Because in the yerely feast of Expiation vvas only a commoration of sinnes, therfore in place of al those old sacrifices the Psalme telleth vs of the oblation of Christes body. 10 vvhich he offered blouddily but once (the Leuitical Priests offering so euery day) because that once vvas sufficient for euer, 15 in that it purchased (as the prophet also vvitnesseth) remission of sinnes. 19 After al this he prosecuteth and exhorteth them vnto perseuirance partly vvith the opening of Heauen by our high-priest, 26 partly vvith the terrour of damnation if they fall againe: 32 bidding them remember hovv much they had suffered already, and not lose their revvard.
1For the law, having a shadow of the good things to come, not the very image of the things, by the selfsame sacrifices which they offer continually every year, can never make the comers thereunto perfect.Imperocché la legge avente l'ombra de' beni futuri, non la stessa espressa immagine delle cose, con quel le ostie, che continuamente offeriscono ogn'anno, non può mai rendere perfetti color, che sagrificano:FOR the lavv hauing a shadovv of good things to come, not the very image of the things: euery yere vvith the self same hostes which they offer incessantly, can neuer make the commers thereto perfect:Umbram enim habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum: per singulos annos, eisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter, numquam potest accedentes perfectos facere: 2For then they would have ceased to be offered: because the worshippers once cleansed should have no conscience of sin any longer.Altrimenti si sarebbe cessato di offerirle; dappoiché purificati una volta i sagrificatori, non sarebber più consapevoli a loro stessi di peccato:othervvise they should haue ceased to be offered, because the vvorshippers once cleansed should haue no conscience of sinne any longer.alioquin cessassent offerri: ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati, cultores semel mundati: 3But in them there is made a commemoration of sins every year:Ma io queste (ostie) si fa commemorazione ogni anno de' peccati:but in them there is made a cōmemotation of sinne euery yere.sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit. 4For it is impossible that with the blood of oxen and goats sin should be taken away.Impossibile essendo, che col sangue de' tori, e de' capri tolgansi i peccati.for it is impossible that vvith the bloud of oxen and goates sinnes should be taken avvay.Impossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferri peccata. 5Wherefore, when he cometh into the world he saith: Sacrifice and oblation thou wouldest not: but a body thou hast fitted to me.Per la qual cosa entrando nel mondo, dice: non hai voluto ostia, né oblazione: ma a me hai formato un corpo:Therfore comming into the vvorld he saith: Host and oblation thou vvouldest not: but a body thou hast fitted to me:Ideo ingrediens mundum dicit: Hostiam et oblationem noluisti: corpus autem aptasti mihi: 6Holocausts for sin did not please thee.Non sono a te piaciuti gli olocausti per lo peccato.Holocaustes and for sinne did not please thee.holocautomata pro peccato non tibi placuerunt. 7Then said I: Behold I come: in the head of the book it is written of me: that I should do thy will, O God.Allora io dissi: ecco ch'io vengo nella testata del libro è stato scritto di me) per fare, o Dio, la tua volontà.Then said I Behold I come: in the head of the booke it is vvritten of me: That I may doe thy vvil ô God.Tunc dixi: Ecce venio: in capite libri scriptum est de me: Ut faciam, Deus, voluntatem tuam.
8In saying before, Sacrifices, and oblations, and holocausts for sin thou wouldest not, neither are they pleasing to thee, which are offered according to the law.Avendo detto di sopra: le ostie, le obblazioni, e gli olocausti pel peccato non gli hai voluti, né sono a te piaciuti, le quali cose secondo la legge si offeriscono:Saying before, Because hostes and oblations, & holocaustes, & for sinne thou vvouldest not, neither did they please thee, vvhich are offered according to the lavv,Superius dicens: Quia hostias, et oblationes, et holocautomata pro peccato noluisti, nec placita sunt tibi, quæ secundum legem offeruntur, 9Then said I: Behold, I come to do thy will, O God: He taketh away the first, that he may establish that which followeth.Allora dissi: ecco, che io vengo per fare, o Dio, la tua volontà: toglie il primo, per istabilire il secondo.then said I, Behold I come that I may doe thy vvil ô God: he taketh avvay the first, that he may establish that that folovveth.tunc dixi: Ecce venio, ut faciam, Deus, voluntatem tuam: aufert primum, ut sequens statuat. 10In the which will, we are sanctified by the oblation of the body of Jesus Christ once.E per questa volontà siamo stati santificati mediante l'obblazione del corpo di Gesù Cristo (fatta) una volta.In the vvhich vvil, vve are sanctified by the oblation of the body of IESVS Christ once.In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Jesu Christi semel. 11And every priest indeed standeth daily ministering and often offering the same sacrifices which can never take away sins.E ogni sacerdote sta pronto tuttodì al ministero, e offerendo sovente le stesse ostie le quale non possono mai togliere i peccati:And euery priest in deede is ready daily ministring, and often offering the same hostes, vvhich can neuer take avvay sinnes:Et omnis quidem sacerdos præsto est quotidie ministrans, et easdem sæpe offerens hostias, quæ numquam possunt auferre peccata: 12But this man, offering one sacrifice for sins, for ever sitteth on the right hand of God,Ma questi, offerta per sempre una sola ostia pei peccati, siede alla destra di Dio,but this man offering one host for sinnes, for euer sitteth on the right hand of God,hic autem unam pro peccatis offerens hostiam, in sempiternum sedet in dextera Dei, 13From henceforth expecting until his enemies be made his footstool.Aspettando del rimanente il tempo, che i nemici di lui siano posti sgabello a' suoi piedi.hence forth expecting, vntil his enemies be put the footestoole of his feete.de cetero exspectans donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. 14For by one oblation he hath perfected for ever them that are sanctified.Imperocché con una sola obblazione rendette perfetti in perpetuo que', che sono santificati.For by one oblation hath he consummated for euer them that are sanctified.Una enim oblatione, consummavit in sempiternum sanctificatos.
15And the Holy Ghost also doth testify this to us. For after that he said:Ce lo attesta anche lo Spirito santo. Imperocché dopo di aver detto:And the holy Ghost also doth testifie to vs. For after that he said:Contestatur autem nos et Spiritus Sanctus. Postquam enim dixit: 16And this is the testament which I will make unto them after those days, saith the Lord. I will give my laws in their hearts and on their minds will I write them:Questa (è) l'alleanza, che io ritrarrò con essi dopo que' giorni, dice il Signore: inserirò le mie leggi ne' loro cuori, e nelle menti loro le scriverò:And this is the Testament vvhich I vvil make to them after those daies, saith our Lord, giuing lavves in their hartes, & in their mindes vvil I superscribe them:Hoc autem testamentum, quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in cordibus eorum, et in mentibus eorum superscribam eas: 17And their sins and iniquities I will remember no more.E de' peccati, e delle iniquità loro non mi ricorderò già più.and their sinnes and iniquities I vvil novv remēber no more.et peccatorum, et iniquitatum eorum jam non recordabor amplius. 18Now, where there is a remission of these, there is no more an oblation for sin.Or dov'(è) di questi la remissione: non v'ha già più obblazione ed peccato.But vvhere there is remission of these, novv there is not an oblation for sinnes.Ubi autem horum remissio: jam non est oblatio pro peccato. 19Having therefore, brethren, a confidence in the entering into the holies by the blood of Christ:Avendo adunque, o fratelli, la fidanza di entrare nel santo de' santi pel sangue di Cristo,Hauing therfore brethren confidence in the entring of he holies in the bloud of Christ:Habentes itaque, fratres, fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Christi, 20A new and living way which he hath dedicated for us through the veil, that is to say, his flesh:Per quella, che egli per noi consagrò, strada nuova, e di vita, pel velo, cioè per la carne di lui,vvhich he hath dedicated to vs a nevv and liuing vvay by the vele, that is, his flesh,quam initiavit nobis viam novam, et viventem per velamen, id est, carnem suam, 21And a high priest over the house of God:E (avendo) un gran sacerdote, che presiede alla casa di Dio:and a high priest ouer the house of God,et sacerdotem magnum super domum Dei: 22Let us draw near with a true heart, in fulness of faith, having our hearts sprinkled from an evil conscience and our bodies washed with clean water.Accostiamoci con cuor sincero, con pienezza di fede, purgati il cuore dalla mala coscienza, e lavato il corpo coll'acqua monda,let vs approche vvith a true hart in fulnesse of faith, hauing our hartes sprinkled from euil consciencel and our body vvashed vvith cleane vvater,accedamus cum vero corde in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda,
23Let us hold fast the confession of our hope without wavering (for he is faithful that hath promised):Conserviamo non vacillante la professione della nostra speranza, (imperocché fedele è colui, che ha promesso)let vs hold the confession of our hope vndeclining (for he is faithful that hath promised)teneamus spei nostræ confessionem indeclinabilem (fidelis enim est qui repromisit), 24And let us consider one another, to provoke unto charity and to good works:E siamo attenti gli uni agli altri per istimolarci alla carità, e alle opere buone:and let vs consider, one an other vnto the prouocation of charitie and of good vvorkes:et consideremus invicem in provocationem caritatis, et bonorum operum: 25Not forsaking our assembly, as some are accustomed: but comforting one another, and so much the more as you see the day approaching.Non abbandonando le nostre adunanze, come vogliono far taluni, ma facendovi animo, e tanto più, quanto che vedete avvicinarsi quel giorno.not forsaking our assemblie as some are accustomed, but comforting, and so much the more as you see the day approching.non deserentes collectionem nostram, sicut consuetudinis est quibusdam, sed consolantes, et tanto magis quanto videritis appropinquantem diem. 26For if we sin wilfully after having the knowledge of the truth, there is now left no sacrifice for sins:Imperocché volontariamente peccando noi dopo ricevuta la cognizione della verità, non ci resta già ostia poi peccati,For if vve sinne vvillingly after the knovvledge of the truth receiued, novv there is not left an host for sinnes,Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia, 27But a certain dreadful expectation of judgment, and the rage of a fire which shall consume the adversaries.Ma una terribile espettazione del giudizio, e l'ardore del fuoco, che sta per consumare i nemici.but a certaine terrible expectation of iudgement and rage of fire, vvhich shal consume the aduersaries.terribilis autem quædam exspectatio judicii, et ignis æmulatio, quæ consumptura est adversarios. 28A man making void the law of Moses dieth without any mercy under two or three witnesses:Uno, che viola la legge di Mosè, sul deposto di due, o di tre testimoni muore senza alcuna remissione:A man making the lavv of Moyses frustrate: vvithout any mercie dieth vnder tvvo or three vvitnesses.Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur: 29How much more, do you think he deserveth worse punishments, who hath trodden under foot the Son of God and hath esteemed the blood of the testament unclean, by which he was sanctified, and hath offered an affront to the Spirit of grace?Quanto più acerbi supplizi pensate voi, che si meriti chi avrà calpestato il Figliuolo di Dio, ed il sangue del testamento, in cui fu santificato, avrà tenuto come profano, ed avrà fatto oltraggio allo spirito di grazia?hovv much more thinke you, doth he deserue vvorse punishements vvhich hath troden the sonne of God vnder foote, and estemed the bloud of the testament polluted, vvherein he is sanctified, and hath done contumelie to the spirit of grace?quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiæ contumeliam fecerit ?
30For we know him that hath said: Vengeance belongeth to me, and I will repay. And again: The Lord shall judge his people.Imperocché sappiamo chi è colui, che disse: a me la vendetta, e io renderò il contraccambio. E di nuovo: il Signore giudicherai il suo popolo.For vve knovv him that said, Reuenge to me, I vvil repay. And againe, That our Lord vvil iudge his people.Scimus enim qui dixit: Mihi vindicta, et ego retribuam. Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum. 31It is a fearful thing to fall into the hands of the living God.Orrenda cosa ella è il cadere nelle mani di Dio vivo.It is horrible to fal into the handes of the liuing God.Horrendum est incidere in manus Dei viventis. 32But call to mind the former days, wherein, being illuminated, you endured a great fight of afflictions.Richiamate alla memoria quei primi giorni, ne' quali essendo stati illuminati, sosteneste conflitto grande di patimenti.But call to minde the old daies: vvherein being illuminated, you sustained a great fight of passions.Rememoramini autem pristinos dies, in quibus illuminati, magnum certamen sustinuistis passionum: 33And on the one hand indeed, by reproaches and tribulations, were made a gazingstock; and on the other, became companions of them that were used in such sort.Ed ora divenuti spettacolo di obbrobrio, e di tribolazione: ora fatti compagni di coloro, che erano in tale stato.and on the one part certes by reproches and tribulations made a spectacle: and on the other part made companions of them that conuersed in such sort.et in altero quidem opprobriis et tribulationibus spectaculum facti: in altero autem socii taliter conversantium effecti. 34For you both had compassion on them that were in bands and took with joy the being stripped of your own goods, knowing that you have a better and a lasting substance.Imperocché e foste compassione voli verso de' carcerati, e con gaudio accettaste la rapina de' vostri beni, conoscendo di avere migliori, e durevoli sostanze.For, you both had compassion on them that vvere in bondes: and the spoile of your ovvne goodes you tooke vvith ioy, knovving that you haue a better and a permanent substāce.Nam et vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere meliorem et manentem substantiam. 35Do not therefore lose your confidence which hath a great reward.Non vogliate adunque far getto della vostra fidanza, la quale ha una gran ricompensa.Do not therfore leese your confidence, vvhich hath a great remuneration.Nolite itaque amittere confidentiam vestram, quæ magnam habet remunerationem.
36For patience is necessary for you: that, doing the will of God, you may receive the promise.Imperocché necessaria è a voi la pazienza: affinchè facendo la volontà di Dio, entriate al possesso delle promesse.For patience is necessarie for you: that doing the vvil of God, you may receiue the promise.Patientia enim vobis necessaria est: ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem. 37For yet a little and a very little while, and he that is to come will come and will not delay.Imperocché ancora un tantino, e quegli, che dee venire, verrà, e non tarderà.For yet a litle and a very litle vvhile, he that is to come, vvil come, and vvil not slacke.Adhuc enim modicum aliquantulum, qui venturus est, veniet, et non tardabit. 38But my just man liveth by faith: but if he withdraw himself, he shall not please my soul.Ma il mio giusto vive di fede: che se si ritirerà indietro, non sarà accetto all'anima mia.and my iust liueth of faith. but if he vvithdravv him self, he shal not please my soule.Justus autem meus ex fide vivit: quod si subtraxerit se, non placebit animæ meæ. 39But we are not the children of withdrawing unto perdition, but of faith to the saving of the soul.Ma noi non siamo da tirarci indietro per perderci, ma fedeli per far acquisto dell'anima.But vve are not the children of vvithdravving vnto perdition: but of faith to the vvinning of the soule.Nos autem non sumus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem animæ.
10:1
Witham
The law having a shadow[Ver. 1. Umbram,...non ipsam imaginem rerum, skian, ouk auten ten eikona. It seems hard to take eikona for the things themselves represented; but only to signify, expressam imaginem.] of the good things to come. The apostle continues till the 19th verse to shew the insufficiency of the former law, as to the redemption and salvation of mankind. By the good things to come, some understand heaven itself, and the happiness of the elect there, of which the law was but a shadow, whereas we have a much more perfect image and knowledge of heaven in the new law, than they who were under the former law. Others by good things to come, understand the blessings of interior graces, with a remission of our sins in the sight of God, and true sanctification, of which all the sacrifices and sacraments of the old law, without faith in Christ, were but a shadow: and now in the new law we have an express image of them, that is we have these blessings themselves. (Witham)
10:2
Witham
Then they would have[Ver. 2. Alioquin cessassent offerri. In the ordinary Greek copies, epei an ouk epausanto prospheromenai; but in other manuscripts ouk is left out.] ceased to be offered. That is, if they could have made the worshippers perfect; to wit, in such a manner as the one sacrifice of Christ, who was the Lamb of God that took away the sins of the world, by making a full reparation to the divine justice for the sin of Adam, and of all his offspring. For we must take notice that he compares the sacrifice of Christ, which wrought a general redemption, with the sacrifices of the former law, which could never make any sufficient atonement to the majesty of God offended by sin, and which, by the decree of heaven, were to cease as soon as Christ's sacrifice of a general redemption was made: for then the worshippers would be so cleansed from sin, that they would stand in need of no more, but that the merits and satisfactions of Christ, their Redeemer, should be applied to them according to the order of God's providence; that is, by faith in Christ, by his sacraments, by a true repentance, and the practice of virtue and good works. (Witham)
Challoner
If they had been of themselves perfect to all the intents of redemption and remission, as Christ's death is, there would have been no occasion of so often repeating them; as there is no occasion for Christ's dying any more for our sins. (Challoner)
10:3
Witham
But in them a remembrance of sins is made every year. For it is impossible that with the blood of oxen and goats sins should be taken way. The sacrifices of the former law, even that great sacrifice on the day of expiation, when victims were offered for the ignorances or sins of the priests, and of all the people, were only types and figures of Christ's sacrifice upon the cross, it was impossible that they themselves should take away sins, like that one oblation of Christ, though in them was made a remembrance of sins, and of the same sins for which so many victims had been offered. (Witham)
10:5
Therefore, Christ as it were, coming into the world, he saith, by the psalmist, (Psalm 39:7. 8.) Sacrifice and oblation thou didst not desire, etc. That is, such sacrifices as were offered in the former law, they could not please thee, appease thy anger, nor make a sufficient reparation for sin.
But a [Ver. 5. Corpus autem aptasti mihi; soma de katartiso moi; that is according to the Septuagint but in the Hebrew aures perfodisti, or as in the Latin, (Psalm xxxix. 7.) perfecisti mihi. How these different expressions agree, see Estius, Cornelius a Lapide, etc.] body thou hast fitted to me. Thou didst decree I should be made man, to suffer and die upon a cross to redeem mankind. And I as willingly undertook the work of man's redemption.
Behold I come: in the head of the book it is written of me.[Ver. 7. In capite libri, en kephalidi bibliou. The Greek and Latin seems to signify no more than in the volume, or book itself; kephalis, says Suidas, oper tinos eilema, alicujus involucrum, ab eileo. No need of translating, in the front of the book.] That is, in the volumes of the Scriptures.
Witham
He taketh away the first, that he may establish the second. That is, he taketh away what I first mentioned, the imperfect sacrifices of the law of Moses, that to them might succeed the sacrifice of Christ. (Witham)
10:10
The source and primary cause of our sanctification is the will of God, who so loved the world as to give us his only Son; the meritorious cause of our sanctification is the voluntary oblation of Jesus Christ, sacrificed for us upon the cross. Methodists shamefully misrepresent the tenets of Catholics, as if we excluded Christ from the work of our salvation, or hoped to be saved not by the merits of Christ, but by our own.
10:14
Witham
By one oblation[Ver. 14. Una oblatione, etc. mia prosphora. See St. Chrysostom (log. iz. p. 523. lin. 20. et seq.) ti oun emeis kath ekasten emeran ou prospheromen; prospheromen men, all anamnesin poioumenoi tou thanatou autou. kai mia estin aute, kai ou pollai....ton gar auton aei prospheromen....osper pollachou prosphomenos en soma esti. kai ou polla somata, outo kai mia thusia (et unum, sive idem sacrificium) o Archiereus emon ekeinos esti, o ten thusian kathaiousan zmas prosnegkon. ekeinen prospheromen kai non, ten tote prosenechtheisen, etc.] he hath perfected or consummated for ever them that are sanctified, or justified, because this one oblation was sufficient to sanctify all men. He repeats this, to shew them the excellency of Christ's sacrifice above those of the former law. (Witham)
10:15
The Holy Ghost also doth testify to us, and assures us of this, by the prophet Jeremias, (Chap. 31:33.) in the words above cited, (Chap. 8:8.) when he promises to give a new testament, and that he will remember no more their sins.
Now where there is remission of these, there is no more an oblation for sin. That is, there is no need of any other oblation to redeem us from sin, after the price of our redemption from sin is paid. There is no need of any other different oblation; all that is wanting, is the application of the merits and satisfactions of Christ. No need of those sacrifices, which were ordered in the law of Moses. To convince them of this, is the main design of St. Paul in this place. The pretended reformers, from several expressions of St. Paul in this chapter, think they have clear proofs that no sacrifice at all ought to be offered after Christ's one sacrifice on the cross; and that so many sacrifices and oblations of masses, are both needless and against the doctrine of the apostle, who says, that Christ by one oblation hath perfected for ever them that are sanctified. (ver. 14.) And again, that where there is a remission of sins, now there is no more an oblation for sin. This objection, which is obvious enough, was not first invented by the Calvinists against them they nickname Papists: the same is found in the ancient Fathers; and by their answers, and what they have witnessed concerning the daily sacrifice of the mass, they may find their doctrine of a religion without a continued sacrifice evidently against the doctrine and practice of the Catholic Church from the first ages[centuries] of the Christian religion, till they came to be reformers, not of manners, but of the Catholic belief. Hear St. Chrysostom (hom. xvii.) in his commentary on this very chapter: "What then, saith he, do not we offer up (or make an oblation) every day? We offer up indeed, but with a remembrance of his death. And this oblation is one, and not many. How is it one, and not many? ...because, as he that is offered many times, and in many places, is the same body, not many and different bodies, so is it one sacrifice. He (Christ) is our high priest, who offered this sacrifice, by which we are cleansed: we now offer up the same....He said: Do this in remembrance of me. We do not offer a different sacrifice, but the very same, as then our high priest." St. Chrysostom here says, and repeats it over and over again, that we offer up a sacrifice. 2. That we offer it up every day. 3. That the sacrifice which we daily offer is one and the same oblation, one and the same sacrifice, which our high priest, Christ, offered. 4. That in offering this sacrifice, which in all places, and at all times, is the same body of Christ, and the same sacrifice, we do, and offer it, as he commanded us at his last supper, with a remembrance of him. Is this the practice, and is this the doctrine of our dear countrymen, the English Protestants? But at least it is the constant doctrine, as well as practice, of the whole Catholic Church. The council of Trent, as we have already cited the words, (chap. 7.) teacheth the very same as St. Chrysostom who never says, as some one of late hath pretended, that what we offer is a remembrance only. As the sacrament of the Eucharist, according to the words of Christ in the gospel, is to be taken with a remembrance of him, and yet is not a remembrance only, but is his body and blood, so the sacrifice is to be performed with a remembrance of his benefits and sufferings, by his priests and ministers, but at the same time is a true and propitiatory sacrifice, the priests daily sacrifice, and offer up the same sacrifice, the manner only being different. The sacrifice and mass offered by Peter, is not different in the notion of a sacrifice or oblation from that of Paul, though the priests and their particular actions be different: the same sacrifice was offered by the apostles, and in all Christian ages; and the same sacrifice, according to the prophecy of Malachias, (chap. 1:ver. 11.) shall be offered in all nations to the end of the world. This doctrine and practice is not only witnessed by St. Chrysostom but generally by the ancient Fathers and interpreters, as we have taken notice in short in the annotations on St. Matthew. See St. Ignatius, in his epistle to the people of Smyrna; St. Justin Martyr, in his dialogue with Tryphon; St. Irenaeus, lib. 4. ch. XXXII. and XXXIV.; Tertullian, lib. de Velandis Virg.; Eusebius lib. 1. de demonst. Evang. Hebrews ult.[last]; St. Jerome, ep. ad Evangelu,; St. Ambrose, in Psalm 38. and on (Luke 1.) ; St. Augustine, lib. 16. de civ. Dei. ch. XXII. lib. cont. Advers. legis Hebrews 22. and lib. IX. Confess. ch. XII.; St. Chrysostom, hom. LX. ad Pop. Antiochenum. et hom. LXXII. in Matt.; The first general council of Nice[Nicaea].
Witham
But from this one oblation on the cross and remission of sins, obtained by our Saviour Christ, will our adversaries pretend insisting on the bare letter, that Christ has done all for us, and that we need do nothing, unless perhaps endeavour to catch hold of the justifying cloak of Christ's justice by faith only? At this rate the love of God and of our neighbour, a life of self-denials, such as Christ preached to every one in the gospel, the practices of prayer, fastings, almsdeeds, and all good works, the sacraments instituted by our Saviour Christ may be all safely laid aside; and we may conclude from hence, that all men's sins are remitted before they are committed. Into what extravagances do men run, when their private spirit pretends to follow the letter of the Holy Scriptures, and when they make their private judgment the supreme guide in matter of divine faith? It is very true, that Christ hath paid the ransom of all our sins, and his satisfactions are infinite; but to partake of the benefit of this general redemption, the merits and satisfaction of Christ are to be applied to our souls, and this by the order of Providence is to be done not only by faith but by other virtues, by good works, by the sacraments, and by repeating the oblation and the same sacrifice, the manner only being different, according to the doctrine and practice of the Catholic Church from the apostle's time. (Witham)
Challoner
Where there is a full remission of sins, as in baptism, there is no more occasion for a sin-offering to be made for such sins already remitted; and as for sins committed afterwards, they can only be remitted in virtue of the one oblation of Christ's death. (Challoner)
10:19
Witham
Having therefore, brethren, a confidence. Here begins as it were the second part of this epistle, in which the apostle exhorts the Hebrews to the practice of Christian virtues, to a firm hope, and confidence of entering with Christ into the holy of holies; that is into heaven. (Witham)
10:20
Witham
A new and living way; that is, having a new way, which he hath traced out and opened for us, by entering himself first into heaven, through the veil, that is through his flesh, or by taking upon him, our flesh or human nature. He speaks with an allusion and comparison with the high priest of the former law, who to enter into the sanctuary, was to pass through the veil of separation. He compares Christ's flesh or body to this veil, inasmuch as Christ entered into the sanctuary of heaven by his sufferings in the flesh, and by the death of his body on the cross; or, inasmuch as the divinity of Christ was hidden from us by the veil of his human nature, as the sanctuary was hidden from the people by its veils. (Witham)
10:21
Witham
And a high priest; that is and having a great priest, to wit, Christ, over the house of God, that is, over the Church, or over all the faithful, both in the Church militant on earth and in the Church triumphant in heaven. (Witham)
10:22
Witham
Let us draw near with a full and firm faith, our hearts being cleansed and sprinkled from sin. He again alludes to that ceremony, by which the high priest of the Jews on the feast, called of expiation, sprinkled the people with the blood of the victim offered. (Witham)
En plerophoria pisteos. The Protestant version gives erroneously, in full assurance of faith. See Ward's Errata.
10:25
Witham
Not forsaking our assembly.[Ver. 25. Non deserentes collectionem nostram, me egkataleipontes ten episunagogen eauton, collectionem, congregationem.] St. Chrysostom understands the assemblies of Christians, where they met to celebrate the divine mysteries. Others expound it of not leaving the faith and communion of the Catholic Church by turning apostates: this is confirmed by the following words: for if we sin wilfully,...there is now left no sacrifice for sins. The Novatian heretics understood no pardon for sins after baptism. St. Chrysostom and others understood no second baptism, wherewith to be cleansed in the same manner as before; but the most probable interpretation, and most agreeable to the text and doctrine of St. Paul, seems to be, that now remained no sacrifice for sins, that is no other sacrifice but that of Christ, which the apostate renouncing, by quitting and abandoning his faith, thereby cuts himself off from the very groundwork and foundation of salvation, as long as he continues in his apostacy. So that nothing remains for him but a dreadful expectation[Ver. 27. Ignis aemulatio, puros zelos, thus attibuting zeal and rage to an inanimate thing.] of God's just and severe judgments. (Witham)
10:26
Challoner
If we sin wilfully. He speaks of the sin of wilful apostacy from the known truth; after which, as we cannot be baptized again, we cannot expect to have that abundant remission of sins, which Christ purchased by his death, applied to our souls in that ample manner as it is in baptism; but we have rather all manner of reason to look for a dreadful judgment; the more, because apostates from the know truth seldom or never have the grace to return to it. (Challoner)
10:28
Witham
A man making void, etc. He brings this comparison from the manner that transgressors were dealt with under the law of Moses, to shew how much greater punishments Christians deserve when they are ungrateful to Christ after much greater benefits, when they may be said to have trodden under foot the Son of God by despising him, who was the author of their salvation, by shedding his blood upon the cross. (Witham)
What is here said of the crime of apostacy, may in some measure be applied to every deadly sin committed after baptism or the sacrament of penance; for a Christian by returning to sin, treads under foot the Son of God, despises the adorable blood by which he was sanctified, and offers a henious[heinous?] affront to the spirit of grace. Apostacy, though enormous, like all other sins can be forgiven by true repentance; but the apostle declares, there is no victim for the guilt of a person who perseveres and dies in apostacy.
10:31
Man is mortal, and therefore cannot extend his vengeance beyond death; God is immortal, and, as he lives eternally, can punish eternally; and he who during life despises a God who died for him, will at death experience the rigour of a God always living to punish him.
10:32
Witham
But call to mind the former days, etc. After having laid before them the severity of God's judgments, he comforts them with the hopes they may have of their eternal salvation, from what they had already suffered soon after they received the light of the gospel, and were illuminated by baptism. (Witham)
10:36
Witham
He encourages them to patience in the short time of this mortal life. (Witham)
10:37
Witham
Yet a very little while, and the judge that is to come, and who is to judge every one, will come. (Witham)
O erchomenos, he who is coming. It is observed by commentators, that this is the appellation given by the Jews to the Messias. See Matthew 11:3.; Matthew 21:9.
10:38
But my [Ver. 38. Justus meus, dikaios; in some Greek manuscripts, mou, as also in the Septuagint Habacuc 2:4.] just man, he that liveth according to the doctrine I have taught, liveth by faith, which is the groundwork and foundation of a good life.
Witham
But if he withdraw himself, and fall from this faith of Christ, he shall not please my soul. It is a Hebrew way of speaking, and as it were in the person of God. (Witham)
Luther and Calvin teach that faith alone is sufficient for justification, and they define this faith to be an assured confidence that their sins are forgiven them wholly by Christ's passion. No text, however, in Scripture teaches that a man is justified by faith only. In Romans, (ii.) Luther makes St. Paul say that a man is justified by faith only, without the works of the law: the authorized Protestant version has omitted the word only, foisted into the German translations. Solifidians [Those who pretend justification by faith alone] vainly cite this text, as its obvious meaning is, that neither the works of the written law, done by the Jew, nor the works of the law of nature, done by the Gentile, before either of them believe in Christ, can without faith in Christ justify any one. Saving faith is a faith working through charity in Jesus Christ, a faith which includes hope, love, repentance, and the use of the sacraments. Hence St. James (James 2.) declares, that a man may have faith but not works, but that faith without works will not save him. St. Paul teaches the same, 1 Corinthians 13:2. "If I should have all faith, so as to move mountains, and have not charity, I am nothing;" where we should observe the word all faith.
10:39
Witham
But we are not the children of withdrawing;[Ver. 39. Non sumus substractionis filii, ouk esmen upostoles, subaudi uioi.] that is we are not such as withdraw ourselves in this manner from the true faith to perdition, but remain constant in the faith and law of Christ. (Witham)
10:2
They would have ceased.... If they had been of themselves perfect to all the intents of redemption and remission, as Christ’s death is there would have been no occasion of so often repeating them: as there is no occasion for Christ’s dying any more for our sins.
10:18
There is no more an oblation for sin.... Where there is a full remission of sins, as in baptism, there is no more occasion for a sin offering to be made for such sins already remitted; and as for sins committed afterwards, they can only be remitted in virtue of the one oblation of Christ’s death.
10:26
If we sin wilfully.... He speaks of the sin of wilful apostasy from the known truth; after which, as we can not be baptized again, we can not expect to have that abundant remission of sins, which Christ purchased by his death, applied to our souls in that ample manner as it is in baptism: but we have rather all manner of reason to look for a dreadful judgment; the more because apostates from the known truth, seldom or never have the grace to return to it.
10:1
1. A shadovv.] The sacrifices and ceremonies of the old law, vvere so far from the truth of Christs Sacraments, and from giuing spirit, grace, remission, redemption, and iustification, The old sacrifices obscurely shadovved, but the sacrifice of the altar most plainely reprosenteth the sacrifice on the Crosse. and therevpon the entrance into heauen and ioyes celestiall, that they vvere but mere shadowes, vnperfectly and obscurely representing the graces of the new Testament and of Christes death: vvhereas all the holy Churches rites and actions instituted by Christ in the Priesthod of the new law, conteine and giue grace, iustification, and life euerlasting to the faithful and vvorthy receiuers: and therfore they be not shades or darke resemblances of Christes passion, vvhich is the fountaine of all grace and mercie, but perfect images and most liuely representations of the same, specially the sacrifice of the altar, vvhich because it is the same oblation, the same host, and offered by the same Priest Christ IESVS (though by the ministerie of man and in mysterie) is the most pure and neere image, character, and correspondence to the sacrifice of Christes passion, both in substance, force, and effect, that can be.
Concordanza Leu. 16, 14.
10:2
2. They should haue ceased.] If the hostes and offerings of the old law had been of them selues perfect to all effectes of redemption and remission, as the Hebrues (against vvhom the Apostle disputeth) did thinke, and had had no relation to Christes sacrifice on the Crosse or any other absolute and vniuersal oblation or remedie for sinne, but by and of their owne efficacie could haue generally purged and cleansed man of all sinne and damnation: then they should neuer haue needed to be so often repeated and reiterated. For being both, The Ievves sacrifices vvere not absolute & Independēt, because they vvere often repeated. generally auailable for all, by their opinion, and particularly applied (in as ample sort as they could be) to the seueral infirmities of euery offender, there had been no sinnes left. But sinnes did remaine, euen those sinnes for vvhich they had offered sacrifices before, notvvithstanding their sacrifices vvere particularly applied vnto them. For, offering yerely they did not onely offer sacrifices for the new committed crimes, but euen for the old, for vvhich they had often sacrificed before: the sacrifices being rather recordes and attestations of their sinnes, then a redemption or full remission, as Christes death is. Vvhich being once applied to man by Baptisme, vvipeth away all sinnes past, God neuer remembring them any more, nor euer any sacrifice or sacrament or ceremonie being made or done for them any more, though for new sinnes other remedies be daily requisite. Their sacrifices then could not of them selues remitte sinnes, much lesse make the general redemption vvithout relation to Christes Passion. And so you see it is plaine euery vvhere, The Apostle proueth by the often repeating of the Ievves sacrifices, not that they vvere none, but that they vvere not absolute & sufficient. that the Apostle proueth not by the often repetition of the Iewish sacrifices, that they vvere no sacrifices at all, but that they vvere not of that absolute force or efficacie, to make redemption or any remission, vvithout dependance of the one vniuersal redemption by Christ: his vvhole purpose being, to inculcate vnto them the necessitie of Christes death, and the oblation of the new Testament. As for the Churches holy sacrifice, it is cleane of an other kinde then those of the Iewes, and therfore he maketh no opposition betwixt it, and Christes death or sacrifice on the Crosse, in all this Epistle: but rather as a sequele of that one general oblation, couertly alvvaies inferreth the same: as being in a different maner the very self same host and offering that vvas done vpon the Crosse, and continually is vvrought by the self same Priest.
10:4
4. Impossible.] The hostes and sacrifices of the old law, vvhich the carnal Iewes made all the count of, The old sacrifices remitted not sinnes, but vvere only signes therof. vvithout relation to Christes death, vvere not onely not perfect and absolute sufficient in them selues, but they did not, nor could not remit any sinnes at all, being but onely signes therof, reserring the offenders for remission in deede, to Christes Passion. I or the bloud of bruit beastes could haue no other effect, nor any other element or creature, before Christes death. the fruite vvhereof, before it vvas extant, could be no othervvise properly applied vnto them, but by beleefe in him.
Concordanza Ps. 39, 7.
10:5
5. Host and oblation.] God refuseth the Iewes sacrifices, not al sacrifice. He meaneth not that God vvould no host nor sacrifice any more, as the Protestants falsely imagin: for that vvere to take away not onely the sacrifice of Christes body vpon the altar, but the sacrifice of the same body vpon the Crosse also. Therfore the Prophet speaketh onely of the legal and carnal sacrifices of the Iewes, signifying that they did neuer of them selues please God, but in respect of Christ, by vvhose oblation of his owne body they should please.
5. But a body.] If Christ had not had a body, he could not haue had any vvorthy matter or any matter at all to sacrifice in visible maner, That Christ should haue a body, vvas necessarie for his Priesthod, and sacrifice. other then the hostes of the old law. Neither could he either haue made the general redemption by his one oblation vpon the Crosse, nor the daily sacrifice of the Church: for both vvhich, his body vvas fitted by the diuine vvisedom. Which is an high conclusion, not vnderstood of Ievves, Pagans, nor the Heretikes of our time, that Christes humane nature vvas taken to make the Sonne of God (vvho in his diuine nature could not be either Priest or host) fitte to be the sacrifice and Priest of his father, The body of Christ is the sacrifice of the alter. in a more vvorthy sort, then all the Priests or oblations of the old law. And that this body vvas giuen him, not onely to be the sacrifice vpon the Crosse, but also vpon the altar, S. Augustine affirmeth in these vvordes. The table vvhich the Priest of the nevv Testament doth exhibit. is of his body and bloud: for that it the sacrifice vvhich succeded al these sacrifices that vvere offered in shadovv of that to come. Ps. 39. For the vvhich also vve acknovvledge that voice of the same Mediatour in the psalme, BVT A BODY THOV HAST FITTED TO ME, because in steede of all those sacrifices and oblations his body is offered, and is ministred to the partakers or receiuers. Li. 17 Ciuit. Dei. c. 20. And againe li. 4 de Trin. c. 14. Who so iust and holy a Priest, as the onely sonne of God? What might so conueniently be offered for men, of men, as mans flesh? and vvhat so fitte for this immolation or offering, as mortal flesh? vvhat so cleane for cleansing the vices of mortal men, as she flesh borne of the virgins vvombe? and vvhat can be offered and receiued so gratefully, as the flesh of our sacrifice, made the body of our Priest?
10:6
For sinne, is the proper name of a certaine sacrifice called in Hebrue 〈Greek〉: as holocaust is an other kinde. See the Annot. 2. Cor. 5. v. 2•.
10:8
8. Neither did they please thee.] The Ievves sacrifices refused, not al sacrifice. By that he saith, the things offered in the Lavv, did not please God, and likevvise by that he saith, the former to be taken avvay, that the second may haue place, it is euident, that all hostes and sacrifices be not taken avvay by Christ, as the Heretikes folishly conceiue: but that the old hostes of brute beastes be abrogated to giue place to that vvhich is the proper host of the nevv lavv, that is, Christes ovvne body.
10:11
1•. Often offering the same hostes.] We must often note that the Apostles speache of many Priests and often sacrificing, concerneth only the Iewes Priests and sacrifices, not the Priests and sacrifice of the new Testament. As S. Paul is forced often to inculcate that one principle of the efficacie and sufficiencie of Christes death, because of the Hebrues to much attributing to their legal sacrifices, and for that they did not 〈◊〉 them to Christes onely oblation: so vve, through the intolerable ignorance and importunity of the Heretikes of this time (abusing the vvordes of the Apostle spoken in the devve defence and declaration of the valure and efficacie of Christes Passion aboue the sacrifices of the Lavv) are forced to repeat often, that the Apostles reason of many Priests and often repetition of the self same sacrifices, concerneth the sacrifices of the Lavv onely, vnto vvhich he opposeth Christes sacrifice and Priesthod: and speaketh no vvord of or against the Sacrifice of the nevv Testament, vvhich is the sacrifice of Christes ovvne Priesthod, Lavv, and institution, yea the same sacrifice done daily vnblouddily, that once vvas done blouddily: made by the same Priest Christ Iesus, though by his ministers hands: and not many hostes, as those of the old lavv vvere, but the very self same in number, euen Christes ovvne body that vvas crucified. And that you may see that this is the iudgement of all antiquity, and their exposition of these and the like vvordes of this Epistle, and that they seeing the very same arguments that the Protestants novv make so much a doe vvithall among the simple and vnlearned, yet vvel perceiued that they made nothing against the daily oblation or sacrifice of the altar, and therfore ansvvered them before the Protestants vvere extant, The Caluinists arguments against Christs body often offered, and in many places, ansvvered by the fathers long a goe. 1200 yeres: vve vvil set dovvne some of their vvordes, vvhose authoritie and exposition of the Scriptures must preuaile in all that haue vvisedom or the feare of God, aboue the false and vaine gloses of Caluin and his folovvers.
Thus then first saith S. Ambrose: in 10 cap. Hebr. Quid 〈◊〉 &c. What vve then? do not vve offer euery day? vve offer surely: but this sacrifice is an exampler of that: for vve offer alvvaies the self same, and not novv one lambe, to morovv an other, but alvvaies the self same thing: therfore it is one sacrifice, othervvise, by this reason because it is offered in many places, there should be many Christes, not so, but it is one Christ in euery place, here vvhole, and there vvhole, one body. But 〈◊〉 vvhich vve doe, is done for a commemoratie• of that vvhich vvas done. for vve offer not an other sacrifice, as the high Priest of the old lavv, ibidem. but alvvaies the self same, &c. Primasius S. Augustines scholer doth also preoccupate these Protestants obiections thus: What shal vve say then I do not our Priests daily offer sacrifice? they offer surely, because vve sinne daily, and daily haue neede to be cleansed: and because he can not die, he hath giuen vs the sacrament of his body and bloud: that as his Passion vvas the redemption and absolution of the vvorld, so also this oblation may be redemption and cleansing to all that offer it in truth and veritie. The general redemption vpon the Crosse is particularly applied in the sacrifice of the altar. So saith this holy father, to vvitte, that as the sacrifice of the Crosse vvas a general redemption, so this of the altar is, to all that vse it, a particular redemption or application of Christes redemption to them. In vvhich sense also V. Bede calleth the holy Masse, redemption•• corporis & anima 〈◊〉, Primas. le•• citate. the euerlasting redemption of body and soul. li. 4 c. 22. histor. Againe the same Primasius, The diuinity of the Word of God vvhich is euery vvhere, maketh that there are not many sacrifices, but one, although it be offered of many, and that as it is one body vvhich he tooke of the Virgins vvombe, not many bodies, euen so also one sacrifice, not diuers, as those of the Ievves vvere.
ho. 17 in ep. ad Heb. S. Chrysostom also, and after him Theophylacte, and Oecumenius, and of the Latines, Haimo, Paschasius, Remigius, and others, obiect to them selues thus: Do not vve also offer euery day? vve offer surely, but this sacrifice is an exampler of that, for vve offer alvvaies the self same: and not novv one lambe, to morrovv an other, but the self same: therfore this is one sacrifice. Othervvise, because it is offered in many places, there should be many Christes. And a litle after, Not an other sacrifice, as the high Priest of the old Lavv, but the self same vve do alvvaies offer, rather vvorking a remembrance or commemoration of the sacrifice. See the Annotation Luke 22, 19. vpon these vvordes, A commemoration. Thus did al the auncient fathers Greeke and Latin treate of these matters, and so they said Masse, and offered daily, and many of them made such formes of celebrating the diuine sacrifice, as the Greekes and Latines do vse in their Liturgies and Masses, and yet they lavv these places of the Apostle and made commentaries vpon them, and vnderstood them (I trovv) as vvel as the Protestants.
He that for his further confirmation or comfort list see vvhat the aūcient Councels and Doctors beleeued, Councels and fathers. taught, and practised in this thing, let him read the first holy Councel of Nice cap. 14: & in fine Conc. ex Grace. the Councel of Ephesus Anathematis. 11. the Chalcedon Councel act. 3. pag. 112. Conc. Aneyran. c. 1. 4. & 5. Neocaesar. can. 13. Laodic. can. 19. Carthag. 2 cap. •. Carthag. 3 cap. 24. & Carthag. 4 cap. 33. &c. 41. S. Denys cap. 3 Eccl. hier. S. Andrevve in historia Passiones. S. Ignatius ep. ad Smyrnonses. S. Martialis ep. ad Burdegalenses. S. Iustine Dialog. cum Triphone. S. Irencus li. 4 cap. 32. 34. Tertullian de cultu forminarum, & de corona milis. Origen homil. 〈◊〉 in Leuit. S. Cyprian ep. ad Cecilium. nu. 2. & de Cana Domini. nu. 14. & Eusebius demonst. Euang. li. 1 cap. 10. and the rest vvhich vve haue cited by occasion before, & might cite but for rediousnes: a truth most knovven and agreed vpon in the Christian religion.
Concordanza Ps. 109.
10:12
Concordanza Cor. 15, 25.
10:15
Concordanza Hier. 31, 33, 34.
10:16
Concordanza Heb. 8, 8.
This is partly fulfilled in & by the grace of the new testament, but it shal be perfectly accomplished in heauen.
10:18
18. Novv there is not.] When the Apostle seemeth to say, there is no remission or oblation for sinne, he alvvaies meaneth that ful remission by Baptisme. Christes death can not be applied vnto vs in that full and ample sort as it is in baptisme, but once: Christ appointing that large remission and application to be made but once in euery man, as Christ died but once. for it is not meant, that all sinne shal cease after Christes sacrifice vpon the Crosse, nor that there should be no oblation for sinnes committed after Baptisme, or that a man could not sinne at al after Baptisme, or that if he sinned aftervvard, he could haue no remedie or remission by Gods ordinance in the Church, vvhich diuers falsehods sundrie Heretikes gather of this and such like places: but onely the Apostle telleth the Hebrues, as he did before chap. 6, and as he doth straight aftervvard, that if they fall novv (vvherevnto they seemed very prone) to their old lavv, and voluntarily after the knovvledge and profession of the Christian faith by Baptisme, commit this sinne of incredulitie and apostasie, they can neuer haue that aboundant remission applied vnto them by Baptisme, vvhich can neuer be ministred to them againe And that general full pardon he calleth here, oblation, and aftervvard in the 26 verse, hostiam pro peccato, an host for sinne.
10:20
〈Greek〉
To dedicat, is to be authour & beginner of a thing. The Protestants trāslate, he hath prepared, for their heresie that Christ vvas not the first mā that entered into heauen.
10:25
Concordanza Heb. 6, 4
10:26
26. If vve sinne vvillingly.] The Caluinists heresie against remission of sinnes. As the Caluinists abuse other like places against the holy sacrifice of the Masse, so they abuse this as the Nouatians did before them, to proue that an Heretike, Apostata, or any that vvilfully forsaketh the truth, can neuer be forgiuen. Vvhich (as is before declared in the 6 chapter) is most vvicked blasphemie: the meaning hereof being, as is there said, onely to terrifie the Hebrues, Al sinnes may be remitted by penāce, but not so fully as by Baptisme. that falling from Christ they can nor so easily haue the host of Christes death applied vnto them, because they can not be baptized any more, but must passe by sacramental penance, and satisfaction, and other hard remedies vvhich Christ hath prescribed after Baptisme in the Churches discipline. Therfore S. Cyril saith, li. 5 in Io. cap. 17. Penance is not excluded by these vvordes of Paul, but the renevving by the lauer of regeneration. He doth not here take avvay the second or third remission of sinnes (for he is not such an enemy to our saluation) but the host vvhich is Christ he denieth that it is to be offered againe vpon the Crosse. Perilous reading of the Scriptures. So saith this holy Doctor. And by this place & the like you see, hovv perilous a thing it is for Heretikes & ignorant persons to read the Scriptures. Vvhich by folovving their ovvne fantasie they peruert to their damnation. 2 Pet. 3.
10:28
Deu. 19. 15. Mat. 18, 16. to 8, 17.
10:29
29. The bloud of the Testament.] Vvhosoeuer maketh no more account of the bloud of Christes sacrifice, Contempt of Christs bloud in the Sacramēt. either as shed vpon the Crosse, or as in the holy Chalice of the altar (for our Sauiour calleth that also the bloud of the nevv Testament) then he doth of the bloud of calues and goates, Luc. 22. or of other common drinkes, is vvorthy death, and God vvil in the next life, if it be not punished here, reuenge it vvith greuous punishment.
Heresie and Apostasie from the Catholike faith, punishable by death.
10:30
Concordanza Deu. 32, 35. Rom. 12, 19.
10:31
31. It is horrible.] Penance. Let al Christian people do satisfaction and penance for their sinnes in this life. for the iudgemēts of God in the next life done by God him self, of vvhat sort soeuer, vvhether temporall as in Purgatorie, or eternal as in Hell, be exceding greuous.
Concordanza Ps. 134, 14.
10:32
Liturgia The Epistle for many Martyrs.
10:34
34. You had compassion.] Mercie to the emprisoned for religion. To be merciful to the afflicted for religion, & to be partakers of their miseries, is a very meritorious vvorke, and giueth great confidence before God in the day of repaiment or remuneration for the same.
34. With ioy.] Losse of goods for religion. If all Christian men vvould consider this, they vvould not thinke it so great a matter to lose their land or goods for defense of the Catholike faith.
10:35
Good vvorkes make great cō fidence of saluation, & haue great revvard.
10:36
Concordanza Aba•, 2, 3. Ro. •1, 17. Gal. 3, 12.
10:38
38. Liueth of faith.] Faith is the cō fort of the afflicted. Faithful men afflicted in this life, haue their comfort in their assured faith and hope of Christes comming to deliuer them once from all these miseries: & so by that faith and comfort they liue, vvhereas othervvise this miserable life vvere a death.
10:1
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 4
Is herein bound, but persons real; ) complete
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.15
… We must endeavour, therefore, in every way to gather in our heart, “by giving heed to reading, to exhortation, to teaching,” and by “meditating in the law of the Lord day and night,” not only the new oracles of the Gospels and of the Apostles and their Revelation, but also the old things in the law “which has the shadow of the good things to come,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.12
… to the letter are a shadow, but that the true thoughts of the law which are stored up in them are the good things to come, in which one may find what are the pure spiritual meats of the soul, and what are the impure foods in false and contradictory words which injure the man who is nourished in them, “For the law had a shadow of the good things to come.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.5
… Yea and also all, who do not wish to understand that the law is spiritual, and has a shadow of the good things to come,
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 5.7
If the law, according to the apostle, is spiritual, containing the images “of future good things,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 19
… ‘For the law contained a shadow of good things to come.’ And, ‘Those things were appointed until the time of reformation
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.29
… which were given for a season, and had a shadow of the good things to come
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
XI. But before our time the Holy Apostle declared that the Law was but a shadow of things to come,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.48
248. We then must strive for that wherein is perfection and wherein is truth. Here is the shadow, here the image;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 4
… See God also doing the same with the Jews. For just as though the Jews had been little children, he placed Moses over them as a schoolmaster, and like little children he managed these things for them through shadowy representations, as we teach letters. “For the law had a shadow of the good things to come, and not the very image of the things.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 17
… 1 .) “For” (he says) “the Law having a shadow of the good things to come, not the very image of the things”; i.e. not the very reality. For as in painting, so long as one [only] draws the outlines, it is a sort of “shadow” but when one has added the bright paints and laid in the colors, then it becomes “an image.” Something of this kind also was the Law.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
Orth. —All the Old Testament, so to say, is a type of the New. It is for this reason that the divine Apostle plainly says—“the Law having a shadow of good things to come”
10:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 17
“For” (he says) “the Law having a shadow of the good things to come, not the very image of the things,” i.e. of the sacrifice, of the remission: “can never by those sacrifices with which they offered continually make the comers thereunto perfect.” (
10:4
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
XI. Let us then be baptized that we may win the victory; let us partake of the cleansing waters, more purifying than hyssop, purer than the legal blood, more sacred than the ashes of the heifer sprinkling the unclean,
10:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 7
… Wherefore also Paul, giving a clear interpretation of this, says, “The priesthood being changed, there is made of necessity a change also of the Law.” ( Heb. vii. 12 .) And in another place also he says again, “Sacrifice and offering thou wouldst not. In whole burnt offerings and sacrifices for sin Thou hadst had no pleasure: then said I, Lo, I come.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 19
… And concerning the Covenant, That (he says) is old (for “that which decayeth and waxeth old is ready to vanish away”— c. viii. 13 ), but this is new; and has remission of sins, while that [has] nothing of the kind: for (he says) “the Law made nothing perfect.” ( c. vii. 19 .) And again, “sacrifice and offering Thou wouldest not.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.12
… and ye who know it not yet, will know it bye and bye; and when ye come to know it, I pray ye may not receive it unto condemnation. “For he that eateth and drinketh unworthily, eateth and drinketh damnation unto himself.” “A Body” hath been “perfected” for us; let us be made perfect in the Body.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Orth. —The divine apostle himself clearly teaches in the very passage, for after a few words he says: “Wherefore, when He cometh into the world, He saith, sacrifice and offering thou wouldst not, but a body hast thou prepared me.”
10:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.1
… “God does not desire whole burnt-offerings and sacrifices, but He will have His voice to be hearkened to. Behold, a ready obedience is better than sacrifice, and to hearken than the fat of rams.” David also says: “Sacrifice and oblation Thou didst not desire, but mine ears hast Thou perfected;
10:10
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.6
70. Not without the Father does He work; not without His Father’s Will did He offer Himself for that most holy Passion, the Victim slain for the salvation of the whole world;
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
… This is the more inexcusable when the Lord points out at one time that the body
10:12
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Trallians: Shorter and Longer Versions 9
… and rent asunder that means of separation which had existed from the beginning of the world, and cast down its partition-wall. He also rose again in three days, the Father raising Him up; and after spending forty days with the apostles, He was received up to the Father, and “sat down at His right hand, expecting till His enemies are placed under His feet.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… And again, But unto which of the Angels hath He said at any time, Sit thou at My right hand, until I make thine enemies thy footstool ? And again, But He, when He had offered one sacrifice for all men, for ever sat down on the right hand of God; from henceforth expecting till His enemies be made His footstool
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 15
… and made them righteous, and sons, and led them to the very highest honors, and brought to pass things which had never been hoped for: how should He, after having achieved all this, and having shown our nature on the King’s throne, require to be a suppliant to do the easier things? ( Acts vii. 55 ;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 13
… he has mentioned that of the faith; he has mentioned that of the Covenant; not entirely indeed, still he has mentioned it. In this place what follows is a prelude concerning the sacrifice itself. Do not then, having heard that He is a priest, suppose that He is always executing the priest’s office. For He executed it once, and thenceforward “sat down.” (
10:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 18
… accordingly to sit, is a sign of being ministered unto.) “But this [man] after He had offered one sacrifice for sins for ever, sat down on the right hand of God, from henceforth expecting till His enemies be made His footstool.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
… but what? He takes away the second Washing. For he did not say, no more is there repentance, or no more is there remission, but “no more” is there a “sacrifice,” that is, there is no more a second Cross. For this is what he means by sacrifice. “For by one sacrifice,” he says, “He hath perfected forever them that are sanctified” (
10:15
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.33
… so motley and diversified are the errors of the heretics. And again the same Paul says, Which in other generations was not made known unto the sons of men, as it hath now been revealed unto His Holy Apostles and Prophets in the Spirit . And again, Wherefore, as saith the Holy Ghost ; and again, The Holy Ghost also witnesseth to us
10:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 18
… moreover also he put forward the prophetic word which says, “sacrifice and offering Thou wouldest not.” He had said that He had forgiven their sins. Again this also He proves from the testimony of what is written, for “the Holy Ghost” (he says) “is a witness to us: for after that He had said,” (
10:19
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.32
… And again, Having therefore, brethren, boldness to enter into the holiest by the blood of Jesus, by a new and living way, which He hath consecrated for us, through the veil, that is to say, His flesh
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
… and having an High Priest over the House of God. Coming with truth drawing near with a true heart in fulness of faith.”
10:20
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 24
… “According to the prince of the power of the air, of the spirit that now worketh in the sons of disobedience”); while the Lord came to cast down the devil, and clear the air and prepare the way for us up into heaven, as said the Apostle: “Through
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.14.8
8. For what happened of old was a shadow of this; and what the Saviour did on His coming, this Aaron shadowed out according to the Law. As then Aaron was the same and did not change by putting on the high-priestly dress
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… dust shalt thou return,’ therefore the Word of God, who loves man, puts on Him created flesh at the Father’s will , that whereas the first man had made it dead through the transgression, He Himself might quicken it in the blood of His own body , and might open ‘for us a way new and living,’ as the Apostle says, ‘through the veil, that is to say, His flesh
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 60
… We do not wish Him to come in the body, lest He should undergo death on our behalf: we do not desire the Word to be made flesh, lest in it He should become our Mediator to gain access to thee, and we so inhabit the heavenly mansions. Let the gates of the heavens be shut lest Thy Word consecrate for us the road thither through the veil, namely His Flesh
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 3.2
… so that I am the beginning of ways for the works of God, that is for men. For the first way being destroyed, there must needs again be consecrated for the wanderers a new and living way
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 15
And by the Holy of Holies he means Heaven; and by the veil, Heaven, and the Flesh “entereth
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
Paul therefore having exhorted them to love and to bringing forth the fruit of good works, and having urged them from the kindlier [considerations] (What are these? That we have an entrance into the holy of holies, “the new way which He hath inaugurated for us.”—
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 68
… The New Testament also was being ratified, and in the blood of Christ the heirs of the eternal Kingdom were being enrolled; the High Pontiff was entering the Holy of Holies, and to intercede with God the spotless Priest was passing in through the veil of His flesh
10:22
Tertulliano † 220 d.C. Apology 30
… These things I cannot ask from any but the God from whom I know I shall obtain them, both because He alone bestows them and because I have claims upon Him for their gift, as being a servant of His, rendering homage to Him alone, persecuted for His doctrine, offering to Him, at His own requirement, that costly and noble sacrifice of prayer
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 3.4
4. For since man is of twofold nature, soul and body, the purification also is twofold, the one incorporeal for the incorporeal part, and the other bodily for the body: the water cleanses the body, and the Spirit seals the soul; that we may draw near unto God, having our heart sprinkled by the Spirit, and our body washed with pure water
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 2
… But inasmuch as, since we composed that written defence of our conduct, again some of the brethren who are of one mind with us begged us to make separately with our own lips a profession of our faith, which we entertain with full conviction
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
And “ye took joyfully the spoiling of your goods.” O! what “full assurance of faith”! (
10:23
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.2
… “If ye shall abide in my word, then are ye verily my disciples.” And, as if they had asked, With what fruit? “And,” saith He, “ye shall know the truth, and the truth shall make you free.” For as yet our salvation is in hope, not in deed: for we do not already possess that which is promised, but we hope for it to come. And “faithful is He that promised;”
10:24
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 4
… There is, too, that will of God which the Lord accomplished in preaching, in working, in enduring: for if He Himself proclaimed that He did not His own, but the Father’s will, without doubt those things which He used to do were the Father’s will; unto which things, as unto exemplars, we are now provoked;
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 13
… with the brethren, still I keep it with you also in will and in spirit, for we send up prayers in common to God, ‘Who hath granted us not only to believe in Him, but also now to suffer for His sake .’ For troubled as we are, because we are so far from you, He moves us to write, that by a letter we might comfort ourselves, and provoke one another to good
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 37
… Since no one is sufficient to do anything by himself alone, whether need be to ordain ( χειροτονἥσαι ), or to examine men’s counsels and opinions, but they become more honorable by assembly and numbers. For instance, the poor need givers, the givers again need receivers. “Considering one another” he says, “to provoke unto love and to good works.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 19
… Not forsaking the assembling of ourselves together, as the manner of some is, but exhorting one another and so much the more as ye see the day approaching.” And again in other places, “The Lord is at hand; be careful for nothing.” ( Philip. iv. 5, 6 .) “For now is our salvation nearer: Henceforth the time is short.” ( Rom. xiii. 11 .)
10:25
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 19
… not in the cause of wife or husband only, but if brothers do this, they also shall enjoy the benefit. Wherefore the Prophet hath said, “What is good, what is pleasant, but that brethren should dwell together?” ( Ps. cxxxiii. 1 , LXX.) And Paul exhorted not to neglect the assembling of ourselves together. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 78
… This is the source of kindness, this the groundwork of gentleness; since even among beasts, those are the most fierce and untamable which are not gregarious. For this cause we dwell in cities, and have public places, that we may converse with one another. This also Paul commanded, saying, “Not forsaking the assembling of ourselves together” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
… That we have an entrance into the holy of holies, “the new way which He hath inaugurated for us.”— c. x. 20 ), does the same again from the more gloomy ones, speaking thus. For having said, “not forsaking the assembling of ourselves together, as the manner of some is, but exhorting one another, and so much the more, as ye see the day approaching” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 30
[2.] Ver. 14 . “Follow peace with all men, and holiness, without which no man shall see the Lord.” What he also said above, “Not forsaking the assembling of yourselves together” (
10:26
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.3
… He who says that he has repented of a sin ought not only to be pricked with compunction for his sin, but also to bring forth fruits worthy of repentance. He who has been corrected in first faults, and received pardon, if he sins again prepares for himself a judgment of wrath worse than the former.
10:27
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
… So that if they were to return back to their former state of enmity, all were vain and to no purpose. There is not another Baptism, nor is there a second reconciliation again, but “a certain fearful expectation of judgment which shall devour the adversaries.” (
10:28
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 72
… And this selfsame thing Paul declared when he said, “He that despised Moses’ law dieth without mercy, under two or three witnesses: of how much sorer punishment suppose ye shall he be counted worthy, who hath trodden underfoot the Son of God, and hath counted the blood of the covenant an unholy thing, and hath done despite to the grace of the Spirit?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… Paul says: “He that despised Moses’ law died without mercy, under two or three witnesses: of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be thought worthy, who hath trodden under foot the Son of God, and hath counted the blood of the covenant an unholy thing, and hath done despite unto the Spirit of grace?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 11
… and as many as have sinned in the law, shall be judged by the law.” ( Rom. ii. 12 ). And in the Epistle to the Hebrews, he says, “He that despised Moses’ law died without mercy under two or three witnesses: of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be thought worthy, who had trodden under foot the Son of God?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 28
… And this Paul declares, saying, “He that despised Moses’ law died without mercy under two or three witnesses; of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be thought worthy, who hath trodden under foot the Son of God, and hath counted the blood of the Covenant an unholy thing, and hath done despite unto the Spirit of grace?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
For, he says, ( ver. 28 ) “He that hath despised Moses’ law dies without mercy, under two or three witnesses.” “Without mercy,” he says; so that there is no pardon, no pity there although the law is of Moses; for he ordained the most of it.
10:29
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Smyrnæans: Shorter and Longer Versions 9
… He who honours the bishop shall be honoured by God, even as he that dishonours him shall be punished by God. For if he that rises up against kings is justly held worthy of punishment, inasmuch as he dissolves public order, of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be thought worthy,
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.10
… “Thou that makest thy boast of the law, through breaking the law dishonourest thou God?” and also, “Of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be thought worthy, who hath trodden under foot the Son of God, and hath counted the blood of the covenant, wherewith he was sanctified, an unholy thing, and hath done despite unto the Spirit of grace?”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… ‘counting the blood of the covenant by which he was sanctified a profane thing, and despising the Spirit of grace,’ he hears the words, ‘Friend, how camest thou in hither, not having wedding garments?’ For the banquet of the saints is spotless and pure; ‘for many are called, but few chosen
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 28
… You expect to be glorified together with Christ; (“if so be that we suffer with him that we may be also glorified together;” ) but you do not glorify the “Spirit of holiness” together with Christ, as though He were not worthy to receive equal honour even with you. You hope to “reign with” Christ; but you “do despite unto the Spirit of grace”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.4
… He who has set at naught a marriage of man, with no mercy shewn him, in the presence of two or three witnesses, dies. Of how much sorer punishment, suppose you, shall he be thought worthy who hath trodden under foot the Son of God, and defiled His pledged bride and done despite unto the spirit of virginity?
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.5
… He is also called the Spirit of promise, as the same Paul says, In whom ye also after that ye believed, were sealed with the Holy Spirit of promise . He is also called the Spirit of grace, as when he says again, And hath done despite to the Spirit of grace
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 78
Shall I say something more fearful. It is not so grievous a thing for the energumens to be within, as for such as these, whom Paul affirms to trample Christ under foot, and to “account the blood of the covenant unclean, and to do despite to the grace of the Spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 12
… For He says, “if I had not come and spoken unto them, they had not had sin,” ( John xv. 22 .) Here then sin finds a footing in this fact, and so the greater punishment. And again when Paul discourseth about grace, he says, “Of how much sorer punishment, suppose ye, shall he be counted worthy, who hath trodden under foot the Son of God.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 18
… “What fruit then had ye at that time in the things whereof ye are now ashamed?” ( Rom. vi. 21 .), and reminds them of their former wickedness. That is to say, thinking what ye once were, and what ye are now become, do not run back into your former wickedness, nor do “despite to the grace” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
If then under the Old [Covenant], when the law of Moses is set at nought, there is so great punishment, (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 4.7
Thus our majesty has invariably charged that those who are working in the field of Christ are not to be persecuted, oppressed, or ill treated; nor the stewards of the great King driven into exile; lest to-day under our Sovereign you may seem to flourish and abound, and then together with your evil counsellor trample on his covenant,
10:30
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Epistles, or Fragments of Epistles 3.2
… The brethren, however, simply gave way and withdrew, and, like those to whom Paul bears witness,
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 7
… why do they strive against the Lord’s precepts, that this offspring of Novatian, following the example of his father the devil, should now endeavour to put in force those things which Christ will do in the time of His judgment? that is , when Scripture says, “Vengeance is mine; and I will repay, saith the Lord.”
10:31
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 1.22
… On this account let not thy left hand know what thy right hand doeth . Our Lord then did not employ harsh reproof, because His coming was of grace: He did not refrain from reproof, because His later coming will be of retribution. For He put men to fear in His coming of humility; because it is a fearful thing to fall into His hands
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.16
16. It is a fearful thing, my brethren, to fall into the hands of a living God,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 9
… And God Himself, as “He is loving unto men,” in the same character doth He punish sins. ( Sirac. xvi. 12 .) “For as His mercy is great, so also is His reproof.” When therefore thou sayest unto me, “God is loving unto men,” then thou tellest me of so much the greater reason for punishing: namely, our sinning against such a Being. Hence also Paul said, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
… that is fearful: it is nothing, to “fall into the hands of men.” When, he means, we see any man punished here, let us not be terrified at the things present, but shudder at the things to come. “For according to His mercy, so is His wrath.” And, “His indignation will rest upon sinners.” ( Ecclus. v. 6 .)
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
… and pierced them with the recollection of Hell, and convinced then, that he must certainly perish, who does despite to the grace of God, and after he had shown from the laws of Moses, that they also shall perish, and the more [fearfully], and confirm it by other testimonies, and had said, “It is a fearful thing to fall into the hands of the Living God” (
10:32
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 3.8
… For he who says that the bones and flesh of Wisdom are understanding and virtue, says most rightly; and that the side is the Spirit of truth, the Paraclete, of whom the illuminated
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Instructions to Catechumens 1.2
… For this purification is called the laver of regeneration. “He saved us,” he saith, “through the laver of regeneration, and renewing of the Holy Ghost.” It is called also illumination, and this St. Paul again has called it, “For call to remembrance the former days in which after ye were illuminated ye endured a great conflict of sufferings;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 15
And Paul too proclaims the triumph not of those only who incur danger, or are deprived of their goods, but of these also, thus saying, “Call to remembrance the former days, in which after ye were illuminated ye endured a great fight of afflictions; partly whilst ye were made a gazing stock by reproaches, and afflictions.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… iii. 4 .) And again, writing to the Hebrews, he said, “But call to remembrance the former days, in which, after ye were enlightened, ye endured a great conflict of suffering; partly, being made a gazing-stock both by reproaches and afflictions.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 7
For that these also [to whom he is writing] had suffered much, he afterwards testifies, saying, “Call to mind the former days, in which after that ye had been enlightened, ye endured a great fight of afflictions.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 22
… then as the souls of the Hebrews were thoroughly weakened, and though they had begun from faith, yet from circumstances, I mean sufferings, afflictions, they had afterwards become faint-hearted, and of little spirit, and were shaken from [their position], he encouraged them first indeed from these very things, saying, “Call to remembrance the former days” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 29
… both of which he has here put forward. The one is when we say that persons have suffered much: for the soul is refreshed, when it has many witnesses of its own sufferings, and this he introduced above, saying, “Call to mind the former days, in which after ye had been illuminated ye endured a great fight of afflictions.” (
10:33
Anonymous The Teaching of the Apostles 27
… This our persecution to-day shall plead on our behalf, lest we be punished , for having been formerly persecutors ourselves . For there were some of them against whom death by the sword was ordered; and there were some of them from whom they took away whatsoever they possessed, and let them go.
10:34
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.41.6
6. But the brethren withdrew and went away, and ‘took joyfully the spoiling of their goods,’
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 10
… v. 45 .) Does another take thy money away? If thou bearest it nobly, thou shalt receive the same reward as they who have spent all they have upon the poor. For it says, “Ye took joyfully the spoiling of your goods, knowing that ye have in heaven a better and an enduring substance.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 16
… ii. 14 .) Hear what he said afterwards in writing to the Hebrews, “For ye took joyfully the spoiling of your possessions.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
… but to the sustenance of the poor among the Jews I also contributed my share, which, had there been any dissension between us, they would not have accepted. Next, who were these poor persons? Many of the believing Jews in Palestine had been deprived of all their goods, and scattered over the world, as he mentions in the Epistle to the Hebrews
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
… i. 29 .) “Because to you it hath been granted in the behalf of Christ, not only to believe on Him, but also to suffer in his behalf.” And again to the Thessalonians, ( 1 Thes. ii. 14 .) “For ye, brethren, became imitators of the churches of God which are in Judæa.” And again in writing to the Hebrews (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… ii. 1 .) And in like sort does he witness the same things of them all, labors and strivings. But such things ye will not now find among us; now it is much if one suffer a little in goods alone. And in respect of their goods also he witnesses great things of them. For to some he says, “For ye took joyfully the spoiling of your possessions” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
… It is a fit season for us to say to you, “Ye have not yet resisted unto blood, striving against sin” ( Heb. xii. 4 .). Or rather, this is not seasonable for us to say to you—but what? Ye have not yet despised riches. For to them indeed these words were said with reason, when they had lost all their own possessions,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 6
… But if he commands those, whose goods had been taken from them for Christ’s sake, to support themselves by working, much more then others. For that they were taken away is manifest from his saying, Ye became partakers with the churches of God. How partakers with them? “And ye took joyfully the spoiling of your possessions.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 26
And yet in truth Faith had not a sufficient foundation in their case. For what was it to believe from sight? But you (he would say) believe from facts and have many pledges of Faith. For “the receiving with joyfulness the spoiling of their goods” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
… He did not say, Possess nothing, but, “Let your conversation be without covetousness”: that is, let it show forth the philosophical character of your mind. [And it will show it, if we do not seek superfluities, if we keep only to what is necessary.] For he says above also, “And ye took joyfully the spoiling of your goods.” (
10:35
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
[3.] In the next place, having praised them, he says, (
10:36
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
… It is as if one should speak to an athlete who had overthrown all, and had no antagonist, and then was to be crowned, and yet endured not that time, during which the president of the games comes, and places the crown [upon him]; and he impatient, should wish to go out, and escape as though he could not bear the thirst and the heat.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.5
… “And he that is weak among them shall be as the house of David.” For the patient sufferer shall fight these wars, with that patience of which it is said “patience is necessary for you that doing the will of God you may receive the reward.”
10:37
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 23
… after that comes the sour grape, and then follows the ripened fruit. Ye perceive how in a little time the fruit of a tree comes to maturity. Of a truth, soon and suddenly shall His will be accomplished, as the Scripture also bears witness, saying, “Speedily will He come, and will not tarry;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 10
… But even if it were further off, we ought not even so to be emboldened, for the term of each man’s life is the end of the world virtually to him that is summoned. But that it is even at the doors, hear Paul saying, “The night is far spent, the day is at hand;” and again, “He that cometh will come, and will not tarry.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 71
But art thou impatient? Hear him saying, “Yet a little while, and He that cometh will come, and will not tarry.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 74
Hence then we learn, that He doth not so much as tarry. For this judgment is not the Lord’s, but that of the evil servant’s mind, wherefore also he is blamed for this. For in proof that He doth not tarry, hear Paul saying, “The Lord is at hand, be careful for nothing;” and, “He that cometh will come, and will not tarry.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 24
… For the time of judgment, he means, is at the doors. So too he wrote to the Corinthians also, “The remaining time is short. ” ( 1 Cor. vii. 29 .) And to the Hebrews again, “For yet a little while, and He that shall come will come, and will not tarry.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 13
… i. 4 .) And to Titus, “To my beloved son; ( Titus i. 4 .) and to Philemon, in like manner. ( Philem. 1 .) And to the Hebrews too, he writes many other such-like things, and ceaseth not to beseech them, and say, “A very little while, and he that cometh shall come, and shall not tarry:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 45
… This saying is able more than any other remedy to heal our souls. For there is a Resurrection, and that Resurrection is at our doors, not afar off, nor at a distance. “For yet a little while, and He that shall come will come, and will not tarry.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
He then also hinting this, what does he say? (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 123
… And for this reason the God of all said to the prophet “The just shall live by his faith, and if any man draw back, my soul shall have no pleasure in him.” Shrinking he calls cowardice. Hold fast then, my dear friend, to the apostolic doctrines, for “He that shall come will come, and will not tarry,”
10:38
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Whosoever has put on armour from the water (of baptism), let him not put off his armour that he may not be condemned. Whosoever takes up the shield against the Evil One, let him keep himself from the darts which he hurls at him. Whosoever shall draw back , his Lord has no pleasure in him .
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 8
… the one by the consideration of honor, the other of punishment. Wherefore also writing to the Hebrews, he said, bringing forward the example of Esau, “Who for one mess of meat sold his own birthright” ( Heb. xii. 16 .); and again, “if he shrink back, my soul hath no pleasure in him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
… ( Ver. 39 ) “But we are not of them that draw back unto perdition, but of them that believe to the saving of the soul.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 22
… x. 32 ); next from the Scripture saying, “But the just shall live by faith” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 1
1. Inasmuch as it is a position, written and established on the most solid foundation of apostolic teaching, “that the just lives of faith;”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 123
… For righteousness needs the alliance of courage in its war against wrong; temperance vanquishes intemperance by the aid of courage. And for this reason the God of all said to the prophet “The just shall live by his faith, and if any man draw back, my soul shall have no pleasure in him.”
10:39
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 21
( Ver. 38 ) “Now the just” (he says) “shall live by faith, but if any man draw back, My soul shall have no pleasure in him.” This is a great encouragement when one shows that they have succeeded in the whole matter and are losing it through a little indolence. (
10:1
Vox «enim» probat et dat causam, cur lex legisque sacrificia non potuerint peccata expiare et homines sanctificare, sed id exspectandum sit a Christo Christique sacrificio, uti docuit cap. praeced. Causa haec est, quod lex tantum fuerit umbra bonorum futurorum in novo Testamento, scilicet justitiae, gratiae et salutis dandae per Christum: umbra autem non est res ipsa, sed tantum umbra rei. Notat Theodoretus, et ex Nazianzeno Theophylactus, legi hic tribui «skian,» Evangelio «eikona,» coelo «alētheian kai to pragma,» id est veteri Testamento tribui umbram, novo imaginem, quia futura bona, quasi imago clare et expresse repraesentat, rem vero ipsam et veritatem tribui coelo. Verum quia Apostolus tantum comparat legem cum Evangelio, non autem cum coelo; et quia vult docere Evangelium exhibuisse re ipsa remissionem peccatorum et gratiam, quam lex vetus per sua sacrificia et lustrationes adumbrabat: hinc melius Chrysostomus per «imaginem» intelligit veritatem rerum, sive res ipsas. Est enim hic metaphora ducta a pictoribus, qui primo carbone, aut penicillo, rudi modo rem delineant et adumbrant. Unde primam hanc et rudem picturam vocant umbram, quia prima est, rudis et umbratilis tantum delineatio rei, quam postea suis coloribus et pigmentis implent et exornant, ut fiat pulchra et perfecta imago: nec enim pictorum ars habet, quo tendat ulterius, cum in pictura haec sit ultima eorum manus et perfectio. Sic Deus in veteri lege tantum delineavit rudem quamdam picturam et umbram reconciliationis et justitiae per tot victimarum sanguinem et expiationem: in nova vero lege hanc reconciliationem et sanctitatem re ipsa expressit, expolivit, et quasi perfectam imaginem nobis depinxit et exhibuit. Unde Syrus pro «imaginem» vertit «kenuma,» id est, substantiam rerum, quasi umbra fuerit in lege, res vero et corpus quod umbram efficit, sit in Evangelio. Quae licet alia sit metaphora ab ea pictorum, quam innuit hic Paulus, idem tamen cum illa refert et significat. Nunquam potest accedentes perfectos facere. — «Perfectos,» id est, perfecte expiatos et a peccatis purgatos, justos et sanctos efficere suis hostiis non potest lex.
10:2
«Cultores» vocat Judaeos, qui suis victimis, lustrationibus et caeremoniis colebant Deum: hos enim significat Graecum «latreuontas.» Dices: Quae est haec consequentia? si vetera sacrificia potuissent expiare peccata, ergo jam cessare debuissent. Excipiet enim aliquis et dicet expiasse peccata praeterita, sed pro peccatis praesentibus et futuris repeti debuisse; alioqui enim pari modo inferam: Sacrificium Missae expiat peccata praeterita, ergo pro futuris repeti non debet. Respondeo primo, Apostolum directe loqui de expiatione peccatorum praeteritorum, indirecte tamen et consequenter etiam de expiatione futurorum, q. d. Si in priscis sacrificiis fuisset vis et virtus expiatrix peccatorum praeteritorum, ergo jam pro iis offerri cessassent, utpote pro quibus semel sacrificatum erat, quaeque hoc sacrificio expiata et expurgata erant: atqui pro iis offerri non cessant. Nam quotannis in festo expiationis sacrificatur pro omnibus peccatis populi, non tantum praesentibus, sed et praeteritis, uti docet Apostolus, vers. seq.; ergo patet quod in iis nulla fuerit vis peccatorum expiatrix; erant ergo haec sacrificia tantum umbrae et typi sacrificii crucis, quo Christus peccata omnia expiavit. Respondeo secundo: Indirecte, ut dixi, loquitur Apostolus de expiatione peccatorum futurorum, q. d. Si in priscis victimis fuisset vis expiatrix peccati praeteriti, ergo et futuri, et consequenter si cessassent offerri pro peccatis praeteritis, ergo et pro futuris, si in ea relabi aliquem contigisset. Ratio est, quia tota difficultas, quae est in expiatione peccati, non consistit in praeterito vel futuro. Tempus enim parum ad rem facit, sed consistit in gravitate et malitia peccati. Peccatum enim malum quoddam est immensum et infinitum, quia est offensa Dei immensi; ac consequenter virtus expiatrix peccati debet esse immensa et infinita; quod si ergo sacrificium aliquod per se et vi sua sit expiativum peccati praeteriti, facile poterit esse et futuri. Virtus enim ejus peccati expiatrix cum sit infinita, tam facile tollet peccatum futurum, quam praeteritum. Pro quo nota: Loquitur Apostolus de sacrificio non applicatorio, sed per se expiatorio peccati, quo scilicet Deo persolvitur lytrum et pretium injuriae illi per peccatum illatae, ut scilicet illo sacrificio et victima satisfiat majestati divinae per peccatum laesae, et reparetur illius injuria, honosque per peccatum ablatus restituatur. Opponit enim et anteponit Apostolus sacrificium crucis et victimam Christi sacrificiis Mosaicis et victimis boum, in eo quod non haec, sed illud unum fuerit propitiatorium, expiatorium, satisfactorium et redemptorium peccati: ideoque colligit et concludit illa hujus tantum fuisse umbram et typum eoque adveniente cessare debuisse, utpote in quibus nulla inesset vis ad expiandum peccatum. «Impossibile est enim, ut subdit Apostolus, sanguine taurorum et hircorum auferri peccata.» Hinc sequitur primo, Apostolum non comparare sacrificium crucis cum Aaronicis, in eo quod sacrificium crucis fuerit redemptorium et expiatorium; Aaronicum vero fuerit applicatorium: nec enim hac de re erat quaestio inter Hebraeos sive Judaeos; sed quaestio erat de paritate, sive pari dignitate Aaronis et Christi sacrificiorum legalium et sacrificii crucis. Judaei enim volebant componere, imo anteponere Mosem et Aaronem Christo, suaque sacrificia tanquam expiatoria peccati, justificatoria et sanctificatoria, sacrificio Christi, idque ex eo quod Deus jubens Levit. iv, offerri hostiam pro peccato, subdat vers. 20, 26, 31, 35: «Et dimittetur ei,» scilicet peccatum, pro quo hostiam obtulit. Illud ergo hic et tota epistola convellere nititur Apostolus, docetque non Aaronis, sed Christi sacrificium fuisse redemptorium et expiatorium peccati: de ejus vero applicatione non agit hic Apostolus. Cum ergo ait: «Alioquin cessassent offerri,» intellige qua pretia, non qua applicationes pretii; qua redemptoria et satisfactoria, non qua applicatoria. Hac enim de causa cessavit, nec iteratum est sacrificium crucis, quia, ut ait vers. 14, Christus «una oblatione (crucis) consummavit in aeternum sanctificatos.» De quo plura vers. 14. Hinc sequitur secundo, Apostolum non conferre hic sacrificium crucis cum sacrificio Missae, quod non est redemptorium, sed tantum commemoratorium et applicatorium sacrificii crucis: si enim applicationem sacrificii crucis, quae fit per sacrificium Eucharistiae, excludere vellet Apostolus, pari modo excluderet baptismum, paenitentiam, fidem, aliaque quibus applicatur nobis fructus sacrificii crucis; tam enim per baptismum et fidem, quam per Missam applicatur nobis meritum et pretium crucis Christi. Hinc patet solutio objectionis propositae: sacrificium enim quo comparatur pretium et lytrum peccatorum, quale tantum fuit sacrificium crucis, iterari non debet; Missa vero et sacrificia, quae hoc pretium applicant, repetitis peccatis repeti debent. Dices: Instare potuissent Judaei ac dicere: Tua ratio, o Paule, bene concludit, cessare debuisse vetera sacrificia, quia non erant per se expiatoria peccati; sed cur non manserunt saltem ad hoc, ut essent applicationes sacrificii crucis. Respondeo: Hoc non urgebant tum temporis Judaei, sed si ursissent, respondisset Apostolus, potuisse Christum, si Ei libuisset, retinere vetera sacrificia, ut essent applicationes sacrificii crucis; verum noluisse, nec decuisse Eum, ut hoc faceret. Primo, quia vetera sacrificia carnalia et rudia erant, pro rudi et carnali populo Judaico, nec convenientia spirituali populo Christianorum. Secundo, quia umbrae erant et figurae crucis, ergo cruce exhibita cessare debebant et evanescere. Tertio, quia decebat ut Christus novus pontifex novum induceret sacrificium, idem scilicet quoad victimam cum sacrificio crucis, ut nimirum in Missa, corporis Christi pro nobis in cruce oblati, ac consequenter expiationis illius, redemptionis et gratiae re ipsa participes efficeremur. Atque ut rem totam paucis complectar, triplicem differentiam sacrificiorum veterum et Christi significat hic Apostolus. Primo, quod vetera uti pontifices honore et officio pares, ita et victimas succedaneas haberent ejusdem pretii et dignitatis: agnus enim par et similis succedebat agno, bos bovi, hircus hirco. Ratio erat, quia nulla erat victima condigna quae peccatum expiaret; quod si talis aliqua fuisset, illius victimae participatio et applicatio facta fuisset per alias victimas minoris pretii: sicut victima crucis redemptoria et expiatoria, nobis applicatur per sacrificium Missae et per Sacramenta a Christo ad hoc instituta. Secunda differentia est, quod vetera sacrificia non expiarent peccata praeterita. Tertia, quod nec futura expiarent, ideoque semper repetebantur; Christus vero sacrificio Suo unico pro omnibus omnino peccatis praeteritis et futuris expiavit, et pretium condignum obtulit, scilicet corporis Sui victimam unam cruentam, quam proinde iterum offerre non est necesse; sed tantum applicare oportet, non sola fide speciali, ut volunt Novatores, sed timore, contritione, dilectione, Sacramentis, et eadem victima incruenta in sacrificio Missae oblata, prout Christus sanxit, et Ecclesia ante Lutherum et Calvinum hucusque docuit et observavit. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Anselmus.
10:3
q. d. Quod non fuerit in illis veteribus sacrificiis virtus aliqua peccatorum expiatrix, ex eo patet, quod singulis annis in die expiationis non tantum praesentia, sed et vetusta peccata totius anni, pro quibus jam ante sacrificatum erat, repetebantur. Pontifex enim semel in anno in die expiationis peccata toto anno a populo admissa expiabat, cum sanguine hircorum ingrediens et aspergens Sancta sanctorum, ut patet Levit. xvi. Ergo sacrificia haec vetera tantum erant protestationes quaedam, quibus protestabantur Judaei se aliud requirere sacrificium, puta Christi, per quod fieret peccatorum remissio: ac consequenter ipsa erant non tam peccatorum remissio, quam accusatio et commemoratio; sive, ut graece est, «anamnēsis,» id est, in memoriam revocatio, ut scilicet homines recordarentur suorum peccatorum, scirentque ea sibi per sacrificia quae obtulerant non esse remissa, sed ad Christi crucem et sacrificium per fidem et spem recurrerent.
10:5
Probat novo argumento, testimonio scilicet Psalmi xxxix, vetera sacrificia non expiasse peccata, non reconciliasse nos Deo; quia Psalm. xxxix dicit Deus, se nolle, non delectari, non placari veteribus hostiis et oblationibus. Licet enim placeret Deo pietas, obedientia, devotio offerentium has victimas, ipsae tamen victimae, puta oves et boves, in se Deo non placebant, nec Eum placabant, uti placet et placat Deum Christus in cruce immolatus. Nota vim «ideo,» q. d. «Quia impossibile est sanguine hircorum et taurorum auferri peccata,» ideo Christus, ut peccata auferret, veniens et ingrediens mundum per Suam incarnationem et nativitatem, dicit Deo Patri: Hostiam, scilicet cruentam hircorum et taurorum, atque oblationem, scilicet incruentam similae, vini, panis, olei, etc., noluisti, o Pater; sed corpus Mihi aptasti, quod Tibi in sacrificium pro peccato offeram: quare dixi, et dico: Ecce venio, ecce Ego, en adsum, praesto sum, ut faciam voluntatem Tuam, Deus, ut scilicet Me pro peccatis victimam offeram, qua homines Tibi reconciliem. Corpus autem aptasti Mihi. — Ita legunt Septuaginta emendati per Cardinalem Caraffam, et ex Septuaginta Paulus, et Syrus hic. Ita legunt quoque Ambrosius, Chrysostomus, Theodoretus et Augustinus in Psalm. xxxix, vers. 7. Dices: Quomodo ergo Psalm. xxxix in Hebraeo habetur «oznaim carita li,» id est, aures fodisti aut perforasti mihi: unde et in Psalm. xxxix, ex alia editione Septuaginta legimus in Latina nostra versione, aures autem perfecisti mihi. Et ita legunt ibidem Arnobius, Cyrillus, Eusebius et Hieronymus, scilicet «ōtia,» id est aures pro «sōma,» id est corpus. Respondeo, idem est sensus, sive legas «aures,» sive «corpus perfodisti, vel perfecisti mihi.» Sensus enim est: Fecisti, o Pater, Me Christum servum Tuum docilem, obedientem et perpetuum (talis enim servus, Exodi xxi, 6, solebat aurium perfossione notari), hoc ipso quo formasti humanitatem Meam, cum gratia unionis et habituali, cumque auribus perforatis, id est, cum servitute et obedientia perpetua et difficillima in re durissima, scilicet morte crucis obeunda, quae obedientia aures magis terebrat quam subula. Hinc enim servis perforabatur auris, ut scirent se molesta herorum imperia excepturos, quae quasi subula aurem perforarent. Unde Chaldaeus Psalm. xxxix vertit, aures autem ad auscultanda Tua praecepta perforasti mihi. Secundo et melius, Genebrardus in Psal. xxxix, et Ribera ac Galenus hic, censent per synecdochen «aures» in Hebraeo poni pro toto corpore. Agit enim Psaltes eo loco de incarnatione Christi, deque formatione illius corporis, quod quasi victima loco holocaustorum veterum boum et ovium, quae Deo non placuerunt, Deo pro peccatis immolandum erat, uti patet ex praeced. et seq. Continet enim Psalm. xxxix hac de re quasi dialogismum Dei Patris et ipsius obedientissimi Filii Christi Domini. Unde et Syra vertit «pagra den albeshtani,» id est, corpore autem vestivisti Me. Per «aures» ergo corpus intelligitur; nominantur autem aures prae aliis corporis membris, quia agebatur de servitute et obedientia Filii, usque ad immolationem et mortem crucis. Obedientiae autem et servitutis symbolum sunt aures. Aptasti. — Hebraice «carita,» quod primo verti potest, «fodisti,» id est, «perforasti.» Ut alludat ad servum cui aures perforabantur, uti dixi. Secundo, Genebrardus et Ribera vertunt, «aures et corpus mihi fodisti,» id est fodicasti, uti figulus solet argillam fodicare et subigere, ut vas suum efformet: pari modo Tu, o Pater, quasi plastes fodicando subigendoque corpus Meum, illud plasmasti et aptasti Mihi. Tertio, alii vertunt «fodisti,» id est «emisti,» sive «acquisivisti mihi corpus,» illud scilicet aptando et formando. Simili enim hebraismo dicit Osee cap. iii, vers. 2, se uxorem «fodisse,» id est emisse, et emendo sibi desponsasse eam in uxorem quindecim argenteis. Quarto et optime, «carita,» id est, «excidisti Mihi corpus,» sicut solent statuae ex petra, marmore, aliove lapide exscindi; Hebraeum enim «cara,» uti et «carat,» proprie significat, non tam fodere, quam exscindere. Inde enim dicitur «michra,» id est fovea, fodina, vel caverna excisa: cujus ad instar dicunt Hebraei filios exscindi ex corpore parentum. Unde Isaias, cap. li, vers. 1: «Attendite, inquit, ad petram unde excisi estis, et ad cavernam laci, de qua praecisi estis.» Quod explicans subdit: «Attendite ad Abraham patrem vestrum, et ad Saram quae peperit vos.» Ubi, ut interpretatur S. Hieronymus, Abraham vocat petram, ob fidei firmitatem; cavernam vero laci vocat Sarae uterum, ex qua excisi sunt Judaei. Hebraei enim familias vocant «battim,» id est, domos: inde «banim,» id est filii, vocantur «abanim,» id est lapides, ex patre quasi petra, et ex matre quasi fodina excisi et effossi. Sic Christus Daniel. ii, 34, visus est Nabuchodonosori quasi lapis abscissus de monte, qui statuam quadriformem, quatuor monarchias significantem, prostravit et evertit. Sicut enim lapicidae ex petra exscindunt statuas, illasque circumcidunt et concinnant, ut lapidei homines esse videantur, ita Deus ex B. Virgine quasi petra fortissima excidit, composuit et concinnavit tam aures, quam totum corpus Christi. Unde Septuaginta pro «carita,» id est «fodisti,» vel potius «excidisti,» vertunt «katērtisō,» id est, «apte et congruenter coagmentasti, aptasti, concinnasti et perfecisti corpus Meum,» ita scilicet ut corporis Mei partes et membra inter se, et cum toto corpore apte congruant, planeque aptata et composita sint ad suum usum et finem, scilicet ut in corpore hoc Ego Christus Patris Mei voluntatem audire, explere, obedire, laborare, praedicare, pati, crucifigi, immolari possim. Unde Chrysostomus sic explicat: «Corpus autem perfecisti Mihi,» id est, perfectum sacrificium fieri decrevisti, et ad illud concinnasti.
10:6
Psalm. xxxix, legitur «non postulasti.» Licet enim ea Judaeis praeceperis, tamen non ea praecepisti, nec postulasti, quasi ea per se Tibi placerent, Teque peccatis hominum offensum placarent.
10:7
Cum scilicet incarnatus cognovi holocausta boum hircosque pro peccato Tibi non placere, «tunc dixi: Ecce venio,» ut scilicet, pro priscis hircis, bobus et agnis, qui Te placare non poterant, corpus Meum, sanguinem et vitam Tibi in sacrificium pro peccatis et redemptionem hominum offeram. Nota: In ipso Christi adventu et ingressu in mundum, id est, ut explicat D. Thomas et Anselmus, in ipso puncto incarnationis, habuit Christus actum, uti rationis, quo Deum omniaque jam dicta cognovit, ita et voluntatis, obedientiae et oblationis, quo Se et mortem Suam, Suos labores et aerumnas, omniaque Sua Deo in pretium pro nostris peccatis nostraque salute obtulit: eaque voluntate sanctificati sumus, ut ait Apostolus, vers. 10. Meruit ergo ex tunc Christus Sibi famam nominis Sui, et corporis gloriam, nobis autem gratiam et salutem: atque hunc oblationis actum deinceps usque ad mortem continuando, idem hocce meritum Suum continuavit; ita ut idem continuo per totam vitam meritus sit Christus, adeoque Christi haec continuata oblatio et tota vita fuerit quasi unicum continuatum meritum, quod in morte ipsius, ita volente et statuente Patre, perfectum est. Ita D. Thomas et Doctores, III part., Quaest. xxxiv, art. 3. In capite libri scriptum est de Me: ut faciam, Deus, voluntatem Tuam. — Psalm. xxxix, pro «in capite libri,» Hebraei habent «bimgillat sepher,» quod S. Hieronymus et Vatablus vertunt, «in volumine libri,» id est totius sacrae Scripturae, scriptum est de Christo, uti explicat Theophylactus et Photius. Verum Aquila et Symmachus transferunt, «in involucro, in convolutione libri»: quod Septuaginta et ex iis Paulus vertunt «en kephalidi bibliou,» id est, «in capite,» vel «in capitulo libri.» Veteres enim loco librorum utebantur longis membranis, quas in cylindrum convolvebant ad caput vel initium libri, id est, membranae, easque cum legere vellent, revolvebant et explicabant instar chartarum, sive tabularum geographicarum, quas «mappas mundi» vocant. Unde Hebraeum «megillat» (a radice «galal,» id est, «volvere, evolvere») tam voluminis, sive libri caput et initium, circa quod totus liber convolvebatur, quam ipsum librum, sive volumen, quod ita convolvebatur, significat. Addunt aliqui «megillat,» pro «gulgolet,» quod proprie caput hominis significat, et ab eadem radice «galal» descendit, accipi. Sed nusquam alibi ita accipitur: semper enim «gulgolet» caput hominis ob sui convolutionem et rotunditatem, «megilla» vero volumen, sive librum convolvilem significat. Quaeres, in cujus libri capite haec de Christo scripta sint? Aliqui librum divinae praescientiae et praedestinationis accipiunt, in cujus libri initio de Christo scriptum est: Christus enim est principium omnium Dei operum, estque primus omnium praedestinatorum. Unde Symmachus vertit, «in volumine definitionis Suae scriptum est de me.» Verum alii passim per «librum» accipiunt Sanctam Scripturam. Haec enim absolute et antonomastice Hebraeis dicebatur «liber.» Primo ergo S. Augustinus in Psalm. xxxix, per «caput libri» accipit initium psalmorum, sive psalmum primum, qui sic incipit: «Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum, sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Quod licet omnibus justis, Christo tamen vel maxime convenit. Secundo, S. Hieronymus, initio Traditionum Hebraicarum in Genesin, per «caput libri» accipit initium Geneseos, ubi dicitur: «In principio,» id est, in Filio, ut ipse explicat, «creavit Deus caelum et terram.» Tertio, S. Chrysostomus accipit initium Evangelii S. Joannis; ibi enim clare dicitur: «In principio erat Verbum, etc., et Verbum caro factum est.» Verum tempore Davidis necdum scriptum erat hoc Evangelium. Haec autem sunt verba Davidis, Psalm. xxxix. Quarto, Franciscus Ribera, per «caput libri» accipit cap. ii Geneseos, ubi scriptum est de Christo et Ecclesia in sensu allegorico: «Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea,» etc. Nam uti ex latere dormientis Adae aedificata est Eva, ita postea ex latere Christi dormientis in cruce aedificata est Ecclesia, cum sanguis et aqua ex Eo fluxerunt, in quibus duo maxima Sacramenta, scilicet Baptismus et Eucharistia, figurata sunt. Unde Paulus haec Geneseos verba citans ad Ephes. v, et allegorice explicans, ait: «Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia.» Verum haec arcta, exilia et obscura videntur. Dico ergo, «caput» vel «capitulum» hic idem esse, quod «summam,» q. d. In summa legis, id est, in ipsa lege totoque Pentateucho, totaque sacra Scriptura scriptum est de Me. Sic enim cap. viii, vers. 1, summam dictorum vocat Apostolus «kephalaion,» id est «capitulum.» Unde Hebraeum «bimgillat» verti potest, «in volumine libri scriptum est de me,» id est, in tota sacra Scriptura, ut dixi ex Theophylacto, et ita explicant Eusebius, Didymus, Theodoretus, Cyrillus in Catena Graecorum, in psalmo xxxix. Vel aptius Graeco et Syro, quod tamen eodem redit, «caput libri» est ipsum argumentum et index libri. Hunc enim indicem significat Graecum «kephalis.» Sic et Hebraeum «megilla» significat convolutionem circa initium et argumentum libri, ac consequenter ipsum argumentum indicemque libri significat. Ita Matthaeus Galenus hic, q. d. «In capite libri,» id est, in argumento et indice totius Scripturae, scriptum est de Me: non quod vere tale argumentum et indicem habuerint Hebraei, qui ex religione et veneratione sacrae Scripturae nec argumentum, nec quidquam aliud addere voluerunt ipsi textui sacrae Scripturae, sed ut sit catachresis et metonymia, qua res dicitur vocari et scribi, cum in se talis est, ut jure et vere ita vocari et inscribi possit. Sic dicitur Isaia cap. ix, quod Christus «vocabitur Emmanuel, admirabilis, consiliarius, fortis, pater futuri saeculi»; «vocabitur,» id est, «erit»: nusquam enim hisce nominibus vocatus legitur Christus, cum in circumcisione tantum vocatus sit Jesus. Eodem modo ait hic Psaltes, in capite vel argumento libri scriptum esse de Christo: quia sicut argumentum libri in ejus capite et indice scribitur, ita in capite et indice sacrae Scripturae est Christus, id est ipsa sacra Scriptura tota pro argumento suo habet Christum, tota circa Christum versatur. Dicit ergo Christus: «In capite libri scriptum est de Me,» id est, totus index legis Me respicit, tota lex Me spectat, suaque sacrificia et omnia quae habet, dirigit ad Meum sacrificium, Meamque redemptionem significandam et repraesentandam; adeoque quidquid hisce de rebus scribit et praescribit, propter Me scribit et praescribit, ut scilicet Ego veniam in mundum per incarnationem, hoc fine, ut Tuae, o Pater, voluntati, hebraice «retsonecha,» graece «eudokia,» id est, desiderio et beneplacito Tuo satisfaciam, quod est, ut morte Mea redimam et expiem hominum peccata, quae nullis legalibus aliisque victimis expiari potuerunt. Hinc patet Psalm. xxxix, non de Davide, aut quovis justo, ut volunt Vatablus, Jansenius et Judaei, sed de Christo ad litteram scriptum esse. Christi enim verba sunt haec: «In capite libri scriptum est de me,» ut explicat S. Paulus hic, et passim Patres. Tropologice, tota Scriptura inculcat nobis obedientiam: haec est summa, hoc argumentum totius Scripturae, sapientiae et virtutis, ut cum Christo dicamus Deo: «Ecce venio, in capite libri scriptum est de Me, ut faciam, Deus, voluntatem Tuam.» Ut faciam, Deus, voluntatem Tuam. — Refer haec verba, non ad «volui,» quod in Psalm. xxxix sequitur, cum dicitur: «Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei.» Sed refer ea ad «ecce venio,» scilicet «ad hoc, ut faciam, o Deus, voluntatem Tuam.» Patet id ex Graeco et Hebraeo. Quod ergo interseritur: «In capite libri scriptum est de me,» quasi per parenthesin interjicitur, et ad utrumque, scilicet tam ad «ecce venio,» quam ad «ut faciam voluntatem Tuam,» referendum est. Scriptum enim est, Christum in carnem venturum, ad hoc, ut faciat et impleat Dei voluntatem circa hominum redemptionem. Quod deinde sequitur in Psalmo: «Volui, et legem tuam in medio cordis mei,» a praecedentibus per hypocolon distinguendum est, q. d. Volui venire in mundum, ad hoc, ut facerem voluntatem Tuam, o Pater; volui, et prompta voluntate acceptavi decretum et voluntatem Tuam de Mea incarnatione et morte pro salute hominum: hancque Tuam legem et statutum in medio cordis Mei impressi et infixi.
10:8
«Superius dicens» (id est, cum dixisset, scilicet David in persona Christi, Psalm. xxxix): «Quia hostias, et oblationes, et holocautomata» (et victimas) «pro peccato noluisti; tunc dixi» (scilicet Ego Christus, in cujus persona haec scripsit et dixit David): «Ecce venio» (hoc clarius significant Syra et Graeca, quae habent «tote eirēken,» id est, «tunc dixit»; ut sint verba non Christi, sed Pauli, de Christo, q. d. Christus qui paulo ante dixerat: «Hostias et oblationes noluisti,» quia videbat Deo non placere, nec Eum placare, tunc dixit: Ecce venio, ut faciam Tuam, Deus, voluntatem: quibus verbis) «aufert primum, ut sequens statuat,» — id est, aufert prius vetus, scilicet sacerdotium et sacrificium, per hoc, quod ait: «Hostias noluisti, ut sequens,» graece «to deuteron,» id est secundum, scilicet Christi obedientiam et sacrificium, «statuat,» dum subdit: «Tunc dixi: Ecce venio,» ut Me Tibi in cruce immolando, «faciam voluntatem Tuam,» o Pater.
10:10
Id est, per hanc voluntatem Patris, quam suscepit et adimplevit Christus offerens Se pro nobis in cruce, puta, per victimam non legalem boum et ovium, sed Christi ipsius, justificati et sanctificati sumus.
10:11
Ne mirentur Hebraei, tot tamque variis assueti sacrificiis et mactationibus, haec omnia esse abolita per unam Christi immolationem in cruce, illud ipsum inculcat et saepe repetit, docens causam hujus rei esse, quod legalia sacrificia peccata expiare non poterant, ideoque semper repetebantur: Christus autem unica Sui oblatione in cruce, omnia hominum peccata expiavit. Nota: Pro «praesto est» graece est «hestēke,» id est, «adstat continue et constanter,» scilicet altari et Deo Deique sacrificiis et ministeriis, sicut famuli adstant domino aut regi dum ei ministrant. Hinc Hebraei «amad,» id est «stare,» sumunt pro «lehaqriv,» id est, «sacrificare et sacris operari.» Stare enim coram Domino idem est, quod agere sacerdotem coram Domino, ministrare, aut Levitam, Deoque sacrificare, aut in aliis sacris functionibus, ut patet Num. iv, 3; Num. xvi, 16; II Paralip. xxix, 11; II Esdrae. vii, 63.
10:12
q. d. Christo non est opus pluribus hostiis. Unica enim hostia omnia expiavit, caelumque Sibi et nobis reseravit, ut in eo jam gloriosus sedeat a dextris Dei. Nota: Opponit sedere Christi vel stare vel astare sacerdotum legalium. Stare enim signum est servitutis et ministerii: sedere autem dominatus, cui ministerium exhibeatur, inquit Theophylactus.
10:13
q. d. Deinceps amplius non ministrabit, non immolabit, non offeret Se Christus; sed tantum exspectat diem judicii, ut tunc omnes infideles Sibique rebelles subjiciat, conterat, condemnet: itaque plena victoria de hostibus parta in aeternum regnet et triumphet. Injicit Apostolus de more hisce verbis aculeum constantiae et patientiae Hebraeis, ut pro Christi fide spoliationem et exilium fortiter et generose ferant, cogitantes, certoque sperantes brevi hosce suos et Christi spoliatores et inimicos, tam Christi, quam suis pedibus subjiciendos et conculcandos esse.
10:14
Dat causam, cur Christus jam sedeat a dextris Dei, tantumque exspectet, ut inimici Suis pedibus subjiciantur. Causa haec est, quia una Sui oblatione Christus omnia consummavit, ut nihil jam Ei offerendum, laborandum, perficiendum restet, q. d. Christus unica Sui oblatione in cruce «consummavit,» id est, dedit consummatam oblationem, consummatum et perfectum pretium redemptionis nostrae, quo quasi fonte immenso et inexhausto, semper et usque ad finem mundi, imo in omnem aeternitatem valituro, «sanctificatos,» graece «tous hagiazomenous,» id est, eos qui sanctificantur, consummet et perficiat, id est, perfecte sanctificet et quasi Deo consecret. Hoc enim significat Graecum «teteleiōke.» Ita nimirum, ut, licet infiniti homines nascerentur, et infinita peccata committerent, ad eos sanctificandos non opus esset alia oblatione, sed ad hoc unica haec Christi in cruce oblatio sufficeret, per cujus applicationem omnes illi ab omnibus suis peccatis perfecte justificarentur et sanctificarentur. Ita Patres, et Concilium Tridentinum, sess. xxii, cap. 1. Christus ergo in cruce sanctificatos «consummavit,» quantum est in Se, et ex parte Sua, id est, consummavit in actu primo. Nam in actu secundo, et re ipsa consummat et perficit nos per baptismum, paenitentiam, Eucharistiam, aliaque Sacramenta et bona opera, quibus applicat nobis generale et consummatum sacrificium, pretium et meritum Suae crucis. Clarum enim est, quod per solam Christi in cruce oblationem, non omnes infideles, Pagani et peccatores sint justificati; sed requiri, ut haec Christi oblatio iis applicetur, non per solam fidem, ut volunt Novantes, sed etiam per bona opera, et Sacramenta ad id a Christo instituta, ut omnibus saeculis docuit Ecclesia.
10:15
Graece «epimartyrei,» id est testificatur, testimonium perhibet huicce rei, scilicet quod remissio peccatorum non a Mose, sed a Christo; non a veteri Testamento, sed a novo; non a sacrificiis hircorum et vitulorum, sed ab unica Christi in cruce oblatione, per quam Christus in sempiternum consummavit sanctificatos, sit petenda. Idipsum probavit jam testimonio ipsius Filii Dei, vers. 6 et 7, et testimonio Patris, vers. 13. Pater enim excludens veterem legem et sacrificia Aaronica, dixit Filio, Psalm. cix: «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.» Et post peractum in cruce sacrificium ascensumque Christi in caelum, dixit Ei: «Sede a dextris Meis, donec ponam inimicos Tuos scabellum pedum Tuorum.» Hic illud ipsum probat testimonio Spiritus Sancti, qui per Prophetas, ac praesertim per Jeremiam locutus, hanc remissionem peccatorum per Christum, in novo Testamento dandam praedixit et promisit. Hoc Jeremiae testimonium citavit jam ante Apostolus, cap. viii, vers. 10, ubi illud explicui.
10:18
«Oblatio,» scilicet qua satisfiat pro peccato, quaque lytrum peccatorum condignum persolvatur, pretiumque comparetur, cujus applicatione omnes re ipsa a servitute peccati et diaboli liberemur, justificemur et sanctificemur. De tali enim oblatione loquitur Paulus, uti docent Patres, et fatetur Calvinus et Beza. Non ergo excludit hic Paulus oblationem Missae, quae aeque ut fides, baptismus et paenitentia, hoc oblationis in cruce peractae lytrum et pretium nobis iterum et iterum applicat, dum iterum et iterum in peccata relabimur. Perperam ergo et insulse ex hoc Apostoli loco, et ex cap. vii, probare conatur Lutherus, Missam esse abominationem magnam, idque se didicisse asserit ab angelo tenebrarum, puta a diabolo, quando cum eo hac de re disputans, ab eo se convictum fuisse fatetur lib. «de Missa privata et unctione sacerdotum,» quem edidit anno 1534. Argumenta Lutheri et sequacium ejus sunt quatuor, quae hic breviter repetam et dissolvam. Primum, Apostolus hac epistola solum Christum statuit pontificem et sacerdotem: ergo non sunt ponendi in Ecclesia alii sacerdotes, ergo nec sacrificium Missae. Respondeo ad antecedens, Christum esse solum pontificem, talem scilicet, qui Sua victima crucis pro peccatis omnibus satisfecerit, quique peccatorum sit redemptor. Qua in re nullus Christo succedit honore et officio par, sicut Aaroni successit Eleazarus, Aaroni in pontificatu par et aequalis. Neganda est ergo utraque consequentia argumenti: nostri enim sacerdotes non sunt pares Christo, sed Christi vicarii et ministri, qui crucis sacrificium identidem nobis per Missae sacrificium repraesentant et applicant. Secundum, Apostolus hac epistola inculcat unicum Christi in cruce sacrificium: ergo nullum est illud, puta Missae sacrificium; adeoque Missa injuria est cruci Christi. Respondeo ad antecedens, Apostolum loqui de universali et omnipotenti sacrificio: illud enim est unicum in cruce peractum, ex quo vim habent nostra sacrificia. Illud enim unicum fuit quasi materia, fons et pretium nostrorum; nostraque illius sunt quasi rivulus, applicatio et repraesentatio continua. Unde patet, Missam non esse injuriam cruci, cum sit crucis assidua commemoratio et commendatio: sacrificium enim crucis nobis pretium comparavit, Missa vero confert nobis hujus pretii applicationem. Alioquin enim Ecclesia, quae Christi respublica est, et lex perfectissima, careret quotidie sacrificio et cultu Dei latriae solemni et publico. Cum nulla gens, nulla religio, nulla Ecclesia fuerit unquam sine sacrificio et sacerdotio, quis credat hoc unum a Christo neglectum, cum institueret formaretque Suam Ecclesiam, quasi rempublicam divinam et omnibus numeris absolutam? Tertium, Apostolus docet ideo vetera sacrificia cessasse, quia quotidie quasi infirma et inefficacia repetebantur; atqui talis quoque est Missa. Respondeo, Missam non esse talem: illa enim vetera repetebantur, eo quod nullam haberent vim expiandi culpam veram, sed tantum legalem et umbraticam. Haec enim est eorum infirmitas. Repetebantur quoque ut adumbrarent sacrificium Christi, et ut excitarent offerentes ad Christi fidem et dilectionem, ut per eam, remissionem obtinerent. Nostra vero Missae sacrificia repetuntur, quia in nova recidimus peccata, quae nova expiatione sacrificii, quo nobis applicetur meritum et satisfactio sacrificii crucis, indigent. Tantum enim opponit Apostolus Aaronica sacrificia, Christi in cruce sacrificio, in virtute merendi, expiandi et satisfaciendi, in qua illa fuerunt infirma et inefficacia, Christi vero fuit potens et efficacissimum: non autem opponit aut confert sacrificium expiatorium, quale fuit crucis, cum applicatorio, qualis est Missa, immo hoc sub illo tacite subintelligit; est enim hoc illi subordinatum, adeoque idem cum illo, quoad victimam. Hanc enim eandem habet, scilicet corpus et sanguinem Christi, quam tamen in sacrificio Missae Christus voluit esse certae et limitatae virtutis et efficaciae quoad vim impetrandi et satisfaciendi, cum in cruce fuerit illimitatae et immensae. Quartum est Calvini: Satis, inquit, meritum et pretium sacrificii crucis nobis applicant verbum Dei, fides et Sacramenta; ergo ad hanc applicationem non est opus Missa. Respondeo, negando antecedens. Licet enim fides et Sacramenta applicent nobis meritum quoad justificationem, non tamen applicant illud quoad propitiationem; quia sola Missa est sacrificium propitiatorium, quod «ex opere operato» impetrat gratiam praevenientem, qua excitemur ad fidem, poenitentiam, et Sacramenta, quibus justificemur, suscipienda. Atque hac de causa toties repetit et inculcat hic Apostolus, quod Christus assistat Deo, ejusque vultui pro nobis appareat, quod sit sacerdos aeternus, quod interpellet pro nobis, quod offerat Sua dona et hostias, quae sane jam aliae non sunt, quam sacrificia Missae, quae Ipse quotidie per sacerdotes a Se institutos offert, ut docent Patres omnes, et Concilium Tridentinum loco citato. Ubi adverte: Sacramentorum est justificare, sacrificii vero est propitiare, sive Deum propitium reddere; ut scilicet peccatorum incipiat misereri, eisque gratiam praevenientem et excitantem largiatur. Eucharistia ergo sive Missa, qua sacrificium est, impetrat nobis gratiam hanc praevenientem, atque simul impetrat remissionem poenae peccatis debitae, insuperque culpae venialis: culpam autem mortalem per se non tollit aut abolet, nisi in eo, qui bona fide nesciens se esse in culpa mortali Missam celebraret, huic enim Eucharistia culpam mortalem remittit, primamque gratiam et justitiam confert; sed id facit non qua sacrificium, sed qua Sacramentum est. Unde peccator laicus peccatum suum ignorans, et bona fide Eucharistiam sumens, pari modo ex ea peccati remissionem primamque gratiam et justitiam consequitur.
10:19
Id est per sanguinem Christi, non autem per sanguinem hircorum et vitulorum legis veteris. Incipit hic secunda epistolae pars, qua Apostolus more suo a dogmatibus transit ad mores Hebraeorum efformandos. Hactenus enim docuit eos, veram fidem, justitiam et salutem petendam esse a Christo, non a lege: jam hortatur eos ad constantiam in eadem fide et pietate Christiana, ne scilicet ob Judaeorum persecutiones, odia et bonorum expilationes, ab ea desciscant. Ita Theophylactus. Nota: «Fiduciam in introitu,» vel, ut graece est, «eis tēn eisodon,» id est, «in introitum sanctorum,» vocat Apostolus spem introeundi in Sancta sanctorum, id est, in coelum. Ita Theophylactus. Posset secundo, sic explicari cum nonnullis, q. d. In ipso Christi introitu in Sancta sanctorum, id est in coelum, habemus spem nos etiam in illud introituros.
10:20
Pronomen «quam» coheret cum «viam novam,» refertque introitum sanctorum. Unde aliqui ex Graeco clarius hic vertunt et legunt «quem,» scilicet introitum; sed Latina syntaxi eadem est sententia et sensus, sive vertas «quam,» sive «quem.» Hic enim introitus non est aliud, quam via in coelum. Via enim in coelum est initium introitus in coelum et introitus in coelum est complementum viae in coelum. Secundo, Vatablus in voce «ton,» id est «crass,» subaudiens «kata,» paulo clarius ita vertit, «cum habeamus libertatem introeundi in Sancta per sanguinem Jesu, ea via, quam dedicavit nobis.» Tertio, Syrus haec ita trajicit: «Habemus fiduciam in introitu aedis sanctae, et viam vitae» (id est, ad vitam et salutem aeternam) «per sanguinem Jeschua, quam initiavit nobis.» Sed hae versiones licet in se clare sint, verba tamen Graeca invertunt et distorquent: unde Latina nostra versio planissima est, et ad verbum Graeco respondet, juxta explicationem jam datam. Initiavit, — «enekainisen,» id est innovavit, primus calcavit et inivit, vel etiam dedicavit aliisque communem fecit, ut vertit Vatablus; inde enim Encoenia vocantur dies dedicationis. Primus ergo Christus viam in coelum initiavit, quia primus illam ingressus est, itaque ex invio viam fecit, eamque nobis stravit et complanavit. Alludit enim Paulus ad eos, qui primo vias ob nivem aut similem causam invias ineunt, calcant, easque secuturis pervias efficiunt, uti faciunt in Alpibus incolae: quod gallice dicimus, «Il nous a frayé le chemin»; et flandrice, «Hy heeft ons den wegh ghebaent.» Hoc enim est viam initiare, et initiando complanare, aliisque communem et perviam efficere. Viam novam. — Pro «novam» graece est «prosphaton,» id est recentem, novam, nullius pede hactenus calcatam. Et viventem, — id est permanentem, seu perpetuae efficaciae, vigentem semper et florentem. Secundo, «viventem,» id est, quae ad vitam aeternam ducit. Unde Syrus vertit «urecha dechaie,» id est viam vitae. Tertio et optime, «viventem,» quia haec via vivens et animata est caro Christi, et Christus ipse, qui dicit: «Ego sum via, veritas et vita.» Per velamen enim erat via in Sancta sanctorum; velamen autem hoc significabat carnem Christi, ut subdit Apostolus. Sicut ergo per velamen discissum vel divisum, quasi per viam apertam et patefactam ibatur in Sancta sanctorum: ita per carnem Christi in cruce discissam, quasi per viam imus in coelum. Itaque sicut via Alpium vocatur via per Alpes, ita via velaminis vocatur via per velamen, id est per carnem Christi. Quare via in coelum est caro Christi passa, sive Christus ipse passus, quam fide et spe, quasi duobus pedibus incedimus et calcamus, dum credimus et speramus per Christi passionem nos perventuros ad remissionem peccatorum, justitiam, sanctitatem et salutem; itaque hac via recta pergimus et tendimus ad coelum. Praeclare S. Ambrosius in Psal. cxviii, serm. 5: «Creatus,» inquit, «Christus secundum susceptionem carnis, ut redimeret creaturas. Creatus, ut vias mihi demonstraret aeternas, quibus homo redire possit ad Dei regnum. Ergo quia principium est viarum Dei, hoc principium sequamur. Prius viam novi ingressus est Testamenti, ut eam sterneret nobis. Si jejunamus, ante nos ille jejunavit. Si pro nomine ejus sustinemus injurias, prius ille sustinuit pro nostra redemptione, cervices suas posuit in flagella, maxillas suas in palmas; ascendit crucem, ut doceret mortem non esse metuendam. Denique quasi praecedens ait Petro: Tu me sequere; et ideo Petrus cursum consummavit, quia secutus est Christum,» etc. Per velamen, id est carnem Suam. — Hinc patet velum, quod erat ante Sanctum sanctorum, eaque velabat, significasse allegorice carnem Christi, idque apposite. Primo, quia carne Christi velabatur divinitas illius, sicut velo hoc velabatur Deus sedens super Cherubim in Sancto sanctorum. Ita Anselmus et alii Patres. Secundo, quia per carnem Christi patefactum est coelum, sicut per velum in altum sublatum patefiebant Sancta sanctorum: cujus rei typo velum hoc in passione Christi scissum patefecit Sancta sanctorum, ut significaretur per carnem Christi in passione discissam, viam et aditum nobis esse reseratum in coelum, uti jam dixi. Ita Chrysostomus.
10:21
Repete et supple «habentes.» «Domum Dei» vocat coelum, ut vult Theophylactus, vel potius Ecclesiam, tam militantem, quam triumphantem. Utrique enim praesidet et imperat Christus. Notat hic Paulus tria bona Christianis per Christum data, primum est fiducia accedendi ad Deum; secundum, via strata in coelum; tertium, pontifex et advocatus ipse Christus. Ne quis enim timidior diceret: Fateor iter esse stratum, sed quomodo terribilem irati Patris, in quem peccavi, conspectum subibo? occurrit Paulus: Ne timeas, inquit, habes Christum pontificem, qui te inducet, et propitium tibi Patrem efficiet. Unde infert, dicens: «Accedamus cum vero corde,» etc.
10:22
Nota: Cor verum vocat cor sincerum, non fucatum, quod Hebraei vocant «neeman,» id est fidele, verum, sincerum. In plenitudine fidei. — Id est, cum plena fide, graece «en plērophoria pisteōs.» Quod secundo, cum Vatablo verti potest, cum plena persuasione, certitudine et firmitate fidei, uti dixi Rom. xiv, 5. Tertio, Syrus vertit «betuchelana dehaimanuta,» id est cum fiducia fidei, id est cum fiducia fideli, sive quam parit recta, plena et certa fides. Aspersi corda (id est in cordibus et mentibus nostris lustrali sanguine Christi, eoque emundati) a conscientia mala. — Id est a peccatis, quae conscientiam malam et vitiosam efficiunt. q. d. Puris cordibus accedamus ad Deum. Metonymice enim ponitur aspersio pro purgatione et puritate, quae per aspersionem efficitur. Alludit ad aspersionem sanguinis, qua fiebat legalis expiatio, ut dixi cap. ix, vers. 13. Pari enim modo interna animae expiatio fit per aspersionem, id est, applicationem sanguinis Christi in baptismo. De baptismi enim aspersione et emundatione loqui Apostolum, patet ex sequentibus. Et abluti corpus aqua munda. — Aquam baptismi vocat mundam, id est purgantem et mundantem. Ita Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Anselmus. Non bene ergo id nonnulli negant: nam aqua quae jam corpus emundat, non est alia, quam aqua baptismi. Alludit ad aquam expiationis, ex cineribus vitulae rufae confectam: Judaei enim immundi, si ea corpus abluerent, legaliter mundabantur, mundique censebantur, q. d. Sicut Judaei immundi aspersi aqua expiationis, eaque emundati, munde, religiose et fidenter accedebant ad Deum in suo tabernaculo et templo habitantem: ita multo magis nos, qui per baptismum non solum in corpore, sed etiam in anima abluti sumus, idque per applicationem sanguinis Christi, quam facit baptismus puro jam corde et corpore, sancte et alacriter ad Deum accedamus.
10:23
«Confessionem spei» vocat fidem, fideique professionem, qua baptismum accepturi Hebraei recitantes Symbolum de more, professi sunt se credere in Christum, et per Christum credere et sperare carnis resurrectionem, et vitam aeternam in coelo. Vide dicta cap. iii, vers. 1. Evangelium ergo est confessio nostra. Pari modo Mahomet suam fidem et legem vocavit arabice «alcoran,» id est confessio, a radice «karrar,» id est confessus est: eo quod in Alcorano descripserit fidem et legem, quam omnes Mahometani confiteri et profiteri debeant. Hanc ergo fidem fideique confessionem quae spem jam dictam excitat et acuit, vult Apostolus servari «indeclinabilem,» id est firmam et inconcussam; quae non vacillet, non nutet huc illuc, nec declinet a recto rectaque fide, etiam urgentibus et impellentibus persecutionibus. Secundo, ut Anselmus, «indeclinabilem,» id est quae deorsum non inclinetur, ut deprimatur et devergat ad cupiditatem opum rerumque terrenarum; sed semper quasi ignis more suo sursum acclinet et assurgat, tendatque ad desiderium et prosecutionem bonorum coelestium et aeternorum, quae sunt objectum hujus fidei, confessionis et spei. Unde subdit Apostolus: Fidelis enim est, qui repromisit. — Deus scilicet, qui haec bona caelestia, uti promisit, ita fideliter ea vobis conferet et praestabit, si et vos vicissim Illi fideles et in fide Christi constantes perseveretis, pro eaque bona terrena contemnatis, et, si opus sit, perdatis et profundatis.
10:24
Pro «in provocationem» graece est «eis paroxysmon,» id est ad exstimulationem, q. d. Homines vitiosi considerant vitiosa aliorum exempla, ut ea imitentur; vos vero, o Hebraei Christiani, considerate mutua Christianorum exempla charitatis, aliorumque bonorum operum, quae vos provocent et incitent non ad invidiam, sed ad imitationem, ut scilicet pro omnibus vestris tam negotiosis, corporeis et inanibus legalibus observantiis, observetis et exerceatis sustem officia et actus charitatis, aliarumque virtutum, sicut alios Christianos videtis facere. Quemadmodum enim ferrum ferro acuitur, et lapis lapidi allisus ignem elicit: sic anima animae commorans, ad eadem ipsam incitat, ut charitate ardeat, sicut et ipsa ardet, ut notat Chrysostomus et Theophylactus: tanta vis est exempli. Et quis dubitet in illo nascentis Ecclesiae fervore Christiano, virtutum fuisse ferventissimam contentionem?
10:25
Pro «collectionem» graece est «episynagōgēn,» id est aggregationem, ut vertit Vatablus et Erasmus. Per aggregationem et collectionem hanc, Apostolus primo, intelligit Ecclesiam, q. d. Ne deseratis, o Hebraei, per apostasiam aut haeresim Ecclesiam Christianam, cui aggregati estis, et in qua collecti et compacti estis, quasi in unum idemque corpus Christi mysticum. Timebat enim Apostolus, ne Hebraei metu et persecutione Judaeorum, ab Ecclesia ad Synagogam et Judaismum deficerent: hinc ad eos in fide et Ecclesia Christi confirmandos identidem eos ad constantiam adhortatur, hicque, uti dixi initio epistolae, finis et scopus est totius epistolae. Unde et subdit: «Voluntarie enim peccantibus» (apostatantibus) «nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccato hostia.» Secundo, per aggregationem et collectionem hanc intelligit Apostolus coetus Ecclesiae et conventus fidelium ad sacram synaxim, et ad verbum Dei precesque publicas: hos ergo conventus vult Apostolus a Christianis diligenter frequentari, tum ut publice fidem suam profiteantur, Deumque colant, et publicas ei laudes et gratiarum actiones persolvant; tum ut in iis invicem excitent et provocent ad charitatem et bona opera, ac praesertim ad constantiam in fide, instante persecutione. Illi enim publici et mutui congressus mire fovent fidem et charitatem, quae in secessu et separatione diuturniori languescit. Sic enim S. Ignatius, in suis epistolis assecla et sectator S. Pauli, paulo post Pauli tempora, Ephesios et Smyrnaeos cohortatur, ut frequentent hos coetus Ecclesiasticos, et causam reddit: «Quia,» inquit, «confirmabunt vos»; ac minatur, si ab iis se subtrahant, fore ut excidant a fide et charitate. Ita quoque explicant S. Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Oecumenius. Hic sensus connexus est et subordinatus priori: qui enim Ecclesiae coetus negligunt et deserunt, facile quoque urgente persecutione, Ecclesiam ipsam fidemque Christi deserunt et abnegant. Male ergo novantes hunc locum torquent contra vitam eremiticam. Apostolus enim loquitur de iis, qui Ecclesiam, vel ob metum, vel ob desidiam negligunt aut deserunt; non autem loquitur de iis, qui turbam saeculi et saecularium conversationem, pietatis, puritatis et contemplationis studio fugiunt. Adde, Eremitas omni saeculo solere diebus Dominicis et festis ad sacras synaxes, preces et collectiones spirituales in Ecclesiam convenire, eaque quae ibi audierant, in eremum redeuntes per hebdomadam meditari et exercere. Sicut consuetudinis est quibusdam. — Insinuat Apostolus aliquos tepidiores et torpidiores, a fide et Ecclesia Christi metu Judaeorum defecisse, ut notat Theodoretus, ideoque reliquis eamdem apostasiam metuens, eos tota epistola ad constantiam animat et corroborat. Sed consolantes. — Graece «parakalountes,» id est consolantes, vel etiam exhortantes, scilicet singuli, non tantum seipsos, sed alios, ut scilicet alter alterum in persecutione soletur, exhortetur et instiget tum ad constantiam in fide et Ecclesia Christi, tum ad conventus Ecclesiasticos et coetus fidelium frequentandos: qui tum fide et Ecclesia Christi fovemur et communimur; nam illo tempore, prout persecutio fervebat, aut sedabatur, hic illicve fiebant conventus et synaxes. Vult ergo Apostolus ut quisque proximo horam et locum conventus indicet et admoneat, ad eumque cohortetur et excitet. Id exigit filum orationis Paulinae, et colligitur ex S. Ignatio et Chrysostomo jam citatis. Id fecisse Martyres primis trecentis Ecclesiae annis patet passim ex eorum Actis. Vult autem Apostolus ut alter alterum ad hoc excitet, proponendo tum alia, tum vel maxime spem gloriae et retributionis aeternae brevi consequendae. Hoc enim est quod subdit: Et tanto magis, quanto videritis appropinquantem diem. — Graece «tēn hēmeran,» id est, illum diem, scilicet judicii et excidii tum orbis, tum urbis Hierosolymae sub Tito et Vespasiano: quae antonomastice dicitur «dies,» in qua hostes vestros Judaeos extrema ultio, vos vero plena laborum et afflictionum omnium manet merces et retributio. Nam ex acrimonia persecutionum, bellorum, tumultuum, ac praesertim ex abominatione desolationis, quam brevi visuri estis, aliisque signis praedictis a Christo, Matth. xxiv, finiale videre potestis, o Hebraei, sensim magis appropinquare, imo instare hanc diem excidii urbis Hierosolymae. Agite ergo, durate modicum in persecutione, quoniam appropinquat redemptio vestra. Nota: Alludit Paulus ad verba Christi, Matth. cap. xxiv, vers. 33, et Lucae xxi, 28: ideoque aeque ac Christus confuse et mixtim loquitur de die judicii et excidii tam orbis quam urbis, eo quod Apostoli, et post eos alii Christiani putarent eodem tempore fore excidium urbis et orbis. Putabant enim Jerusalem cum templo diruendam esse in glorioso Christi adventu et regno, quod erit in fine mundi et excidio orbis. Id sibi colligere videbantur ex dictis Christi, Matth. xxii, 7 et 8, et Matth. cap. xxiii, vers. ult. et penult., sed non recte, ut ibi dixi. Christus tamen et Paulus, ut eos in metu et spe contineant, eos in hoc errore relinquunt.
10:26
Galenus ex Clemente Alexandrino, lib. II Stromat., putat Apostolum loqui de quolibet peccato, quod voluntarie et ex certa scientia committitur, atque asserere quod omne tale aegre remittatur. Verum ex circumstantiis patet Apostolum tantum loqui de peccato apostasiae: dat enim hic causam cur dixerit versu praecedenti non esse deserendam collectionem nostram, quia scilicet, si id faciamus, non relinquetur nobis hostia peccati hujus expiatrix: ergo per «voluntarie peccantes» intelligit deserentes collectionem, id est, coetus Ecclesiae, ipsamque Ecclesiam. Unde pro «peccantibus,» graece est «hamartanontōn,» quod cum Ribera verti potest, «deficientibus» vel «desciscentibus,» scilicet ab Ecclesia et fide, quam sponte capessiverunt. Peccatum enim Hebraei vocant subinde «ascam,» id est desitionem vel defectionem. Secundo, id patet ex eo, quod ait: «Peccantibus post acceptam notitiam veritatis,» q. d. Peccant hi, quia fidem agnitam deserunt. Sicut enim in veteri Testamento apostasia ad idola, ita in novo Testamento apostasia a fide ad judaismum vel infidelitatem antonomastice est et dicitur peccatum. Tertio, id patet ex vers. 29, ubi ait, hos peccantes Filium Dei conculcare, et sanguinem testamenti pollutum ducere, et spiritui gratiae contumeliam facere; quia videlicet Christi redemptionem Christumque negant, itaque tam Christo quam Spiritui Sancto ingrati et contumeliosi sunt. Quarto, quia vers. 32 et seq. hortatur eos ad constantiam in fide et Ecclesia Christiana. Sensus ergo Apostoli est, q. d. «Voluntarie peccantibus,» peccato scilicet apostasiae, sive desciscentibus voluntarie a Christo et collectione nostra, id est Ecclesia, «non relinquitur» id est aegre et vix relinquitur, «hostia pro peccato,» qua peccatum illud expient, tum quia tales apostatae plane indigni sunt venia, tum quia sua certa malitia et infidelitate claudunt fontes divinae misericordiae. Adde, proprie et rigide apostatis Hebraeis a Christo ad judaismum deficientibus nulla relinquebatur hostia aut veniae spes: quia talibus in tali statu manentibus, nec Christus, utpote quem abnegant, nec alius Messias venturus, utpote qui nullus est, nec legis sacrificia, utpote infirma et jam abolita, prodesse poterant. Tales ergo Hebraeos (qualibus hic loquitur Apostolus) non hostia, non venia, sed terribilis tantum Dei ultio manet. Nota: Chrysostomus, Ambrosius, Anselmus et Theophylactus, per «hostiam pro peccato» intelligunt baptismum; quia baptismus est figura mortis Christi, qui fuit hostia pro peccato, q. d. Voluntarie peccantes post baptismum, nullo amplius baptismo expiari possunt. Sed hoc durius et coactius est, estque praeter mentem Apostoli. Apostolus enim sic peccantibus ait nullam relinqui hostiam, sed tantum terribilem Dei vindictam. Jam si per «hostiam» baptismum intellexisset, excipere potuisset aliquis dicendo, sic peccantibus non relinqui quidem baptismum, non tamen ideo Dei judicio et vindictae eos reservari, quia medium quid eis relinquitur, videlicet poenitentiae Sacramentum, quod est quasi secunda post naufragium tabula. Hinc patet, perperam hoc loco abusum esse Novatum, cum docuit lapsis negandam esse poenitentiam et veniam; maxime cum ipse non tam negaret poenitentiam coram Deo, lapsosque, si poeniterent, Deo reconciliari posse, quam contenderet ab Ecclesia non admittendos esse lapsos, etiamsi poeniterent, ad communionem communemque Ecclesiae societatem.
10:27
Graece est «pyros zēlos,» id est, ignis zelus et aemulatio. Ubi nota prosopopoeiam: quasi enim ignis tam conflagrationis mundi, quam inferni, esset animatus, essetque quasi bellua, puta leaena quaedam irritata et exacerbata, furensque ad sui vindictam, ita tribuit illi Paulus sensum et zelum vindicandi peccata in communem Deum admissa. «Zelum ergo ignis» vocat ignis vehementiam et impetum ulciscendi, quo ignis hic quasi naturali quodam zelo gloriae Dei accensus, ulciscetur et puniet acerrime peccata et injurias in Deum dominum et creatorem suum admissas. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Simili prosopopoeia Sapiens, Sap. v, 21: «Pugnabit, inquit, cum illo orbis terrarum contra insensatos. Ibunt directe emissiones fulgurum, et tanquam a bene curvato arcu nubium exterminabuntur» (id est, emittentur et ejicientur, scilicet haec jacula fulgurum in impios), «et ad certum locum insilient, et a petrosa ira» (graece «ek petrobolou orgēs,» id est, ex ira lapidatrice, vel saxorum jaculatrice) «plenae grandines mittentur» (id est, vibrabuntur. Alludit ad catapultam veterum, qua saxa vel in moenia, vel in hostes conjici solent): «excandescet in illos aqua maris» (vide hic zelum maris) «et flumina concurrent duriter: contra illos stabit spiritus virtutis» (ventus validissimus), «et tanquam turbo venti dividet» («ekrhipisei,» id est, eventilabit) «illos: et ad eremum perducet» («eremōsei,» id est, desolabit, desolatam faciet) «omnem terram iniquitas illorum.» Ubi nota, haec quae hic impiis comminatur Sapiens, eis obventura, primo, paulo ante judicium universale: tum enim omnes creaturae affligent impios Antichristi asseclas et praecursores, ut patet toto cap. viii et xvi Apocal., et cap. ix, 4. Secundo, statim post judicium. De hoc enim tempore proprie loquitur Sapiens, vers. 16 et 17, qui proxime praecedunt, et vers. 1. Videtur ergo dicere hic Sapiens quod data et lata a Christo sententia damnationis in reprobos, mox omnia elementa in eorum vindictam assurgent, quasi lictores et administri Christi domini et creatoris sui, scilicet coelum, ignis et aer, vibrando in eos ignem, fulgura, ventos, grandines, mare, effervescendo et exundando, ut eos cum terra absorbeat et obruat; terra, sub pedibus eorum hiando, ut corpora et animas eorum deglutiat et deturbet in infernum. Vide quantus hic sit zelus ignis et creaturarum omnium pro Deo creatore ac domino suo pugnantium, ejusque offensas et injurias vindicantium.
10:28
Probat argumento a minori ad majus, scilicet ex poena mortis proposita iis qui unum praeceptum Mosis repudiassent et transgressi essent, gravissime puniendos eos qui totam Christi legem abjecerint, ab eaque apostataverint.
10:29
Ambrosius et Theophylactus putant haec dici de iis, qui indigne suscipiunt Sacramenta. Secundo, Galenus et alii putant haec dici de quovis peccato mortali, quod fideles admittunt: per hoc enim implicite et interpretative contemnunt et quasi conculcant gratiam, redemptionem, mortem et sanguinem Christi. Verum, ut probavi vers. 26, loquitur Apostolus proprie de apostatis a Christo, Christique fide et collectione, id est Ecclesia. Hi enim proprie Christum Dei Filium, ejusque sanguinem, quo novum foedus et testamentum inter Deum et homines de aeterna haereditate eis danda sancitum est, quoque in baptismo abluti et sanctificati sunt, conculcant et pollutum ducunt, dum eum, quasi res inutilis, profana, nulliusque momenti, imo falsa et ficta foret, contemnunt, abnegant, abjiciunt: et hoc ipso Spiritui gratiae, id est, Spiritui Sancto, qui est auctor gratiae in Christi baptismo acceptae, quae eos Deo gratos, sanctos, Deique amicos et filios effecit, contumeliam faciunt. Nota: Pro «pollutum» graece est «koinon,» id est commune. Jam «commune» phrasi Hebraea idem est, quod immundum et pollutum. Nam talia erant illa, quae communia erant Gentibus, sive quibus Gentes incircumcisae et immundae communiter utebantur, ut dixi Rom. xiv, 14. Ita Chrysostomus. Secundo tamen, «communem» hic proprie accipi potest, q. d. Tales apostatae aestimant Christi sanguinem quasi communem sanguinem, qui non differat a sanguine hircorum, taurorum, vel aliorum hominum. Unde Syrus vertit, «et aestimaverit sanguinem testamenti «ach deculnas,» id est, tanquam cujuslibet alterius,» scilicet hominis.
10:30
q. d. Ut sciatis tales apostatas gravissime puniendos, scitote et cogitate Deum esse terribilem; utpote qui dixit Deuter. xxxii: «Mihi vindicta,» scilicet competit. Vide dicta Rom. cap. xii, vers. 19. Quia judicabit. — Beza vertit «gubernabit»; sed perperam: agitur enim hic de ultione, non de gubernatione. «Judicabit» ergo, id est puniet et plectet: sic et alibi saepe sumitur per metonymiam.
10:31
Est emphasis in epitheto «viventis,» q. d. Deus noster non est saxum, non idolum, uti sunt dii Gentium, qui oculos, aures, manus habent, sed lapideas, quibus nihil sentiunt: Deus enim noster est vivens, ac consequenter tangitur, et sentit apostasiam a Se, et apostatarum in Se injurias, iisque irascitur, easque vindicat et conterit. Secundo, vivens est Deus, quia immortalis et aeternus, in perpetuum vivit et viget, ut nunquam ipsius oculos, memoriam aut manus effugere possis. Ita Theophylactus.
10:32
Hactenus excitavit Apostolus Hebraeos ad constantiam in fide, terrore judicii et gehennae; nunc quasi sapiens orator, ut notat Theophylactus, terrorem hunc lenit; et quo suavius in eorum animos influat et persuadeat, urget eos alio argumento, petito a laudibus Hebraeorum, et prima illorum in fide constantia, q. d. Hactenus fortes in persecutione perstitistis; pergite, non alios, sed vosipsos imitamini, aspicite primam vestram constantiam: cucurristis bene, ad medium stadii pertigistis, exiguum agonis restat; palma vobis est ante oculos, est pene in manibus, nolite eam apostatando abjicere, aut prodigere. Hoc enim non tantum pudendum, sed et stultum ac stolidum foret. Illuminati, — id est baptizati: baptismi enim effectus est, mentem illuminare Christi fide, cognitione et gratia. Unde S. Dionysius et Graeci patres baptismum vocant «phōtismon,» id est illuminationem. Vide dicta cap. vi, vers. 4, q. d. Paulus: Initio baptismi et conversionis vestrae, o Hebraei Christiani, generose a Judaeis vexationes, irrisiones, spoliationes et exilia pertulistis: tirones tanta praestitistis, quid ergo decet vos jam viros et milites, tot annos in Christi militia exercitatos, facere et praestare?
10:33
«In altero,» id est, in altera parte, hoc est, partim. Graecum «touto» respondet Hebraeo «ze,» quod saepe ponitur pro «baze,» id est, in hoc, hoc est, hac parte. Posset secundo, «to touto» referri ad «pathēmatōn» quod praecessit, ut intelligatur «to kata,» q. d. «kata touto pathēmatōn,» id est secundum hanc passionem, hoc est, secundum hoc genus passionis, nunc opprobria pertulistis; secundum aliud vero genus passionis, alias talia patientibus compassi estis. Spectaculum facti. — Id est, publice infamati, et quasi rei plectendi per theatrum traducti estis, publice ab omnibus quasi in theatro irrisi estis: hoc enim significat Graecum «theatrizomenoi.» Idem enim est, quod «en theatrois deiknymenoi,» id est theatrum, sive spectaculum facti estis, uti rei ad leones, bestias, ignes aliaque supplicia damnati publico theatro spectantur. Hac enim significatione I Cor. iv, 9, ait Apostolus spectaculum, graece «theatron,» id est theatrum, facti sumus. In altero (id est partim) autem socii taliter conversantium (talia opprobria et tribulationes patientium) effecti, — q. d. Vos, o Hebraei Christiani, multa a Judaeis ob fidem Christi passi estis, et simul quasi socii animo favistis et compassi estis, reque ipsa, consilio et opera juvistis alios Christianos, tam Judaeos, quam Gentiles, qui ob eamdem Christi fidem, sive in Palaestina, sive extra eam, tam a Gentilibus, quam a Judaeis, opprobria, tribulationes et vincula passi sunt: adeoque in illis vos passi estis, quia ipsorum aerumnas et passiones per compassionem vestras fecistis, itaque eas sensistis, ac si vos ipsos tetigissent. Agite ergo, pergite et persistite in hac vestra patientia, fortitudine et constantia.
10:34
Noster cum Syro legit «desmiois,» id est vinctis. Jam legunt «desmois mou,» id est vinculis meis, quibus scilicet ego Paulus Romae a Nerone vinctus fui, compassi estis. Ita Chrysostomus, Theophylactus et Oecumenius. Compassio haec non verbalis nec mentalis tantum, sed realis fuit. Sic enim misericordes divites pauperibus compatiuntur, cum eorum miseriam data stipe levant. Mira fuit Christianorum charitas et beneficentia in martyres Christi causa vinctos, ut patet non tantum ex Tertulliano et Cypriano, sed etiam ex ipso Luciano in Peregrino, ubi narrat, quod Peregrinus hic, licet infidelis esset et hypocrita, hac tamen de causa Christianum se finxerit, et carceri pro fide Christi se obtulerit, ut eleemosynis fidelium tam largis potiretur. Ita Clemens, lib. V Constit. Apost., cap. 1, jubet ut fideles martyribus et vinctis pro Christo subveniant suis opibus. «Sin vero,» inquit, «aliquis non habet, jejunet, et cibum ejus diei partitus destinet sanctis. Si vero potest, rebus suis omnibus divenditis, ex custodia eripere, beatus et amicus Christi erit.» Et mox: «Quod si isti» (vincti pro Christo) «tales sunt, ut eis Christus testimonium coram Patre tribuat, non debet pudere vos ire ad eorum carceres: hoc enim si feceritis, vobis vice martyrii habebitur; quod illi quidem reipsa martyrium subierant experiendo, vos vero aliter, nempe voluntate prompta, tanquam facti socii certaminis illorum. Talibus enim ait Dominus: Venite, benedicti Patris Mei, possidete paratum vobis regnum, etc. Esurivi enim, et dedistis Mihi manducare; in carcere eram, et venistis ad Me.» Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. — Cum scilicet bona vestra publico magistratus Judaici edicto, eo quod Christiani essetis, fisco addicta sunt. Ita Wandali duo sub Genserico rege Ariano saepius confessores, comitante matre, contemptis omnibus divitiis, cum Clericis ad exilium perrexerunt, ad quod eos mittebat Hunericus. Ita Muritta Diaconus, et quingenti Clerici Carthaginensis Ecclesiae ab Hunerico bonis spoliati et in exilium trusi, cum, Episcopis Arianis suggerentibus, ductores sive tortores auferrent eis id quod Christiani ad victum largiebantur, quisque eorum alacer cantabat: «Nudus exivi de utero matris meae, nudum oportet me ad exilium pergere: quia Dominus novit esurientibus cibum porrigere, et in deserto vestire.» Ita Victor Uticensis, lib. III Wandal. Ibidem alios memorat, qui bonis spoliati et in exilium acti, cum gaudio canebant: «Haec est gloria omnibus Sanctis ejus.» Sic itur ad astra. Festinemus ad coronas nobis a Deo in coelo paratas. Inter alios memorabilis fuit Saturus, cui cum Hunericus post promissa multa minaretur, ni fieret Arianus, se domum ejus, substantiam, filios et familiam distracturum, atque uxorem ipso praesente camelario in conjugium traditurum; cumque uxor haec audiens conscissis vestibus, soluto crine, cum filiis et infantula quam lactabat, ad mariti genua accideret, diceretque: «Miserere mei simul et tui, miserere communium liberorum, dulcissime conjux. Non subjaceant conditioni servili, quos claros reddidit prosapia generis nostri. Non subdar camelario, quae mihi inter coaevas semper plaudebam de Saturo meo.» Respondit Saturus quasi alter Job: «Tanquam una ex insipientibus mulieribus loqueris. Formidarem, mulier, si sola esset hujus vitae amara dulcedo. Si diligeres maritum, nunquam ad secundam mortem attraheres proprium virum. Distrahant filios, separent uxorem, auferant substantiam, mei Domini ego securus de promissis verba tenebo: Si quis non dimiserit uxorem, filios, agros, aut domum, meus non poterit esse discipulus.» Quid ultra? discedente muliere cum filiis rejecta, confortatur Saturus ad coronam, discutitur, exspoliatur, poenis conteritur, mendicus dimittitur. Interdicitur ei prodeundi accessus, totum ei tulerunt, stolam tamen baptismatis auferre non potuerunt, inquit Victor, lib. 1 Wandal. Hae veterum coronae; audi pares hujus aevi: anno 1613, in Japonia gravis in Christianos exarsit regis et principum ira ac persecutio. Christiani permulti etiam e prima nobilitate bonis omnibus privati in exilium expulsi sunt. Hanc mulctam adeo ipsi non defugere, ut exultantes bonis cederent, quin et ultro Gubernatori nomina sua deferrent, seque Christianos esse profiterentur. Rex, licet eis indignans ob fidem Christi, constantiam tamen admirans laudavit: quinimo quemdam capitaneum qui bonis metuens regi cesserat et fidem abdicarat, torve intuitus, ejusque vilem et abjectum animum increpans, officio et militari cingulo spoliavit, bonisque privavit. Christiani ut se magis obarmarent, sodalitatem Martyrum instituerunt, ad quam mox tria capitum millia sese aggregarunt. Hujus prima lex est: «Si pro fide Christi bona adimantur, hoc spolium forti et libenti animo tolerato.» Secunda: «Pari constantia et animo exilium et mortem pro christianismo excipito.» Quocirca plures eorum quod verbis professi erant, re ipsa praestiterunt. Arimae regulus caedi Christianorum tribunal erexerat, diem dixerat: mox ad viginti Christianorum millia ultro se Arimae stiterunt, ut se Christianos profiterentur, et martyria tum spectarent, tum obirent. Territus tyrannus cessit, et paucorum nece suum furorem satiavit. Ex illis octo vivos cremari jussit, inter eos erat pater et mater cum filio et Elia. Filia Magdalena nomine, virgo viginti annorum, exultans in mediis flammis, carbones ardentes capiti imposuit (quod apud Japones magnae reverentiae est signum) ut se prunis illis quasi purpureis rosis, aut candentibus carbunculis coronaret; frater ejus Jacobus, duodennis solutis igne vinculis, prunas quas vicerat festinus calcans, ad matrem pariter ardentem gratulabundus occurrit, terque sanctissima Jesu et Mariae nomina contentiori voce inclamans, beatae matris gaudia cumulans, ad ejus latus extinctus concidit. Audi Anglicana, quae partim ex Didaco de Yepes, Episcopo Tarraconensi, lib. II Histor. de Persecut. Anglicae, partim a viris fide dignis testibus oculatis accepi. Duas e tribus bonorum partes viduae nobilis, quod haereticorum templa frequentare nollet, fisco haeretici addixerunt: cumque ipsa ab amicis adjuta, a fisco bis terque propriam domum agrosque conduceret, et paulatim ditesceret, bis terque duabus bonorum partibus rursum spoliata est, quod ipsa miro cum gaudio laetitiaque tulit. Alius magnam pecuniarum summam, quae ad vitam sustentandam sola restabat, apud amicum Catholicum deposuerat, quam repertam abstulere satellites (Poursuivantes vocant Angli). Ille certior de rapina factus, sublatis in coelum manibus, gratias maximas Deo egit, quod ex illa hora eum in suum patrocinium, curam et providentiam suscepisset, solumque dolebat quod pecuniae quantitas amissa major non fuisset. Alia femina primaria uxor Gulielmi Lacei, gloriosi postmodum martyris, qui bona omnia, praecipuaque munia, eo quod haereticorum templa non adiret, gaudens amiserat, post direptionem bonorum perpauperem et inopem vitam ducebat, tanta cum laetitia, ut Deo pro tanto beneficio dignas gratias se agere non posse affirmaret, eo quod una cum bonis superfluas curas, sollicitudines et mundanas obligationes ei abstulerat, vacuumque tempus ad aeternam animi salutem comparandam hac ratione concesserat; et quamvis ob assiduas persecutiones domicilia terrasque mutare crebro cogeretur, tanto tamen gaudio et consolatione fruebatur, ut a Deo instanter peteret, ne exiguas suas aerumnas in hac vita remuneraretur, sed dolorem aut infirmitatem aliquam corporalem ad magnum animi gaudium temperandum, et peccata sua dum viveret, purganda, dignaretur immittere, quod divinitus ei praestitum est: sex enim vel septem ante obitum annos continuis gravissimisque doloribus et infirmitatibus exercita fuit, quas ipsa summa animi aequitate et alacritate sustinuit. D. Franciscus Tregianus, antiquae et nobilissimae familiae, quod R. D. Cutbertum Maynum seminarii Duaceni sacerdotem, et seminaristarum omnium protomartyrem hospitio excepisset, amplissimo patrimonio spoliatus est, et viginti quinque annos captivus vixit. Ferunt eum, cum sententia de amissione bonorum, et perpetuis carceribus ferenda esset, bysso candida vestitum comparuisse, et post latam sententiam dixisse: «Pereant bona quae, si non periissent, fortassis dominum perdidissent suum.» Excellentissimus Arondeliae Comes, Philippus Houardus, Norfolciensis Ducis filius et haeres, religionis Catholicae ergo dum in Galliam fugam parat, captus, in turrim Londinensem conjectus, et demum ad tribunal ductus et condemnatus est: post duodecim aut circiter captivitatis annos in vinculis gloriosus confessor, imo martyr obiit. Hic supremus in Anglia Comes et familiae nobilissimae, mirum dictu et quanta amisit, et qua animi aequitate novercantis fortunae fluctus sustinuit; in carcere enim captivus Catholicis omnibus non exemplo modo, sed etiam singulari solatio fuit; nullus unquam de bonorum rapina conquerentem, nullus de carceris incommodis, de negata libertate dolentem audivit; imo conquerentes et dolentes alios ipse nunc verbis erigere, nunc mira qua pollebat comitate consolari solebat. Illi praeter Deum, et caelestium rerum contemplationem sapiebat nihil; pecunias quas pro sustentatione Regina illi (nam juxta dignitatis gradum plus minusve in turri captivis assignatur) concessit, tenui et parco ipse contentus cibo, inter pauperes distribuit, alia multa dixit, fecit, sustinuit illustrissimus Comes, quae antiquorum primitivae Ecclesiae heroum facta vel aequent vel superent, et dignissima sunt quae aeternitati consecrentur. Haec pauca e multis. Macte animo, Angli Orthodoxi, aemuli primorum Christianorum et Martyrum. Haec est felicitas vestra, quod hocce saeculo persecutionibus procelloso, in Anglia nati, soli pene speretis, soli ambiatis martyrium, sive breve illud detur, sive longum et lentum per assiduas rapinas et vexationes. Ita constantes pergite. Haec est gloria Anglicanae Ecclesiae, quam nulla aetas, nulla saecula obliterabunt. Rapinam ergo bonorum vestrorum cum gaudio suscipite. Ecce coelestes opes et immensas ex aethere vobis exhibent angeli. Sustinete animose ad modicum carceres, verbera, opprobria, furcas, ignes, cruces pro Christo vestri amore crucifixo. Ecce aeternas laureas, ecce divinas coronas e coelo vobis ostentat et adornat Christus, amor vester et noster. Invident vobis gloriosum sanguinis martyrium pseudoepiscopi: at eo gloriosius in fortunis exhibent, quo durius et lentius. Certi estote, in hac rapina nobilem vobis dari martyrii lauream. Haec enim rapina vitam non qualem qualem, sed nobilem et gradu vestro dignam, non vobis solis, sed toti familiae et posteritati eripit, itaque non unum hoc et simplex, nec unius, sed multiplex et multorum est martyrium. Cognoscentes vos habere meliorem et manentem substantiam. — Pro «vos,» graece est «heautous,» id est vobis; sed corrigendum videtur «heautous,» id est vos, uti nonnulla exemplaria habent, itaque legit noster Interpres; illudque sententia ipsa exposcit. Rursum, ad «substantiam,» Graeca addunt «en ouranois,» id est in coelis. Certum enim est de coelesti substantia et opibus loqui Apostolum, q. d. Cum bonis vestris pro fide Christi spoliaremini, gaudebatis, quia cogitabatis, quod, licet in terris ad paupertatem redigeremini, per hoc tamen divites efficeremini in coelis apud Deum, qui bona vobis erepta cum fenore centuplicata reddet. Est metonymia, qua ponitur actus pro objecto, scilicet confidentia pro opibus, quas quis se adepturum confidit, q. d. Magnas spes, magnas opes habetis repositas apud Deum in coelis: nolite eas abjicere et profundere per pusillanimitatem, impatientiam et apostasiam; sed in vestra fide, spe et patientia persistite. Ita fiet ut harum opum, et horum meritorum magnam remunerationem et magna praemia sitis percepturi.
10:36
Pro «patientia» graece est «hypomonē,» id est sustinentia, longanimitas et patiens exspectatio liberationis et praemii, qua duramus in persecutionibus, aerumnis et rebus adversis, atque meliorem sortem longanimiter exspectamus. Unde subdit: Adhuc modicum sustinete, nam qui venturus est veniet, et non tardabit, ut vos hac persecutione liberet. Haec sustinentia necessaria est ad hoc, ut retineatur confidentia jam dicta: qui enim amittit hanc sustinentiam, amittit et confidentiam, ac consequenter et repromissiones melioremque substantiam, quam se adepturum confidebat in coelis, q. d. Paulus, uti explicat Chrysostomus: «Unum tantum vobis deest, o Hebraei, ut scilicet perseveretis et exspectetis futura, non ut iterum certetis: ad ipsam jam coronam proximi facti estis: certamina cuncta sustinuistis, vincula, tribulationes; substantiae vestrae direptae sunt. Quid ergo restat? state ut coronemini: hoc solum agite, ut exspectetis adventum coronae.» Simili modo ad patientiam, id est, patientem exspectationem liberationis et praemii fideles hortatur S. Jacobus, cap. v, vers. 7: «Patientes, inquit, estote, fratres, usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens donec accipiat temporaneum et serotinum (imbrem): patientes estote et vos, et confirmate corda vestra, quoniam adventus Domini appropinquavit.» Ubi pro «patienter ferens,» graece est «makrothymōn,» id est, longanimiter exspectans; et pro «patientes estote,» graece est «makrothymēsate,» id est, longanimiter exspectate et sustinete, adventum scilicet Domini, qui brevi judex aderit, ut vos pios et justos coronet, vestros vero persecutores impios et injustos condemnet. Hinc rursum S. Chrysostomus, homil. 35 in epist. I ad Corinth.: «Patiens, inquit, vocatur longanimis, quia longum et ingentem habet animum.» Et Gregorius, homil. 35 in Evang.: «Patientia, ait, est martyrium in occulta cogitatione.» Quocirca S. Hieronymus, in Epitaphio Paulae ad Eustochium: «Mater, ait, tua longo martyrio coronata est. Non solum enim effusio sanguinis in confessione reputatur, sed devotae quoque mentis servitus immaculata quotidianum martyrium est.» Huc pertinet illud S. Bernardi in Octava Paschae, serm. 1: «Est, inquit, martyrii genus, est quaedam effusio sanguinis in quotidiana corporis afflictione. Est et baptismus aliquis in compunctione cordis et lacrymarum assiduitate. Sic quippe infirmis et pusillis corde necesse est, ut quem semel pro Christo ponere non sufficiunt, saltem mitiori quodam, sed diuturniori martyrio sanguinem fundant.» Patientiam homini necessariam esse docuerunt pariter Gentiles. Bion aiebat «magnum malum esse, non posse ferre malum: absque hoc enim nulli potest esse vita suavis.» Testis Laertius, lib. IV, cap. VII. Antisthenes dicebat «virtutem sibi sufficere ad felicitatem, nec ulla re opus habere nisi robore Socratico.» Socrates autem ad omnium rerum patientiam obduruerat. Testis Laertius, lib. VI, cap. I. Agesilaus cum arderet podagrae doloribus, eumque Carneades invisisset, atque exiisset tristis: «Mane, inquit, Carneades, nihil enim illinc» (ostendens pedes podagricos et pectus) «huc pervenit»: significans pedes quidem dolere, sed animum dolore vacuum esse. Testis Plutarchus in Lacon. Zeno percunctanti, quo pacto esset affectus erga convicia: «Perinde, inquit, atque si legatus absque responso dimittatur.» Quid jam faciat Christianus, cui tanta patientiae praemia et coronae e coelo ostentantur? Notat Tertullianus, lib. De Patientia, cap. XV, patientiam Christiano ita necessariam esse, ut omnibus hominis actibus et Dei mandatis intervenire et intermisceri debeat. «Patientia, inquit, fidem munit, pacem gubernat, dilectionem adjuvat, humilitatem instruit, poenitentiam exspectat, exomologesin adsignat, carnem regit, spiritum servat, linguam frenat, manum continet, tentationes inculcat, scandala pellit, martyria consummat; pauperem consolatur, divitem temperat; infirmum non extendit, valentem non consumit; fidelem delectat, Gentilem invitat; servum domino, dominum Deo commendat; feminam exornat, virum approbat; amatur in puero, laudatur in juvene, suspicitur in sene; in omni sexu, in omni aetate formosa est.» Deinde patientiae effigiem et habitum ita depingit: «Vultus, ait, illi tranquillus et placidus, frons pura, nulla moeroris aut irae rugositate contracta: remissa aeque in laetum modum supercilia: oculis humilitate, non infelicitate dejectis: os taciturnitatis honore signatum: color qualis securis et innoxiis: motus frequens capitis in diabolum, et minax risus: amictus circum pectora candidus et corpori impressus, ut qui nec inflatur, nec inquietatur. Sedet enim in throno spiritus ejus mitissimi, qui non turbine glomeratur, non nubilo livet, sed est terrenae serenitatis, apertus et simplex, quem tertio vidit Elias. Fatigetur ergo improbitas patientia tua: quod si patientiae incubabo, non dolebo; quod si non dolebo, ulcisci non desiderabo.» Ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem. — Pro «facientes» graece est «poiēsantes,» id est, ut, cum feceritis et compleveritis usque ad finem voluntatem Dei, quae est ut perseveretis et crescatis in fide, patientia et charitate Christiana, tunc reportetis promissam vobis substantiam et opes in coelis.
10:37
Graece «mikron hoson hoson,» id est, parum tantum tantum, id est tantillum, perpusillum, modicum et aliquantulum. Hebraei enim per geminationem significant superlativum, ut cum dicunt «ficus bonas bonas valde,» intelligunt ficus optimas: sic «parum parum,» id est minimum; «tantum tantum,» id est tantillum. Nota: Citat Paulus Habacuc prophetam, qui cum cap. I graviter questus esset, quod impii Chaldaei piis Judaeis dominarentur, Deusque eos et res humanas negligere videretur: respondet ei Deus cap. II, Cyrum esse venturum, qui Judaeos Babylone liberet, et allegorice Christum esse venturum, qui impios judicet, et pios ab eis afflictos consoletur. Id coepit facere Christus primo Suo in carnem et mundum adventu: tunc enim pauperes, humiles et lugentes in Sion, ut ait Isaias cap. LXI, consolatus est; superbos autem et incredulos Pharisaeos et Judaeos a fide, gratia et Ecclesia Sua repulit. Perfecte autem idipsum faciet Christus in secundo Suo ad judicium adventu, cum regnum peccati evertet, et impios gehennae, pios coelo addicet, q. d. Brevi veniet Christus ut liberet nos tum inchoate a peccato et daemone primo Suo in mundum adventu, tum complete ab omni malo et miseria in secundo Suo adventu ad judicium, quo venturus est tanquam judex, ut tyrannos et impios condemnet, patientes, pios et fideles praemiet et coronet. De utroque ergo Christi adventu loquitur Habacuc, cap. II, magis tamen de secundo, de eoque illum hic explicat Paulus, ut hisce ejus verbis et promissis Hebraeos excitet ad spem, patientiam, constantiam et fortitudinem, in tolerandis persecutionibus pro fide Christi. Nota: Paulus non tam verba, quam sensum Habacuc citat. Habacuc enim non habet haec verba: «Adhuc modicum aliquantulum»; sed: «Exspecta illum, quia veniens veniet, et non tardabit,» id est, post modicum tempus, brevi et cito veniet. Dices: Quomodo ergo paulo ante ait Habacuc, hanc visionem esse procul, id est longe remotam et post multa tempora futuram. Respondeo: Remota erat in se tempore Habacuc, praesertim quatenus Messiam, sive Christum, ejusque tempora spectabat; quatenus vero cum Deo Deique aeternitate, in qua haec videbat Propheta, comparatur, eatenus prope erat, et post modicum tempus futura. «Mille enim anni ante oculos Tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit,» Psalm. LXXXIX, vers. 4. Et sic omnis praesens vita, voluptas aeque ac afflictio momentum est, si cum aeternitate conferatur. «Momentaneum, inquit Apostolus, et leve tribulationis nostrae aeternum gloriae pondus operatur in nobis.» Utinam hoc modicum pervideamus et dispiciamus! Qui venturus est. — Id est Christus: Christi enim nomen est «ho erchomenos,» id est veniens, ut patet Matth. XI, 3; Apocal. I, 4. Et non tardabit. — Quin scilicet tempore a Se praefinito et promisso veniat, ut Suos pios afflictos, atque vos imprimis, o Hebraei, liberet et salvet. Tardare enim dicitur non is qui ultra desiderium et votum exspectantium, sed is qui ultra praefinitionem et pactum suum adventum differt.
10:38
q. d. Interea temporis, donec Christus liberator veniat, justus fide in Deum et Christum sustinebit se in mediis malis, ut non abjiciat spem et confidentiam, sed in sua justitia et patientia, uti coepit, ita perget per fidem vivere, crescere et proficere. Nota: Loquitur, ut dixi, Habacuc ad litteram de fide, qua credebant et sperabant Judaei, Deum juxta promissa missurum Cyrum, qui eos Babylone liberaret; allegorice vero, uti hic explicat Paulus, loquitur de fide in Christum redemptorem: hac enim fide proprie justus vivit. Vide dicta Rom. I, 17. Nota secundo: Loquitur tam Habacuc, quam Paulus non solum de inchoatione vitae justae et sanctae, sive de prima justificatione, sed etiam de ejus incremento et profectu, quibus enim rebus res primo producitur, iisdem conservatur et crescit. Sicuti ergo dicimus nos per halitum, per animam, per calorem naturalem vivere, id est vitam inchoare, conservare et continuare: ita hic dicitur: «Justus ex fide vivit,» q. d. Qui fidem primo acceptat, Deoque et Christo credere incipit, hic hoc ipso inchoat viam ad justitiam et ad amicitiam cum Deo ineundam. Pari modo qui jam justificatus est, quique fidem Christi retinet, et bona opesque quas Christus suis fidelibus in coelo promisit, firma fide et spe spectat: hic permanebit in gratia, amicitia et justitia accepta, proque ea fortiter persecutiones feret, itaque promissas a Christo opes et praemia in coelis consequetur; qui autem increduli esse aut diffidere Christo coeperint, hi peccabunt, vitamque gratiae, justitiae et amicitiae, consequenter et gloriae haereditatisque Dei amittent. Justus ergo, licet sit in captivitate et persecutione (uti erant Judaei tempore Cyri, et Hebraei tempore Christi), licet undique exagitetur, tamen interius in anima sua silens, quietus et laetus vivet in fide et spe sua, qua fidelissimo suo domino, amico et patri innixus, certo credit et sperat se illi curae esse, ab eo regi, protegi, roborari, ac tandem fidei et constantiae suae coronam aeternam accepturum in coelis; qui autem incredulus est et diffidit, quia timidus et pusillanimus, ideoque a Deo et Christo impie deficit in tentatione et persecutione, ac consequenter injustus est, hujus «anima, ut habet Habacuc, non erit recta in semetipso,» sed distorta, turbata, agitata inter spem et metum, inter tot humana consilia et praesidia, ad quae assidue respectat, ac consequenter non placebit Deo, uti vertunt Septuaginta et ex iis Paulus. Est ergo sententia haec, «Justus ex fide vivit,» generalis et vera, tam in Judaeis, quam Christianis, tam in peccatoribus qui primo justificantur, quam in justis qui in justitia permanent et proficiunt: omnes enim hi fide vivunt, id est, vitam animae, qua vivit anima per gratiam et justitiam, inchoant, conservant et promovent per fidem. Quod si subtraxerit se (scilicet per incredulitatem, diffidentiam, pusillanimitatem, id est, si incredulus fuerit, ut habent Hebraea et noster Interpres, Habacuc II), non placebit animae Meae. — Hebraea et Noster, Habacuc II: «Non erit anima ejus recta in semetipso.» Anima enim quae non est recta, non placet Deo, q. d. Si quis taedio victus aut animo in persecutione, aliave adversitate fractus patientiam abrumpat, collum et humeros oneri subtrahat; si pressus malis, moraque victus animum despondeat, excidat a fide, et abjiciat fidem, spem, justitiam: hic non placebit animae Meae. Loquitur Deus humano more, ut notat Galenus, q. d. Non complectar apostatam, nec deosculabor beneplacito Meo; uti complecti soleo eos, qui Mihi amica et fideli necessitudine conjunguntur. Deus enim quasi injectis brachiis de collo propendet hominum fortiter pro Christo agentium; ubi autem grati esse desinunt, et remissa contentione laborem narrantur, omittit Ipse quoque complexum: sicque desertor citatem, obstinationem, omniaque mala et aerumnas collabitur. Rursum talis apostata non placebit, id est displicebit (est enim meiosis) animae Meae, Meamque iram et indignationem incurret.
10:39
«Filii subtractionis,» id est incredulitatis, et, ut Anselmus, apostasiae. Hanc enim vocat hic Paulus, secutus Septuaginta Habacuc II, «subtractionem.» Nam opponit eam «fidei,» dicens: «Non sumus subtractionis filii, sed fidei,» q. d. Non sumus homines nos subtrahentes, qui scilicet subtrahamus nos et deficiamus a fide et obedientia Christi per infidelitatem. Hinc Erasmus vertit, non sumus subtractores et detrectantes obedire. Opponit enim Apostolus «hypostolēn,» id est subtractionem, «tē hypomonē,» id est tolerantiae et perseverantiae in jugo et obedientia Christi. «Filii» ergo «subtractionis» sunt filii Belial, id est, sine jugo, qui a jugo fidei et obedientiae se subtrahunt et subducunt. In perditionem. — Quasi dicat: Si subtrahamus nos a fide Christi, imus in perditionem et gehennam. Sed fidei. — Supple, filii sumus, id est, fideles sumus, credentes et sperantes in Christum. In acquisitionem animae. — Ut scilicet hac fide animam liberemus a perditione et morte, tum praesenti et spirituali peccati, tum aeterna in inferno; ne ibidem fiat acquisitio, id est possessio daemonum; sed ut eam lucremur et acquiramus tum Christo, tum nobis, ut scilicet anima nostra fiat possessio et peculium Christi, utque nos ipsi animam nostram in hac vita inchoate per patientiam, sed in futura plenissime et felicissime possideamus eam per gloriam in aeterna beatitudine. Ita Anselmus.
10:1
Supra apostolus consideratis his, quae aguntur in utroque testamento, ostendit praeeminentiam novi testamenti ad vetus, hic probat unum quod supponit, scilicet quod vetus non poterat mundare peccata. Et hoc est ultimum illorum quinque, quae praemiserat de Christo. Et circa hoc duo facit. Primo enim ostendit defectum veteris testamenti circa abolitionem culpae; secundo ex hoc comparat sacerdotem novi testamenti ad sacerdotem veteris testamenti, ibi omnis quidem sacerdos. Iterum prima in duas. Primo enim proponit, quod intendit; secundo probat per auctoritatem Scripturae, ibi ideo ingrediens mundum. Item prima in duas. Primo enim proponit intentum suum; secundo probat, ibi alioquin cessant. Circa primum sciendum est, quod apostolus ex conditione et ritu veteris legis concludit ipsum defectum. Per peccatum autem fit privatio futurorum bonorum, et ideo quasi illud peccatum pertineat ad bona futura, scilicet caelestia, ad illa bona se habet lex vetus sicut umbra ad corpus, sed nova lex sicut imago. Umbra autem et imago quantum ad hoc conveniunt quod utrumque repraesentat, sed umbra in communi, et quantum ad naturam speciei, imago vero in particulari, et quantum ad naturam individui, et in speciali. Sic etiam nova lex quantum ad bona futura repraesentat expressius quam vetus. Primo quia in verbis novi testamenti fit expressa mentio de bonis futuris et promissio, non autem in veteri, sed tantum de carnalibus. Secundo quia virtus novi testamenti consistit in charitate, quae est plenitudo legis. Et ista charitas licet sit imperfecta, ratione fidei cui inhaeret, tamen est similis charitati patriae. Unde nova lex dicitur lex amoris. Et ideo dicitur imago, quia habet similitudinem expressam bonorum futurorum. Sed lex vetus illam repraesentat per quaedam carnalia, et valde a remotis: et ideo dicitur umbra. Col. c. II, 17: quae sunt umbra futurorum. Haec est ergo conditio veteris testamenti, quod habet umbram futurorum, non rerum imaginem. Ritus autem erat, quod per singulos annos offerebant in festo expiationis easdem hostias, scilicet sanguinem hircorum et taurorum pro eodem, scilicet pro peccato, sicut patet Lev. XXIII. Ex his duobus concludit intentum, scilicet quod lex habens umbram futurorum bonorum, non rerum imaginem, non potest facere perfectos accedentes, scilicet pontifices, eisdem hostiis, quas offerunt indesinenter, id est, per singulos annos. Supra VII, 19: neminem ad perfectum adduxit lex. Sed ista perfectio reservatur novae legi, quae consistit in charitate, quae est vinculum perfectionis, Col. III, 14. Ideo dicitur Matth. V, 48: estote ergo perfecti.
10:2
Deinde cum dicit alioquin cessassent, probat ex duobus intentum: et primo ex ritu; secundo ex conditione oblatorum, ibi impossibile enim. Ad probandum autem quod lex non mundabat perfecte, assumit duo. Primum est quod in ipsa fiebat frequens reiteratio earumdem hostiarum, et est ratio talis: cultores si fuissent per easdem hostias semel mundati, quia non haberent ultra conscientiam peccati, cessassent offerre, et si cessassent, non offerre indigerent.
10:3
Tunc autem non cessabant, quia, ut dictum est, per singulos annos easdem hostias offerebant. Quia ergo non cessabant idem semper offerre, signum est quod non mundabantur. Matth. IX, v. 12: non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. Sed contra quia posset dici, quod ratio non est efficax. Posset enim dici, quod mundabat illa oblatio a praeteritis, non a futuris, et ideo quia frequenter peccabant, oportebat frequenter iterari oblationem. Respondeo. Dicendum est, quod modus loquendi apostoli hoc excludit: quia cum peccatum sit quoddam spirituale, quod opponitur caelesti, oportet illud per quod mundatur peccatum, esse spirituale et caeleste, et per consequens habere virtutem perpetuam. Unde supra loquens de virtute sacrificii Christi attribuit ei virtutem perpetuam, dicens aeterna redemptione inventa. Quod autem habet virtutem perpetuam sufficit ad committenda, et commissa, et ideo non oportet ipsum amplius iterari. Unde Christus una oblatione mundavit in aeternum sanctificatos, sicut dicitur infra. Item hoc quod hic dicitur, quod non iteretur: contra, quia nos quotidie offerimus. Respondeo. Dicendum est, quod non offerimus aliam quam illam quam Christus obtulit pro nobis, scilicet sanguinem suum. Unde non est alia oblatio, sed est commemoratio illius hostiae quam Christus obtulit. Lc. XXII, v. 19: hoc facite in meam commemorationem. Secundum quod praemittit est, quia in veteri testamento fiebat commemoratio per singulos annos de peccatis suis et populi, ergo non erant abolita. Unde dicit, quod in ipsis fit commemoratio, etc., quod verum est. In generali enim fiebat mentio de peccatis, scilicet quod erat conscius peccati, sed in speciali fit mentio in novo. Iac. V, 16: confitemini alterutrum peccata vestra. Deinde cum dicit impossibile est enim, etc., probat idem ex conditione oblatorum. Solemnius enim quod erat inter ipsa, erat oblatio hircorum et vitulorum, quae fiebat in die expiationis. Et cum ista esset quaedam repraesentatio obscura et imperfecta caelestium, sicut umbra, impossibile est sanguine istorum auferri peccatum. Quod verum est propria virtute. Sed si alicui dimittebantur, hoc erat virtute sanguinis Christi, qui in illo praefigurabatur. Ier. XI, 15: numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es? Quasi dicat: non.
10:5
Deinde cum dicit ideo ingrediens mundum, etc., inducit auctoritatem Scripturae, et circa hoc facit duo. Primo enim ponit eam; secundo exponit eam, ibi superius dicens. Ista auctoritas potest dividi in duas, secundum Glossam, quia primo agit de incarnatione Christi praefigurata in legalibus; secundo de passione Christi, ibi tunc dixi. Tamen, secundum intentionem apostoli potest aliter dici, quod primo tangit illud, quod pertinet ad reprobationem veteris testamenti; secundo, illud quod pertinet ad acceptionem novi testamenti, ibi tunc dixi. Ista autem auctoritas convenit Christo secundum quod ingreditur in mundum; ergo quia illa non poterant auferre peccata, ideo filius Dei ingrediens in mundum dicit. Contra, quia dicitur Io. I, 10: in mundo erat. Respondeo. Dicendum est, quod verum est quod erat in mundo, quasi regens totum, inquantum dicitur esse in omnibus per essentiam, praesentiam et potentiam, sed est extra mundum, quia a mundo non comprehenditur, sed habet bonitatem separatam a toto mundo, a quo causatur bonitas universi. Sed quia propter nos factus est humanae naturae suppositum, dicitur ingredi in mundum propter eius assumptionem, sicut supra I, 6: cum iterum introducit primogenitum in orbem terrae, et cetera. Ingrediens ergo in mundum dicit. Sed quid dicit? Hostiam et oblationem noluisti. Ponit autem quatuor, quae erant in veteri testamento, quia sacrificium aut erat de inanimatis, puta pane vel thure, et tunc dicebatur oblatio. Vel de animatis, et tunc vel ad placandum Deum, et dicitur holocaustum, quod erat dignissimum, quia totum comburebatur et cedebat in honorem Dei. Aut erat pro emundatione peccati, et dicitur sacrificium pro peccato. Et istud habebat duplicem partem, quia una pars comburebatur in altari, altera cedebat in usum ministrorum. Aut erat pro beneficiis Dei, et istud minus dignum, quia tantum tertia pars comburebatur, et dabatur ministris una, alia offerentibus. Et istud dicitur sacrificium pacificorum. Istis omnibus in novo testamento respondet oblatio corporis Christi, quia per corpus Christi placatus est Deus, scilicet in oblatione ipsius in cruce. Rom. V, 10: cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem filii eius. Item per ipsum ablatum est peccatum. I Pet. III, 18: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est. Item per ipsum introducimur in bona aeterna, et promovemur ad beneficia Dei. Dicit ergo hostiam, scilicet sacrificium, et oblationem noluisti; et interponit post corpus autem aptasti mihi, id est, aptum fecisti immolationi. Et hoc quantum ad duo. Primo quia fuit purissimum, ut deleret omne peccatum. Ex. XII, 5: erit agnus absque macula. Item quia fuit passibile, ut posset immolari. Rom. VIII, 3: misit Deus filium suum in similitudinem carnis peccati. Istud autem corpus est vera hostia et vera oblatio. Eph. c. V, 2: tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis.
10:6
Holocautomata et pro peccato non tibi placuerunt. Maius est placere quam velle, quia illa placent quae in se habent aliquid ut ea velimus. Volumus autem aliquando aliqua non propter se, sed propter aliud. Quia ergo holocausta digniora erant, de quibus tamen dicit, quod non placuerunt, ergo multo minus alia. Sed contra, quia Lev. I, 9, dicitur quod adolebat ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem domino. Praeterea, si noluit ea, quare praecepit haec sibi offerri? Respondeo. Dicendum est quod hoc, quod Deus dicit illa nolle, potest dupliciter intelligi. Uno modo, quod non vult ea pro tempore isto, in quo adveniente veritate cessat umbra, unde modo peccaret qui ea offerret. Alio modo quod non vult ea propter peccata offerentium. Is. I, 15: manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Tertia responsio ad quam apostolus tendit, est, quia ista numquam secundum se placuerunt Deo, nec accepta fuerunt, sed propter duo dicuntur accepta. Primo quia erant figura Christi, cuius passio Deo accepta fuit. Non enim delectabatur in occisione animalium, sed in fide passionis eius. Omnia enim in figura contingebant illis, I Cor. X, 11. Secundo ut nos ab idololatria revocaret per ista sacrificia; unde in prima legis datione nulla fit mentio de sacrificiis, sed tantum postquam fecerunt vitulum. Unde Ier. VII, 22: non sum locutus cum patribus vestris, et non praecepi eis in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de verbo holocaustorum et victimarum. Deinde cum dicit tunc dixi, etc., prosequitur de approbatione novi testamenti, et secundum Glossam sic legitur: tunc, scilicet quando aptasti corpus mihi, scilicet in conceptione, dixi: ecce venio, id est, venire proposui, scilicet ad passionem. I Io. V, 6: hic est qui venit per aquam et sanguinem Iesus Christus. Vel melius est quod referatur ad adventum in mundum sic: tunc, scilicet quando holocausta non placuerunt tibi, dixi: venio per incarnationem. Io. XVI, 28: exivi a patre, et veni in mundum. Et hoc ut offerrem me ad passionem. Et ideo dicit: ecce. Sed numquid istud sacrificium erit acceptum?
10:7
Certe sic, quia in capite libri scriptum est de me. Iste liber est Christus secundum humanam naturam, in quo scripta sunt omnia necessaria homini ad salutem. Is. VIII, 1: sume tibi librum grandem. Caput autem Christi est Deus, I Cor. XI, 3. In capite libri, id est in ordinatione Dei, qui est caput Christi, qui est liber, scriptum est quod filius Dei incarnari deberet et mori. Vel liber, id est, Psalterium, cuius primus Psalmus est de Christo. Vel melius, liber vitae, qui nihil aliud est quam notitia, quam Deus habet de praedestinatione sanctorum, qui salvantur per Christum. Ergo in isto libro scriptum est de me, quia sancti per me praedestinati sunt. Eph. I, 4: elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Rom. VIII, 29: quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui. Si ergo praedestinatio dicitur liber, manifestum est quod Christus caput est libri. Apoc. XXI, 27: qui non sunt scripti in libro vitae agni. Qui simpliciter est praedestinatus. Rom. I, 4: qui praedestinatus est filius Dei in virtute. Ergo in capite libri, id est, in me, secundum divinam naturam, scriptum est de me secundum naturam humanam, ut faciam voluntatem, scilicet tuam, id est, hoc praeordinatum est, ut per gratiam tuam faciam voluntatem tuam, offerendo meipsum ad redemptionem humani generis.
10:8
Deinde cum dicit superius dicens, exponit auctoritatem praemissam. Et circa hoc facit duo. Primo enim assignando ordinem dicendorum ponit differentiam inter novum et vetus testamentum; secundo exponit specialiter quoddam suppositum in auctoritate, ibi in qua voluntate. Dictum est autem, quod duo tangebantur in auctoritate allegata. Unum quod pertinet ad reprobationem veteris testamenti, aliud autem ad approbationem novi testamenti. Reprobatur autem vetus testamentum dupliciter, tum quia Deus sacrificia eius non vult, tum quia sibi non placent, et sic David propheta, dicens superius, id est, in principio. Et quid dicit? Quia hostias, et oblationes, et holocautomata, et pro peccato noluisti. Is. I, 11: holocaustum arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum, nolui, et cetera. Noluisti, verum est secundum se, nec placita sunt tibi, quae secundum legem offeruntur, id est, in his non delectaris, Ps. l, 17: holocaustis non delectaberis, nisi quia sunt figura, vel inquantum per ipsa retrahebantur ab idololatria. Hoc ergo primo dicens, subiungit tunc dixi, scilicet quando carnem aptasti mihi ad passionem, vel quando ista non placuerunt: ecce venio, vel ad incarnationem vel ad passionem. Sed, ad quid? Ut faciam voluntatem tuam. Io. VI, 38: descendi de caelo, ut faciam voluntatem eius qui misit me. Io. IV, v. 34: meus cibus est, ut faciam voluntatem eius qui misit me.
10:9
Propheta ergo hoc dicens, aufert primum ut sequens statuat. In quo ostendit differentiam veteris et novi testamenti, quia loquens de veteri dicit, quod non vult, nec placent Deo, scilicet secundum se; ergo auferuntur. Sed quando de novo loquitur, dicit quod vult, quia ad hoc venio ut faciam voluntatem tuam. Ergo novum statuitur, id est, firmatur esse secundum voluntatem Dei. Lev. c. XXVI, 10: vetera, novis supervenientibus, proiicietis. Deinde cum dicit in qua voluntate, exponit illud quod dixerat de voluntate Dei, ad quam implendam venit Christus, scilicet quae sit illa voluntas. Haec autem est sicut dicitur I Thess. IV, 3: haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra.
10:10
Ideo dicit in qua voluntate sanctificati sumus, et hoc, per oblationem corporis Christi Iesu, scilicet factam. Eph. V, 2: obtulit semetipsum oblationem et hostiam Deo. Et hoc, semel. I Petr. III, 18: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est.
10:11
Deinde cum dicit et omnis quidem sacerdos, ostendit comparationem sacerdotis novi et veteris testamenti. Sciendum autem, quod in lege erant duo solemnia sacrificia. Unum in die expiationis, quod fiebat per solum summum pontificem, de quo multa iam dicta sunt. Aliud erat iuge sacrificium, in quo unus agnus offerebatur in mane, et alius in vespere, de quo Num. XXVIII, v. 4. De isto etiam intendit hic apostolus, et circa hoc tria facit. Primo enim ponit illud quod pertinet ad sacerdotem veteris testamenti; secundo ponit illud quod pertinet ad sacerdotem novi; tertio confirmat per auctoritatem. Secundum, ibi hic autem unam, tertium, ibi contestatur autem. Dicit ergo omnis sacerdos, et cetera. Dicit omnis, ad differentiam sacrificii expiationis, quod tantum per summum sacerdotem fiebat; sed in isto omnis sacerdos praesto est, tota die ministrans, et saepe offerens easdem hostias, quia semper offerebat agnum. Quae, scilicet hostiae feriales, non poterant auferre peccata, quia iterabantur. Ier. XI, 15: numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas in quibus gloriata es? Per istud iuge sacrificium figuratur Christus, et aeternitas eius qui est agnus immaculatus.
10:12
Deinde cum dicit hic autem unam pro peccatis, ostendit illud quod pertinet ad sacerdotium Christi. Et circa hoc facit duo. Primo enim ponit intentum; secundo assignat rationem, ibi una enim. Dicit ergo hic autem, scilicet Christus, offerens unam hostiam pro peccatis, auferentem scilicet peccata. Illa vero vetus lex multas offerebat hostias non expiantes peccata; hic ergo, scilicet Christus, offerens unam hostiam, quia semel pro peccatis nostris semetipsum obtulit, sedet, non tamquam minister, sicut sacerdos legalis qui semper praesto est, sed tamquam dominus. Ps. CIX, v. 1: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis. Mc. ult.: sedet a dextris Dei. In dextera Dei patris, quantum ad aequalitatem potestatis secundum divinitatem, sed in potioribus bonis secundum humanitatem. Supra I, 3: sedet ad dexteram maiestatis, et cetera. Et hoc in sempiternum. Non enim iterum morietur, quia Christus resurgens ex mortuis, et cetera. Rom. VI, 9; Dan. VII, v. 14: potestas eius, potestas aeterna.
10:13
De caetero expectans donec ponantur inimici eius scabellum pedum eius. Ista expectatio non innuit aliquam anxietatem in Christo, sicut in hominibus. Spes quae differtur affligit animam, ut dicitur Prov. XIII, v. 12. Sed designat voluntatem miserendi, quam Deus habet erga nos. Is. XXX, 18: expectat dominus, ut misereatur nostri. Subiiciuntur ergo pedibus eius, id est humanitati Christi aliqui volentes, et in hoc salus ipsorum consistit, scilicet in faciendo voluntatem eius. Ex. X, 3: usquequo non vis mihi subiici? Sed mali nolentes ipsi subditi sunt, quia etsi voluntatem eius per se non implent, tamen de ipsis impletur quantum ad opus iustitiae. Et sic omnia sunt ei subiecta aliquo istorum modorum. Ps. VIII, 7: omnia subiecisti sub pedibus eius.
10:14
Deinde cum dicit una enim oblatione, assignat rationem, scilicet quare sedet tamquam dominus, et non tamquam minister, sicut sacerdos legalis, quia ille per hostiam unam non auferebat peccata, et ideo oportebat plures alias offerre et frequenter. Supra V, 1: omnis enim pontifex ad offerenda munera et hostias constituitur. Sed hostia, quam Christus obtulit, aufert omnia peccata. Supra IX, 28: Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata. Et ideo dicit quod una oblatione consummavit, id est, perfecit, quod fecit reconciliando et coniungendo nos Deo tamquam principio, sanctificatos in sempiternum, quia hostia Christi, qui Deus est et homo, habet virtutem aeternam sanctificandi. Infra XIII, v. 12: Iesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, et cetera. Per Christum enim perficimur et coniungimur Deo. Rom. V, 2: per quem accessum habemus ad Deum. Deinde cum dicit contestatur autem, confirmat quod dixerat per auctoritatem, quae sumpta est ex Ier. XXXI, 33, quae, quia supra cap. octavo exposita est, ad praesens intermittitur. Et tamen potest dividi in duas partes. Primo ponit auctoritatem; secundo ex ea arguit, ibi ubi autem horum remissio. Et facit talem rationem: in novo testamento remittuntur peccata per oblationem Christi, quia in remissionem peccatorum effusus est sanguis Christi; ergo in novo testamento, in quo peccata et iniquitates remittuntur, ut dictum est in auctoritate, non est oblatio pro peccato, supple, amplius iteranda. Matth. IX, 12: non est opus valentibus medicus, sed male habentibus.
10:18
Ubi ergo est horum remissio, et cetera. Fieret enim iniuria hostiae Christi.
10:19
Postquam ostendit apostolus multiplicem eminentiam sacerdotii Christi respectu sacerdotii legalis, hic iuxta consuetudinem suam concludit, monendo quod isti sacerdotio fideliter inhaerendum est. Hoc enim semper supra fecit, quod post commendationem ponit admonitionem, quia ad hoc susceperat commendare gratiam Christi, ut alliciat eos ad obediendum Christo, et recedendum a caeremonialibus legis. Circa hoc ergo duo facit, quia primo ponit monitionem; secundo assignat rationem, ibi voluntarie enim. Sciendum est autem circa primum quod duo dixerat de sacerdotio Christi, scilicet virtutem ritus eius, quia per proprium sanguinem; item dignitatem ipsius, quia pontifex in aeternum. Et ideo in monitione sua resumit ista duo. Unde monendo, quod fideliter obediendum est Deo Christo, primo ponit illa duo; secundo ponit suam monitionem, ibi accedamus cum bono corde. Item prima in duas, quia primo resumit ritum sacerdotii eius; secundo dignitatem, ibi et sacerdotem magnum. Dicit ergo itaque, fratres, scilicet per mutuam charitatem, habentes fiduciam in introitu, et cetera. Eph. III, 12: in quo habemus fiduciam et accessum in confidentia, et cetera. Ex. XV, 17: introduces eos, et plantabis in monte haereditatis tuae firmissimo habitaculo, et cetera. Ps. CXXI, 1: laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum domini ibimus. Et hoc in sanguine Christi, quia hic est sanguis novi testamenti, id est, novae promissionis, scilicet caelestium. Sed quomodo habeamus fiduciam introeundi ostendit, quia Christus per suum sanguinem initiavit, id est inchoavit, novam viam nobis. Mich. II, 13: ascendit pandens iter ante eos. Io. XIV, 3: si abiero et praeparavero vobis locum, et cetera. Is. XXXV, 8: sancta via vocabitur, et pollutus non transibit per illam. Haec est ergo via eundi in caelum. Et est nova quia ante Christum nullus invenit eam, quia nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, Io. III, 13. Et ideo qui vult ascendere, debet ipsi tamquam membrum capiti suo adhaerere. Apoc. II, 7: vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in Paradiso Dei mei. Et c. III, 12: et scribam super eum nomen novum, et nomen civitatis novae Ierusalem, quia scilicet de novo introducuntur. Viventem, id est, semper perseverantem, in quo apparuit virtus deitatis, quia semper vivit.
10:20
Sed quae sit ista via ostendit subdens per velamen, id est, carnem suam. Sicut enim sacerdos per velum intrabat in sancta sanctorum, ita si volumus intrare sancta gloriae, oportet intrare per carnem Christi, qui fuit velamen deitatis. Is. XLV, 15: vere tu es Deus absconditus. Non enim sufficit fides de deitate, si non adsit fides de incarnatione. Io. XIV, 1: creditis in Deum, et in me credite. Vel per velamen, id est, per carnem suam datam nobis sub velamento speciei panis in sacramento. Non enim proponitur nobis sub specie propria propter horrorem, et propter meritum fidei.
10:21
Consequenter commendat dignitatem sacerdotis, cum dicit et sacerdotem magnum, qui scilicet nobis initiavit viam, quasi dicat: habentes fiduciam intrandi per sacerdotem, scilicet Iesum. Ps. CIX, 5: tu es sacerdos in aeternum. Qui dicitur magnus, quia sacerdotium eius non est tantum super unum populum, sicut Aaron, sed super domum Dei totam scilicet Ecclesiam militantem et triumphantem. I Tim. c. III, 15: ut scias quomodo oporteat te conversari in domo Dei, quae est Ecclesia. Et dicit super, quia Moyses fuit fidelis in omni domo, tamquam famulus, Num. XII, 7; sed Christus super totam domum, sicut filius, qui est dominus omnium. Matth. ult.: data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. De hoc etiam supra III. Deinde cum dicit accedamus, ponit monitionem suam, ut scilicet ex quo talis et tantus est, fideliter est ei adhaerendum. Quod fit tribus modis, scilicet per fidem, spem, et charitatem. I Cor. XIII, 13: nunc autem manent fides, spes, charitas. Primo ergo monet ad ea, quae sunt fidei; secundo ad ea, quae sunt spei, ibi teneamus spei; tertio ad ea, quae sunt charitatis, ibi et consideremus. Sed quantum ad primum duo sunt necessaria, scilicet ipsa fides, quia sine fide impossibile est placere Deo, et fidei sacramentum. Quantum ad primum dicit accedamus, ad ipsum, cum vero, non ficto, corde. IV Reg. c. XX, 3 et Is. XXXVIII, 3: memento quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto. Hoc autem fit quando opus concordat cordi. Accedamus etiam in plenitudine fidei. Infra XI, 6: accedentem ad Deum oportet credere, et cetera. Nec sufficit qualiscumque fides, sed requiritur fides plena, quod fit duobus modis, scilicet et quantum ad materiam fidei, ut credantur omnia quae proponuntur ad credendum, et quod sit fides formata, quod est per charitatem. Rom. XIII, v. 10: plenitudo enim legis est dilectio. Quantum ad sacramentum fidei dicitur aspersi corda vestra, quod alludit ei, quod dicitur Num. XIX, ubi ponitur ritus vitulae rufae, de cuius aqua aspergebatur mundandus die tertio, sed die septimo alia aqua lavabatur corpus eius, et vestimenta. Per aspersionem aquae vitulae rufae figurabatur passio Christi, quia die tertia, scilicet in fide Trinitatis in Baptismo mundamur a peccatis. Et quantum ad hoc dicit aspersi corda, non corpora. Infra XII, 24: accessistis ad sanguinis aspersionem. Aspersi ergo corda non a tactu mortui, sicut per aquam vitulae rufae, sed a conscientia mala.
10:22
De ablutione autem, quae fiebat septima die, dicit et abluti corpus aqua munda. Non enim in Baptismo operatur tantum virtus passionis, sed etiam infunduntur in ipso dona spiritus sancti. Unde in septima die, id est in plenitudine donorum spiritus sancti, totus homo abluitur intus et extra ab omni peccato tam actuali quam originali, quod est quasi corporale, quia anima ipsum contrahit per unionem ad carnem foedam. Dicitur autem spiritus sanctus aqua quia mundat. Act. XV, 9: fide purificans corda ipsorum. Ez. XXXVI, 25: effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris, et ab universis idolis vestris mundabo vos. Zach. XIII, 1: erit fons patens domui David, et habitantibus Ierusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae. Tit. III, 5: per lavacrum regenerationis et renovationis spiritus sancti. Et in huius signum super Christum baptizatum descendit spiritus sanctus in corporali specie.
10:23
Deinde cum dicit teneamus spei nostrae, ponit illud quod pertinet ad spem. Et circa hoc facit duo. Primo enim hortatur ad spei certitudinem; secundo subdit rationem, ibi fidelis enim est qui. Sciendum est autem, quod per fidem Christi datur nobis spes salutis aeternae, et introitus in caelum. I Pet. I, 3: regeneravit nos in spem vivam. Unde dicit teneamus, et non dicit spem, sed spei nostrae confessionem, quia non sufficit habere spem in corde, sed etiam oportet confiteri ore. Rom. X, 10: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Item oportet confiteri eam non solum verbo, sed etiam factis, contra quosdam, de quibus Tit. I, 16: confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Fit autem ista confessio per opera, per quae tenditur ad res speratas. Apoc. III, 11: tene quod habes ne alius accipiat coronam tuam. Indeclinabilem, id est, ut ab ista confessione non declinemus, neque per prospera, neque per adversa. Ps. CXXIV, 5: declinantes autem in obligationes, adducet dominus cum operantibus iniquitatem. Is. XXX, v. 21: haec est via, ambulate in ea, et non declinetis neque ad dexteram, neque ad sinistram. Et ratio huius est, quia ille qui repromisit, est fidelis, et ideo mentiri non potest. Ps. CXLIV, 13: fidelis dominus in omnibus verbis suis. Deut. XXXII, 4: Deus fidelis, et absque ulla iniquitate. Consequenter cum dicit et consideremus, etc., ponit illud quod pertinet ad charitatem, et circa hoc facit tria. Primo enim facit, quod dictum est; secundo removet contrarium charitati, ibi non deserentes; tertio assignat rationem ex congruitate temporis, ibi et tanto magis, et cetera. Circa primum sciendum est, quod licet charitas principaliter inhaereat Deo, tamen manifestatur per charitatem proximi. I Io. IV, 20: qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt, quomodo potest diligere? Ergo ad charitatem pertinet, quod diligatur proximus. Ideo dicit consideremus invicem, ut scilicet ea, quae proximi sollicite faciamus. Eccli. XVII, 12: et unicuique mandavit Deus de proximo suo. Sed quia aliqui ea quae sunt proximi considerant zelo invidiae, aliqui vero zelo odii, contra quos dicitur Prov.
10:24
XXIV, 15: ne quaeras impietatem in domo iusti, ideo dicit in provocationem charitatis, id est, ut provocemus eos ad charitatem. Rom. XI, 13 s.: quamdiu apostolus gentium sum, ministerium meum honorificabo, si quo modo ad aemulandum provocem carnem meam, et salvos faciam aliquos ex illis. Ista autem provocatio procedit ex dilectione, quae extenditur ad opus exterius. I Io. III, 18: non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. Sicut enim dicit Gregorius, non est amor Dei otiosus, operatur enim magna si est, si autem operari renuit, amor non est. Probatio ergo dilectionis, exhibitio est operis. Ideo subdit et bonorum operum. Col. I, v. 10: in omni opere bono fructificantes. Deinde removet contrarium charitati, cum dicit non deserentes, et cetera. Quia enim charitas est amor, proprium autem amoris est unire, quia, ut dicit Dionysius, amor est vis unitiva Io. XVII, 22 s.: ut sint unum sicut et nos unum sumus, et cognoscat mundus, quia dilexisti eos, sicut et me dilexisti ideo recedere ab invicem, est directe oppositum charitati.
10:25
Et ideo dicit non deserentes collectionem nostram, scilicet Ecclesiae, quam aliqui deserunt tripliciter. Scilicet propter persecutiones apostatantes a fide. Et isti significantur per illos, de quibus dicitur Io. c. VI, 67, quod abierunt retro, et iam cum illo non ambulabant. Matth. XIII, 21: facta tribulatione et persecutionibus propter verbum continuo scandalizantur. Lc. VIII, 13: ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Secundo, mali praelati qui dimittunt oves in periculo. Io. X, 13: mercenarius fugit, quia mercenarius est. Aliqui vero ex superbia, quia cum possent esse utiles ad regendum, cum nota superbiae ab aliis se separant, Iud. V, 19: hi sunt qui segregant se ab aliis, animales, spiritum non habentes, quasi sub specie maioris perfectionis. Et forte tales erant in tempore illo. Ideo sequitur sicut consuetudinis est quibusdam. Contra quos dicitur I Cor. XI, 16: si quis videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus in Ecclesia Dei. Sed quid debent facere subdit sed consolantes, quasi dicat: si videas, quod socius tuus male se habet, non deseras eum, sed consolare, non sicut illi qui deserunt collectionem, de quibus dicit sicut est consuetudinis quibusdam, et cetera. Consequenter cum dicit et tanto magis, assignat causam huius. Posset enim aliquis dicere: quare debemus nos in fide proficere? Quia motus naturalis quanto plus accedit ad terminum, magis intenditur. Contrarium est de violento. Gratia autem inclinat in modum naturae; ergo qui sunt in gratia quanto plus accedunt ad finem, plus debent crescere. Et ideo dixit non deserentes, sicut quidam, sed consolantes. Et hoc, tanto magis quanto videritis appropinquantem diem, id est terminum. Rom. XIII, v. 12: nox praecessit, dies autem appropinquavit. Prov. IV, 18: iustorum semita, quasi lux splendens proficit, et crescit usque ad perfectum diem.
10:26
Supra apostolus posita commendatione excellentiae sacerdotii Christi, et subiuncta admonitione ut illius sacerdotio adhaereant per fidem et charitatem, hic probat monitionem suam per rationem. Et hoc facit dupliciter, primo terrendo, secundo demulcendo, ibi rememoramini autem pristinos dies. Circa primum duo facit quia primo terret eos ad observandum monitionem suam propter subtractionem remedii; secundo propter expectationem iudicii, ibi terribilis autem. Dicit ergo voluntarie, etc., quod dupliciter exponitur: uno modo secundum Glossam quae videtur facere differentiam inter peccantes volentes et voluntarie; ita quod volens peccat, qui quasi passione ductus consentit in peccatum, de quo ante non cogitavit; voluntarie autem qui ex certa malitia, cuius voluntas prona est ad peccandum, ut statim cedat. Ier. VIII, 6: omnes conversi sunt ad cursum suum quasi equus vadens impetu ad proelium, nec postea poenitet. Prov. II, 14: laetantur cum malefecerint, et exultant in rebus pessimis. Ergo voluntarie peccantibus, id est, in voluntate peccandi permanentibus. Et exaggerando subdit post acceptam notitiam veritatis. II Pet. II, 21: melius erat illis viam iustitiae non agnoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Iam non relinquitur hostia pro peccatis, id est, hostia quam Christus obtulit pro remissione peccatorum, non est nobis utilis, quia illis dimittuntur peccata, qui de ipsis poenitent. Matth. c. XXVI, 28: hic est sanguis novi testamenti, qui pro multis effundetur, scilicet efficaciter. Sed de malis dicitur Is. XLIX, 4: in vacuum laboravi sine causa, et vane fortitudinem meam consumpsi. Ier. VI, 29: frustra conflavit conflator, malitiae eius non sunt consumptae. Sed melius potest dici, et secundum intentionem apostoli, quia, secundum Augustinum, liberum arbitrium habet multiplicem statum, quia in statu extra gratiam, antequam reparetur per gratiam, non est in potestate nostra peccare mortaliter vel non peccare, et hoc propter praeconceptionem finis, et habitum inclinantem; quod quidem verum est secundum magnum tempus, sed per aliquam moram, si operetur ex praemeditatione, potest vitare hoc peccatum vel illud. Sed postquam per gratiam reparatus est homo omnino, in potestate eius est vitare peccatum mortale, et etiam veniale in particulari, non autem omnino in universali, et hoc est propter auxilium gratiae salvantis. Et ideo dicit nobis peccantibus voluntarie post acceptam notitiam veritatis, id est, post acceptam gratiam, per quam habetur notitia peccati, quia ante notitiam peccati peccatum nostrum a Deo nobis non imputatur, unde quasi dicitur ipsum ignorare, quia non imputat nobis. Sed post, iam non est pro peccatis hostia. Ante enim reparationem, quae facta est per Christum, relinquebatur hostia ista quae expectatur, sed nunc iam non expectatur alia mors eius, ita nec post Baptismum semel acceptum expectatur alius Baptismus. Deinde cum dicit terribilis autem, deterret expectatione divini iudicii. Et circa hoc duo facit: primo enim terret, secundo subdit rationem, ibi irritam quis faciens. Sic ergo dictum est, quod non relinquitur ultra hostia. Quid ergo? Illud quod supra dictum est cap. IX quod post mortem est iudicium. Iob XIX, 29: scitote esse iudicium. Istius iudicii expectatio est valde terribilis, tum propter conscientiam peccatorum Iac. c. III, 2: in multis offendimus omnes, tum etiam propter imperfectionem iustitiarum nostrarum Is. LXIV, 6: iustitiae nostrae quasi pannus menstruatae. Ps. CXVIII, 120: a iudiciis tuis timui. Abac. III, 16: audivi et conturbatus est venter meus. Est afflictiva. Unde dicit et ignis aemulatio, id est poena ignis, quae infligitur ex zelo et aemulatione divinae iustitiae. Ex. XX, 5: ego sum dominus Deus tuus fortis Zelotes, et cetera. Zelus autem est amor sponsi. Sicut ergo sponsus non parcit sponsae malae, sic nec Deus animae peccatrici. Prov. VI, 34: zelus et furor viri non parcet in die vindictae.
10:27
Sequitur quae consumptura est adversarios. Ps. c. XCVI, 3: ignis ante ipsum praecedet et inflammabit in circuitu inimicos eius, quia ignis qui praecedet faciem iudicis, corpora viventium incinerabit, et reprobos detrudet in Infernum, et corpora eorum consumet, non totaliter consumendo, sed in perpetuum cruciando. Consequenter cum dicit irritam quis faciens, probat quod dixerat de terrore iudicii, et primo per locum a minori; secundo per auctoritatem, ibi scimus autem illum. Primum accipit ex lege. Tanto enim aliquis est reus maioris poenae, quanto rem magis sacram contemnit. Cum ergo vetus testamentum non sit ita sanctum sicut novum, et transgressor illius gravissime puniebatur; ergo transgressor novi longe gravius debet puniri. Circa istud argumentum duo facit: primo enim ponit istud quod fiebat in veteri; secundo illud quod fiendum est in novo, ibi quanto magis. Quantum ad vetus ponit culpam et poenam.
10:28
Culpam, cum dicit irritam quis faciens legem Moysi. Irritum dicitur quod non sortitur debitum finem. Lex autem non solum vetus, sed etiam quaelibet, datur ut inducat homines ad virtutem, et faciat abstinentes a vitiis. Et ideo qui transgreditur legem, et vacat vitiis, quantum est in se, legem irritam facit. Matth. XV, 6: irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras. Gen. XVII, 14: masculus, cuius praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. Et poenam ostendit, cum dicit sine ulla miseratione. Et ista poena est valde gravis, quia infligit mortem. Unde dicit moritur. Ex. XXII, 18: maleficos non patieris vivere. Item quia irremissibilis. Unde dicit sine ulla miseratione. Deut. XIX, 12 s.: morietur, nec misereberis eius. Sed numquid lex Dei excludit misericordiam? Constat quod non. Os. VI, 6: misericordiam volui, et non sacrificium. Respondeo. Dicendum est, quod differunt misericordia, clementia et venia: quia misericordia est quando homo ex quadam passione cordis et animi movetur ad remittendum poenam, et hoc aliquando est contra iustitiam, et istam prohibet. Venia autem est, quando propter aliquam utilitatem publicam remittit aliquid de poena debita. Clementia est quando non solum de poena aliquid, sed etiam de culpa remissius iudicat. Ista duo non prohibentur, sed misericordia primo modo dicta, quia est contra iustitiam, et inducit dissolutionem. Moritur ergo et hoc, duobus vel tribus testibus, supple convictus. Deut. XVII, v. 6: in ore duorum vel trium testium stat omne verbum. Causa autem quare lex numerum testium determinat secundum Augustinum est, ut per hoc designetur immobilitas veritatis, quae est in sancta Trinitate. Nec refert si nominentur duae personae vel tres, quia semper in duabus intelligitur tertia, scilicet spiritus sanctus, qui est nexus amborum. Ista ratio mystica est. Sed litteralis est, ut quia in iudicio unus affirmat, alter negat, non plus credendum est uni quam alteri. Multitudini autem est credendum. Omnis autem multitudo completur numero ternario. Et ideo sufficit, quod sint duo cum accusante, sed tertius testis superadditur ex abundanti. Deinde cum dicit quanto magis, ponitur id quod spectat ad novum testamentum. Et primo ponit poenam; secundo culpam, ibi qui filium Dei.
10:29
Quantum ad poenam dicit: quanto magis putatis deteriora mereri supplicia. Quia enim in novo testamento per Christum praedicatum est, ideo peccans in ipso, gravius punitur. Matth. XI, 22: verumtamen dico vobis, quod Tyro et Sidoni remissius erit quam vobis in die iudicii. Sed numquid plus punitur peccator Christianus, quam infidelis? Quia si sic, melius esset quod omnes essent infideles. Respondeo. Dicendum est, quod aliud est de illis qui fidem contemnunt, quia isti proprie sunt contemptores; aliud de illis, qui ex ignorantia fidem non annuntiatam, non tenent, et talibus peccatum infidelitatis non imputatur. Sed qui fidem annuntiatam contemnit, gravius punitur, quia peccatum infidelitatis maximum est. Si ergo comparamus Christianum et Iudaeum qui non contemnit, et uterque sit adulter, tunc gravius punietur Christianus quam Iudaeus, quia non solum pro adulterio, sed etiam quia magis ingratus est. Sed numquid universaliter verum est, quod semper idem peccatum in specie gravius punitur in maiori? Respondeo. Dicendum est, quod dupliciter peccatur. Uno modo ex surreptione. Et sic quando aliquis dat se operibus divinis, si ex surreptione peccat, minus punitur. II Par. c. XXX, 18 s.: dominus bonus propitiabitur cunctis, qui in toto corde requirunt Deum patrum suorum. Ps. XXXVI, 24: cum ceciderit, non collidetur. Sed si ex contemptu, magis peccat, quia cum sit in statu altiori, magis contemnit. Et de talibus loquitur hic, qui sunt magis ingrati. Quantum vero ad culpam dicit qui filium Dei conculcaverit. Sciendum vero est, quod apostolus gravitatem culpae eorum, qui peccant in novo testamento, ostendit ex beneficiis nobis a Deo in illo collatis. Deus autem nobis dedit quicquid maximum et pretiosum habebat, scilicet filium suum unigenitum. II Pet. I, 4: per quem maxima nobis et pretiosa promissa donavit. Dedit etiam spiritum sanctum. Ioel II, 28: effundam de spiritu meo super omnem carnem. Rom. V, v. 5: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. Ingratitudo autem super tantis beneficiis aggravat peccatum. Circa ingratitudinem vero super datione filii duo consideranda sunt ac ponderanda, scilicet mysterium incarnationis, in qua datus est nobis, et sacramentum passionis, in qua pro nobis se obtulit. Supra IX, v. 14: sanguis Christi, qui per spiritum sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, et cetera. Et ideo quantum ad primum dicit qui filium Dei, scilicet pro nobis incarnatum, conculcaverit, id est vilipenderit, scilicet non credendo quod fides filii Dei sit sufficiens ad salutem, sicut illi qui legalia servabant, Gal. c. III, 1: ante quorum oculos Christus proscriptus est. Item non obediendo eius mandatis, nec vivendo secundum doctrinam eius. I Reg. II, 30: qui autem contemnunt me, erunt ignobiles. Quantum ad secundum dicit: et sanguinem testamenti, id est, Christi sanguinem confirmativum novi testamenti. Matth. XXVI, 28: hic est sanguis meus novi testamenti, et cetera. Pollutum duxerit, id est, reputaverit pollutum, ut scilicet non possit mundare, sicut pollutus in se non mundat. Eccli. XXXIV, 4: ab immundo quis mundabitur? Quasi dicat: nullus scilicet, secundum quod mundatio tantum fiebat per sanguinem animalium. Item pollutum duxit, qui virtute eius in Baptismo ablutus, peccat redeundo ad vomitum. Apoc. I, 5: dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Et ideo dicit in quo sanctificatus est, id est, per quem sanctificatus est. I Cor. VI, 11: abluti estis, sanctificati estis in nomine domini nostri Iesu Christi. Mal. I, 11: in omni loco offertur oblatio munda nomini meo, quia magnum est nomen meum in gentibus. Item qui peccat post alia sacramenta, etiam potest dici sanguinem Christi pollutum ducere. Item aggravatur peccatum ex contemptu spiritus sancti. Et ideo dicit et spiritui gratiae iniuriam fecerit, id est, contumeliam, quam facit qui non credit, quod gratia spiritus sancti sit data per Christum, ut habetur Io. XIV, 16: rogabo patrem, et alium Paraclitum dabit vobis, et sufficiat ad salutem sine legalibus, ut scilicet remissionem peccatorum adscribat observantiis legis. Vel conculcat Christum, qui libere absque timore sanguinem Christi polluit, qui eo indigne communicat spiritui gratis dato. Eph. II, 8: donum enim Dei est, et non ex operibus. Contumeliam, iniuriam, facit, qui Christum per peccatum a se abiicit. Sap. I, v. 5: corripietur, id est, expelletur, a superveniente iniquitate. Eph. IV, 30: nolite contristare spiritum sanctum Dei. I Thess. 5, 19: spiritum nolite extinguere. Deinde cum dicit scimus enim, etc., probat quod dixit per auctoritates. Et circa hoc facit duo: primo enim probat ponendo auctoritates; secundo concludit ex eis, ibi horrendum est. Dicit ergo scimus, illum, qui dixit (Deut. XXXII, 35, secundum aliam litteram): mihi vindictam, supple servate. Littera nostra habet: mea est ultio. Et numquid reddes? Immo et ego retribuam. Sed contra. Si soli Deo servatur vindicta, quare iudices vindicant? Respondeo. Ad hoc respondet apostolus, Rom. XIII, 4, quod iudex est minister Dei. Unde non iudicat propria auctoritate, sed Dei. Secunda auctoritas est ibidem iudicabit dominus populum suum. Si suum, ergo multo magis inimicos. I Pet. IV, 18: si iustus vix salvatur, impius et peccator ubi parebit?
10:30
Vel populum suum, id est qui fidem suam non contemnunt, quia infideles damnabuntur, et non iudicabuntur iudicio discussionis. In iudicio enim, ut dicit Gregorius, quatuor erunt ordines. Quidam qui non iudicabuntur, sed iudicabunt et salvabuntur, scilicet apostoli, et apostolici viri. Quidam qui iudicabuntur et salvabuntur, ut mediocriter boni. Quidam, qui iudicabuntur et damnabuntur, ut mali fideles. Quidam, qui non iudicabuntur et damnabuntur, ut omnes infideles. Deinde cum dicit horrendum est, ponit conclusionem. Ex quo enim vindicta reservanda est Deo, qui iudicabit populum suum, horrendum est incidere in manus Dei viventis. Quanto enim iudex iustior et fortior est, tanto magis timendum est. Ps. VII, 12: Deus iudex iustus et fortis.
10:31
Ergo horrendum est incidere in manus eius. Dan. XIII, 23: melius est mihi absque opere incidere in manus vestras. Eccli. II, 22: si poenitentiam non egerimus, incidemus in manus domini, et non in manus hominum. Sed contra, II Reg. ult., David tamquam melius praeelegit incidere in manus Dei. Respondeo. Dicendum est, quod homo peccat offendendo hominem, et offendendo Deum. Melius autem est incidere in manus hominis offendendo ipsum, quam in manus Dei ipsum offendendo. Vel dicendum est, quod melius est peccantem et contemnentem incidere in manus hominis, peccantem vero sed poenitentem in manus Dei. Et sic elegit David. Vel dicendum est quod usque ad iudicium non est horrendum in manus Dei incidere, qui iudicat misericorditer quamdiu est pater misericordiarum, sed post iudicium horrendum est incidere in manus Dei, quando sicut Deus ultionum iustitias iudicabit. Modo enim sicut circumdatus infirmitate, quam aliquando expertus est, ex compassione misericorditer iudicat.
10:32
Supra apostolus monuit ad inhaerendum Christo per fidem, spem, et charitatem. Ad quod induxit per rationes terrentes, hic ponit rationes demulcentes, sicut bonus medicus postquam secuit, ponit unctiones lenientes. Inter omnia enim commendatio de bene gestis est unum quod maxime provocat ad bonum inceptum continuandum. Virtus enim laudata crescit in immensum. Pondus et immensum gloriae calcar habet. Et circa hoc facit duo: primo enim commemorat eis bona quae fecerant; secundo hortatur ad implendum quod restat, ibi nolite itaque amittere. Circa primum facit tria primo enim in generali commemorat tribulationes, quas pro fide passi sunt; secundo describit tribulationum modos, ibi et in altero; tertio exponit eas in speciali, ibi nam et vinctis. Quia ergo ex bene gestis homo exercitatur ad melius, sicut aliquando ex malis e contrario desperat de seipso, ideo recitat bona eorum, dicens rememoramini. Ier. II, v. 2: recordatus sum tui, id est, bonorum, quae egisti. Dies pristinos, id est primordia conversionis vestrae, in quibus illuminati per fidem, quae illuminat animam et purgat. Act. XV, 9: fide purificans corda eorum. Is. LX, 1: surge, illuminare, Ierusalem. Hoc autem est per fidem Christi. Eph. c. III, 17: habitare Christum per fidem, et cetera. Lc. I, 79: illuminare his qui in tenebris, et in umbra mortis sedent. Primum enim lumen animae est fides. Sustinuistis magnum certamen passionum, id est, magnas passiones contra vos certantes, vobis illatas ab his qui Christum persequebantur in vobis. Act. IX, 4: Saule, Saule, quid me persequeris? Me, inquam, in membris meis, quia, ut dicit Augustinus, in sermone super verbo isto, membris in terra positis caput de caelo clamat. Sap. X, 12: certamen forte dedit illi, ut vinceret. II Tim. IV, v. 7: certavi bonum certamen. Sicut enim dicitur Act. VIII, 1, facta est persecutio magna in Ecclesia post mortem Stephani. I Thess. c. II, 14: vos enim imitatores facti estis Ecclesiarum Dei, quae sunt in Iudaea, quoniam eadem passi estis vos a contribulibus vestris, sicut et ipsi a Iudaeis. Si ergo a principio incepistis sustinere, vituperabile esset modo deficere. Consequenter cum dicit et in altero, ostendit quae fuerint illae tribulationes. Dupliciter enim patitur aliquis, scilicet in se tribulationem sustinendo, et in alio alienae tribulationi compatiendo. Utroque autem modo illi passi sunt. Quantum ad primum dicit in altero, scilicet quantum ad vos, facti estis spectaculum opprobriis, quod gravissimum est sapienti. Quod enim unus fatuus irridetur, non est grave, etiam si multa ei irrisio ab aliis inferatur: sapienti vero grave est; sed si tribuletur et irrideatur a tribulante, hoc gravissimum est. In hoc ergo ostendit magnitudinem afflictionis ipsorum, quia facti erant spectaculum, id est, quia nullus eis compatiebatur, immo magis irrisori congaudebant in afflictionibus ipsorum, scilicet in opprobriis. Ps. LXVIII, 10: opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Et tribulationibus. Ps. XXXIII, 20: multae tribulationes iustorum. I Cor.
10:33
IV, 9: spectaculum facti sumus mundo, scilicet ad irrisionem, et Angelis, ad congratulationem, et hominibus, scilicet ratione utentibus, ad imitationem. Quantum ad secundum dicit, quod in altero effecti sunt socii taliter conversantium, id est eorum, qui talia patiebantur; et hoc per compassionem, et per subministrationem. Rom. XII, 13: necessitatibus sanctorum, et cetera. Deinde cum dicit nam et vinctis compassi estis, ponit quod dixerat, et primo quantum ad secundum, scilicet quomodo sunt compassi. Inter Iudaeos enim multi erant vincti, sicut de Paulo dicitur Act. VIII, 3, quod devastabat Ecclesiam tradens in custodiam viros et mulieres. Istis compassi sunt ministrando necessaria. Matth. XXV, 36: in carcere eram, et venistis ad me. Quantum ad primum dicit et rapinam bonorum vestrorum, scilicet pro hac causa factam, quia scilicet vinctis ministrabant, cum gaudio suscepistis. Iac. I, 2: omne gaudium existimate, fratres, et cetera. Act. V, 41: ibant apostoli gaudentes, et cetera. Sed quare cum gaudio? Numquid amandae sunt tribulationes? Certe videtur quod non, quia dicit Augustinus: tolerari iubes eas, non amari. Respondeo. Dicendum est, quod non amantur propter se, sed propter aliud, et sic isti amabant eas.
10:34
Unde subdit cognoscentes vos habere meliorem et manentem substantiam, scilicet alias divitias principaliores, quae augentur ex subtractione istarum, quibus dicuntur meliores. Temporales enim vanae sunt, quia sunt in his quae sunt infra hominem; spirituales autem in ipso Deo, scilicet in fruitione Dei. Is. XXXIII, 6: divitiae salutis sapientia et scientia, timor domini ipse est thesaurus eius. Item sunt manentes, quia istae deficiunt in se et auferri possunt, illae vero non. Matth. c. VI, 19: nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea demolitur, et ubi fures effodiunt, et cetera.
10:35
Deinde cum dicit nolite itaque, ostendit quid eis restat faciendum, scilicet confidentiam acceptam ex bonis operibus conservare. Et circa hoc facit tria: primo enim ponit monitionem; secundo docet modum monitionem servandi, ibi patientia enim; tertio probat per auctoritatem, ibi adhuc enim modicum. Dicit ergo: ex quo tot bona in primordiis conversationis vestrae operati estis, ex quibus multam confidentiam debetis habere apud Deum, nolite itaque amittere confidentiam vestram, quod profecto sequeretur si a bonis desisteretis, quae magnam habet remunerationem. Matth. V, 12: gaudete in illa die et exultate, quoniam merces vestra copiosa est in caelis. Gen. XV, 1: ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Modus servandi est patientia.
10:36
Unde dicit patientia enim vobis necessaria est. Sicut autem mansuetudo est moderativa irae, ita patientia ponit modum in tristitiis, ut scilicet non excedant modum rationis. Contingit autem aliquando tristitia ex malis illatis, aliquando vero ex bonis dilatis. Prov. c. XIII, 12: spes quae differtur affligit animam. Quantum autem ad primum dicitur patientia, sed quantum ad secundum dicitur longanimitas. Hic accipitur patientia pro utroque, et quantum ad sufferentiam malorum, et quantum ad longanimitatem bonorum dilatorum. Dicit ergo, quod quantum ad utrumque patientia nobis necessaria est. Prov. XVI, 32: melior est patiens forti viro. Lc. XXI, 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Iac. I, 4: patientia opus perfectum habet. Et ad quid est necessaria? Ut voluntatem Dei facientes reportetis repromissionem, id est, implentes voluntatem Dei, quae fit per impletionem mandatorum Dei, quia mandata sunt signa voluntatis Dei, unde facientes voluntatem Dei, scilicet voluntatem signi. Sic enim aliquando accipitur voluntas Dei in Scriptura. Ps. CII, 21: ministri eius, qui facitis voluntatem eius. Et sic reportabitis promissionem, id est, rem promissam, quae operantibus datur. Matth. XX, 8: voca operarios, et redde illis mercedem. Lc. XXI, v. 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Matth. XXIV, 13: qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Ier. XVIII, 7: repente loquar adversus gentem, et adversus regnum, ut eradicem et disperdam illud, et cetera. Deinde cum dicit adhuc autem modicum, probat quod dixit, per auctoritatem. Et circa hoc facit duo: primo enim ponit eam; secundo applicat ad propositum, ibi nos autem. Prima in tres. Primo enim proponit proximum adventum remunerationis; secundo ostendit conditionem remunerationis, ibi iustus autem meus; tertio declarat periculum, ne perdatur remuneratio, ibi quod si subtraxerit. Circa primum sciendum est, quod auctoritas ista sumpta videtur de Hab. II, 4. Tamen principium sumptum est de Aggaeo, II cap. Quod ideo forte fecit, quia utrumque intellexit de eodem adventu. Habacuc enim sic dixit adhuc visus procul. Aggaeus autem adhuc modicum. Et ideo utitur verbis unius quasi verbis alterius. Vel melius, quia apostolus loquitur de tempore suo, scilicet post incarnationem et resurrectionem, a quo minus restat usque ad iudicium quam a tempore prophetae. Et ideo magis utitur verbo Aggaei quantum ad principium, tamen in fine auctoritates concordant. Vel etiam potest dici, quod loquitur quasi ex seipso, cui non minus credendum est, quam prophetae. Est autem duplex adventus domini secundum duplex iudicium. Unus generalis, scilicet in fine in universali iudicio; alius specialis in morte uniuscuiusque. Quantum ergo ad utrumque dicit adhuc modicum, quantum ad brevitatem temporis. Et quidem quantum ad primum, et si multum sit quantum ad tractum temporis et quo ad nos, breve tamen est quantum ad aeternitatem. Ps. LXXXIX, 4: mille anni ante oculos tuos tamquam dies hesterna, quae praeteriit. Apoc. ult.: ecce venio cito. Sed quantum ad specialem, qui est in morte, de quo Io. XIV, 3: iterum veniam et accipiam vos ad meipsum, non multum refert utrum sit parum, vel multum, quia talis erit unusquisque in iudicio qualis exibit. Et ideo studendum est, ut in morte appareamus boni, quia ubi te invenero, ibi te iudicabo. Et ideo dicit modicum et aliquantulum, quia tribulationes non sunt multum magnae duratione, quia si multum premunt, interimunt: si vero parum premunt, non cito finiuntur. II Cor. IV, 17: id enim quod in praesenti est tribulationis momentaneum et leve, supra modum operatur in nobis aeternum gloriae pondus. Veniet ergo cito, et non tardabit, sive in morte sive in iudicio. Iac. V, 9: ecce iudex ante ianuam assistit.
10:38
Qui sunt etiam remunerandi, ostendit cum subdit iustus autem meus ex fide vivit. Haec eadem auctoritas habetur Rom. c. I, 17 et Gal. III, 11. Solis autem iustis debetur remuneratio. Ps. XXXVI, 39: salus autem iustorum a domino. Est autem duplex iustitia. Una quo ad humanum iudicium. Rom. X, 3: ignorantes Dei iustitiam, et suam quaerentes statuere. Alia quo ad divinum. Lc. I, 6: erant autem iusti ante Deum. Istam autem iustitiam requirit Deus. Et ideo dicit iustus meus, scilicet iustitia, quae ad me ordinatur, id est, qui est mihi iustus et propter me. Illud autem per quod homo iustificatur, est fides. Rom. III, 22: iustitia Dei est per fidem Iesu Christi. Cuius ratio est, quia per hoc est homo iustus quod ordinatur in Deum: illud autem per quod primo homo ordinatur in Deum, est fides. Et ideo dicit iustus meus ex fide. Infra XI, 6: accedentem ad Deum oportet credere. Nec solum per fidem iustitia, sed etiam per fidem iustificatus vivit. Sicut enim per animam vivit corpus, ita anima per Deum. Unde sicut per illud per quod primo unitur anima corpori, vivit corpus, ita per id per quod primo unitur Deus animae, vivit anima, hoc autem est fides, quia fides est primum in vita spirituali. Is. VII, 9: si non credideritis, non permanebitis, sicut domus non permanet, destructo fundamento. Gal. II, 20: quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo filii Dei. Fides autem si non est formata charitate, mortua est, et ideo non vivificat animam sine charitate. Gal. V, 6: fides quae per charitatem operatur. I Io. III, 14: nos scimus, quia translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus. Vel: iustus meus ex fide vivit, id est, apud me reputatur et habet vitam gloriae, sine actuali passione, si non datur opportunitas patiendi. Deinde cum dicit quod si subtraxerit se, ostendit periculum imminens non permanenti in iustitia fidei. Quia enim in potestate habentis fidem est ipsam perdere vel servare, ideo dicit si subtraxerit se, scilicet a fide et a iustitia, non placebit animae meae. Littera nostra habet non erit recta anima eius. Et est idem sensus. Dicit Hieronymus quod ubicumque aliter scriptum est in Hebraeo, quam in Septuaginta, apostolus utitur sicut didicit a Gamaliele, ad cuius pedes didicit legem. Non placebit ergo animae meae, id est, voluntati meae. Voluntas enim Dei debet esse regula actionum nostrarum. Qui ergo non concordat voluntati Dei, non est recta anima eius. Deinde cum dicit nos autem non sumus adaptat ad propositum, quasi dicat: sic erit his, qui se fidei subtrahunt. Sed nos non sumus filii subtractionis in perditionem. Ille dicitur filius alicuius quod in ipso dominatur. Et sic dicitur aliquis filius mortis, scilicet in quo dominatur illud per quod a Deo reprobatur. Canonica Iudae: hi sunt qui segregant semetipsos, animales spiritum non habentes. In perditionem, scilicet animae. Ps. LXXII, 26: perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Ps. I, 6: et iter impiorum peribit. Sed filii Dei, id est, renati in Christo per fidem, in acquisitionem, id est in salutem, animae. Qui enim mandata Dei custodit, salvat animam suam. Matth. XIX, 17: si vis ad vitam ingredi, serva mandata. I Thess. V, 5: non sumus filii noctis, neque tenebrarum. Ergo non deficiamus a fide.
10:1
1. XJmbram enim habens lex futurooblatum abolevisse peccatum, et aeter- nami parasse redemptionem. rum honorum, non ipsam imaginem Nunc ex adverso ostendit, legem per sua sacrificia rerum. Supra docuit, Christum semel 2 3 12 25 ^^^ n^^ C C <1^ *l.,iiU tn 0< l»T„-«. o 00 T,.« 4(\ in i2\ 36 ' K \i\na Q '> OX Jac «*r. ''fv'!ic>fAc+.»« ^ir nihil ejusmodi praestare potuisse, sumpto argumento ex fpsorum sacrificiorum annua repetitione. Conjunclio causalis enim supponit hanc aut similem illationem ex iis, quae proxime dicta sunt: Ergo salus est a Christo exspectanda, non ex lege. Nam lex, inquit, umbram habeiis etc, perfectos facere non potest. Quo plenior autem atque nervosior sit proLatio, legem ita describit, ut ex ipsa quoque ejus descriptione possit imbecillitas ejus agnosci, id est ex eo, quod dicit: legem ha~ here umbram futurorum bonorum, non ipsam rerum imaginem; legem utique intelligens caeremonialem, praesertim quoad sacrificia. Sunt autem hujus partis apud commentatores diversae expositiones, prout aliter atque aliter accipiuntur umbra, et imago, et futura bona. Quidam metaphoram umbrae ductam putant ab arte pictoria. Solent enim pictores primtim carbone vel creta delineare eam rem, quam sibi proponunt exprimendam, quae rudis pictura vocatur umbra sive adumbratio, propler obscuram repraesentationem. Deinde autem vivos colores penicillo inducunt, ut jam sit distincta et expressa rei similitudo, quae proprie dicitur imago. Censent igitur auctores illi, legem veterem dici umbram futurorum bonorum, novam vero legem eorundem esse ijnagineni, quod bona futura (quae illi interpretantur bona coelestis patriae) valde tecte et obscure significata fuerint per ea, quae agebantur aut promittebantur in veteri lege; nunc autem aperte et clare per ea, quae in nova lege aguntur, eadem bona significentur, imo et in ea expresse, ac remoto omni velamine, promittantur. Verum quia Scriptura nusquam alibi metaphoram hanc spectat in vocabulo umbrae, sed semper umbram ad corpus refert, etiam ubi de caeremoniis agit Mosaicis, ut manifeste videre est ad Col. 2. (quod et de loco hujus Epist. cap. 8. ostendimus), idcirco magis placet, legem propterea vocari umbram futurorum bonorum, quoniam, sicut umbra corporis, a quo projicitur, imperfectissima similitudo est, ita lex per suas caeremonias admodum obscure et imperfecte eignificabat bona futura. Atque ita fere Latini, Anselmus, Aquinas, Cajetanus, Arias Montanus et alii. Horum etiam plerique per futura bona intelligunt bona patriae coelestis, ut sensus Apostoli sit, legem per suas caeremonias velut umbras obscure significasse bona coelestia; novam autem legem, instar imaginis, eadem bona tum significare, tum promittere signis ac verbis perspicuis et apertis. Qal sensus, etsi diversa acceptione umbrae, tamen quoad rem satis convenit cum priore. Sed si non aliud voluit Apostolus his verbis, qaam quod uterque hic sensus continet, scilicet legem veterem obscure, novam aperte repraesentare futuri saeculi bona: non aliud ergo docet, quam utramque legem esse typicam et figurativam, hoc discrimine, quod vetus lex sit typus obscurus, nova typus expressus. At ea res nihil facit ad ostendendam veteris legis prae nova imbecillitatem. Sive enim aperte, sive obscure caeremonia quaepiam repraesentet gloriam coelestem, non ideo plus aut minus efficaciter valebit ad eam praestandam, ut bene declarat Ribera. Deinde nec veram apparet, omnes legis caeremonias institatas fuisse ad praefiguranda coelestis patriae bona; sed earum institutio id habet, ut omnes referantur ad Christum, velut umbra ad corpus; sicut dicitur Col. 2.: Quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Chri^tum autem intellige secundum ea praecipue, quae pro nostra salute gessit, ut, quod natus, passus, mortuus est etc.; et secundum ea, quae nobis suo adventu et passione contulit, ut sunt peccatorum remissio, justificatio, et caetera novae legis promissa. Haec igitur sunt futura bona, quorum lex dicitur umbram habere. Quamquam ea omnia dici possunt, et ab Apostolo in superioribus dicuntur coelestia, quatenus ordiuautur ad ea bona, quae in cuelis exspectamus. Porro cum negat, legem habere ipsam rerum imaginem, nomen sma^mw non usurpat pro expressa repraesentatione rei alicujus, sed pro ipsa re exhibita ae repraesentata; quomodo dicitur facies hominis esse imago hominis, cum in ea ipse homo secundum se videatur. Quomodo et CbristuB, cum sit Deus, vocatuv imago Dei, 2 Cor. 4. et Gol. 1. Sic et species accipitur interdum, ut 2 Cor. 5.: Per fidem amhulajnus j etnon per speciem, id est Deum, ut iu se ipso est, et quomodo beatis repraesentatur, necdum videmus. Quod ergo dicit: non ipsam imaginem rerum, idem est ac si diceret: non ipsam speciem rerum, id est non res, ut in se ipsis conspiciuntur. Unde et Syrus ita vertit: In lege enim umbra erat bonorum futurorum, et non substantia ipsarum rerum. Haec imaginis explicatio est apud Chrysostomum et Theophylactum, quos sequuntur Gaignaeus, Arias Montanus et Ribera. Hi enim imaginem rerum interpretantur ipsam veritatem, cujus umbrae praecesserunt. Et hic sensus confirmatur ex ipsis Apostoli verbis. Non enim sic dicit: Umbram habens lex futurorum bonorum, non eorum imaginem; quomodo secundum superiores sensus dicendum fuisset; sed ait: non ipsam imaginem rerum. Dicendo enim: ipsam, et addendo: rerum, significavit res ipsas praesenl;es atque in se ipsis repraesentatasT Praeterea postulat hunc sensum scopus Apostoli, cujus disputatio tota in eo versatur, ut doceat, legem ac vetus Testamentum non praestitisse bona salutis, sed praefigurasse duntaxat sub umbris quibusdam, id est obscuris significationibus; caeterum ea bona conferri et exhiberi per legem novam, hoc est, per Christum novi Testamenti auctorem. Denique jam patet, quam apposite hoc ab Apostolo dictum fuerit ad declarandam legis imbecillitatem prae Christo, quod priores illi sensus non declarabant. Hinc etiam intelligere licet, quam inepte ratiocinentur Sacramentarii, dum ex eo, quod Eucharistia vocatur interdum imago Chiisti aut corporis ejus, concludunt, in ea Christum ipsum non esse cum suo corpore praesentem. Sicenim illis nec Christus erit Deus, quia est imago Dei.
Per singulos annos eisdem ipsis ho^ stiis, quas offerunt indesinenter, numquam potest accedentes perfectos facere. Graeco una dictione: TsAsidiaat, perficere. Sermo totus sic ordinandus et exponendus est: Lex iis hostiis, quas singulis annis easdem indesinenter (vel ut Graece est: assidue etjugiter) offerunt sacerdotes, numquam potest accedentes sive offerentes, hoc est, eos ipsos sacerdotes, reddere perfectos, id est sanctificare, justificare. Quidam accedentes geaeraliter intelligunt, tum sacerdotes, tum alios, pro quibus hostiae offerebantur. Sed etsi soli intelligantur sacerdotes, quos et infra nominat cultores, id est sacrorum ministros (sic enim et capite praecedenti dixit: Quae non possunt juxta conscientiam perfectum facere servientem, id est cultorem seu ministrum suum), de aliis tamen idem relinquitur judicium. Nam si lex non poterat perficere ipsos offerentes, certe nec alios, pro quibus aliquid offerebatur. Et si perficere non poterat Pontifices, ergo nec inferiores sacerdotes. Respicit enim Apostolus, ut bene post 3. Thomam Cajetanus admonet, ad ea sacrificia, quae singulis annis offerebantur a Pontifice in die expiationis, qui erat decimus dies mensis septimi; de qua re Levit. 16. et 23. Sed idem de caeteris collige. Nam si sacrificium, peculiariter ad expiationem institutum, expiare non poterat, quanto minus alia sacrificia, quae toto anno offerebantur? Notandum autem, in priori parte hujus sententiae contineri rationem posterioris. Ex eo namque, quod illa sacrificia singulis annis eadem offerenda erant, nec umquam recurrentibus annis offerri desinebant, inferri vult, ea nonpotuissecultores suosperficere. Quam illationem probat sequentibus verbis:
10:2
2. Alioquin cessassent offerri. Plerique codices Graeci negationem addunt, sed ita, ut interrogative legendum esse moneant Theophylactus et Oecumenius: AUoquin nonne cessassent offerri? quasi dicat: Omnino. Sensus igitur idem est utriusque lectionis; nempe, cessare debuisse sacrificia legis, si potuissent oflFerentes facere perfectos. Nostrae lectioni suffragantur Regiabiblia, et interpretatio Syriaca. Sic etiam cohaeret id, quod sequitur:
Ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati cultores semel mundati. Peccati, Graece et Syriace: pcccatcrum. Cw/fores^ Graece: AaTpsuovxeg, colentes, ministrantes; Erasmus: qui sacrificassent: Anselmus quoque sacrifi,catores exponit; hic enim cultus intelligitur. Probatio talis est: Si legis sacrificia potuissent offerentes perficere, et a peccatis mimdare, jara desiissent offerri. Semel enim por eorum oblati6hem sanctificati et a peccatis mundati cultores nullam amplius haberent conscientiam pec catornm, propter quae sacrificia ipsis repetenda fbrent. Atqui non desinunt offerri; lex enim praecipit, ea repeti per singulus annos; ergo numquam possunt cultores sive oftereates perficere et a peccatis mundare. Tta quidem Apostolus. Sed quod in hac argumentatione primum sumitur, magnam ac difficilem habet quaastionem: quo pacto verum sit, et quam recte probetur per rationem subjunctam. Dicent enim Hebraei, singulis annis, imo singulis diebus easdem hostias secundum legem offerri, non quod offerentem a peccatis mundare nequeant, sed quia, prioribus remissis, nova subinde peccata committantur, quae novis sacrificiis sint expianda. Deinde si vera est Apostoli propositio et bona ejus probatio, pari ratione docebitur, Missae sacrificium, quod in Ecclesia Catholica frequentatur, nullam habere vim sanctificandi, nec esse propitiatorium; id quo*d haeretici nostri temporis vehementer contendunt, hoc Apostoli loco potissimum nitentes. Nam, inquiunt, cum Apostolo sic ratiocinamur: Si Missao sacrificium posset Deum homini peccatori propitiare, jam cessasset offerri, propterea quod homo semel a peccato mundatus nullam amplius haberet conscientiam peccati. Non cessat autem offerri; ergo non potest Deum homini propitiare. Hanc posteriorem objectionem sibi faciunt omnes fere commentatores orthodoxi; nominatim Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius et is, qui titulum gerit Ambrosii, ac caeteri Latini, hos se^uti. Qua ex re licet intelligere, neque novam, neque improvisam esse hanc haereticorum objectionem; et intelligitur hinc ilhid praecipue, quam illustre testimonium antiquitatis habeat sacrificium corporis et sanguinis Domini, quod in Ecclesia offertur, quando veteres hujus loci tractatores tam sollicite conantur diluere quod adversus illud ex his verbis poterat objici. Priusquam autem his objectionibus respondeatur, ostendendum, quanta absurditas eos sequatur, qui Pauli sententiam, qua ex repetitione sacrificii colligit ejus inefficaciam, ita crude accipiunt, ut verba primo auditu sonant. Etenim si repetitio.sacrificii arguit ejus inefficaciam ad tollendum peccatum, eadem erit ratio de aliis remediis ad purgationem peccatorum divinitus ordinatis, ut sunt opera fidei, spei, caritatis, poenitentiae, misericordiae, oratio Dominica atque ipsum poenitentiae sacramentum. Quae omnia frequentantur a fidelibus, ut per haec iterum atque iterum a peccatis emundentur. Quoties enim peccavimus^ remissionem peccati quaerimus, excitando in nobis fidem mediatoris cum fiducia impetrandae veniae, et ad opera caritatis, poenitentiae, misericordiae rccurrimus, pactum orationis Dominicae obtendimus, dicentes: Dimitte. nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Denique confugimus ad sacramentum reconciliationis, quod nemo, nisi Novatianus, repeti posse negat. Haec autem omnia frustra, si remedium ex eo inefficax est ad remittendum peccatum, quia subinde repetitur; cum haec omnia aut pleraque eorum in Scripturis etiam sacrificia vocentur, ut sacrificium orationis, spiritus contribulati, cordis contriti et humiliati, item beneficentiae, laudis et confessionis, in hac ipsa Epist. cap. ult. Quid, quod hac ratione etiam ipsi baptismo sua virtus sanctificandi detrahetur, et male a Petro dictum erit Judaeis: Baptizetur unusquisque vestrum in remissio?tem peccatorum, Act. 2.; male etiam Saulo ab Anania: Baptizare, et abluere peccata tua, Act. 22. Nam etsi idem horao non sit iterum baptizandus, baptismi tamen sacramentum non semel duntaxat peractum est, sicut Christus in cruce semel oblatus; sed quotidie celebratur in Ecclesia. Ne igitur ad haec et hujusmodi absurda ducamur, videndum, quo sensu vera sit et valeat Apostoli ratio de sacrificiis antiquae legis: Si perfectos facerent offerentes, cessassent offerri. Respondent Chrysostomus, et qui eum sequuntur, oblationem sacrificii nostri quotidiani non esse diversam ab illa, qua Christus semel obtulitscipsum iu cruce, sed unam eteandem. Idem enim Christus, qui semel obtulit se ipsum cruente, quotidie in mysteriis incruente per manus sacerdotum offertur, non alia atque alia oblatione, sed unius et ejusdem oblationis semel factae commemoratione, sicut iis praeceptum est: Hoc facite in meam commemorationem. In lege autem veteri non eadem semper hostia, sed diversae offerrebantur, quotiescumque offerendum erat. Verum huic responsioni potest opponi, quemadmodum et Calvinus oppunit, Apostolum expresse loqui de iisdem hostiis iterato oblatis. Per singulos annos, inquit, eisdem ipsis hostiis, quas offerunt indesinenter ', et infra: easdem offerens hostias. Respondet Theophylactus, easdem fuisse hostias, quatenus eaedem species offerebantur, velut agnus hodie, et cras iterum agnus; non autem easdem quoad numerum; Christum autem olim oblatum, unum prorsus et eundem offerri quotidie. Sed nec ea responsio pacabit adversarium, Ut enim res oblata sit eadem, tamen causabitur, oblationes esse diversas, utpote actiones inter se distinctas; quod enim ad rem oblatam attinet, sive illa sit eadem, sive diversa, modo oblatio ejus interetur, ex Apostoli ratione probari ineptam ad hominem perficiendum. Deinde manet adhuc objectio de sacramento poenitentiae, deque sacrificiis spiritualibus, quae saepo repetenda sunt, etsi numero non eadem. Respondeo, in quotidiano missae sacrificio actiones quidem, ut in se ipsis considerantur, esse diversas, et proinde oblationes multas; imo et sacrificia multa, si sacrificii nomine intelligas non rem oblatam, sed actionem offerentis. Verum omnes illas sive actiones, sive oblationea, reputari debere (amquam unam, eo quod omnes ad unam referantur, ex qua dependent; omnes, inquam, incruentae ad unam cruentam, quae facta est in cruce, a qua oranera suam vim et eflScaciam hauriunt, perinde ut sacramenta novi testamenti. Sicut enim per ista nobis applicatur et ad nos derivatur salutaris virtus passionis Christi, sic et per oblationes sacrificii missae, non solum in remissionem peccatoram, quae a nobis quotidie committuntur, verum etiam ad alia divinae gratiae beneficia consequenda; idque eo magis, quod hoc saciificium ex institutione Christi commeraorativum sit illius unici sacrificii, quo se ipsum pro nobis obtulit in cruce. Similiter autem dicendum de sacrificiis bonorum operum. Reputantar enim omnia ut unum sacrificium, propter unam Christi oblationem, a qua dependent et rationem habent sacrificii Deo placiti. At vero sacrificia veteris testamenti, ut talia, non referebantur ad unam aliquam oblationem, a qua vim sanctificandi acciperent, ne quidem ad sacrificium crucis; sic enim ad novum testaraentura pertinuissent; sed singula per se ac seorsim exhibebantur, prout habebat institutio veteris testamenti. Itaque simpliciter et multa erant, et ad sanctificandum inutilia. Ex his igitur jim intelligi potest, quomodo recte colligat Apostolus inefiScaciam sacrificiorum veteris legis ex eorum repetitione; et cur simili argumento non expugnstur efficacia quotidiani sacrificii Missae. Nam illa vetera repetebantur ut diversa, nec ad unum aliquod sacrificium, ex quo dependerent, et nnde vim suam acciperent, ordinata. Sacrificium autem Missae non offertur ut diversum a sacrificio crucis, sed ut unum cum eo. Semper enim off^ertnr in illius commemorationem, ut noverit sacerdos, non aliunde, quam ex illo uno sacrificio, quod in cruce oblatum est, quotidiani sui sacrificii fructum esse exspectandum. Ad priorem vero objectionem respondent B. Thomas et Liranus, peccatum, cum sit quoddam spirituale coelestibus oppositum, mundari non posse, nisi per aliquid spirituale et coeleste, quod proinde virtutem habeat perpetuam. Quod autem tale est, sufficere ad omnia peccata remittenda, tam futura, quam praeterita; ideoque non oportere, ut amplius iteretur. Hanc responsionem Ribera diversis ac pluribus verbis explicat. Summa est, ad nova peccata expianda non opus esse novis sacrificiis, quoniam nec priora remitti poterant, nisi per sacrificium aliquod infinitae virtutis, quod aequae valeret ad omnium remissionem, tsm praeteritorum, quam sequentium; tale autem in veteri lege nullum fuisse. Porro Cajetanus aliter respondet, et quidem conformiter textui. Dicit enim, Apostoli probationem, quae est in his verbis: Ideo quodnullam haberent ultra conscientiam peccati etc., formaliter intelligendam esse; et vim rationis in eo consistere, quod, quos lex instituit ut cultores, etiam iidem singulis annis off^erebant idem sacrificium. Quod sane lex non praeciperet, si sacrificium illud mundasset a peccato; quandoquidem homines semel mundati non egebant iterato sacrificio. Necminuitur, inquit, efficacia rationis ex eo, quod semel mundati poterant iterum peccare, per quod indigerent iterata oblatione; quoniam vis rationis consistit in formali ratione cultorum semel mundatorum, quos lex non juberet singulis annis offerre, si fuissent mundati. Sic ille, quasi diceret, ex praecepto legis iterandum fuisse sacrificium Pontifici, non habita ratione relapsus in peccata. Nam sive peccaret iterum, sive non peccaret, offerre debebat. Quae res erat argumento, non fuisse praeceptam oblationis iterationem propter remissionem peccatorum, sed propter aliud, id est propter eorum commemorationem, uti verba sequentia declarant:
10:3
3. Sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit. Verbum fit interpres addidit de suo, explendae sententiae gratia. Quoniam ostensum est, hostias, quae anniversario die expiationis eaedem semper off^erebantur, non potuisse auferre peccata, nunc, ne frustra videantur institutae, docet, quem usum habuerint, nimirum commemorationis seu recordationis peccatorum, quae quotannis fiebat in ipsarum oblatione. Respicit enim ad confessionem peccatorum totius populi, quam in die expiationis faciebat Pontifex, utraque manu posita super hircum emissarium; de qua Levit. 16.: Confiteatur, inquit, omnes iniquitates filiorum Israel, et universa delicta atque peccata eorum. Hanc confessionem vocat commemorationem peccatorum, quia, qui peccata sua confitetur, ea revocat in memoriam. Cum autem confessio peccati sit accusatio sui, vult intelligi Apostolus, in illis hostiis non fuisse peccatorum remissionem, sed accusationem; ut per hoc significaretar, eorum remissionem aliunde esse petendam. Dices, Scripturam eodem loco post confessionem meminisse remissionis peccalorum. Nam et hircus portabat omnes iniquitates filiorum Israel in terram solitariam, et postea sic dicitur: In hac die expiatio erit vestri atque mundatio ab omnibus peccatis vestris; coram Domino mundabimini. Respondeo, remissionem illam non veram fuisse, sed legalem ac figurativam, sicut et caeteras peccatorum remissiones, de quibus in Levitico; legalem quidem, quia tantum valebat ad avertendas legis minas; figurativam vero, quia significabat veram remissionem dandam per Christum.
10:4
4. Impossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferri peccata. In ti Graeco et Syriaco locutio est activa, sed quae eundem sensum faciat: Impossibile est enim sanguinem taurorum et hircorum auferre peccata. Et ita legit Hieronymus in comm. Michaeae 6. Cumque sit in Latino minimum discrimen, satis verisimile est, etiam nostrum interpretem ita vertisse. Probatio est ejus, quod dixit, in hostiis illis non fuisse peccatorum remissionem, sed nudam commemorationem. Non enim fieri potest, ut Gccisorum animalium sanguine peccata remittantur. Nominat autem tauros et hircos, quia utrumque hoc animal offerebatur in die expiationis. Posset quidem Deus instituere, si vellet, ut sanguis brutorum auferret peccata, sicut in baptiemo aufert aqua; sed impossibile hoc dicit Apostolus eo sensu, quo putabat carnalis Judaeus, scilicet immolationem ejusmodi animalium ita per se gratam esse Deo, ut propter eam peccata remitteret iis, pro quibus offerebantur. Contra quem sensum clamant Prophetae: Numquid carnes sonctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es? Jerem. 11.: Numquid placari potest Dominus in milli~ bus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium? Michaeae 6. Hoc autem sensu nec aqua potest auferre peccata. Verum filii novae legis, adscribentes aquae purgationem peccatorum, considerant eam, ut ex institutione divina adhibetur et valet ad abluendam hominem a peccatis in sanguine Christi. Quo sensu dicit infra hoc eodem capite: Abluti corpus aqua munda, qua nimirum conscientia mundetur a peccatis. Quod si Judaeus aliquis, spiritualiter capiens, cum fide mediatoris illa legis sacrificia offerret, utique fructum remissionis peccatorum percipiebat. Unde tres pueri in fornace Babylonis sic orant: Sicut in holocausto arietum et taurorum, et sicut in millibus agnorum pinguium, sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie, ut placeat tibi, Daniel. 3. Orat etiam sacerdos Deum in canone missae, ut super proposita mysteria propitio ac sereno vultu respicere dignetur, et ea accepta habere, sicut accepta habere dignatus est sacriticia Abel, Abraham et Melchis^decb. Nec ideo confunditur discrimen sacrificiorum sive sacramentorum veteris ac novae legis; nam sacramenta veteris legis, ut talia, id est, quatenus ad vetus testamentum pertinebant, nihil conferebant gratiae spiritualis; sed si quis, ut dixi, ad ca accederet ut filius novi testamenti, respiciens in mediatorem, gratiam consequebatur. Quamquam sacrificia, quae Abel, Abraham et Melchisedech obtulerunt, nec veteris, nec novae legis erant instituta; Deo tamen placita propter offerentium devotionem. At sacramenta novae legis, ut talia sunt, ad gratiam praestandam valent. Est autem notandum, quemadmodum in Epistolis ad Rom., Gal. et Phil. Apostolus docet, ex lege non esse justitiam, ita in hac Epistola eum ex professo docere, ex sacrificiis legis haberi non posse purgationem peccatorum. Quare, ex Apostoli sententia, sicut lex non justificat, ita sacrificia legis non propitiant; nimirum per se et secundum propriam institutionem considerata. Sicut ergo de lege dixit Rom. 8., impossibile faisse, ut justificatio per eam impleretur in nobis: ita hic dicit de sacrificiis legis, impossibile esse, ut per ea auferantur peccata.
10:5
5. Ideo ingrediens mundum dicit. Hic jam testimonio prophetico confirmat statum suae disputationis, nempe vetera sacrificia propter ipsorum imbecillitatem abrogari debuisse, succedente uno et efficaci sacrificio Christi. Ingrediens, Graece eUzpxoixvjOQ, quod etiam verti potest: ingressurus; sicut simplex verbum: 6 £p}(6/jisvoc, qui venturus est, Matth. 11. et alibi. Mundum vocat habitationem generis humani, vel ipsum genus humanum; sic enim frequenter accipitur apud Evangelistas. Dicitur autem mundum ingressus Filius Dei, quando per incarnationem coepit esse homo inter homines. Quoniam, inquit, impossibile orat, per sacrificia legis Deum hominibus propitiari, idcirco cptXav&pWTtOQ Dei 1 ilius, per assumptionem carnis in mundum veniens (seu venturus), causam sui adventus per Prophetam declarat, ita loquens ad Patrem: Hostiam ei oblationem noluisti. Locus est Psalm. 39., quem citat more suo juxta versionem LXX. Ubi statim observa, Prophetam enumerare quatuor genera sacrificiorum veteris legis: scilicet hostiam, et ohlationemj et mox holocautomata, et pro peccato. De quibus omnibus agitur in Levitico. Differunt autem hoc modo: Per hostiam, Graece Ouaiav^ cujus loco zehah est in Hebraeo, significatur victima pacificorum, seu gratiarum actionis; tametsi Genebrardus putat, hoc nomen esse commune ad tertium et quartum genus. Per oblationem, Graece Trpo^cpopav, Hebraice minha (quod alii munus vertunt), intelligitur quaevis inanimatarum rerum oblatio, velut similae, thuris, panum, laganorum et primitiarum, de quibus Levit. 2.; ut o6lationes hic dicantur, quae Apostolus supra cap. 5. 8. et 9. vocavit d&paj id est dona seu munera. Per holocautomataj quae et holocausta, significantur, quae ex animalibus tota cremabantur, ut ipsa vocabula sonant. Denique postremum membrum ea sacrificia comprehendit, quae pro peccatis offerebantur, id est propitiatoria. Sed cum haec omnia Deus ipse, data lege, instituerit, atque etiam miraculo ignis coelitus demissi, quo sacrificium consumeretur, approbaverit, ut Levit. 10., 1 Par. 21., 2 Par. 7., et 3 Reg. 18.; cumque David in Psalmis, nunc ea se obtulisse dicat, nunc ojBferenda voveat: quomodo dicitur Deus ea noluisse? aut quomodo ei no7i placuerunt? Quidam respondent, illa sacrificia non habuisse ex se, unde Deo placerent, sed tantum placuisse ex fide et devotione off"erentium; Chrifeti vero sacrificium per se ipsum fuisse Deo acceptum. Verum haec responsio causam non continet, cur illa priora Deus nolle, id est rejicere, dicatur. Quod enim placet et prodest ex offerentium fide ac devotione, non apparet rejiciendum. Alia lesponsio est, non placuisse Deo vetera sacrificia sic, ut omnium hominum peccata per ea tollercutur, sive, quod idem est, ut Deus humano generi reconciliaietur. At contra: Si valebant saltem ad aliquorum hominum tollenda peccata, possent utique multiplicata tandem omnium peccata tollere. Deinde praeter mentem Apostoli est, ut vel unius peccati remissio sacriticiis illis attribuatnr; id quod clare patet ex antedictis. Est igitur vera responsio, nuUa veteris legis sacrificia, cujuscumque essent generis, quatenus quidem erant ejusmodi, Deo placita fuisse; nec cuiquam potuisse prodesse ad justitiam vel ad ullam justitiae partem. Loquitur enim Apostolus, ut ex tota ejus disputatione, atque ex ipsa sacrificiorum enumeratione constat, de sacrificiis veteris legis, ne quis hic quaestionem moveat de iis, quae obtulerunt Abel, Abraham atque alii ante legem. De quibus quid sentiendum sit, jam supra dixi. Igitur, quo sensu in superioribus dictum et explicatum est, legem ve^ terem nihil ad perfectum adduxisse; vetus testamentum culpa non vacasse; munera et hostias, quae secundum le~ gem offeruntur, non posse juxta con~ scientiam perfectum facere servientem; impossibile esse, ut taurorum et hirco^ rum sanguine peccata auferantur: eadem ratione nunc (ad sensum Apostoli) dicitur Deus sacrificia legis noluisse; quia nimirum per ea, quatenus ad legem pertinent, nec placatur Deus, nec quidquam verae sanctitatis nobis impertitur. Additio B. P. Fortassis propositae quaestioni suflScit, si dicatur, quod Christus Dominus per illa verba: Noluisti. et: Non tibi placuerunt, praenuntiet, cessaturam legem caeremonialem, et quae per eam praescribebantur sacrificia; cessatura autem omnia haec ipsius adventu, sicut figura cessare debet, praesente veritate, quam praesignabat; utpote quae deinceps falsam significationem sit habitura, idque in materia cultus divini; eaque de causa merito Deo displicitura. Huc videtur pertinere, quod hujus cap. vers. 8. et 9. ait Apostolus, interpretans haec verba, ac do Christo loquens: Superius dicens: Quia hostias etc, tunc dixit: Ecce venio etc.; aufert primum, ut sequens statuat. Caeterum de toto hoc Psalmi loco disceptatur a nonnullis, utrum secundum literam ad Davidis personam referendus sit, an ad personam Christi. Sunt enim, qui vehementer contendant, totum Psalmum de Christo juxta literalem intelligentiam a Davide conscriptum esse. Nobis magis probabile est id, quod Jansenius et alii docti sentiunt, Davidem de se ipso loqui toto Psalmo, sed ita, ut in Christum respexerit, ejusque in his, quae scribit, sicut in aliis multis, tjpum gesserit; ut proinde fateamur, ea, quae hic ab Apostolo citantur, longe perfectius in Christum competere, quam in Davidem; licet sensus in Davidem literalis sit, in Christum mysticus tantum. Quid vero adversus hanc sententiam objiciant alii, et quid iis respondendum sit, ex sequentibus intelligetur. Additiuncula B. P. Videtur multo expeditius, si Psalmum 39. accipiamus tamquam vocem ipsius Christi, literali sensu, ita tamen, ut prima et tertia illius parte Christus de suo corpore loquatur; parte vero media, quae complectitur v. 7. et sequentes usque ad 12., loquatur ex sua ipsius, tamquam capitis, persona. Quamquam etiam prima et tertia partes de Christo capite recte et commode possunt exponi.
Corpus autem aptasti mihi. In Hebraeo legitur: aures fodisti mihi. Qaomodo verterunt Hieronymus ac caeteri Latini, quotquot ex Hebraeo Psalmos interpretati sunt. Verum Apostolus, ut dlxi, sequitur LXX., qui sic transtulerunt; oto/ia dk xaTTjpTioo) /jLOt^ id est, corpus autem aptasti, sive perfecisti, mihi. Habet quidem ^ulgata Psalmorum editio, quae ex Graeco ost: aures, non corpus; sed id ex Hebraeo sumptum arbitror, vel ex alia quapiam Graeca translatione. Nam qui hodie exstant codices Graeci, constanter le^uut: od>|Jia, id est corpus; idque exponunt veteres, tam Latini, quam Graeci, Ambrosius, Augustinus, Chrjsostomus, Theodoretus, Euthymius et Apollinarius paraphrastes; quam lectionem exhibent etiam Latina Psalteria, vetus et Romanum. Dicitur autem Psalterium vetus certum quoddam diversum a Komano et Gallicano, cujus inter alia usus crat apud Latinos, ante aetatem Hieronymi. Textus quidem Psalmorum, qui apponitur commentariis apud Hieronymum, habet: aures; verum in commentario nulla fit aurium mentio, sed corporis tantum. ItaqueLXX. interpretes vertisse corpus, non aureSj non est, cur dubitetur. Porro quod in Hebraeo est: Aure$ fodistij sive perfo(Msti mihi, dupliciter intelligi potest. Sunt enim, qui putant aUudere Prophetam ad illud, quod Exod. 21. praecipitur de servo Hebraeo, qui in anno remissionis servitutem praefert libertati, cujus aurem jubet Dominus applicari ad postem domus, et subula perforari, in signum perpetuae servitutis. Ita symbolica erit oratio: Perfodisti mihi aures, hoc est, addixisti me tibi servum perpetuum more dominorum, qui servos perpetuo secum mansuros aurium perfossione notant. Hoc autem recte David de se dicit, juxta id, quod alibi profitetur, dicens: O Domine, quia ego servus tuus, ego servus tuus et filius ancillae tuae. Sed in Christum multo potius ac verius congruit, si cogitetur illa perfecta subjectio, qua natura ejus humana subjicitur Deo. Unde frequenter apud Prophetas eum Deus suum servum vocat. Hanc autem ejus servitutem esso perpetuam, docet Apostolus 1 Corinth. 15. his verbis: Tunc et ipse Filius subjectus erit Ei, qui subjecit sibi omnia; ut sit Deus 0772nia in omnibus. At vero alii, praesertim Hebraei, fo' dere seu pei^fodere interpretantur: ape^ rire, ut significetur illud, quod dictum est ab Jes. cap. 50.: Dominus Deus aperuit mihi aurem. Sed et hoc rursus duplicem habet intellectum. Aperit enim Deus aures alicui, vel cum interius per Spiritum suum ei revelat, quaealiis velata sunt et incognita; quale est mysterium - hoc de sacrificiorum veteris legis abjectione; vel cum facit hominem praeceptis euis auscultantem et obedientem. Quem sensum Chaldaeus expressit, ita vertens: Aures autem ad auscultanda praecepta tua formasti mihi. Utrovis autem modo aurium apertionem accipiamus, eam multo perfectius in Christum, quam in Davidem competere, manifestum est, in quo Chriito sunt omnes thesauri sapientiae et icientiae reconditi, Col. 2.; quique Patri suo fuit obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, Phil. 2. Jam vero ab hoc sensu, quo ad obedientiam refertur aurium apertio, non omnino diversum est, quod scripserunt LXX.: Corpus aptasti mihi. Sicut autem Christo perfectissime convenit, edoctum esse a Patre, et obedientiam Patri praestitisse: ita prae omnibus singulariter in eum competit, ut Deo dicere possit: Corpus aptasti mihi, scilicet per incarnationem, quatenus in utero purissimae virginis formatum est ei corpus integerrimum, et ab omni labe corruptionis liberum, ac plane tale, quod, remota inutili multitudine sacrificiorum veteris legis, unum Deo Patri in cruce oblatum placeret, ad omnium hominum salutem valiturum. Hunc enim esse sensum Apostoli in hoc loco, constat ex iis, quae ipse postea declarando subjungit. Nec obscure sensum hunc iadicat Sjriaca lectio: Corpore me induisti. Quaeres fortasse, quid LXX. moverit interpretes, ut pro voce, quae significat: aures, verterent: corpus; aut, si ratio latet (ut cane latet in quibusdam aliis, ubi secus, quam in Hebraeo est, transtulerunt), quomodo saltem conciliari possit haec versio cum originali. Genebrardus, cui Ribera subscribere videtur, aures dicit syuecdochicc poni pro corpore, partem pro toto; atque eam figuram LXX. interpretes, et Paulum, eos secutum, explicuisse; caeterum Prophetam aurium meminisse potius, quam alterius cujuspiam membri, quia de obedientia agebatur. Subtilis quidem haec conciliatio; sed vereor, ne parum solida. Nam aures pro toto corpore per synecdochen accipi, nescio, an ullius idiomatis ferat consuetudo. Plus coloris in eo, quod idem Genebrardus in verbo fodere metaphoram facit, ductam a figulis, ut idem sit, quod aptare et perficere^ favet enim Chaldaica paraphrasis, in qua pro: fodisti, legitur: formasti; quamquam ex Scriptura nullum ab illo profertur exemplum. Jansenius scribit, Paulum citasse hunc locum juxta LXX., quod ea lectio, tunc multum recepta, suo proposito magis conveniret. Quod verum puto. Nam utcumque se res habeat de causa, quae LXX. moverit ad sic vertendum, illud tamen non dubitatur, provisum esse divinitus, ut LXX. virorum editio venerationem haberet apud Judaeos, et Apostolo ad eos scribenti suppeJitaret docendi materiam, etiam in eo, ubi forte videretur ab Hebraica veritate discrepare. Additio Censoris. Notum est, quadam metalepsi has tres lectiones in eundem sensum venire: Au~ res fodisti, corpus aptasti, aures perfecisti; et quamlibet earum praenuntiare Filli Dei incarnationem, et graliae, quae ipsi homini facto esset conferenda, magnitudinem, obedientiae speciatim usque ad mortem pro redemptione hominum subeundam.
10:6
6. Holocautomata, et pro peccato non Tibi placuerunt. LXX.: non quaesivisti, Hebraice: non postulasti. Quae sensu Bunt eadem cum eo, quod hic legitur: oux Budoy.rpaQ, id est, non comprohasti, ut vertit Erasmus, vel non acceptasti, sicut eandem Graecam vocem versam habemus in Psalm. 50.: Tunc acceptahis sacrificium justitiae. Quamquam non minus recte vertit interpres hoc loco: Non Tibi placuerunt; et paulo post: nec placita sunt Tibi. Quod ait: et pro peccato, subaudi: sacrificia. In Hebraeo tantum legitur: et peccntum; sed eo nomine per translationem significatur hostia pro peccato, ut Levit. 4. et alibi. Porro, quo sensu non placuerint haec Deo, superius expositum est.
10:7
7. Tunc dixi: Ecce venio. Dixit hoc Christus, quando incarnatus est; tametsi vocula tunc magis illationem, quam tempus significare videtur, ut sensus sit: Quia vidi legis sacrificia non tibi placere, nec illis placari posse, ideo me ipsum, assumpto corpore, quod mihi aptasti, paratum obtuli ad faciendam, sicut infra dicitur, tuam voluntatem. Sensum hunc causalem ipse Apostolus in consequentibus suggerit. Aliqua difficultas est in eo, quod sequitur:
In capite libri scriptum est de me: Ut faciam, Deus, voluntatem Tuum. De ordine et constructione hujus sententiae primo videamus. Hebraei codices partem hanc posteriorem: Vt faciam voluntatem Tuam, separant a praecedenti, faciuntque novi versus initium, jungentes eam cum parte sequenti: Deus meus, volui, quam Apostolus omisit; ut hic sit ordo: Deus meus, volui, ut facerem, id est, volui facere voluntatem Tuam. Quod autem praecedit: In capite libri scriptum est de me, seorsum statuunt, ut, quid scriptum sit, non aperte significetur. Sed haec constructio quibusdam displicet, eo quod Hebraea et Graeca non habent simpliciter facere, sed Hebraea quidem cum addita praepositione, Graeca autem cum articulo genitivi casus, quasi dicat: ad faciendum, vel causa faciendi, quod optime vertitur: ut faciam. Sic autem multo aptius putant cohaerere cum praecedenti parte, quam cum ea, quae sr^quitur. Et passim in Scripturis videre est hujusmodi infinitivos praecedentibus adjunctos, interdum etiam articulo non addito; ut in canticis B. Virginis et Zachariae, Luc. 1. Ubi autem sequentibus adhaereant, haud facile credunt reperiri. Certe maniftstum est, Apostolum referre partem hanc ad superiora, quippe qui nihil subjungat, ad quae referri possit. Sed adhuc restat quaestio, cui parti praecedenti debeat annecti; id enim nondum liquet. Planus quidem textus exposcere videtur, ut ad id Tcferatur, quod proxime praecedit, hoc modo: Scriptum est de me, ut faciam etc.; sed Apostolus videtur non permissurus. Nam paulo post, omissa hac proximo praecedente parte, verba Psalmi citat in hunc modum: Tunc dixi: Ecce venio, ut faciam voluntatem Tuam. Ex quo loco apparet, ea verba: ut faciam etc, cum illa parte: ecce venio, construi debere, ut pars interposita: In capite libri scriptum est de me, parenthesi sit includenda. Neque tamen hoc obstat, quo minus ad eam quoque, saltem ex consequenti, pars subsequens referatur, ut significetur, hoc ipsum, ad quod venit Christus, quod est, facere voluntatem Dei, de eo scriptum esse in capite libri. Quae res, addita particula sicut, dilucida fiet, hoc modo: Ecce venio (sicut in capite libri de me scriptum estj, ut faciam, Deus, voluntatem Tuam. Pro ea tamen constructione et distinctioae, quae est in codicibus Hebraeis, et in versione B. Hieronymi ex Hebraeo, necnon in LXX. Romae impressis, tam Graece, quam Latine, facere potest etiam hoc, quod ad verbum facere nulla persona additur; deberet autem addi accusativus primae personae, si ista pars foret jungenda praecedentibus; id quod non requiritur, si jungatur sequentibus. Plenus sermo est: Volui facere vohintatem Tuam; non est plenus: De 7ne scriptum est facere voluntatem Tuam. Quare dicendum videtur, rectius jungi sequentibus, ad sensura tamen non referre, an praecedentibus; nam saltem tacite ad illa pertinere. Vult enim Christus dicere, hoc, de quo consequenter loquitur, esse scriptum in vohiraine libri. Ira nihil rairura, si Apostolus praecedentibus eam clausulam annectat; idque (ut apparet) non uno modo; sed prius quidem sic: Iti cnpite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, volunidtem Tuam; postea autem sic: Ecce venio, ut faciam voluntatem Tuam. In re ipsa nihil est dissensionis. At plus difficultatis est in eruendo sensu hujus partis: In capite libri etc. Quem nt inveniamus, primum sciendum, in Hebraeo non haberi: In capite libri etc, sed: in volumine libri. Sic enim ex Hebraeo verlerunt Hieronymus, Pagninus et alii. Dicitur autem volumen libri liber plicabilis et involutus. Solent enim veteres, non tantum Hebraei, verum etiam ethnici, ad scribendum uti membranis aut chartis, quae in corticis morem convolverentur. Unde et libri nomen apud Latinos. Quin et hodie Judaei (quod aliquando vidimus) in suis synagogis legem et Prophetas ex hujusmodi voluminibus recitant. Non solum autem Latini transtulerunt hoc modo, sed etiam antiqui interpretes Graeci, Symmachuset Aquila, sicut de iis testantur Chrysostomus et Theodoretus in enarr. Psalm. 39., simul exponentes rationem nominis, quam dixi. Quod et post eo8 facit Euthymius. Quae cum ita sint, illud miror, viros quosdam doctos aut insectari, aut reprehendere hanc ex Hebraeo versionem; praesertim quum Hebraea dictio frequens sit in sacris literis, nec aliud pro ea reddant interpretes, quam: volumen, aut quippiam simile, quod fere tantundem valeat; ut qui verterunt: paginam aut chartam, a proprietate vocis Hebraicae nonnihil recedentes. Neque enim, cum dicitur: in volumine libri, tale est, ac si dicatur: in libro libri, ut quidam objicit; sed sensus est: in libro complicato et involuto, Bicut vertit Hieronymus Ezech. 2., aut: in volumine, quod dum in eo scribitur, jam liber vocatur, hoc est, in volumine conscripto. Sic ad Jeremiam dicitur cap. 36.: ToUe volumen libri, et scribens in eo omnia verba, quae tibi locutus sum. Ac deinde plus decies eodem capite dictio, quae volumen significat, repetitur; ubi pro volumine LXX. assidue vertunt: y^OLpziov, id est chartam. Etenim charta eive membrana, dum in ea scribitur, fit liber. Igitur juxta textum Hebraicum planue est sensus: In volumine libri, id est in libro, scriptum est de me. Quod enim libri, more veterum, convolvi soleant, inde factum. ut liber et volumen libri pro eodem haberentur. Quaeritur autem, de quo libro loquatur Psalmista. Quidam legem accipiunt, in qua servis spontaneis praescribitur, ut serviant in saeculum, Exod. 21. Ita sentiunt, qui partem illam praecedentem: Aures autem perfodisti mihi, ad eandem referunt Scripturam, eamque de perfecta obedientia interpretantur, ut supra diximus. Alii rursus legem, qua parte describit officia regis, ut Deut. 5. 6. et 17. Alii vero in universum legem et prophetas significari volunt, in quibus de Christo et ejus erga Patrem obedientia variae continentur figurae et praedictiones. Denique alii de libro divinae atque aeternae praedestinationis exponunt. Porro qui LXX. versioni, quam Paulus citat, inhaerendum censent, plus etiam laborant, ut doceant, in cujus libri capite scriptum sit vel deDavide, vel de Christo, ut faciat voluntatem Dei. Hieronymus, initio libri tradit. Hebr. in Gen., significari putat librum Genesis. Tractans enim ilkid: In principio fecit Deus coelum et terram, referensque, quosdam id interpretatos fuisse de Filio: Hoc, inquit, magis secundum sensum, quam secundum verbi translationem, de Christo accipi potest, qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum omnium est, quam etiam in principio Joannis Evangelistae, coeli et terrae conditor approbatur. Unde et in Psalterio de se ipso ait: In capite libri scriptum est de me, id est in principio Geneseos. Sic ille. Cujus sententiam alii multi secuti sunt. Verum, ut detur. illud initium Genesis ad Christum mystice pertinere, non tamenostendunt isti auctores, ibiscriptam esse de Christo, ut faciat Dei vohintatem, nisi voluntntera interpretentur de creatione nnmdi. Qal sensus huic loco non quadrat; nihilo magis, quamsensus, quem adfert Thecphylactus, dum refert hunc locum ad illud Gen. 1.: Faciamus ho' minem ad imaginem et similitudinem nostram. Quapropter Augustinus in enarr. Psalmi 39. et 150. mavult, intelligi librum Psalmorum, in cujus capite, id est, in primo Psalmo, scriptum est: In lege Domini voluntas ejus etc. Quod perfectissime competit iu Christum. Verum huic expositioni praeter alia potest objici, quod eo tempore, quando David cecinit: In capite libri etc, Psalmi nondum erant digesti in ordinem, ut eorum aliquis primus vocari posset, ac forte primus Psalmus tunc nondum erat conscriptus. Inter Neotericos Ribera putat, Psalmistam respicere ad illa verba Gen. 2.: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Quem locum in Christum et Ecclesiam manifesto Paulus interpretatur, Ephes. 5. Rursus ad illa verba Genes. 3.: Ipse conteret caput tuum. Quae praedictio completa est in adventu et passione Christi. Haec autem in capite libri, id est, non longe ab initio Jibri Genesis, scripta Bunt. At vero aliorum sententia est, totam Scripturam sacram nomine libri significatam esse a Davide, eo quod omnes Scripturae, ut ait Augustinus, hanc opinionem referens in praefatione Psalmi 150., valde mirabili et divina unitate concordent, ut merito vocentur unus lifcer. Hujus autem libri caput est Genesis, si caput iQtelligatur initium, sive quod ordine primum est, ut pterique caput hoc loco accipiunt. Secundum hos ergo scriptum est in capite libri, quia in Genesi multae sunt de Christo promissiones. Caeterum Genebrardus caput pro summa interpretatur, sicut accipitur cap. 8. hujus Epistolae: Capitulum super ea, quae dicuntur. Et sensum esse dicit: In capite libri, id est, in tota Scriptura Bcrlptum est, ut expiem hominum peccata; quasi dicat: Summa Scripturarum hoc continet. Nam summa Mosi et Prophetarum Christus. Sic et ante eum Jan- Benius: In summa legis tuae scriptum est de me; id potissimum est, quod tota lex Tua a rae exigit, ut faciam voluntatem Tuam. Sed sciendum, in Graeco non esse vocem omnino eandem hoc loco et cap. 8. Hic enim est xs^paXig, illic xscpaXalov. Et hoc quidem frequenter usurpatur pro summa, ut et verbum ab eo derivatum significat: in summam colligere; quod legitur Eccles. 32.: xecpaXaiwaov, in summam collige responsum tuum, pro quo vulgatus vertit: Habeat caput re~ sponsum tuum. Caeterum xs^aXiSa in hac significatione nusquam reperio. Sunt et aliae expositiones hujus partis apud interpretes, ut, quod liber isis Christus est secundum humanam naturam, cujus caput est Deus, in quo capite ab aeterno scriptum est, Filium ejus debere incarnari et mori. Vel quod intelligitur liber vitae, id est, praedestinatorum ad vitam, quorum caput est Christus, per quem omnes praedestinati salvantur. In huju.s libri capite, inquitB. Thomas, id est, in Christo secundum divinam naturam, scriptum est, id est, praeordinatum de Christo secundum humanam naturam, ut faciat voluntatem Dei, offerendo se ipsum pro redemptione generis humani. In tanta diversitate expositionum quid tamquam verius amplectendum sit, pronuntiare difficile est; tametsi alii aliis probabilius sunt locuti, quod facile ex dictis colligi potest. Ut autem de sensu Psalmistae et Apostoli post tam multos alios ipse etiam aliquid, quod sentio, cum modestia proferam, primum existimo, quod LXX. verterunt, quodque ex eis Apostolus citat, Iv x£cpaXi<5i ^i^Xiou, conciliari posse cum eo, quod Hebraeus legit: In volumine libri, si dicamus, Graeca voce xscpaXlc non solum significari caput aut capitU' lum, sed etiam capitis tegmen, quo nimirum caput obvolvitur. Hac enim significatione legitur apud Aristotelem lib. 2. Rhet. Unde ulterius usurpatur pro mvolucro, quod Graece dicitur SiXrnia, sicut exponit Suidas in suo lexico, et Euthymius euper hunc locum Psalmi. Involucrum autem et volumen idem aut paene idem sunt. Juxta banc igitur Graeci vocabnli significationem, nonaliud scripserunt LXX., quam quod erat in Hebraeo. Nec solum ibi, verum etiam apud Ezech. cap. 2. et 3. pro Hebraico: megillath, quod omnes Latini vertunt: volumen, iidem LXX. transtulerunt: X£9aAi(5a; non utique caput aut capitulum signilicare volentes, quod Hebraea vox nullo modo significat, neque convenit cum locoPropbetae; sed aliquid involucro simile, ut est volumen libri. Notandum est enim, Hebraicum vocabulam istud in Scriptura sacra quatuor omnino locis diversis inveniri. Primum in Psalmo, de quo nunc agimus, ubi xscpaXtSa dixerunt LXX. Deinde Jeremiae 39., ubi yapziov, Item Ezech. 2. et 3., ubi rursus xs^aALSa. Denique Zach. 5., ubi iidem LXX. 5p£7:avov, id est, falcem transtulerunt, adducti seu decepti (si more Sancti Hieronymi loqui licet) similitudine vocis Hebraicae, quae una litera dempta (quae similis est, et nunc addi, nunc detrahi solet) falcem signiticat. Alii vero Graeci interpretes, AquiJa et Tbeodotio, 8icu(Hieronymus testatur in commentariis, di(p^ip(x\ posuerunt, quod ab Hebraeo sensu non dissonat. Erat enim antiquis d>.(D^ipc. pp.llis Amaltheae caprae, in qua res bumacas Jovem scribere fabulantur. Unde coepit usurpari pro cujusque libri tegumento sive operculo. Item pro membrana, in qua aliquid aut scribendum, aut scriptum est. Porro Symmachus eodem loco xs^aXiSa vertit, nec ipse diversum quid ab eo, quod in Hebraeo legitur, significans, juxfa eam Graecae vocis acceptionem, quam supra assignavimus. Atque haec plana est, et perspicua Graecorum interpretum coDcIliatio cum fonte, ut nihil neceise sit, in gratiam LXX. interpretum Hebraeae vocis aliam, quae nusquam exstet, huc inferre significationem. Jam quod ad sensum attinet, cum sint eadem: in volumine libri et in Ubro, sicut ante monstratum est: tantum restat, ut ostendatur, in libro quopiam scriptum esse de Christo vel de Davide, qui fuit typus Christi, quod facturus esset voluntatem Dei. Nam secundum literam ad Davidem pertinere hunc Psalmum, cum Jansenio nonnulli opinantur. Atqui de Davide Paulus Act. 13. sic loquitur: Et amoto illo, nempe Saule, suscitavit illis Deus David regem, cui testimonium perhibenSy dixit: Inveni David, filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Paulus autem more suo testimonium conflavit ex pluribus Scripturae locis. Nam 1 Reg. 13. Samuel ait: Quaesivit Dominus sibi virum juxta cor suum; et cap. 16. dicit Dominus: Providi in filiis Isai mihi regem; et Psalm. 88. rursum ait: Inveni David servum meum, et hic intellige: secundum cor meum. Quod autem illic addit Apostolus: Qui faciet omnes voluntates meas, explicatio est ejus, quod dixerat: cirum secundum cor meum. Nec illud lateat, Prophetas, qui erant in illis diebus, ut Samuel, Nathan et alios, quos significat David eodem Psalmo 88., dicens: Tunc locutus es in visione sajictis Tuis, et dixisti: Posui adjutorium in potente etc, quae ad Davidis personam spectant, hujusmodi verba et facta memorabilia statim scripto consignare solitos, quod intelligerent, ea omni<t ad futurum Christi regnum esse referenda. Quare, quod dicit David in Psalmo: In capite seu volumine libri scriptum est de me etc, tale est, ac si diceret: Juxta ea, quae Tu, Domine, de me locutus es Prophetis, jam ab illis in libro de me scriptum est, me esse hominem secundum cor Tuum, qui facturus sim voluntatem Tuam. Dixit autem hoc David, non studio laudandi se ipsum, qui iaterdum legitur Deum graviter cffendisse; sed procul dubio motus spiritu divino ad haec dicenda, sicut ad multa alia, quatenus in illo regno terreno typum gerebat Christi, regis aeterni; alioqui certe non tam praeclare de se ipso locuturus. Qua ratione cap. 1. diximus, Davidem scribere, sibi a Deo dictum: Filius meus es tu; sicut de Salomone: Ipse erit mihi in filium etc Cum igitur ad Christum, tamquam illius typi perfectum exemplar, haec pertineant, quae de se David praedicat, dubium esso non potest, quin etiam longe perfectius in eum, quam in Davidem conveniant; nempe quod iti libro, id est, in lege et Prophetis, de eo scriptum sit, ut Dei faceret voluntatem, illam praecipue, qua Deus statuorat per Filii sui incarnationem et passionem electos suos sanctificare; sicut infra Paulus ipse exponit. Nam voluntas intelligitur non tam illa, quae in praeceptis consistit, quam quae in decretis, id est absoluta, qualis apud Jes. 44.: Qui dico Cyro: Pastor meus eSj et omnem voluntatem meam complebis. Porro sequentibus verbis Scripturam allegatam applicat Apostolus instituto.
10:8
8. Superius dicens: Quia hostias et oblationeSj et holocautomata, et pro peccato noluistij nec placita sunt Tibi. Haec omnia Christum in Psalmo dixisse, jam audivimus, santque haec singillatim superius exposita. Porro significat Apo- Btolus, esse eadem illa duo, quae in Psalmo dividuntur: noluisti, et: non tibi placuerunt.
Quae secundum legem offeruntur. Haec pars non est in Psalmo, sed declarandi gratia ab Apostolo additur. Unde eam nonnuUi claudunt parenthesi. Debet autem ad quatuor praedicta referri, scilicet hostiam, oblationem, holocautomata et sacrificia pro peccato. Id liquet ex Graeco relativo foeminini generis: atxtvsg, quod necessario complectitur Ouoiav xat upogcpopav, hostiam et oblationem. Id moneo propter quosdam, qui sic distinguunt Apostoli sententiam, ut illa verba: Nec placita sunt Tibi, quae secundum legem offeruntur, a superioribus divulsa seorsum exponant, quod Graecus textus non patitur.
10:9
9. Tunc dixi: Ecce venio. Graece et Syriace: Tanc dixit, verbo tertiae personae. Quod et in Latinis quibusdam legi, testantur Erasmus et Ribera. De Ch^isto Qnim haec dicuntur, uti mox docebimus. Primae personae verbum huc arbitrorirrepsisse ex loco superiori Psalmi.
Ut faciam, Deus, voluntatem Tuam. Quomodo partem hanc construat nunc Apostolus cum verbo venio, Christum faciens dicentem: Ecce venio, id est praesto sum, ut faciam, Deus, voluntatem Tuam, quum in versu Psalmi, quem adduxit, pendere videatur ab eo, quod proxime praecedit: scriptum est de me, jara supra discussimus. Restat, ut sensum totius sententiae breviter dicamus. In his, inquit, verbis, quae citavi, cura prius diceret ac profiteretur Dei Filius, ea, quae secundum legis Mosaicae praescriptum offeruntur, Patri suo nequaquam placere, tunc adjecit et intulit, se paratum facere ejus voluntatem, id est, corporis sui sacrificium ipsi placiturum offerre. Nam de eo paulo post exponit.
Aufert primum, ut sequens statuat Sequens pro secundo. Nam secundum in Graeco e&t et Syriaco. Primum autem et secundum intellige, non sacerdotium, ut supplet Erasmus in paraphrasi; neque testamentum, ut Cajetanus (non enim genus in Graeco responderet); sed haec ipsa, quae dicta sunt: primum, offerre ea, quae juxta legem offeruntur; secundum, facere voluntatem Dei, id est, offerre sacrificium sili corporis. Adhuc enim haec verba de Christo dicuntur, qui primum aufert, de legalibus sacrificiis dicens ad Patrem: Noluisti, nec placita sunt Tibi; ut secundum statuat, de quo subjungit: Ecce, venio, utfaciam, Deus, voluntatem Tuam. Itaque concludit Apostolus id, quod principaliter instituit, nempe sacrificiorum veteris legis abrogationem; idque duplici argumento: tum quia non erant Deo placita, tum quia locus esse non poterat sacrificio Christi, nisi prius illa toUerentur. Id enim vult, cura ait: ut sequens statuat, quasi dicat: Secundum statui non potest, nisi sublato priori.
10:10
10. In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Jesu Christi semel. Explicat voluntatem Dei, de qua Christus in Psalmo locutus est, ac docet, eam esse, qua Deus sanctificari Dos voluit per oblationem corporis Filii sui, quos sacrificia legis sanctificare non poterant. Ut perfectus sit sensus, plerique supplent: semel factam seu per~ actam. Et id quidero recte. Sed eo addito, manet adhuc oratio imperfecta in Graeco propter articulum oi in medio positum, ut Latine dicendum fuerit: qui per ohlotionem etc.; q'iam particulam videntur interpretes fere neglexisse tamquam superfluam. Quamquam Thcopbylactus et Oecnmeuins, eorumque interpretes non putarint neglio^endam. Hujus quidem interpres Hentenius, auctoris sui sententiam reddere volens, ita complet orationem: Per quam voJuntatem sanctificati sumus, qui illam per oblationem corporis Jesu semel peractam consecuti sumus. Theophylacti vero interpres Lonicerus nuda posuit Apostoli verba: Qui per oblationem corporis Christi semel. Caeterum ipse TheophjlactiJS enpplet atque exponit hoc modo: In qua voluntate Patris sanctificati sumus, qui per oblationem corporis Christi semel factam sanctificati sumus. Hoc enim, inquit, subaudiendum est. Nam credentes sanctificari per oblationem Unigenitlj in voluntafe Patris sonctificati sumus. Sic ille, caeteris melius. Nihil enimaptinssnppletnr, quam verbum, quod praecessit. Oecumenii vero, sive interpretis ejus supplementum nimie coactum mihi videtur. Cum ergo dicit Apostolus, eos, qui per oblationem corporis Christi sanctificantur, in Dei voluntate sanctificari, intelligendum praebet, hanc fuisse Dei voluntatem, nt Christus corpus suum ofi^erret pro nobis sanctificandis, id est jnstificandis. Corporis autem expresse meminit, cum alioqui satis esset dicere: per oblationem Jesu Chrisfi, quia iu verbis e Psalmo citatis hoc nomen expressum est, ubi ait: Corpus autem aptasti mihi. Ad haec enim verba sine dubio respicit. Unde praeterea colligitur, hanc Epistolam Graece scriptam esse, non Hebraice. Nam in Hebraeo non est corpus, sod auris. Qua de re jam ante diximus.
10:11
11. Et omnis quidem sacerdos praesto est quotidie ministrans. In superioribus ostendit Apostolus imperfectionem et infirmitatem legalis sacerdotii ex iteratione eorundem sacrificiorum, quae fiebat per singulos annos, scilicet in die expiationis. Nunc eam rem amplius urget, assumens argumentum ex jugi sacrificio, quod per singulos dies ofi*erebatur, mane et vespere, de quo Num. 28. Unde et dicit: Omnis quidem sacerdos. Nam quotidianum hoc sacrificium quivis sacerdos Aaronicus off^erre poterat; expiationis vero sacrificium pontifici proprium erat. Non igitur hic repetitio est ejusdem prorsus argumenti, ut quibusdam videtur dicentibus, Apostolum diversis verbis eadem inculcare; sed nova confirmatio, sicut beae observarunt D. Thomas et Cajetanus. Scio, nonnullos esse codices Graecos, et in his biblia Regia, in quibus legatur: apxi£p£uc, id est pontifex, sum'' mus sacerdos; atqncbuic lectioni suff^ragari versionem Syriacam, quae habet: princeps sacerdotum; sed ut vera sit ea lectio, nihil prohibet, quo minus ipse pontifex Aaronicus, si vellet, quotidianum illud ac juge sacrificium off^erret; tametsi magis mihi probatur t£p2ug_, sacerdos, quae est lectio pervulgata Graecorum codicum, quam et veterum exhibent commentarii. Jarapro eo, quod nos habemus: praesto est, alii vertunt: astat, assistit. At Graece est: £ aiTiXS^ verbum simplex, quod non est necesseper compositum exponi. Sermo enim perspicuus est: Omnis sacerdos stat quotidie rninistranSy Graece: Xet- Toupydiv, sacris operans, sacrificans. Stat enim, qui sacrificat, tamquam Deo ministrans. Nec refert, sive particulam quotidie referas ad stantem, sive ad ministrantem, cum sint ea conjuncta; tametsi malim ad ministrantem, sicut particula saepe refertur ad offerentem in eo, quod sequitur.
Et easdem saepe offerens hostias. Dicit easdem, quia semper offerebat; bis quotidie.
Quae numquam possunt auferre pec^ cata. Illative hoc accipiendum ex eo, quod praecedit; ac si dicaf: Quae proinde numquam possunt ete. Nam easdem hostias quotidie ac saepo ofFerri, argumentum est imbecillitatis earum ad expianda peccata, sicut supra dictum ac declaratum est ad illa verba: Alioquin cessassent offerri, versu 2. htijus cppitis.
10:12
12. Hic autem unam pro peccatis offerens hostiam. Offerens, Graece. 7ipo<;evsYxa(;, participium praeteriti significationem habens, Latine: quum obtulisset. Non enim significatur in praesenti pro peccatis hostiam offerre, sicut a nonnullis hic locus exponitur (quamvis id quodam sensu verum sit); sed una hostia quondam semel in peccatorum remissionem oblata, nunc quiescere; prout soqnitur:
In sempiternum sedet in dextera Dei. Antithesim obsei'va infer stare et sedere. Sacerdos legalis stat quotidie ministrans; Christus, postquam semel obtulit, deinceps perpetuo sedet ad dexteram Dei. Ille, quia finem ministerii non assequitur, velut saxum volvens iterumque volvens, ministrare non desinit; hic vero, quoniam, ut statim audiemus, una pro peccatis oblata victima consummationem fecit, jam non amplius offerendo ministrat, sed receptus in coelum quiescit ac sedet ad dexteram Patris, numquam eam dignitatem ac felicitatem amissurus. Quid sit in dextera sive ad dextemm Dei sedere, diximus ad primum cap. hujus Epist. et alibi. Additiuncula B. P. Istud: in sempiternum, potest tam- Quam determinatio referri ad praecedens participium; et ita intelb*git B. Thomas 1. sec. q. 102. art. 3. in fine cap., et convenit haec distinctio tam praecedentibus, quam sequentibus vers. 14.
10:13
13. De caetero exspectans, donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Non, inquit, inde rediturus est aliquando, ut iterum pro peccatis hostiam offorat; sed illic perpetuo residet, de caetero, sive quod reliquum est (Graece t6 Xomov), exspectans a Patre, donec ponat inimicos ipsius scabellum pedum ejus, id est donec omnes ejus adversarios ipsi perfecte subjiciat, velut pedibus calcandos, ut ultra nocere nequeant; quemadmodum ipsi promissum est in Psalm. 109. Nam eo respicit Apostolus. Dicit autem: exspectans, quia de Christo loquitur secundum eam naturam, qua et Chrietus est, et sacerdos; secundum quam etiam sedet in dextera Dei. Significatur ergo his verbis perfectum Christi hominis dominium ac regnum, ad quod, humilitatis et obedientiae suae merito, qua voluntati Patris ob^ecutus se ipsum pro peccatis nostris hostiam obtulit, tandem provehendus est.
10:14
14. Una enim oblatione consummavit in sempiternum sanctificatos. Rationem reddit dictorum, nempe cur Christus, semel obtulisse contentus, non amplius minister, sicut legalis sacerdos incessanter ministrabat, sed quietus nunc assideat Patri. Quoniam, inquit, nihil necesse est, eo quod unica oblatione consummaverit in perpetuum sanctificatos. Porro sanctificatos Graece est: aytaCoixevoug, eos, qui sanctificantur. Est enim praesentis temporis participium, sed ample acceptum, ut ad omnium temporum electos, quotquot umquam fuerunt aut futuri sunt, extendatur. Id quod plane significarunt Trid. Concilii Patres, quando sess. 22. cap. 1. sic ajimt: Quoniam sub priori testamento propter Levitici sacerdotii imbecillitatem consummatio non erat, oportuit alium sacerdotem secundum ordinem Melchisedech surgere, Dominum nostrum Jesum Christum, qui posset omnes, quotquot sanctificandi essent, et consummare, et ad perfectum adducere. Igitur ex mente Patrum Concilii, consummare eos, qui sanctificantur, est ad perfectum adducere omnes, quotquot sanctificandi sunt. Id Christus praestitit una oblatione, quia ad omnium sanctiticationem haec una sufficiebat. Fro constimmavitj sunt, qui malint: consecravit, arbitrantes, id Graeca voce TST£A£ia)xev apad Apostolum significari. Sed falli eos, alibi ostendimas. Vox eadem, quae cap. 7., ubi dicitur: NihiJ enim ad perfectum adduxit lex; quae et saepius repetitur, nec aliud Apostolo, quam perficere seu perfectum reddere significat. Quaeres, si ita est, quomodo di£Ferant consummare et sanctifi,care. Sane apparet, quod ad rem ipsam attinst, non differre. Nam Apostolus indifferenter his utitur in tota praecedenti disputatione. Nec tamen ideo ineptus est sermo Apostoli: comummavit, id est sanctificavit eos, qui sanctificantur. Sensus enim est, ut paulo ante indicabamus, Christum omnes, quotquot ullo umquam tempore sanctificantur, iina oblatione consummare, perfectos reddere, sanctificare; nec uUis sanctificandis aliter, quam per hanc unam oblationem contingere, ut sanctificentur. Est enim sermo similis illi, quo superius dixit: In qua voluntate sanctificati sumus, qui per oblationem Jesu Christi semel factam santificoti sumus. Ex his etiam intelligi potest, quo pertineat illud: in sempiternum; non enim ad sanctificatos sive sanctificandos, sed ad verbum consummavit apte refertur, hoc nimirum modo: Omnes eos, qui sanctificandi sunt, consummavit et sanctificavit in perpetuum; quasi dicat: Oblatio ejus semel facta vim habet infinitam, ut et semper sanctificare possit, et sanctitatem conferre semper duraturam. Sic capite superiori dixit: Aeterna redemptione inventa, et cap. 7.: Unde et salvare in perpetuum potest. Restat nunc, ut objectionem, quam ex hoc rursus loco contraquotidianum altaris in Ecclesia sacrificium movero nobis solent adversarii, diluamus. Si, inquiunt, una oblatione consummavit, utique ea, quae facta est in cruce; ergo frustra quotidie in altari iteratur oblatio, maxime cum Apostolus hoc argumento utatur contra legales hostias, qaas ex eo, quod offerebantur quotidie, docet numquam auferre potuisse peccata. Jam supra respondimus, ad ostendendum, quod hujusmodi sententiae nihil faciant contra sacrificiam missae, nonsufficere, si dicamus, missae sacrificium unum esse cum sacrificio crucis, ea duntaxat ratione, quod utrobique res oblata sit eadem, scilicet corpus Domini. Nam certe verum maneret, quod hic Apostolus dicit: Una obJatione etc., etiamsi oblatio agni vel panis in nova lege faisset instituta tamquam sacrificium propitiatorium. Non enim valeret, nisi per sacrificium crucis; sicat ad sanctificandas animas valet aqua baptismi. At vero veteris legis sacrificia, considerata, ut talia snut, et secundum propriam institutionem, non referebantur ad aliquod sacrificium, quod per se valeret, et a quo virtutem suam acciperent. Unde, sic considerata, non valebanl, nisi ad sanctificationem legalem atque externam, ad quam videlicet per se erant instituta. Quocirca graviter errabant Judaei, contra quos Apostolus, tum in hac Epistola, tum ad Galatas scribens, disputat, qui ex sacrificiis aliisque suae legis caeremoniis, ita seorsum ac per se consideratis internam sanctificationem et veram justitiam exspectabant. Volebant enim legem et caeremonias ejus retinere, tamquam ex illis esset salus, absque respectu ad oblationem et meritum CLristi. Quem recipiebant quidem ut Filium Dei, ad hoc missum, ut praecepto et exemplo viam justitiae doceret, id est, ut cum insigni sanctitate vitae legislatorem se ac magistrum exhiberet, non autem ut redemptorem. Unde et in morte ejus et cruce, velut ad salutem hominum minime necessaria, plurimi eorum scandalum passi sunt. Dicendum igitur, quod et supra diximus, unam Christi oblationem iu cruce peractam, cujus virtute secundum Apostolum fit omnis sanctificatio, nequaquam excludere quotidianum missae sacrificium, sicut excludit veteris logis sacrificia. Nam sacrificium missae, cum ex sua institatione sit subordinatum sacrificio crucis, et quidem eo modo, ut per ipsum virtus sacrificii crucis ad nos derivetur, nobisque applicetur, non esthabendumtamquamab illo diversum. Neque enim sanctificandi aut Deum propitiandi vim ei tribuimus, nisi dependenter ab illo cruento sacrificio, cujus est commemorativum, praecipiente Domino: Hocfncitein meam commemO" rationem. Vetera autem sacrificia, quoniam sacrificio crucis non erant subordinata, id est non sic instituta, ut ad unam illam in cruce factam oblationem, a qua sanctificandi vim acciperent, referrentur, idcirco non debent unum cum ea reputari, sicut missae sacrificium, sed simpliciter diversa. Quare ex una oblatione Christi consummativa recte sequitur, vetera sacrificia non potuisse peccata auferre, et proinde cessare debuis.se; nec tamen eadem est de sacrificio missae consequentia. Sed quaeret aliquis, anne, quod hic adscribitur oblationi, quae facta est in cruce 5 7iempe consummare in sempiternum sanctificatos, etiam competat in sacrificium, quod in ultima ccena Christus obtulit; quandoquidem et illud oblatum est pro sanctificatione omnium electorum ab initio saeculi usque ad finem. Primum respondeo, non constare apud Theologos, Christum in ultima coena sacrificium obtulisse pro sanctificatione omnium electorum. Sunt enim, qui putent, pro praesentibus et futuris electig, non etiam pro iis, qui antecesserant, oblatum a Christo fuisse illud sacrificium. Quo tamen dato, respondetur, hic intelligi unatn oblationem primariam et independentem, qua perficiatur omnis sanctificatio. Quae autem in coena facta fuit oblatio, dependebat ab ea, quae in cmce facta est, et non nisi per eam f ait acceptabilis; sicut et baptismus et alia sacramenta, si qua per Christum fuerunt administrata.
10:15
15. Contestatur autem nos et Spiritus sanctus. Graece: iiapzupsl 81 rjixlv, testatur autem nobis et Spiritus sanctus, id est testimonium perhibet ejus veritatis, quam pluribus jam inculcavi; scilicet veteris testamenti sacrificia non potuisse auferre peccata; sed hoc beneficium servari novo testamento, in quo remissionis peccatorum promissio conceptis verbis continetur. Obiter observa dignitatem Scripturae sacrae etiam veteris testamenti contra Manichaeos, quam citaturus Apostolus, Spiritum sanctum auctorem ac testem nominat. Locus est Jerem. 31., jam ante citatus cap. 8.
Postquam enim dixit. Graece: praedixit. Sed sciendum, hanc partem in Syro paulo aliter legi; sic enim habet: Testificatur autem nobis Spiritus sanctus, dicens: Hoc est testamentum etc. Deinde nec satis liquet ex Graecorum commentariis, quid ipsi legerint, nisi quod Oecumenii interpres habet: Nimirum y quum praedixerit. Nostra lectio: postqunm enim dixit, id habet incommodi, quod nihil sequatur huic parti respcndens. Nam illa particula: dicit Dominus, non Apostoli est, sed Prophetae, et ad saperiora refertur sicut et cap. 8., ubi hoc testimonium plenius adductum fuit. Huic incommodo quidam mederi volentes in Graeco addiderunt aliquid ante illa verba: Lt peccatorum et ifiiquitatum eorum jam non recordabor amplius. Nam in quibusdam codicibus habebatur: uOTSpov Xi^^ti, postea dicit, ut refert Hasselanus. Quod et Erasmus significat in annot., licet id in paraphrasi non sequatur. In aliis autem, Galeno teste, additum erat: t6t£ erprjxe vel TipoclO^yjXS, tunc dixit vel adjecit. Sed haec in melioribus codicibus non habentur, et cum tam varia sint, res ipsa loquitar, adjectitia esse. Quod si a Paulo scripturaest: Postquam enim dixit sive praedixit, fatebimnr, orationem ejus imperfectam esse, ac postulare supplementum, cujusmodi ab aliis additum est.
10:16
16. Hoc autem testamentum, quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus. Voculam autem Graeca et Syra non aj;noscimt. Quod hic interpres vertit: testabor, et caj). 8.: disponam, in Graeco idem est verbum 5ia&7J30/jiat, id est testamento disponam. Caetera cum iis, quae sequuntur, sunt a nobis eodem cap. 8. copiose exposita.
Dando leges meas in cordibus eorunij et in mentibus eorum superscribam eas. Graece: Dans leges meas in corde eorum, et in mentibus eorum inscribam eas. Verba citata cap. 8.^nonnihil diversa 8unt etiam in Graeco; sed res prorsus eadem.
10:17
17. Et peccatofum et iniquitatem eorum jam non recordabor amplius. Jam additum ex cap. 8., pro quo hic vertit: amplius. Quod autem hic plus habemus: et iniquitatum, cum Graecis convenit utroque loco. Quorsum Apostolus iterum c'tet hanc Scripturam ex Jeremia, quam dudum, et quidem plenius, citaverat cap. 8., superius indicavi. Nam prius eam adduxit propter illa praecipue verba: testamentum novum, ut ex novi testamenti promissione doceret, oportuisse vetus abrogari, cui novum succederet. Hic autem repetit tantummodo propter hanc postremam partem: Et peccatorum etc., ex qaa manifestum est, peccatorum remissionem esse promissionem novo testamento peculiarem. Quae cum prae- Btanda sit per oblationem ejus, qui conditor est ac mediator novi testamenti, sicut in saperioribus abunde declaratum est: sequitur, oblationes veteris testamenti jam debere cessare; quam sequelam continent verba subjuncta:
10:18
18. TJbi autem horum remissio, jam non est oblatio pro peccato. Alii clarius ex Graeco: Non est amplius oblatio pro peccato. Ex hac quoque sententia pugnant adversarii nostri contra missae sacrificium, quod nos propitiatorium esse docemus pro peccatis. Si enim, inquiunt, juxta Apostolum remissio peccatorum, semel facta per unam Christi oblationem, excludit omnem aliam oblationem pro peccatis; igitur et missae sacrificium exploditur. In primis respondeo, sensum Apostoli non posse hunc esse, omnium peccatorum remissionem, quaecumque commiserunt aut committent electi, proprie factam et peractam esse in cruce. Quam multa enim remissa fuerunt ante adventum Chrieti? Quam multa etiam post ejus passionem commissa sunt et committuntur quotidie? Quae si quis dicat, jam olim, Christo patiente, fuisse proprie remissa: consequens illi erit, peccata remitti, priusquam fiant; nec quemquam nunc debere peccatorum suorum veniam a Deo petere; denique, postquam mortuus est Christus, non esse in Ecclesia remissionem peccatorum. Quae omnia sunt absurdissima. Sed ajunt, hunc esse sensum: Vbi horum remissio, id est posteaquam pretium remissionis semel oblatum est, nullum amplius esse usum ullius oblationis pro peccatu. Respondeo, nec hunc sensum valere. Cum enim pretium a Christo oblatum, tam faerit efficax in tempora praeterita, quam in futura: sequeretur, hac ratione nec antiquos justos, sive tempore legis, sive ante legem, in Dei cultu potuisse uti sacrificiis, quae pro peccatis offerrent, ne per hoc uni sacrificio Christi, quo omnium peccatorum facta est expiatio, derogarcnt. Deinde, si unum illud sacrificium, ut nobis prosit, applicationem requirit per fidem, poenitentiam orationem, sacramenta; cur respuit applicationem per sacrificia? quam utique non respuebat antiquis temporibus. Quare dicimus, Apostoli sensum esse: Postquam remissio peccatorum quoad sufficientiam semel facta est; nimirum pretio dato, quod per se ad illam valeret, quale est, quod Christus obtulit in cruce: jam cessat omnis oblatio propitiatoria ab illa Christi oblatione diversa, id est omnis ea, quae ad hanc non referatur, nec ei subordinata sit, juxta sensum, quem in similibus sententiis exponendis jam pridem dedimus.
10:19
19. Ilabentes itaque, fratres, fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Christi. Graece: in introitum, quomodo S. Thomas legit 3. p. quaest. 22. art. 2. in c. Et quamvis textus ejus commentario additus habeat lectionem communem, tamen commentarius potius sonat veram illam, quae habet quartum casum. Ab hoc loco tertius incipit hujus Epistolae tomiis apud Theodoretum, et protenditur usque ad finem Epistolae. Nobis etiam merito hic novi capitis initium esse deberet; transit enim Apostolus ad aliud. Nam hactenus quidem disseruit deChristi sacerdotio, et virtute sacrificii ejus, quod unicum obtulit Patri in cruce, deque abrogationo veterum sacrificiorum; nunc suo more (quem in omnibus paene Epistolis observat) a doctrina descendit ad exhortationem vitae Christianae. Quamquam potissimum in hoc immoratm, ut variis Scripturae testimoniis et sanctorum exemplis Hebraeos excitet ad perseverantiam fidei, et patientiam in adversis; interdum etiam terrens instabiles et infirmos, proposita severitate judicii divini; veluti paulo post videbimus. Quod noster interpres vertit: fiduciam, ex Graeco TzoLppTjoiav, Erasmus libertatem interpretatus est, quasi dicere velit Apostolus: Ciim jam habeamus liberum ingressum in Sancta per Christi sanguinem, hortor vos, nt accedatis. Alii tamen existimant fiduciae nomen hic magis quadrare; qua significatione saepe etiam alibi irappTjotav usurpat Apostolus, et quidem hoc ipso capite, ubi nos habemus: Nolite amit^ tere confidentiam vestram. Quo loco eciam Erasmus fiduciam vertit. Certe Graecorum commentarii magis pro fiducia faciunt, quam pro libertate. Denique Erasmus in paraphrasi se correxit, et pro libertate reposuit fiduciam. Igitur sensus est: Cum igitur, fratres, data sit nobis fiducia et spes bona ingrediendi in sancta per sanguinem Christi etc. Haec nota sunt ex doctrina superiori, qua didicimus, Christum pontificem per suum sanguinem nobis aditum patefecisse ad Sancta vera, adumbrata per Sancta sanctorum veteris testamenti, in quae pontifici Levitico non patebat ingressus, nisi cura sanguine vituli et hirci. Illud addo, non solum Christi, verum etiam nostrum, id est, populi fidelis, introitum in Sancta, in illo typo legali quandam habuisse repraesentationem. Nam etsi pontifex solus in illa Sancta intraret, nomina tamen duodecim tribuum lapidibus insculpta, quae in humeris et ante pectus gestabat, illuc secum inferebat. Quae figura erat, omnes electos, qui in duodecim tribubus Israel intelliguntur, per Christum pontificem introducendos in sancta coelestia.
10:20
20. Quam initiavit nobis viam novam viventem. Relativum Graecum ^v referri potest ad introitum, Graece srsoSoVj foeminini generis; vel jungi substantivo sequenti 656v, viam. Ad introi" tum referunt Theophylactus et Oecumenius. Idem vult Cajetanus, ideoque putat fuisse vertendum: quem initiavit; in quo tamen falli ipsum, grammaticorum regula docet, quae tradit recte concordare sequenti. Ad viapi retulit noster interpres, cui favent Theodoretus et textus Syriacus, nec non Erasmi vergio, quae sic habet: Ea via, quam dedicavit nobis recentem ac viventem. Et quamvis ad sensum non multum intersit, utro referatur, arbitror tamen, commodius ad viam referri posse, eo sensu, quem Erasmiana versio suggerit. Initiavit, Graece: evsxatvtasv, id est innovavit, si verbum e verbo exprimas. Atque ita verterunt nonnulli. Sed multo rectius noster interpres: initidvit, et Erasmus: dedi" cavit. Ita capit^i superiori: Nec primum quidem sine sanguine dedicatum est. Usi sunt eadem voce LXX. lib. 3. Reg. 8.: Dedicavit domum Domini Rex. Hinc nomen encaeniorum apud Joan. cap. 10., quo significabatur dies festus dedicationis templi sive altaris. Dicitur autem eYxatvtCstv proprie, qui rem quampiam novam et jam absolatam primus adhibet in usum. Unde tempore Augustini encaeniare dicebatur etiam is, qui nova tunica induebatur, ut ipse refert tract. 48. in Joan. Christus ergo nobis initiasse dicitur viam novam ad Sancta, quia per eam primus ingressus est, ut nos post eum ingrederemur. Ea via est, quam ipse sua passione stravit ad coelum. Hanc Apostolus vocat novam, Graece Tipoacpa- Tov, recentem, hoc est, recenter factam, nec ullius antea pedibus calcatam. Vocat viventem, vel quia ducit ad vitam aeternam, vel quia non moritur, id est non aboletur, quomodo via, quae ducebat in vetus tabernaculum, una cum legalibus extrita est et mortua; sed semper manet ac Bola sofficit iutroducendis in coelum omnibus electis usque in finem saeculi.
Per velamen, id est carnem suam. Quemadmodum pontifex Aaronicus per velum intrabat in Sancta, quod superiori capite dicebatur velamentum secundum: ita Christus per camem suam intravit in coelum, ut per hujusmodi ingressum viam nobis initiaret, qua nos sequeremur. Caro Christi recte per velum significatur, quia, eicut velum operiebat arcana sanctuarii, et tamen ingressum illuc praebebat, ita caro Christi divinitalem obtexit quodammodo; latebat enim in homine Deus; et tamen per eam ad Deum adducimur. Quo pertiaet, quod in morte Christi velum templi scissum est in duas partes, Matth. 27., quia nimirum, carne Christi per mortem conscissa, patere coepit aditu9 in coelum. Quaeri posset, quomodo nunc velum Paulus interpretetur carnem Christi, quam capite prAecedenti ostendimus ex mente ejusdem Apostoli praefiguratam fuisse per tabernaculum. Sed ad hoc respondimus eo ipso loco, tractantes illa verba: Per amplius et perfectius tabernaculum.
10:21
21. Et sacerdotem mognum super domum Dei. Pendet haec pars a verbo: habentes f et sensus est: Item, cum habeamus sacerdotem magnum praefectum domui Dei, hoc est, Christum, quem Deus constituit super totam Ecclesiam, quae est domus ejus. Intellige sacerdotem adhuc agentem ea, quae sacerdotis sunt, id est, carnem suam, in qua passus est, adhuc oifersntem Patri, et in ea pro nobis intcrpellantem; denique, qui apud Patrem omnia possit, ut cui Pater omnia dederit in manus. Idem enim vult ea pars: super domum Dei. Ilaec autem ab Apostolo dicuntur ad excitandam et augendam in suis Hebraeis fiduciam. Theophylactus domum Dei mavult coelum intelligi; sed prior expositio consentanea est Apostolo, qui cap. 3. domum, cui praefectus est Christus, interpretatur Ecclesiam: Quae domus, inquit, sumus nos, id est lidelium multitudo. Nec tamen ab ea separare intendit Ecclesiam in coelo regnantem; uno enim nomine domus Dei videtur comprehendere totum Christi regnum, quod partim militat, partim triumphat. Huic quippe toti Christus praefectus est, sicut et totius est caput.
10:22
22. Accedamus cum vero corde. Vertim cor more Scripturae dicitur correctum et sincerum, cui opponitur cor fictum et duplex, cum aliud ostenditur foris in sermone aut opere, aliud tenetur in cogitatione. Itaque removet hic hypocrisim, et sensus est: Accedamus ad Deum, vel tendamus ad Sancta (nam utrumque potest subaudiri), pure et sincere atque ex animo id agentes, quod exterius profitemur.
In plenitudine fidei. Plenitudine, Graece TiAirjpocpopta, quam certitudinem alii interpretantur. Sapra cap. 6. ex eadem Graeca voce legimus: expletionem, id est plenitudinem spei. Vide, quae ibi eunt a nobis annotata. Sensus est: Cum plena certissimaque fide promissorum Dei. Fidelis est enim, uti mox sequitur, qui promisit.
Adspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aqua munda. Alludit ad aspersiones et ablutiones legales, velut typos, quibus ista, de qua loquitur, aspersio et ablutio praefigurata sit. Utraque memoravit cap. praeced., primum baptismata, deinde aspersiones. Sunl, qui iu posteriori membro putent Apostohim respicere ad locum Ezech. 36.: Effundam super vos aquam mundam, et mundnbimini ab omnibus inquinamentis vestris. Sed verius arbitror, quod dixi, in utroque esse allusionem ad caeremonias legis. Tota enim haec Apostoli exhortatio continet expositionem quandam allegoricam eorum, quae de legali pontifice, et sanctis, et caeremoniis superius dixit. Ita nimirum etiam exhortando docet, ac legis figuras explicat. Accedomus, inquit, aspersi corda a conscientia mala, id est emundatis ac purificatis cordibus, ita ut in eis nulla resideatconscientia peccati. Itera: abluti corpus aqua munda, id est mnndante animam. Qua parte baptismi sacramentum significat, in quo sic corpus abluitur, aqua, ut per eam anima mundetur. Ilaec de baptismo communis est tam Graecorum, quam Latinorum expositio. Quam puto omnino retinendam, hoc potissimum argumento, quia corpus nominat, quod baptismi lavacro necesse est ablui, ut animae mundatio sequatur. Nam si non aliud hac parte significare vellet, quam priore, eicut nonnuUis placet; non corpus, sed animam nominaret, dicendo: Et abluti animam aqua munda, id est gratia Spiritus sancti. Certe corporis ablutio, licet mundationem animi typice significet, nusquam tamen pro ea legitur posita in Scripturis. Nec vero nostrae sententiae obstat, quod ii, quibus haec scribuntur, jam baptizati erant, ideoque ad baptismum minime cohortandi. Non enim Apostolus his verbis hortatur, ut baptizari se curent^ sed ut accedant cum ea munditia, quam ex institutione CLristi praestat baptismus corpori adhibitus. Sed ajunt, Apostolum hac parte exigere sanctificationem corporis, de qua 1 Thessv 4. sic loquitur: Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra, ut abstineatis vos a fornicatione; quemadmodum priori parte exegerat sanctitatem mentium, dicens: Aspersi corda etc. Respondeo, non esse morem Scripturae, ut illam corporis sanctificationem hujusmodi phrasi designet: abluti corpus aqua munda. Quin potius hoc vult Apostolus, et hunc ordinem insinuat, prius esse, ut animus mundetur ab affectu peccati; quod fit sine sacramento: posterius, ut a macula et reatu culpae liberetur; quot ut fiat, opus est sacramento vel ejus veto.
10:23
23. Teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem. Nostrae non additur in Graecis codicibus, quamquam in Syriaco legitur. Adjectum videtur explicandi causa. Haec pars exhortationis sejungenda est a superiore. Non enim legendum continuo spiritu: Et abluti corpus aqua munda teneamus etc. Sed totum, quod praecedit, referendum ad verbam: accedamus. Itaque sensus est: Retineamus quoque eam spem et fiduciam, quam professi sumus in baptismo; nec ab ea professione per diffidentiam declinemus-, non vacillet aut titubet spes nostra. Confessicneni spei vocat ipsam fidei confessionem; non quod fidem cum spe confundat, ut sectarii faciunt; sed quia, qui in baptismo fidem confitetur, simul edam profitetur ea, quae sperat, nempe remissionem peccatorum, carnis resurrectionem et vitam aeternam.
Fidelis enim est, qui repromisit. Spes nostra, qua speramna ac confidimus, nos ingressuros in sancta coelestia, nititur fide, qua crediraug, Deum esse fidelem, id est veracem et constantem in suis promissis, ut qui mentiri non possit. Promisit autem introitum illum credentibus, sperantibus, bene operantibus, denique perseverantibus. Quae media quia non omnibus promissa sunt, sed solis electis, quos solus novit Deus, idcirco ex fide promissorum Dei minime consequens est, unicuique certo persuasum esse debere, quod sit accepturus vitam aeternam, et ab hujusmodi persuasione spem nostram certam vocari, sicut contra apertissimas Scripturas, et hanc ipsam, qua ad perseverantiam suos Ilebraeos hortatur Apostolus, docent horum temporum sectarii. Jam ex eo, quod Apostolus ad spem nostram confirmandam allegat fidem Dei promittentis, collige, bona opera non suapte natura vitae aeternae esse meritoria, sicut quidam opinati sunt; sed ex decreto ac promissione Dei, qua mercedem ae praemium aeternao vitae illis constituit.
10:24
24. Et consideremus invicem in provocationem caritatis et honorum operum. Observa gradus in exhortatione Apostolica. Primum enim hortatur ad fidei plenitudinem, deinde ad firmitatem spei, tertio ad opera caritatis. Quod interpres di-x.it provocationem, Graece est Tiapo^ua/Jiov, quae vox proprie quidem significat: irritationem _, exasperationem, acrem disceptationem; sed hic iu bonam partem sumitur ab Apostolo, sic tamen, ut tacite eos taxet de vifcio proprie per hanc vocem significatio, monens, ut illud vertant in contrarium; quasidicat: Sunt inter vos, qui, fratrum infirmitatibus offensi, dissidia suscitant, conventus deserunt, imo defectionem moliuntur. Contra adhortor vos, ut, fratrum infirmates ac vitia dissimulantes, potius invicem vos consideretis secundum ea, quibus ad caritatem et bona opera mutuo praestanda provocemini. Considerate proximorum virtutes, ut eas imitemini; miserias, ut sublevetis; animi vero infirmitates supportate, nec aliter in eas intendite, quam ut coriigantur. Huc spectant exhortationes, quae habentur infra cap. 12.: Pacem sequimini cum omnibus, et cap. 13.: Caritas fraternitatis maneat in vobis. Confirmat etiam hunc sensum, quod sequitur:
10:25
25. Non deserentes coUectionem nostram. In Graeco est tricompositum vocabulum: iTCtauvaywyrjv, quod Ememus transtulit: aggregationem. Eadem vox habetur 2 Thess. 2., ubi noster congregationem vertit. Forte Apostolus, ad Hebraeos scribens, uti voluit hac Graeca voce, alioqui rara, ne a vocabulo synagogae, quod Hebraeorum coetui quodammodo proprium erat, longius recedere videretur. Quid autem hic moneat Apostolus, non satis constat. Graeci interpretes, auctore Chrysostomo, sentiunt, Apostolum monere, ne conventibus ecclesiasticis se Bubducant, quod per eos mutua caritas, de qua parte praecedenti, foveatur; et ad hoc adducunt Scripturas: Ubi duo vel tres congregati sunt in nomine meo, ibi sum in medio eorum, Matth. 18. Multitudinis credentium erat cor unum et anima una, Act. 4. Juxta quem sensum pertinet haec admonitio, vel ad eos, qui metu persecutionum non audebant hujusmodi conventus adire, vel potius ad homines morosos et fastuosos, praesertim divites, qui cum fratribus humilioris conditionis, ut erant inter Chiistianos multi, congregari dedignabantur, nisi colerentur prae caeteris, ac locus honoratior eis praeberetur. Quod vitium etiam Jacobus Apostolus notat cap. 2. suae Epist. Huic sensui favet reciprocum nomen: eauxaiv, pro quo noster quidem interpres vertit: nostram, sed significantius alii: mutuam, Erasmus: nostri mutuam. Quasi dicat Apostolus: Non alienantes vos a coetibus, ad quos Christiani mutuo conveniunt. Porro Latini fere exponunt de desertione Ecclesiae fidelium per schisma aut apostasiam, ad qaam Judaei nonnuUi, semel ad fidem conversi, erant proclives. Pro hac expositione plurimum facere putant id, quod statim pro ratione subjungit: Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis etc. Hoc enim de iis intelligi volunt, qui veritatem fidei semel acceptam et cognitam destinata voluntate deserunt. Quod ut ita sit (de quo paulo post videbimus), non incommode tamen haec ratio Graecorum expositioni jam dictae poterit aptari. Nam qui conventibus ecclesiasticis per fastum et superbiam se subtrahunt, proximi sunt graviori ruinae, qua vel sectas proprias pariant, vel per apostasiam in pristinas infidelitatis tenebras relabantur. Ita sane martyr Ignatius in epistolis ad Ephesios et Smyrnaeos hortatur ad frequentandum ecclesiasticos conventus, causam hanc reddens: quoniam, inquit, confirmabunt vos; ac minatur, si iis se subtrahant, futurum, ut excidant a fide.
Sicut consuetudinis est quibusdam. Haec etiam pars facit pro sensu Graecorum. Nam coiisuetu.do frequentiam actuum designat; apostasia vero uno actu completur. Notat ergo eos, qui frequenter et ordinarie faciebant id, quod hic improbat.
Sed consolantes. Graece: Trapaxa- XouvTSC, quod etiam verti potuit: exhortantes. Utrumque congruit huic loco. Supplendum est autem ex superioribus: aXXTJXouc, id est alter alterum; vel: lauTouc, id est vos mutuo. Sensus enim est: Conventus et synaxes ne deseratis j quin potius inter Lnjus vitae pressuras et persecutiones, quoties convenitis, adhortamini mutuo ad patientiam, consolantes vos spe futurae retributionis. Erasmus vertit: Sed adhortantes i?ivicem, quae vocula: invicem, additur etiam in textu commentarii Ambrosiani.
Et tanto magiSf quanto videritis appropinquantem diem. Videritis, Graece: PaIttsts, videtis. Diem autem intelligit adventus Domini seu futurae retributionis, cujus certa exspectatione vult, ut se mutuo consolentur. Id, inquit, eo magis atque libentius facite, quod videatis appropinquare diem illum, quo fidei, laboris ac patientiae vestrae mercedem estis accepturi. Nam sicut rei speratae dilatio animam affligit, Prov. 13., ita ejusdem appropinquatio recreat, et ad opus facit alacriorem. Unde et, quae naturaliter moventur, quo propius accedunt ad terminum, eo feruntur celerius. Sed quomodo dicit: appropinquantem diem j qui illis adhuc tam procul aberat, ut ne nobis quidem, post tot annorum saecula, jam vicinum esse possimus affirmare? Hic scrupulus movit quosdam, ut diem non extremi judicii, sed mortis, intelligendum putarent. Quod non placet; tum quia non de singulis agit Apostolus, sed de conventu seu communitate fidelium, in qua aliis morientibus alii succedunt; tum vero quia dies sulitarie positus, praesertim addito articulo, ut hoc loco: T7JV '^iJiepav, non alius fere solet intelligi in Scripturis Apostolicis, quam dies universalis judicii ac retributionis. Exempla sunt 1 Thess. 2., 2 Thess. 1., 2 Tim. 1. et 4. Notandum igitur, Apostolum non dicere, quod dies ille jam propinquus sit, quasi venturus aetate eorum, ad quos scribit. Hujusmodi enim sensum ipse alibi corrigit, ut 2 Thess. 2., monens eos, ne terreantur, tamquam instet dies Domini. Corrigit etiam Petrus 2 Epist. 3., quum adversus eos, qui dicebant: Ubi est promissio aut adventus ejus? docet, mille annos apud Dominum esse, sicut diem unum. Sed dicit hoc loco Aposto- fiail. ElUi Comm. Tom. III. lus, diem illum appropinquare, id est accedere magis ac magis, etiamsi forte procul adhuc absit. Quod absque dubio verum est, et difficultatem non habet. Caeterum argumento diei appropinquantis utitur, tamquam idoneo ad spem acuendam. Quod eo plus valet, quoniam, etsi dies ille multum adhuc differatur, tamen dies mortis, qui unicuique diem extremi judicii, imo et retributionis, repraesentat, longe abesse non potest. Adde, quod hic loquendi modus, quo dicitur appropinquare dies Dominij fundatur in eo, quod totum tempus a primo Christi adventu usque ad secundum vocatur in Scripturis novissima hora, et novissimi dieSj item consummatio saeculorum capite praecedenti. Quo monemur, post hoc tempus, velut ultimam mundi aetatem, non aliud in exspectatione nobis esse debere, quam dies retributionis. Loca similia sunt Rom. 13.: Nunc enim propior est nostra saluSj quam cum credi-^ dimuSj et Phil. 4.: Dominus prope est. Quibus locis vide commentarium nostrum.
10:26
26. Voluntarie enir/i peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia, Quo textu nota, has dictiones: peccantibus nobiSj non esse dativos, qui regantur a verbo: relinquitur j sed ablativos absolute positos, sicut ex Graeco manifestum est. Unde alii resolvunthoc pacto: Nam si (vel ubi) voluntarie peccamus. Uiud quoque: jam non relinquitur etc, nota clarius ex Graeco verti: non amplius, vel: non ultra pro peccatis reliqua est hostia. Locum hunc Apostoli, perinde ut illum, qui est cap. 6.: Impossibile est eoSj qui semel sunt illuminati etc., Novatiani quondam suo dogmati, quo lapsis poenitentiam negabant, vendicare conati sunt. Quibus utique prima facie non parum videtur suffragari. Quae etiam causa fuit, ut apud quosdam Catholicos suspecta haberetur haec Epistola, fueritque tardius in auctoritatem recepta; sicut in prolegomenis Epistolae ostendimus. Ut igitur intelligatur, hunc locum Novatianis nihil patrocinari, verum ejus sensum exquiramus. Non enim in eo explicando omnes orthodoxi conveniunt. Chrysostomus et ejus sequaces intelligunt eos voluntarie peccantes, qui post baptismum in gravia peccata sunt relapsi. Quibus, secundum eosdem, negat Apostolus relinqui pro peccatis hostiam, eo quod in Ecclesia non sit locus secundo baptismati, quo iterum, sicut prius, a peccatia abluamur. Hi per hostiam aut baptismum intelligunt, aut potius mortem et crucem Christi, quatenus in baptismo operatur. Oecumenius quidem de utroque exponit; at Chrysostomus, cum dixisset: secundum aufert lavacrum, ita subjungit: Non enim dixit: Non est amplius poenitentia, neque est amplius remissio; sed: Non est amplius hostia, hoc est, non tst amplius crux secunda. Hoc enim vocat hostiam. Sic ille. Quae eadem »ut paene eadem verba, haud dubie ex Chrysostomo fiumpta leguntur in commentariis Primasii et Anselmi pseudepigraphis. Sentit cum his Augustinus, in inchoata exposit. Epist. ad Rom., ita scribens: Significat Apostolus, non posse deinceps eum, qui peccaverit, iterum baptizando purgari. Probabilem facit hunc sensum locus sexti capitis, huic similis, quem de sacramento renovationis, id est baptismo non iterando fere omnes exposuerunt. Sed tamen est, quod assensum nostrum (salva auctoritate dictorum Patrum) avocet. Primum quia profecto illa verba Apostoli: Jam non relinquitur pro peccatis hostia, nullam habent significationem baptismi. Nusquam enim baptismus hostia vocatur, aut per hostiam significatur. Deinde, si voluntarie post baptismum peccantibus denegatur alius baptismus, namquid ideo consequens erit, illis relinqui terribilem exspectationem judicii et ignis aeterni aemulationem? Nequaquam, nisi cum Novatianis poeijitentiam, secundam post naufragium tabulam, tollere velimus. Quod argumentum maxime Graecos urget, ac caeteros, qui in parte sequenti judicium intelligunt aeternae damnationis. Xam quomodo non adimit lapsis poenitentiam, qui dicit: Voluntarie peccantibus, id est relapsis, non relinquitur secundus baptismus, sed ignis aeternus? Hac arbitror ratione motus, Oecumenius voluntarie peccantes interpretatur eos, qui perseverant in peccato usque ad mortem. Sed hoc merito, post Hugonem, rejicit B. Thomas, quia sic frustra adderetur: post acceptam notitiam veritatis. Quicumque enim in peccato perseverat, etiamsi veritatem numquam cognoverit, aeterni ignis supplicio adjudicatur. Est igitur aliorum sententia, qui sic Apostolum exponunt: Post baptismum et cognitam fidei veritatem relapsis in gravia peccata jam non est reliquum tale remedium, quale baptismus, quo videlicet ita simul ac semel liberentur a culpa et poena, sicut baptismi remedio fuerant liberati, in quo, sine ulla conditione satisfactionis ab homine praestandae, ei applicatur hostia crucis. Id enim significari volunt his verbis: Jam non relinquitur pro peccatis hostia, qua nimirum statim ac penitus ab omni debito poenae solvatur is, qui peccavit. Nam post oblatas pro peccatis hostias non solet exigi satisfactio. Ac ne pars sequens eis obsit, quae voluntarie peccantibus praetendit, non gratiam aut poenitentiam, sed judicium et ignem: id totum exponunt, ut eo loco dicemus, de poenis ignis purgatorii, in quo exemplum quoddam est horrendae punitionis ac vindictae in reprobos exercendae; quae purgatoriae poenae manent omnes relapsos, si non eas condignis satisfactionibus praevenire studeant in hac vita. Dicuntur h?.ec probabiliter: nec dissentanea sunt iis, quae cap. 6. dicta sunt, juxta communem illius loci intellectum. Veruntamen ipse contextus et verba Apostoli, si pressius expendantur, ad alium sensum nos invitant, cujus jam supra memini. Dixerat enim: Non deserentes collectionem nostram. Atque inde terrendo subjecit haec verba: Voluntarie enim peccantibus etc., quasi voluntarie peccantesvel iidem sintcum desereniihus coUectionem, vel ex iis nasci soleant, eo quod, iit dicebamus, ecclesiasticorum conventuum morosi ac superbi desertores ad graviorem ruinam sint propensi, nominatim ad aposlasiam. Qtiaro non de quocumque mortifero peccato praesens locus accipiendus erit; sed de peccato apostasiae, qua fides et religio Christiana, semel suscepta, prorsus abjicitur. Id etiam insinuat pars illa: post acceptam notitiam veritatis, Similiter enim B. Petrus de apostatis et haereticis loquitur 2. Epist. 2.: MeliuSj inquit, erat illis, non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato. Qui locus cum isto conferendus est, sicut et alter, qui est apud Joan. 1. Epist. 5., ubi de peccato ad mortem disserens, ait: Non pro illo dico, ut roget quis. Nam et illud peccatum rectissime intelligitur, quo Christiana fraternitas aut impugnatur, aut deseritur. Est autem huic aflSne peccatum in Spiritum sanctum, quod Dominus neque in hoc saeculo, neque in futuro remittendum pronuntiat, Matth. 12. Sane de grandi aliquo peccato loqui Apostolum, declarant gravissimae ejus exaggerationes, illis paulo post verbis significatae: Qui Filium Dei conculcaverit, et san~ guinem testamenti pollutum duxerit, et spiritui gratiae contumeliam fecerit. Loquitur autem Scriptura de hujusmodi peccato, velut de lapsu irreparabili, non quin vere poenitenti pateat locus veniae per sanguinem Christi, sed significans, eos, qui hoc modo peccant, vix umquam ad veram poenitentiam adduci. Non enim ex infirmitate peccant, aut ex ignorantia, sed ex malitia ac destinata voluntate; nec id quomodocumque, sed aut manifesta divinitatis opera calumniantes, ut qui in Evaugolio blasphemasse dicuntur in Spiritum sanctum; aut a veritate fidei recedentes, posteaquam in ea fuissent satis instituti, eamque suscepto baptismo in Ecclesia palam professi: quales erant, de quibus Petrus et Joannes locis memoratis; quales et ii, quos hoc loco Paulus vocat voluntarie peccantes. Quia, quamvis omnis, qui peccat, voluntarie peccet (non enim peccari potest, mei voluntate libere eligente, quod malum est), peculiari tamen ratione dicuntur peccare voluntarie, quibus neque passio, neque ignorantia peccandi causa est, sed prava atque in malum ex habitu prona voluntas. Nam in iis, qui ex ignorantia vel passione peccant,* per has peccandi causas voluntarium minuitur. Unde et involuntarie quodammodo peccare dicantur. Quod secus accidit in his, qui ex malitia peccant Addit autem: posf acceptam notitiam veritatis, ut peccatum voluntarium determinet ad certum genus, quo nimirum a notitia veritatis semel accepta receditur, et per consequens ad pristinas vitiorum sordes reditur, juxta illud Petri: Canis reversus ad suum vomitum; et: Sus lota in volutabro luti. Ut autem gravitatem peccati, de quo loquitur Apoetolus, magis agnoscas, cogita, eum loqui pro eo tempore, quando plerique aetate jam adulti ad baptismum accedebant, prius diligenter instructi et catechizati in doctrina fidei. Quorum utique peccatum, si postea deficerent a fide, multo gravius erat, quam nunc sit eorum, qui in infantia baptizati, nec postea admodum instructi, catholicam fidem deserunt et ad haereses deflectunt. Hoc apostasiae peccatum ab Apostolo significari, intellexerunt multi recentiores, ut Titelmannus, Catharinus, Hasselanus, Arias Montanus, Franciscus Ribera; nec non Erasmus in annotat. Ac ne propterea recentem putes interpretationem; etiam Hugo Victorinus eam tradit quaestione 61. et 88. super hanc Epist., affirmans, et aliis quibusdam ita visum fuisse. Tn quam sententiam etiam B. Thomas tandem deflectit. Quae sane nobis quoque probatur, ut textui valde consentanea. Et quia praesens locus, omnium fere judicio, convenit cum eo, qui est cap. 6. hujus Epist., consequitur, etiam illic, ubi dicitur: et prolapsi sunt, idem apostasiae crimen significatum esse. Qua de re latius eo loco disputatum est. ISec obstat nobis, quod hic sensus etiam reperitur apud seclarios; illud modo caveamus, qaod ab illis utroque loco studiose inculcatur, solum apostasiae, sive, ut loquuntur, universalis ab Ecclesia defectionis peccatum esse ejusmodi, per quod a Christi gratia quis in totum excidat; caetera peccata non impedire, quo minus homo quotidie Christi'sanguine irrigetur, ac Deum experiatur propitium. Hoc enim non est Apostolum exponere, sed suos errores obtrudere. Qua tamen in re Calvinus, talia dum scribit, incautus se ipsum jugulat. Si enim hac universali, quam vocant, defectione homo totus excidat a gratia Christi, quod verissimum est: quomodo passim docet, fieri non posse, ut gratia semel habita amittatur? Restat explicandum, quid sibi velit illud: Jam non relinquitur pro peccatis hostia, Nam per hostiam significari baptismum, ostendimus, non esse verisimile. Si dicas, sensum esse: Non amplius futurum, ut Christus offerat se in cruce pro peccatis hominum, respondebitur Apostolo, non opus esse nova Christi oblatione, quicumque demum intelligantur voluntarie peccantes; quandoquidem una et prima Christi oblatio sufliciat expiandis omnium hominum peccatis, peccatis, quantumcumque gravibus. Existimat Ribera, Paulum loqui de hostia a Christo diversa, idque hoc sensu: Si quis Christi notitiam semel acceptam abjecerit, non est, quod salutem speret, nisi ad Christum revertatur; non enim inveniet aliam hostiam, per quam peccata sibi remittantur, et poenas effugiat aeternas. At vero plerique omnes hostiam intelligunt aliam quidem a priori, sed ejusdem Christi. A quorum sententia non puto recedendum. Habet enim fundamentum in Apostolo, qui cap. 6. dicit: prolapsos, id est voluntarie peccantes, rursum crucifigere sibiynet ipsis Filium Dei. Et tam hoc cap., quam praeced., multa disputat de ipsius Christi oblatione non iteranda. Quod ergo dicit Apostolus, tale esse videtur: Si qui nostrum voluntarie peccaverint, abjecta veritatis notitia, hi, quoniam Christi hostiam semel oblatam sua apostasia penitus et omnino in se frustraverunt, non est, quod exspectent hostiam Christi pro suis peccatis iterandam, id est, ut iterum crucifigatur Filius Dei, quod gravitas et magnitudo lapsus eorum, si reparandus sit, videbatur exposcere. Non enim amplius moritur Christus, Rom. 6. Quin potius sciant, exapectandum sibi esse terribile judicium. Non dicit: Si qui hoc modo peccaverint, ne desperent; sed corde contrito rursus accedant ad thronum gratiae Dei, cum spe veniae per hostiam semel oblatam accipiendae. Non hoc, inquam, dicit; tum ut peccati magnitudinem et periculum demonstret, cujus venia vix possit exspectari, quasi dicat, inexpiabile esse crimen; tum quia terrere voluit stantes, ut sibi a lapsu caverent; alioqui certe cum lapsis, si serio locum veniae quaerent, aliter locuturus. Et fortassis alludit ad legem Mosaicam, quae pro expiatione peccati per superbiam sive contumaciam commissi, nullam praescribit hostiam; sed simpliciter pronuntiat, eum, qui sic peccaverit, periturum de populo suo, propterea quod verbum Domini contempserit, Num. 15. Per hoc enim significatum est, ejusmodi peccatorum raram esse poenitentiam ae difl5cilem veniam. Porro quod nihil oflficiat etiam hic locus sacrificio Missae, contra quod adduci solet ab haereticis,facilepotestex dictisintelligi. Nam nec de omnibus peccatis agit Apostolus, sed de certo quodam genere, de quo dicit: Jam non relinquitur pro peccatis hostia; nec quamlibet hostiam relinqui negat, sed crucem mortemque secundam, sicut aperte veteres interpretat.i sunt.
10:27
27. Terribilis autem quaedam exspectatio judicii. Terribilis, Grgece: cpoPspa^ formidabilis, ad exspectationem pertinet; tametsi locutio transitiva est pro eo, quod diceret: Sed relinquitur exspectandum terribile judicium. Ubi nomine judicii damnatio seu punitio videtur intelligenda, sicut cap. 6. Sed quae damnatio, statim quaeretur.
Et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios. Graece: qui consumpturus, vel potius comesturus, devoraturus est adversarios. Refertur enim ad ignem, non ad aemulationem. Atque ita habet textus commentarii Ambrosiani: qui devoraturus. Suffragatur et Syra versio. Quamquam pro vulgata faciunt commentarii Graecorum, Chrysostomi et Theophylacti. Porro locus iste bifariam exponitur, velut jam ante indicavi. Quidam enim de poenis purgatoriis accipiuntj alii de damnatione aeterna. Secundum priores sensus est: Qui fide semel suscepta, relapsi fuerint in gravia peccata, manet eos terribile judicium Dei, quod exercet post hanc vitam, etiamsi conversi fuerint a peccatis. Servantur enim igni purgatorio, qui est aemulatio seu repraesentatio quaedam illius ignis, qui consumet impios, id est ignis aeterni. Quod totum intellige, nisi per spontaneam justamque satisfactionem, qua, dum vivunt, in se ipsis peccata sua vindicent, terribile illud futuri saeculi judicium praeveniant. Hunc sensum probant ex ipsis verbis. Nam in gehenna non est aemulatio ignis adversarios consumpturi; sed sicut ibi vere sunt adversarii, ita est ipse ignis adversarios consumens, id est, affligens et crucians. At in purgatorio, ubi non sunt adversarii, sed filii tantum, est illius ignis adversarios consumentis aemulatio sive similitudo quaedam, ob poenae gravitatem. Alii vero sic exponunt: Qui in gravia peccata, praesertim iu apostasiam, fuerint relapsi, reliquum eis est, ut exspectent terribile Dei judicium in impios exercendum, et ignem gehennae saevientem, qui devorabit, id est, excruciabit omnes Dei adversarios, quorum in numero et isti censebantur. Sciendum est eiim, in Graeco sic haberi: xal Tiupog C^XoQ, quod Erasmus vertit: et ignis vehementia. Sed Hentenius et alii, Graeco vocabulo retento, vertere maluerunt: et ignis zelus; idque ob peculiarem illius vocis significationem etiam a Graecis coramentatoribus explicatam. Monent enim, observandum esse, quemadmodum Apostolus ignem veluti animaverit, vitamque et vires ei tribuerit, qui instar irritatae ferae apprehendat et devoret inimicos; ut sit in verbis Apostoli prosopopoeia quaedam, cum Hebraismo latente. Nam Hebraeis zelare dicitur, qui dolore et justae ultionis desiderio commovetur pro bonis adversus malos. Exempla frequentia sunt in Scripturis. Unde et Deus zelotes vocatur Exod. 20. et 34. Sic igitur ignem veluti fingit Apostolus zelantem pro gloria Dei, et quasi dolentem ac vindicantem ejus injurias. Alibi vero e converso legimus: ignem zeli divini, ut Ezech. 36. et Sophon. 1. et 3. Ex quo suspicari quis posset, etiam Apostolum ita scripsisse: xai Tcupog C^Xou, et ignis zeli, videlicet exspectatio. Nam et LXX., quos libenter imitatur hujus Epistolae scriptor, apud Sophoniam iisdem verbis ignem zeli expresserunt. Ex duobus sensibus memoratis eligat lector, utrum volet; mihi posterior ad Scripturae phrasim magis videtur accommodatus. Eundem adjuvat mentio judicii, quod cap. 6. vocatur aeternum. Quo etiam loco legitur comminatio combustionis, quae reprobos maneat. Ignem vero corporeum hoc loco intelligi, non dubitamus; sicut et alibi, cum de poena,damnatorum Scriptura loquens ignem nominat, ut Matth. 5. 18. 25., 2 Thess. 1., Apoc. 19. 20. et 21. Qua de re egimus ex professo in 4. dist. 44. Itaque facessat Calvini commentum, qui ignem adversarios devoraturum exponit cruciatum malae conscientiae, et quae Theologi de igne corporeo disputant, suo more false irridet. Nobis ex adverso sufficiat, quod eam ignis interpretationem orthodoxi Patres jam olim in Origene damnarunt.
10:28
28. Irritam quis faciens legem Mosi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur. Irritam faciens, Graece participium: a^STVjaag, id est, quiirritam fecerit, qui abjecerit Jegem Mosi. Quod intelligi potest duobus modis: vel unum aliquod legis praeceptum violando, velut: Non occides; non moechaberis; vel ipsam legem prorsus abjiciendo, quod fiebat, si quis ad deos alienos declinaret. Priori sensui favet Syra versio, quae habet: Qui transgressus fuerit legem Mosi; tradunt eundem, qui voluntarie peccantes interpretati sunt de quocumque peccato mortali; quos necesse est et sequentia conformiter explicare. Posteriorem sensum vox Graeca, qua Paulus usus est, expetere videtur, quae non simpliciter transgredi significat, sed, ut dixi, irritum facere et abjicere. Sic enim et alibi eumitur, ut Gal. 2.: Non abjicio gratiam Dei. Itaque verisimile est, Apostolum respicere ad locum Deut. 17., ubi lex statuit, ut, si qui ox populo reperti fuerint servire diis alienis, lapidibus obruantar, cum subjuncta hac sententia: In ore duorum aut trium testium peribit, gui interficietur. Hinc etiam apparet, totum hunc locum accipiendum esse de peccato apostasiae, ut sit comparatio hominis abjicientis legem Mosaicpm, cum eo, qui deserit legem Christi. Dicit autem: legem Mosi, more Scripturae, non quod Moses fuerit ejus auctor (erat enim lex divina, non humana), sed quod Mosi ministerio promulgata fuerit. Illud porro: sine ulla miseratione, Graece: sine miserationibus, additum est ad ostendendam inexorabilem legis severitatem in ejusmodi scelere puniendo. Videtur enim alludere ad alterum Deut. locum, qui est cap. 13., ubi de seductore fere eadem praecipiens Moses, subjunxit: Neque parcat *ei oculus tuus, ut miserearis et occultes eum; sed statim interficies. Tametsi etiam. cap. 19., ubi de voluntario homicida interficiendo agitur, addidit: Non misereberis ejus. Notandum denique, Graece legi cum praepositione S7il_, in, vel potius sub duobus aut tribus testibus, quemadmodum habet textus Ambrosianus, id est, ex duorum aut trium testimonio. Quod idcirco adjecit, ne severitas legis recedere videretur a forma justitiae, quae exigit probationem criminis sufficientem.
10:29
29. Quanto magis putatis deteriora mereri supplicia. Magis redundat. Nam Graece est: Quanto, putatis, pejus tnerebitur supplicium, aut: pejore dignus habebitur supplicio, Pejus autem, id est gravius, acerbius.
Qui Filium Dei conculcaverit. Extremi contemptus indicium est conculcare quempiam; infandi autem sceleris, id committere in Filium Dei. Quamvis igitur ad omnem eum, qui post baptismum in grave peccatum recident, haec pars accommodari possit (nam Filium Dei quodammodo vilipendit, qui, morte ejus redemptus, in prigtinam peccati servitutem sua sponte sese revolvit): proprie tamen ista sermonis exaggeratio pertinet ad eum, qui Christi fidem abjicit, et ad infidelitatem revertitur. Unde et B. Thomas hunc sensum posuit prioreloco. Quod etiam facit in duobus membris sequentibus.
Et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est. Sanguinem testamenti intellige confirmativum, id est, quo sancitum et confirmatum est novum testamentum. Pollutum, Grae- C3: xoLVOV^ communem. Alii profanum vertunt. Nam commune vocabant Judaei, quod ita erat in communi usu hominum, ut ab eo tamen ipsis, tamquam populo Dei, vel lege, vel majorum traditione abstinendum esset. Itaque commune illis fere idem erat, quod immundum, et communicare idem, quod inquinare. Quo verbo usus est in cap. praecedenti. Porro hoc etiam membrum haud satis commode de quolibet relapso exponitur. Nam qui fidem retinet, etsi in gravia peccata subinde cadat, non tamen Christi sanguinem pollutum aut immundum existimare censebitur, a quo sperat suorum etiam peccatorum purgationem. Sed qui Christum abjicit per apostasiam, is sanguinem Christi, in quo, id est cujus virtute, ir baptismo sanctificatus fuerat, hoc est, a peccatis suis emundatus, reputat ut communem, profanum et immundum; quasi non plus habeat virtutis ad conferendam munditiam, quam sanguis brutorum animalium; imo vero minus, dum a sanguine brutorum in lege munditiam exspectat Judaizans quispiam, quam denegat sanguini Christi. Hic rursum observa contra Calvinum, eum, qui semel Christi sanguine fuerit vere sanctificatus, posse eam sanctitatem peccando amittere.
Et spiritui gratiae contumeliam fecerit. Spiritum gratiae vocat Spiritum sanctum, gratiae auctorem. Nam gratuita Dei dona in Scripturis appropriate tribuuntur Spiiitui sancto. Hunc ergo contumelia afficit, qui ejus beneficia contemnit; contemnit autem, vel quisquis gratiam in baplismo acceptam novis peccatis expellit; vel potius qui Christum ipsum, CQJus merito spiritum sanctificationis acceperat, per apostasiam deserit ac repellit; ut gratia potissimum hic intelligatur beneficium vocationis ad fidem Christianam. Explicanda nunc restat vis argumeutationis Apostolicae. Procedil autem non tam a minori, quam ab analogia seu proportione, qua nimirum ex comparatione legis cum lego colligitur comparatio supplicii cum supplicio. Nam si desertor legis Mosaicae sine miseratione interficiendus erat; igitur apostata legis Christianae, ejus, inquam, legis, cujus Christus Dei Filius, non sokim minister ac promulgator, sed etiam auctor fuit, longe gravius meretur supplicium, nempe mortis aefernae. Quod significabatur verbis praecedentibus: Terribilis autem quaedam exspectatio etc. Auget argumenti vim circumstantia cujusdam insignis ingratitudinis, quam pulchre exaggerat, dum ait: Qui Filium Dei conculcaverit, et quae sequuntur.
10:30
30. Scimus enim, qui dixit. Expressius e Graeco: Novimus enim eum, qui dixit; quasi dicat: Vobis loquor Hobraeis, qui, in lege et Seriptaris instituti, mecum nostis eum, qui dixit; scitis, hanc esse Dei vocem.
Mihi vindicta, ego retribuam. Graece et Syriace: vindicta j nominandi casu, tam hoc loco, quam Rom. 12., ubi eadem citatur sententia, sufFragante etiam correctione Clementina, sicut illic annotavi. Retribuam, dvTaTToSwoo), rependam; pro quo reddam in quibusdam est MSS., inter quos codex Laudensis. Scripturae locus eat Deut. 32. in cantico Mosi, quem, praeter morem, citat juxta Hebraeam, eo fortasse, quod oententia multum esset trita et celebris in ore fidelium. Alioqui LXX. sic habent: In die ultionis retribuam. Discrepantiae causam ostendere, non est hujus loci; sensus autem est: Mihi competit jus et officium ulciscendi adversarios, atque illud exsequar suo tempore. Nam particula: m tempore, additur tam in Hebraeo textu, quam apud LXX. Docet igitur hoc Scripturae testimonio Apostolus, certissime aliquando tuturum, ut supplicia, quae ostendit eos mereri, qui notitiam veritatis abjecerunt, vindici Deo pendant, tamquam in Filium Dei, sanguinemque ipsius, et Spiiitum sanctum graviter injuriosi. Simul innuit, eos, de quibus loquitur, cum iis esse comp&randos, adversus quos facta fuit illa comminatio: Mihi vindicta etc. Facta est enim adversus hostes populi Dei. Ex quo rursus coUigitur, non de quibuscumque magnis peccatoribus Apostolo sermonem esso in praecedentibus, sed de iis, qui hostium loco habendi sint, id est de iis, quos paulo ante vocavit adversarios.
Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum. Et iterum, subaudi: scimus, scriptum esse. Non enim haec Dei, sicut illa priora, sed Mosi de Deo verba sunt, in eodem cantico scripta paulo inferius; quamvis et a Davide repetita Psalm. 134- Porro quia adscititium est; tametsi enim in Hebraoo legitur et apud LXX., tam in cantico, quam in Psalmo, Graeca tamen Apostoli et Syra non addunt. Quaedam etiam Latina MSS. non agnoscunt, uti nec textus Ambrosianus. Denique ad sensum plane redundat. Forsan autem cuipiam videatur hoc testimonium favere eorum intellectui, qui de temporariis futuri saeculi poenis Apostohim in superioribus exponunt; quasi JMdicium hic intelligatur vindicativum in peccata populi Dei, quale illud, de quo Petrus 1 Epist. 4.: Tempus est, ut incipiat judicium a domo Dei. Sunt autem alii non pauci, qui judicium discussionis hic intelligant, quo nimirum examinet DeuB facta populi sui, ut, quorum mala invenerit, puniat; quorum bona, praemiis afficiat. Sed profecto verior et convenientior sensus est, Deum facturum judicium pro populo suo de adversariis, id est, justas poenas de iis sumpturnm, tamquam de desertoribus et impugnatoribus populi sui. Qui sensus, ut germanus est Scripturae Deuteronomii et Psalmi, ita et huic loco optime quadrat. Et hoc modo frequenteraccipiturhujusraodi phrasis, praesertim in Psalmis, quoties David petit, se vel causam suam judicari, ut Psalm. 25. Rachelis, Genes. 30.: Judicavit mihi Deus, id est, pro me adversus aemulam meam. Id Lucas cap. 18. ita expressit sub persona viduae judicem interpellantis: Vindica me de adversario meo.
10:31
31. Horrendum est incidere in ma~ nus Dei inventis. Hoc velut epiphonemate claudit sermonem, quo de voluntarie peccantium sive apostatarum scelere ac punitione disseruit. Duo autem significat, supplicii gravitatem peccato respondentem, et ejus evadendi impossibilitatem. Nam homo judex necti potest, aut falli, aut vi quapiam impediri, ne sontem puniat, aut certe non quantum meretur. At horum nihil in Deo locum habet. Deinde mortalis homo punitionem ultra mortem extendere non potest; Deus autem, ut semper vivens, aeternas poenas servat peccatoribus post mortem. Unde Christus: Timete eum,mqmt^ qui, postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam, Luc. 12. Sed quaeret aliquis, quomodo non pugnet haec Apostoli sententia cum illa Davidis 2 Reg. ult. et 1 Par. 21.: Melius est, ut incidam in manus Domini, quam in manus hominum. Huic quaestioni D. Thomas tres adhibet responsiones, quarum melior caeteris, quam David indicat, dum addit pro ratione: Multae enim misericordiae Dei sunt. Itaque solutio est, Davidem non absolute dicere, quod melius sit, incidere in manus Dei, quam hominum; sed id poenitenti et de Dei misericordia speranti melius esse, id est optabilius. Unde Hieronymus in Paral. vertit: Melius est mihiy ut incidam etc. Nam impoenitentibus id utique non est melius. David ergo Deum respicit ut patrem, qui filium, ab errore conversum et veniam petentem, cum misericordia punit. Apostolus autem solum ut judicem considerat, cujus est, peccatoribus condignas poenas irrogare. Loquitur enim de iis, qui veram spem misericordiae Dei, una cum fide, abjecerunt. Jara vero, qui superiora de poenis futuri saeculi temporariis atque purgatoriis exponunt, iidem etiam hanc Apostoli sententiam referunt ad illarum poenarum exaggerationem; quae quamvis misericordia temperentur, tamen, si B. Augustino creditur scribenti in Psalm. 37., longe graviores sunt, quam quidquid potest homo pati in hac vita.
10:32
32. Rememoramini autem pristinos dies. Post injectum terrorem suppliciorum, quae manent fidei desertores, nunc ad institutam redit exhortationem, qua ad constantiam exstimulat, commemoratione fidei ac patientiae, quam primis annis suae conversionis exhibuerant. Turpe est enim, si praeclaris initiis media et extrema non respondeant. Ad memoriam, inquit, revocate pristinos, Graece: priores dies, xocg Tzpoxepov "^fiepaq, id est superiora tempora. Tn quibus illuminati magnum certa^ men sustinuistis passionum. Qua ratione vocet illuminatos, explicatum est ad ilhid cap. 6.: Impossibile est eos, qui semel sunt illuminati. Breviter: illumi-' nati, id est baptizati. Nam baptisma veteribus dicebatur sacramentum illuminationis, vel ob fidem professam, vel propter admirabile Inmen gratiae Dei, in quod a tenebris per baptismum homines transferebantur, 1 Pet. 2. De baptismo primorum ex Hebraeis fidelium habemus Act. 2. et 4. Sensus: Recordamini pristini temporis, quando primum facti Christiani dura et ardua pro Christi nomine certamina sustinuistis, fortiter ferendo afflictiones a persecutoribus illatas.
10:33
33. Et in altero quidem opprobriis et tribulationibus spectaculum facti. JEt conjunctio superflua est, nec Graece legitur. In altero quidem, et mox: in altero autem, Graece: touto |ui£V_, touto Ss, pro quo Latinius alii: partim quidem, partim vero. Spectaculum facti, Graece: Osa- TpiCofASVOi, id est palam, velut in theatro, ad spectaculum expositi. Qua metaphora usus est etiam 1 Cor. 4., dicens: Spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus. Sensus est: Partim opprobria et afflictiones publice passi, non sine gravi ignominia.
In altero autem socii taliter conversantium effecti. Hoc est, partim facti participes sive consortea (Graece xoivcovol) eorum, qui t^lia passi sunt. Participes autem in eo, quod aliis patientibus condolebant, et tam rebus, quam verbis solatium adferebant. Unde sequitur:
10:34
34. Nam et vinctis cotnpassi estis. Declarat utrumque membrum, sed ordine commutato. Nam qui vinctis compatiuntur, id est, ex animo condolent, et eorum afflictiones suas putant, iisque, quoad possunt, subveniunt, socios et participes eorum se reddunt. Vinctos autem intelligit pro nomine Christi. Graeca sic habent: Nam et vinculis meis compassi estis. Et quidem Graecos cummentatores ita legisse, constat. Atque ex ea lectione Laurentius Valla sumit argumentum, haud prorsus ineptum (Hcet Erasmus contemenim Clemens, cui potissimum tribui solet, legitur aliquando in vinculis fuisse apud Judaeos. Sola potest esse exceptio in Barnaba, qui tamen aliis argumentis excluditur, uti suo loco dictum est. Quamquam dubitari potest, an ilhid: vinculis meis, sit accipiendum de vinculis, quae aliquando passus faerat in Judaea, an de iis, quibus, dum haec scriberet, alligatus tenebatur, ut quidam volunt, hinc putantes ostendi, quod Paulus hanc Epistolam scripserit e vinculis. Attamen prior intellectus textui magis est accommodus; loquitur enim de anteacto tempore. Caeterum lectioni nostrae vulgatae patrocinatur Syriacus textus, qui sic habet: Et doluit vobis propter eos, qui erant vincti. Nec sane video, cur ei Graeca anteponantur. Si enim Pauli nomen Judaeis etiam Christianis, qui plurimi legis erant aemulatores, Act. 21., adeo parum erat gratiosum, ut propterea plerique putent, eum huic Epistolae nomen suum noluisse praefigere: nescio, quam sit verisimile, eos Pauli vinculis condoluisse. Certe laus generalior est, vinctis condoluisse, quam uni vincto; magisque respondet praecepto, quod infra datur cap. 13.: Mementote vinctorum. Porro facillimum fuit, Graeca mutari unius literulae ablatione, ut scriberetur dsaiJioTc pro deoixioiz, cui lectioni deinde addiderunt pronomen [xou, eo quod Paulus alibi saepe suorum vinculorum mentionem faciat,
Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Pertinet haec pars ad declarationem prioris membri. Rapinam seu direptionem bonorum, id est facultatum, Graece: UTcapxovTtov, intelligit eam, quae facta fuerat auctoritate publica; quia nimirum bona eorum fisco vendicabantur. Eam merito rapinam vocat propter vim injustam. Dicit autem: cum gaudio suscepistis, quod de rebus gratis et jucundis dici solet, quia, licet animus naturaliter refugiat ac moerore contrahatur propter ea, quae exterius hominem affligant, in quibus est facultatum direptio, et inde consequens egestas; quia tamen eadem cogitantur ut virtutum exercitia, et maximorum praemiorum merita, gaudii materiam praebent; ut proinde laetis animis suscipienda sint et amplectenda, juxta id, quod talia patientibus dicit Dominus: Gaudete et exsultate, quoniam, merces vestra copiosa est in coelis, Matth. 5. Respicere videtur quibusdam Apostolus ad persecutionem fidelium Hebraeorum Jerosolymis habitantium, quae facta fuit sub Stephano, de qua Act. 8. et 9., quando et ipse Paulus, nondum ad Christum conversus, exercendae persecutionis in Christianos erat unus ex praecipuis ministris. Unde B. Thomas in parte praecedenti vinctos interpretatur eos, de quibus ibidem dicitur, quod Saulus per domos intranSj et trahens viros ac mulieres, tradebat in custodiam. Neque sane ex Actorum libro apparet, ad quod aliud tempus haec commode referri possint. Eandem porro verisimile est hanc esse persecutionem cum ea, cujus meminit idem Apostolus 1 Thess. 2., ita scribens: Imitatores facti estis, fratres, Ecclesiarum Dei, quae sunt in Judaea^ quia eadem passi estis et vos a contribulibus vestris, sicut et ipsi a Judaeis. Caeterum merito dubites, an congruum sit, Apostolum loqui de iis persecutionibus, quas ipsemet adversus eos commoverat ot exercuerat. Potius igitur credendum, de aliis quibusdam (variae enim fuerunt) ista dici, quae post conversionem Pauli jam acciderant. Jam ex eo, quod dicit, illos primi temporis fideles rapinam bonorum suorum passos, illud etiam coUigere promptum est, non omnes, qui in Judaea erant fratres, omnia sua reliquisse, et communem, Apostolorum exemplo, vitam egisse; sed fuisse inter ens, qui propria possiderent, quorum rapioam pati possent. Unde et infra cap. 13. hortatur eos ad hospitalitatem,beneficentiam, communionem, quae exerceri ne-jueunt, nisi ab iis, qui possessiones habeant. Ad singulos enim diriguntur illae exhortationes, et non solum ad praefectos, quibus dispensatio credita erat bonorum communium. Hoc autem quomodo non sit contrarium ei, quod dicitur Act. 2.: Omnes, qui credebant, erant pariter, et habebant omnia communia; et cap. 4.: Nec quisquam eorum, quae possidebat, aliquid suum esse dicebat; sed erant illis omnia communia, etiterum: Quotquot possessores agrorum aut domorum erant, vendentes afferebant pretia, et ponebant ante pedes Apostolorum: hoc, inquam, requirendum apud expositores libri Actorum.
Cognoscentes, vos habere meliorem et manentem substantiam. Graeca sic ad verbum: Cognoscentes, habere in vobis ipsis meliorem substantiam in coelis, et manentem. Quamquam, Erasmo teste, Graeci codices variant. Quidam enim particulam: in coelis, transponunt in locum illius: in vobis ipsis. Alii legunt: habere vobis ipsis, omissa praepositione in. Sunt item, qui pro: vobis ipsis, eao- ToTg, legant: vos ipsos, eaoxouq, una tantum literula mutata. Quam veram esse lectionem, et Graeco sermoni maxime consentaneam, arbitror. Atque hanc ipsam esse Chrysostomi et Theophylacti, docent eorum commentarii; nec ab ea differt nostra Latina, nisi quod additum non habeat: in coelis. Quod videri potest vel ex margine in contextum irrepsisse, ut suspicatur Ribera; vel acceptum ex cap. sequenti, ubi dicitur: Nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem. Denique Syrus interpres ita, ut dixi, legisse videtur in Graeco, dum vertit: Quoniam scitis, quod est vobis possessio in coelo, quae melior est et non transit. Nam: est vobis, et: vos habetis, eadem sunt. Significat Apostolus causam gaudii, id est, cur gaudentes susceperint bonoruro suonim rapinam: Quoniam, inquit, sciebatis, quanto melior ac certior substantia seu possessio vobis reposita sit in coelis, pro qua facile contemuebatis substantiam terrenam et caducam, quae vobis eripiebatur.
10:35
35. Nolite itaque amittere confidentiam vestram. Graece: Ne abjeceritis igitur fiduciam vestram, eam scilicet, qua subnixi tam graves antehac tolerastis afflictiones. Nam nunc ab ea deficere, quid aliud foret, quam una cum spe abjicere res ipsas promissas atque speratas, quas prope manibus tenetis? De quibus sequitur: Quaemagnamhabetremunerationem. Graece: ixia^(xnodooia\>, quam et repetit capite sequenti semel et iterum. Latine dicas: mercedis retributionem. Quod notandum propter haereticos, qui merita negant bonorum operum. Nam ubi merces, ibi meritum. Sunt enim haec ad invicem relata. Quare frustra laborant, suamque imperitiam ostendunt adversarii, dum a mercede, quam toties in Evangelio nominatam negare non possunt, meritum separare conantur. Tantum nobis retinendum (qua in re calumniam illi faciunt Catholicis), omne nostrum meritum esse Dei donum. Quum autem dicit, confidentiam seu fiduciam eorum habere magnam remunerationem, simul intelligi vult opera ex fiducia ac spe coelestium bonorum profecta, cujusmodi erant opera patientiae jam commemorata.
10:36
36. Patientia enim vobis necessaria est. Patientia, Graece: utioiuiovt], quae vox non simpliciter patientiam significat, sed patientem exspectationem, quum videlicet spe praemii fortiter mala sustinemus. Unde vulgatus interpres interdum vertit: exspectationem, ut Psalm. 38.: Tic uTiOjULOVT^ nOD, quae est exspectatio mea? Quamquam hoc loco rectius patientiam. Ea necessaria erat Hebraeis propter adversa, quae multa adhuc sc ingerebant, ea maxime, quae inforebantur a Judaeis infidelibus. Ait ergo: Nolite spem abjicere, quod videatis multa vobis adhuc esse toleranda pro fide Christi; sed pergite patienter agere. Nam patientia vobis admodum necessaria est. Ad quid autem necessaria? Vty voluntatem Dei facientes, repor^ tetis promissionem. Facientes, Tronijoav- TcQ, Aoristus praeteritum significans. I(aque melius vertas: Ut, postquam voluntatem Dei feceritis sive peregeritis etc. Voluntatem Dei facere est, facere ea, quae Deus praecipit. Intelligitur enim voluntas, quae in praeceptis consistit, quorum unum est, idque non postremum, adversa patienter ac perseveranter ferre pro Christi nomine. Promissionem autem inteHige bona promissa, juxta tritipsimam Scripturae phrasim. Porro cum generaliter affirmet idem Apostokis, omnes, qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem passuros, 2 Tim. 3., satis liquet, quemadmodum haec ad patientiam exhortatio Hebraeis scripta ad omnes etiam Christianos pertineat.
10:37
37. Adhuc enim modicum aliquan^ tulum, qui venturus est, veniet, et non tardabit. Occupatio est in his verbis. Nam dicere poterant: Hortaris ad patientiam; sed fatigat et taedium nobis facit in longum dilata promissio. Quibus obviat Apostolus, adducto Prophetae testimonio, quo doceat, revera non longum esse tempus promissionis dilatae, sed breve et modicum. Priora quidem verba Apostoli sunt: Adhuc enim modicum, aliquantulumque. Pro quibus Graece est: £Tt yap fitxpov ooov oaov, id est: Adhu^ enim modicum quantum quantum. In qua geminatione quaedam imitatio est Hebraismi. Nam Hebraei, rem, de qua sermo est, intendere volentes, geminant vocabulum, ut Psalm. 86.: Homo et homo natus est in ea, id est multi homines, alii post alios, in ea nati sunt; et Gen. 17. secundum LXX.: Multiplicabo te valde valde, et 30.: Crevit vir valde valde. Pro quo Hieronymus priori loco: vehementer nimis, et posteriori: ultra modum. Tale etiam est illud Salvatoris: Amen, Amen dico vobis, id est, certissime vobis affirmo. Ita nunc Apostolus dicendo: modicum quantum quantum, significare voluit tempus valde modicum, et, ut noster bene vertit: aliquantulum, et Erasmus: temporis perpusillum, et Anselmus legit et exponit: quantulum. Mirum autem, si non allusio est ad similem locutionem, quae est Jes. 10.: Nam adhuc paululum paululum, et consummabitur ira. Ubi quidem in Hebraeo duo diversa vocabula sunt, sed idem significantia, pro quibus unicum piiTcpov LXX. siibstituernnt, Hieronymus autem dixit: Adhuc enim paululum modicumque. Porro verba posteriora: qui venturus est, veniet, et caetera usque ad iUud: Non autem, desumpta sunt ex Habacuc Prophetae cap. 2. juxta versionem LXX., ged ordine sententiarum mutato, de quo postea dicemus. Nec ab his, quod ad sensum attinet, discrepant Hebraea, licet in verbis noiiniilla sit diversitas, quam nos annotabimus. Ac primum pro eo, quod hic secimdum LXX. legitur: qui venturus est, veniet, in Hebraeo est: veniens veniet, vel: veniendo veniet. Qua phrasi constat Hebraeis significari, pro rei circumstantia, vel certitudinem, vel assiduitatem, vel impetum, vel vehementiam, vel quid simile. Est enim phrasis cognata ei, de qua paulo ante locuti sumus. Exempla passim obvia sunt, ut: Visitans visitavi vos, Exod. 3.; Exspectans exspectavi Dominum, Psalm. 39.; Gaudens gaudebo in Domino, Jes. 61. etc. Usus est et Lacianus Graecus in dial. mortuor.: Videns equidem vidi. Hoc sane loco apud Prophetam certitudo significatur, ut sensus sit: Omnino et procul dubio veniet. Sciendum est autem, in Graeco legi IpXOiisvog, cui Apostolus articulum praefixit 6 lp5(6;j.£voc. Qua periphrasi Messias designari solet, ille nimirum, qui venturus exspectabatur, ut Matth. 11.: Ta es, qui venturus es? Unde quamvis ad literam, exponente Hieronymo aliisque doctissimis, Propheta loquatur de visione sibi ostensa, quam dicit omnino venturam, recte tamen Apostolus ex occasione vocabuli Graeci, partem hanc refert ad Christum; praesertim cum in Graeco transitus fiat a foeminino ad masculinum. Quae res etiam ab Hieronymo fuit observata. Nec idcirco putes, Apostolum recessisse a mente Prophetae. Sunt enim haec invicem connexa, visio, promissio, res visa, res promissa, Christus ipse; sic adeo, ut partim eadem sint secundum rem, partim aliud ex alio intelligatur. Quum ergo dicit Propheta de visione: Exspecta eani, quia veniens veniet, utique vult intelligi rem visam atque promissam, id est, Christum esse venturum, per quem et caetera bona promissa praestanda sint. Id autem expresserunt LXX. dicentes in masculino: Exspecta eum, quia venturus veniet. Quod sequitur: Et non tardabit, hunc sensum habet: Non differet adventum suum ultra tempus constitutum. Tardat enim, non qui cito non venit, sod qui procrastinat ultra condictum. Ita dictum est a B. Petro 2 Epist. 3.: Non tardat Dominus promissionem suam, et Exod. 22.: Decimas tuas et primitias non tardabis reddere, id est, reddes eas suo tempore. Aliud igitur est tardare, aliud moram facere; nam etsi non tardet Christus, moram interim facit. Hoc enim praecedit apud eundem Prophetam: Si moram fecerit, exspecta eum. Jam hic quaerere non est necesse, de quo Christi adventu loquatur Apostolus. Perspicuum est enim, non ad primum, qui jam praeterierat, sed ad secundum Christi adventum exspectandum, Apostolicam exhortationem pertinere. Sed, inquies, Propheta loquitur de primo adventu; nam hortari ad exspectationem secundi, supervacaneum erat, quando primus nondum fuerat exhibitus. Respondemus, utcumque se habeat literahs sensus Prophetae, de quo consule commentatores, Hieronjraum et alios, recto juxta mjsticam intelligentiam Prophetae verba referri et ad primum adventum Christi, et ad secundum. Nam sicut ille ex fide erat exspectandus, ita et iste. Nec quidquam prohibet, quo minus uterque in eadem litera fundetur. At quaeret aliquis, quomodo vere dicat Apostolus: adhuc modicum aliquantU" lum, quum ab illo jam tempore fluxerint anni prope mille sexcenti, nec tamen adhuc appareat, brevi venturum Dominum. Hac difficultate moti quidam putant, Apostolum loqui non de generali adventu Domini, quo veniet in fine saeculi; sed de speciali, qui est in morte cujusque, quando bonos statim sua quaedam sequetur remuneratio. Quem sensum etiam refert B. Thomas. Verum si id vellet Apostolus, potius dixisset: Habete pa-tientiam usque ad mortem. Atqui non sic loquitur. Quare sicut illud, quod supra dixit v. 25. hujus: Tanto magis, quanto videritis appropinquantem diem, ostendimus, non de die mortis singulorum accipiendum, sed de tempore extremi judicii, sic etiam de eo, quod hic dicitur, existimandum. Hoc autem tempus etsi longe distare videatur ab illo tempore, quo Paulus haec scripsit, revera tamen etiam tunc dici poterat, brevi venturum; tum quia comparatione aeternitatis, qua remuneratio durabit, omne tempus finitum breve est et instar puncti; tum quia totum tempus, quod decurrit a primo Christi adventu usque ad secundum, extrema mundi aetas est, post quam alia non sit exspectanda. Alioqui, in hac ipsa brevitate moram futuram, docet ipse Propheta a Paulo citatus: Si moram fecerit, inquit, exspecta illum. Quod si forte Hebraei tempus justo brevius ex Apostoli verbis imaginabantur, dissimulandus erat error innoxius, aut etiam utilis ad patientiam promptioribus animis retinendam.
10:38
38. Justus autem meus ex fide vivit. Mutat ordinem, qui est tam in Hebraeo, quam apud LXX., quibus haec pars ponitur post illam: Quod si subtraxerit se etc. Sed haec transpositio sensui nihil derogat, et suam habet rationem, quam infra dicemus. Est autem constans omnium Graecorum codicum lectio C^josxat, vivet, non vivit; idque non hic solum, verum etiam Rom. 1. et Gal. 3., ubi eadem haec sententia citatur, et apud ipsos LXX., suffragante etiam textu Syriaco; ut dubium non sit, quin ea germana sit lectio, sicut et in duobus locis jam dictis annotavi. Caeterum pronomen: meus, hoc duntaxat loco additum habent Latini codices vulgatae versionis, iique constanter omnes; pro quo nihil hic est in Graecis, qui hodie exstant; tametsi valde verisimile est, olim in Graecis fuisse pronomen ei respondens. Etenim, ut saepe dixi, in hac Epistola Scripturae veteris instrumenti quasi perpetuo more citantur juxta versionem LXX. Haec autem versio in Habacuc pronomen jiou interponit, variantibus interim exemplaribus. Nam in Regiis et Sixtinis ex Vaticano codice expressis, necnon in aliis quibusdam sic legitur: 0 b\ dixaiOQ ex TtiOTScoc |non Ci^aeTai Justus autem ex fide mea vivet. Sic etiam habet Latina translatio LXX., quae est inserta commentariis Hieronymi, qui et erroris causam, cur pro sua verterint mea, dicit fuisse similitudinem literarum Vau et Jod, quae mensura tantum inter se distant. Eadem lectio est apud Eusebium, lib. 6. demonst. evang. cap. 14. verba Prophetae Habacuc commemorantem, et apud Theodoretum in comment. ejusdem Prophetae. Sic etiam refert Cyprianus lib. 1. et 3. testim. ad Quirinum. Syrus quoque interpres hoc loco ita vertit: Justus autem ex fide mei ipsius vivet. Tametsi Tremellius, diverso forsitan usus exemplari, scripsit: ex fide sua. At vero in aliis, quae nunc exstant, exemplaribus editionis LXX., quod etiam testatur annotatio Sixtinae editionis, ita legititur: '0 Ss Stxatog /jiou ix iiioTscag Ci^osTat. Cujus lectionis meminit Theophylactus, super Habacuc scribens. Atque ita nostrum interpretem hoc loco in Graeco legisse, plane crediderim. Unde enim alioqui in ejus versione particula meus, quam nec in Hebraeis esse constat? Certe Eusebius, loco memorato, postquam Prophetae verba citasset eo modo et ordine, quem ante dixi, subjecit et verba Apostoli scribentis ad Hebraeos, in quibus hanc, de qua agimus, Prophetae sententiam eodem prorsus modo citat, quo citaverat in verbis Prophetae. At vero sub finem capitis, eandem sententiam ex Apostolo repetens, citat posteriori modo: 6 6s Stxaiog |Ltou. Quae res argumento est, olim Graecos codices hujus Epistolae habuisse additum pronomen fxoUj et quidem eo loco, quo noster interpres scripsit meus'y sicut etiam habet codex Graecus impressionis Argentiuensis. Cur autem in Graecis hodie fere non exstet, eam rationem arbitror, quod in Epistolis ad Rom. et Gal. non habeatur. Saepe enim observatum est, in Scripturis, ac nominatim in Epistolis Paulinis, locum unum ex alio simili mutari. Porro sciendum est, lectionem Graecam posteriorem bifariam in Latinum verti posse: Justus autem meus ex fide vivet, vei: Justus autem mea ex fide vivet. Prior quidem intellectus magis obvius est, atque eum dedit Theophytaclns in comment. super Habacuc, et vulgatus interpres hoc loco. Posterior autem, licet coactior videatur, non tamen illico rejiciendns. Nam Graeci ab hujusmodi structura non abhorrent, qua genitivum a nomine regente retrahant ad Buperiora, quamvis interposito aiticulo, vel interdum (ut hic fit) praepositione. De articulo interposito passim occurrunt exempla, ut Num. 25.: 'Ev toT (^r^XGi^OLi jiou Tov (^TfXov, id est dum zelat meum zelum, et Lucae 7. ter in una Domini oratione loquentis de peccatrice, ubi nos legimus: Haec autem lacrymis rigavit pedes meos. Non cessavit osculari pedes meos. Unguento unxit pedes meos. Graece semper est: piou xoug nodaQ. De praepositione exemplum est apud Marcum Evangelistam. Quod enim Matthaeus cap. 26. recto ordine scripserat de unguento super caput Salvatoris a muliere effuso: */aT£X2£v lizi ttjv xscpaXTjv auTOu^ id Marcus cap. 14. scripsit genitivo reducto ad frontem praepositionis: xaTS^ssv auTOu xaTa ifjQ XccpaAr^Q. Utrobique vertit interpres: Effudit super caputejus; ut et hic utraque Graeca lectio sic verti possit: Justus autem. ex fide mea vivet. Eusebius sane posteriorem lectionem ad hunc modum accepisse videtur, quandoquidem ita lectiones duas memoratas confundit, tamquam nihil intersit, utro loco genitivus juiou collocetur. Jam quod ad sensum attinet, facile diversitas jam dicta cum Hebraeo fonte conciliatur, in quo legitur: Justus in fide sua vivetj et cum quo omnes alii interpretes, Hieronymo teste, consentiunt. Est enim eadem fides et ipsius justi, qui credit assensu suo, et Dei, in quem credit, et quo donante habet, ut credat. Idem quoque est: in fide, et: ex fide. Recte etiam ex persona Dei diciti:r: Justus meus, hoc est, per gratiam meam justus factus, ait Theophjlactus super Habacuc. Quod et pluribus exponit Anselmus in hujus Joci commentario. Per fidem, inquit, non per opera legis justificatur j quisquis meus justus est. Qui eni?n per opera legis justificatur, non meus, sed suus jusfus est, quia non a me, sed a se justificatur, et non in me, sed in se gloriatur. At qui per fidem justificatur, justus meus est, quia dono gratiae meae justificatur, et non sibi, quod justus est, tribuit, sed gratiae meae deputat. Haec ille. Porro quid sit Apostolo, justum ex fide vivere, petendum ex iis, quae diximus ad Rom. 1. et Gah 3. Est sermo de fide, qua creditur divinis promissis; quorum certa spe concepta, modo ne caetera desint ad justificationem divinitus instituta, non solum homo ex peccatore justus, id est ex mortuo vivus efficitur, verum etiam in vita justitiae consei^vatur ac proficit. Quamquam Apostolus hoc loco, quemadmodum et Propheta, praecipue spectat illud officium fidei, quod est erigere, sustentare et consolari hominem in mediis malis, ne in iis ferendis fatigetur ac deficiat, sed cum patientia duret usque in finem, donec apprehendat bona promissa. Quod ipsum ad secundam justificationem pertinet. Fit enim hac exercitatione fidei, ut homo justus in dies magis ac magis juf^tificetur. Nam sententiam Apostoli et Prophetae ad primam justificationem resti-ingere, quod nonnulli faciunt, ab utriusque mente alienum est, ut ostendimus etiam ad Rom. 1. Nihil autem vetat, sententiam ex se generalem ad diversa, prout res postulaverit, accommodare.
Quod si subtraxerit se, non plocebit animae meae. Graece: Non complacet anima mea in ipso, id est non mihi placebit, non probabitur animo meo, ut vertit Erasmus. Tota haec pars iisdem verbis habetur apud LXX. In Hebraeo autem sic legitur: Ecce elatus est, sive superbit; non est recta anima ejus in ipso. Pro quo Hieronymus: Ecce, qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semet ipso. Quae etai verbis, imo et sensu quadantenus diversa sint ab eo, quod LXX. verterunt (hi namquo animam ad Deum referunt, Hebraea veritas ad hominem), in summa tamen conveniunt. Nam si cujus animus non rectas, sed pravus ae perversus sit, consequens est, ut Deo non placeat. Rursus idem significatur per hominem elatum sive superbum, et per incredulum, et per eum, qui se subtrahit. Sicut enim credere verbo Dei, est humilitatis, ita noUe credere, elati ac superbi animi. Non credens autem subducit se, vel obedientiae divinae, vel (quod potius significatum puto) praesentis vitae malis at periculis, quae fidelibus propter spem vitae aeternae toleranda sunt. Nam Graecum verbum significat: prae metu et socordia suffugere ac subducere seee; quo eodem usus est Apostolus Act. 20., ubi nos legimus: Non enim subterfugi j quo minus annuntiarem etc. Denique sensum hunc nobis ofiert pars sequens, uti mox videbimus. Est igitur observanda latens antithesis inter eum, qui credit et sustinet, et per hoc justus est, Deoque placens; et eum, qui non credit, ideoque subtrahit se, et per hoc injustus est ac Deo displicens. Obiter notandum, propter pronomina meus et meae, quae docent, utramque hanc sententiam dici in persona Dei, supplendum esse aliquid, ut hoc modo: Justus autem meus, ait Dominus, ex fide vivet. Quod si, etc.
10:39
39. Nos autem non swnus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem animae. Cur Apostolus commutaverit ordinem duarum sententiarum praecedentium, hinc jam apparet. Haec enim pars commodius subjungitur proxime post illam: Quod si suhstraxerit se etc., quam si aliud quippiam interpositum fuisset. Aliam rationem mutati ordinis vide apud Eusebium loco supra citato. Dictio filii nec in Graeco est, nec in Syriaco. Multi etiam Latini codices manuscripti non habent. Verisimile est, additam a quopiam, qui putaret ad sensum desiderari. Atqui sensus sine eo optime constat: Nos autem, inquit, qui in Christum credimus, promissa ejus exspectantes, non sumus, qui per ignaviam et impatientiam subducamus nos tolerandis aerumnis vitae praesentis, quod nobis cessurum sit in perditionem aeternam; sed ad fidem pertinemus, qua suffulti ac roborati perferamus hujus vitae mala, quod nobis profuturum sit in acquisitionem sive possessionem, id est salutem animarum nostrarum, juxta illud Salvatoris: In patientia vestra possidebitis animas vestras, Luc. 21. Tacita est ex praecedentibus exhortatio, sed hoc efficacior, quia profertur enuntiativo modo, quod habet speciem laudationis, tamquam loquatur de re jam constituta. Porro, cum hic tam studiose ex Prophetico testimonio urgeat Apostohis vocabulum subtrahendi, quod non est in Hebraeo: satis utique apparet, hanc Epistolam non Hebraice, sed Graece scriptam ab ipso promanasse.
10:10
… effunditur in remissionem peccatorum »: Mt. 26, 28), poiché nello stile biblico queste due espressioni, anche separatamente prese (per la traditio corporis cf. Is. 53, 12; Mt. 20, 28; Rom. 8, 32; Gal. 1, 4; 2, 20; Eph. 5, 25; I Tim. 2, 6; Tit. 2, 14; Hebr. 10, 10; per l'effusio sanguinis cf. Rom. 3, 25; 5, 9; Eph. 1, 7; I Cor. 14, 20; Hebr. 9, 7; I Pt. 1, 19; I Io. 1, 7) indicano sempre un'immolazione sacrificale. …
10:12
Inoltre si riconosce ai s. del Vecchio Testamento un valore tipico, ossia prefigurativo in ordine al s. perfetto riservato al Nuovo Testamento, che è il s. consumato dall'Uomo-Dio sulla Croce per i peccati di tutti i tempi, per le colpe dell'intera umanità (cf. Hebr. 9, 28; 10, 12). In vista e per virtù di questo futuro s., Dio nella sua misericordia accettò gli antichi s. imperfetti, operando per essi nell'uomo, ove vi fossero le necessarie disposizioni, anche …
10:14
… sentenza sempre più ammessa, promulgò la sua maternità spirituale riguardo a tutti gli uomini e si avverava anche l'ingresso del Pontefice nei cieli, unica oblazione, con cui « egli ha procurato per sempre la perfezione a quelli che si santificano » (Hebr. 10, 14), e con la morte del testatore entrò in vigore il Testamento Nuovo nel suo sangue (ibid. 9, 16-17).
… divina della M. Lutero fece leva sulla parola testamentum usata da Cristo nell'Ultima Cena: « Non enim Christus cum condere testamentum, illud obtulit Deo Patri » (De captivitate babylonica, ed. Weimar, VI, p. 523). Melantone, muovendo dall'inciso di Hebr. 10, 14: « Una oblazione consummavit in sempiternum sanctificatos », concluse per l'unicità assoluta del sacrificio della Croce e la conseguente negazione della M.: « Sola igitur Christi mors …
10:15
… Secondo Paolo lo Spirito Santo parlò ai Padri per mezzo di Isaia (Act. 28, 26-27 = Is. 6, 9-10). In altri testi si cita il Vecchio Testamento con il solo nome dello Spirito Santo, onde l'autore umano passa in seconda linea (p. es., Hebr. 2, 4; 3, 7; 9, 8; 10, 15). Oltre a questa serie di testi, il Nuovo Testamento ne presenta due che si possono definire classici, cioè: II Tim. 3, 16 e II Pt. 1, 20.
10:19
… d'infinita estensione ed efficacia, perché ha meritato ogni grazia in rigore di stretta giustizia, ma è bensì in senso proprio unico mediatore tra Dio e gli uomini e unica via che conduce al Padre (I Tim. 2, 5; Io. 14, 6; Mt. 11, 27; Rom. 5, 1; 12, 24; Hebr. 10, 19-25; Act. 4, 12), onde qualsiasi altra i. presso Dio per gli uomini, dopo il peccato originale, va intesa come subordinata e dipendente da questa suprema mediazione di Cristo, e ogni grazia …
10:20
ARCHEOLOGIA. - Il patriarca G. non figura negli affreschi cimiteriali; il Wilpert ha riconosciuto G. benedetto da Isacco in un sarcofago oggi a Parigi nel Museo del Louvre (Sarcofagi, tav. 116, 1), scena che ritiene ispirata da S. Paolo (Hebr. 10, 20) e ha identificato il sogno di G. in un altro sarcofago
10:24
… composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; Hebr. 10, 24-25; Phil. 2, 4).
10:25
economia, è cessata (II Cor. 5, 17; Hebr. 8, 13); siamo prossimi alla « fine delle cose » del mondo (Hebr. 10, 25, 37; Iac. 5, 8; I Pt. 4, 7; I Io. 2, 18). Quando gli Apostoli proclamano « il Signore vicino » (Phil. 4, 5; Rom. 13, 11; Iac. 5, 8; Apoc. 3, 20), si tratta di una prossimità spaziale-spirituale …
10:26
Nulla c'è del ritorno di Elia (v.), della lotta con l'Anticristo (v.); per II Thess. 2, 1-12 è da preferirsi l'eingesi che riferisce la pericopa alla fine di Gerusalemme («l'apostasia» = Hebr. 6, 6-8; 10, 26-38; «le persecuzioni» = Mc. 13, 11-13, ecc.; «l'iniquo», «l'avversario», «l'anticristo», cf. I Io. 2, 18-22, sono i giudei, gli celoti, i loro capi, contro cui scriva a Paolo in I e II …
… loro Battesimo, ma o nel senso dell'impossibilità di procurare la loro conversione per mezzo delle stesse dottrine elementari già ad essi predicato, o nel senso che respingendo l'unica ostia valevole, Cristo, « iam non relinquatur pro peccatis hostia » (ibid. 10, 26).
TESSALONICESI, EPISTOLE I-II AI
I segni: «Quei giorno non verrà prima che sia avvenuta l'apostasia (Mt. 24, 6-13; cf. 23, 16, 19; Mc. 13, 11 sgg.; specialmente Lc. 18, 8, si tratta delle defezioni avvenute nella Chiesa di Palestina: Hebr. 6, 4 sgg.; 10, 26-28; cf. Mt. 24, 13; Lc. 21, 19; Hebr. 10, 36) e si sia manifestato l'iniquo, il dannano, l'avversario (o «l'anticristo»: cf. I Io. 2, 18-22: è la sinagoga in senso collettivo, …
10:32
… Essa segnava inoltre la fine della feroce persecuzione giudica contro la Chiesa (Hebr. 13, 7; 10, 32 sgg.; Act. 4, 1-31; 5, 17 sgg.; 6, 11 sgg.; 7, 54-8, 3; 12, 1-4; ecc.). …
… Questa speciale provvidenza è tanto maggiore quanto più lunga sarà la perseveranza del giusto nel bene (v. anche in questo senso il Concilio Tridentino: Denz-U, 832, e diversi passi della S. Scrittura, p. es., Phil. 1, 3-6; I Cor. 10, 12 sg.; Jo. 17, 11-16; Eph. 6, 10-18; Hebr. 10, 32 sg.; I Pt. 5, 8 sg.; la domanda del Pater: « non ci indurre in tentazione »).
dine provvidenziale (Mt. 4, 20; 19, 27; Hebr. 10, 32-34). La r. abituale consiste nella prontezza permanente a compiere ogni r. attuale richiesta dal Cristo (s. Ignazio, Es. spir., nn. 149-55).
10:36
… La S. Scrittura esorta alla p., unendola alla pazienza come condizione per giungere al premio (cf. Eccli. 5, 12; Mt. 10, 22; 24, 13; Lc. 21, 19; Hebr. 3, 6; 10, 36; Iac. 5, 11; Apoc. 2, 10), e condanna chi, iniziata un'opera buona, recede (Lc. 9, 62). Ma come virtù soprannaturale, che dispone l'anima a continuare nel bene meritevole di premio …
TESSALONICESI, EPISTOLE I-II AI
I segni: «Quei giorno non verrà prima che sia avvenuta l'apostasia (Mt. 24, 6-13; cf. 23, 16, 19; Mc. 13, 11 sgg.; specialmente Lc. 18, 8, si tratta delle defezioni avvenute nella Chiesa di Palestina: Hebr. 6, 4 sgg.; 10, 26-28; cf. Mt. 24, 13; Lc. 21, 19; Hebr. 10, 36) e si sia manifestato l'iniquo, il dannano, l'avversario (o «l'anticristo»: cf. I Io. 2, 18-22: è la sinagoga in senso collettivo, gli zeloti, i loro capi, o in particolare qualcuno …
10:37
ABACUC (EBR. HÂBAQQÛQ; SETTANTA: ἈΜΒΑΚΟΎΜ CONFONDENDOLO COL PERSONAGGIO DI DAN. 14, 32)
… accennata in 2, 14: «la terra si riempirà della conoscenza della gloria di Jahweh» e più ancora in 2, 4 «il giusto nella sua fede vivrà», nucleo di tutto il libro, citato tre volte da S. Paolo (secondo i Settanta) come «Scrittura» (Rom. 1, 17; Gal. 3, 11; Hebr. 10, 37-38). L'Apostolo cita inoltre (Act. 13, 41) il passo 1,5 tra il gruppo dei libri «profetici».
… Sorprenderà « come un ladro » durante il sonno; bisogna quindi « vigilare », sempre « pronti » con le lucerne accese, operando il bene senza posa (Mt. 24,36-25,13; Mc. 13,32-37; Lc. 12, 35-48), anche se « fa ritardo » (Mt. 24, 49; 25,5; Lc. 12, 45; Hebr. 10, 37; II Pt. 3, 4-9), aspettando « il giorno e l'ora » in cui piomberà a « chiedere l'anima » (Lc. 12,20).
… la formula « in nomine Patris et Fili et Sp(iritu)s s(an)c(ti) Amen »; quindi si legge: « spes mihi multa manet nam venturum spero D(omi)-n(u)m qui cuncta creasti tibi ut cineres istos suscites ipse potens (reminiscenze della I Cor. 4, 13; 13, 13, e Hebr. 10, 37; 11, 19), h(a)ec est speciosior sole et super omnem stellarum dispositionem luci comparata inbenitur prior (Sap. 7, 29), dum sit una omnium potens et in se permanens omnia innodans …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.