God inuiteth al men in thought and dede to kepe his law: 4. promiseth blessing and reward to those that professe, and kepe perpetual chastitie. 9. and reproueth euil pastors.
1Thus saith the Lord: Keep ye judgment, and do justice: for my salvation is near to come, and my justice to be revealed.Queste cose dice il Signore: Custodite l'equità, ed esercitate la giustizia: perocché la salute, ch'io mando, è vicina a venire, e la mia giustizia a manifestarsi.THYS sayth our Lord: Keepe ye iudgement, and doe iustice: because my saluation is nere to come: and my iustice to be reueled.Hæc dicit Dominus: / Custodite judicium, et facite justitiam, / quia juxta est salus mea ut veniat, / et justitia mea ut reveletur. 2Blessed is the man that doth this, and the son of man that shall lay hold on this: that keepeth the sabbath from profaning it, that keepeth his hands from doing any evil.Beato l'uomo, che così opera, e il figliuolo dell'uomo, che ciò riterrà con fermezza; che osserva il sabato, e nol profana, che serba pure le mani per non far alcun male.Blessed is the man that doth this thing, and the sonne of man that shal apprehend this: keping the Sabbath that he pollute it not, keping his handes that he doe no euil.Beatus vir qui facit hoc, / et filius hominis qui apprehendet istud, / custodiens sabbatum ne polluat illud, / custodiens manus suas ne faciat omne malum. 3And let not the son of the stranger, that adhereth to the Lord, speak, saying: The Lord will divide and separate me from his people. And let not the eunuch say: Behold I am a dry tree.E il figliuolo dello straniero, che si unisce al Signore, non dica: Il Signore con muro di divisione mi separerà dal suo popolo. E l'eunuco non dica: Ecco, che io sono un legno secco.And let not the sonne of the stranger, that cleaueth to our Lord, say: By seperation the Lord wil diuide me from his people.Et non dicat filius advenæ qui adhæret Domino, dicens: / Separatione dividet me Dominus a populo suo; / et non dicat eunuchus: / Ecce ego lignum aridum. 4For thus saith the Lord to the eunuchs, They that shall keep my sabbaths, and shall choose the things that please me, and shall hold fast my covenant:Imperocché queste cose dice il Signore agli eunuchi: coloro, che osserveranno i miei sabati, e ameranno quello, ch'io voglio, e manterranno il patto con me:And let not the eunuch say: Behold I am a drie tree. Because thus sayth our Lord to the eunuches: They that shal kepe my Sabbathes, and shal choose the thinges that I would, and shal hold my couenant:Quia hæc dicit Dominus eunuchis: / Qui custodierint sabbata mea, / et elegerint quæ ego volui, / et tenuerint fœdus meum, 5I will give to them in my house, and within my walls, a place, and a name better than sons and daughters: I will give them an everlasting name which shall never perish.Darò loro nella mia casa, e dentro le mie muraglie un posto, ed un nome migliore di quello, che danno i figli, e le figlie: un nome sempiterno io darò loro, che mai perirà.I wil geue vnto them in my house, and within my walles a place, and a name better then sonnes and daughters: an euerlasting name wil I geue them, which shal not perish.dabo eis in domo mea et in muris meis / locum, et nomen / melius a filiis et filiabus: / nomen sempiternum dabo eis, / quod non peribit.
6And the children of the stranger that adhere to the Lord, to worship him, and to love his name, to be his servants: every one that keepeth the sabbath from profaning it, and that holdeth fast my covenant:E i figliuoli dello straniero, che si uniscono al Signore per onorarlo, e amare il nome di lui, e per essere a lui servi; e chiunque osserva il sabato, né lo profana, e mantiene il patto con me:And the children of the stranger that cleaue to the Lord, to worshipe him, & to loue his name, to be his seruants: euerie one that kepeth the Sabbath not to pollute it, and that holdeth my couenant.Et filios advenæ, qui adhærent Domino, / ut colant eum, et diligant nomen ejus, / ut sint ei in servos; / omnem custodientem sabbatum ne polluat illud, / et tenentem fœdus meum; 7I will bring them into my holy mount, and will make them joyful in my house of prayer: their holocausts, and their victims shall please me upon my altar: for my house shall be called the house of prayer, for all nations.Li condurrò io al mio monte santo, e li consolerò nella casa mia d'orazione: i loro olocausti, e le loro vittime poste sul mio altare saranno accette a me; perocché la casa mia sarà chiamata casa d'orazione per tutte le genti.I wil bring them into my holie mount, and wil make them ioyful in the house of my prayer: their holocaustes, and their victims shal please me vpon mine altar: because my house shal be called the house of prayer to al peoples.adducam eos in montem sanctum meum, / et lætificabo eos in domo orationis meæ; / holocausta eorum et victimæ eorum placebunt mihi super altari meo, / quia domus mea domus orationis vocabitur / cunctis populis. 8The Lord God, who gathereth the scattered of Israel, saith: I will still gather unto him his congregation.Dice il Signore Dio, che raduna i dispersi d'Israele: Io tuttora a lui riunirò tutti quelli, che a lui si riuniranno.Sayth our Lord God that gathereth the dispersed of Israel• As yet wil I gather vnto it, the gathered together therof.Ait Dominus Deus, / qui congregat dispersos Israël: / Adhuc congregabo ad eum / congregatos ejus. 9All ye beasts of the field come to devour, all ye beasts of the forest.Bestie tutte dei campi, fiere del bosco tutte quante venite a divorare.Al ye beasts of the fielde come to deuoure, al ye beastes of the forest.Omnes bestiæ agri, / venite ad devorandum, / universæ bestiæ saltus. 10His watchmen are all blind, they are all ignorant: dumb dogs not able to bark, seeing vain things, sleeping and loving dreams.Le sue sentinelle, tutti ciechi, tutti quanti senza intelletto: cani muti impotenti a latrare, visionari, addormentati amanti de' sogni.His watchmen al blind haue bene ignorant: dume dogges not able to barke, seing vaine thinges, sleeping and louing dreames.Speculatores ejus cæci omnes; / nescierunt universi: / canes muti non valentes latrare, / videntes vana, dormientes, / et amantes somnia.
11And most impudent dogs, they never had enough: the shepherds themselves knew no understanding: all have turned aside into their own way, every one after his own gain, from the first even to the last.E questi sfacciatissimi cani non sanno mai essere sazi. I pastori stessi sono privi d'intelligenza: tutti per la loro strada sen vanno, ciascuno al proprio interesse, dal massimo sino all'infimo.And most inpudent dogges, they haue knowne no sacie•ie: the pastors themselues haue bene ignorant of vnderstanding: al haue declined into their owne way, euerie one to his owne auarice, from the highest euen to the last.Et canes imprudentissimi / nescierunt saturitatem; / ipsi pastores / ignoraverunt intelligentiam: / omnes in viam suam declinaverunt; / unusquisque ad avaritiam suam, a summo usque ad novissimum. 12Come, let us take wine, and be filled with drunkenness: and it shall be as to day, so also to morrow, and much more.Venite, beviamo, e ubriachiamoci, e quel, che e oggi, sarà ancor domane, e molto più.Come, let vs take wine, and be filled with drunkennes, and it shal be as today, so also to morow, and much more.Venite, sumamus vinum, / et impleamur ebrietate; / et erit sicut hodie, sic et cras, / et multo amplius.
56:1
Worthington
Judgment, the right resolution to do God's will, which justice executes, Isaias 32. (Worthington)
My justice. Septuagint, "mercy." Christ is at hand. Prepare for your deliverance, by keeping the commandments.
56:2
56:3
Haydock
People. The Jews would not admit all nations to their communion, Deuteronomy 33:1. A little before Christ's coming, they began to make more proselytes; (Matthew 23:15.) and the sacred books being translated, came to the knowledge of the Gentiles, who were thus induced by degrees to embrace the true faith. The road to heaven was always open for those who kept the commandments, (ver. 6.; Calmet) though they might not receive circumcision. (Haydock)
56:4
St. Basil
Eunuchs. It was ignominious to have no children among the Jews, as the propagation of the true religion depended much on their numbers. But now, since the Church is gathered from all nations, virginity is preferable to marriage, and those who keep the sabbath, or all the commandments, and choose this state freely, will receive greater glory than the other sons and daughters of God. Against this plain meaning, P. Martyr (de Coelib.) asserts that God prefers eunuchs only before those who transgress the law. But he gives them a place better than his other sons, etc.! (Protestants Bible, 1603) understand that eunuchs shall be called after (or according to) God's people, and be of the same religion, which implies no preference at all. They add, therefore, yea, under Christ the dignity of the faithful shall be greater than the Jews were at that time; as if the comparison were between God's servants before and after Christ, and not between eunuchs and such as have children. How much better is it for us to follow the holy Fathers, who hence commend those who make a vow of perpetual chastity? They shall possess an excellent dignity among the angels. (St. Basil, virg.)
St. Cyril of Alexandria
The rewards of continency are great, eximia. (St. Cyril of Alexandria, hic.)
Worthington
"In the eternal mansion they are preferred before children." (St. Gregory, past. 3:29., etc.) (Worthington)
Haydock
Such spiritual eunuchs, as St. John the evangelist, are meant. "He hath chosen what the Lord would, that he should offer more than was commanded....He who is an eunuch, and performs all that is prescribed, shall have....the best place, so that he shall be a tower, and occupy the rank of a priest, and instead of children of the flesh, shall have many spiritual children." (St. Jerome) (Haydock)
Calmet
The law excluded eunuchs from the Church. (Deuteronomy 23:1.) But under the gospel, they may enter heaven. (Matthew 19., and 1 Corinthians 7:32., etc.) Daniel and his companions were eunuchs, yet in high estimation; and virtuous eunuchs are commended. (Daniel 1:3.; Wisdom 3:13.) (Calmet)
Menochius
Choose. Observing the commandments and counsels, like religious men. (Menochius)
Worthington
Those who choose to do more than is commanded, will have a greater reward. (Worthington)
56:7
Haydock
Prayer. So the temple is justly styled. (Haydock)
This shall be open to all nations. After the captivity, the Jews condescended to let the Gentiles have a court, and they even suffered some princes to go into the court of the priests, 2 Machabees 3:33. Physcon wished to penetrate into the inner sanctuary, (3 Machabees; Ecclesiasticus l.) which could not be granted.
56:9
Calmet
Beasts. Here a fresh discourse begins to Isaias 61. The Chaldeans and Romans are invited to punish God's people for their sins, committed before the captivity, Zacharias 14:2. (Calmet)
Worthington
The prophet foresees the negligence of some pastors, and denounces their rigorous chastisement. (Worthington)
56:10
Calmet
Watchmen. Priests and prophets. (Calmet)
Calmet
We know (Haydock) only Jeremias who continued firm, Lamentations 2:14. In the days of Christ, the corruption was not diminished. (Calmet)
56:11
Haydock
Last. The scribes devour the houses of widows, making long prayers, Matthew 23:14. They are blind, Matthew 15:14. (Haydock)
56:1
Iudgement is a right resolution to do Gods wil, and iustice is the perfect performance therof: as before is noted. cha. 32.
Concordanza Sap. 1.
56:4
4. ••• not the Eunuch say: I am a drie tree.] To be barren vvithout children Issue of children was a blessing of the old Testament Virginitie is a greater blessing in the Church of Christ. Exo. 2•. Deut. •. vvas ignominious amongst the Iewes in the old testament, because God hauing then chosen that only nation for his peculiar people, the conseruation and increase of his Church depended much vpon their multiplication. But seing the Church of Christ in the nevv testament, should be gathered, and consist of al Nations: the Prophet here forsheweth, that Christian Eunuches liuing virgins, or continent, should not be ignoble or inglorious, but more glorious and haue a better name then (Gods other seruants) sonnes and daughters: an euerlasting name, vvhich shal not perish: because keping Gods precepts (such as vvas the Sabbath) they also of their free election, choose this state of life to kepe perpetual chastitie, more then is commanded. Against vvhich plaine sense of the text, Protestants oppose their ovvne glosses. Peter Martyr (li de calibatu & votis Monasticis) Protestantes expositions of this place not true. saith God preferreth not Eunuches before others that kepe the lavv, but only before them that transgresse the lavv. VVhich commentarie is faultie in tvvo respectes. For God here calleth them not transgressors, but his sonnes and daughters, before vvhom he preferreth holie Eunuches: neither speaketh of such as shal be excluded from good place or good name, but of such as shal enioy both; and sayth these Eunuches shal haue a better place, & better name. that is, more renovvme, and greater revvard. Other Protestants expound this better name, to signifie, that such Eunuches shal be called after (or according to) Gods Bible 1603. people, and be of the same religion: vvhich importeth no excellencie at al, in place or name, as the text expresseth: nay scarse equalitie with other seruantes of God. Lastly they adde (lest perhaps this former sense satisfie not the reader) yea vnder Christ (say they) the dignitie of the faithful, shal be greater then the Ievves vvere at that time. As though the comparison made in this place, vvere to signifie the general difference betvven Gods seruants before and since Christ, and not particularly betvven Eunuches, and such as haue children. Hovv much more meete The ancient fathers vnderstand this prophecie of vowed chastitie. Preferring it before Mariage. therfore is it, to see and embrace the explications of the ancient holie Fathers? VVho vniformely vnderstand & expound this prophecie, of such as vovv perpetual chastitie in the Church of Christ, preferring that state before Mariage? S. Basil. (li. de virginitate) amongst other reasons and testimonies, bringeth this place in proofe of the excellencie of virginitie, that the revvard therof shal be, that for a humane name, God wil geue to virgins the name of immortal Angels, vvhich shal not faile, that they shal possesse a special place in heauen, not only the glorie of Angels, but an excellent dignitie amongst Angels. S. Cyril of Alexandria in his commentaries vpon Isaie: shevveth by this doctrine, that the revvardes of continencie are (eximia) excellent, and exceeding great; so that such as be continent in bodie, do also kepe al Gods commandments. S. Ierom in his commentaries proueth that virginitie, or perpetual chastitie is a singular good vvorke of supererogation, not of precept but of Euangelical counsel, by the vvord elegerit, shal choose the thinges vvhich God vvould, rather then vvhich he condescending to mans vveakenes allovveth. Such an Eunuch (saith he) elegit quae Dominus voluit, vt plus offerat quam praeceptum est, hath chosen the thinges vvhich our Lord vvould, to offer more then is commanded. And such an Eunuch (keping also Gods commandments) shal haue locum optimum, a chief good place in Gods house, vvhere be manie mansions, he shal be made a tovvre of our Lord, be placed in Sacerdotali gradu, Priestlie degree, & in stead of carnal chrildren shal haue manie spiritual children. Thus S. Ierom. The like vve might cite of Ipsi sunt qui habent in c••lo praemia •aeteris prestantiora. S. Ambrose in exhort. ad Virg. Gloriam prepriam excellentemque nec erit quid commune cum multis. S. Augustini, l•de sancta virginitate. c. 24. & 25. In aeternae mansione silijs preferuntur. S. Gregorie. 3. p. Pastorali. c. 29. &c. & others so expounding this prophecie.
Vnder the name of Sabbath is vnderstood the obseruation of al the law.
Those that of free election choose good thinges not commanded deserue greater reward.
56:7
Concordanza Mat. 21. Mar. 11. Luc 19.
56:9
The prophet foreseing in spirit the careles negligence of some pastores, of iust zele & charitie, inueigheth against them: watning them of their greeuous punishment.
56:11
Concordanza Iere. 6. & 8. Sap. 2.
56:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.5
… Him, “Give me understanding, that I may learn Thy commandments;” what else do we say than, “Give what Thou commandest?” When He commands us, saying, “Go not after thy lusts,” and we say to Him, “We know that no man can be continent, except God gives it to him;” what else do we say than, “Give what Thou commandest?” When He commands us, saying, “Do justice,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 4.28
… since the apostle says, “The kingdom of God is not meat and drink, but righteousness, and peace, and joy in the Holy Ghost.” Certainly these three things are commanded among other divine precepts. Here righteousness is prescribed to us when it is said, “Do righteousness;”
56:3
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 3
… For He casts away none of His servants as unworthy of the divine mysteries. He does not esteem the rich man more highly than the poor, nor does He despise the poor man for his poverty. He does not disdain the barbarian, nor does He set the eunuch aside as no man.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.21
… is he who hath seed in Zion and a family in Jerusalem:” and “Cursed is the barren who beareth not:” and “Thy children shall be like olive-plants round about thy table.” Riches too are promised to the faithful and we are told that “there was not one feeble person among their tribes.” But now even to eunuchs it is said, “Say not, behold I am a dry tree,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.12
… It is a mark of great faith and of great virtue, to be the pure temple of God, to offer oneself a whole burnt-offering, and, according to the same apostle, to be holy both in body and in spirit. These are the eunuchs, who thinking themselves dry trees because of their impotence, hear by the mouth of
56:4
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… And this is what Isaiah says, ‘Thus saith the Lord unto the eunuchs that keep My sabbaths, and choose the things that please Me, and take hold of My Covenant; even unto them will I give in Mine house, and within My walls, a place and a name better than of sons and of daughters: I will give them an everlasting name that shall not be cut off
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 24
24. But concerning what eunuchs speaketh God by the prophet Isaiah, unto whom He saith that He will give in His house and in His wall a place by name, much better than of sons and daughters,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 25
… For, after He had said concerning eunuchs, “I will give unto them in My house and in My wall a named place, much better than of sons and daughters;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 14.13
… "Thus saith the Lord to all eunuchs; To them who keep my precepts, and choose the things that please me, and regard my covenant, will I give in my house and within my walls a place and a name better than of sons and of daughters; I will give them an everlasting name, that shall not be cut off."
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.28
… Let them hear what is said through the Prophet; Thus saith the Lord unto the eunuchs, Whoso shall have kept my sabbaths, and chosen the things that l would, and kept my covenant, I will give unto them in mine house and within my walls a place and a name better than of sons and of daughters (
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 4
… On this account he severs himself from all the appetites of the body. And not only does he excuse himself from this command , “Be fruitful, and multiply,” but he longs for the “hope promised” and prepared “and laid up in heaven” by God, who has declared with His mouth, and He does not lie, that it is “better than sons and daughters,”
56:5
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.6
… for they are not wedded to men so as to receive the curses and come into the pains. They take no thought of death, because they do not deliver children to him. And in place of a mortal husband, they are betrothed to Christ. And because they do not bear children, there is Given to them the name that is better than sons and daughters .
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.2
… This is, as I have said, a great and admirable virtue, and is not undeservedly destined to a vast reward, in proportion to the greatness of its labor. The Scripture says, “I will give to the eunuchs, saith the Lord, a place in my house and within my walls, a place counted better than sons and daughters; I will give them an eternal name, and it shall not
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.22
… The seed, then, and the name of the saints shall remain in that blessedness,—the seed, to wit, of which John says, “And his seed remaineth in him;” and the name, of which it was said through Isaiah himself, “I will give them an everlasting name.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 30
… unless the former are done, they are condemned. In the former the Lord commands us what is due; but in the latter, if ye shall have spent any thing more, on His return He will repay you. Think of (whatever that be) within His wall “a place named, much better than of sons and of daughters.” Think of “an eternal name” there.
56:7
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.10
… For as the Father called the Gentiles to the Church, saying: “I will call her My people which was not My people, and her beloved who was not beloved;” and elsewhere: “My house shall be called a house of prayer for all nations,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 64
But not even so were they persuaded, but “were sore displeased,” and this while they heard the prophet crying aloud, and the children in a manner beyond their age proclaiming Him. Wherefore also He Himself sets up Isaiah against them as an accuser, saying, “My house shall be called a house of prayer.”
56:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.12
… He created these, nor is He far off. For He did not create them, and then depart; but they are of Him, and in Him. Behold, there is He wherever truth is known. He is within the very heart, but yet hath the heart wandered from Him. Return to your heart, O ye transgressors,
56:10
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 7
… For “the righteous man who avoids them is saved for ever; but the destruction of the ungodly is sudden, and a subject of rejoicing.” For “they are dumb dogs, that cannot bark,”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 210
… Every dream is not a prophecy, as says Zechariah, “The Lord shall make bright clouds, and give them showers of rain,…for the idols have spoken vanity and the diviners have told false dreams.” Those who, as Isaiah says, dream and love to sleep in their bed
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.29
… Of such dogs in another Psalm also said, “They shall be turned at even, and hunger they shall suffer as dogs.” For even some dogs have been reproved by the Prophet Isaiah, not because they were dogs, but because they knew not how to bark, and loved to sleep.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 82.3
… yet if they had so willed, they would still have been feared, so that the hands of the wicked would never have prevailed against Him. For of these it is said elsewhere, “Dumb dogs, they know not how to bark.” Of them too is that said, “Lo, how the righteous perisheth, and no man layeth it to heart.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… and, according to the voice of the Truth ( Joh. x. 12 ), serve unto the custody of the flock by no means with the zeal of shepherds, but in the way of hirelings; since they fly when the wolf cometh if they hide themselves under silence. For hence it is that the Lord through the prophet upbraids them, saying, Dumb dogs, that cannot bark (
56:11
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.1
… Whence to some who come to Him even after miracles He says, Depart from Me, ye workers of iniquity, I know you not who ye are ( Luke xiii. 27 ). The unskilfulness of shepherds is rebuked by the voice of the Truth, when it is said through the prophet, The shepherds themselves have not known understanding (
56:1
1. CUSTODITE JUDICIUM. — Hactenus egit de gratia et felicitate novi Testamenti, sub Messia: nunc Propheta, instar Joannis Baptistæ, eum præcurrit, omnesque tum victuros admonet, ut ad ejus jam vicini adventum et salutem se comparent, custodiendo judicium, hoc est faciendo justitiam, sive id quod æquum et justum est in omni re. Unde hinc suam concionem sumpsit S. Joannes Baptista dicens: «Pœnitentiam agite: appropinquavit enim regnum cœlorum. Jam securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo arbor, quæ non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur,» Matth. cap. iii, 10. «Neminem concutiatis, neque calumniam faciatis,» Lucæ cap. iii, vers. 14. QUIA JUXTA EST SALUS MEA. — «Salus,» id est Salvator, q. d. En adest Christus, qui vos salvet. Unde secundo, salus vestra per Christum instat; eam enim vobis dabit veniens Salvator Christus. ET JUSTITIA MEA. — «Justitia,» id est justificator Christus; secundo, «justitia,» id est fidelitas, q. d. Jam præstabo fideliter ea, quæ de Christo promisi; tertio, «justitia,» id est justificatio, q. d. Jam per Christum a peccatis vos liberabo, justificabo, gratia et gloria donabo. Omnia hæc eodem tendunt: nam promissio Dei de Christo, non erat alia, quam nostra per eum justificatio et salus.
56:2
2. BEATUS VIR QUI FACIT HOC, — qui facit judicium et justitiam, ut præcessit. Pro vir hebraice est אנוש enos, id est ærumnosus et desperatæ vitæ, q. d. O enos! o fili Adæ! esto sis hæres mortalitatis, laboris et ærumnarum Adæ; tamen felix eris et beatus, si feceris judicium, illudque apprehenderis, id est firmiter tenueris, et constanter retinueris. Hoc enim est hebræum חזק chasac. Sic enim oportet nos Christianam justitiam tenere, ne prætermeat; et retinere, ne eam quantacumque persecutione aut tentatione deseramus. Ita Forerius. CUSTODIENS SABBATUM NE POLLUAT ILLUD. — Sub sabbato per synecdochen accipe observationem totius legis, præsertim primæ tabulæ, quæ religionem et cultum Dei spectat. Hunc enim significat sabbatum, quod totum otio a laboribus, et cultui Dei dicatum erat. Sic leges secundæ tabulæ, quæ præscribunt justitiam proximo debitam, designat, cum subdit: CUSTODIENS MANUS SUAS NE FACIAT OMNE (id est ullum) MALUM, — q. d. Qui leges primæ et secundæ tabulæ servarit, hic beatus erit, dignusque Evangelio, quem scilicet Christus in fidelem amicum, imo filium adoptet. Meminit sabbati, quia summa apud Judæos erat religio sabbati, summa sanctitas; unde per illud significat summam sanctitatem qua Deum fideles colere debent, actibus tum internis, tum externis, puta victimis, festis, hymnis, adoratione, laudibus, ritibus, etc.; secundo, quia sabbatum significat diem Dominicum atque festa Christianorum, quibus cessando ab opere servili, et multo magis ab inhonesto et turpi, atque vacando pietati et orationi, Deum colere debemus. Simili modo ait Zacharias, cap. xiv, 16: «Ascendent (Gentes ad Christum conversæ) ab anno in annum (singulis annis, id est jugiter), ut adorent Regem, Dominum exercituum, et celebrent festivitatem Tabernaculorum.» Mysticam scilicet agentes tanquam peregrini et viatores in hoc mundo, atque mentem habentes fixam in patria et civitate cœlesti. Ponitur typus, sive figura, pro re figurata. Vide Canon. XXI. Pari modo sabbatum hic mystice significat quietem spiritalem a vitiis et peccatis, ut notet Theodoretus.
56:3
3. ET NON DICAT FILIUS ADVENÆ, — q. d. Moses arcebat Gentiles a sua Synagoga et republica, Deut. xxiii, 3 et 8, et cap. vii, 1 et sequent.; at Christus neminem arcebit a sua Ecclesia. Ergo non dicat Gentilis ex Gentili natus: Ego non sum ex semine Abrahæ, cui promissus est Christus, ac proinde ad me Christus non pertinet: nam in Christo et Ecclesia «non est distinctio Judæi et Græci,» Roman. x, 12; sed fidelis et infidelis. Christus enim non habebit rationem generis et sanguinis, sed religionis, sanctitatis et virtutum, omnemque eum qui per fidem, spem et charitatem Domino adhæret, eique se in baptismo adstringit, pro suo recipiet, et in jura et privilegia Ecclesiæ suæ admittet. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus. Nota: Pro adhæret hebraice est נלוה nilva, id est copulat, adstringit, obstringit se «Domino.» A nilva enim dictus est Levi et Levitæ, q. d. Adstricti et obstricti Domino. Sic omnes Christiani, quasi Levitæ, in baptismo obstrinxerunt se Christo, ejusque religioni et cultui. ET NON DICAT EUNUCHUS, — q. d. Moses arcebat eunuchos suorum cœtu et templo, ministeriis et officiis publicis; sic enim sancivit, Deut. xxiii, 1: «Non intrabit eunuchus attritis vel amputatis testiculis et abscisso veretro, Ecclesiam Domini.» Unde eunuchi, æque ac steriles in lege veteri, erant quasi infames et probrum apud Judæos, neque referebantur in censum aut familias, quia inepti propagando Israelis semini. At Christus eunuchos, et quoslibet, quantumvis viles, mancos, debiles et miseros, ad Ecclesiam admittit, imo, ut ipse ait, Luc. cap. vii, 22: «Pauperes evangelizantur.» Rursum, in eunucho, notat populum Gentilem, qui erat eunuchus, id est sterilis pietatis, religionis et bonorum operum, q. d. Ne dicat Gentilis: Ego hactenus fui sterilis, ac proinde ineptus et indignus sum Ecclesia Christi; quia, si credat in Christum, Christus eum faciet fecundum gratiis et virtutibus. Hoc est quod dixit cap. liv, 1: «Lauda, sterilis, quæ non paris, etc., quoniam multi filii desertæ, magis quam ejus quæ habet virum.» Rursum, «non dicat eunuchus,» id est cælebs et virgo: «Ego sum lignum aridum,» id est sum sterilis et illiberis. Unde sequitur: 4 et 5. QUIA HÆC DICIT DOMINUS EUNUCHIS: QUI CUSTODIERINT SABBATA MEA (qui Deum sancte coluerint, eruntque veri cultores Dei, ut dixi vers. 2), DABO EIS IN DOMO MEA, ET IN MURIS MEIS LOCUM. — Ad litteram loquitur de eunuchis naturalibus et castratis, ut dixi; sed sub his symbolice intelligit eunuchos spontaneos et spiritales (ad eos enim eum assurgere, mox patebit), «qui seipsos» proposito aut voto cælibatus «castraverunt propter regnum cœlorum,» uti huc alludens, ait Christus, Matth. xix, vers. 12. Talibus enim hic promittit Deus in Ecclesia et in cœlo nomen gloriosius et diuturnius, quam possent habere a filiis suis. Ita explicant S. Hieronymus, Cyrillus, S. Augustinus, lib. De S. Virgin. cap. xxiv, et lib. XIV Contra Faustum, cap. ultimo; S. Basilius, lib. De Vera virgin.; Ambrosius, Exhort. ad virg.; Gregorius, III part. Pastor. cap. xxix; Rupertus et alii. Idque fuse probat hic Forerius. Prima, ex verbo נלוה nilva, quod licet omnibus Christianis ex parte, tamen plene soli cælibi et Religioso statui competit; Religiosi enim et Clerici sunt quasi Levitæ, adstricti obsequio Dei et templi, totique ejus cultui se manciparunt. Unde hi sunt «lignum aridum,» id est sine generatione et prole. Secundo, ex to qui custodierint sabbata mea. Cælebs enim, ut monachi et monachæ, præ omnibus Christianis, perpetuum Deo sabbatum celebrant, dum noctes et dies psalmodiæ, orationi, meditationi et lectioni S. Scripturæ impendunt, uti Essæos eorum parentes fecisse narrant Philo, Eusebius et S. Hieronymus. Tertio, ex verbo elegerint. Qui enim magis eligunt ea, quæ Deo placent, quam Religiosi, qui non tantum præcepta, sed et consilia Dei, amplectuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt? Unde to elegerint, significat cælibatum consilii esse, non præcepti; quocirca ei, mercedis loco, datur nomen æternum. Quarto, ex eo quod sequitur: «Et tenuerint fædus meum.» Quinam enim sunt in Ecclesia Dei, qui ne violent vel in minimis fœdus Dei, arctiori disciplina se communiunt, nisi veri monachi, qui ad hoc, novum et spontaneum fædus cum Deo ineunt, cum per vota professionis ei se obstringunt, et quasi spiritale connubium cum eo ineunt? Hic enim est eorum status, hæc professio, hoc sanctum eorum institutum, de quo loquitur Propheta. Si quis ex ipsis hoc violet, et turpiter vivat, hominis hoc, non instituti est vitium, qui per hoc eo graviorem damnationem sibi accersit, quo sanctiorem statum commaculat, eique ignominiam et probrum apud laicos inurit. Nominat Propheta præ aliis Christi asseclis hosce spiritales eunuchos, quia horum virtus, cælibatus et virginitas excelsa est et heroica, superatque omnes naturæ vires; vincit enim plane libidinem, ad quam vehementissime natura corruptam hominem stimulat et rapit. Unde hanc virtutem præ aliis in Christianis admirabantur Gentiles, etiam tempore Apostolorum. Hoc est enim quod ait S. Petrus, epist. I, cap. iv, 4: «In quo admirantur non concurrentibus vobis in eamdem luxuriæ confusionem.» Nam, ut docet S. Basilius, lib. De Vera virginitate, sub initium: «Sicut ferrum trahit magnes, sic masculum sua trahit Agnes.» Quocirca ibidem ante finem docet virginem mystice debere sabbatum custodire, ut ait hic Isaias: «Sabbatum, inquit, non in opere, sed in operis cessatione intelligitur. Vult itaque sabbatizare virginem, uti ne virginitatem operando custodiat, sed absque motu operis integritatem inviolabilem servet. Quasi Dei simulacrum, inquit, ex anima et corpore virgo in terra formata est. Mystice ergo sabbatizet, non pedem, non manum, non oculum, non aliud quodlibet membrum, sed ne animum quidem ad corrumpendam naturalem pulchritudinem moveat; sed persistat, ut præclara divinæ Majestatis effigies solida, atque ad omnem imaginem, ad omnem factum semper ac jugiter in petra stans; ne quis sive per oculos, sive per aures, sive per alium quemlibet sensum surrepens, aut animæ in diras moveat figuras Dei, aut confusis primitivis formis, suas ipsi pessime ac licenter insculpat;» et rursum inferius: «Si virginitatem tecum et apud te permanere inviolabilem cupis, perpetuum sabbatum celebra, hoc est, mane quod nata es. Ne manum moveas ad tangendum virum, neque plices explicita, neque soluta colligas, neque inviolata membra alterius generis membris jungendo corrumpas; sed permane quod es in cubiculo cordis, nihilque amplius inquiras. Apud teipsam sabbatiza, nihil operans quod in te solvatur quod in te per naturam est.» Hic sensus hæreticus est, et eunucho frigidior, ideoque a Patribus, vers. 4 citatis, rejectus et reprobatus. Suo ergo more Propheta assurgit a naturalibus eunuchis ad spiritales, id est cælibes, continentes et virgines. Hisce ergo, si sancte vixerint, si fœdus et vota servarint, si sabbatum, id est cultum Domini, custodierint, promittit Deus se daturum nomen melius, quam habere possent a filiis et filiabus, si eos generassent. Quæres, quodnam sit hoc «nomen?» Respondeo, primo, «nomen,» id est memoria, fama et gloria; hanc enim filii parentibus conciliant. Unde in Scriptura filii vocantur parentum «nomen, gloria, corona, vita et lucerna;» filii enim splendere faciunt parentum memoriam: hinc a parentibus per filios quæritur, ac sæpe acquiritur nominis æternitas. Secundo, «nomen,» id est proles, et soboles illustrior et diuturnior. Sic ait Thecuitis Davidi, II Reg. xiv, 7: «Quærunt exstinguere scintillam meam (filium meum) quæ relicta est, ut non supersit viro meo nomen,» id est posteritas, quæ viri nomen et memoriam conservet. Sic nomen Dei est Christus Dei Filius: nomen Julii, est filius Julii. Unde Martialis, lib. VI, de filio Domitiani sic canit: Nascere, Dardanio promissum nomen Iulo, Vera Deum soboles: nascere, magne puer. Vide Nostrum Martinum de Roa, lib. III Singular. cap. xi. Pulchre Tertullianus librum De Pudicitia sic incoat: «Pudicitia flos morum, honor corporum, decor sexuum, integritas sanguinis, fides generis, fundamentum sanctitatis, præjudicium omnis bonæ mentis, quanquam rara, nec facile perfecta, vixque perpetua; tamen aliquatenus in sæculo morabitur, si natura præstruxerit, si disciplina persuaserit, si censura compresserit.» Verum nimius pudicitiæ amor et honor Tertullianum in errorem adegit, ut censeret mœchos et fornicatores, licet pœnitentes, ab Ecclesia non esse recipiendos: hoc enim toto libro persuadere conatur. Et S. Cyprianus, lib. De Habitu virginum, magistrum suum Tertullianum secutus: «Flos, inquit, est ille Ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiæ spiritalis, læta indoles, laudis et honoris opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per illas, atque in illis largiter floret Ecclesiæ matris gloriosa fecunditas.» Et S. Ambrosius, lib. De Instit. virg. cap. xv: «Christi, ait, lilia sunt specialiter sacræ virgines, quarum est splendida et immaculata virginitas.» Et cap. 18: «Aula regalis est virgo quæ non est subdita viro, sed Deo soli.» Et lib. De Virginit.: «Hæc (virginitas) e cœlo accersivit, quod imitaretur in terris. Nec immerito vivendi sibi usum quæsivit in cœlo, quæ sponsum sibi invenit in cœlo, dum nubes, aera, Angelos sideraque transgrediens,
56:5
5. DABO EIS IN DOMO MEA, ET IN MURIS MEIS LOCUM — honoratum et primum, ut etiam a regibus et principibus honorentur. Item, in cœlo inter Angelos dabo virginibus locum illustrem, uti ait S. Basilius mox citandus. Unde pro locum hebraice est יד iad, id est manum, id est separatam et selectam partem, sortem, gradum et locum. Ita Vatablus et Forerius. Secundo, Sanchez: Dabo eis manum, id est, inquit, auxiliabor eis, defendam et roborabo eos, ut contra carnis, mundi et dæmonis insultus, pro castitate fortiter stent, eamque inviolatam servent. Hæc enim opis promissio est instar præmii, quod mire animat cælibes in suo proposito, dum cogitant se peculiariter Deo curæ et cordi esse, ab eoque jugiter adjuvari et protegi, imo muris Dei cingi. Sane claustra monasteriorum, quid sunt nisi muri Dei? Tertio, idem Sanchez: Dabo eis manum, id est, inquit, fædus et connubium spiritale cum eis inibo. Hoc enim iniri solet, dum fæderantes, uti sponsus et sponsa, invicem sibi dant accipiuntque manum: Qui enim, ut uni Deo vacent, ejusque voluntati se totos impendant, omnes mundanas voluptates et amores abdicaverunt, vicissim totum Dei amorem sibi conciliant, ab eoque in thalamum purissimæ consuetudinis et delicias inducuntur. ET NOMEN MELIUS (id est præ, hoc enim est Hebraicum מן min, comparativum) FILIIS ET FILIABUS: NOMEN SEMPITERNUM DABO EIS, QUOD NON PERIBIT. — Petrus Martyr putat hæc promitti naturalibus eunuchis: nec enim spiritales eunuchos præstantiores esse conjugatis, ut potius nomen mereantur et obtineant. Ipse enim erroris suis docet virginitatem non esse præstantiorem matrimonio. Verbum Dei in ipso sinu Patris invenit, et toto hausit pectore.» Et lib. III, epist. 15: «Quid loquar quanta sit virginitatis gloria, quæ meruit a Christo eligi ut esset etiam corporale Dei templum, in quo corporaliter habitavit plenitudo divinitatis?» Quæres secundo, quomodo utrumque hoc nomen obtineant cælibes et virgines? Respondeo, primum obtinent, quia a virtute virginitatis et religionis majus consequuntur nomen quam a filiorum copia et præstantia: virtus enim perennat æternatque nomen magis quam soboles, præsertim cum sæpe sit degener, quæ facit ut exsecrabilis et probrosa sit tota progenies, ait S. Basilius; adeoque nulla est familia durans per aliquot sæcula, quæ non plures habeat proles in inferno quam in cœlo. Sensit hoc etiam gentilis Epaminondas, primus et ultimus Thebanorum princeps. Mansit enim ipse cælebs, ut totus reipublicæ ejusque propugnationi et propagationi vacaret: cumque ei multi suaderent matrimonium, ut sobolem et nomen propagaret, respondit: «Pro semine relinquo Leuctricam victoriam,» quæ erit immortalis. Unde merito Agesilaus rex Lacedæmonum, eum licet hostem suum magnifice in acie procedentem videns, exclamavit: «O magnificum virum!» Testis est Plutarchus in ejus Vita. Adde: filii, et familiæ omnes ex conditione mortali, processu temporis deficiunt, omnino sine nomine genus relinquentes, ait S. Basilius. Cælibes vero et virgines, ut idem ait, «Angelorum naturam, et dignitatem perpetem successionis accipiunt, ipsi sibi in æterna vita pro successione generis sufficientes.» Multo ergo majus et diuturnius nomen obtinent in Ecclesia, id est in cœlo et in terra, cælibes, S. Basilius, Hieronymus, Augustinus, Gregorius, Benedictus, Bernardus, Dominicus, Franciscus, eorumque asseclæ. Item S. Catharina, S. Agnes, S. Cæcilia (cujus corpus hic Romæ incorruptum post 1300 annos servatur, ideoque templum ejus marmore et octoginta lampadibus argenteis, semper ardentibus coruscat), S. Agatha, S. Dorothea, S. Febronia, S. Flavia Domitilla, S. Clara, et innumeræ aliæ virgines, quarum nomen et memoria, templis, monasteriis, discipulis et posteris, festis, imaginibus, historiis, laudibus, hymnis, litaniis, aliisque modis celebratur. Et merito; nam, ut ait Sapiens, cap. iv, vers. 1: «O quam pulchra est casta generatio cum claritate! immortalis est enim memoria illius; quoniam et apud Deum nota est, et apud homines, et in perpetuum coronata triumphat.» Rursum virginitas est virtus angelica, et virgines sunt angeli terrestres, et homines cœlestes, uti docent S. Augustinus, S. Nazianzenus, qui «virginitatem» vocat «angelicæ gloriæ æmulam,» S. Bernardus et alii. Vide dicta I Cor. vii, 25 et seq. «Virginalis integritas,» ait S. Augustinus, De Virginit. cap. xiii, «angelica portio est, et in carne corruptibili incorruptionis perpetuæ meditatio.» Quocirca noster Viegas, in Apoc. xiv, Comment. II, sect. 6, num. 4, hunc locum sic exponit: «Dabo nomen melius a filiis,» id est præ Angelis. Nam «filii» hic omnes electi appellantur; ac procul dubio etiam virgines filii sunt, nec debuerunt opponi filiis. Itaque cum promittitur virginibus melior locus et nomen a filiis, videntur Angelis anteferri. Et merito: quia in Angelis virginitas, quæ sit virtus, reperiri nequit; ea ex re Angelis præstant virgines. Hac de causa angelus a Joanne se adorari non permisit, Apoc. xix, 10, dicens: «Ne feceris, conservus enim tuus sum,» q. d. Pares virginitate sumus: ego enim natura, tu virtute es virgo; æquali ergo parique conditione in cœlesti curia Deo principi nostro servimus. Ita Viegas pie et mystice magis, quam genuine et litteraliter: nam per filios non intelligi hic Angelos patet, quia subdit, «et filiabus:» constat autem inter Angelos non esse sexum, nec filias aut feminas. Rursum majus nomen obtinent virgines: quia virginitas præ aliis virtutibus totum hominem condecorat et illustrat. Audi S. Bernardum, sermone 85 in Cantic.: «Nihil hac luce clarius, nihil hoc gloriosius testimonio, cujus veritas in mente fulget, et mens in veritate se videt. Sed qualem? Pudicam, verecundam, pavidam, circumspectam, nihil penitus admittentem quod evacuet gloriam conscientiæ attestantis, in nullo consciam sibi quod erubescat præsentiam veritatis, quo cogatur avertere faciem, quasi confusam et repercussam a lumine Dei. Hoc plane, hoc illud decorum est quod super omnia bona animæ divinos oblectat aspectus.» Subdit deinde: «Hunc animæ splendorem suis radiis erumpentem mentis simulacrum corpus excipit, et diffundit per membra et sensus quatenus omnis inde reluceat actio, sermo, aspectus, incessus, risus (si tamen risus), mixtus cum gravitate, et plenus honesti; cum scilicet omnium artuum sensuumque motus, gestus et usus apparuerit serius, purus, modestus, totius expers insolen- tiæ atque lasciviæ; tum levitatis, tum ignaviæ alienus, æquitati autem accommodus, pietati officiosus.» Deinde concludit: «Beata mens, quæ hoc se induit castimoniæ decus, et quemdam veluti cœlestis innocentiæ candidatum, quem sibi vindicet gloriosam conformitatem non mundi, sed Verbi, de quo legitur, quod sit candor vitæ æternæ, splendor et figura substantiæ Dei.» Et S. Basilius, lib. De Vera Virginit.: «Sacra, ait, virgo talem se et habitu, et incessu, et toto corporis motu exhibebit: ut qui illi forte obvii fuerint, quasi vivum Dei simulacrum aspicientes, faciem ad reverentiam, atque ad admirationem sanctitatis inclinent, honestæque virtutis admoniti, mentem pudicam et sobriam referant. Venerentur, inquam, aspectum virginis, atque, ut dixi, tanquam divinæ imagini, reverenter de via cedant.» Et inferius: «Domini sponsa cum ejus neque obtutus, neque aures, neque præsentiam queat effugere, omnia in ejus oculis gerit. Quapropter scire oportet virginem, quod sive sola aliquid loquatur, in sponsi auribus loquitur; sive sola quippiam agat, hoc ille diligenter intuetur; sive cogitet quippiam, hoc in ipso cordis motu citius ille cognitum et exploratum habet, etc. Quasi igitur præsente sponso, et inspectante omnia et audiente, virgo se habebit in omnibus. Seipsam ergo primum, conscientiamque suam reverebitur, etiamsi valde sit sola; deinde astantem sibi custodem Angelum: sciat se esse animatum Christi vas. Talibus pro humano nomine, Angelorum immortale nomen dabo, ut cœli pulcherrimam partem habeant ad immorandum, et locum inter Angelos insignissimum, nomenque indelebile pro eximiæ virtutis splendore.» Hæc et plura sparsim eo libro S. Basilius. Quocirca S. Augustinus, lib. De Virginit., censet per nomen hic significari gloriam propriam, qua virgines ab aliis Sanctis secernuntur, uti per nomen homines distinguuntur. Hinc et Apoc. xiv, 4, de iis dicitur: «Hi sunt, qui sequuntur Agnum quocumque ierit: Virgines enim sunt.» Et vers. 3: «Et cantabant quasi canticum novum; et nemo poterat dicere canticum, nisi illa centum quadraginta quatuor millia, qui empti sunt de terra.» Hoc ergo cantico, uti et nomine, ab aliis secernuntur. Nomen ergo hoc significat gloriam et gaudium, virginibus proprium, quod erit, ait S. Augustinus, «gaudium virginum Christi de Christo, in Christo, cum Christo, post Christum, per Christum, propter Christum.» Nomen ergo hoc est aureola virginum. Secundo, «nomen,» id est proles cælibatus et virginitatis sunt filii ac filiæ; non carnis, sed spiritus, illique multi et varii. Ratio a priori est, quod virgines sint sponsæ Deo, et Christo nuptæ, uti docui II Cor. xi, 2. Hæ autem nuptiæ, et hoc conjugium cum Deo sterile et infecundum esse nequit: proles ergo hujus conjugii spiritales sunt, non corporales: scilicet, primo, opera pietatis, devotionis et virtutum, intelligentia S. Scripturæ, ait S. Bernardus loco citato, libri scripti vel editi, etc. Pie rursum S. Bernardus ad sororem virginem De Modo bene vivendi, cap. xxii: «Tu vero, inquit, amabilis mihi in Christo soror, non dicas: Ecce ego lignum aridum; non dicas: Ecce ego arbos infructuosa: quia, si Christum sponsum tuum diligas, et timeas sicut debes, septem filios habes. Primus filius est verecundia, secundus patientia, tertius sobrietas, quartus temperantia, quintus charitas, sextus humilitas, septimus castitas. Ecce per gratiam Spiritus Sancti, sine dolore ex incorrupto utero septem filios Christo peperisti, ut impleatur in te quod scriptum est: Quia sterilis peperit septem. Hos filios, quos Jesu Christo sponso tuo genuisti, debes nutrire, fovere, lactare, reficere, confortare et castigare.» Secundo, opera eleemosynæ aliaque officia charitatis, quibus se dedere potest virgo non conjugata, cujus curas non absumit familia. Tertio, exempla sancta, quibus plures ad Christi obsequium adducunt, itaque eos Deo pariunt, inquit S. Hieronymus. Ita S. Cæcilia Valerianum maritum, Tiburtium fratrem, et alios, non tantum ad Christi fidem, sed et ad virginitatem et martyrium secum induxit. Unde de ea canit Ecclesia: «Domine Jesu Christe, seminator casti consilii, suscipe seminum fructus, quos in Cæcilia seminasti.» Et: «Cæcilia famula tua, Domine, quasi apis tibi argumentosa deservit.» Ita S. Constantia filia Constantini Magni, suis precibus, monitis et exemplis, duas Gallicani filias ad fidem, castitatem et sanctimoniam induxit: ipsumque Gallicanum sponsum suum per SS. Joannem et Paulum eunuchos suos ad Christum, ad castitatem et paupertatem, et mundi contemptum, proque eo subeundum martyrium, convertit, uti habet Vita SS. Joannis et Pauli 26 junii. Ita SS. Julianus et Basilissa conjuges et virgines, innumeros, ille viros, hæc feminas, Christo genuerunt, uti habet eorum Vita admirabilis 9 januarii. Simile legimus de aliis. Quin et hodie cernimus, singularum animarum zelum indi a Deo virginibus piis et devotis, easque multos Christo lucrifacere, ut pro prolibus terrenis, quas contempserunt, spirituales Deo offerant, ne steriles sint, sed sterilitatem carnalem spiritali fecunditate compensent. Quocirca S. Marcellina soror S. Ambrosii, cum a Liberio Pontifice Romæ in basilica S. Petri, ipso Natali Christi, virginitatis velum acciperet, ab eo audivit: «Bonas nuptias elegisti, o virgo!» Audi S. Ambrosium hæc ei scribentem et enarrantem, lib. III de Virginib., in initio: «Is (Liberius) cum in Salvatoris Natali ad Apostolum Petrum, virginitatis professionem, vestis quoque mutatione signares (quo enim melius die, quam quo Virgo posteritatem acquisivit?) atque astantibus etiam puellis Dei compluribus, quæ certarent invicem de tua societate: Bonas, inquit, filia, nuptias desiderasti. Vides quantus ad Natalem sponsi tui populus convenerit et nemo impastus recedit? Hic est qui, rogatus ad nuptias, aquam in vina convertit. In te quoque sincerum sacramentum conferet virginitatis,» etc. Ita accidit. Nam Marcellina suas hic Romæ ædes in monasterium convertit, quod exstat inter Capitolium et Forum piscarium, perenni virginum propagine sanctum et celebre. Quarto, S. Augustinus affirmat ipsa gaudia virginum esse filios castitatis. Nam caret illa filiis corporeis, sed pro filiis gaudia parit, pro filia gignit animi hilaritatem. Audi ipsum lib. VIII Confess. cap. xi: «Ipsa continentia, inquit, nequaquam sterilis; sed fecunda mater filiorum, gaudiorum, de marito te, Domine.» Quinto, B. Virgo, mater et soror virginum, genuit prolem nobilissimam et fecundissimam, scilicet Christum Dei Filium, qui innumeros Deo et cœlo genuit filios. Hinc S. Ambrosius, lib. III, epist. 25: «Virgo, ait, genuit mundi salutem, Virgo peperit vitam universorum. Sola ergo non debet esse virginitas, quæ omnibus in Christo profuit. Virgo portavit, quem mundus iste capere aut sustinere non potest.» Et lib. De Institut. virgin. cap. xiv: «In virginis, ait, utero simul acervus tritici et lilii floris gratia germinabat: quoniam et granum tritici germinabat, et lilium. Sed quia de uno grano tritici acervus est factus, completum est illud propheticum: Et convalles abundabunt frumento; quia granum illud mortuum, plurimum fructum attulit,» Joan. xii, 24. Hic ergo verum est istud: Nec genitrice tua fecundior ulla parentum est, Tot bona per partum quæ dedit una suum. Denique proles corporeæ virginum sunt, non propriæ, sed aliorum, puta conjugatorum in illa provincia: facit enim Deus ut ubi multæ virgines sunt et se Deo dicant, ibi nuptæ sint fertiliores. Hancque quasi virginitatis compensationem dat tum ipsis virginibus, tum reipublicæ. Docet id contra Gentiles, qui cælibatu Christianorum putabant exhouriri hominum sobole Romanum Imperium, S. Ambrosius, lib. III De Virg. quasi certa experientia acceptum: «Si quis, inquit, putat consecratione virginum minui genus humanum, consideret quia ubi paucæ virgines, ibi etiam pauciores homines: ubi virginitatis studia crebriora, ibi numerum quoque hominum esse majorem. Discite quantas Alexandrina, totiusque Orientis et Africana Ecclesia quotannis sacrare consueverint. Pauciores hic homines prodeunt, quam illic virgines consecrantur. Ex ipsius igitur orbis terrarum usu, non inutilis virginitas existimatur, præsertim cum per Virginem salus venerit orbem fecundatura Romanum.» Ita Deus Annæ pro Samuele sibi oblato, quinque alias proles reposuit. Notent hoc parentes, cumque filios aut filias habent, quæ se Deo et castitati dicare volunt, non repugnent, sed gaudeant, iisque et sibi congratulentur, sperentque certo Deum sibi alias proles repositurum, et in bonis ac familia benedicturum. Ad hunc Isaiæ locum alludit Sapiens, cap. iii, 13, cum ait: «Felix est sterilis et incoinquinata, quæ nescivit torum in delicto, habebit fructum (id est mercedem, vel proles, ita Petrus Nannius) in respectione (græce visitatione, puta in die judicii) animarum sanctarum; et spado, qui non operatus est per manus suas iniquitatem: dabitur enim illi fidei donum (id est fidelitatis præmium) electum, et sors in templo Dei acceptissima. Bonorum enim laborum gloriosus est fructus.» Disce hic quanti nominis et dignitatis, quanti pretii, meriti et præmii apud Deum, Angelos et Sanctos sit castitas et virginitas. Sciverunt hoc Apostoli, virique Apostolici, qui pro castitate martyrium obierunt, quorum primicerius fuit S. Joannes Baptista, qui ob increpationem incestus Herodis cum Herodiade, martyrio laureatus est. Secundus, S. Matthæus, qui quod Iphigeniam regiam filiam Deo per votum consecratam, in sancto proposito confirmaret, ac regi Hyrtaco eam ambienti publice obsisteret, ad altare sacrificans occisus, seipsum una cum Agno immaculato Deo in sacrificium obtulit: quocirca merito a S. Hippolyto, lib. De 12 Apostolis, nuncupatur «victima et sacrificium virginitatis.» Tertius, fuit S. Paulus, qui cum pellices Neronis ad fidem converteret, et ab ejus pellicatu averteret, non dubitavit ejus iras et gladium suæ cervici accersere. Quartus, fuit S. Joannes virgo, et virginitatis æque ac fidei in Asia præco, ut patet Apocal. ii, 20, et cap. xiv, 1, qui proinde a spurco Domitiano in ferventis olei dolium injectus, martyrii laudem miraculo cumulavit, dum ex eo illæsus et vegetior egressus est. Quintus, fuit S. Clemens Pontifex, qui Flaviam Domitillam, Domitiani Imperatoris neptem, Aureliano desponsam, non dubitavit dato ei velo virginem Deo consecrare, seque et Christianos omnes furori Domitiani objicere. Quis politice prudens non dixisset hoc imprudens esse factum et consilium? At in Deo prudens sciebat quanto Deus virgines haberet in pretio, quanto et pro ea Martyres. Sciebat se suosque Deo esse curæ, sciebat fortis et herois esse non cedere minis et morti, præsertim quæ pro tam pretiosa virginitatis gemma intentantur. Satius enim est vitam, quam virginitatem suam vel alienam perdere. Sextus, fuit S. Caius Pontifex, affinis Diocletiano Imperatori, qui quod Susannam neptem, a Diocletiano desponsam Maximiano imperii consorti, in virginitatis proposito confirmaret, eamque ad martyrium pro ea obeundum animaret, cum ipsa a Maximiano cæsus, virginitatis lauream martyrii purpura cumulavit. Jam quale nomen in cœlo et terra obtinent, ac per omnem æternitatem obtinebunt heroinæ, S. Cæcilia, S. Agnes, S. Lucia, S. Dorothea, S. Agatha aliæque innumeræ, quæ virginitatem vita cariorem habuerunt, ac pro ea se hostias Deo immolarunt?
56:6
6. ET FILIOS ADVENÆ, — Gentiles. Repetit et confirmat quod dixit vers. 3. SABBATUM, — hoc est Dei cultum, ut dixi vers. 2. TENENTEM FŒDUS, — observantem conditiones fæderis, puta leges et mandata mea.
56:7
7. IN MONTEM SANCTUM, — in Sion, hoc est in Ecclesiam. Vide dicta cap. ii, vers. 2 et 3. LÆTIFICABO EOS IN DOMO ORATIONIS MEÆ. — Judæi lætantes ibant ad templum, quasi ad domum Domini, ibique exsultantes orabant, canebant, psallebant omnibus instrumentis musicis, atque ex victimis Deo oblatis epulabantur coram Domino. Hinc David ait, Psalm. cxxi: «Lætatus sum in his quæ dicta sunt mihi: In domum Domini ibimus.» Major est lætitia Christianorum in suis templis: ibi enim est domus orationis, et domus Dei, in qua realiter et corporaliter Deus habitat in Eucharistia, ut coram audiat et exaudiat orantes, eosque consoletur et lætificet; non solum Judæos, sed cunctas Gentes et populos. Ibi ergo devoti cum Deo familiariter agentes, longas et jucundas trahunt moras. Hoc ergo significat hic Deus, scilicet lætitiam et delicias Christianorum fore in domo orationis, in qua colloquuntur cum Deo, ideoque domum suam, domum fore orationis asseverat. Nota: Ecclesia est «domus orationis,» quia in ea non alia tractare oportet, quam causam et negotia animæ cum Deo, puta a Deo petere peccatorum veniam, vitiorum victoriam, virtutum robur et incrementa, constantiam in tentationibus, in gratia et virtutibus progressum ac perseverantiam, felicem mortem, salutem et beatitudinem. Secundo, non male Sanchez, «orationis,» inquit, id est oratorii, sive templi. Sed eodem redit sensus: nam oratorium ad orationem dirigitur, ab eaque nominatur. Hinc enim et Græcis et Latinis ecclesia vocatur proseucha: quia in ea fit proseuche, id est oratio. Moraliter, vide hic quæ reverentia templis exhibenda sit, quamque ab ea colloquia vana, ambulationes, mercimonia, turpes aspectus et cogitationes arcenda sint. Vere S. Chrysostomus, hom. 36 in I ad Cor.: «Ecclesia, ait, non est tonstrina, aut unguentaria taberna, aut officina forensis; sed locus Angelorum, locus Archangelorum, regia Dei, cœlum ipsum. Hic nihil nisi sancta sonare decet.» Acrius vero hom. 40 ad Populum: «Quod fulmen non torquetur, non tantum in istos, verum et in nos, nonne mirandum? sunt enim ista fulmine digna. Adest rex, exercitum recenset; tu sub illius oculis stas ridens, et risum despicis?» Quinimo Christus ipse, Matth. xxi, 13, ejiciens vendentes et ementes e templo: «Scriptum est, inquit, Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum.» Vide dicta Levit. ix, in fine cap. HOLOCAUSTA EORUM. — «Holocausta,» proprie dicta, Christianorum sunt sacrificia Eucharistiæ. Hæc enim non soli Judæi, uti in lege veteri, sed et Gentes offerunt Deo. Ex Gentibus enim constituti sunt Pontifices et sacerdotes. «Holocausta» vero metaphorica et mystica sunt laudes, orationes, hymni et quævis opera virtutum. Hi enim sunt vituli labiorum, et sacrificia laudis, quæ omnes fideles offerunt Deo. Ita S. Hieronymus.
56:8
8. QUI CONGREGAT DISPERSOS ISRAEL. (Forerius per Israel proprie accipit Judæos. De iis enim agit in sequent. q. d. Ne putetis, o Judæi! cum voco advenas, id est Gentiles, ad Ecclesiam, vos ab ea exclusos: nam Ecclesia tam erit vestra, quam Gentium; quocirca sicut Gentes, sic et vos toto orbe dispersos ad eam colligam. Unde subdit): ADHUC CONGREGABO AD EUM (scilicet Israelem) CONGREGATOS EJUS, — id est populum et filios ejus. Hi enim sunt filii synagogæ, id est congregationis, ideoque vocantur congregati ejus. Jam «congregatos ejus,» id est congregandos ejus, sive qui in Dei præscientia et prædestinatione ad eam electi, vocati et congregati sunt. Hoc est quod ait Lucas, Act. cap. xiii, 48: «Crediderunt quotquot erant præordinati ad vitam æternam.» Sanchez vero per Israel mystice accipit quosvis fideles. Favet S. Hieronymus, qui ait S. Joannem huc alludere, cum ait cap. xi, 51: «Quod Jesus moriturus erat pro gente (sua), et non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi (per Gentes), congregaret in unum;» et S. Petrum, cum epist. I, cap. i, vers. 1, scribit: «Electis advenis dispersionis Ponti, Galatiæ,» etc. Gentes enim vocantur dispersio, id est dispersæ, tum quia in fabrica turris Babel collectæ, a Deo dispersæ sunt per omnes orbis regiones; tum quia opponuntur Judæis, qui erant synagoga et congregatio Dei collecta in Judæa et templo Hierosolymitano; cum ex adverso Gentes, quasi oves derelictæ et dispersæ errarent et vagarentur per varia idola, religiones et superstitiones. Hinc aiunt Judæi de Christo, Joan. cap. vii, 35: «Numquid in dispersionem Gentium iturus est, et docturus Gentes?» OMNES BESTIÆ AGRI, VENITE AD DEVORANDUM. — Multi, per bestias agri, intelligunt hostes et vastatores Judæorum, tum Assyrios, tum Chaldæos, tum Romanos, quasi dicat: Ego Israelitas dispersos, per Christum congregabo: sed prius ob eorum scelera vastabo et puniam eos, per Romanos aliosque hostes. Ita S. Hieronymus, Forerius et Hugo. Secundo, Septuaginta vertunt: Omnes bestiæ, venite et comedite. Unde S. Cyrillus putat Gentes, quæ antea feræ erant et barbaræ, jam conversas, hic invitari ad Eucharistiam. Verum dico hæc ad tempora Christi pertinere. Cum enim dixisset ab eo dispersos Israel fore congregandos, prævideretque in spiritu, quod Scribæ et Pharisæi Christum essent persecuturi et occisuri, ab eoque Israelem alienaturi, ideoque suam gentem et rempublicam vastante Tito et Romanis perdituri, ac effecturi ut Christus, repulsis Judæis, pro eis vocaret Gentes; intimo dolore et indignatione tactus, subito, et abrupto erumpit, et evocat bestias, id est Romanos, gentesque alias eis subjectas aut confœderatas, et Scribas et Judæos puniendos et evertendos. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Adamus, Forerius et alii passim.
56:10
10. SPECULATORES EJUS CÆCI OMNES. — «Quia non videbant opere, quod professione cernebant,» ait S. Gregorius, XXV Moral. cap. x. Hic dat causam, cur «bestiæ,» id est Romani evocandi sint a Deo ad Judææ excidium, quia nimirum speculatores ejus, id est doctores Israelis, de quo præcessit vers. 8, puta Scribæ et Pharisæi, cæci erant. Erant enim suæ ambitioni, lucris et cupidinibus addicti et excæcati. Unde e Scripturis tempus Messiæ ac Christum ipsum, et salutem ab eo allatam, agnoscere noluerunt. Hinc et impendentia populo mala et excidium prævidere et prædicere non potuerunt; quocirca Christus huc alludens, Matth. cap. xv, 14, vocat eos «cæcos et duces cæcorum;» cum tamen ipsi se oculatissimos et lynceos reputarent. Nota «omnes,» id est multi, plerique. Non enim omnes Synagogæ pastores simul errare poterant; sic enim tota Ecclesia tunc errasset, ideoque defecisset. Vide Canonem, quem dat S. Augustinus, lib. De Unitate Eccl. cap. xii. Adde aliam esse rationem Synagogæ veteris, aliam Ecclesiæ Christi; huic enim promisit Christus, quod non deficiet fides ejus, Luc. cap. xxii, vers. 32, et I Timoth. iii, 15. VIDENTES (id est prophetantes et annuntiantes populo) VANA, — id est falsa, dicentes: «Pax, pax, cum non sit pax.» Rursum «vana,» id est futilia, curiosa, quæ aures populi scalpunt, mentem, cor et vitia non tangunt, nec sanant. Sic enim canes, videntes noctu lunam moveri, putantes esse animal vivum, v. g. furem qui accedat, latrant, sed latratu vano et inani: ita et hi in lunam latrabant. DORMIENTES. — Ignavi canes dormituriunt; unde si quid vident et audiunt (auditu enim pollent), modice caput attollunt, et respiciunt; sed mox rursum illud in somnum reclinant, et se perinde habent ac si nihil vidissent. Tales erant Scribæ et Pharisæi; nam etsi legebant, quod in Bethlehem nasceretur Christus, quod Magi eum requirerent, in adventu eorum paululum caput attolentes Scripturas evolverunt; sed mox rursus se somno suo dederunt. Idem fecerunt in rebus aliis, quæ ad salutem populi spectabant. Ita Forerius: «Non exiguum sibi damnum conciliat pastor, qui extra ovile dormit ovium. Somnolentia enim pastorum luporum est gaudium,» ait S. Ephrem, tract. De Timore Dei, tom. III, initio. Ex adverso Ægyptii bonum principem et rectorem significant per canem vigilantem. Audi Horum, lib. I, hierogl. 38: «Magistratum aut judicem indicant pingendo canem, et juxta eum regiam vestem.» Sicut enim canis est oculis acutissimis et vigilantissimis, ita debet esse et magistratus. CANES MUTI. — Canis ad hoc tantum utilis est ut latret, et latratu indicet arceatque fures: quod si mutus sit et taciturnus, aut natura aut morbo, aut offa a fure in ejus os injecta, inutilis est, imo noxius, tum quia natura est vorax, tum quia in ejus vigilantia et latratu conquiescit herus; alioqui contra fures ipse per se vel alios vigilaturus. Ita Scribæ et Pharisæi erant canes muti, quia devorabant substantiam sui gregis et populi, lac absumebant, lanam auferebant, carnes comedebant, cetera inutiles, imo noxii reipublicæ, quia in Christum salutis auctorem insurgebant. Unde secundo, Epiphanius, lib. III Contra Antidicomarianos, «canes muti,» ait, id est rabidi: canes enim rabidi non latrant, sed silenter mordent quosvis, etiam dominos suos. Hosce enim in rabie non agnoscunt, sed in eos, æque ac in alienos irruunt et grassantur. Tales erant Scribæ et Judæi, qui quasi rabidi, in Dominum et Salvatorem suum Christum, ac Christianos, irruerunt. Huic proverbio similia sunt illa veterum: «Bovem habet in lingua;» id est pecunia corruptus silet. Erat enim nummus, puta didrachmon, bovis imagine insignitus, qui proinde «bos» vocabatur. Aliud huic simile est: «Multæ sub tegulis cubant noctuæ,» hoc est pecuniæ sub tegulis latent, iisque obtectæ sunt. Hoc servus ille usurpavit, cum domini furtum indicaret. Athenienses enim nummum, quem tetradrachmon vocabant, noctua et Minervæ capite signare solebant. NON VALENTES LATRARE, — quia prohibebant oppilatun, aut offa auri aut munerum, ut ait vers. 11, aut eodem scelere, quod increpare debebant. Quomodo enim latrabit in avaros, luxuriosos, superbos, etc., doctor aut prædicator qui avarus, luxuriosus, superbus est? Huic enim os et fauces præcludit sua ipsius avaritia, luxuria, superbia, uti recte docet S. Gregorius in lib. I Regum, cap. iv. Narrat Plutarchus in Vita Demosthenis, eum auro fuisse corruptum ab Harpalo. Postridie, inquit, collo lana et fasciis diligenter obligato in concionem progressus, cum excitaretur ad dicendum, nutu ostendit præclusam sibi vocem esse. Ibi homines faceti cavillantes dixerunt, non angina, sed argentangina oratorem nocte correptum. Ita multi hodie laborant argentangina, quos exsilio mulctare et curare oporteret, uti mulctatus fuit Demosthenes. Porro prædicatores congrue comparantur canibus, ob multas utrinque analogias passim cognitas. Quocirca S. Bernardi mater, cum eum utero gereret, visa est in somnis sibi videre se utero gestare catellum album, habentem dorsum rubeum, et latrantem; unde de eo consulens virum sanctum, ab illo audivit, hoc viso portendi, eum quem utero gerebat, fore egregium prædicatorem, qui sua lingua medicinali sanaret plagas multarum animarum, et allatrando hæreticis aliisque impiis tutaretur Ecclesiam Dei. Ita habet Vita S. Bernardi.
56:11
11. CANES IMPUDENTISSIMI NESCIERUNT SATURITATEM. — Vocavit hosce canes mutos: jam vocat impudentissimos, tum quia instar canum effrontes erant, procaces et impudentes; tum quia, ut sequitur, insatiabilis et inexplebilis erat eorum cupido et ingluvies, ac consequenter et avaritia et rapacitas, ut patet versu 12. Hinc consequenter impudens et inexplicabile erat eorum odium in Christum, hæc eorum vitia arguentem, ait Theodoretus. Nota est canis impudentia, et impudens voracitas, qua ita se cibo infarcit, ut stomachum oneratum vomitu levare debeat, ac mox fœde quod vomuit resorbeat: tales erant et inter hosce pastores, qui vomebant, ut rursus se ingurgitarent, uti dixit cap. xxviii, vers. 8. Ita Diogenes ob libertatem carpendi, et ob impudentiam, qua instar canis publice utebatur venere, vocatus est Cynicus, id est caninus, et canis. Aristippus philosophus et Socratis discipulus, cum vidisset Diogenem olera lavantem, accessit: «Si Diogenes, inquiens, sciret uti regibus, non vesceretur crudis oleribus.» Contra Diogenes: «Si Aristippus didicisset esse contentus oleribus, non esset canis regalis,» hoc est, non adularetur Dionysio regi, ut cibum ex aula ejus caperet. Ita Laertius, lib. II, cap. viii. Idem rogatus: «Quid esset optimum?» Respondit: «Libertas.» Quæsivit ab eo Alexander Magnus: «Num se metueret?» Tum ille: «Quid es? Bonum, an malum?» Respondit Alexander: «Bonum.» «Quis igitur, inquit Diogenes, timet bonum?» Convicit regem non esse timendum, nisi se malum esse profiteretur. Ita Laertius, lib. VI, cap. ii. Rursum Alexander rogavit: «Num quid a se cuperet aut peteret?» Respondit: «Nihil, nisi ut solis lucem, quam natura mihi dedit, umbra tua non adimas.» Idem: «Ad salutem opus esse dicebat, aut fidis amicis, aut acribus inimicis, eo quod illi monent, hi redarguunt et reprehendunt.» Idem oratores, qui in summo pretio apud Athenienses habebantur, vocabat «turbæ ministros,» quod ad gratiam loqui cogerentur, ac serviliter adulari stolidæ multitudini. Idem rogatus cur vulgo vocaretur canis: «Quoniam dantibus, inquit, blandior, non dantibus oblatro, malos etiam mordeo.» Idem rogatus: «Cujus esset?» ait: Κοσμοπολίτης sum, id est «civis mundi,» qui ubique est domi suæ, unde a nullo exsilium timet. Idem habitans in dolio, cum Alexander diceret, «velle se ei subvenire, quod diceret eum pluribus egere?» «Uter, inquit, nostrum pluribus eget? Ego, qui ultra peram et pallium nihil desidero, an tu, qui non contentus patrio regno, tot periculis temet objicis, ut latius imperes; adeo ut vix totus orbis tuæ cupiditati videatur satis futurus?» Idem cuidam dicenti: «Multi te derident, o Diogenes!» «Et illos, inquit, fortassis asini.» Altero subjiciente: «Sed illi non curant asinos.» «Nihilo magis, inquit, ego ipsos.» Asinis irrisionem tribuit, quod subinde nudatis dentibus, irrisionis speciem præbeant. Idem rogatus: «Qualis esset canis?» sunt enim canum varia genera; sunt enim venatorii, sunt aucupatorii, sunt custodes ovium et ædium, sunt qui habentur in deliciis, respondit lepide: «Esuriens, sum Melitæus; satur, molossus;» quod cibi appetens blandiretur, saturatus morderet. Hæc et plura Laertius in Diogene. Vides ergo in Diogene, quasi in speculo, qui sint canes, nunc libere latrantes, nunc adulantes, nunc impudentes. Egregie vero S. Ambrosius ad Ruffinum aulæ magistrum, qui Theodosio persuadere nitebatur, se facilem cædis Thessalonicæ patratæ veniam, et ingressum in ecclesiam impetraturum: «Videris mihi, inquit, Ruffine, canum impudentiam imitari. Nam tametsi tuo suasu tam crudelis facta est cædes, tu tamen ita perfricuisti os, ut nec pudeat, nec pigeat tanta rabie contra imaginem Dei insanivisse.» Instante Ruffino, ac obnixe veniam precante, dicenteque Imperatorem brevi subsecuturum, S. Ambrosius divino zelo accensus: «Ego, inquit, Ruffine, prædico me illum ab introitu sacri vestibuli prohibiturum: quod si imperium mutarit in tyrannidem, cædem lubens equidem excipiam.» Dixit et fecit, fregitque Imperatoris animos sua constantia. IPSI PASTORES IGNORAVERUNT INTELLIGENTIAM. — Forerius per pastores recte accipit principes et magistratus civiles; ad hos enim ab Ecclesiasticis divertere Prophetam, eorumque avaritiam et crapulam taxare: inde enim nascebatur eorum insipientia, contraria sapientiæ politicæ, quæ ad regimen maxime est necessaria; unde eam a Deo petiit et impetravit Salomon, III Reg. iii, 11. Alii tamen per pastores accipiunt Scribas et Sacerdotes, contra quos hactenus egit. OMNES IN VIAM SUAM (quocumque eos trahebat sua avaritia, gula, ejusque comes libido, a quibus sinebant se regi, quasi pecora, ut sequitur) DECLINAVERUNT.
56:12
12. VENITE, SUMAMUS VINUM. — Est mimesis, de qua Canon XVII. Est enim vox pastorum, id est Scribarum. Illi enim asoti ad symposia, et compotationem se invicem hic adhortantur, dicuntque: «Venite, sumamus vinum, et impleamur ebrietate,» id est vino aut sicera inebriante, uti dixi vers. 2, cap. xxxv. Nota: Vigiliæ pastorum nil ita contrarium est atque saturitas et ebrietas; hæc enim somnum, torporem, hebetudinem, tam corpori quam animo adducit: unde et heri, qui canes alunt ad vigiliam, cavent ne saturentur; tum enim torpidi indormiunt; sed ut citra saturitatem comedant. ET ERIT SICUT HODIE, SIC ET CRAS, ET MULTO AMPLIUS. — Notatur pastorum obstinatio et progressus in ebrietate, aliisque vitiis jam dictis. Hæc ergo sunt septem speculatorum et pastorum vitia, quæ hic taxat Propheta: primum, cæcitas et ignorantia; secundum, ignavia muta; tertium, otium et desidia; quartum, ingluvies; quintum, proprii sensus contemptis legibus, et dominium cupiditatis; sextum, inexplebilis avaritia; septimum, obstinatio. Videant Episcopi, Pastores ac Sacerdotes, æque ac principes ac magistratus, ne in Clero Christi, aut republica hæc locum habeant aut capiant. Si enim hæc eos occupent, quid de grege eorum sperandum? Quocirca ebrietas aut libido in plebeio, simplex est peccatum; in sacerdote et magistratu multiplex, quia multos offendit, et secum in eamdem foveam ac ruinam trahit. Graviter ergo Pastores Ecclesiæ monet S. Petrus, epist. I, cap. v, vers. 2: «Pascite qui in vobis est gregem Dei, providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum: neque turpis lucri gratia, sed voluntarie: neque ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis ex animo. Et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriæ coronam.» Verum hac de re plura dicenda sunt Ezechiel. cap. xxxiv.
56:1
Hic postquam promiserat liberationem a malis, incipit promittere salutem in collatione honorum. Et dividitur in partes tres. In prima ponitur salutis præparatio; in secunda salutis promissio, cap. 60: Surge illuminare Jerusalem; in tertia salutis collatae multa discreto, cap. 63: Quis est iste qui venit de Edom? Prima in duas. In prima ponitur præparatio ex parte salutem suscipientis; in secunda ex parte ipsius salvantis, c. 59: Ecce non est abbreviata manus Domini. Prima in duas. In prima dat præparationis salubre consilium; in secunda excludit inane remedium, ibi (c. 58): Clama, ne cesses etc. Prima in duas. In prima ponit consilii recipientium diversitatem, quantum ad constitutionem præmiorum; in secunda quantum ad evasionem periculorum, cap. 57: Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo. Prima in tres. In prima ponit consilium; in secunda in recipientibus consilii fructum, ibi, Beatus vir qui facit hoc; in tertia in contemnentibus salutis defectum, ibi, Omnes bestiæ agri venite ad devorandum. Circa primum duo. Primo consulit debitam præparationem: Custodite judicium, vos prælati, quorum est judicare; facite justitiam, vos subditi, idest omnem virtutem, secundum quod ad alterum conformatur præceptis legis. Michææ 6: « Indicabo tibi, o ho- » mo, quid sit bonum, et quid Dominus requirat » a te. Utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo. » Secundo promittit salutis propinquitatem: Quia juxta, idest prope est, salus mea, quia a me salvabimini post captivitatem, et justitia mea, quantum ad hostes, de quibus vos vindicabo.
56:2
Supra 46: « Prope » feci justitiam meam, et non elongabitur. » Beatus vir qui facit hoc. Hic ponit fructum consilii in his qui suscipiunt: et primo ponit utilitatem, po-nens impletionis fructum: Beatus vir qui facit, opere explens, apprehendit, strenuus aggrediens. Psalm. 111: « Beatus vir qui timet Dominum, in » mandatis ejus volet nimis. » Et implendi modum. quantum ad cæremomialia, Custodiens sabbatum: sabbati namque observatio erat moralis quantum ad hoc quod quies in Deo ponatur, et quod aliquando divinis rebus vacetur ab aliis abstinendo; sed caeremonialis quantum ad temporis determinationem. Fuit autem determinatus eis dies septimus, propter opus creationis, quo adhuc nullum dignius praecesserat. Nobis dies primus, sive octavus, propter mysterium resurrectionis, quo natura condita in melius reparatur. Exod. 20: «Memento • ut diem sabbati sanctifices.» Et quantum ad moralia, Custodiens manus. Ps. 23: «Lovabo inter • innocentes manus meas.» Secundo ponit utilitatis universalitatem, Et non dicat: et primo excludit quorumdam, qui videbantur indigni, desperationem, vel propter defectum generis, quia non erant de genere Israel. Qui adhacret, servans praecepta ejus. Separatione, non faciens me participem salutis promissae.
56:3
Roman. 10: «Non enim est di • stinctio Judaei et Graeci: nam idem Dominus • omnium.» Vel propter defectum virtutis generandi: Et non dicat eunuchus: ecce ego lignum aridum, impotens ad generandum, sicut lignum aridum ad germinandum. Prov. 11: «Justi quasi • virens folium germinabunt.» Secundo ponit promissionem: Quia haec dicit Dominus.
56:5
Et primoipsis specialiter quantum ad eunuchos: Qui custodierint, quantum ad cultum religionis, elegerint, quantum ad obedientiam legis, tenuerint, quantum ad observantiam promissionis abstinenendi a malis: muris, habitationem in muris civitatis meae, nomen melius, quod servi mei et sancti vocabuntur, a filiis, idest quasi multos filios generassent.
56:6
Et quantum ad extraneos: Et filios, idest dabo privilegia in quibus Judaei gloriarentur, ut colant, quantum ad spiritualem cultum, et diligent, quasi filii, ut sint ei in servos, et glorientur in ipsius domino. Et haec quidem fuerunt impleta in reversione populi de captivitate; secundo plenius in conversione gentium ad fidem Christi, sicut exponit Glossa. Secundo quantum ad omnes generaliter: Omnem custodientem sabbatum, ne polluat illud. Et circa hoc duo facit. Primo enim ponit promissionem, qua promittit sacri loci restitutionem, In montem sanctum. Supra 2: «Venite, ascendamus ad • montem: Domini.» Et quantum ad sacrificiorum acceptationem, Holocausta.
56:7
Malach. 5: «Placebit Deo • sacrificium Judae et Jerusalem.» Secundo ponit explicationem ordinem: et primo quantum ad templi venerationem: Quia domus mea. Joan. 2 et Math. 21: «Domus mea domus orationis vocabitur.» Secundo quantum ad populi congregationem: Ait Dominus Deus, Israel, Congregat, gentes ei adhaerentes. Psal. 146: «Ædificans Jerusalem Do • minus dispersiones Israelis congregabit.»
Nota super illo verbo, Et dabo eis nomen melin, quod sancti habent nomen primo ex praedestinatione. Supra 49: «Dominus ab utero vocavit • me, de ventre matris meae recordatus est no • minis mei.» Secundo ex divina adoptione. 1 Joan. 5: «Videte qualem caritatem dedit nobis • Deus Pater, ut filii Dei nominemur et simus.» Tertio ex gratiae infusionе. Apoc. 2: «Tenes no men meum, et non negasti fidem meam.» Quarto ex mentis renovatione. Apoc. 2: «Vincenti • dabo manna absconditum, et dabo illi calculum • candidum, et in calculo nomen novum scriptum, • quod nemo scit nisi qui accipit.»
Nota, quod nomen Dei est diligendum, primo quia magnum ad timendum. Malach. 1: «Magnus • est nomen meum in gentibus, dicit Dominus.» Secundo quia sanctum ad venerandum. Lucae 1: • «Fecit mihi magna qui potens est, et sanctum • nomen ejus.» Tertio quia dulce ad meditandum. Supra 26: «Nomen tuum et memoriale tuum in • desiderio animae.» Quarto quia copiosum ad miserandum. Cant. 1: «Oleum effusum nomen • tuum.» Quinto quia efficax ad imperandum. Joan. 13: «Quodcumque petieritis Patrem in no • mine meo, dabit vobis.» Sexto quia virtuosum ad salvandum. Act. 4: «Non est aliquid nomen sub • caelo, in quo oporteat nos salvos fieri.» Septimo quia occultum ad sciendum. Prov. 50: «Quod • est nomen ejus, et quod est nomen filii ejus si • nosti?»
56:9
Omnes bestiae agri venite ad devorandum. Hic cominator contemnentibus salutis defectum: et primo designat occasionis poenam: Omnes bestiae ad devorandum, eorum cadavera; secundo ponit culpam: et primo praelatorum quantum ad defectum in rigimine et praevisione periculorum. Speculatores: positi sunt enim praelati ad cavendum populo a periculis, sicut speculator ab hostibus: nescierunt, pericula praevide.
56:10
Math. 15: «Sinite • illos: caeci sunt, et duces caecorum.» In correptione vitiorum, Universi canes. Latrare, contra vitia. Psal. 57: «Ego autem tamquam surdus non • audibam, et sicut mutus non aperiens os suum.» In admonitione agendorum, Videntes cana, promittentes eis prospera, cum imminentur adversa; et ita in peccatis nutrientes. Ezech. 22: «Prophetæ ejus • liniebant cos absque temperamento.» In spoliatione rerum, Et canes impudentissimi; quasi, sine aliquo pudoris freno subditos bonis suis spoliantes, nunquam satiantur. Psalm. 58: «Famem patien • tur ut canes.» Et quantum ad defectum in scientiae perfectione: Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam, legis et prophetarum. Proverb. 1: • «Intelligens gubernacula possidebit.» Psal. 81: • «Nescierunt neque intellexerunt; in tenebris am • bulant.» Secundo culpam subditorum, vel communiter omnium: et primo quantum ad propriam voluntatem, quod pertinet ad superbiam: Omnes in viam declinaverunt.
56:11
Jerem. 16: «Unusquisque • ambulat in pravitate cordis sui mali, ut me non • audiat.» Secundo quantum ad eorum cupiditatem, quod pertinet ad avaritiam: Unusquisque ad avaritiam suam.
56:12
Et erit; idest, si hodie laetamur in talibus, cras multo amplius. Jer. 6: «A minore • usque ad majorem omnes avaritiae student.» Tertio quantum ad voluptatem, quod pertinet ad carnis concupiscentiam: Venite. . . . et erit; idest, si hodie laetamur in talibus, cras multo amplius. Supra 22: «Et ecce gaudium et laetitia, occidere • vitulos et jugulare arietes, comedere carnes et • bibere vinum.»
56:1
v. 4 « Haec dicit Dominus : custodite iudicium et facite justitiam, quia iuxta. est salus mea ut veniat et iustitia mea ut reveletur » ; — ut normam iuris ac iusti sequantur monet; eam eninr turpiter negligi iam in parte priore saepe acerbe conquestus est (cf. 1, 23; 5, 7. 23 etc.), in ea autem omnis ordo reipublicae et familiarum fundatur. Si igitur normam iuris a Deo datam sancte custodiunt et vita exprimunt, tunc salus Domini iam nune cuique prope adest et status ille rectus quem Deus efficere vult et hominibus inesse revera in opus deducetur (cf. 46, 13). Qua adhortatione id indicatur posse unumquemque se pro temporis ratione participem reddere salutis a Domino oblatae, dummodo normam iuris ac recti a Deo propositam observet; pro toto autem populo edicitur, quomodo se debeat praeparare ad periodum illam qua Deus insigni modo salutem et iustitiam revelare decrevit. A qua praeparatione et conditione dependebit, utrum bona illa maiore vel minore copia iis sint obventura. Salus autem Dei et iustitia insigni modo revelabitur ex orationibus in prima sectione consideratis per duos illos liberatores, Cyrum et servum Domini. Unde haec admonitio pariter ad utramque pertinet liberationem ad quam accipiendam animorum quaedam praeparatio exigitur. Atque revera non omnes priore illa oblata usi sunt. Proxime vero ex oratione antecedente et salute ultimo loco descripta salus et iustitia pleno sensu dicit illas misericordias David fideles, ergo ultimatim salutem messianicam. Ergo admonitio est generalis et legem exhibet Dei universalem qua in omni demum periodo hominis cooperationem ad bona divina accipienda exigit. Ut àutem normam iusti strenue prosequantur animis et, opere vitaque exprimant (facite), opus est religione, timore et cultu Dei; quare secundo loco vates et adhortatur et allicit. eos dicens beatos qui istis legibus insistunt
Anc. — Beatus erit qui Deum colit et iustitiam sequitur. AÀ qua beatitudine neque alienigena, neque eunuchus excluditur. Immo si eunuchus fide constanti Deo adhaeserit, honore praecipuo in domo Dei potietur; item alienigena qui Dei legem custodierit Deo erit gratus et acceptus, non minus quam Israelitae (56, 1-8). Vae autem impiis! Ruinae autem causa reponitur in socordia atque vesania et impietate ducum ac principum, qui ad indicia iudicii et ultionis ingruentis animos minime advertunt (56, 9-571, 2). Pari impietate tenetur maior populi pars : prophetas irrident et multiplici idololatriae impliciti sunt ei sedulitate magna operam dantes et timorem Dei omnino reiicientes (51, 3-11). Quare Deus impiis retribuet, secundum operá eorum; piis vero et iis qui resipuerint pro sua benignitate gratiam donabit et pacem abundantissime, dum impii continua tempestate iactentur (51, 12-91). Oratio haec arcte ad antecedentem pertinet. Postquam enim gloriam Sionis vel theocratiae instauratae descripsit (cap. 54) et ad talem gloriam et salutem omnes invitavit via demonstrata qua ad eam pervenire oporteat (cap. 35), hoc loco gloriam Sionis et indolem universalem novae theocratiae explicatius eo ostendit, quia remotis limitibus legis mosaicae etiam alienigenae et eunuchi (cf. Deut. 93, 4 seq.) locum et honorem praecipuum habebunt. Qua re simul illud iustificabit multos 58, 11 magis declaratur et quae 34, 18 et 35, 5 paucis dicta sunt uberius illustrantur. Magna emphasi vates urget spem beatitatis et honoris praecipui in theocratia unice collocari in Dei cultu et fideli observatione iustitiae. Ad quam observationem ut omnes stimulet, transit ad delineandam sortem illorum qui abiecto timore Dei cupiditatibus suis et sceleribus et idololatriae variis generibus indulgent. lis ruinam et interitum denuntiat et ita sibi viam parat sorte piorum atque impiorum inter se comparata ad notam illam clausulam : non est pax impiis. Hac vero impiorum sortisque eorum descriptione vates latius ea prosequitur, quae iam passim in huius sectionis orationibus tetigerat; scil. fore multos ex Israel qui Deo et servo Domini fidem et obedientiam denegent; ita 49, 4; 50, 11; 53, 1. 8. Impiorum miseria et poena descripta quasi a parte contraria (cf. 8, 24 seq. 29, 9; 30, 16. 33; 34, 1 seq.) stimulos addit ad prosecutionem verae iustitiae et salutis. Denique minime negligendum est quantopere propheta eiusmodi et adhortationibus et increpationibus indolem theocratiae novae esse spiritualem et omnino ad veram pietatem fovendam atque ad exstirpanda scelera esse natam factamque doceat atque inculcet. Id quod uberius etiam et efficacius in tertia sectione praestatur.
Magna illa salute et gloria proposita (88, 12. 13) vates denuo, uti 55, 6. 7, viam demonstrat qua ad eam perveniri possit;
56:2
v. 2 « beatus vir qui facit hoc et filius hominis qui apprehendet istud, custodiens sabbatum mne polluat illud, custodiens manus suas ne faciat omne malum » ; —ài. e. exnoto hebraismo : ne quidquam mali faciat. Requiritur, ut non solum faciat bonum una fortasse alterave vice, sed ut apprehendat i. e. constanter ac firmiter retineat. Ex priore decalogi tabula unam legem sabbati commemorat, quia in ea cultus Dei et fides in ipsum et spes et amor continentur et exercentur (cf. 58, 13). Adde prophetam alias quoque per modum synecdoches unum actum unamve virtutem pro toto genere commemorare; ita v. g. iurare per Iahve (19, 48 et 45, 94 et 48, 1). Demum probabilissime haec lex sabbati ut inculcaretur, ipsa negligentia et socordia aequalium Isaiae postulabatur ; nam tempore quoque Ieremiae haec sabbati lex multimodo violabatur; unde explicite monentur aequales leremiae : nolite portare pondera in die sabbati (Ier. 11, 21 et seq.) et saepe accusantur ludaei de violatione sabbati (cf. Ez. 20, 19. 13. 16. 21. 94; 22, 8. 26 etc.), quam ante exsilium admiserunt. Haec observatio etiam propterea optime commemoratur, quia in ea certum quoddam habetur indicium quo loco apud populum sit et habeatur cultus et adoratio Dei; est scil. sollemnis et publica professio qua fide et qua in Deum reverentia et obedientia populus rebus terrenis posthabitis bona altioris ordinis quaerat. Is. 56, 2-5 363 ria non intelligitur. Accedit quod ex Ezechielis querelis scimus (cf. Ez. 20, 19 seq. 22, 8 seq.) revera multam ante exsilium in sabbati violatione peccatum fuisse : sabbata mea polluisti, a sabbatis meis averterunt oculos suos,sabbata mca violaverunt vehementer ete. Cur ergo talis adhortatio aliena censenda est a tempore Isaiae ? Quam aegre multi tulerint observationem. sabbati, etiam per Amos (8, 5) docemur. Ergo non solum Nehemias (10, 34 ; 13, 15) de eius violatione conqueritur ; proinde talis adhoitatio minime arguit tempus exsilii. Et ab hac salute a Domino per servum Domini oblata excluditur nemo; limites quos lex mosaica fixit removentur; ibi enim Deut. 23, 1-3 et eunuchus et Ammonites et Moabites prohibentur ab ingressu in ecclesiam Dei. Sed iam alia promulgatur lex
56:3
v. 3 « et non dicat filius advenae qui adhaeret Domino dicens. : separatione dividet me Dominus a populo suo; et non dicat eunuchus : ecce ego lignum aridum »! — cf. Mich. 71, 11. Soph. 2, 41. Electio particularis qua Israel prae reliquis gentibus est in peculium Dei assumptus iam non dicit exclusionem aliorum ; cf. 19, 25. Maceries qua separabantur est ablata; gentes ad domum Dei Iacob accedentes (2, 3) etiam in populum Dei assumuntur. Hac promissione illimitata simul declarantur ea quae 45, 6 et 54, 15 et 55, 4. 5 dicta sunt. Cum in vetere lege fecunditatis promissio tamquam divinae benedictionis signum esset data (Ex. 23, 26. Deut. 1, 14), eunuchus peculiari maledictioni subiacere videbatur. Sed hanc iam tollit Dóminus promissione singulari
56:4
v. 4 « quia haec dicit Dominus eunuchis : qui custodierint sabbata mea et elegerint quae ego volui et tenuerint foedus meum, v. 5$ dabo eis in domo mea et in muris meis locum et nomen melius a filiis et filiabus; nomen sempiternum dabo eis quod non peribit »; —- sanctitas interna postulatur quae triplici ratione declaratur : in fideli sabbati observatione, in vita reliqua qua quae Domino placita sunt (hebr.) opere peragunt et in constanti foederis custodia. Quae si praestiterint, in familia Dei vel inter Dei familiares habebunt locum et nomen melius filiis et. filiabus (hebr.) vel nomen melius prae filiis et filiabus, nomen praeclarius quam si haberent filios et filias; nomen scil. eorum i. e. gloria, aestimatio, laus in aeternum non cessabit. Vetere lege excludebantur ab ecclesia Domini ; iam iis in domo Dei, in templo, in muris Domini, in civitate Dei, ergo inter cives ac familiares Dei conceditur locus et nomen i. e. admittuntur cum honore ; immo excellentiore gloria digni'censentur quam prole numerosa acquirere potuissent. Praeterea momen aeternum habebunt. Hoc aliqui explicant : in aeternum vivent in hominum memoria (Kn. Sein. Del.) ; sed haec consolatio esset uti falsa, ita futilis. Quomodo enim fieri potest, ut memoria eunuchorum in aeternum in templo et in civitate Dei et apud homines conservetur? ltespondent aliqui : monumento (7) erecto. Sed num propheta censendus est serio promittere velle cuivis eunucho monumentum in templo et civitate in aeternum duraturum ? Si vero haec promissio in se est ridicula neque ser?o fieri potest a viro sensato, certe a sensu longe aliena est reputanda. Proinde nomen dicit, uti saepe, honorem, gloriam ; ille ergo coram Domino, in conspectu Domini vivet in aeternum peculiari honore insignitus (cf. Osor. For. Sanct. Pint. Sasb. Sa, Lap. Mar. etc.). Unde certissime innuit vates in nova theocratia virginitate et coelibatu locum et honorem in familia Dei acquiri excellentiorem quam generatione et posteritate; quare hisce promissis omnino praeludere censendus est verbis Christi Matth. 19, 11. 19. Si enim qui ab hominibus facti sunt eunuchi vel tales nati, honorem maiorem apud Deum acquirere possunt dummodo hanc cum pietate conditionem ferant, ab eodem certe non excluduntur qui propter regnum coelorum ad maius Deo obsequium praestandum statum coelibem eligunt. Quare hic locus insignis est de praemio et dignitate virginitatis (cf. S. Hier. Cyr. Sanct. Lap. Tir. apud quos praeclari quoque SS. Patrum loci allegantur). mittit, sed qua ratione monumentum iam eo ipso maiorem famam ac celebritatem cuivis conciliet quam benedictio Dei in filiis filiabusque conspicua, iterum difficile intelligitur. Quod ut reddant probabile, advertunt fieri posse vel ut filii sint degeneres et ita ignominiam parentibus pariant vel ut posteri post aliquas generationes sine heredibus e vita excedant et ita nomen parentum deleatur, eunuchum autem monumento erecto in meliore esse conditione ; nam neque ei quidquam timendum esse opprobrii a filiorum iniquitate neque nomen eius interiturum esse posteritate deleta ; adesse scil. pro eunucho monumentum perpétuum famae eius praeconem. Vides quot opus sit hypothesibus, ut sensus habeatur ; et num revera habetur sensus promissione prophetica dignus ? Minime. Nam ubi erit eunuchi nomen et gloria, s; monumentum illud iam nemo prae aliorum multitudine aspexerit ? vel si casu coneciderit ? num quodvis monumentum in aeternum stabile sibi finxit [saias ? Unde nomen melius hoc sensu capi nequit. Remanet ergo sensus quem supra dedi, ut nomen sit gloria et honor apud. Deum, apud quem 1alis in aeternum vivit. Nomen melius ergo revera excellentiorem quandam in theocratia dignitatem dicit et perperam id a Schegg negatur. Si vero alii suam explicationem eo fuleiant, quod Israelitis vita post mortem qua quisque immortalis sit plane fuerit incognita (Sein. NNaeg.), vehementer errant. Nam animam esse immortalem [sraelitae plane noverunt. Id iam ex modo colligitur quo de animae creatione sermo est in Genesi (2, 7), quo mortui dicuntur colligi et congregari ad patres; et cum apud Aegyptios antiquissimos et apud Assyrios et Babylonios haec sententia de vita post. mortem fuerit pervulgata (cf. liber qui dicitur mortuorum apud Aegyptios, das Todtenbuch, vel apud Assyrios et Babylonios in mythis de Izdubar et de descensu in infernum ; plurima testimonia collecta invenies a de Hummelauer in Stimmen aus Marià Laach 1877, XII p. 21 seq. XIII p. 91; 1876 X p. 393et Knabenbauer, Zeugniss des Menscheugeschlechtes p. 9 seq. 159), quomodo quis ea solum consideratione adhibita in quaestionem vocare poterit eandem apud [sraelitas fidem ? Nonne ipsa necromantia adeo ubique pervulgata eandem testatur fidem ? Kt si Isaias adeo urget et inculcat salutem Domini esse sempiternam, nunquam deficere etsi coeli et terra liquescant et atterantur (51, 6), quid aliud poterit cogitari nisi fore post mortem aliam vitam? Praeterea cf. Ps. 18, 10; 48, 16 . 72, 94. Prov. 15, 24. Iob 19, 25 etc. de qua re vide Zschokke, Theologie der Propheten p. 594-617 et fasciculos : Der Katholik 1877. II. Cum igitur eunuchus locum obtineat vel portionem et honorem meliorem in Dei familia et in theocratia, iam non est lignum aridum (v. 3) : et querela illa quae in vetere foedere iure fundi poterat iam nullo modo valet in nova ; in hac illud obtinet : qui potest capere, capiat. Iam filio quoque advenae (v. 3) eae fiunt promissiones quibus in eadem eum Israelitis dignitate agnoscitur
56:6
v. 6 « et filios advenae qui adhaerent Domino ut colant eum et diligant nomen eius ut sint ei in. servos, omnem custodientem sabbatum ne polluat illud et tenentem. foedus meum v. 'i adducam eos in montem sanctum meum et laetificabo eos in domo orationis meae; holocausta eorum et victimae eorum placebunt mihi super altari meo, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis populis »; — iterum prius, ut v. 4, recensentur conditiones in v. 6. Iam alienigenae penitus aequiparabuntur Israelitis : ut isti ad montem Dei, ad montem templi, tamquam ad centrum et sedem theocratiae ascendunt, ita alienigenas Dominus ipse adducet, in templum suum eos admittet, benedictionibus ditabit, eorum sacrificia magna cum approbatione suscipiet; iam enim templum est domus orationis pro cunctis populis. Vide ad 2, 3. Cultum Dei describit vates ex norma vetere. Duo commemorat : sacrificia et orationem ; quae duo varie inter se differunt. Ergo pro nova quoque theocratia mentionem facit sacrificii praeter orationem. Et revera quomodo actus ille nobilissimus cultus Dei qui in sacrificio consistit desit in nova theocratia, quippe quae longe superior et excellentior priore cultum etiam debebit Deo exhibere longe sollemniorem et praestantiorem? Adde quod Is. 66, 21 dé sacerdotibus sermo fit ex gentibus assumptis. Innuitur ergo sacrificium revera fore in nova theocratia, de quo explicatius vaticinatur Malachias (1, 11). Dei amor et benevolentia in nova theocratia pulcherrime depingitur in laelificabo eos in domo orationis meae; ibi ergo bona et dona Dei sunt reposita, inde exhilarantur donis eius affluentes et spe sanctorum ditat; (S. Cyr.). Quanta bona et quae consolatio reposita sit in oratione, docet propheta, ad quae verba optime convenit illud : tristatur aliquis vesirum? oret (Iacob 5, 13). Illi praesertim /aetari dicebantur coram Domino qui sacrificiis laudis et gratiarum actionis oblatis epulis accumbebant sacrificalibus, quibus intima cum Deo coniunctio, amicitia, bonorum communicatio repraesentabatur (cf. 23, 6. 9, quo loco et novae epulae illae sacrificales et exsultatio coram Domino describuntur). Domum Dei esse domum orationis cunctis nationibus et theocratiam novam continuo magis magisque iri propagatum et dilatatum, indicatur
56:8
v. 8 « ait Dominus Deus qui congregat dispersos Israel : adhuc congregabo ad, eum congregatos eius »; — salus est ex Iudaeis et Iudaeo primum evangelium est annuntiandum et Deus populum suum non abiicit, congregabit dispersos Israel, sed praeter Israelitas : amplius congregabo ad eum (addens) ad congregatos eius hebr. i. e. idem quod Christus dixit : alias oves habeo... ut fiat unum ovile et unus pastor (Ioan. 10, 16) ; cf. 44, 5; 45, 94; 54, 15; 55, S. Hoc continuo augmento theocratiae pulehre quoque illustratur illud : videbit semen, iustificabit multos (98, 11). Cum diserte sermonem inferat propheta de congregatione dispersorum Israel, patet eum loqui de periodo instaurationis; proinde ea quoque quae de eunuchis dixerat, ad eam periodum spectare. Unde prorsus immerito et omni orationis contextu neglecto aliqui ex hoc loco deducunt vatem contradicere vel sese opponere legi mosaicae vel vatem indolem habuisse multo benigniorem quam legislatorem etc. (ita v. g. Sein.). Verum ea omnia in ventum dicuntur et vane declamantur, cum ex v. 8 et ex oratione antecedente cui haec intime conserta est appareat vatem de instaurata loqui theocratia; huius ergo indolem universalem depingit, sicut iam in parte priore (2, 3; 925, 6 etc.) depinxerat et etiam saepius in hac parte.
56:9
v. 9 « Omnes bestiae agri venite ad devorandum, universae bestiae saltus » ! — tamquam poenam minatus erat Deus : immittam in vos bestias agri quaeconsumant vos (Lev. 26, 22), et devorabunt eos aves morsu amarissimo, dentes bestiarum immittam in eos (Deut. 32, 24; cf. Ier. 12, 9. Ez. 34, 5; 39, 4. Os. 13, 8), quare de vero sensu dubitari nequit. Certe enim poena denuntiatur. Gentes igitur ea imagine invitantur inimicae, gentes quae prope sunt et quae longius absunt, ut veniant et infideles ex Israelitis deleant. Consideratur etenim populus sub malis ducibus, de quibus v. 10 seq., tamquam grex ' * ' dispersus, relictus sine custodia, quem igitur omnes facile et impune praedam agunt. Ea adhortatione vates declarat, quanta indignatione feratur in rebelles et contumaces ; habes idem quod 2, 9 : ne ergo dimittas eis. Verba haec sensu minaci plerique accipiunt; ita v. g. Theod. qui de clade a Romanis illata explicat, S. Ephr. Haimo, Thom. Osor. Pint. For. Sasb. Mald. Sanct. Sa, Mar. Lap. Men. Tir. Calm. Schegg, Rohl. Troch.; pauci sensu fausto ac si gentes invitarentur ad bona messianica capessenda (Euseb. Hahn); utramque explicationem afferunt S. Hier. Cyr. Procop. et singularem JVaeg. qui versum ad v. 8 adiungens ita exponit, ut quemadmodum 33, 12. 13 pro plantis glorificatio praedicitur in regno messianico, ita simile quid iam bestiis quoque annuntietur. De qua re vide notata ad 11, 6 seq. — Sed verba ipsa, adhortatio, et quae subsequuntur sensum adesse minacem ostendunt. Cur enim gentibus in praedam et conculcationem futuri sint, declaratur ex eo quia qui curam populi agere debebant et custodes esse ac vindiees iusti turpiter ab officio desciyerunt
Repente vates transit ad increpationem malorum. Sed reprehensio ista iam etiam in antecedentibus est praeparata. Non solum enim saepius quid bonis quidve malis obventurum esset arcte omnino inter se contexuit (cf. 3, 10. 41; 71, 16. 17; 8, 14; cap. 34 et 35; 41, 5. 8; 48, 21. 22 etc.) , sed modo 53, 1 monuerat : derelinquat impius viam suam; hane monitionem ut se praeparent ad salutem accipiendam, iam fulcit descriptione contraria, ostendens ruinam rebellium et singula quae apud populum grassantur scelera perstringens. Ita propheta quae pro periodo futura annuntiaverat pro suis aequalibus reddit proficua iis ostendens quam longe absint a norma quam Deus observatam vult. Locutus erat v. 8 de benigna congregatione qua congregabit /srael; verum ne nominis communione et cognatione sanguinis elati falsae se tradant impii securitati, quid iniquis immineat pro benigna illa assumptione, breviter ac nervose proponit
56:10
v. 10 « speculatores eius caeci omnes, nescierunt universi ; canes muti non valentes latrare, videntes vana, dormientes et amantes somnia »; — speculator, qui in alta specula positus in longinquum prospicit, hostium adventum nuntiat etc. communiter dicitur propheta (cf. 91, 6. Ier. 6, 4'1. Ez. 3, 11; 38, 7. Hab. 2, 1). Hoc ergo loco vel de pseudoprophetis est sermo vel in universum de iis quibus incumberet prospicere populo. Iam quantopere a munere sint alieni, inepti, proinde quot et quanta damna ab eis necessario proventura sint, describitur : sunt caeci, ergo ad prospiciendum e specula et ad hostis adventum videndum quam ineptissimi ; nescierunt, intelligentia, rerum cognitione carent; nihil valent edicere et annuntiare de periculis imminentibus; sunt delirantes; si quid edunt, deliria vel somnia vel vana proferunt quibus alios in errorem inducunt; sunt cubantes (hebr.) quieti scil. dediti et «nantes somni (hebr.). Proinde in omnibus quam maxime oppositi sunt speculatoribus. Cum v. 11 de. pastoribus fiat mentio, qui populi duces et magistratus nominari solent (cf. Ier. 2, 8; 3, 15; 50, 6. Ez. 34, 1. Zach. 11, 3 etc.), etiam hoc loco consultius erit vocem de iis accipere et non tam arcte de pseudoprophetis solum ; hos etiam suas agere partes perniciosas, utique certum est; quae in latina versione quam maxime pseudoprophetas designare videntur : videntes vana, amantes somnia in hebr. non adsunt; quare nihil obstat interpretationi magis amplae. Ubi scil. 5. Hier. vertit videntes vana, legitur in hebr. Qvi £z. ey. quae vox utique alludit ad mv» videntes, quales esse debebant. Explicant eam ex arab. delirare, loquentes deliria (Mar. Malv. Del.); alii vertunt. somniatores (Sein. Or. Rohl.), alii explicant de sono quem canes dormientes quandoque edere solent (Naeg.). LXX verterunt $vozwiatóusvot, Ag. exvvxtóusvot, Sym. ópxuxccai, Syrus reddidit verbo vq gaudere, laetari; Chald. verüt dormientes; S. Hier. potus sensum quam vocem ipsam reddere voluisse videtur videntes vana vertens et notionem coniectans. « Removit supra propheta a speculatoribus et praefectis id quod in canibus laudamus et experimur, nempe fidem, domus custodiam et vi- giles excubias latratumque non minus opportunum et gratum domino quam ingratum et importunum furi; nunc illud speculatoribus attribuit . quod in cane fastidimus et exsecramur » (Sanct.),
56:11
v. 11 « et canes impudentissimi nescierunt saturitatem ; ipsi pastores ignoraverunt intelli-. gentiam ; omnes in viam suam declinaverunt, unusquisque ad. avaritiam suam, a summo usque ad novissimum »; — una res in qua non molliter quiescunt et dormiunt sed valde acres sunt et alacres est avarilia et cupiditas insatiabilis; hebr. et canes validi appetitu vel fortes cupiditate (cf. Mald. Mar. Malv. et recentiores) i. e. voraces, insatiabiles; quos ergo auri sacra fames excruciat et qui avaritiae implicati ius pervertunt, rapiunt, opprimunt alios. Unde non sine indignatione vates subdit in hebr. et tales sunt pastores! i. e. eiusmodi non hominibus, sed bestiis cura populi incumbit? quam misere gregem lacerabunt? Pergit eos describere : nihil muneris sui intelligunt, nesciunt neque quidquam vident quod ad communem utilitatem promovendam pertineat; ergo omni prudentia destituti plane inepti sunt ad gubernandum. Neque Dei legem vel populi commodum respiciunt ; verum suas singuli vias respiciunt et sequuntur, propriae utilitati et cupiditati tantum intenti, publicam salutem vero flocci habentes; hebr. ad suwm quisque quaestum, haec itaque est via quam alacriter terunt a summo ad. novissimum, ut S. Hier. phrasim hebr. (proprie ab extremo eus i. e. quasi in toto ambitu, per singula) bene reddidit. Tales nobis h. l. exhibentur pastores et duces populi quales propheta etiam cap. 5 descripsit (cf. v. 8. 23). Oppressione aliorum ditescunt; divitiis abutuntur ad ebrietatem, uti viri illi fortes (5, 22) et potentes ad miscendum vinum. Quam sint praeclari pastores, mimesi vates exhibet
56:12
v. 19 « venite, sumamus vinum, impleamur ebrietate ! et erit sicut hodie, sic et cras et multo amplius »! — en bonum pro futuro propositum! hebr. venite, afferam ! vinum et inebriemur sicera, et erit sicut hic dies crastinus magnus supra modum valde i. e. omnibus diebus crapulam continuabimus, immo augebimus (Mar. Malv.). Animos igitur produnt in malo obfirmatos, voluptatibus plane immersos, a resipiscentia alienissimos ; cf. 28, 1. Neque quidquam mali sibi timent, quamvis ingruentis calamitatis signa haud obscura iam adsint (37, 1), e contra illa ludibrio habentes sibi in dies lautiora conQuemadmodum supra 5, 12 heluones illos descripsit poculis et lasciviae immersos, at opus Domini non respicientes nec opera manuum eius considerantes, ita eodem modo hic subdit gravia illa indicia instantis calamitatis ab iis plane negligi, re nulla illos ad resipiscentiam adduci; ita B1, 4 « iustus perit et non est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat ; a facie enim malitiae collectus est iustus » ; — hebr. et viri pii auferuntur dum nemo intelligit vel ita ut nemo intelligat, attendat vel perpendat quid ea re portendatur. Mors enim praematura iusti magnam continet admonitionem, quia Deus eum e vita avocat ne maiora mala ingruentia experiatur, uti dicitur ad Iosiam regem pium : « colligam te ad patres tuos et colligeris ad sepulerum tuum in pace, ut non videant oculi tui omnia mala quae indueturus sum super locum istum » (4 Reg. 22, 20). Quare in eiusmodi mortibus frequentioribus praesagia adsunt non obscura ruinae instantis; sed speculatores illi caeci, nihil intelligentes, eiusmodi indicia minime advertunt. Ita plerique verba intelligunt (cf. S. Ephr. Osor. Sasb. Mald. Pint. Est. Sanct. Malv. For. Mar. Lap. etc.) et potest adiungi cum Sanct. cum viris iustis simul tolli civitatis et reipublicae praesidium quod irae divinae impetum suspendat atque retardet. Nam si Sodoma decem habuisset iustos, non interiisset, immo unum virum iustum quaerit Deus in Ierusalem, ut universae ignoscat civitati : circuite vias Ierusalem et aspicite et considerate et quaerite in plateis eius, an inveniatis virum facientem iudicium et quaerentem fidem et propitius ero ei (ler. 3, 1). Quid vero portendatur in mortibus piorum et quid non advertant, indicatur ultimo membro : « facie i. e. propter malum imminens, ne in illud incidat, iustus e vita tollitur a numine benigno, ne scil. dicere cogatur cum Mathathia : vae mihi, ut quid natus sum videre contritionem populi mei et contritionem civitatis sanctae (1 Mach. 2, 1). Diligenter nota et perpende, in hoc versu adesse testimonium egregium vaticinium hoc non potuisse scribi versus finem exsilii. Nam versus finem exsilii non calamitas, sed id prope erat quod amantissimus quisque religionis et patriae maximis expeteret votis; ergo eo tempore iusti non e vita tolli debebant, ergo eo tempore propheta non de ruina imminente, sed de salute instanti locutus fuisset. Verba autem tempus indicant ingruentis calamitatis publicae, quales Isaiae aetate plures acciderunt, nulla vero in fine exsilii. ultimum membrum ei explicationi omnino refragatur; nam in ea suppositione nón potest dici: nemo intelligit iustum pravitate aliorum esse interemptum. Quomodo enim hoc ignorari potest, si ipsi primores malitia pios occidunt? vel quam mira esset et plane incredibilis sententia ne tantum quidem iis inesse intelligentiae, ut perciperent per malitiam et impietatem publice grassantem fieri, ut iusti mortis condemnarentur ? [n priore vero explicatione adest sensus gravis et vehemens et ultimum membrum plane et nervose adnectitur. Hebr. proprie dicitur e conspectu mali *32:2 id quod aliqui vertunt : antequam, infortunium eveniret (cf. Diestel, Del.) aliis eam notionem quae proprie in *z25 habetur negantibus ; sed etsi notio usitata retinetur sensus fere idem elicitur. — Sunt qui ?ustum intelligant Christum (cf. S. Hier. Cyr. Theod.); sed praeter alia membrum parallelum, ut iam For. monet, ostendit neque proprie neque praecipue de Christo esse sermonem. Sententia est generalis; sed applicatio àd tempus Christi facile fluit; iure enim dicemus quod S. Paulus Iudaeis dixit de cap. 6 : bene Spiritus sanctus locutus est per Í[saiam prophetam ad patres uostros.. (Act. 98, 95; ef. S. Hier. Cyr. Theod. Lap.). Atque revera quae vates modo reprehendit in ducibus populi ea etiam de tempore Christi valere, satis ex evangeliis elucet. Uti ergo ipse Christus ea quae Isaias de suis aequalibus dicit etiam applicat ad suae aetatis homines (Is. 97, 13. Matth. 45, 8. Marc. 7, 6), ita quae hic dicuntur iterum iterumque Christi et apostolorum tempore opere sunt expressa. Bene autem agitur cum iustis morte sublatis. Dum enim impii ingruenti reservantur calamitati, illi in pace quiescunt et tranquillitate :
56:1
… (Ier. 31, 25) nel regno messianico a quanti avevano penato (Is. 49, 10; 55, 1-2 «senza danaro»; cf. Eccl. 51, 33; Apoc. 22, 17). L'espressione è spiritualmente evocatrice, che nella Bibbia «fame e sere indica spesso il desiderio dei beni sovratterreni (Is. 56, 1; Ier. 31, 25; Am. 8, 11; Ps. 41, 2-3; 106, 9), che Dio soddisferà appieno.
… Contro la corrente più ristretta che si opponeva alla diffusione del jahwismo tra i gentili, si sentì il bisogno di affermare il non esclusivismo della religione di Jahweh nei confronti dei pagani (cf. Is. 56, 1-9). L'autorità divina del libro è attestata da Gesù (Mt. 12, 39-41; Lc. 11, 29-32).
… Giustizia e misericordia (cf. Ps. 36, 11; Is. 56, 1; Ier. 23, 6; Dan. 9; 7; Cor. 1, 3; Eph. 2, 4), convengono a Dio in senso proprio, formale ed eminente, identificando l'apparente antinomia dei loro concetti nell'unità superiore della Deità. …
56:2
L'esclamazione declarativa iniziata con « beato » (ebr. 'afri, « beatitudini di... ») ricorre nel Vecchio Testamento (Deut. 33, 29; I Reg. 10, 8; Job 5, 17; Prov. 3, 13, 18, e altre 6 volte; Eccle. 10, 17; Is. 30, 18; 32, 20; 56, 2; Dan. 12, 12), specialmente nei Salmi (Ps. 1, 1, e altre 25 volte). …
56:4
l'ammaestramento del Salvatore (basti citare la sesta beatitudine: «beati i puri di cuore, perché essi vedranno Dio» [Mt. 5, 8]), e tutta una serie di elogi proclamati dalla S. Scrittura o alla virtù stessa (Tob. 3, 16; Sap. 3, 13; Ecli. 42, 9-10; Is. 56, 4-5) o alle persone che vi si distinsero (Giuseppe [Gen. 39, 6-12]; Giuditta [Iud. 16, 26]; Susanna [Dan. 13, 63]); d) la c. è stata comunemente chiamata nella patristica e nell'ascetica …
56:6
… diffusione Sion (Os. 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); sarà fonte di benedizioni per tutte le genti (Ez. 34, 26 = Gen. 12, 2). Caratteristiche del regno del M.: la remissione dei peccati e la santità: Is. 56, 6; 57, 13; Ier. 31, 23-34; Ez. 36, 25-28; ecc. (cf. Lc. 1, 77 sgg.); la pace, ordine perfetto nelle relazioni di ciascuno con Dio e con il prossimo: Is. 9, 6 sg.; Mi. 5, 5; Ez. 34, 25 …
56:10
… Theol., 1ᵃ-2ᵃᵉ, q. 34, a. 4; e qq. 31-35). Anche la S. Scrittura condanna apertamente questa teoria (Sap. 2, 1-9; Is. 22, 13; 56, 10 sgg.; I Cor. 15, 32; Lc. 12, 15-21; 16, 19 sgg.).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.