato (13. 14) evidentissime probans, se isto tempore nihil a Christi discipulis accepisse.
1:11
11. Notum enim (vel autem) vobis facto, fratres, Evangelium , quod evangelizatum est a me , quia non est secundum hominem. Dure Paulus increparat Galatas, sed ex sola sollicitudine, qua eorum saluti consulit , ipsam quoque increpationem esse profectam ostendit, quum eos consueta cum caritate velut fratres alloquitur. Quo nexu haec sententia cum superioribus colligetur, in controversia est, atque antiquitus iam hac de re dubitatum esse, lectionis incertitudo docet. Qui cum Vulg. causalem particulam praeferunt, Paulum suam persuasionem de Evangelii sui divinitate velut rationem afferre putant, qua eos qui aliud doceant anathematizare cogatur (Herv. Thom. Ca. etc. — Sieff. eic.), arcteque hanc sententiam prioribus (8-10) adnectunt. Sed tam diversus est sermo, quo in praecedentibus seductores Galatarum durissime increpat, ab illo, quo nunc thesin suam quiete proponere ac demonstrare aggreditur, ut novam inchoari epistolae partem dicendum sit, ac proin particula metabatica 3£ (autem) praeferatur oportet. Ac profecto tota formula yvopé,c óuiv, d9£qot , a qua Paulus alibi quoque novam gravemque tractationem exorditur (cfr ad 1 Cor. 15,1; 2 Cor. 8,1), grandior est sollemniorque , quam quae rationem tantum afferat praecedentis sententiae. Itaque ab exordio ad primum epistolae argumentum transiens cum verborum gravitate ac maiestate quadam thesin suam annuntiat (yvoee), Evangelium quod a se inter Galatas et ubique praedicatum st ac praedicetur quodque ab adversariis velut imperfectum vilipendatur aliorumque Apostolorum doctrinae, ac si ab ea differat, postponatur, non esse secundum homznem (xa*& &vüpwmov). Iuxta Aug. « evangelium secundum hominem mendacium est, quia omnis homo mendax est »; quem secutus Thom. quoque adnotat « secundum hominem hic esse idem quod secundum humanam naturam discordantem a revelatione divina et sonare in vitium »; neque multum dissentiunt aliqui moderni ad nostram expressionem explicandam velut locum parallelum Col. 9,8 afferentes, in quo « fallacia secundum hominum traditiones » doctrinae secundum Christum opponitur (Rei. etc.). At. quamvis pauci sint loci, in quibus nomen Aomznis ob contextum ita explicari debeat, ut homo peccato corruptus intelligatur (1 Cor. 3,3; 1 Petr. 4,9), in hac tamen expressione (secundum hominem) corruptio peccato introducta vix umquam connotatur atque homo fere semper secundum facultates a natura inditas consideratur (cfr ad 1 Cor. 3,3). Hoc sensu etiam hic longe plerique nomen Aomnis intelligunt quum Graeci tum Latini; neque tamen ad sensum praepositionis xev multi satis accurate attendunt, quum hoc jam versu de origine Evangelii agi censeant, ita ut sequens sententia non sit nisi expressionis secundum hominem explicatio (cfr CArys. Theod. « non ab bumanis cogitationibus compositum »; Vict. « non ab hominibus acceptum » ; Hier. Pel. etc., Cai. Lap. Est. etc., Wind. M Ev. etc. ; — multi acath.); nam praepositione xac (secundum) nec efficiens nec instrumentalis causa exprimitur, ita ut de origine hic non agatur. Natura potius et indoles Evangelii describitur eaque secundum hominum humanarumque rerum normam esse negatur; nihil humani habet Pauli Evangelium nec ullam cum hominum opinionibus studiisque cognationem ac necessitudinem (cfr A'er etc., Dion. etc., Bisp. Palm. etc.). Optime hac ratione sequens adnectitur sententia , quae divinam illius originem asserens illud secundum hominem non esse probat :
1:12
19. neque enim ego (i. q. nam et ego non) ab homine accepi illud neque didici, sed per revelationem Iesu Christi. Pronomen personale &yó (ego) non sine emphasi est insertum , quia tacitae adversariorum obieclioni occurrens suum Evangelium ab Evangelio reliquorum Apostolorum, quod secundum hominem non esse adversarii concedebant, ratione originis ac proin etiam ratione indolis non differre Paulus docere intendit. Quapropter negative et affirmative originem illius describit : non ab homine sed per revelationem Iesu Christi. « Ex hoc loco (cfr ad v. 1), inquit Hier. , Ebionis et Photini dogma conteritur : quod Deus sit Christus et non tantum homo. Si enim Evangelium Pauli non est secundum hominem: neque ab homine accepit illud aut didicit , sed per revelationem Iesu Christi, non est utique homo Iesus Christus, qui Paulo Evangelium revelavit; quod si non est homo, consequenter Deus est; non quod hominem negamus assumtum, sed quod /antum renuamus hominem ». In negativo membro duo verba adhibet, quae non sunt plane synonyma : « ille accipit Evangelium, cui primum insinuatur et ad fidem eius adducitur, ut credat vera, quae in illo scripta sunt; discit autem is, qui ea quae in illo per aenigmata et parabolas figurata sunt, explanata et diserta cognoscit » per alterum (Hier.). Quae definitio satis est accurata, dummodo de scripto Evangelio non agi attendamus nec de solis aenigmatis ac parabolis. Omnes Christi discipuli se ab homine accepisse Evangelium negare potuerunt aeque atque Paulus; sed soli Duodecim, qui per Christum ipsum (cfr Matth. 13,11 etc.) et per Spiritum S. (cfr Joan. 16,192 sq. etc.) in omnem veritatem introducti sunt, se ab homine illud didicisse negare potuerunt; duplici igitur sua negatione Paulus se duodecim Apostolis parem declarat. Quibus duobus membris negativis affirmativum opponit per revelationem Iesu Christi, ad quod CArys. adnotat : « vide, quomodo undequaque confirmat, se fuisse Christi discipulum , nullo homine interveniente, sed ipso Christo per se ipsum totam scientiam (viv voc m&cav) ipsi dignante patefacere ». Active igitur substantivum d&xozdAupw (revelatio) sumatur oportet (i. q. 49 4zoxaXór ttv) , ita ut genet. Xpiro) sit subiectivus (per Christum revelantem); id enim oppositio ad duo verba praecedentia postulat, quam alii negligunt, qui aut genetivum obiectivum esse censent aut cum 7^Aeod. substantivum passive (i. q. 79 &xoxa)ózr:ofa:) explicant : « quia Christus ei in via revelatus est » (TAeod.) !. 4 Cor. 11,93; 15,1 sqq. etc.). At aeque clarum est, totam doctrinam, quam tradidit, hic esse intelligendam, eius sc. quum initia tum ampliorem explicationem; neque intelligo, quomodo £st. asserere potuerit, Paulum catechizatum (ergo primis doctrinae christianae rudimentis imbutum) esse ab Anania, « sed Evangelium, quod in gentibus praedicavit, i. e. mysteria christianae religionis, per quae perfecte est instructus ad exsequendum munus apostolicum », a Christo accepisse; num forte rudimenta, quibus neophyti ad baptismum praeparabantur, ab eo non docebantur, ut ad Evangelium ab ipso praedicatum non pertinerent ? Interrogantibus quandonam illa omnia revelante Iesu Christo acceperit, respondet Hier. cum 7^eod. fere consentiens, « illam revelationem significari, quum Damascum vadens in itinere Christi vocem meruerit audire et caecatis oculis verum mundi lumen intuitus sit » (Act. 9,5 sqq.); Thom. vero « revelationem illam factam esse Apostolo, quum raptus esset in paradisum , ubi audivit arcana verba, quae non licet homini loqui » (2 Cor. 12,2 sqq.). Quoniam ZAÀom. hanc visionem triduo illo, quod Paulus ante baptismum suum Damasci peregit (Act. 9,9), accidisse (utique erronee cfr ad 2 Cor. 19,2) censet, duae sententiae inter se baud multum distant; neque tamen ulli ex eis assentire possumus, quamvis Dominum unica visione Paulo completam ac perfectam integrae doctrinae christianae scientiam tradere potuisse profecto non negemus. At Apostolus ipse coram rege Agrippa (cfr Act. 96,15 sqq.) se non una visione totam doctrinam accepisse insinuat; ita enim Dominus in itinere damasceno eum allocutus est: « ad hoc enim apparui tibi, ut constituam te ministrum et testem eorum quae vidisti (sc. in hac prinia apparitione) et eorum, quibus apparebo Libi (bv «€ àptisouat cot i. e. corum, ad quae revelanda apparebo tibi) ». Successiva (ut. ita dicam) igitur institutio admittatur oportet, ac variis visionibus gradatim Paulus omnia mysteria a Christo didicit (cfr ad v. 17). Theseos suae demonstrationem aggressurus a vita, quam ante conversionem egit, paucis describenda exorditur :
1:13
13. audistis enim conversationem mcam aliquando in iudaismo , quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei et ezpugnabam (vel : vastabam Aug. &rtfouv) illam,
1:14
15. et. proficiebam in tudaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo , abundantius aemulator exsistens paternarum mearum traditionum. Ob duas rationes eum pristinam suam vitam, quam Galatis cognitam esse supponit (audistis) ac forte ipse eis narraverat, commemorare censemus : potissimum procul dubio ad thesin ipsam probandam, uti ex particula causali (/42 enim) apparet; ac profecto eo tempore , quo tam deditus erat iudaismo et Ecclesiae tam inimicus, eum doctrinas christianas ab hominibus accipere aut discere voluisse, ne ipsi quidem pseudapostoli calumniari audebant. At quia res tam erat clara, ut in hac argumentatione vix mentione videretur digna, eum simul insinuare voluisse arbitramur, se non nisi divino interventu ex Legis aemulatore factum esse quodam modo adversarium Legis seque non ex.Legis odio agere, si eam a Galatis nunc recipi nolit; in pristina ergo eius vita, si cum praesente comparabatur, Galatae validum habebant argumentum, quo a Lege recipienda avertebantur !. Porro ut ad singula veniamus, conversatio (&vxotgo ab dvaccotot- 60at versari in aliqua re, seu sese gerere cfr 1 Tzm. 3,15 ; Hebr. 10,33) universam vitae rationem designat, quatenus factis ac moribus conspicua est (cfr Eph. &,22; 1 Tim. &,19 ; Hebr. 13,1); iudaismus autem (iou&aicuós a toudat,ey. i. q. toudaGuae Uzv cfr 2,15 iudaice vivere observatis praeceptis ritualibus) hic non tam ludaeorum agendi rationem (Bisp. Schaef. etc.) auteorum coetum religiosum (Palm.), quam eorum disciplinam religiosam significat, quatenus Christianismo opponitur et adversatur. Duplici autem ex parte pristinam suam conversationem describit : quomodo scilicet se habuerit ad Ecclesiam Dei et quomodo ad Legem; particula óvt (quoniam) igitur explicationem expressionis praecedentis (conversatio mea pristina in iudaismo) introducit. Ecclesiam Dei , quae sanguine Filii acquisita (Act. 20,28) Dei est proprietas, « persequebatur, non ut ceteri ludaei, sed supra modum ; nec sufficiebat ei quamvis vehemens persecutio, sed quasi quidam grassator et praedo Ecclesiam vastabat » (Hier.). Ignorans quidem haec fecit in incredulitate (1 Tim. 1,13), at sane persecutionis tempore a Christianis nihil accepit nec didicit, idque eo minus, quia eodem tempore in zudaismo proficiebat , ut firmius ei adhaereret, « non supra omnes, sed supra multos, nec supra senes, sed supra coaetaneos suos » ; quae eum addidisse Hier. censet, « ut et studium suum referret in Lege et iactantiam declinaret ». Qua demum ratione multos coaetaneos in genere suo, i. e. in iudaica gente, superaverit, ultima verba docent; utpote enim Hebraeus ex Hebraeis et secundum legem Pharisaeus (PAil. 3,5; Act. 26,5) sola praeceptorum observantia non contentus etiam traditionum pharisaicarum , quas paternas suas appellat quia filius Pharisaeorum ex familia pharisaica erat oriundus ( Act. 23,6), abundantius sese manifestavit aemulatorem. Yamvero Pharisaei, quos iam Dominus infensissimos hostes habuerat , postea quoque aversissimo erant animo a christiana doctrina, atque illi ipsi, qui ex Pharisaeis fidem receperant, Legi mosaicae manebant addicti (Act. 15,5) ; quare cogitari prorsus nequit , Paulum ante conversionem quidquam a Christianis didicisse aut eum Legis odio duci, si nunc omnes a Lege liberos esse docet. 2. Post conversionem quoque doctrinam ab Apostolis non accepit Deun. tov 5v iuo) zov Ozóv !, Conversatione sua in iudaismo descripta vitae suae, quam egit usque ad illud tempus quo inter gentes apostolico munere fungi coepit, brevem conspectum exhibet, ut iterum ostendat, se Evangelium a reliquis Apostolis non accepisse. Eadem autem ratione, qua in priore pericope, in hac quoque ad negativam theseos suae partem praeprimis attendit; quamprimum enim eum ab Apostolis Evangelium suum non accepisse nec didicisse demonstratum est, pars positiva theseos, eum revelante Domino illud esse edoctum, a neophytis facile concedebatur!. Divinitus igitur ad fidem et ad munus apostolicum inter gentes exercendum vocatus (15. 16) primo tempore longe ab Apostolis in Arabia et Damasci vixit (v. 17) , neque nisi tribus annis post conversionem Petrum ac lacobum, eosque solos ex Apostolis, per paucos dies vidit (18. 19). Quae iuramento confirmans (v. 90) se postea quoque in Syria et Cilicia vixisse ibique Evangelium annuntiasse refert ignotum ecclesiis ludaeae (21-24). Pulcherrime ad novam pericopen transit divinis enumeratis bene-- ficiis, quibus ex Ecclesiae persecutore factus sit propagator Evangelii :
1:15
158. quum autem placuit ei, qui me segregavit ez utero matris meae et vocavit per gratiam suam ,
1:16
16. ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus , continuo non acquievi carni et sanguini. Clarius, quam hodierna Vulg., antiqua versio graecum textum reddidit infinitivo graeco &xoxaAXójat, qui a verbo s09óxzctv dependet ,' retento : « quum autem placuit Deo, qui me segregavit... et vocavit... revelare Filium suum in me, ut annuntiarem eum in gentibus » etc. (Aug. cfr Vict. A'*r). Ab aeterno Deus Paulum elegerat, qui gentibus salutem in Christo obtinendam annuntiaret; qua vero ratione in tempore hoc aeternae misericordiae suae consilium exsecutus sit, Apostolus una hac sententia non sine animi commotione et gratitudine describit. Tria enim beneficia prorsus gratuita hunc in finem divinitus sibi collata ex ordine recenset, duo in subiecto (ó &popíoas... xai xxMícw; qui segregavit... et vocavit), tertium in praedicato protaseos (e08Ownoev XxozxMiyot x7 placuit ei revelare etc.); scopum vero, quem in eis largiendis Deus habuit, sententia finali (iva. süxyyeAGouot x7 ut evangelizarem etc.) exprimit, quae grammatice quidem ad solum tertium beneficium refertur, re tamen ad duo alia simul referatur oportet. Attendas porro velim, quomodo in describenda conversa- . tione sua pristina de se solo locutus sit suam culpam quasi exaggerans, quamvis excusatio quaedam ei non defuerit (1 77m. 1,13), in conversione autem referenda omnia soli Deo attribuat. Primum igitur Deus Paulum segregavit ab utero matris suae. Verbo doopt,sww (segregare) Alexandrini aliquoties pro hebr. 725 de speciali illo ritu utuntur, quo pars quaedam ex sacrificiis pacificis desumta, quae sacerdotibus competebat, Deo consecrabatur (Lev. 10,15; 14, 12 etc.), aut certae personae (sacerdotes, levitae) prae reliquis gentis suae membris singulari Dei servitio deputabantur (Exod. 99,94; Num. 8,11). Simili sensu Paulus verbum adhibens ! sese aó «tero matris suae , i. e. inde a nativitate vel, si mavis, a conceptione sua (cfr Ps. 91,11 ; 577,5, 10,6 etc.), a Deo prae reliquis contribulibus suis ad speciale eius ministerium , sc. ad apostolatum inter gentes exercendum (cfr Rom. 1,1 segregatus ad Evangelium), electum ac segregatum dicit, significans, omnes suas dotes naturales cunctasque res vitae suae, educationem institutionemque et reliqua, divinitus ita esse dispositas et ordinatas aut etiam permissas, ut eo tempore, quod Deus praefinierat, muneri apostolico inter gentes fungendo idoneus fieret tamquam aptum instrumentum in manu Dei. Hanc explicationem, quam multi moderni tenent (Wind. L fl. Palm. Schaef. etc.), iam indicat Chrys. (cfr Theoph. Oec.), qui recte quoque monet alibique (de mutat. nomin. hom. 1,5 sq. M. 31,120 sqq.) copiose exponit, ipsam Pauli infidelitatem, pharisaicum sc. eius studium Legis violentamque eius persecutionem Ecclesiae, a Deo ideo esse permissam, ut maiore postea cum efficacia Evangelium inter gentes propagaret ac zclatores iudaizantes impugnaret. Alii tamen antiqui et moderni, qui ad erem. 2,5 provocant, solam aeternam electionem Pauli ad munus apostolicum designari putant in sola praescientia divina consistentes (cfr A«r, Hier. Pel. Sed !. Herv!. Thom". Est. lust. Pic. etc., Bisp. Reithm. M Ev.) ; atet verbo dgoptzetw et clarius expressione éx xoiac uwrpdc woo, qua tempus definitur, inchoata aeterni consilii exsecutio clarissime indicatur, atque leremiac quoque verbis « dispositio quaedam singularis declaratur, qua Deus viros ad praeclara quaedam officia creat et electorum suorum vitae primordia fovet ac protegit » (Knabenb. Comm. in lerem. p. 22)?. Omni probabilitate destitui arbitra- 2. Quod in Jerem. 1,5 (priusquam te formarem in utero eic.) multi solam aeternam mur reliquas explicationes. Ilfaud parum olim propagata erat sententia. quae a Vict. (« separavit me de utero matris meae i. e. me nasci fecit ») proposita et a Tlioin?. « literalis » vocata segregationem Pauli explicavit naturalem eius nativitatem (Haym*. Lomb. Dion. Cai. Lap. etc.). Neque probabilior est eorum sententia, qui cum Aug. (« segregatur de utero matris, quisquis a carnalium parentum consuetudine caeca separatur ») synagogam matrem esse voluerunt, a cuius utero segregatus, i. e. ex qua egressus sit Paulus (Prim. Haym?. Herv?. Thom?. Lyr. Dion?. etc); quin etiam non defuerunt, qui ad Act. 13,2 alludi putantes antiochenam ecclesiam matrem esse opinarentur, a qua segregatus sit (Gagn. etc.). Ad eundem locum alludi putarunt, qui Paulum segregatum dixerunt a collegio Duodecim Apostolorum, sive quia tertius decimus esset, sive quia inter gentes apostolatum exercere deberet (Thom *. etc.; cfr Sed. Tol. etc. in Rom. 1,1) etc. Alterum beneficium in ordine ad apostolatum inter gentes exercendum Paulo collatum est vocatio; eum enim, quem ab utero matris segregaverat et speciali prorsus providentia duxerat ac gubernaverat, Deus in itinere damasceno vocavit per gratiam suam. Nulla ratione Paulum, quamvis esset segregatus, pristina sua vita vocationem suam meruisse ex iis, quae vv. 13 sq. de sua conversatione in iudaismo retulit, evidens est; ex pura igitur ac gratuita Dei benevolentia vocatus est. Quoniam dubium non est, quin de conversione sua , quae facta est in itinere damasceno, loquatur, vocatio intelligi potest quum exterior, quatenus Deus per Filium suum ei apparentem ad fidem eum adduxit, tum interior, quatenus Deus gratia sua simul animum eius tetigit et convertit. Porro ex Act. 26,15 sqq. apparet, eadem visione Paulum et ad fidem esse adductum et ad apostolatum exercendum esse designatum; quare utramque vocationem hic intelligendam esse arbitramur, ut eadem ratione, qua Duodecim a Deo per Christum et ad fidem ct ad apostolatum sunt vocati, ipse quoque se à Deo per Christum ct ad fidem et ad apostolatum vocatum dicat. Tertium beneficium est, ut ita dicam, proxima praeparatio ad munus apostolicum exercendum; sicut Duodecim ad fidem et ad apostolatum vocati per Christum sunt edocti et instituti, ita etiam tpse per Christum institutus et edoctus est; nam Deo, inquit, placuit revelare. Filium suum in me. Recte Hier. non idem esse iam monet revelure in me et revelare mihi; minus recte autem £n me idem esse electionem significatam vident, id nemo mirabitur; equidem autem miror, quod M Ev. diserte dixerit : « this beginning of time in reference to St. Paul si employed to express the eternity witliout beginning, from which God has predestined him ». Quomodo Paulus aeternam electionem designet, docet Eph. 1,4 « elegit nos... ate constitutionem mundi »; arbitratur quod per me (« praedicante illo Filius Dei agnitus est in gentibus »), quam explicationem Est. quoque aliique adoptarunt ad tautologiam , quae exoritur (« placuit Deo per me revelare Christum in gentibus, 4 revelarem eum in gentibus ») non attendentes. Reclius CArys. : « quando revelatio illustrabat intellectum eius, etiam Christum in se loquentem habuit »; quae explanans Lap. : « significat, se Christum Christique doctrinam et spiritum intimo totoque animo imbibisse, ut Christus in eo esset et per eum loqueretur ». Haec plena autem ac perfecta institutio ei erat necessaria ob finem, quem Deus in ea danda prae oculis habuit : wt evangelizarem illum (sc. Filium Dei) i2 gentibus ; ad verum enim apostolatum exercendum communis et ordinaria quaedam institutio non sufficit. Sicut Petro caro et sanguis non revelavit, sed Pater qui in coelis est, Iesum esse Christum Filium Dei vivi (Matth. 16,17), ita Paulus quoque a carne et sanguine Evangelium non didicit, sed Deus illuxit in corde eius ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi (cfr ad 9 Cor. &,6.) In protasi tria haec beneficia Paulus eo fine recensuit, ut a conversatione sua in iudaismo, ex qua argumentatus erat, ad christianam suam vitam transitum faciens in apodosi inchoatam argumentationem continuaret ac se post conversionem quoque nihil ab hominibus accepisse et didicisse ostenderet : Itaque quando Deo placuit revelare Filium suum in me, ut illum in gentibus evangelizarem , continuo non acquievi carni et sanguini (« sive, inquit Hier., ut in graeco melius habetur : non contuli cum carne et sanguine , o5 spocavsÜucry Gaoxi xai atpazi!),
1:17
17. neque veni Ierosolymam ad antecessores meos Apostolos, i. e. ad eos, qui ante me (s. me prius) erant Apostoli (2296 to); «(4 &pkoU dxootóAov;). Iuxta. Her. particula continuo (£9£o; statim), a qua reliqui omnes apodosin inchoant, praecedentibus verbis adnectenda est (ut evangelizarem eum in gentibus continuo), « ne quis dicat, si statim non contulit cum carne et sanguine Evangelium, tamen subintelligitur, quod postmodum cum sanguine et carne contulerit ». Sed ista obiectio fieri non potuit, siquidem omnes adversariorum calumniae eo tendebant, ut Paulum nunc maxime, ex quo sc. tempore munere apostolico fungeretur, ab aliorum Apostolorum vivendi ac docendi ratione dissentire dicerent; hinc id unum ei erat demonstrandum, sese etiam antea inde a conversione sua nihil ab illis accepisse. Quare particula s)(éec, quae hic ob totius contextus rationem apte reddi potest am statim , apodosis omnino inchoetur oportet ; illa tamen ad prius solum membrum negativum, cui praefigitur, pertinet atque ad summum etiam ad alterum trahi potest, quippe quod priori satis arcte sit connexum; nulla vero ratione ad positiva quoque membra, quae deinceps sequuntur (sed abii in Arabiam etc.) illam referre licet, quamvis id multi antiqui et moderni teneant. Namque praeprimis ex Act. 9,19 sq. constat, Paulum statim post conversionem Aon abiise in Arabiam, quandoquidem « fuit cum discipulis Damasci per dies aliquot et continuo (e00£o;) in synagogis praedicabat Iesum esse Christum »; neque minus constat, eum ex Arabia non statim ac sine mora Damascum esse reversum sed satis diu in Arabia esse versatum (cfr infra). Deinde tota argumentatio negativis istis membris ita innititur, ut affirmativa explicationis tantum et confirmationis gratia sint addita; etenim ut ab hominibus se nihil didicisse ostendat, sese post revelationem in itinere damasceno acceptam aut carnem et sanguinem aut Apostolos de ea consuluisse negat, atque hanc negationem explicat confirmatque ex ordine referens, ubi a conversione usque ad illud tempus degerit, quo etiam Iudaeae ecclesiis velut Apostolus innotuit. Expressione caro et sanguis natura humana s. naturalis homo (« totus homo exterior » Vict.) haud infrequenter ita significatur, ut eius debilitas ac fragilitas connotetur (cfr Ecc/z. 185,19; 17,30 etc.), praesertim si puris spiritibus (EpA. 6,12) aut ipsi Deo (Matth. 16,17) vel etiam beatis ad novam vitam resuscitatis (1 Cor. 15,50) opponitur; « pro vitiis carnalibus » autem eam adhiberi, erronee aliqui antiquiores (Lomb. Thom. etc.) dixerunt. lam vero hic quoque oppositio habetur ad Deum , qui revelavit Filium suum , atque carni et sanguini, i. e. naturali homini, facultas negatur de eiusmodi revelatione iudicandi. « Extremae, inquit CArys. (cfr TAeod.), esset absurditatis, si quis a Deo edoctus postea cum hominibus (sc. naturalibus) hac de re consilii capiendi causa communicaret ; nam qui ab hominibus discit, is iure denuo homines in consilium adhibet, sed quem Deus beata sua voce alloqui ac docere dignatus est, cur is postea cum hominibus (naturalibus hac de re) conferret? » Hinc merito fzer., quem iuniores ac moderni plerique sequuntur, « absit, inquit, ut ego Petrum, Ioannem et lacobum hic carnem et sanguinem putem ». Cum Chrys. quidem nonnulli Apostolos hic designari non improbabile censent (Qec. Theoph. lust. Est. etc., Reithm. etc.), sed eorum opinio sequentibus quoque verbis, quibus de Apostolis agitur, satis refellitur; ad quid enim, uti Hier. iam obiecit, Paulus se Apostolos consuluisse duobus continuis membris negasset et cum despectu quodam de iis, quibus sese statim aequiparat, esset locutus? Neque eum hac expressione se ipsum (vitiosam suam naturam Lomó!. Thom!. etc. aut naturalem suam prudentiam ScAaef. etc. — Ew. etc.) designare voluisse clarum est; nam id unum quaerebatur, num ab aliis aliquid didicisset. ludaeos intelligi antiqui haud pauci opinati sunt (Aug. Prim. Sed. Haym. Hero. Lomó?. Thom?. Lyr.), at arctior haec quoque est sententia, ita ut cum A'r^ modernisque plerisque omnes homines hac expressione comprehendi rectius dicamus. Humanum figmentum esse Pauli Evangelium, quatenus a suis ipsorum placitis dissentiret, adversarii iudaizantes dictitabant; sese revelationem divinitus acceptam cum ullo homine explicationis accipiendae aut consilii capiendi causa communicasse ipse negat, ut de humano figmento cogitari nequeat. Numero aulem eorum, qui caro et sanguis, i. e. homines mere naturales, vocari merentur, Apostolos non comprehendit, ad quos altero membro negante transit : neque veni Ierosolymam ad eos qui ante me erant Apostoli. Se ipsum, uti verba clare docent, parem ct aequalem esse scit duodecim Apostolis, quum aeque, atque illi, a Christo ad apostolatum immediate sit vocatus, eamque solam intet se et inter illos differentiam agnoscit, quod illi prius vocati sint. Quare nulla quoque ei fuit ratio, cur illos consuleret illorumque sententias exquireret; atque immeritissiimo iam olim Porphyrius eum arrogantiae incusavit, quod de revelatione sibi facta ipsos Apostolos consulere renuisset. Missionem enim suam ab ipso Domino acceperat ac doctrinam quoque Christus apparens ei partim iam dederat, partim se ipsum ei daturum esse promiserat (Act. 26,16 sqq.); a Christo sese immediate deinceps regi sciebat eiusque inspirationem secutus est, quando ab itinere ierosolymitano suscipiendo sese abstinuit, quamvis naturalis prudentia illud suadere videretur. Iam statim igitur post suam conversionem de revelatione sibi facta nec hominum aliorum nec ipsorum Apostolorum consilio aut explicatione vel institulione indiguit. Quod ut magis exponat et confirmet, quid inde ab illo tempore egerit, ita narrat, ut eum ne ab ipsis quidem Apostolis Evangelium suum accipere potuisse appareat. Pergit enim : sed abi in Arabiam et iterum reversus sum Damascum;
1:18
18. deinde post annos tres veni Ierosolymam videre Petrum (icvopicat Kungav) et mansi apud eum diebus quindecim;
1:19
19. alium autem Apostolorum vidi neminem (cum Aug. Sed. lege : non vidi oix didov), nisi lacobum fratrem Domini. cul ab eorum societate degisse ac semel tantum per paucos dies cum duobus ex iis conversatum esse ostendit. Aliquot diebus enim post -suum baptismum Damasco relicta abiit in Arabiam. Quo nomine an- " tiqui scriptores praeter hodiernam paeninsulam arabicam etiam vicinos terrarum tractus versus septemtrionem Palaestinam inter et Euphratem usque Palmyram fere et Thapsacum designarunt; distinguunt enim' Arabiam felicem, ipsam sc. paeninsulam arabicam, petraeam , quae sinaiticam paeninsulam terrasque mari mortuo ab Oriente adiacentes complectebatur, desertamque, quae inde a petraea Arabia et Syria usque ad Euphratem se extendebat. Quam in Arabiae partem Paulus sese receperit, ignoramus quidem, sed quoniam po- . Stea (4,25) montem Sina in Arabia situm dicit, eum de paeninsula sinaitica hic quoque cogitasse coniicere licet, ut illis in regionibus sese ad apostolatum gentium a Christo glorificato praeparatum esse significet, in quibus olim Moyses quoque ad legislatoris Iudaeorum munus subeundum a Deo praeparatus vocatusque est ac Legem ipsam a Deo accepit. Ex Arabia vero tribus fere annis postea Damascum reversus, quum multo magis (quam ante iter suum) convalesceret et confunderet Iudaeos affirmans Iesum esse Messiam, post multos dies (forte tres quatuorve menses) fugere coactus (Act. 9,22-25 ; 9 Cor. 11,32 sq.) Ierosolymam venit videre Petrum , iovopiot. Kov (cfr VV. LL.). « Non dixit, inquit CArys. , i0eiv (videre) sed ievogzco« (visere), quomodo loqui solent, qui magnas ac splendidas urbes adeunt spectaudi cognoscendique causa ». Velut virum igitur eximium, qui singularem prorsus locum in Ecclesia atque in ipso Apostolorum collegio occupabat, Paulus quamvis ab ipso Christo vocatus et eruditus Petrum invisendum sibi esse duxit. « Sicut nunc, inquit iterum C/rys., mult fratres nostri ad viros sanctos proficiscuntur, eodem affectu Paulus Petrum adiit; quin etiam aliquid multo humilius fecit; nam isti nunc utilitatis suae causa peregrinationem suscipiunt, at beatus ile non ut disceret ab eo aliquid profectus est, sed tantum ut viseret eum debitumque ei honorem praesentia sua praestaret ». Quibuscum consentiens Thom. : «.si in Petro fundamentum Ecclesiae positum est, Paulus, cui revelata erant omnia, scivit videre se debere Petrum quasi eum, cui tanta auctoritas a Christo data esset, non ut ab eo aliquid disceret ». Egregia igitur his verbis continetur primatus Cephae (Petro) commissi confirmatio ; illam enim solam , quam CArys. indicat, significationem verbo iczoz&v, quod in Scripturis hoc solo loco legitur, competere, omnes acath. quoque fatentur. Quindecim diebus autem se apud Petrum mansisse Paulus asserit, ut se hoc brevi tempore ab eo Evangelium accipere aut discere non potuisse significet. Quod vero CArys. contra reliquorum fere omnium sententiam Paulum tempus longum significare voluisse censet, ut quanto in honore Petrum haberet ostenderet, id omni probabilitate caret, quoniam hoc in loco quae eius cum Petro amicitia sit, non quaeritur, sed quae doctrinae eius sit origo !. Quapropter etiam addit se alium Apostolorum eo tempore lIerosolymis non vidisse nisi Jacobum fratrem Domini , i. e. Jacobum Min., Alphaei filium, quem una cum Petro et Ioanne Paulus columnam Ecclesiae appellat (2,9), quique primus lerosolymorum episcopus renuntiatus in primitiva Eccle- .s$ia magna pollebat auctoritate (cfr Act. 19, 17; 15,13; 21,18 sqq.) et propter eminentem sanctitatem inter incredulos quoque Iudaeos magno in honore habebatur (cfr F/av. Joseph. Antiqu. XX. 9,1). Cum Vict. aliisque paucis PP. hodie unus alterve cath. (cfr Schegg lacob der Bruder des Herrn. München 1883) ac plerique acath. lacobum, fratrem Domini, unum ex Duodecim fuisse negant; at his Pauli verbis egregie refelluntur?. Quicumque enim animo praeiudiciis vacuo hanc sententiam 1. Cur tam cito Ierosolyma reliquerit, Paulus non magis dicit, quam cur in Arabiam abierit aut Damasco profectus sit; neque enim ex itinerum suorum causis, sed ex itineribus ipsis argumentatur. Verum quae ille omisit, supplet Lucas, qui quum docere velit , quae primis illis temporibus conditio Ecclesiae fuerit ac quanto cum odio increduli Judaei propagationem Evangelii impedierint, Paulum et Damascum et Iersolymam ob Judaeorum persecutiones fuga relinquere coactum esse narrat (Act. 9,29). Ad quem Act. locum animadverte, Vulg. Clem. lectionem (loquebatur quoque gentibus et disputabat cum Graecis) non esse accuratam ; neque enim graeco textui consonat (£Ad)et t£. xal Gvvelitet mtpóc touc *EX)uviotá;) nec reliquis versionibus (Syr. Memph. Sah. Arm.) nec antiquioribus melioribusque Vulg. codicibus plerisque (4miat. Demid. Tolet. etc.), qui consentiente Ven. Beda, unico Patre latino, qui Actus commentariis illustravit (cfr M. 92,1017), verbo gentibus omisso : legunt « loquebatur et disputabat cum Graects », i. e. cum Hellenislis $. Iudaeis extra fines Palaestinae natis, qui lingua graeca pro vernacula utebantur (cfr Acl. 6,1 etc.). Quae adnotare voluimus, ne quis ex hodierna Vulg. lectione, quae procul dubio erroneae glossae cuidam debetur, deducere velit, Paulum iam eo tempore apostolatum gentium. exercuisse. Anteguam eum exercere coepit, Petrus, caput Ecclesiae, primum ethnicum non circumcisum eiusque familiam ethnicam divinitus edoctus in Ecclesiam recipere debuit; Cornelii autem conversio (Ac£. 10,1 sqq.) isto itinere Pauli est recentior. lllud quoque addere liceat, quomodo hac quoque occasione singularis providentia, qua Deus Pauli rebus invigilavit eiusque futurum apostolatum inter gentes praeparavit, sese manifestaverit. Brevitatem temporis, quod cum Petro peregit, Paulus hoc in loco pro argumento aífert, quo Evangelium suum immediate a Christo acceptum esse demonstret. Attamen Paulus diutius lerosolymis manere sibi proposuerat et sola ludaeorum persecutione, quain Deus permisit, propositum suum exsequi est impeditus. Quin etiam exorta persecutione ludaeis cedere noluit, ipsique Deo eum fugere iubenti quodam modo restitit, quia sibi potius, utpote pristino Christianorum persecutori, quam reliquis Apostolis, Iudaeos fidem habituros esse putavit; obedivit autem, quando Deus ei dixit : « Vade quoniam ego in nationes longe mittam te » (cfr Act. 22,17-21). Singulari igitur divinae providentiae hoc argumentum debuit, neque aberrabimus, si Deum reliqua quoque itinera etc., quae hic pro argumentis enumerantur, ita disposuisse et ordinasse dicemus, ut Paulus se aliis Apostolis aequalem demonstrare posset (cfr infra ad 2,2. n. t. p. 422). 2. Uberius de Iacobo fratre Domini disseruimus in /ntrod. in Nov. Test. libr. p. 593-601 . in suo contextu legerit, Iacobum Apostolis illis, quos ante se munere apo- Aclibus Apost. fidem negare debent; nam, teste Luca Paulus in primo itinere suo ierosolymitano etiam vidit Barnabam, qui ipse quoque latiore sensu Apostolus nominatur atque iam ante Paulum ministerium evangelicum exercere coepit (Act. 9,96 sq. cfr 14,4. 13; 11,22 sqq.). Ex eodem porro Actuum testimonio constat, Paulum a Barnaba ad Apostolos ductum esse, ac proin plures, quibus nomen Apostoli strictiore sensu, quam Barnabae, competebat, illo tempore Ierosolymis adfuisse et a Paulo visos esse. Nulla quoque Paulo fuisset nominandi Iacobi ratio, si hic ex collegio Duodecim Apostolorum non fuit; nam eum a secundariis operariis apostolicis non esse institutum aut missum, adversarii eius non obiiciebant; secus etiam se ab Anania vel alio evangelista damasceno nihil accepisse demonstrare debuisset. Tota quaestio erat, utrum a primitivis Apostolis, an immediate a Christo doctrinam missionemque suam accepisset, utrum igitur primitivis Duodecim esset aequalis, an eis inferior. Quapropter in toto hoc loco nomen Apostoli strictissime intelligatur necesse est. Quanti momenti assertum suum , quod tribus annis dumtaxat post conversionem suam Apostolos Petrum et Iacobum per solos paucos dies viderit, Paulus habeat, ex eo patet, quod iuramento illud confirmet :.20. quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Haud omnino infrequenter quidem sollemnioribus in occasionibus, ubi de rebus gravibus agitur, iureiurando asserta sua firmat (8 Cor. 1,93; 10,10. 31; Rom. 1,9; 9,1; PAil. 1,8; 1 Thess. 2,5. 10 etc. cfr Aug. ad Hilar. ep. 157, 40); haec tamen formula , quum sit anacoluthica, aliquid extraordinarii habet commotique animi est signum. Magna enim cum vi rem, quam confirmare vult, absolute praemittit : Quae scribo vobis, i. e. quod attinet ad ea quae vobis scribo; iusiurandum deinde sequitur ellipticum : ecce coram Deo sc. testor vel dico, quod non mentior (me non mentiri). Quin iuramentum proxime ac directe ea respiciat, quae immediate antea de suo itinere ierosolymitano affirmavit, nemini est dubium, quum totius argumentationis quasi caput sit; neque tamen nego, ea simul comprehendi, quae inde a v. 15 dixit et statim v. 21 sqq. dicturus est, quamvis ad argumentationis vim minus conferant; quod vero Aug. (ad Hier. ep. 82, n. 7) iuramentum ad totam epistolam sese extendere innuit, id nemini, opinor, probabitur. À iureiurando ad argumentationem reversus ea refert, quae post iter ierosolymitanum egit; in terris scilicet, in quas Apostoli reliqui eo tempore nondum advenerant degens apostolatui suo inter gentes iam praelusit ethnicis Evangelio annuntiato :
1:21
21. deinde ven? in partes Syriae et Ciliciae. Iuxta Act. 9,30 Iudaeorum persecutione exorta fratres Paulum deduxerunt Caesaream (sc. maritimam, quae ab Herode in loco turris Stratonis inter loppe et Ptolemaidem aedificata eo tempore sedes erat romanorum procuratorum ludaeae) et dimiserunt Tarsum, quae caput erat Ciliciae Paulique patria. Eum de hoc itinere proxime loqui censent aliqui, et ex ordine duorum nominum Syriae. et Ciliciae concludunt, eum terrestri itinere per Syriam in Ciliciam venisse (cfr Reithm. Palm. etc.); at ex sequentibus sententiis elucere arbitramur, eum de variis regionibus (xXu«v«) Syriae et Ciliciae loqui, in quibus Evangelium annuntiavit. Paucis enim annis post eius fugam, quym Antiochiae Syriae prima ecclesia ex ethnicis conversis esset formata , Barnabas ab Apostolis, ut eam gubernaret , Antiochiam missus Paulum Tarso arcessivit, et ambo totum annum in ecclesia illa conversati sunt et docuerunt turbam multam (Act. 11,95). Urbis finibus eos sese non continuisse sed in alia provinciarum romanarum Syriae et Ciliciae oppida breviores expeditiones apostolicas suscepisse, ex nostra sententia elucet. De his apostolatus sui praeludiis vel potius initiis loquens pergit :
1:22
22. eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae , quae erant in Cristo!. Inde ab a. 6. p. Chr. Iudaea pars quidem erat romanae provinciae Syriae , sed a procuratoribus, qui a romano imperatore ipso nominabantur nec a Syriae legatis dependebant, administrabatur; ideo Paulus, quem in terris nominandis romanum usum sequi diximus (cfr Proleg. 1,1 p.361), Iudaeam velut provinciam separatam iure merito considerat, quae « Syriae regionibus » (v. 21) non comprehendatur. Nomine autem ecclesiarum Iudaeae quae erant in. Christo (rectius : quae sunt in Christo, i. e. cum Christo capite suo intime unitae eique quasi membra insertae) illas intelligit ommes, quae praeter ierosolymitanam per totam Palaestinam post Stephani mortem erant exortae (Act. 8,& sqq.); ierosolymitanam vero excipi clarum est, quia sese Christianis ierosolymitanis, quos multo tempore vehementissime persecutus erat et inter quos Petrum invisens quindecim dies conversatus erat, facie ignotum esse asserere non potuit. Eo igitur tempore, quo cum Barnaba Antiochiae et in vicinis Syriae Ciliciaeque civitatibus Evangelium ethnicis annuntiabat, cum Iudaeae ecclesiis nullum habebat commercium; ac proin etiam ab Apostolis, qui in illis ecclesiis fundandis, invisendis, administrandis erant occupati , nihil didicit aut accepit nec ab eis dependebat; sed eis par et aequalis munus, quod eadem ratione atque illi a Christo acceperat, suo cum iure exercebat. Uno tamen vinculo cum ecclesiis Iudaeae earumque, uti per se intelligitur, Apostolis erat ligatus; facie ignotus illis plane erat,
1:23
23. tantum. autem. auditum habebant (póvov 8£ Xxobovreg ouv, sc. oi m- G'tóovttc TGV Exx)notóv. Aug. : tantum autem audientes erant, Vict. Afer : tantummodo audiebant) : quoniam qui persequebatur nos aliquando , nunc evangelizat fidem , quam aliquando expugnabat (£nóples Aug. vastabat),
1:24
94. et in me clarificabant Deum. Pulchre dicit Paulus &xovovrec "ov (audientes erant), innuens famam de felicibus apostolatus sui fructibus quasi continuo ad ecclesias Iudaeae pervenisse, ita ut semper novos successus audientes semper magis cum ipso sese unitos sentirent. Eo magis porro gavisae sunt, quia crudelem persecutorem nunc in diligentissimum Apostolum audiebant mutatum , qui eandem fidem, quam olim expugnabal et vastabat , quatenus eam persecutione sua ex cordibus fidelium eripere studebat, nunc non minore cum ardore animis inserere studebat. Atque ita 2n me , inquit, glorificabant Deum, quia sc. in me invenerunt materiam celebrandi ac laudandi Deum, quippe qui solum per me illos fructus produceret. « Non dixit: laudabant me, sed : Deum glorificabant; quod enim in Apostolo agebat, id gratiae Dei debebatur » (Oec). Pro more suo, quem saepissime iam indicavimus, ultimis his verbis novam sectionem praeparat, qua suae doctrinae cum doctrina reliquorum Apostolorum consensum demonstrare vult. Recte enim Hier. : « totum quod ait illud est, ut doceat, se numquam de persecutore apud eos ipsos, quos prius persecutus fuerat, potuisse exsistere gloriosum, nisi praedicatio eius eorum quoque, qui antea eum malum noverant, esset iudicio comprobata »; atque Tert. (de praescr. 23) : « nam et illi in Iudaea non essent admirati de persecutore factum praedicatorem , si aliquid contrarii praedicaret ». 8 9. De Evangelii Pauli consensu cum reliquorum. Apostolorum doctrina. (2,1-21). l. Pauli. Evangelium ab aucloritatibus Ecclesiae in. concilio apostolico Divinam esse Evangelii sui originem et a Christo ipso sese vocatum esse Apostolum superiore narratione satis superque demonstravit; at altera reraanebat pseudapostolorum calumnia, qui eius Evangelio modum docendi vivendique aliorum Apostolorum opponentes doctrinam eius imperfectam ac mancam esse dictitabant, ita ut aliorum dogmatis de necessitate aut utilitate Legis mosaicae esset complenda. Contra quos Paulus eandem methodum historicam retinens duo facta affert, quibus suum Evangelium et ab Ecclesiae columnis, lacobo, Petro, Ioanne, quos illi semper in ore habebant, et ab ipso Ecclesiae capite approbatam esse docet, concilium nimirum apostolicum suamque cum Petro controversiam antiochenam. Concilii apostolici, a quo iuxta temporis rationem exorditur (1-10), historiam Lucas quoque narrat (Act. 15,1-29); pro diversis vero, quos prosequuntur, finibus diverso iterum modo magister et discipulus de illo agunt, sed tantum abest, ut eorum relationes inter se pugnent, ut altera alteram compleat ambaeque in unam coniunctae pleniorem perfectioremque illius imaginem exhibeant. Ambo publicas disceptationes et privatos Apostolorum congressus distinguunt; sed Lucas pro fine suo historico ad publicas sessiones magis attendit, quibus provocatum et promulgatum est decretum, quo ethnici conversi a Legis iugo liberi declarabantur; e contra pro fine suo apologetico Paulussingularia quaedam ac magis privata facta refert, quibus a primariis Apostolis Evangelium suum plene approbatum esse clarius appareat. Ab antiochena scilicet ecclesia lerosolyma missus, ut Apostolis quaestionem de legalium necessitate a iudaizantibus asserta proponeret, Titum, neophytum non circumcisum, comitem itineris esse voluit; lerosolymis autem, quamvis a iudaizantibus Titi circumcisio esset postulata , eum approbantibus reliquis Apostolis circumcidi non permisit; in privato deinde conventu auctoritates non tantum Evangelio quod eis proposuit nihil addiderunt, sed columnae Ecclesiae eum Apostolum sibi aequalem agnoverunt. Itaque duo sunt huius sectionis membra : de Titi circumcisione a iudaizantibus postulata sed ab auctoritatibus non concessa (1-5), et de Pauli doctrina et apostolica dignitate & columnis Ecclesiae agnita (6-10). 1.) De Titi circumcisione a iudaizantibus postulata sed ab Apostolis negata (2,1-5).
1:4
Sur le nom de Παῦλος, cf. sur Rom. 1, 1, La virgule après Παῦλος (Zahn) donne plus de relief au mot qui suit, ce qui est bien dans le contexte. — ἀπόστολος cf. ibid. L'art. ἀπόστολος de Moulton et Milligan montre que dans les papyrus la nuance attique de flotte, expédition maritime, s'est conservée en Égypte jusqu'au 1ve siècle. Le sens non spécialisé d'envoyé (Ilér. I, 21) n'y a pas été retrouvé avec certitude. Mais l'idée de mouvement se trouve toujours; at ἀποστολή est [6 nomen actionis de ἀποστέλλω (Moulion et Milligan), « envoyer, snvoi, mission ». C'est une conjecture sans aucun fondement et contraire à toutes les données positives de prétendre que les chefs de la communauté de Jérusalem étaient qualiliés apôtres « en tant que délégués à la recette et à l'administration des dons fournis par les fidèles hiérosolymitains » (Loisy, P. 51}. D'après le discours de Pierre {Act. τ, 16 ss.), l'apostolat est un ministère et une mission dont l'objet est de rendre témoignage à la résurrection du Christ. Paul en avait le sentiment en mentionnant aussitôt la résurrection (1, 4). L’apostolat de Paul ne vient pas des hommes (οὐκ ἀπ᾽ ἀνθρώπων) et ne lui a pas été conféré par le ministère d’un homme (οὐδὲ δι᾽ ἀνθρώπου) : ἀπό marque la source de l'autorité qui est, selon les idées anciennes, la multitude, déléguant le pouvoir à un seul. Le pouvoir de César était censé lui venir ἀπ᾽’ ἀνθρώπων. Le prince, délégué du peuple, pouvait déléguer à son tour. Chaque préposition a sa valeur propre, l'une marquant l’origine du pouvoir, l'autre la désignation. Interprêter : « ni d'un groupe de personnes, ni d'aucune personne en particulier » serait méconnaître la distinction entre ἀπό et διά, Donc Paul ne tient pas son autorité des hommes; son apostolat n’a pas une origine humaine, et si c'est le fait de tout apostolat véritable, de plus il n’a pas été autorisé par des hommes comme l'ont été les diacres (Act. vr, 5 s.) ou Timothée (I Tim. iv, 14). Il ne regarde donc pas la mission qui lui fut donnée avec Barnabé (Act. x11, 2 s.) comme sa désignation première à l'apostolat. Mais pourquoi l'opposition entre le pluriel (ἀνθρώπων) et le singulier (ἀνθρώπου) ὃ Est-ce parce que les pseudo-apôtres des Galates affectaient de le tenir pour un délégué de Pierre, ou de Jacques, ou de Barnabé? ou pour opposer l'unité humaine à l'unité conjointe de Jésus-Christ et de son Père (Sieffert)? Il nous semble plutôt que Paul parle selon le fait normal de l'autorité de tous concentrée dans un seul qui désigne ses collaborateurs ou ses ministres. Lietz. ne voit dans l'alternance de ἀπό et de διά qu'un effet de rhétorique; mais quel effet pourrait produire une rhétorique qui ne serait qu'un vain jeu de mots? Si Paul ne recule pas devant ces combinaisons de mots, il leur suppose toujours un sens réel solide. Ayant éliminé tout curactére humain ou αὐ! σα de son apostolat, Paui déclare qu Ἢ [αἱ vient de éesus-Christ et de Dieu 16 Père. Il eût pu dire ἀπό, surtout en partant de Dieu le Fére, comme au v. 3. Mais voulant d'abord mentionner Jésus-Christ, il a employé διά. qui “envient à son rôle de médiateur, et n'a pas voulx mettre ἀπό ovent Dieu son l’ére, pour ne pas les disjoindre. de méme qu'au +. 3 avant commencé per ἀπό, à propos du Pére, il n'a pas mis ὅνά avant le Seisneur. D'ailleurs si son avostolat venait immédisterment de La désignation du Christ, à plus forte raison avaitil scn origine en lui cornme en Dieu. En parlant d'apostolat, il est avant tout frappé de l'intervention du Christ: à propos de la grâce et de la paix, il remonte à la source qui est le f’ére. Il y 4 dans ce rythme l'intention d'identifier l’action du μέγα et du Seigneur, quoiqu'on puisse les envisager à deux points de 2, C'est par habitude épistolaire ‘cf. Phil. 1v, 22:, plutôt que pour fortifier son autorité, que Paul nomme “ tous les fréres qui sont avec lui », c'est-à. dire ses compagnons du moment ‘cf. 1 Cor. 1, 4; II Cor. 1, 1; Phil. 1, 1; Col. 1, 1:1 Thess. 1, 1: If Thess. τ, 4. Les conjeciures qu'on peut faire dépendent de 16 date de l'Épitre. Il ne désigne pas non plus par leur nom les Églises dé Galatie. mais il s'adresse à toutes. Le mal avait donc été général. Peutfre aucune de ces églises n'avait une importance spéciale. Sur la Galatie, cf. {rtroduction. Le ton est assez froid. Aucune parole aimable ou flatteuse pour les Galates. 115 sauront pourquoi. #1 Cependant Paul ne pouvait se dispenser de leur souhaiter la grace et la paix de Dicu. Méme formule, Rom. 1, 7; Τ Cor. 1, 3, etc. Ici, les meilleures autorités se partagent : les unes appliquent ἡμῶν au Pére, les autres au Seigneur. La leçon πατρὸς faim est suspecté d'avoir été conformée aux textes connus. rnais on ne voit nulle port ἡμῶν aprés κυρίου sans article. Donc πατρὸς Gun Nestle, Soden.. La paix étant communiquée aux hommes, ya doié l'être aussi. Ce n'est pas la faveur extrinsèque de Dieu, c'est « la réalité intime du salut, le don de Dieu » (Zoisy). 4, Aux Galotes Paul reprochera d’avoir tenu peu de compte de la Rédemption. Aussi leur rappelle-til tout d'abord que Jésus-Christ s'est donné pour nos péchés, afin .de nous délivrer, de nous faire sortir (ἐξέληται, de la domination qui pesaitsur nous. — αἰόν est simplement une période de temps, sans suggérer l'idée du maître de cette période comme c'est 16 cas dans Eph. 1,2 ὦ αἰὼν τοῦ κόσμου τούτου. Les chrétiens sont délivrés par le christianisme qui commence le règne de Dieu; ils sortent d'une période d'esclavage pour inaugurer un temps de liberté. On verra plus loin que la période qui se termine correspond aux éléments du monde, à un temps d'imperfection (mi, 3 s.). Le paganisme avait aussi l'impression d’être entré dans la période la plus heureuse du monde : ὡς ἂν τοῦ ἡδίστου ἀνθρώποις αἰῶνο(ς) νῦν ἐνεστῶτος (Syll. 864, en 37 ap. J.-C.). La seconde idée principale de l'Épitre que la Rédemption est le dessein propre de Dieu apparaît aussi dans ces premières lignes. La Vg. lit pro peccatis qui suppose ὑπέρ (Nesle) plutôt que περί (Soden) ἁμαρτιῶν. Ni les autorités manuscrites, ni la comparaison des cas similaires, ne permettent de se prononcer. Il semble que περί est mieux à sa place dans Rom. vin, 3, où le Christ est venu à propos du péché, et ὑπέρ plus expressif après δοῦναι (cf. 1 Cor. xv, 8).
1:5
Doxologie, cf. Rom. vu, 25; 1x, δ; x1, 86; II Cor. 1x, 15; Eph. ur, 20. Les Grecs disaient εἰς τὸν αἰῶνα, « à jamais »; l'addition τῶν αἰώνων a la saveur hébraïque. Le temps présent est mauvais pour les hommes à cause du péché, mais Dieu, le roi des temps, y trouve la gloire qui lui appartient, ἐστίν sousentendu plutôt que ἔστω, EXPOSITION (1, 6-10).
1:6
L’exorde est abrupt et débute évidemment par un reproche. Done οὕτως ταχέως ne signifie pas que les Galates ont changé aussitôt après leur conversion; ce serait moins grave qu'un changement après avoir pratiqué et goûté le véritable évangile; leur faute a été de mettre bas les armes sans résistance, à la première attaque de l'ennemi. Ils ont succombé bien vite! On ne peut donc pas se servir absolument de ces mots pour s’éclairer sur le temps écoulé entre la conversion des Galates et la date de l'épitre, maïs en fait tout semble s'être passé assez rapidement, et cette mobilité fait l'étonnement ds Paul. — Μετατίθεσθαι indique qu'on change de camp soit dans l'ordre militaire comme dans Polybe, XXVI, 2, 6 ταχέως καὶ τοὺς πολιτενομένους μεταθέσθαι πρὸς τὴν Ῥωμαίων αἵρεσιν, soit au sens métaphorique, quand on change d'opinion ou de sentiment, parfois avec la nuance d’aposlasie : μεταθέμενον ἀπὸ τῶν πατοίων νόμων (II Macch. vir, 24). Les Galates sont donc en train (μετατίθεσθε au présent dans le sens actif) d'abandonner Dieu (cf. 1, 15) qui les ἃ appelés; ἐν χάριτι Χριστοῦ n'indique pas qu'ils ont été appelés à la grâce (Vg.-Clém. δι gratiam), mais en vertu de l’ordre de grâce (in gratia) inauguré par le Christ; on pourrait presque traduire « grâce au Christ », car c'est à cause du Christ que Dieu appelle, et_c'est par le Christ que vient l'efficacité de cet appel. L'ancienne tradition latine {Tert. Cypr. Lucif. Victorin, et d'après Zahn, Marcion) ne lisait pas Χριστοῦ. Dans ce cas celui qui appelle pourrait être le Christ (cf. Rom. 1, 6 xAnrot ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ). Maïs Χοιστοῦ est certainement authentique (contre Zahn, Lietz.), et la pensée de Paul plus fortement epposée à l'erreur judaïsante; les Gelates, au lieu de plaire à Dieu, révélateur de la Loi, l'abandonneraient en même temps que la grâce du Christ. On ne pouvait rien dire de plus ferme sur l'énormité de leur cas. — εἰς ἕτερον εὐαγγέλιον, Les nouveaux prédicateurs ont dû avancer que Paul n'avait pas prêché le véritable évangile, que Jésus avait pratiqué la Loi, que les chrétiens devaient suivre son exemple, que c'était la condition du salut. C'était un évangile différent de celui qu’a prêché Paul. Or il ne peut y avoir deux évangiles; il y a donc seulement des gens qui troublent les fidèles en voulant dénaturer le seul évangile, celui du Christ. — ἕτερον désigne un évangile qui serait différent, s'il pouvait y en avoir un autre ἄλλο. Pour la méme nuance, cf. II Cor. xt, &. On dirait en scolastique aliud specie (ἔτερον) et aliucd numero (ἄλλο), Ramsay cite des cas d'un usage contraire en grec, de sorte que le premier évangile serait celui de Paul, l'autre (ἕτερον) celui des anciens apôtres, qui en réalité πὸ serait pas différent (ἄλλο) si ce n’est dans le sens faux que lui donnaient les perturbateurs. Maïs c’est à leur évangile à eux que les perturbateurs veulent entraîner les Galates. D'autres ont effacé le point après ἄλλο : un évangile dilférent qui n'est autre chose si ce n’estetc. Mais cette construction est trop dure. Notre traduction résulte du contexte. Il se peut d'ailleurs qu'en grec on ait pu dire la même chose en changeant les termes, car ἕτερος et ἄλλος pouvaient être pris l’un pour l'autre. L.oisy prétend que la pensée de Paul se débat dans une contradiction parce qu’en fait il y avait bien les deux évangiles et que cependant, à cette époque primitive, on ne rompait pas pour ces dissentiments qui plus tard eussent causé d'irréparables schismes. Mais Paul pouvait-il faire plus que de prononcer l’anathème ? Or il prenait ses anathèmes fort au sérieux, et n'aurait consenti à aucun prix à communiquer avec ceux qui dénaturaient l'évangile. Mais il faut en conclure (contre Corn.-et Light. en partie) que les judaïsants qu'il attaque ici professaient une erreur doctrinale importante, que Paul n'hésite pas à nommer un prétendu évangile. — Ses adversaires ne sont point des judaïsants modérés qui auraient admis le concile de Jérusalem.
1:7
Ὅ ne se rapporte pas seulement à εὐαγγέλιον, mais à l'idée complète 8 ἕτερον εὐαγγέλιον. Le nouvel évangile, s'il concorde avec celui de Paul, est simplement l’'évangile; s'ilen diffère, comme c’est le cas, ce n'est plus l'évangile. st μή signifie à l'origine « si ce n'est », c'est-à-dire exprime une exception. Mais on ne peut pas dire à la rigueur : « il n'y a pas d'autre évangile, si ce n'est des prédicateurs d'un faux évangile », comme on dirait : « il n'y ἃ pas de faux prédicants parmi eux, si ce n'est deux ou trois personnes », et la raison en est ici que Paul ne compare pas deux quantités de même nature. On peut donc traduire ici : « mais plulôt »; cf, Dirr. Or. 201, note 33 (Liets.). Le sens est très clair, et on le rendrait très exactement ainsi : il n’y a pas un deuxième évangile, il n’y ἃ que cerlains prédicateurs d'an faux évangile. Il semble que τινές εἰσιν οἱ ταράσσοντες cst simplement au lieu de οἱ ταράσσουσιν, cf. Col. n, 8; Le. xvinr, 9; il ne faut donc pas entendre οἱ ταράσσοντες comme une épithète caractéristique, « les perturbateurs » par excellence. Paul désigne quelquefois ses adversaires par le terme vague de τινές; cf. Rom. mm, 8; I Cor. 1v, 18; xv, 42; II Cor. in, 1; x, 2. Ceux-ci n'ont pas de relations particulières avec Jacques, autrement pourquoi ne pas les rattacher à lui en quelque manière comme dans u, 12? — μεταστρέψαι indique un renversement, un changement en sens contraire, cf. ArisT. Rhéé. 1, 15 καὶ τὸ τοῦ Ξενοφάνους μεταστρέψαντα φατέον {Zight.), — εὐαγγέλιον τοῦ Χοιστοῦ n’est pas l'évangile prêché par le Christ (gen. auctoris, Zahn), mais (οἷ. F Thess. ur, 2) l'évangile qui donne la vraie conception du Christ (gen. objectivus), car c'est toute la question de l'épître. L'évangile serait ainsi dénaturé, la chair prenant la place de l'esprit (ur, 43). Tout cela a été bien vu par Aug. : « Non quemadmodum Galatas conturbant, ia convertunt etiam Evangelium Christi, quia manet firmissimu, sed tamen convertere volunt, qui a spirituulibus ad carnalia revocant intentionem credentium
1:8
καὶ ἐάν etiamsi, et non pas sed licet (Vg.-Cl.) qui atténue l'invraisemblance de l'hypothèse, ἡμεῖς, Paul seul ou avec ses compagnons. ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ, c'est-à-dire un bon ange, car un démon pourrait le faire mais naturellement sans autorité. — Il est indifférent pour le sens de lire εὐαγγελίσηται (subj. aor. Nestle) ou εὐαγγελίζηται (subj. prés. Soden). παρ᾽ 6, interprété « en dehors de », « en plus de », ἃ servi d'argument aux Luthériens pour reprocher aux catholiques d'admettre les traditions en plus de l'évangile, qu'ils entendaïent du seul évangile écrit. Comme il ne peut être question ici que de l'enseignement oral de Paul, les protestants moderaes renoncent à cet enfantillage. On traduit παρά dans le sens de « contre » {(Corn.}, ou de « à côté de ». La vraie nuance est celle de Rom. 1, 25 « de préférence à ». D’après le contexte il ne s’agit ni d'un dogme contraire, ni d'une innovation de détail, mais d'un évangile qui se substituerait à l’ancien (Loisy). — La gravité de cette dérogation totale explique l'anathème. Pour ἀνάθεμα οἵ, sur Rom. 1x, 3. Le mot était employé dans le sens de malédiction par les païens; cf. les tablettes de plomb de Knidos (150 av. J.-C.) citées par Moulton et Milligan. On excluait ses adversaires de la protection de Déméter et de sa fille, les déesses du bonheur dans l'au-delà. C'était les vouer aux supplices du Tartare. Dans la pensée de Paul il ne s’agit pas non plus d'une excommunication temporaire, mais d’une exclusion du règne de Dieu qui d’ailleurs n'empéchaït pas la pénitence.
Noter (avec ZLioht, etc.) la différence des modes dans les deux versets. Que Paul ou un ange annonce un autre évangile {au subjonctif}, c'est une pure hypothèse rejetée en même temps que proposée; tandis qu'en réalité il y ἃ des personnes qui prétendent annoncer un autre évangile (εὐαγγελίζεται à l'indicatif, v 9).
1:9
Deux epinions sur Le sens de ce verset. a) « Comme je viens de 16 dire, je le répète en ce moment même », etc. Paul dirait « je me répète », mais en effet il répète presque textuellement ce qu'il vient de dire. Il est vrai que ἄρτι indique une différence de temps entre les deux phrases. Mais dans le grec hellénistique ἄρτι loin de signifier « récemment » comme chez les attiques, signifie « en ce moment même cf. dans Moulton et Milligan les formules magiques où ἄρτι signifie « immédiatement ». L'intervalle entre le v. 8 et le v. 9 peut donc être court. Cette opinion ἃ sa vraisemblance, et serait même assez probable si l'on prenait προειοήχαμεν pour un singulier. Il faut reconnaître en effet que Paul emploie le pluriel en parlant de lui (cf. I Cor. vi, 8) et passe sans raison appréciable du pluriel au singulier (cf. 11 Cor. 1, 18 s., 23 8.; v, 11; x, 2; χι, 2 ss.; Phil. mu, 47). δ) Mais προειρήκαμεν est un véritable pluriel, car il s'oppose au sing. λέγω et ce mot marque une antériorité notable. Le sens est donc : « Gomme nous vous l'avons dit, moi et mes compagnons, dans une circonstance antérieure, je vous le dis encore en ce moment ». 11 va sans dire que si προειρήκαμεν est ici un vrai pluriel, il en sera de même de ἡμεῖς au v. 8. La circonstance antérieure est probablement la seconde visite dans laquelle les missionnaires pouvaient rappeler l'enseignement déjà donné précédemment et mettre les Galates en garde contre des périls qu’ils commençaient d’entrevoir, sans soupçonner cependant un revirement si prompt chez leurs convertis,
1:10
Les paroles de Paul pouvaient paraître dures. Maïs ce n'est pas le raoment de plaire aux hommes. C'est cette liaison que doit exprimer le mot γάρ. — ἄρτι « en ce moment même ». Si ce mot au v. précédent pouvait indiquer le temps présent par rapport à un temps éloigné, il n'en est plus de même ici. Paul ne peut concéder qu'à une certaine époque il cherchait ἃ plaire aux hommes. Mème quand il était persécuteur il croyait poursuivre les intérêts de Dieu et agissait par zèle. Le sens est done : la situation estelle désormais assez claire? Pourra-t-on se demander si je cherche à persuader les hommes ou Dieu? πείθειν « persnader » indique cet eflort pour se concilier les esprits qui avait son expression suprème dans l'éloquence antique; il suppose un changement dans les dispositions de l'auditeur qui n° convient pas à Dieu : ipsum verbum suadere de humano usu sumtum est, quum quis id. quod habet et semel imbièit, aliis conatur inserere (Jér\. Paul avait le sentiment de cette nuance ἀνθρώπους πείθομεν, Θεῷ δὲ πεφανερώμεθα (II Cor +, li. Pourtant, au lieu de dire plus clairement : est-ce que je cherche à persuader les hommes ou à mériter l'approbation de Dieu ? il garde hardiment le mot qu'on lui reproche. Je cherche à persuader, dites-vous? mais Dieu et non les hommes! χεῖν ἃ ordinairement ie sens de plaire. Mais on peut chercher à plaire par des flatteries qui ne coùtent rien, ou en se mettant au service des autres. Dans ce dernier cas, le sens est : « bien mériter de ». Il se rencontre incontestablement dans les inscriptions, par exemple : ἀναλώσαντα χαὶ ἀρέσαντα τῇ τε αὐτὴ ῥουλῇ χαὶ τῷ Onuw (Or. graec, insc. sel. 646. 1. 12, ταῦ s. ap. J.-C., cité par MW. C'est la nuance ici (et peut-être 1 Thess. πὶ 5: Rom. xv. 1, 8; I Cor. x, 331, comme le prouve l'opposition à Χριστοῦ δοῦλος. Qui se met au service des hommes pour gagner leur faveur ne peut être en même temps serviteur du Christ : nul ne peut servir deux maitres. Mais outre sa portée générale, cet aphorisme ἃ son application historique et personnelle, qui est même ici au premier plan. Pour plaire aux hommes dont il s'agit, il eût fallu renoncer à être un véritable serviteur du Christ (cf. v, 11). Cette application historique est indiquée confusément par ἔτι, Après tout ce que j'ai vu et éprouvé de ces adversaires, si je cherchais encore leur faveur... Loisy : « S'il avait voulu « plaire aux hommes », et d'abord aux Juifs, il n'avait qu'à persévérer dans son attitude hostile au christiauisme:; maintenant qu'il est chrétien, s'il voulait plaire aux Juifs et aux judaïsants, il n'aurait qu’à vouloir imposer La Loi juive aux convertis du paganisme mais, ce faisant, il ne se comporterait pas en « serviteur du Christ » : ce serait professer que la perfection du salut n'est pas dans la foi de Jésus Tout cela s'entend très bien sans donner à ἔτι le sens d’une concession, comme si Paul avait jamais cherché à plaire aux hommes pour eux-mémes, La situation est franchement posée dans l'exposition (1, 6-10). On y voit les Galates, ceux qui les troublent, et en face d'eux Paul, décidé à dire la vérité. De plus deux conceptions de l'évengile : l'évangile du Christ et ce qui n’est pas l’'évangile. Il y avait donc deux questions, l'une de personnes, l’autre de doctrine. La question personnelle avait son importance. Les Galates avaient reçu leur évangile de Paul. On ne pouvait les en détourner qu’en ruinant l'autorité de l'Apôtre. Le moyen le plus simple pour les judaïsants était de représenter leur évangile comme celui des anciens apôtres, qui avaient reçu enr mission du Christ. Paul, qui ne pouvait être que leur délégué, avait failli à sa mission en préchant un autre évangile que celui qu'on pratiquait à Jérusalern, tout en laissant à l'occasion fléchir les principes. À cela Paul répond que son évangile lui a été révélé par Jésus-Christ qui l’a constitué apôtre des Gentils σἱ qu'il a exercé son ministère sans avoir recu mission de pérsonne ‘1, 11-21». De plus, son évangile n'est pas opposé à celui des anciens apôtres: il a reçu leur approbation expresse (11, 1-10,. Et enfin, loin que Paul ait compromis la doctrine par un opportunisme pratique, il ἃ maintenu le vrai caractére de l'évangile contre les concessions imprudentes de Pierre τι, 41-24). Il est donc, par la grâce de Jésus-Christ, et avec l’assentiment des anciens apôtres, l’apôtre du véritable évangile. PREMIER POINT DE LA DISCUSSION PERSONNELLE : lAUL N’A PAS REÇU SON ÉVANGILE DES HOMMES, MAIS DE Dieu (1, 11-24).
1:11
Le ton paraît assez calme, et le mot ἀδελφοί est conciliant. Cependant ropitw ne peut pas être pris au sens strict; Paul n'avait pas laissé ignorer aux Galates que son évangile n'était pas κατὰ ἄνθρωπον. Il y ἃ donc dans la ton, sinon de l'ironie, du moins une nuance de reproche. Faut-il donc que ja vous apprenne, mes frères, etc.? L'évangile, en tant qu'évangélisé par Paul, contient avant tout l'affirmation centrale que Le salut vient de Jésus-Christ seul. Il n’était pas, au moment où Paul le préchaît, et il n’est pas (ἔστιν), dans sa substance immuable, κατὰ ἄνθρωπον. Sur ce mot, cf. XEN. Mém. IV, 4, 24, τὸ τοὺς νόμους αὐτοὺς τοῖς παραθαίνουσι τὰς τιμωρίας ἔχειν βελτίονος ἢ κατ᾽ ἄνθρωπον νομοθέτου δοκεῖ μοι εἶναι et Sopn. 47. 747 μὴ κατ᾿ ἄνθρωπον φρονεῖ. Dans Paul, κατὰ ἄνθρωπον ou ἀνθρώπινον indique la sphère des possibilités humaines ou des usages humains, avec des modalités à discuter dans chaque passage (cf. sur Rom. vi, 19). La préposition κατά ne peut signifier l’origine, mais la condition humaine). Il est vrai qu’une doctrine humaine, purement humaine, ne peut être que le produit de l'intelligence, mais on l'envisage ici plutôt dans sa nature limitée que dans ses origines, comme le patrimoine de l'humanité, une doctrine inventée par les hommes, et qu'ils se transmettent.
1:12
I n'en est pas ainsi de l’évangile de Paul. Le γάρ paraît difficile à justifier, d'une part parce qu'une doctrine d'origine divine peut se transmettre par des hommes, d'autre part parce que la révélation pourrait porter sur des connaissances qui ne dépasseraient pas la raison. Maïs l'attention de Paul ne se porte pas sur le caractère naturel ou surnaturel du contenu de l'Évangile. Le γάρ n'a pas an caractère strictement démonstratif de tout ce que contient le mot χατὰ ἄνθρωπον, mais se réfère à cette notion commune qu'une doctrine révélée de Dieu s'oppose à une doctrine inventée par les hommes et enseignée par eux. La pensée fait un pas. Une doctrine divine pouvait très bien se transmettre par catéchèse, comme les rabbins le faisaient pour la Loi et de nombreux missionnaires pour l'évangile. Mais par là même un docteur juif n'était qu'un répétiteur (tannaïte); tout autre était la dignité de celui qui avait reçu la doctrine de Dieu même, comme Moïse et les Prophètes, ou de Jésus- Christ, comme les grands Apôtres. Or Paul déclare qu'il n’a, lui (ἐγώ avec une certaine emphase), ni reçu son évangile par simple transmission orale (παρέλαδον), ni par les soins d'un maître approfondissant la doctrine (ἐδιδά-. χθην). Οὐδέ indiquait que l'évangile, n'étant pas humain dans sa nature, ne Pétait pas non plus dans son inole de transmission; pour ne pas trop surcharger sa phrase de particulss négatives, Paul ἃ omis οὔτε devant παρέλαβον. Paul se refuse donc à lui-même la connaissance de son évangile par tradition, mais c'est pour affirmer qu’il 16 tient de Jésus-Christ par révélation. La révélation avait bien pour objet Jésus-Christ (cf. v. 16), et le génitif Ἰησοῦ Χριστοῦ pourrait en soi avoir ce sens; mais le contexte exige l’opposition entre les maitres humains que Paul n'a pas connus, et Jésus-Christ qui l'a instruit en lui révélant la vérité. À propos du v. 16 nous reviendrons avec l'Apôtre sur le mode de cette révélation. D’après Cornely, l'évangile que Paul n'a pas reçu par tradition comprend foute la prédication chrétienne, les mystères de la vie, de la passion et de la résurrection du Sauveur, par où il semble entendre les faits mêmes de la vie de Jésus. Mais à supposer que quelques-uns de ces faits lui aient été révélés (cf. I Cor. x1, 28; xv, 1 55.), il n’a sûrement pas prétendu qu'avant sa révélation il ait ignoré les lignes principales de l'enseignement de Jésus et de la prédication apostolique. II a persécuté ce qu'il croyait connaître. Son évangile est donc bien, comme nous l'avons dit au v. 14, l'intelligence spirituelle des faits historiques qui lui ἃ montré le salut en Jésus et en Jésus seul.
1:13
ἠχούσχτε. Light. prend l'aoriste strictement comme indiquant une circonstance spéciale, à savoir la prédication de Paul lui-même, qui aimait à glorifier la miséricorde de Dieu en rappelant ses erreurs passées : Act, xx11 2-21; xxvi, 4-23: 1 Cor. xv, 8-10; cf. Phil. τι, 6; 1 Tim. 1, 13. Maïs c’est plus probablement une allusion aux bruits qui ont couru; les ennemis de Paul ne manqguaient pas de le mettre en contradiction avec lui-même. — ἀναστροφή pour signifier « conduite, genre de vie » est antérieur à Polybe (MM. — contre Sieffert, etc.); cf. dans ce même sens Tob. 1v, 14; IT Macch. v, 8 et Eph. iv, 22; 1 Tim. 1v, 42. — Ιουδαϊσμός, comme dans II Macch. xiv, 88, non pas seulement la doctrine religieuse des Juifs, moins encore les théories spéciales des Pharisiens, mais exactement ce que nous entendons par le judaïsme, comme groupement religieux et ethnique. On pouvait dire dès lors « la cause du judaïsme Paul appartenait de toute son âme à cette cause, et il avait sans doute dès lors compris qu’elle était menacée par le développement de la communauté chrétienne! Aussi poursuivait-il la communauté naissante, qu'il regarde maintenant comme la véritable assemblée ou Eglise de Dieu à la place de l'ancien Israël, et il la persécutait à outrance, καθ᾽ ὁπερθολήν (Rom. vu, 43; 1 Cor. xu, 81; II Cor. 1, 8; 1v, 17). S'il dit l'Eglise de Dieu de son point de vue actuel, il pourrait aussi taxer son zèle de funeste et maleneontreux: il constate seulement ce qu'il avait d'excessif, mème dans Fopinion comanune des Juifs : non ut cetert Πα οἷς sed supra modum δόλο, ἐπόρθουν {même terme dans les Actes 1x. 21), il ravageait, autant qu'il était en lui.
1:14
Il y ἃ plus. Cette attitude n'était point une pose de circonstance : Paul s'y adaptait de plus en plus. en s'imbibant toujours davantage de l'essence du judaïsme. Προέκοπτον « je progressais » et non pas « je l'emportais » {Loisy} qui néglige la nuance (Ve. profictebænt, Cost un terme tout naturel pour les progrès d'un jeune homme (Le. 1, 52) et les contemporains de Paul étaient les jeunes gens qui faisaient moins de progrès que lui. On disait : faire des progrès dans les sciences, ἐν τοῖς μαθήμασι (LUCIEN. Æerm. 65\, dans les arts, ἐν ταῖς τέχναις (τότες, Paras. 13: textes cités par Kieflert). Ces renseignements sur les progres de Paul sont en parfaite harmonie avec les Actes wi, 38 qui le nomment un jeune homme (veaviasl au moment de la mort d'Étienne. Il est vrai que ve proyrés se faisait dans le judaïsme. qui est à prendre dans le mème sens général qu'au v. 18, et par conséquent Paul marque moins expressement ses progres dans les doctrines, que l'autorité qu'il prenait dans sa nation. Mais, d'après tout ce que nous savons. l'autoriie des Pharisiens tenait à leur compétence doctrinale, et c'est aussi ce que Paul va indiquer clairement pour son compte. Les contemporains sont simplement de jeunes Israclites ἐν τῷ γένει μουν et non des jeunes gens de familles pharisiennes: c'est l'équivalent des συνγενεῖς de Rom. 1x, 3: οἵ, genus dans l'épitaphe de Regina (ÆB. INT, p. 3191, Mais pour un pharisien la cause du judaïsme est liée à celle de sa secte et 1ὰ fin du verset explique sur quoi portait spécialement l'avancement de Paul dans le judaïsme: il était plus zelé que les autres (réetssorépes renferme une comparaison qui s'explique par 5xès πολλούς) pour les traditions paternelles, Πατοιχῶν n'est point une allusion à l'origine de Paul, issu d'une famille de Pharisiens : Act. χχπι, θὲ: c'est simplement le pendant de ἐν τῷ γένει μους il s'agit des traditions des anvètres de la nation {contre Corn.i. Néanmoins les traditions ne sont pas. dans le langage du temps. synonymes de la Loi, mot que Paul savait employer! Ce sont les traditions ajoutées à la Loi et dont les Pharisiens exigeaient l'observanee, en leur reconnaissant la même valeur qu'à la Loi. Pour cela ils se gardaient bien de les présenter comme le patrimoine d'une secte: c'était, d'après eux, une tradition nationale, transmise en même temps que la Torah. Paul dit ici en d’autres termes κατὰ νόμον Φαρισαῖος { Phil. mr, δ). C’est de la mime façon que Josèphe nomme la tradition des Pharisiens : ἣ πατρῴα παράδοσις (Ane. ΧΠῚ, xvi, 2) et τὰ ἐχ παραδόσεως τῶν πατέρων (Ant. XIII, x. Gi: dans le N. T. cf. Mt. xv, 2 ss.; Mo. vu, 3 ss. Le mot d'école n'est pas prononcé, mais où s. Paul se serait-il instruit de la tradition des Pharisiens, qui, en fait, se greffait sur [a Loi, et qui se transmettait dans les écoles, sinon à l’école de quelque rabbin plus ou moins fameux? N'est-ce pas [à qu'on put d’abord constater l'avance qu'il prenait sur ceux de son âge? D'après Loisy, « Paul ne se vante (pas) d'avoir été spécialement initié à l'enseignement des rabbins ». Soit, mais ce qu'il dit est en parfaite harmonie avec les renseignements que nous donnent les Actes (xxn1, 8) : πεπαιδευμένος κατὰ ἀλρίδειαν τοῦ πατρῴου νόμου, ζηλωτὴς ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ χαθὼς πάντες ὑμεῖς ἐστε σήμερον. M. Loisy ἃ ses informations : « il ἃ dû fréquenter les synagogues plus que les écoles Il ne faudrait d’ailleurs pas faire de Paul un zélote au sens politique du mot. Ce parti excluait toute domination temporelle autre que celle de Dieu. ζηλωτὴς ὑπάργων s'explique comme πάντες ζηλωταὶ τοῦ νόμου ὑπάρχουσιν (Act. ΧΧΙ, 20), d'un zèle purement religieux.
1:15
Tous les termes sont choisis et accumulés pour montrer que si les hommes ne sont pour rien dans la transformation de Paul, le mérite n’en revient pas non plus à lui. Tout à l'heure il faisait des progrès dans un ordre où l'intelligence et l'activité ont leur rôle; maintenant c'est Dieu qui par un acte de son bon plaisir le distingue et le met à part dès le sein de sa mère, enfin qui l'appelle au moment voulu; fallait-il encore ajouter : par sa grâce! Dieu cependant n'est probablement pas nommé, mais il est si évident que c'est Lui qui a tout fait! — εὐδόκησεν fait abstraction du temps ou de l’éternité, et met en relief le bon plaisir de Dieu à propos des hommes {Lc. ΧΗ, 32; Col. 1, 19); il se dit aussi d’une faveur gratuite (Rom. xv, 26; I Thess. 1, 8; ut, 4). Après εὐδόχησεν, Soden insère ὁ Θεός, qui n'est pas dans la Vulgate ni dans Nestle. — ἀφορίσας correspond à ἀφωρισμένος de Rom. 1, 4, avec cette différence que dans Rom. cet attribut suit κλητός. Ici ce terme ne peut avoir que son sens naturel de mettre à part, choisir pour une mission spéciale {Act, χαὶ, 2), et, comme il s’agit d’un acte divin, y prédestiner (cf. Jer, 1, 5). Mais ce n’est pas encore une préparation positive (contre Corn.). — ἐκ χοιλίας μητρός pou est en soi une expression ambiguë qui pourrait signifier après ou avant la naissance. Elle ἃ été formée d’après une locution hébraïque (ἐξ ou ἀπό représentant min) qui n'est pas moins équivoque à ne voir que les termes. Dans certains cas le contexte indique le temps qui précède la naissance : Jud. xvi, 17; Is. xuiv, 2. 24; xuix, 1, 5 et dans le N. T. Le. 1, 15. Ce doit être le sens ici. D'ailleurs Paul avait surtout en vue un acte gracieux de Dieu avant qu'il ait été capable de rien faire par lui-même, comme pour Isaac (Rom. 1x, 10 55.}. — χαλέσας doit êlre la vocation à lPapostolat: cf. χληςτὸς ἀπόστολος Rom. 1, 1; I Cor. 1, 4. D'autre part χαλεῖν indique ordinairement dans Paul la vocation efficace au christianisme; cf. Rom. vin, 28. Ici les deux notions se confondent, car pour Paul il n'y eut pas deux appels divins. Il fut apôtre en même temps que converti. Ce fut l'œuvre de la bienveillance spéciale de Dieu, ou, comme il le dit ailleurs, il fut apôtre appelé par la volonté de Dieu (1 Gor. 1, 1), grâce que les Apôtres reconnaîtront (Gal. τι, 9). La difficulté est de préciser le rapport entre cet appel et la révélation, car l'aorisie καλέσας indique un moment antérieur à la révélation (ἀποκαλύψαι), Il n’y aurait pas de difficulté si ἀποκαλύψαι dépendait de καλέσας, mais il dépend évidemment de εὐδόχησεν, ni si καλέσας s’entendait de l'acte éternel de Dieu, mais Paul l'entend d’une vocation efficace, qui fut précisément exercée par la révélation. Il faut donc reconnaître que d’après la grammaire ἀποχαλύψαι dépend de εὐδόκησεν, mais que la phrase est construite pour faire du v. 16 l'explication de l'appel divin.
1:16
ἐν ἐμοί, « en moi », par une communication intime qui a fait connaître à Paul le fils de Dieu, trésor de son intelligence et de son cœur (Phil. mr, 8). Toutes les autres interprétations échouent contre le contexte. D'après Light. la révélation est faite aux autres par le moyen de Paul; sa conversion est un témoignage rendu à l'évangile, d'après v. 24 ἐδόξαζον ἐν ἐμοὶ τὸν Θεόν; cf. I Tim. 1, 16; IT Cor. x, 8; Phil. 1, 36. Mais il y aurait une tautologie intolérable à dire que Dieu se révèle par Paul pour qu'il évangélise {Corn.). En donnant à ἐν ἐμοί son sens naturel, on ἃ dans le v. 16 non pas un troisième bienfait de Dieu envers Paul (contre Corn.), mais la réalisation dans son âme de l'appel du v. 15. — M. Loisy insiste beaucoup sur le caractère intérieur de la vision, pour meltre l'épître aux Galates en contradiction avec la vision du chemin de Damas dans les Actes (Act. 1x, 1-19). C'est une ancienne opinion de Baur, présentée avec des atténuations. Ce n'est point ici le lieu d'expliquer les Actes. Quant au texte des Galates, M. Loïisy pense comme nous sur le rap= port des vv.15 et 46 : « nonobstant l'espèce de distinction qu'introduit son langage, sa vocation se réalise par la révélation du Fils ». Or la vocation apostolique de Paul lui est venue du Christ et parce qu'il a vu le Christ (1 Cor. 1x, 1), S'il ne nomme pas en propres termes la vision de Damas, c’est peut-être simplement qu’elle n'était pas moins connue des Galates que sa conduite dans le judaïsme, sur laquelle il ne donne aucun détail précis. Ce qui importait ici, c'étaient ses dispositions intérieures. Voilà pourquoi la τῷ οὐδεν οὶ n'est point narrée dans ses phénomènes extérieurs, mais pour l'eifet qu'elle ἃ produit en lui. C'était le but même de la vision, comme principe de l'apostolat. Aussi ce texte est-il à citer comme preuve de la nécessité -- la vie intérieure contemplative avant d'exercer le ministère de la parole. — ἐν τοῖς ἔθνεσιν, « parmi les gentils, chez eux ». Paul regarde sa vocation à l'apostolat comme liée à sa conversion, mais il ne dit pas ici qu'il eut dès lors conscience de sa mission comme apôtre des gentils. Toute la phrase est fortement dominée par l’idée de la prescience de Dieu. C’est dans les desseins de Dieu que Paul devait être avant tout missionnaire chez les gentils. Cette mission principale, il la connaît maintenant, mais 6116 lui ἃ été révélée peu à peu, puisqu'il a commencé par prêcher aux Juifs, et cela en conséquence de sa vision telle œu’il la raconte dans les Actes (Act. xxvi, 10 ss.). Le récit principal de Luc (Act. 1x, 15) met les gentils 105 premiers, selon le plan divin. — εὐθέως, « aussitôt », prouve que la révélation fut un acte unique et définitif — sans exclure d’autres communications divines — tel que fut la vision du chemin de Damas. Si Paul avait eu pour but de vanter son obéissance à l’appel de Dieu, il eût dit : « aussitôt je me mis à l'œuvre ». Mais son intention n'est pas de parler des succès de son apostolat, c’est d'en établir l'origine purement divine. Il fait savoir que, même à ce premier et décisif moment, il n’a demandé des instructions à personne, tant il avait l'évidence des ordres reçus de Dieu. εὐθέως ne gouverne donc pas ἀπῆλθον (contre Zighs.), mais les deux phrases négatives qui le suivent, malgré ce qu'il y ἃ d'étrange à dire : « aussitôt je ne fis pas ».. C'est encore plus à tort que δέν, joignait εὐθέως à ce qui précède. — προσανατίθεσθαι comme ἀνατίθεσθαι (Gal. 11, 2; Act. xxv, 14; cf. II Macch. πι, 9) signifie « communiquer, conférer en vue d'obtenir conseil ». La prép. πρός indique plus expressément qu'on s'adresse à quelqu'un. Dans les deux cas la consultation est intellectuelle. Exemples : τοῖς μάντεσι προσαναθέμενος περὶ τοῦ σημείου (Dion, Sic. XVII, 116), ἐμοὶ προσανάθου, λάθε με σύμθουλον πόνων (Luctex, Jup. trag. 1). Les latins l'ont entendu ainsi. Jér, : non contuli cum carne et sanguine; Tert. {De res. carn. L) : qui... statim non reiulerit ad carnem et sanguinem. Ambrosiaster : nec enim consilium cuiusquam petiit, aut ad aliquem retulit, quid esset acturus. La traduction de la Vulgate : non acquievi transporte l'idée dans le domaine moral, présupposant que « la chair et le sang » sont des liens difficiles à rompre, comme si προσανατίθεσθαι signifiait tenir compte. Or le sens certain de πρασανατίθεσθαι ne doit pas être changé pour une exégèse plus que douteuse des mots suivants. On s'étonne que M. Loisy soit revenu en fait au sens de la Vulgate, puisque tout en traduisant προσαναθέμην « prendre conseil », il l'explique : « c'est-à-dire qu’il n'a eu aucune considération de parenté, d'amitié, même de nationalité, qu'il s'est dégagé de toutes les relations humaines, qui auraient mis obstacle à sa vocation ». Il ne s’agit point ici du mérite que Paul a pu avoir à se détacher des liens du sang, mais de l'indépendance de sa mission qu'il n’a fait contrôler par personne. — σαρχὶ καὶ αἵματι désignent simplement la nature humaine (cf. 1 Cor. xv, 50; Eph. vi, 12). Que la chair et le sang puissent être pris pour un principe humain de connaissance, faillible, surtout comparé à la révélation de Dieu, cela résulte clairement de Mt. xvi, 17. Paul n'a donc consulté âme qui vive sur les lumières qu'il avait reçues. Mais du moins il aurait pu aller voir les apôtres. C’est ce qu'il n’a pas fait non plus.
1:17
Les Apôtres, comme tout le monde, étaient compris dans σαρχὶ καὶ αἴματι, Si Paul les cite spécialement, c'est qu'il aurait pu leur demander non seulement conseil, mais investiture, admission dans un groupe déjà constitué, car il reconnaît l'autorité de leur apostolat. — ἀνῆλθον, expression usitée couramment pour Jérusalem, un des points les plus élevés du pays d'Israël (755 mètres d'altitude}; Damas n'est guère moins élevée, mais la ville est située dans une plaine, dominée par des montagnes, tandis qu'il faut toujours monter pour atteindre Jérusalem, La fin du verset nous apprend que Paul partit pour l'Arabie, et revint à Damas. Son départ eut lieu peu après sa vocation, Car ἀπῆλθον, quoique d'une façon secondaire, est sous la mouvance α᾽ εὐθέως. Le retour est exprimé doublement, par πάλιν et par le verbe ὑποστρέφειν, de sorte que Damas est évidemment le point de départ, et si Paul ne l'a pas dit, c'est que les Galates savaient que la conversion avait eu lieu à Damas ou dans les environs immédiats. Encore une fois, Paul ne se propose pas de raconter sa vie, mais seulement de prouver qu'il n’a consulté personne sur son évangile. Il n'y avait personne en Arabie qui pût l’instruire, et à Damas il dut se comporter à son retour comme avant son départ. Naturellement on voudrait savoir ce qu'il a fait en Arabie. Geux qui opinent (Corn. Light. Sieffert, Schaefer) qu'il s'y est livré à la méditation voient dans ce fait même une preuve de l'indépendance de son évangile. Mais s’il a prêché aussitôt (165 Pères, Loisy), cette indépendance éclaterait encore davantage. Cette considération donne une plus grande probabilité à l'opinion des anciens, qui paraît plus conforme au texte et au tempérament de Paul. Puisqu'il n'a consulté personne, c'est donc que la lumière était définitive, οὗ puisque sa conversion ctait un appel à l'apostolat, il allait s'y donner. Maïs pourquoi les Actes ne parlent-ils pas de cette mission en Arabie? Probablement parce qu'elle a été de courte durée, peut-être parce qu'elle n'a pas réussi, comme l’a soutenu 5. Jérôme, et aussi parce que cette Arabie étant voisine de Damas, les Actes ont pu l'embrasser dans la notice consacrée à l’apostolat de Paul dans cette ville (Act. 1x, 19 ss.). Les catholiques qui admettent l'autorité des Actes ne peuvent nier que Paul se livra aussitôt à l’apostolat. Alors pourquoi pas en Arabie? C’est gratuitement qu'on la suppose déserte. On prétend que l'Arabie doit indiquer ici comme plus loin (1v, 25) le pays qui contient le Sinaï. Lightfoot et Cornely envoient Paul faire un pêlerinage à la montagne de la Loï avant de la déclarer abrogée. Le Sinaï eût été en effet un théâtre prestigieux pour des méditations et des révélations, mais cette hypothèse ingénieuse sur le lieu doit tomber avec l'explication sur le but du voyage. Les révélations accordées à Paul ont toujours été mêlées à sa vie d'action comme son principe immédiat, D'ailleurs nous ne prétendons pas que Paul ait été dès lors chercher les gentils chez eux. Nous avons dit sur v. 16 que ce plan divin ultime ne s’imposait pas encore à lui. Mais il ne manquait pas de Juifs aux environs de Damas et dans le Haurän.
1:18
ἔπειτα, « ensuite », c'est-à-dire après son retour à Damas où Paul séjourna sans doute quelque temps. — μετὰ ἔτη τρία, « après trois ans », non pas depuis son départ de Damas, car nous n'aurions aucune indication sur la première période après sa conversion, mais depuis sa conversion. Il veut dire qu'après sa conversion il demeura trois ans sans voir aucun apôtre qui püt l’instruire sur l'Évangile. Ces trois ans se partagent entre Damas οἵ l'Arabie, sans qu'aucun indice permette de fixer la durée relative des deux séjours. Les Actes mettent un temps assez long (ἡμέραι fxavai) entre la conversion et le départ de Damas. — ἰστορῆσαι ne veut pas dire « s'informer auprès d’une personne », mais c'est plus que « voir »; c'est faire la connaissance directe d'une persunne importante, On cite dans ce sens Jos. Bell. VI, 1,8: οὐχ ἄσημος ὧν ἀνήρ, ὃν ἐγὼ κατ᾽ ἐχεῖνον ἱστόρησα τὸν πόλεμον (οἵ, Ant. 1, x1, 4, et les Homélies Clém. vin, 1 passim). Le terme vient probablement des visites rendues aux lieux et villes illustres, qui avaient le caractère d'un hommage. Paul rend donc hommage à l’autorité que Pierre exerçait sur la primitive Église, sans lui faire He de sa propre connaissance de l'Évangile. Et en effet il n'aurait pu s'informer auprès de Pierre, puisqu'il n'est resté que quinze jours auprès de Jui, πρὸς αὐτόν (cf. 1 Cor. xvi, 2). A la rigueur, en quinze jours on eût pu régler bien des questions; mais il ressort de tout le récit qu'alors elles ne furent même pas posées. Paul a écrit, semble-t-il, tantôt Κηφᾶς, tantôt Πέτρος. La version syriaque devait naturellement mettre partout la forme araméenne, et les manuscrits grecs ont parfois remplacé indûment Κηφᾶς par Πέτρος, Paul appuie seulement sur ce qui va à son but. Son départ de Damas fut Knpäv, καὶ ἐπέμεινα πρὸς αὐτὸν ἡυέρας δικαπέντε ἕτεοον δὲ τῶν ἀπὸ στόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ χυρίου. ““ἃ δὲ γράφῃ ἢ 3 . ΝΕ VAN 21% < ; à Ἂ ὑμῖν, ἰδοὺ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ ὅτι οὐ ψεύδομαι. “' ἔπειτα ἦλθον εἰς τὰ χλί hasardeux, comme il est dit II Cor. χι, 82 5. et Αοΐ. τχ, 24 ss. Le voyage à Jérusalem est Le premier, raconté dans les Actes, 1x, 26 ss. La physionomie des deux récits n'est pas la même, parce que les narrateurs avaient des buts différents, mais les faits concordent. Les Actes, qu'on accuse d’avoir fait do la conciliation entre Pierre et Paul, ont précisément omis le trait de la visite respectueuse à Pierre, qui aurait si bien convenu à leur but présumé.
1:19
ἕτερον ne signifie pas ici « différent », comme au v. 6, mais simplement « un autre »: en dehors de Céphas, Paul n'a vu aucun sutre des apôtres. εἶ μή... Le sens de εἰ μή est ardemment controversé. Les critiques indépendants {mais non Lipsius ni Liets.) lui donnent en majorité le sens de « mais seulement »; donc : « je n'ai vu aucun autre apôtre; j'ai seulement vu Jacques qui par conséquent ne serait pas apôtre. Les critiques catholiques (et Zoisy) traduisent : « si ce n’est »; donc : « je n'ai pas vu d'autre apôtre en dehors de Pierre que Jacques Il faut concéder que εἰ μή peut avoir le sens adversatif et il l'a certainement dans Mt. x. 4; Le. 1v, 26 ss.; Apoc. 1x, #; χχι, 27, ainsi que dans Aristophane (cf. Dütenberger, OG. 201, 20), mais alors il ne saurait y avoir aucune équivoque sur la pensée de l'auteur. Rom. χιν, 14 est aussi parfaitement clair, et si εἰ μή n'y a pas purement le caractère d'une exception, c'est parce que les quantités comparées ne sont pas purement du même ordre : « rien n'est impur, si ce n’est pour celui qui tient une chose pour impure ». Exactement de la même façon dans Gal. 1, 7 nous avons vu que le sens d'exception est atténué par un changement dans les quantités comparées. Sauf ces cas, εἰ μή signifie « si ce n'est », « à l'exception de »; c'est son sens normal en grec, celui qu'on doit adopter ici, puisqu'on oppose aux apôtres une personne qui pouvait très bien être un apôtre, et on ne peut tout de même pas regarder le sens de « mais » comme évident ici. D'ailleurs ἕτερον, s'il se rapporte à Pierre pour le sens (nul autre en dehors de Pierre), est cependant déterminé en fait par εἰ μή : « je n'ai vu nul autre apôtre, si ce n'est Autrement il faut sous-entendre avec Zahn : « je n'ai vu aucun autre apôtre que Pierre, et je n'ai vu non plus aucune personnalité ecclésiastique éminente, aucun des chefs de la communauté primitive, auxquels j'aurais pu alors me montrer soumis, en dehors de Jacques, le frère du Seigneur ». On voit s'il est naturel de supposer un sous-entendu aussi compliqué! La vraie raison pour donner à εἰ μή le sens adversatif « mais seulement » est qu’on ne veut pas reconnaître Jacques comme apôtre, ce qui est une pétition de principe. Si bien que Lietzmann qui admet le sens d'exception (ausser) déclare la phrase inexacte, parce que Jacques n’était pas apôtre! Sur ce personnage, cf Commentaire sur δ. Mare, p.78 ss. D'ailleurs la tradition ancienne n'était pas absolument fixée, D'après Victorinus : Ergo hic Paulus negavit Tacobur apostolum... Il prête à Paul ce commentaire injurieux : eidi ergo nominatim quid Tacobus iractet et evangelizet, et quoniam cognita mihé est ista blasphemia, repudiata est a me, et a vobis, o Galatae, repudianda. Ambrosiaster ne suit pas cette étrange opinion, mais il ne semble pas tenir Jacques pour un apôtre : Jacobum vidit Hierosolhymae, quia illic erat constitutus ab apostolis episcopus, qui et ipse prius fuerat incredulus... Au contraire dans les Catenae ἐνῆν γάρ... εἰπεῖν τὸν τοῦ Κλοπᾶ, ὅπερ καὶ ὁ εὐχγγελιστὴς ἔλεγεν, C'est l'opinion qui ἃ prévalu depuis 5. Jérôme. Les Actes des Apôtres disent que Paul à son premier voyage fut conduit vers les Apôtres, πρὸς τοὺς ἀποστόλους, expression vague qui n’exige pas que Paul ait vu plus de deux apôtres. Il faut noter pour la notion de l’apostolat dans la pensée de Paul son affirmation qu'il n’a vu aucun autre des Apôtres, si ce n'est Jacques, S'il avait eu de l’apostolat une idée vague, si ce titre avait été commun à un grand nombre de personnes, il n'eût pu dire si nettement : « aucun autre des apôtres ». Il avait donc la notion d’un groupe déterminé, celui des anciens Apôtres, quoique ce titre ait pu être donné par extension à des missionnaires.
1:20
Paul s'interrompt pour affirmer solennellement sa véracité. C'est donc qu'il attache une importance spéciale à ce qu'il vient de dire de sa visite à Jérusalem ; si sa protestation s’appliquait à tout Le récit, elle devrait être au début ou à la fin. Et on ne voit pas de raison qu’elle s'applique à tout ce qui précède plutôt qu’à tout ce qui suit. Le voyage à Jérusalem avait cet intérêt particulier que c'était alors ou jamais que Paul aurait reçu investiture et mission apostolique des Apôtres. Peut-être avait-on insisté auprès des Galates sur le besoin qu’il avait eu d'être approuvé par le corps entier des Douze avant de commencer ses missions en Syrie. D'où cette interruption dans la trame du récit. Il est bien évident d’ailleurs qu'il prétend ne jamais rien dire que de véritable. La construction est interrompue, elle aussi (anacoluthe), puisque ἃ γράφω n'est le régime d'aucun verbe, exprimé ou sousentendu. Elle est trop concise, puisque ἐνώπιον τοῦ θεοῦ suppose le verbe διαμαρτύρεσθαι (cf. IT Tim. 11, 14; 1v, 1) : « J'atteste devant Dieu ». Elle est irrégulière, puisque ὅτι dans le sens de « que » dépend de ἰδού qui n’est pas un verbe, mais une interjection. Le style porte donc l'empreinte de la vivacité de la protestation.
1:21
Ce verset énonce d'un mot des missions fort importantes, qui ne devaient pas étre inconnues aux Galates. Mais Paul se soucie moins de parler de ses travaux auprès des gentils que de sa situation par rapport aux autorités de Jérusalem. Ce n'est point elles qui l'avaient envoyé en Syrie et en Cilicie. La Syrie, comme province romaine, comprenait même la Judée, dont le procurateur était parfois placé sous l'autorité du légat d'Auguste. Ce n'est point le sens ici, d'autant qu'il y ἃ τὰ χλίματα, terme plus vague que province. La région syrienne était par excellence Antioche, résidence du gouverneur, et ses environs. Mais on se demande comment concilier l'ordre « Syrie et Cilicie » avec le récit des Actes. Paul, persécuté à Jérusalem par les Juifs hellénistes, a été envoyé par les fidèles à Césarée, la capitale de la procuration de Judée, puis de là à Tarse (Act. 1x, 30), donc en Cilicie. Pour retrouver l’ordre des Galates on a fait remarquer qu'il avait pu suivre la côte par terre, en passant par la Syrie. Mais de Gésarée à Tarse, le voyage par mer est tout indiqué, et Paul ne fait pas ici un itinéraire. S'il nomme la Syrie la première, c'est comme la province principale et le principal théâtre de son apostolat. D'après les Actes (χι, 25 s.), il fut amené à Antioche par Barnabé. Mais ce n'était sans doute pas la première fois qu'il venait en Syrie (cf. Act. xv, 23, où Antioche est distinguée de la Syrie). D'après Ramsay, Paul, suivant fidèlement la terminologie administrative, a voulu parler de diverses régions de la province Syrie-Cilicie (en supprimant τῆς devant Κιλικίας avec δ, WH. le mettent entre crochets). Maïs, outre que la suppression de τῆς est peu justifiée par les mss., l'expression serait bien étrange; l'union des deux provinces n'était pas normale.
1:22
ἤμην ἀγνοούμενος imparfait de continuité, comme ἀχούοντες ἦσαν au ν. sui vant. Pendant que Paul demeurait personnellement (τῷ προσώπῳ, Cf. Act. xx, 25; Col. τι, 1; I Thess. τι, 17) inconnu, sa réputation se répandait au moyen de nouvelles apportées de temps en temps par des frères. — τῆς Ἰουδαίας doit être distinct de Jérusalem nommée au v. 18. Paul n'était sûrement pas très connu à Jérusalem, mais il n'a pas voulu dire qu'il y était venu en cachette, seulement pour voir Pierre et y rencontrer Jacques. Il ne pouvait donc écrire sans une apparence de contradiction qu'il était inconnu à Jérusalem. Pour les autres églises de Judée, aucune difficulté, c'est pourquoi il ἃ choïsi ce terme qui n'inclut pas nécessairement la capitale du pays (Mt. 1v, 25: Jo. πι, 22; Act. 1, 8; vint, 1; x, 39; xxvi, 20). L'apostolat de la Judée dont Paul parlaït au roi Agrippa (xxvr, 20) ne contredit pas ce qui est dit ici, car l'époque n’en est pas déterminée, non plus que dans le texte Rom. xv, 19, où Jérusalem est plus probablement un point de départ exclu.
1:23
ὅτι est vraisemblablement récitatif, simple indication du discours direct. — ἡμᾶς ne prouve pas que ceux qui parlent sont de Jérusalem où Saul avait persécuté: c'est seulement un indice de la solidarité des chrétiens. — τὴν πίστιν n’est pas précisément un corps de vérité, car si ce sens convient à εὐαγγελίζεται, il ne convient guère à ἐπόρθει, Ce n'est pas non plus la foi subjective, pour la même raison. C'est donc la doctrine en tant que professée par des fidèles, car détruire les communautés c'était détruire la foi, et précher l'évangile c'était fonder des communautés.
1:24
ἐν ἐμοί, non pas simplement « à cause de moi », mais : « à cause de ce qui se passait en moi et par moi ». Paul était un miroir où se reflétait l'action de la grâce divine; son œuvre était l'œuvre de Dieu seul. DEUXIÈME POINT DE LA DISCUSSION PERSONNELLE : L'ÉVANGILE DE PAUL A REÇU L'APPROBATION DES ANCIENS APÔTRES (11, 1-10). Jusqu’à présent Paul a prouvé le bon droit de son apostolat par son origine divine; c'est de Dieu seul qu'il tient son évangile, prêché en divers pays avant que les anciens Apôtres aient eu l'occasion de lui rien enseigner. Désormais, sans abandonner son thème principal, il donne une preuve de son autorité d’apôtre qui est plus facile à constater pour tous et qui est topique contre ceux qui lui opposent les anciens Apôtres : c'est que ces mêmes Apôtres ont parfaitement reconnu sa mission à l'apostolat des gentils, sans lui demander de rien changer à son évangile. Ces deux points sont coordonnés, le premier demeurant le principal, dont le second n'est que la confirmation (avec Siejfert contre Corn.), ἡ Ἔπειτα διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν πάλιν ἀνέδην εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ
1:1
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
… Paolo replicò sottolineando che non era a. per iniziativa di uomini, ma per Gesù Cristo e Dio Padre, che l'ha risuscitato dai morti (Gal. 1, 1).
… L'inizio ha il tono solenne e polemico, anzi le frasi di Gal. 1, 1, 3, ma lo stile
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
… In realtà sembrerebbe che Paolo proclami la sua eguaglianza a Pietro (Gal. 2, 8) e almeno la sua indipendenza (ibid. 1, 1); altrove parrebbe arrogarsi una certa superiorità fino a rimproverarlo pubblicamente (ibid. 2, 11); nella stessa lettera lo pospone a Giacomo (ibid. 2, 9) e in I Cor. (1, 12) parla …
1:2
… indirizzata alle comunità della Siria e della Cilicia (Act. 15, 23), non faceva parole della circoncisione, che era l'articolo fondamentale della propaganda antipaplina presso i G. Gli argomenti più validi in favore della teoria nord-galatica sono fondati su Gal. 1, 2 e 3, 1. Nel primo di questi luoghi si ha l'indirizzo della lettera alle « Chiese di Galazia ». Ora, è per lo meno strano che, stante l'uso, anche dei documenti ufficiali, di distinguere …
1:3
… La personalità divina di Cristo in rapporto al Padre è messa in rilievo con potenza di linguaggio e di pensiero. È frequente l'espressione: « Grazia e pace da Dio, Padre nostro e dal Signore Gesù Cristo » (Rom. 1, 7; Gal. 1, 3). Gesù è mandato dal Padre per salvare il mondo (Gal. 4, 4; Rom. 8, 3) è il Figlio proprio, ἴδιος, del Padre (Rom. 9, 5; Tit. 2, 13). Cristo continuando a sussistere come Dio …
1:4
… Hic est Sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effunditur in remissionem peccatorum »: Mt. 26, 28), poiché nello stile biblico queste due espressioni, anche separatamente prese (per la traditio corporis cf. Is. 53, 12; Mt. 20, 28; Rom. 8, 32; Gal. 1, 4; 2, 20; Eph. 5, 25; I Tim. 2, 6; Tit. 2, 14; Hebr. 10, 10; per l'effusio sanguinis cf. Rom. 3, 25; 5, 9; Eph. 1, 7; I Cor. 14, 20; Hebr. 9, 7; I Pt. 1, 19; I Io. 1, 7) indicano sempre …
1:8
Nel Nuovo Testamento (a parte Lc. 21, 5) indica: a) un giuramento da adempirsi sotto pena di gravi privazioni (Act. 23, 14); b) « un oggetto di maledizione e di esecrazione » (Gal. 1, 8 sg.). …
… S. Paolo ha così viva questa coscienza di essere fedele maestro di verità divina, che osa dire ai Galati: « Se anche un angelo del cielo vi predichi un Vangelo diverso dal mio sia anatema » (Gal. 1, 8). A Tito comanda « di parlare e di esortare e di rimproverare con ogni potestà » (Tit. 2, 15).
… Io. 14, 16 sgg.; 15, 26; 17, 18-20; I Cor. 1, 17; II Cor. 5, 20; I Tim. 3, 14 sgg.), ogni uomo deve a questa pienamente aderire (Mc. 16, 16; Rom. 1, 5; II Cor. 10, 4; I Io. 2, 24), né mai dare ascolto a dottrine contrarie (Rom. 6, 16; Gal. 1, 8; II Io. 1, 10) sotto pena di naufragio nella fede (I Tim. 1, 19). In queste semplici proposizioni: vi sono verità rivelate da Dio, di cui l'unica depositaria e interprete infallibile …
1:9
Specialmente nelle epistole paoline vengono presentate con termine simile ed espressione equivalente sia la Buona Novella nella sua generalità (Rom. 6, 17; Gal. 1, 9-12; I Tim. 6, 20; II Tim. 1, 13 sg.), sia in specie i precetti di vita cristiana (Phil. 4, 9; I Thess. 4, 1; II Thess. 2, 15; 3, 6), o anche singole dottrine come l'Eucaristia …
affiorare i primi segni della crisi (Gal. 1, 9). Ma il carattere lacunoso della narrazione degli Atti non deve sorprendere. …
1:12
… Ora il soggetto, fatta eccezione di Gal. 1, 12,
… Dio; il Dio unigenito, essendo nel seno del Padre, egli stesso ha parlato» (Io. 1, 18). La stessa chiara coscienza di una R. divina, riguardante specialmente i disegni di Dio sull'umanità, si trova presso s. Paolo (cf. 1 Thess. 2, 13; 1 Cor. 2, 10-16; Gal. 1, 12-13; Eph. 3, 1-9). L'autore della lettera agli Ebrei riassume il pensiero comune: «A più riprese e in più modi, fin dall'antico, Dio ha parlato ai padri nei profeti; da ultimo, in questi …
1:13
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
… richiesto per l'a. in Act. 1, 21 sg. (cf. Mc. 3, 14), ma può affermare di aver visto Gesù (I Cor. 9, 1) e di essere come gli altri testimone della sua risurrezione (I Cor. 15, 5-8). Paolo non è stato istruito da altri uomini, ma da Cristo stesso (Gal. 1, 13); né parla di Anania che l'aveva battezzato (Act. 9, 18; 22, 16), né gli Atti parlano di una istruzione da parte di Anania. …
1. La carriera dell'apostolo Paolo. - Supponiamo che si possa contestare il carattere miracoloso del fatto avvenuto a Damasco verso il 34 d. C. (Act. 9, 1-22; 22, 4-16; 26, 9-20; Gal. 1, 13-17) e quello delle rivelazioni che il convertito rivendica a sé (Act. 22, 17-21; II Cor. 12, 1-4, ecc.). …
1:14
… Si gloria di essere « ebreo figlio di Ebrei; quanto alla Legge fariseo » (Phil. 3, 5), altrove si definisce « fariseo figlio di farisei » (Act. 23, 6) e ricorda il suo zelo quasi fanatico « per le tradizioni paterne » (Gal. 1, 14). È possibile che nell'intellettuale Tarso, P. frequentasse le scuole greche, ma sono quanto mai tenui e discutibili le tracce di una educazione ellenistica (cf. Act. 17, 28; I Cor. …
… della t. mediante la casistica fu detto « t. orale » (t. feb-bā' al peh), espressione che risale a Hillēl (Šabbāth, 31 a) o almeno a Gamaliel II (Siphrē Deut. 33, 10) e soppianta il termine « tradizioni » (παραδόσεις; Mt. 15, 2 = Mc. 7, 5; Mt. 15, 3-6; Gal. 1, 14). La t. orale, presentata come volontà di Dio rivelata a Mosè e procedente da Mosè mediante una catena ininterrotta di maestri ('Abōth, I, 1-3), si sviluppò e s'impose, specie nell'ambito …
1:15
(Rom. 1, 1; Gal. 1, 15), come il s. d'Israele; venivano stabi-
1:17
Lasciamo da parte le varie leggende intorno all'A., ove s. Paolo si ritirò dopo la sua conversione (Gal. 1, 17), poiché si tratta della regione a sud di Damasco, o, se mai, della penisola del Sinai; né Saulo vi fece alcun tentativo di apostolato tra le popolazioni. …
… Ma forse si trovavano già molto prima in queste regioni; infatti s. Paolo si reca in Arabia (cioè Nabates) dopo la sua conversione (Gal. 1, 17) e può essere che abbia preso conoscenza di alcune tradizioni giudeocristiane che si possono rintracciare nelle sue lettere, proprio in questa parte. …
… Per quasi tre anni egli visse «nel deserto» (Gal. 1, 17 sg.), cioè nell'Arabia Petrea non troppo lontano da Damasco. …
1:18
… Ma d'altra parte la conversione di S. Paolo sembra sia avvenuta prima (probabilmente nel 33 o nel 34): infatti secondo Gal. 1, 18 e 2, 1 essa precedette di 17 anni il Concilio degli Apostoli celebrato intorno al 50. Alcuni rispondono che il triennio di cui Gal. 1, 18 deve inserirsi in quei «14 anni» indicati …
… Dopo questo ritiro P. compì un altro tentativo apostolico, sempre senza successo, a Damasco (Act. 9, 23); quindi si recò a Gerusalemme per incontrarsi con gli Apostoli, particolarmente con Pietro (Gal. 1, 18; Act. 9, 26 sgg.). …
1:19
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
Il numero dei «dodici» non era considerato indispensabile: dopo la morte di Giacomo, fratello di Giovanni (Act. 12, 1), non fu eletto al suo posto nessun altro a. La posizione di Giacomo «fratello del Signore» non è chiara per noi. Sembra che fosse a Gerusalemme tra gli a. (Gal. 1, 19). E. Lohmeyer (Galilaea und Jerusalem, Gotting 1936) ritiene che fosse il capo di quei giudeo-cristiani che si erano recati dalla Galilea, prima o dopo la morte di Gesù, a Gerusalemme.
FRATELLI DI GESÙ. - Consanguinei di Gesù che nei Vangeli (Mt. 12, 46; 13, 55; Mc. 3, 31; 6, 3; Lc. 8, 19-21; Io. 2, 12; 7, 3-5) e Act. 1, 14 sono detti «f. di Lui» e nelle epistole di s. Paolo (I Cor. 9, 5; Gal. 1, 19) «f. del Signore» (οἱ ἀδελφοί τοῦ Κυρίου). …
… apostolico (ibid. 21, 18). Questo Apostolo elenca il nostro G. tra le colonne della Chiesa (Gal. 2, 9), dichiara che, quando salì a Gerusalemme per fare visita d'omaggio a Cefa: «altro degli Apostoli non vidi, se non G., il fratello del Signore» (Gal. 1, 19). S. Paolo informa pure che G. (probabilmente il nostro) fu favorito da una visione speciale di Cristo risorto (1 Cor. 15, 7).
… Helvidium, 19: PL 23, 203) e poi da molti altri Padri e scrittori latini, illustrata da s. Tommaso con buone ragioni teologiche (In Mt. 12, 46; In Gal. 1, 19; cf. Verbum Domini, 24 [1944], pp. 97-99), riscuote il comune consenso dei teologi, che la ritengono certa.
A Gerusalemme, all'indomani della dispersione degli Apostoli (ca. 44) causata dalla persecuzione di Erode Agrippa (Act. 12, 3), Giacomo, fratello del Signore (Gal. 1, 19), divenne il capo riconosciuto della Chiesa locale (Act. 12, 17; 15, 13; 21, 18-19; Gal. 2, 9, 12; cf. Egesippo, presso Eusebio, Hist. eccl., II, 23; PG 20, 195), con tutte le prerogative …
1:20
… alcun genere, né « per il cielo », né « per la terra », né « per Gerusalemme ». In caso diverso sarebbe difficile capire come mai, subito dopo, un discepolo della fedeltà di s. Paolo ricorra al g. con notevole frequenza (cf. Rom. 1, 9; II Cor. 1, 23; Gal. 1, 20; Phil. 1, 8, ecc.). …
1:21
… L'Apostolo vi predicò il Vangelo dopo il suo primo viaggio a Gerusalemme (Gal. 1, 21). Le chiese di C. erano formate non solo di giudei, ma anche di etnico-cristiani, ai quali fu inviato il decreto del Concilio di Gerusalemme (Act. 15, 23). Dopo la separazione da …
… In tal senso ampio, della regione siro-fenicia, il termine S. è usato nel Nuovo Testamento (Mt. 4, 24; Act. 15, 23, 41; 18, 18; 20, 3; 21, 3; Gal. 1, 21). Ingrandimenti successivi della provincia riflettono passaggi alla pura e semplice amministrazione romana di territori che avevano goduto di un governo locale: così nel 34 d. C. per …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.