The Prophet being commanded to preach the obseruation of Gods couenant is not heard. 9. The people folovv their fathers example, adoring idols. 11. and shal therefore be seuerely punished, neither shal their idols, nor prayers of the iust profite them. 15. their malice against Christ is described 20. and the reuenge therof.
1The word that came from the Lord to Jeremias, saying:Parola detta a Gerusalemme dal Signore, che disse:THE word that was made from our Lord to Ieremie, saying:Verbum quod factum est a Domino ad Jeremiam, dicens: 2Hear ye the words of this covenant, and speak to the men of Juda, and to the inhabitants of Jerusalem,Udite le parole di questa alleanza, e ditele agli uomini di Giuda, e agli abitatori di Gerusalemme,Heare ye the wordes of this couenant, and speake to the men of Iuda, and to the inhabitants of Ierusalem,Audite verba pacti hujus, / et loquimini ad viros Juda, / et ad habitatores Jerusalem, 3And thou shalt say to them: Thus saith the Lord the God of Israel: Cursed is the man that shall not hearken to the words of this covenant,Or tu dirai loro: Queste cose dice il Signore Dio d'Israele: Maledetto l'uomo, che non ascolterà le parole di quest'alleanza.and thou shalt say to them: Thus saith our Lord the God of Israel: Cursed is the man that shal not heare the wordes of this couenant,et dices ad eos: Hæc dicit Dominus Deus Israël: / Maledictus vir qui non audierit verba pacti hujus 4Which I commanded your fathers in the day that I brought them out of the land of Egypt, from the iron furnace, saying: Hear ye my voice, and do all things that I command you: and you shall be my people, and I will be your God:La quale io fermai co' padri vostri nel giorno, in cui li trassi dalla terra d'Egitto, dalla fornace di ferro, allorché dissi: Udite la mia voce, e fate tutte le cose, ch'io vi comando, e voi sarete mio popolo, e io sarò vostro Dio,which I commanded your fathers in the day, that I brought them out of the Land of Aegypt, out of the yron fornace, saying: Heare ye my voice, and doe al thinges, that I command you: and you shal be my people, and I wil be your God.quod præcepi patribus vestris, / in die qua eduxi eos de terra Ægypti, / de fornace ferrea, dicens: / Audite vocem meam, et facite omnia quæ præcipio vobis, / et eritis mihi in populum, / et ego ero vobis in Deum: 5That I may accomplish the oath which I swore to your fathers, to give them a land flowing with milk and honey, as it is this day. And I answered and said: Amen, O Lord.Affinchè io faccia rivivere il giuramento, che feci a' padri vostri, che io avrei dato loro una terra, che scorrea latte, e miele, come in oggi si vede. E risposi, e dissi: Così è, o Signore.That I may raise vp the othe, which I sware to your fathers, that I would geue them a land flowing with milke & hunnie, as is this day. And I answered, & said: Amen Lord.ut suscitem juramentum quod juravi patribus vestris, / daturum me eis terram fluentem lacte et melle, / sicut est dies hæc. Et respondi, et dixi: Amen, Domine.
6And the Lord said to me: Proclaim aloud all these words in the cities of Juda, and in the streets of Jerusalem, saying: Hear ye the words of the covenant, and do them:E il Signore mi disse: Ripeti ad alta voce tutte queste parole pelle città di Giuda, e pelle piazze di Gerusalemme, dicendo: Udite le parole di quest'alleanza, e osservatele:And our Lord said to me: Crie aloude al these wordes in the cities of Iuda, and without Ierusalem, saying: Heare ye the wordes of this couenant, and do them:Et dixit Dominus ad me: Vociferare omnia verba hæc in civitatibus Juda, / et foris Jerusalem, dicens: / Audite verba pacti hujus, et facite illa, 7For protesting I conjured your fathers in the day that I brought them out of the land of Egypt even to this day: rising early I conjured them, and said: Hearken ye to my voice:Io esortai fortemente i padri vostri dal dì, in cui li trassi dalla terra d'Egitto fino al dì d'oggi; di buon mattino io li esortava, e diceva: Udite la mia voce:because contesting I did contest your fathers in the day, that I brought them out of the Land of Aegypt euen to this day: arising early I contested, and said: Heare ye my voice:quia contestans contestatus sum patres vestros, / in die qua eduxi eos de terra Ægypti, usque ad diem hanc: / mane consurgens contestatus sum, / et dixi: Audite vocem meam. 8And they obeyed not, nor inclined their ear: but walked every one in the perverseness of his own wicked heart: and I brought upon them all the words of this covenant, which I commanded them to do, but they did them not.E non l'ascoltarono, né porser le loro orecchie; ma andaron dietro ognuno al pravo loro, e cattivo cuore: e mandai sopra di loro tutto quel, che era scritto in quell'alleanza, la quale ordinai loro di osservare, e non l'osservarono.and they heard not, nor inclined their eare: but went euerie one in the peruersitie of his owne wicked hart: & I brought vpon them al the wordes of this couenant, which I commanded them to doe, and they did not.Et non audierunt, nec inclinaverunt aurem suam, / sed abierunt, unusquisque in pravitate cordis sui mali: / et induxi super eos omnia verba pacti hujus / quod præcepi ut facerent, / et non fecerunt. 9And the Lord said to me: A conspiracy is found among the men of Juda, and among the inhabitants of Jerusalem.E il Signore mi disse: Si è scoperta una congiura degli uomini di Giuda, e degli abitatori di Gerusalemme.And our Lord said to me: Conspiracie is found in the men of Iuda, and in the inhabitants of the men of Ierusalem.Et dixit Dominus ad me: Inventa est conjuratio in viris Juda et in habitatoribus Jerusalem.
10They are returned to the former iniquities of their fathers, who refused to hear my words: so these likewise have gone after strange gods, to serve them: the house of Israel, and the house of Juda have made void my covenant, which I made with their fathers.Ei son ritornati alle iniquità antiche de' padri loro, i quali udir non vollero le mie parole: questi adunque ancor essi sono andati dietro agli dei stranieri per adorarli: e la casa di Israele, e la casa di Giuda hanno renduta vana l'alleanza mia contratta da me co' padri loro.They are returned to the former iniquities of their fathers, which would not heare my wordes: and these therfore haue gone after strange goddes, to serue them: the house of Israel, and the house of Iuda hath made voide my couenant, which I made with their fathers.Reversi sunt ad iniquitates patrum suorum priores, / qui noluerunt audire verba mea: / et hi ergo abierunt post deos alienos, ut servirent eis: / irritum fecerunt domus Israël et domus Juda pactum meum / quod pepigi cum patribus eorum. 11Wherefore thus saith the Lord: Behold I will bring in evils upon them, which they shall not be able to escape: and they shall cry to me, and I will not hearken to them.Per la qual cosa così parla il Signore: Ecco che io manderò sopra di essi de' mali, da' quali non potranno uscire: e grideranno verso di me, e io non gli esaudirò.For which thing thus saith our Lord: Behold I wil bring in euils vpon them, out of which they shal not be able to goeforth: and they shal crie to me, and I wil not heare them.Quam ob rem hæc dicit Dominus: / Ecce ego inducam super eos mala / de quibus exire non poterunt: / et clamabunt ad me, et non exaudiam eos. 12And the cities of Juda, and the inhabitants of Jerusalem shall go, and cry to the gods to whom they offer sacrifice, and they shall not save them in the time of their affliction.E anderanno le città di Giuda, e gli abitanti di Gerusalemme, e alzeranno le loro voci verso gli dei, a onor de' quali fan libagioni, e questi non li salveranno nel tempo di loro afflizione.And the cities of Iuda, and the inhabitants of Ierusalem shal goe, and crie to goddes, vnto whom they sacrificed, and they shal not saue them in the time of their affliction.Et ibunt civitates Juda et habitatores Jerusalem, / et clamabunt ad deos quibus libant, / et non salvabunt eos in tempore afflictionis eorum. 13For according to the number of thy cities were thy gods, O Juda: and according to the number of the streets of Jerusalem thou hast set up altars of confusion, altars to offer sacrifice to Baalim.Imperocché i tuoi dei o Giuda, agguagliavano il numero delle tue città; e giusta il numero delle tue strade tu alzasti, o Gerusalemme, altari di confusione, altari per far libagioni a Baal.For according to the number of thy cities were thy goddes ô Iuda: and according to the number of the waies of Ierusalem thou didst set altars of confusion, altars to sacrifice to Baalim.Secundum numerum enim civitatum tuarum / erant dii tui, Juda: / et secundum numerum viarum Jerusalem, / posuisti aras confusionis, / aras ad libandum Baalim.
14Therefore do not thou pray for this people, and do not take up praise and prayer for them: for I will not hear them in the time of their cry to me, in the time of their affliction.Tu adunque non pregare per questo popolo, e non gettar le tue grida, e la tua orazione; perch'io non gli esaudirò nel tempo, in cui grideranno verso di me, nel tempo loro di afflizione.Thou therefore pray not for this people, and take not to thee praise and prayer for them: because I wil no• heare in the time of their crie vnto me, in the time of their affliction.Tu ergo noli orare pro populo hoc, / et ne assumas pro eis laudem et orationem, / quia non exaudiam in tempore clamoris eorum ad me, / in tempore afflictionis eorum. 15What is the meaning that my beloved hath wrought much wickedness in my house? shall the holy flesh take away from thee thy crimes, in which thou hast boasted?E donde avviene, che il mio diletto nella casa mia ha commesse molte scelleratezze? Forse che le carni sagrificate toglieranno da te le tue malizie, delle quali tu hai fatto pompa?What is it that my beloued hath in my house done much wickednes? shal the holie flesh take away from thee thy malices: in which thou hast bosted?Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa ? / numquid carnes sanctæ auferent a te malitias tuas, / in quibus gloriata es ? 16The Lord called thy name, a plentiful olive tree, fair, fruitful, and beautiful: at the noise of a word, a great fire was kindled in it, and the branches thereof are burnt.Ulivo fecondo, bello, fruttifero, e vago a vedersi, fu il nome, che diede a te il Signore: al suono di una Parola grande il fuoco si apprese all'ulivo, e o i rami suoi furon tutti abbruciati.The Lord hath called thy name, a plentiful oliue tree, faire, fruiteful, beautiful: at the voice of a word, a great fire flamed vp in it, and the shrubbes thereof are burnt.Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam, / vocavit Dominus nomen tuum: / ad vocem loquelæ, grandis exarsit ignis in ea, / et combusta sunt fruteta ejus. 17And the Lord of hosts that planted thee, hath pronounced evil against thee: for the evils of the house of Israel, and of the house of Juda, which they have done to themselves, to provoke me, offering sacrifice to Baalim.E il Signor degli eserciti, che ti piantò, pronunziò sciagure contro di te a motivo de' mali, che fecero a se la casa d'Israele, e la casa di Giuda per muovermi ad ira, facendo libagioni a Baal.And the Lord of hostes that planted thee, hath spoken euil vpon thee: for the euils of the house of Israel, and of the house of Iuda, which they haue done to themselues, to prouoke me, in offering to Baalim.Et Dominus exercituum, qui plantavit te, / locutus est super te malum, / pro malis domus Israël, et domus Juda, / quæ fecerunt sibi ad irritandum me, / libantes Baalim.
18But thou, O Lord, hast shewn me, and I have known: then thou shewedst me their doings.Ma tu, o Signore, mi desti a conoscere, e io compresi: tu mi facesti vedere allora i loro pensamenti.But thou Lord hast shewed me, and I haue knowen: thou hast shewed me their studies.Tu autem, Domine, demonstrasti mihi, et cognovi: / tunc ostendisti mihi studia eorum. 19And I was as a meek lamb, that is carried to be a victim: and I knew not that they had devised counsels against me, saying: Let us put wood on his bread, and cut him off from the land of the living, and let his name be remembered no more.Ed io come agnello mansueto, che è portato ad esser sacrificato: e non avea compreso com' eglino avean macchinato contro di me, dicendo: Venite, diamo a lui il legno in luogo di pane, e sterminiamolo dalla terra de' vivi, e non sia rammentato più il suo nome.And I as a milde lambe, that is caried to a victim: and I knew not that they deuised counsels against me, saying: Let vs cast wood on his bread, and rase him out of the land of the liuing, and let his name be mentioned no more.Et ego quasi agnus mansuetus, / qui portatur ad victimam: / et non cognovi quia cogitaverunt super me consilia, dicentes: / Mittamus lignum in panem ejus, / et eradamus eum de terra viventium, / et nomen ejus non memoretur amplius. 20But thou, O Lord of Sabaoth, who judgest justly, and triest the reins and the hearts, let me see thy revenge on them: for to thee have I revealed my cause.Ma tu, o Signor degli eserciti, che giudichi con giustizia, e penetri gli affetti, e i cuori, fa, ch'io ti vegga fare vendetta di essi: imperocché ho rimessa in te la mia causa.But thou ô Lord of Sabaoth, which iudgest iustly, and prouest the reynes and the hartes, let me see thy reuenge of them: for to thee I haue reueled my cause.Tu autem, Domine Sabaoth, qui judicas juste, / et probas renes et corda, / videam ultionem tuam ex eis: / tibi enim revelavi causam meam. 21Therefore thus saith the Lord to the men of Anathoth, who seek thy life, and say: Thou shalt not prophesy in the name of the Lord, and thou shalt not die in our hands.Per questo così parla il Signore agli abitanti di Anathoth, che cercano la tua vita, e dicono: Non profetare nel nome del Signore, e non morrai pelle mani nostre:Therefore thus saith the Lord to the men of Anathoth, which seeke thy life, and say: Thou shalt not prophecie in the name of our Lord, and thou shalt not die in our handes.Propterea hæc dicit Dominus ad viros Anathoth, / qui quærunt animam tuam, et dicunt: / Non prophetabis in nomine Domini, / et non morieris in manibus nostris: 22Therefore thus saith the Lord of hosts: Behold I will visit upon them: their young men shall die by the sword, their sons and their daughters shall die by famine.Per questo così dice il Signore degli eserciti: Ecco che io li visiterò: i giovani periranno di spada: i loro figliuoli, e le loro figlie morranno di fame.Therefore thus saith the Lord of hostes: Behold I wil visite vpon them: their yong men shal die by the sword, their sonnes and their daughters shal die in famine.propterea hæc dicit Dominus exercituum: / Ecce ego visitabo super eos: / juvenes morientur in gladio; / filii eorum et filiæ eorum morientur in fame.
23And there shall be no remains of them: for I will bring in evil upon the men of Anathoth, the year of their visitation.E non resterà avanzo di essi: imperocché io manderò sciagure sopra gli uomini di Anathoth, anno di visita per essi.And there shal be no remaines of them: for I wil bring in euil vpon the men of Anathoth, the yeare of their visitation.Et reliquiæ non erunt ex eis: / inducam enim malum super viros Anathoth, / annum visitationis eorum.
11:1
Calmet
The, etc. He continues his discourse, (ver. 15.) or rather addresses the people, when Josias renewed the covenant, 2 Paralipomenon 34:29., Leviticus xxvi., and Deuteronomy xxvii. (Calmet)
11:4
Worthington
Fathers. God chooses his people for obedience, not for kindred, etc. (St. Jerome) (Worthington)
11:5
Haydock
Amen. Septuagint, "So be it." (Haydock)
Thou hast fulfilled thy engagements.
11:6
Cities, or to those who come thence to the temple, that all may know.
11:7
Haydock
For. This and the next verse have not been read by Septuagint; (Calmet) but only "and they did not comply." Grabe supplies the rest. (Haydock)
11:8
Calmet
Brought; or "will bring," seems preferable. What does the history of God's people till the captivity exhibit, but scenes of disorder and of succeeding misery? (Calmet)
11:9
St. Jerome
Conspiracy. They are leagued together to do evil, with all earnestness. (St. Jerome)
11:10
To them, for a long time. Yet they must not despair, or have recourse to idols, (ver. 12.) or witches, 1 Kings xxviii.
11:13
Calmet
Confusion. Thus he contemptuously denotes Baalim, Jeremias 3:24. (Calmet)
11:15
Calmet
Beloved, dilectus. Hebrew and Septuagint have the feminine. Chaldean, "people." They presumptuously thought that they would be freed from all their abominations, by partaking of the sacrifices. (Calmet)
Menochius
But the offerings of such are not accepted. (Menochius)
Worthington
The flesh is holy, but is of no service to the obstinate sinner. (Worthington)
11:16
Burnt, by lightning. The olive was a most useful and beautiful tree.
11:18
Theodoret
Shewedst me. He insinuates that something more than what appears must be understood. (Theodoret)
Calmet
All Christians explain what follows of Jesus Christ, (St. Jerome; Worthington) whom Jeremias prefigured in his sufferings. (Calmet)
St. Jerome
"Let us follow the rule which shews that all the prophets did most things for a type of our Lord and Saviour; and what was now done by Jeremias, foreshewed what would happen to our Lord." (St. Jerome)
11:19
Calmet
Meek: pet lamb. The Arabs still keep one in their houses, 2 Kings 12:3. (Bochart 2:46.) (Calmet)
Menochius
Knew. I acted as if I had been ignorant. (Menochius)
Worthington
Yet Christ foretold his sufferings, Matthew 20:18., etc. (Worthington)
St. Jerome
Bread. Christ, the bread of life, was nailed to the disgraceful wood. (St. Jerome; St. Gregory, Mor. 3:12.)
Menochius
They threaten to beat him, (De Dieu) or to mix a poisonous wood with his food. (Calmet) (Menochius)
Du Hamel
Some Jews had corrupted this text in St. Justin's time. (Du Hamel)
11:20
Sabaoth. That is, of hosts or armies; a name frequently given to God, in the Scriptures.
Challoner
Thy revenge. This was rather a prediction of what was to happen, with an approbation of the divine justice, than an imprecation. (Challoner)
He speaks of the impenitent, (St. Jerome) and wishes they may be converted.
11:21
Calmet
Life. What precedes, was spoken concerning the prophet, though it regarded Christ also in a proper but more elevated sense. (Calmet)
11:23
Haydock
Remains. All these priests shall perish, Psalm 36:28. (Haydock)
Worthington
He speaks of the wicked, as a remnant was still left, Jeremias 4., and Isaias 10. (Worthington)
11:20
Sabaoth.... That is, of hosts or armies, a name frequently given to God in the scriptures.—Ibid. Thy revenge.... This was rather a prediction of what was to happen, with an approbation of the divine justice, than an imprecation.
11:4
Not for the priuilegies of kinred (being the children of Abraham, Isaac and Iacob) nor for suffering circumcision nor for the rest of the Sabbath, but for obedience (in keeping the couenant and precepts) our Lord is the God of Israel, and Israel his people S. Ierom.
11:14
Ch. 7. v. 16. ch. 14. v. 11.
11:15
Flesh offered in sacrifice is holie, but profiteth not those that are obstinate in sinne.
11:18
By consent of al Churches (saith S. Ierom) this is spoken of Christ.
11:19
VVho so bore himself, as if he had not knowen when the Iewes condemned him in their councel. For otherwise he knew, and foretold, that he should be betrayed & crucified Mat. 20. v. 18. 19 & ch. 26 v. 2.
11:23
He speaketh only of the wicked for stil some reliques remaine. Isa. 10. Ier. 4. Ro. 9.
11:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… And for the people of the Jews, Jeremiah has composed Lamentations in writing. And when the general of the Persians had given him liberty to dwell securely, and with perfect freedom, wherever he pleased, he preferred above dwelling at home the affliction of the people, and their hard durance in a strange land. (
11:8
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 12
… peoples who know not Thee shall escape to Thee, because of thy God, the Holy One of Israel; for He has glorified Thee.’ This same law you have despised, and His new holy covenant you have slighted; and now you neither receive it, nor repent of your evil deeds. ‘For your ears are closed, your eyes are blinded, and the heart is hardened,’ Jeremiah
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.31
… “Obey my voice, and I will be your God, and ye shall be my people; and ye shall walk in all my ways, which I have commanded you.” This is the invitation of God. “But,” says He, “they hearkened not, nor inclined their ear.” This is the refusal of the people. “They departed, and walked every one in the imagination of their evil heart.”
11:11
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.6
… And another prophet, knowing that these are profitable to some men, and certainly not through any jealousy of their safety, but with an eye to their good, prays thus: “Add evils to them, O Lord, add evils to the haughty ones of the earth;” and the Lord Himself says “Lo, I will bring evils upon them,”
11:14
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… “And pray not thou unto (me) on behalf of the People, and request not on their behalf in prayer and supplication, since I will not listen to (them) in the time wherein they shall have invoked me, in the time of their affliction.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 5
… As the prophet too said, intimating the selfsame thing, “A brother redeemeth not, shall a man redeem?” No, not although it were Moses, Samuel, Jeremiah. Hear, for example, what God saith unto this last, “Pray not thou for this people, for I will not hear thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 57
… is forbidden, for, “Pray,” saith He, “for your enemies.” Or having sins unrepented they ask mercy, which thing it is impossible to receive, not only if themselves ask it, but although others having much confidence towards God entreat for them, like as even Jeremiah praying for the Jews did hear, “Pray not thou for this people, because I will not hear thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… But the reason of His not holding to that point was, that this ground of reconciliation might not become an occasion for listlessness. Wherefore to Jeremiah also He said, “Pray not for this people, for I will not hear thee” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 82.2
… Even though the wish may win its recompense with God, its futility must still sadden him who cherishes it. When the apostle said, “as much as lieth in you, live peaceably with all men,” he knew quite well that the realisation of peace depends upon the consent of two parties. The prophet truly cries “They say Peace, peace: and yet there is no peace.”
11:15
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.3
… but thou hast stood before Me in thy sins and in thine iniquities.” He says, therefore, “Upon this man will I look, even upon him that is humble, and meek, and who trembles at My words.” “For the fat and the fat flesh shall not take away from thee thine unrighteousness.”
11:18
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.16
… “Lord, give me knowledge, and I shall know it: then I saw their meditations. I was led like a lamb without malice to the slaughter; against me they devised a device, saying, Come, let us cast the tree into His bread, and let us erase His life from the earth, and His name shall no more be a remembrance.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.12
166. Yet if the husbandman’s power allure thee, tell me, prithee, who it was that spake in the prophet, saying: “O Lord, make it known to me, that I may know; then saw I their thoughts. I was led as a harmless lamb to the slaughter and knew it not: they took counsel together against me, saying, Come, let us throw wood into his bread.”
11:19
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 3
… and they shall call his name Immanuel.” And concerning the passion, “He was led as a sheep to the slaughter; and as a lamb before her shearers is dumb, I also was an innocent lamb led to be sacrificed.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 72
… ‘I [was] like a lamb that is brought to the slaughter: they devised a device against me, saying, Come, let us lay on wood on His bread, and let us blot Him out from the land of the living; and His name shall no more be remembered.’
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… that, according to the former prophecy, the Lord thenceforth “might reign from the tree .” For of this tree likewise it is that God hints, through Jeremiah, that you would say, “Come, let us put wood into his bread , and let us wear him away out of the land of the living; and his name shall no more be remembered.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.19
… so that, according to our former prophecy, He might thenceforth reign from the tree as Lord. This tree it is which Jeremiah likewise gives you intimation of, when he prophesies to the Jews, who should say, “Come, let us destroy the tree with the fruit, (the bread) thereof,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.40
… He did not understand how ancient was this figure of the body of Christ, who said Himself by Jeremiah: “I was like a lamb or an ox that is brought to the slaughter, and I knew not that they devised a device against me, saying, Let us cast the tree upon His bread ,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.23
… “And my God shall be my strength, and He said to me, This is a great thing for thee to be called My servant, to set up the tribes of Jacob and to turn again the diaspora of Israel. Behold I have set thee for a light of the Gentiles, that thou shouldest be for salvation to the end of the earth.” And in Jeremiah too
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.35
… For the man “was led like a sheep to the slaughter, and as a lamb, dumb before his shearers,” saying, “I was as like a gentle lamb led to the slaughter.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.21
In Isaiah: “I have spread out my hands all day to a people disobedient and contradicting me, who walk in ways that are not good, but after their own sins.” Also in Jeremiah: “Come, let us cast the tree into His bread, and let us blot out His life from the earth.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 34
… For not even this is passed over: it is displayed by the holy men with great plainness. 2. For first Moses predicts it, and that with a loud voice, when he says: “Ye shall see your Life hanging before your eyes, and shall not believe.” 3. And next, the prophets after him witness of this, saying: “But
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.19
… But some one will say to me, “Thou art inventing subtleties; shew me from some prophet the Wood of the Cross; except thou give me a testimony from a prophet, I will not be persuaded. Hear then from Jeremias, and assure thyself; I was like a harmless lamb led to be slaughtered; did I not know it
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 22
… He is led to the cross, and the life of the whole word is suspended on the wood of which it is made. I would point out how this also is confirmed by testimony from the Prophets. You find Jeremiah speaking of it thus, “Come and let us cast wood into His bread, and crush Him out of the land of the living.”
11:2
2. Audite, etc., tu, o Jeremia, et socii tui Prophetæ.
11:4
4. EDUXI EOS, etc., DE FORNACE FERREA, id est e servitute durissima, qua quasi camino ferri fusi in decoctione laterum in Ægypto urebantur et affligebantur. Ita S. Hieronymus. Solent enim servi et pauperes vilesque homines in fornacibus, ubi ferrum funditur, laborare, sudare et æstuare, uti videre est Leodii et in Ardenna. Unde Genes. XV, 17, Abrahæ hæc servitus præsignificata fuit per clibanum fumantem. Tropologice, eadem tribulationis fornax probis et martyribus, uti tribus pueris in Babylone, est aurea, Sapient. III, 6; improbis est ferrea. Ita S. Ambrosius in Psalm. CXVIII, serm. 20.
11:5
5. Ut suscitem. Chaldæus et Vatablus, ut confirmem et conservem. Secundo et melius, ut erigam, quasi reviviscere faciam pactum meum vobiscum initum, quod quasi intermortuum jam esse videtur. Olim enim patres eorum in terram pacto promissam Deus induxerat; sed quia ex ea illos ob peccata ejecerat, et in Babylonem captivos duci permiserat, videbatur pactum hoc ruptum et violatum: juraverat enim Deus Abrahæ, se ei et posteris ejus terram Chanaan daturum in æternum, Genes. XII, 7. Dicit ergo se pactum hoc renovaturum, id est reducturum eos postliminio in terram suam, si vicissim illi servaverint pactum, id est ejus conditiones, scilicet, ut non idola, sed Deum colant, ejusque legem observent. Ita Maldonatus. SICUT EST DIES HÆC, sicut dies hæc demonstrat, scilicet vos possidere terram promissam a Deo, lacte et melle manantem, id est fertilissimam. ET RESPONDI (ego Propheta) ET DIXI: AMEN. Septuaginta, fiat, ut scilicet hæc dicam viris Juda et Jerusalem, scilicet Deum velle innovare pactum cum eis, foreque maledictum qui non servat verba pacti ejus, id est legem, quam cum eo pacti sunt servare. Ita Origenes, Lyranus et Vatablus.
11:6
6. VOCIFERARE, etc., FORIS JERUSALEM, extra urbem in agris. Secundo et melius, Hebræus, Chaldæus et Vatablus, vociferare in vicis, plateis, foris, vel foris Jerusalem, ut vox foris sit ablativus localis a nomine forum. Ita a Castro.
11:7
7. CONTESTANS CONTESTATUS SUM. Id est, solemniter et vehementer protestatus sum, ac præmonui etiam testibus, puta cœlo et terra, ac vobismetipsis, adhibitis et invocatis (uti feci per Mosen, Deuteron. cap. IV, 26, et cap. XXXII, 1, ac per Josue, cap. VIII, vers. 32, ac alias sæpe), si pactum et legem violaretis, has pœnas me inflicturum, ut non possitis queri, cum vos puniam, vos id nescisse, vos non esse admonitos. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo et S. Thomas. MANE CONSURGENS. Id est vigilanter, summo studio: quod enim studiose agimus, summo mane agimus.
11:8
8. In pravitate cordis sui. Hebraice בשרירות bisrirut, id est in duritia et pertinacia cordis sui, quam potius secuti sunt, quam mea monita. ET INDUXI SUPER EOS VERBA PACTI, maledictiones et pœnas, pacto seu pacti violatoribus ascriptas, Deuter. cap. XXVII, 13 et sequent. Ita Chaldæus, Theodoretus, Hugo et S. Thomas.
11:9
9. INVENTA EST CONJURATIO IN VIRIS JUDA, q. d. Prodiderunt et tradiderunt se idolis, deficientes a me; non fortuito, non fragilitate, sed certa quasi conjuratione et colligatione, sive conspiratione, ut vertunt Septuaginta, Aquila, Theodoretus, et, ut Chaldæus, rebellione contra me facta, scilicet sub Joakim, ait Vatablus, vel potius sub Manasse, IV Reg. cap. XXIII, vers. 15. Ita Lyranus et a Castro.
11:13
13. Secundum numerum enim civitatum, q. d. Tot deos habebas, quot civitates, imo quot vias et plateas, q. d. Non in sola Jerusalem, sed in singulis Judææ urbibus; in ipsa vero Jerusalem non unum uno loco, sed plurima, puta in omnibus plateis singula idola, quasi lares et deos tutelares erexisti et coluisti. Hoc est quod ait Ezechiel, cap. XVI, vers. 31: « Fabricasti lupanar (id est idolum) tuum in capite omnis viæ. » Ita S. Hieronymus. Secundo et nervosius, q. d. Singulæ urbes singula idola quasi propria, et ab aliis aliarum urbium diversa asciverunt, ut tot essent idolorum species, quot erant in Judæa urbes, ait S. Hieronymus: « Et secundum numerum viarum Jerusalem, » id est ex omnibus circumquaque gentibus, ad quas e Jerusalem viæ erant, idola mutuatus es, ac omnium gentium deos coluisti. Nam ex Moab accepisti Chamos; ex Assyriis et Chaldæis Baal, non unum sed perplures; ex Ægypto vitulos aureos, Solem, Lunam, etc. Id diserte eis exprobrat Ezechiel, cap. XVI. Ita videmus hodie ex una hæresi, v. g. Lutheri, natas esse trecentas, et singulas ejus urbes suam habere sectam, qua ab aliis quælibet est divisa et dissecta.
11:14
14. Tu ergo. Vox Dei est ad Jeremiam, q. d. Tu, o Jeremia, noli pro Judæis tam impiis assumere laudem, id est, ut Chaldæus et Septuaginta, deprecationem, quæ ordienda est a Dei laude, beneficiis et triumphis, ad captandam Dei benevolentiam. Notat S. Chrysostomus, homil. 14 in epist. ad Rom., hæc dici comminatorie ad terrendum populum, q. d. Noli te, o Jeremia, fatigare, frustra orando pro populo tam impio, quia non exaudiam te, nisi scilicet tu precibus tuis hanc iram meam viceris et mitigaris, uti fecit in simili casu Moses, Exodi XXXII, 10 et 11. Deus ergo hic absolute non volebat, imo nolebat Jeremiam cessare ab oratione pro populo; quod sciens Jeremias perrexit orare pro eo. IN TEMPORE AFFLICTIONIS. Legit Interpres cum בעת beet; jam legunt בעד bead, id est pro afflictione sua.
11:15
15. Quid est. Queritur Deus de idololatria etiam in templo perpetrata. Sic enim idola in templo Dei posuit et coluit Manasses, IV Reg. XXI. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, S. Thomas, Lyranus. Potest quoque ex Hebræo verti sic, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit abominationes multorum, scilicet idolorum aut populorum? q. d. Cur in templo meo multa multarum gentium idola locavit, et vario earum ritu coluit? Ita Sanchez. Secundo, Pagninus vertit, quid est dilecto meo ultra in domo mea, cum fecerit abominationes multas? q. d. Ejiciam eum ex domo mea, quam ita polluit. Sic enim maritus dicit uxori adulteræ: Quid facit uxor in toro meo, cum tam multos habeat amasios? Tertio, Hugo et Isidorus sic explicant, q. d. Quid dilectus meus Jeremias tam assidue orat et prophetat in templo meo, in quo ipsa plebs tantum perpetrat scelus? Quarto, Kimchi et Vatablus sic, q. d. Quid causæ est Deo (aut Christo) dilecto meo, ait Jeremias, cur diutius habitet in templo hoc meo Hierosolymitano, in quo ipsa plebs idola colit? Verum primus sensus nostri Interpretis optimus est, cumque recte adaptes clericis et monachis in monasterio, quod domus est Dei, dissolute viventibus. NUMQUID CARNES SANCTÆ, q. d. Victimæ et sacrificia non auferent malitias tuas. Ita Septuaginta, S. Hieronymus, Theodoretus et alii passim. Hic sensus est planus et genuinus. Aliter vertunt Chaldæus et Vatablus: « Carnes sanctæ, » id est sacrificia, et omnis Dei cultus transibit et auferetur a te, quia sacrificia exsecranda obtulisti idolis. Tertio, Pagninus et Vatablus, q. d. « Carnes sanctæ, » id est homines sancti, id est sacerdotes, auferentur a te et ducentur captivi. Quarto, Sanchez: « Carnes sanctæ, » id est exsecrabiles, quas obtulisti idolis, non auferunt maculas a te, sed te magis contaminant; ut sit antiphrasis in voce sanctus, qualis est in voce sacer, cum dicitur: « Auri sacra fames: » « sacra, » id est exsecrabilis. IN QUIBUS GLORIATA ES. Mutat genus, quia prius intelligebatur populus, nunc civitas.
11:16
16. OLIVAM UBEREM (hebraice, olivam virentem) VOCAVIT, id est effecit, ut jure ita vocari posses, q. d. Eras, o Juda, Domino quasi oliva virens et florens, cum eum coleres in summa pace, et rerum abundantia, felix et beata ac famosissima inter Gentes. Nota: Ecclesia et Sancti comparantur oleæ et olivæ, primo, ob soliditatem virtutis. Lignum enim oleæ nec tempestas, nec caries, nec vetustas labefactat: unde apud veteres æternitatis erat symbolum. Hinc Elias et Henoch, utpote æternitatis candidati, vocantur olivæ, Zachar. IV, 14: « Isti sunt, inquit, duo filii olei splendoris, qui assistunt Dominatori universæ terræ; » et Apocal. cap. XI, 4: « Hi sunt duæ olivæ, et duo candelabra, in conspectu Domini terræ stantes; » quia scilicet hi duo, infracto animo, resistent Antichristo, nec ullis laboribus, minis aut tormentis cedent. Secundo, ob fertilitatem, est enim oliva fecundissima. Unde Psalm. LI, 10, dicitur: « Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. » Unde et hic ait Jeremias: « Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam, vocavit Dominus nomen tuum. » Hinc Apostolus, Rom. XI, 17, ait gentes ex sterili oleastro insertas esse in bonam et fertilem olivam. Tertio, ob pinguedinem gratiæ, devotionis et charitatis Sanctorum, quæ dat pinguedinem, id est valorem, bonis operibus. Hinc dicitur Isaiæ V, 1: « Vinea facta est dilecto meo in cornu filii olei. » Ubi Symmachus vertit, in cornu in medio olivarum; Septuaginta, in cornu in loco pingui sive uberi. Ubi Isaias vineæ, id est Ecclesiæ robur et potentiam designat per cornu; pinguedinem et gratiam per oleum. Quarto, sicut olivæ folia nunquam defluunt, sed semper virent: ita Sanctis illustribus nunquam deperit pulchritudo bonorum operum, sed eorum virtus semper viret. Osee XIV, 6: « Ero quasi ros, Israel germinabit sicut lilium, et erumpet radix ejus ut Libani, et erit quasi oliva gloria ejus. » Ubi S. Hieronymus: « Cum Dominus, inquit, nos suo rore gratiæ resperserit, germinabimus, imo florebimus sicut lilium, et mittemus radices nostras sicut arbores Libani, quæ quantum in auras consurgunt vertice, tantum radicem in ima demergunt, ut nulla tempestate quatiantur. » Quinto, propter pacem; pacis enim symbolum est oliva. Unde columba afferens ad Noe ramum olivæ, finem diluvii, pacemque terræ et hominum cum Deo significavit; Sancti enim sunt pacifici cum omnibus. Quocirca, ut gentiles narrant, aut potius fabulantur, cum Neptunus et Minerva de dignitate contenderent, et Neptunus allegaret se esse aquæ, rei utilissimæ, inventorem; Minerva autem pro se adduceret, se olivam fructiferam plantam invenisse; cecidit causa Neptunus, fuitque pro Minerva lata sententia: quia oliva arbore significabatur fertilitas, ejusque causa, pax, qua nihil dicebant esse jucundius, nihil utilius, nihil ad tranquillam, lætam et beatam vitam accommodatius. Sexto, propter misericordiam: hanc enim significat oliva. Nam Sanctorum propria virtus est misericordia. Hinc Salomon duos Cherubim fecit ex ligno olivarum, eosque posuit in oraculo, III Reg. VI, 31, ut significaret misericordiam ad cœlum ducere, et in cœlo sibi addictos collocare. Septimo, propter speciem, nitorem et splendorem virtutis. Eccli. XXIV, 19: « Quasi oliva speciosa in campis, et quasi platanus exaltata sum juxta aquam. » Denique oliva foliis exiguis et pallidis, sed fructu uberi, indicat Sanctos honorem et ostentationem fugere, sed interius solido virtutis fructu pasci. Docet enim symbolice oliva fructum frondibus, commoda pompæ, utilitatem splendori præferendum. Quis enim non præferat olivam exilem et foris abjectam cuivis ingenti platano aut quercui frondibus luxurianti? Exstat hac de re emblema elegans apud Phædrum, lib. III: Olim, inquit, quas vellent esse in tutela sua, Divi legerant arbores. Quercus Jovi, Et myrtus Veneri placuit, Phœbo laurea, Pinus Cybelæ, populus celsa Herculi. Minerva admirans, quare steriles sumerent, Interrogavit. Causam dixit Jupiter: Honore fructum ne videamur vendere. At me hercule narrabit quod quis voluerit, Oliva nobis propter fructus est gratior. Tunc sic deorum genitor, atque hominum sator: O nata! merito sapiens diceris omnibus, Nisi utile est quod facimus, stulta est gloria. Sapiens ergo Minerva olivam fructiferam sibi deposcens, docet vanum esse omne frondosum gloriæ choragium, nisi succulentis utilitatis fructibus fecundetur. AD VOCEM. Septuaginta Hebræum המולה hamula, a מול mul, id est circumcidere, derivantes, vertunt, ad circumcisionem vel scissionem tuam, qua scilicet fecisti schisma sub Roboamo a Juda, o Israel, in has clades incidisti. Verum melius Noster interpres et cæteri omnes hamula, deducunt ab המל hamal, id est loqui, q. d. Ob idololatriam tuam, contra te excitabitur vox grandis, id est jussio Dei terribilis instar tonitrui. Dei enim vox mollis et blanda est, qua te vocavit « olivam speciosam, » tibique læta et fausta promisit: vox vero Dei grandis et horribilis est, qua minas intentat, quamque sequuntur vastitas et exitium, sicut post tonitru sequuntur fulgura et fulmina. Ita Sanchez. Rursum vox grandis, id est imperium et mandatum Nabuchodonosoris, atque clamor Chaldæorum, qui in te ignem accendent, urbemque tuam incendio perdent. Ita Lyranus, S. Thomas et Vatablus. Hebræum enim hamula significat clamorem, strepitum, tumultum, qualis est militum in castris, et in expugnatione urbis, præsertim cum e domibus et turribus adhuc cives resistunt. Tunc enim milites inclamant: Fuogo, fuogo, domosque incendunt, uti Antuerpiæ et alibi factum vidimus. Nota: To grandis tam ad to loquela, quam ad to ignis (et tunc est sensus planus, grandis ignis exarsit) referri potest, varia enim hic est interpunctio. Tertio, S. Hieronymus, Rabanus, Hugo et S. Thomas « ad vocem loquelæ grandis, » id est, inquiunt, ob tuam jactantiam et blasphemam superbiam combureris. Quarto, « ad vocem loquelæ grandis, » id est ad famam, qua de Judæis loquebantur, quasi de felicissima republica omnes gentes inierunt cum eis amicitiam et commercia, et inde, a commercio scilicet cum gentibus idololatris, exarsit ignis idololatriæ, quam ab eis didicit Judæa, qui omnia combussit et vastavit. Sic tropologice, ait S. Gregorius, homil. 21 in Ezechielem, de favore et amore laudis, in corde flamma elationis accenditur, quæ omnia consumit. « Vox enim grandis loquelæ est favor adulantis, » qui omnia bene gesta et dicta depascit, cum ex amore, non Dei, sed laudis fiunt. Unde scriptum est Proverb. XXVII: « Qui benedicit proximo suo voce grandi, de nocte consurgens maledicenti similis erit. » FRUTETA EJUS. Persistit in metaphora olivæ, cui comparavit Jerusalem. Sicut enim ignis depascitur oleam cum omnibus ramis, ita Chaldæi igne vastaverunt urbem cum templo, palatiis et plateis.
11:17
17. LOCUTUS EST SUPER TE MALUM. Decrevit te punire, perdere et vastare.
11:18
18. Tu autem. Rabanus, S. Hieronymus, Theodoretus et alii hæc ad litteram de Christo accipiunt: sed patet ex sequenti et præcedenti, maxime vers. 14 et 21, hæc ad litteram de Jeremia dici, qui queritur de insidiis, et morte sibi parata a suis civibus Anathoth, eo quod tam libere eis prophetabat, et minabatur excidium. Allegorice, certum est ex Ecclesiæ consensu, sub persona Jeremiæ hæc de Christo dici, et propter Christum hæc Jeremiæ evenisse, et scripta esse, atque hoc vult S. Hieronymus. Unde sic concludit: « Ut omni interpretationis molestia liberemur, hanc sequamur regulam, quod omnes Prophetæ in Christi typum pleraque gesserint, et quidquid juxta præsens tempus completum sit in Jeremia, hoc in futurum de Domino prophetari. » Sic et Theodoretus, Rabanus, S. Thomas, Lyranus et Vatablus.
11:19
19. Et ego quasi agnus mansuetus. Hebraice אלוף alluph, id est associatus, mansuetus; Chaldæus, electus; Septuaginta, innocens; Syrus, simplex; Arabicus, aberrans, vel insaniens; sed incongrue. Potest sexto verti: Ego sicut agnus dux, vel ductor gregis, ut significetur Christus, qui omnes martyres exemplo suo anteivit, eosque sua passione animavit ad fortiter appetendam pro Deo mortem, inquit Viegas in Apoc. XII, pag. 516. Septimo, Vatablus, Pagninus et Kimchi vertunt: Sicut agnus et sicut bos ducitur ad victimam; sic et ego. Jeremias ergo purus et mitis fuit quasi agnus, fuitque typus veri agni, qui tollit peccata mundi, scilicet Christi, qui fuit dux gregis Ecclesiæ, pro eaque immolatus est, uti docet Isaias, cap. LIII, 7. Hinc Christus fuit agnus occisus ab origine mundi, præsignatus. Primo, in sacrificio Abelis, qui obtulit primogenita ovium, id est agnos, Domino, ac proinde Deo placens ipsemet quasi agnus innocens, factus est victima Deo, cum a parricida Caino occisus, primus exstitit orbis virgo et martyr. Secundo, in ariete sive agno masculo, quem pro Isaac substituit et immolavit Abraham, Genes. XXII, 12. Sic enim in Christi passione, Judæis et tortoribus pro deitate surrogata, passa et immolata est humanitas. Tertio, in agno paschali, de quo fuse dixi Exodi XII. Etenim « Pascha nostrum immolatus est Christus. Agnus redemit oves, Christus innocens Patri reconciliavit peccatores. » Quarto, in jugi sacrificio. Quotidie enim Hebræi, ex lege Exodi XXIII, 38, immolabant Deo tam mane quam vespere agnum: et hoc est sacrificium matutinum et vespertinum, quod sæpe offert et refricat David in Psalm. et Prophetæ. Ita Origenes, Cyrillus et Euthymius, in Joan. cap. I, 29. Quinto, in aliis ovibus et agnis, qui ex lege omni festo offerendi erant. Sexto, quia ab Isaia, cap. LIII, 7, et Jeremia hic Christus comparatur agno. Hinc Joannes Baptista demonstrans Judæis Christum, sive Messiam eis promissum: « Ecce, inquit, agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. » Ubi nota: Christus dicitur « agnus Dei, » quia a Deo, id est, Dei jussu et voluntate Dei, pro hominum redemptione est immolatus, sicut vocatur sacrificium Abrahæ, quod Abraham obtulit Deo, aiunt Theophylactus, Euthymius et Maldonatus. Aut quia ipsemet Deo est oblatus et immolatus: aut « Dei » id est, divinus propter divinitatem, quæ in ipso erat: aut, ut Clemens Alexandrinus, lib. I Pædag. V, et ex eo Toletus, quia pro nobis factus est puer, et infans Patris. Pueros enim agnos vocamus. Verba Clementis sunt: « Quoniam Scriptura pueros et infantes agnos vocat. Deum qui est Verbum, qui propter nos homo factus est, qui nobis in omnibus assimilari volebat, vocavit agnum Dei, filium Dei, infantem Patris, » q. d. Christus est agnus Dei, id est Filius Dei. Agnus enim filium notat, sicut Genes. XLIX, catulus leonis dicitur ut significetur mystice Filius Dei, quod multi antiqui annotarunt: ita hic non ovem, non bovem, sed agnum vocat, ut hominem hunc significet esse Filium Dei, non Patrem, non Spiritum Sanctum. Porro, to infantem Patris, a Clemente improprie dicitur: Christus enim æqualis Patri, eique coævus, non recte dicitur infans Patris, qua Deus est. Nam qua homo est, recte id de eo dici potest. Joannem Baptistam sequitur Joannes Evangelista, qui Christum identidem vocat agnum, mireque voce agni delectatur, adeo ut in Apocalypsi vigesies septies eum nuncupet agnum, uti videre est in Concordantiis Bibliorum. Hinc et S. Petrus, spectans Christi innocentiam, redemptos nos fuisse dicit « pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi. » Ob hasce ergo agni de Christo figuras et prophetias, vetus fuit mos Christum depingendi agni specie, quem præcursor digito ostendit, uti docet VI Synodus habita in Trullo, Can. LXXXII, ubi et hunc morem retineri jubet, causamque addit: « Ut per ipsum, ait (Agnum) Verbi humiliationem mente comprehendentes, ad memoriam quoque ejus in carne conversationis, ejusque passionis, et salutaris mortis deducamur, ejusque quæ ex eo facta est mundi redemptionis. » Atque hunc usum Romana et Latina Ecclesia semper retinuit, licet Græci ob calumnias Iconoclastarum aliquando vetuerint Christum alia specie pingi, quam humana. Romæ enim etiamque in aliis Ecclesiis Latinis, « in antiquis cœmeteriis et sepulcris videre est Christum musivo opere pictum et sculptum quasi agnum, » sed et ex cera sacra solitas confici agnorum imagines in Ordine Romano a Gelasio collecto (ut constantior opinio est) ex antiquo ejus Ecclesiæ usu hæc habentur: In eadem Dominica post albas, id est in Octava Paschæ, intra civitatem Romanam dantur agni cerei ab Archidiacono in ecclesia post Missam et communionem populo, etc. Hæc quidem antiquitas in Ecclesia Romana servata, nunquam postea intermissa, hactenus perseveravit, » ait Cardinalis Baronius, anno Christi 692, pag. 914. Nota hic usum agnorum cereorum benedictorum, quasi usitatum et antiquum. Verisimile est a Gelasio, qui vixit ante annos 1100, puta annum Christi 500. Nimirum baptizati, cum vestem candidam in baptismo acceptam deponerent Dominica in Albis, ejus loco accipiebant hunc agnum cereum a Pontifice benedictum, ut monerentur agnum Christum ejusque innocentiam baptismo acceptam, jugiter et præ oculis habere et servare. Unde Sergius Papa, anno Christi 701, « statuit ut tempore Dominici corporis, Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis, a Clero et populo decantaretur, » ait Anastasius Bibliothecarius et ex eo Baronius. Ita nimirum voluit Ecclesia hujus agni ideam, memoriam, amorem, cultum et innocentiam jugiter nobis objicere. Denique tropologice per hanc agni effigiem, ostendit Christus, quam sibi beateque metenda et sit mansuetudo, quamque ipsa sit fortis et invicta. Nimirum Christus, utpote Agnus Dei primigenius, amat agnellos, amat agnas, amat agnos innocentes, amat virgines, amat martyres, amat milites; et per mansuetudinem facit eos victores hostibus, omnibus tormentis, omnibus tentationibus superiores. Hoc est ergo secretum, quod per agnum nos docet Christus, nimirum mansuetudinem et patientiam, esse fidelium scuta in bello defensivo, aquam ac tela in bello offensivo invicta, quibus omnia adversa, omnesque adversarii superantur, imo subjugantur. Mansuetudo enim non tantum vincit hostes, nec tantum superat iram, invidiam, impatientiam; sed et omnem concupiscentiam, uti docent Cassianus et prisci ascetæ; quin et ipsa Veritas clare pronuntiat: « Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram, » Matth. cap. V, 4. NON COGNOVI, scilicet, antequam mihi, o Domine, revelares, q. d. Non putabam eos fore tam nequam, tamque mihi infestos, ut me neci destinarent. Sic allegorice, Christus non cognovit, qua homo, sine Patris revelatione non cognovit insidias Judæorum; secundo et potius, non cognovit, id est dissimulavit, quasi nesciret insidias eorum; tertio, non cognovit, id est ductus ad mortem nihil dicens, perinde, ac si non cognosceret quo eum ducerent; sicut agnus, cum ad lanienam ducitur, non queritur, non refugit, quia nescit quo eat; alioqui non ignorabat Christus quo duceretur, imo passionem et crucem suam ante prædixerat, Matth. XX, 18 et 19. Ita Hugo, Maldonatus et alii. Disce, o Christiane, et imitare hoc agni immaculati exemplum, hoc speculum jugiter speculare, moribusque exprime. Ita fecerunt omnes christianæ perfectionis studiosi, ab eoque didicerunt injurias, verbera et verba silenti et miti animo perferre. Audi exempla ex Vitis Patrum, lib. VII, cap. VIII. Monachus quidam erat qui quanto plus eum quis injuriabatur aut incitabat, tanto magis ad patientiam recurrebat, dicens: « Isti sunt qui nobis occasionem præbent ad perfectionem nostram; qui autem beatificant nos, decipiunt nos et semitam pedum nostrorum subvertunt. » Alius non arguebat injuriantem, sed se, dicens: « Quia propter peccata mea contingunt mihi hæc. » Tertius, si quis ei detraxisset, mittebat ei munera. Quartus, Zacharias pallium suum conculcans, dixit: « Nisi quis sic fuerit conculcatus, monachus esse non potest. » Quintus, S. Antonius prædixit Ammoni: « Multum habes in via Dei proficere. » Et educens eum de cella: « Vade, inquit, et injuriare lapidem hunc, et indesinenter cæde; » quod cum fecisset, rogavit eum S. Antonius, « si ei aliquid lapis respondisset? » At ille dixit: « Non; » cui Sanctus: « Ita et tu ad hanc mensuram perventurus es, ut nullam tibi fieri arbitreris injuriam. » Sextus, lib. V, cap. VII De fortitudine, omnes injurias et tribulationes superabat, in illis gratias agendo Deo: atque adeo « Deus, inquit, videns patientiam ejus, abstulit omne bellum tentationis ab eo. » Septimus, ibidem: « Virtus, inquit, monachi in tentationibus apparet. » Octava, S. Syncletica: « In tentatione, inquit, dicito: Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Si ferrum es, per adhibitum tibi ignem amittes æruginem; si aurum es, per ignem probatior eris. Memor esto istius: Transivimus per ignem et aquam; residuum est quod sequitur, ut inducamur in refrigerium. Obtinuisti primum, exspecta secundum, agens quæ virtutum sunt. » Talis agnus fuit S. Ignatius in vita et in morte. Vox ejus in vita fuit: « Mansuetudinem volo, qua omnis vis principis hujus mundi enervatur. » Vox vero in morte: « Frumentum Christi sum, dentibus bestiarum molar. » MITTAMUS LIGNUM IN PANEM EJUS. Hebraice, corrumpamus, perdamus, exscindamus lignum, id est arborem, in pane, id est cum pane ejus, id est cum cibis et fructu suo, ait R. Kimchi, q. d. Occidamus Jeremiam, ut ipse pereat, et cum ipso prophetia ejus tristissima, quasi Jeremias sit arbor exscindenda: panis, id est fructus ejus sit ejus doctrina, concio et minæ, unde sequitur: « Eradamus eum (quasi arborem) de terra viventium. » Hæc expositio satis convenit Hebræo; sed dissentit a versione nostra cui consentiunt Septuaginta et Chaldæus. Secundo, Chaldæus, S. Thomas, Hugo, Lyranus, Pagninus et Vatablus, to corrumpamus lignum in pane ejus, per hypallagen vertunt, corrumpamus panem ejus ligno, scilicet venenato et mortifero, q. d. Toxico et ligno venenato inficiamus ejus panem et cibum, et sic veneno eum perimamus: unde per lignum hoc, accipiunt taxum, cujus lignum, folia, baccas et flores lethalia esse docet Theophrastus, Plinius, lib. XVI, cap. X, Dioscorides, Galenus et alii: adeo, ait Plinius, ut qui sub ea dormiunt, moriantur. Unde Virgilius: Ne propius tectis taxum sere. Imo hinc Maldonatus, Calepinus et alii venenum dici putant toxicum a taxo, quasi taxicum; sed alii melius toxicon a τόξον id est sagitta, deducunt; et hoc est quod ait Plinius: « Sunt et qui taxica, ita appellata dicant venena, quæ nunc toxica dicimus, quibus sagittæ tinguntur ut sint venenatæ. Dioscorides venenum hoc taxi tribuit nimiæ frigori taxi, instar cicutæ. Melius Mathiolus, in lib. VI Dioscoridis, cap. XII, id tribuit nimio calori, quia taxus corticem et frondes habet amaras, baccas dulces et acres, perpetuo viret, febres mortiferas et alvi profluvia ciet, denique aviculæ frondes taxi depastæ nigrescunt, quæ omnia caloris nimii sunt signa, q. d. Taxo panem et cibum Jeremiæ inficiamus, exscidamus et succidamus. Verum, quia lignum non solet imponi cibo, sed venenum; quod hebraice ראש ros dicitur, et quia omnes Patres hunc locum intelligunt de ligno crucis; hinc Tertio et aptissime, « mittamus lignum in panem ejus, » ut scilicet loco panis, pascamus eum ligno, id est fuste aut cruce, crucifigamus eum. Sic vulgo dicitur: Fuste te cibabo, id est fuste tundam te, baculos gustabis, pugnos comedes. Vel, si vertas, corrumpamus lignum in panem, expone per hypallagen; corrumpamus panem ejus in lignum, id est pervertamus ejus panem, et mittamus in lignum, ut pro pane comedat lignum, id est fustes aut crucem; unde Syrus vertit, corrumpamus lignum in pane ejus, vel, depravemus ligno panem ejus. Clarius Arabicus, corrumpatur per trabem caro ejus, et per lignum fortitudo, vel vis gigantea ejus. Sic enim aptissime hic Jeremias prophetat crucem Christi, uti eum facere docent S. Hieronymus et Theodoretus hic, et Justinus, Contra Tryphonem; Tertullianus, lib. Contra Judæos, cap. X; Cyprianus, lib. II Contra Judæos, cap. XV; Ambrosius in Titul. Psalm. XXXV; Gregorius, lib. III Moral. cap. XII, et alii passim. Quarto, Tertullianus, lib. III Contra Marcion. cap. XIX, et Lactantius, lib. IV Institut. cap. XVIII, per hypallagen sic exponunt: « Mittamus panem, » hoc est corpus Christi, quod nobis est panis in Eucharistia, « in lignum crucis; » vel, ut Abbas Joachim hic: « Mittamus lignum in panem, » id est crucem in carnem Christi, blasphemiam in doctrinam, detractionem in vitam, scandalum in religionem, ut nemo credat ei et doctrinæ ejus, quem videat esse crucifixum; sic et S. Thomas, Andreas, Capella et Maldonatus. Nota: Verba Tertulliani hæc sunt: « Hoc lignum (crucis) et Jeremias tibi insinuat, dicturis prædicans Judæis: Venite, mittamus lignum in panem ejus, utique in corpus. Sic enim Deus in Evangelio quoque vestro revelavit, panem corpus suum appellans: ut et hinc jam eum intelligas corporis sui figuram pani dedisse, cujus retro corpus pus in pane Prophetæ figuravit, ipso Domino hoc Sacramentum postea interpretaturo. » Quæ verba imperite et perverse torquent Calvinistæ contra veritatem corporis Christi in Eucharistia, cum eamdem manifeste stabiliant; dicit enim Tertullianus quod apud Jeremiam per panem intelligatur corpus Christi, quod in ligno crucis affixum fuit, atque addit Christum ipsum ita explicuisse prophetiam Jeremiæ, cum de pane Eucharistiæ dixit: « Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur, » id est crucifigetur. Ubi clarum est per panem apud Jeremiam hic, non intelligi panem materialem, qui significet corpus Christi (ut volunt Calvinistæ); sic enim sequeretur panem fuisse crucifixum, non autem corpus Christi. Quod ergo ait Tertullianus, « ut et hinc jam eum intelligas corporis sui figuram pani dedisse; » figuram assignat pani, ut patet ex verbis, non corpori, idque cogitur fateri Calvinus apud Claudium Sainctes in Apolog. Contra Bezam, pag. 139. Sensus ergo Tertulliani est, q. d. Christus in Eucharistia dedit corpus suum sub figura et specie panis, ut conformaret se prophetiæ Jeremiæ, eamque explicaret. Jeremias enim per figuram corpus Christi vocavit panem, dicens: « Mittamus lignum in panem ejus, » id est in corpus Christi; hanc enim figuram quæ est in voce panem, explicuit et interpretatus est Christus, cum corpus suum in Eucharistia abscondit sub figura et specie panis (non peponis, vel alterius rei) deque dixit: « Hoc est, » non panis, sed « corpus meum. » Hunc esse sensum Tertulliani clarissime docet Pamelius in lib. IV Contra Marcion. cap. XL, num. 662; quin et ipsi Centuriatores Magdeburgenses palam profitentur figuram apud Tertullianum non cadere in vocem corporis sed in vocem panis.
11:20
20. TU AUTEM, DOMINE SABAOTH (Domine exercituum, Domine potentissime), QUI JUDICAS JUSTE, ET PROBAS RENES ET CORDA, qui exploras et penetras et pervides cujusque affectus et cogitationes, item volitiones et intellectiones; renes enim sunt sedes affectuum et concupiscentiæ, uti cor est cogitationum: et quia voluntas fons est affectuum rationalium, intellectus cogitationum et consiliorum: hinc recte per renes accipias voluntatem et appetitum, per cor intellectum. Idem senserunt Platonici. Ex quibus Proclus, lib. De Anima et dæmone, docet naturam et experientiam cuique attestari, quod Deus occulta cordium agnoscat. Quisque enim, ait, dum occulto cruciatur mœrore, dolore, timore, amore, tentatione, afflictione, invocat Deum, quasi ejus conscium et inspectorem, opemque et liberationem ab eo efflagitat. Idem eadem ratione evincit Tertullianus lib. De Anima. Hoc enim testimonium animæ connaturale, illi a Deo, qui prima est veritas, insitum est. Ex hoc loco S. Augustinus, in Sententiis, numer. 21, recte infert eos qui judicant de secreta intentione proximi usurpare judicium Dei, et peccare judicio temerario: « De occultis, inquit, cordis temere judicatur, et eum cujus non videntur nisi bona opera, iniquum est ex suspicione reprehendere, cum eorum quæ hominis sunt incognita, solus Deus judex sit; quia justus est et inspector verus. » VIDEAM (fac ut videam) ULTIONEM TUAM, id est a te profectam; secundo, « tuam, » quia ego causam meam tibi revelavi, id est revelo, committo, et in te transcribo, in te omne jus meum omnemque injuriam resigno: ergo et ulciscere non tam meas quam tuas injurias illatas ab Anathothitis civibus sed hostibus meis; idque opto ex justitiæ zelo ad aliorum exemplum, non ex odio aut vindictæ cupidine, uti optavit et David Psalm. XCIII, 2. Præclare S. Augustinus, in Sententiis, Sent. 245: « De benevolentia, inquit, est, non de malitia, cum lætatur justus in impios processisse vindictam; quia non ei exitium peccatoris placet, quem voluit corrigi; sed justitia Dei, qua scit multos posse converti. »
11:21
21. HÆC DICIT DOMINUS, has dico ego, has enim Dominus hic de se in tertia persona loquitur, q. d. Quia tu, o Jeremia, mihi revelasti et commendasti causam tuam, faciam quod a me petis, et ultionem de Anathothitis hostibus tuis sumam. Non prophetabis (ne prophetes) in nomine Domini (sed in nomine Baal, uti nos; vel potius, ne prophetes in nomine Domini, scilicet tantas calamitates nobis imminere), et non morieris, non occidemus te: loquere nobis placentia, et parcemus tibi.
11:23
23. Reliquiæ non erunt ex eis, delebo omnem propaginem et posteritatem Anathothitarum. Loquitur de impiis tantum et sceleratis, qui Jeremiam ad necem persequebantur: nam alioqui promisit Deus, cap. IV, vers. 27, se consummationem non facturum. Annum visitationis, annum punitionis et excidii.
11:3
Hic ostendit populi dignitatem ex hoc quod cum Deo pacto inito foederati erant: et primo ponit pactum, et transgredientibus comminatur poenam; secundo disputat de punientis justitia, cap. 12: justus quidem tu es, domine. Circa primum duo. Primo proponit confoederationem; secundo foederis transgressionem, ibi, quia contestans contestatus sum. Circa primum duo. Primo inducitur propheta ad annuntiandum, audite tu, et qui tecum sunt: boni sunt, et ita quasi privilegiati. Et dices ad eos. De hoc pacto Ezech. 16: operui ignominiam tuam, et juravi tibi, et ingressus sum pactum tecum, ait dominus Deus, et facta es mihi. Secundo inducitur populus ad observandum: et primo proponit rationes duas, quarum primam sumit a poena transgredientium, maledictus vir. Deut. 27: maledictus vir qui non permanserit in sermonibus legis hujus, nec eos opere perfecerit.
11:4
Et assignat justitiam: in die qua eduxi eos de terra Aegypti; quasi dicat: justum est puniri illos qui post tot beneficia ingrati sunt: fornace, propter afflictionem, ferrea, propter duram dominationem. Deut. 4: vos autem tulit dominus, et eduxit de fornace ferrea Aegypti, ut haberet populum hereditarium, sicut est in praesenti die. Et ponit pacti formam: dicens, in quo aliquid petit, scilicet obedientiam: audite, et aliquid promittit, scilicet divinae familiaritatis gloriam: et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum.
11:7
Supra 7: hoc verbum praecepi eis dicens: audite vocem meam, et ero vobis Deus, et vos eritis mihi populus et cetera. Secundam rationem sumit ex praemio observantium: ut suscitem, quia jam quasi periit captivitate imminente, lacte, propter abundantiam animalium, melle, propter abundantiam terrae nascentium. Vel hyperbolice in his duobus abundantia omnium bonorum designatur. Deut. 6: multipliceris amplius, sicut pollicitus est dominus Deus patrum tuorum tibi terram lacte, et melle manantem. Secundo ponitur prophetae assensio: respondi, amen; idest, vere fecisti quod promisisti; vel fiat hoc quod promittis. Deut. 27: et dicet omnis populus, amen. Tertio inducitur conclusio, ut scilicet observent: et dixit dominus. Isa. 40: exalta in fortitudine vocem tuam.
Hic ostendit quomodo pactum transgressi sunt: et primo peccando in Deum; secundo peccando in prophetam, ibi, tu autem, domine, demonstrasti mihi, et cognovi. Circa primum duo. Primo proponit culpam; secundo comminatur poenam, ibi, quamobrem haec dicit dominus. Circa primum tria. Primo ostenditur diligens admonitio, tum ex juratione, contestans, quasi adjurans; tum ex temporis continuitate, in die qua eduxi, tum ex temporis opportunitate, mane consurgens, quando homo magis paratus est ad intelligendum. Supra 7: et locutus sum ad vos mane consurgens, et loquens. Secundo ponitur inobedientis populi transgressio: et non audierunt. Isa. 56: omnes in viam suam declinaverunt, unusquisque ad avaritiam suam, a summo usque ad novissimum.
11:8
Tertio ponitur culpae aggravatio ex obstinatione: et induxi super eos: quia nec per poenas, nec per beneficia, quae in pacto legis continebantur eis indicto correcti sunt. Prov. 1: quia vocavi, et renuistis; extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret; despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis: ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo, cum vobis id quod timebatis advenerit. Ex conjuratione: inventa est conjuratio; quasi dicat: omnes communiter peccant, ac si ad hoc conjurassent: est enim conjuratio, consensus juramento firmatus ad aliquid faciendum. Isa. 8: omnia quae loquitur populus iste conjuratio est. Et ex consuetudine, reversi sunt. Oseae 7: reversi sunt ut essent absque jugo, facti sunt quasi arcus dolosus.
11:10
Quarto inducitur conclusio: irritum fecerunt. Oseae 6: ipsi autem sicut Adam transgressi sunt pactum, ipsi praevaricati sunt in me. Prov. 2: reliquit ducem pubertatis suae, et pacti Dei sui oblita est.
11:11
Hic contra incorrigibilem culpam comminatur inevasibilem poenam: et primo ponitur poena, ecce ego. Isa. 24: qui explicuerit se de fovea, tenebitur laqueo. Secundo excludit evasionis remedia: et primo quod non juvabuntur orationibus propriis fusis ad Deum: clamabunt ad me, et non exaudiam eos. Proverb. 1: invocabunt me, et non exaudiam.
11:12
Et fusis ad idola: et ibunt civitates Juda. Isa. 45: nescierunt qui levant signum sculpturae suae, et rogant dominum non salvantem.
11:13
Et adjungit idolorum multitudinem: secundum numerum enim civitatum tuarum erant dii tui, Juda. Ezech. 16: fecisti prostibulum in cunctis plateis, ad omnem caput viae aedificasti signum prostitutionis tuae. Supra 2 idem.
11:14
Neque etiam orationibus alienis: tu ergo noli orare pro populo hoc, et ne assumas pro eis laudem, ut me quasi misericordem laudans, ad misericordiam provoces. 1 Reg. 16: usquequo tu luges Saul, cum ego projecerim eum, ne regnet super Israel? Supra 7 idem. Secundo quod non juvabuntur sacrificiorum oblationibus, assignans reprobationis rationem: quid est quod dilectus? Scilicet populus Juda, in domo, in templo colens ibi idola. Ezech. 8: fili hominis, putas ne vides tu quod isti faciunt, abominationes magnas, quas domus Israel facit hic, ut procul recedant a sanctuario meo?
11:15
Et ponit sacrificiorum reprobationem: numquid carnes? Scilicet animalium immolatorum. Heb. 10: impossibile est sanguine hircorum et taurorum auferri peccata. Tertio ostendit quod non juvabuntur propriis viribus: et circa hoc duo.
11:16
Primo commemorat pristinam gloriam: olivam uberem, quantum ad abundantiam ramorum, in quo signatur multitudo populi, pulchram, quantum ad virorem coloris, in quo prosperitas florens, et virtus animi virens, fructiferam, quantum ad copiam fructuum, in quo abundantia bonorum operum, et magnorum, speciosa, quantum ad compositionem partium, in quo designatur ordinatio debita populi. Vocavit, ut talis fama undique de te exiret. Oseae 14: erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Secundo praedicit futuram poenam, primo proponens ipsam poenam: ad vocem loquelae, idest ad imperium Nabuchodonosor, vinea, idest domus Israel, exarsit in ea ignis, ad litteram, fructeta, scilicet homines, et ea quae ad eos pertinebant. Vel loquelae grandis, quia ex tali vocatione grandia de te sensisti, et ideo poenam meruisti. Is. 27: in praelio gradiar super eam, succendam eam pariter.
11:17
Secundo punientis potentiam, dominus exercituum. 1 Reg. 2: dominus mortificat et vivificat, deducit ad Inferos et reducit, et cetera. Tertio ponit causam, pro malis. Deut. 32: ipsi me provocaverunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt in vanitatibus suis; et ego provocabo eos in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo illos.
11:19
Hic ostendit quomodo transgressi sunt peccando in ipsum prophetam: et hoc quidem quod dicitur, ad litteram convenit Jeremiae, qui in odium populi venit, propter mala quae praedicebat; sed persecutio Jeremiae figurabat passionem Christi, sicut dicit illa Glossa. Videtur autem hoc superiori sententiae contraire, in qua quae dicta sunt, personae Christi aptavimus non Jeremiae, et cetera. Sed omnes prophetae in typum salvatoris pleraque gesserunt, et quod in praesenti in Jeremia completum est, hoc in futurum de domino prophetavit. Circa hoc ergo tria. Primo enim propheta proponit culpam adversariorum: et primo communis culpae revelationem: demonstrasti, interiori revelatione, ostendisti, exterioribus signis, studia, machinationes eorum contra me. Isa. 8: in forti manu sua erudivit me, ne irem in via populi hujus et cetera. Et proponit revelationis necessitatem, quia per se cogitationem scire non poterat, nec suspicari propter suam innocentiam, quae talia non merebatur. Et ego quasi agnus, et non cognovi. Christus etiam secundum hominem in via cognitionem illam accepit a Deo, qua omnia scivit per gratiam unionis, sicut alii accipiunt ea quae sciunt per gratiam revelationis. Isa. 53: quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum. 1 Cor. 2: quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui est in ipso? Ps. 93: dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Mittamus lignum, idest taxum, ut sic venenatus moriatur, eradamus, ita quod nulla memoria ipsius remaneat, sicut in tabula rasa praecedentis Scripturae. Mystice mittamus lignum, idest corpus Christi in lignum crucis: vel lignum in panem, idest per lignum crucis scandalum doctrinae ejus suscitemus, quae panis est. Isa. 53: quia abscissus est de terra. Secundo propheta petit vindictam, allegans auctoritatem et potentiam per quam potest: tu autem, domine Sabaoth, idest exercituum: justitiam per quam vult, qui judicas juste, scientiam per quam scit, et probas renes, idest affectiones, corda, idest cogitationes, videam ultionem tuam ex eis, ex persona Christi, qui scilicet obstinati sunt: pro aliis enim orat. Luc. 23: pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Thren. 3: vidisti, domine, iniquitatem illorum adversum me, judica judicium meum.
11:20
Et assignat causam: tibi enim revelavi, non quasi nescienti, sed totam causam meam in te ponens. Ps. 54: jacta cogitatum tuum in domino; et ipse te enutriet. Tertio dominus comminatur poenam: et primo resumit malitiam: propterea haec dicit dominus ad viros Anathoth, qui quaerunt animam tuam, ad interficiendum. Ps. 37: vim faciebant qui quaerebant animam meam.
11:21
Et addit causam hujus malitiae: et dicunt: non prophetabis; quasi, sic solum mortem evadere poteris, si prophetare cesses. Isa. 30: qui dicunt videntibus, nolite videre.
11:22
Secundo comminatur poenam, primo praedicens visitationem: propterea haec dicit dominus. Ps. 88: visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum. Secundo poenae determinationem: juvenes eorum. Infra 15: qui ad gladium, ad gladium, qui ad famem, ad famem, et cetera.
11:23
Tertio punientis potestatem: inducam enim malum, ego scilicet qui possum. Infra 17: indue super eos diem afflictionis, et duplici contritione contere eos. Mystice per viros Anathoth, qui interpretatur obedientia, significantur viri Jerusalem, qui quondam domino obedientes, Christum postea persecuti sunt. Nota, quod sanctus dicitur oliva propter pinguedinem, in quo devotio. Rom. 11: socius radicis, et pinguedinis olivae factus es. Propter olei nitorem, in quo contemplatio. Zach. 4: isti sunt duo filii olei, qui assistunt dominatori universae terrae. 3 Reg. 6: fecit in oraculo duos Cherubim de lignis olivarum, decem cubitorem altitudinis. Propter foliorum virorem, in quo virtus mentis. Gen. 8: reversa est columba ad vesperam, portans ramum olivae virentibus foliis in ore suo. Propter fertilitatem, in quo abundantia bonorum operum. Ps. 31: ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum, et in saeculum saeculi. Propter pulchritudinem, in quo sanctorum gloria. Eccli. 24: quasi oliva speciosa in campis, et quasi platanus exaltata sum juxta aquas. Oseae 14: erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani.
11:5
… 'Αμήν, essendo il testimone della verità (3, 14). Frequente è l'uso avverbiale di a. come assentimento di chi ascolta (sì, certo) a quanto dice colui che parla, congiunto inoltre, il più delle volte, al voto che ciò stesso si avveri (cf. I Reg. 1, 36; Ier. 11, 5; 28, 6). L'a. assume così valore di acclamazione religiosa (Deut. 27, 15-26; cf. Num. 5, 22), soprattutto nell'esercizio del culto (I Par. 16, 36; Neh. 5, 13; 8, 6). In tal senso ricorre …
11:9
… I profeti pertanto, combattendo tali deviazioni, illustrano l'essenza del patto sinatico, ne annunziamo le conseguenze, ne danno l'ultima finalità: a) Giuda, per l'onore e per la giustizia di Jahweh, deve essere distrutto (Ex. 7; 14, 12-21; 15; 16; ecc.; Ier. 8, 4-12; 11, 9-17; 16, 10-17; ecc.); b) per realizzare i suoi disegni (Is. 48, 9 sgg.; Ex. 20, 22-44; 36, 21-32), Jahweh però non lo annienta; riserva un « resto », che purificherà nel lungo esilio …
11:18
… Beniamin (Ios. 21, 18; I Par. 6, 45 [ebr. 60]). Diede i natali a due compagni di David, Abiezer (II Sam. 23, 27; I Par. 11, 28; 27, 12) e Jehu (I Par. 12, 3), e al profeta Geremia (Jer. 1, 1), il quale ebbe però molto a soffrire dai suoi compaesani (Jer. 11, 18-23). Il pontefice Abiathar vi fu confinato da Salomone (I Reg. 2, 26). A ca. 4 km. a nord-est di Gerusalemme (Flavio Giuseppe, Ant. Ind., X, 7,3; Eusebio - s. Girolamo, Onomast., 26, …
11:19
Il giusto, semplice e retto, che non sospetta le insidie e i tradimenti, perseguitato da furbi nemici, è «come un a. (bébhes) inoffensivo trascinato al macello» (Ier. 11, 19). L'immagine caratterizza il «servo di Jahweh» dolorante e pazientissimo «a. (seh) condotto al macello e silenzioso» (Is. 53, 7).
11:20
… Nella Volgata è trascritto una volta (Ier. 11, 20). Si legge nel Nuovo Testamento (Rom. 9, 29; Iac. 5, 4) e quindi fu accolto nella liturgia.
… Actus meos viderunt oculi tui» (cf. anche Pss. 7, 43, 103, 146 ecc.; e inoltre: Prov. 3, 19; Sap. 9, 2; 14, 2; Jer. 11, 20; 23, 24; 32, 19). Del Nuovo Testamento basti ricordare Rom. 11, 33: «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei». …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.