They that loue God, must loue his natural sonne IESVS, and his sonnes by adoption, and keepe his commaundements, vvhich to the regenerate are light. 4 But not, vnles they continue in the Catholike faith, namely of this article, that IESVS is the sonne of God, and therfore able to giue vs life euerlasting, 14 and al our petitions, 16 and our praiers for al our brethren that sinne not vnto death, dying in their mortal sinnes by impenitence. Last of al, he vvarneth them not to communicate vvith idols.
1Whosoever believeth that Jesus is the Christ, is born of God. And every one that loveth him who begot, loveth him also who is born of him.Chiunque crede, che Gesù è il Cristo, egli è nato di Dio. E chiunque ama colui, che generò, ama ancora colui, che è nato di quello.WHOSOEVER beleeueth that IESVS is Christ, is borne of God. And euery one that loueth him vvhich begat: loueth him also vvhich vvas borne of him.Omnis qui credit quoniam Jesus est Christus, ex Deo natus est. Et omnis qui diligit eum qui genuit, diligit et eum qui natus est ex eo. 2In this we know that we love the children of God: when we love God and keep his commandments.Da questo conosciamo, che amiamo i figliuoli di Dio, se amiamo Dio, e osserviamo i suoi comandamenti.In this vve knovv that vve loue the children of God: vvhen as vve loue God, and keepe his commaundementes.In hoc cognoscimus quoniam diligamus natos Dei, cum Deum diligamus, et mandata ejus faciamus. 3For this is the charity of God: That we keep his commandments. And his commandments are not heavy.Imperocché questo è amare Dio, che si osservino da noi i suoi comandamenti: e i suoi comandamenti non sono gravosi.For this is the charitie of God, that vve keepe his commaundements: and his commaundementes are not heauy.Hæc est enim caritas Dei, ut mandata ejus custodiamus: et mandata ejus gravia non sunt. 4For whatsoever is born of God overcometh the world. And this is the victory which overcometh the world: Our faith.Imperocché tutto quello, che è nato di Dio, vince il mondo: e in questo sta la vittoria vincente il mondo, nella nostra fede.Because al that is borne of God, ouercommeth the vvorld. and this is the victorie vvhich ouercommeth the vvorld, our faith.Quoniam omne quod natum est ex Deo, vincit mundum: et hæc est victoria, quæ vincit mundum, fides nostra. 5Who is he that overcometh the world, but he that believeth that Jesus is the Son of God?Chi è, che vince il mondo, se non colui, che crede, che Gesù è Figliuolo di Dio?Vvho is he that ouercōmeth the vvorld, but he that beleeueth that IESVS is the sonne of God?Quis est, qui vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus est Filius Dei ? 6This is he that came by water and blood, Jesus Christ: not by water only but by water and blood. And it is the Spirit which testifieth that Christ is the truth.Questi è quegli, che è venuto coll'acqua, e col sangue, Gesù Cristo: non coll'acqua solamente, ma coll'acqua, e col sangue. E lo Spirito è quello, che attesta, che Cristo è verità.This is he that came by vvater and bloud IESVS Christ: not in vvater only, but in vvater and bloud. And it is the Spirit vvhich testifieth, that Christ is the truth.Hic est, qui venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus: non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et Spiritus est, qui testificatur quoniam Christus est veritas.
7And there are Three who give testimony in heaven, the Father, the Word, and the Holy Ghost. And these three are one.Imperocché tre sono, che rendono testimonianza in cielo, il Padre, il Verbo, e lo Spirito Santo: e questi tre sono una sol cosa.For there be three vvhich giue testimonie in heauen, the Father, the Vvord, and the Holy Ghost and these three be one.Quoniam tres sunt, qui testimonium dant in cælo: Pater, Verbum, et Spiritus Sanctus: et hi tres unum sunt. 8And there are three that give testimony on earth: the spirit and the water and the blood. And these three are one.E tre sono, che rendono testimonianza in terra, lo spirito, l'acqua, e il sangue, e questi tre sono una sola cosa.And there be three vvhich giue testimonie in earth: the spirit, vvater, and bloud. and these three be one':Et tres sunt, qui testimonium dant in terra: spiritus, et aqua, et sanguis: et hi tres unum sunt. 9If we receive the testimony of men, the testimony of God is greater. For this is the testimony of God, which is greater, because he hath testified of his Son.Se ammettiamo la testimonianza degli uomini, maggiore è la testimonianza di Dio: or questa è la testimonianza di Dio, la quale egli ha renduta al Figliuolo suo, la quale è maggiore.If vve receiue the testimonie of men, the testimonie of God is greater. because this is the testimonie of God vvhich is greater, that he hath testified of his sonne.Si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est: quoniam hoc est testimonium Dei, quod majus est, quoniam testificatus est de Filio suo. 10He that believeth in the Son of God hath the testimony of God in himself. He that believeth not the Son maketh him a liar: because he believeth not in the testimony which God hath testified of his Son.Chi crede nel figliuolo di Dio, ha in se la testimonianza di Dio. Chi non crede al Figliuolo, fa lui bugiardo: perché non crede alla testimonianza renduta da Dio al Figliuol suo.He that beleeueth in the sonne of God, hath the testimonie of God in him self. He that beleeueth not the Sōne, maketh him a lier: because he beleeueth not in the testimonie vvhich God hath testified of his sonne.Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se. Qui non credit Filio, mendacem facit eum: quia non credit in testimonium quod testificatus est Deus de Filio suo. 11And this is the testimony that God hath given to us eternal life. And this life is in his Son.E la testimonianza è questa, che Dio ci ha dato la vita eterna. E questa vita è nel Figliuolo di lui.And this is the testimonie, that God hath giuen vs life euerlasting. And this life is in his sonne.Et hoc est testimonium, quoniam vitam æternam dedit nobis Deus: et hæc vita in Filio ejus est.
12He that hath the Son hath life. He that hath not the Son hath not life.Chi ha il Figliuolo, ha la vita: chi non ha il Figliuolo, non ha la vita.He that hath the Sonne, hath life. he that hath not the sonne of God, hath not life.Qui habet Filium, habet vitam: qui non habet Filium, vitam non habet. 13These things I write to you that you may know that you have eternal life: you who believe in the name of the Son of God.Queste cose scrivo a voi: affinchè sappiate, che avete la vita eterna voi, che credete nel nome del Figliuolo di Dio.These thinges I vvrite to you, that you may knovv that you haue eternal life which beleeue in the name of the sonne of God.Hæc scribo vobis ut sciatis quoniam vitam habetis æternam, qui creditis in nomine Filii Dei. 14And this is the confidence which we have towards him: That, whatsoever we shall ask according to his will, he heareth us.E questa è la fiducia, che abbiamo in lui: che qualunque cosa chiederemo secondo la volontà di lui, egli ci esaudisce.And this is the confidence which vve haue toward him: that, vvhat soeuer vve shal aske according to his vvill, he heareth vs.Et hæc est fiducia, quam habemus ad eum: quia quodcumque petierimus, secundum voluntatem ejus, audit nos. 15And we know that he heareth us whatsoever we ask: we know that we have the petitions which we request of him.E sappiamo, che ci esaudisce, qualunque cosa gli chieggiamo: lo sappiamo, perché abbiamo l'effetto delle richieste, che a lui facciamo.And vve knovv that he heareth vs vvhatsoeuer vve shal aske: vve knovv that vve haue the petitions vvhich vve request of him.Et scimus quia audit nos quidquid petierimus: scimus quoniam habemus petitiones quas postulamus ab eo. 16He that knoweth his brother to sin a sin which is not to death, let him ask: and life shall be given to him who sinneth not to death. There is a sin unto death. For that I say not that any man ask.Chi sa, che il proprio fratello pecca di peccato, che non mena a morte, chiegga, e sarà data la vita a quello, che pecca non a morte. Havvi un peccato a morte: non dico, che uno preghi per questo.He that knoweth his brother to sinne a sinne not to death, let him aske, and life shal be giuen him, sinning not to death. There is a sinne to death: for that I say not that any man aske.Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem: non pro illo dico ut roget quis. 17All iniquity is sin. And there is a sin unto death.Ogni iniquità è peccato: ed havvi peccato, che mena a morte.Al iniquitie, is sinne. And there is a sinne to death'.Omnis iniquitas, peccatum est: et est peccatum ad mortem.
18We know that whosoever is born of God sinneth not: but the generation of God preserveth him and the wicked one toucheth him not.Sappiamo, che chiunque è nato di Dio, non pecca: ma la divina generazione lo custodisce, e il maligno nol tocca.Vve know that euery one vvhich is borne of God, sinneth not: but the generation of God preserueth him, and the vvicked one toucheth him not.Scimus quia omnis qui natus est ex Deo, non peccat: sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. 19We know that we are of God and the whole world is seated in wickedness.Sappiamo, che siamo da Dio: e tutto il mondo sta sotto il maligno.Vve knovv that vve are of God, and the vvhole vvorld is set in vvickednesse.Scimus quoniam ex Deo sumus: et mundus totus in maligno positus est. 20And we know that the Son of God is come. And he hath given us understanding that we may know the true God and may be in his true Son. This is the true God and life eternal.E sappiamo, che il Figliuolo di Dio è venuto, e ci ha dato mente, per conoscere il vero Dio, e per essere nel vero Figliuolo di lui. Questi è vero Dio, e vita eterna.And vve knovve that the sonne of God commeth: and he hath giuen vs vnderstanding, that vve may knovv the true God, & may be in his true sonne. This is the true God, & life euerlasting.Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus. Hic est verus Deus, et vita æterna. 21Little children, keep yourselves from idols. Amen.Figliuolini, guardatevi da' simolacri. Così sia.My litle children, keepe your selues from Idols. Amen.Filioli, custodite vos a simulacris. Amen.
5:1
Witham
That Jesus is the Christ, the promised Messias, the Redeemer of the world, is born of God, is made his adoptive son by his grace in baptism. (Witham)
Challoner
Is born of God; that is, is justified, and become a child of God by baptism; which is also to be understood, provided the belief of this fundamental article of the Christian faith be accompanied with all the other conditions, which, by the word of God and his appointment, are also required for justification; such as a general belief of all that God has revealed and promised; hope, love, repentance, and a sincere disposition to keep God's holy law and commandments. (Challoner)
Loveth him[Ver. 1. Eum qui genuit, ton gennesanta, generantem; which, in English, may be translated, the Father.] that begot; that is the eternal Father.
Witham
Loveth him also who was born of him; that is loveth him who is his only begotten and eternal Son. (Witham)
5:2
Witham
In this we know that we love the children of God, (that is, all men, and especially the faithful, who are made his adoptive children) when we love God, and keep his commandments, for these two branches of charity, the love of God and of our neighbour, are inseparable: the one is known and proved by the other. (Witham)
5:3
Witham
And his commandments are not heavy; not burdensome. Not but that they comprehend what seems hard to human frailty, and especially to men carried away with the love of vanities in this world, who think it hard to comply with Christ's doctrine of self-denials, of renouncing their inclinations, of suffering death, sooner than to sin against God, or to renounce their faith: but the love of God, and the promises of an eternal happiness in the next life, with the assistances which God gives them, make the yoke of Christ sweet, and his burden light. See Matthew 11:30. How different is this doctrine from that of those late heretics, who pretend that God's commandments are impossible, even to just men, when they employ all their endeavours. See the first proposition of Jansenius, and this heresy of Calvin condemned by the council of Trent, session 6, cap. xi. canon. 18. (Witham)
5:4
Witham
This is the victory which overcometh the world, our faith. That is, a lively faith, working by charity, makes a man victorious over the greatest temptations, and over all the adversaries of his salvation. (Witham)
Challoner
Our faith; Not a bare speculative or dead faith, but a faith working by charity. (Galatians 5:6.) (Challoner)
5:6
Witham
Came by water and blood. The sense seems to be, by water, with which he ordered every one to be baptized and made Christians; 2ndly, by his blood shed on the cross for our redemption. (Witham)
Challoner
Blood: not only to wash away our sins by the water of baptism, but by his own blood. (Challoner)
Witham
And it is the Spirit that testifieth that Christ[Ver. 6. Quoniam Christus est veritas; in most Greek copies is now read, oti to pneuma esti e aletheia, quoniam Spiritus est veritas.] is the truth. By the Spirit, which is not here called the Holy Spirit, or the Holy Ghost, as in the next verse, is either meant the Spirit or soul of Christ, which dying he recommended into the hands of his Father, and which shewed that he was truly man, against Cerinthus, and some heretics of those times; or else it may signify the spirit of grace, given in this world to the faithful, in the same sense as St. Paul says, (Romans 8:16.) that the Spirit himself giveth testimony to our Spirit, that we are the sons of God: and of which may be understood what is said here, (ver. 10.) He that believeth in the Son of God, hath the testimony of God in himself. (Witham)
5:7
Witham
There are three that give testimony in heaven: the Father, the Word, and the Holy Ghost; and these three are one: that is one in nature, in substance, and in all perfections, in the same sense as when Christ himself said, (John 10:30.) I and the Father are one, or one thing. The Socinians object that this verse is wanting in many Greek manuscripts; and even Erasmus in one edition, and Mr. Simon in his Critics, have questioned it, or rejected it, as a false reading, but without any sufficient proofs and grounds, as hath been shewn by many learned Catholics, and also by Protestant writers, who receive in their translations this verse as canonical. It is easy to account for the omission of this verse; for as both the seventh and eighth verse begin and end with the same words, this gave occasion to the oversight and omission of the transcribers, whereas it is not credible that such a whole verse could be added. And that it was only by the mistake and oversight of transcribers may further appear, because we find part of the seventh verse, to wit, and these three are one, cited by Tertullian, lib. contra Praxeam. ch. XXIII. p. 515. Ed. Rig. and twice by St. Cyprian, Epist. 73. ad Jubaianum. p. 125. Ed. Rig. in the Oxford Edition, p. 310. and in his Treatise de Unit. Ecclesiae, p. 181. Ed. Rigal. and in the Oxford Ed. p. 79, where also Dr. Fell defends this verse of St. John to be genuine. Tertullian and St. Cyprian wrote long before the dispute with the Arians. The Socinians also object that this passage is not brought by St. Athanasius and some other fathers against the Arians, which they could scarce have omitted had they read this verse, but this only proves that this omission had happened in some manuscripts in their time, or, as some conjecture, that the Arians had corrupted some copies. St. Fulgentius made use of it against the Arians, and also others about that time. See the Benedictines of St. Maur against Mr. Simon, in the first tome of St. Jerome, p. 1670. Both Catholics and Protestants, after a diligent examination, have received this verse, which is found in the best manuscripts. See Greek Testament at Amsterdam, in the year 1711.[A.D. 1711.] The three divine Persons, who are present everywhere, though said to be in heaven, gave testimony concerning Christ. The Father by a voice from heaven, both at his baptism (Matthew 3:17.) and at his transfiguration, (Matthew 17:5.) saying: "This is my beloved Son, in whom I am well pleased, hear ye him:" and also by all the miracles wrought by the same power of all the three divine Persons. 2. The Son testified to the Jews on many occasions, that he was sent from God, that he was the only Son of God, that he and his Father were one, etc. as in the annotations on John 3:The Holy Ghost confirmed the same, particularly by coming down upon the disciples on the day of Pentecost, and inspiring them to teach the same doctrine concerning Jesus Christ. (Witham)
An express proof of the three distinct persons and unity of nature and essence in the blessed Trinity.
5:8
Witham
And there are three that give testimony on earth: the Spirit, the water, and the blood; and these three are one.[Ver. 8. Hi tres unum sunt. Divers Greek copies, eis en eisin, in unum sunt: and so the Protestant translation hath, and these three agree in one; though in the seventh verse they follow the manuscripts which there have, are one, kai oi treis en eisi.] This is a repetition of what was before said, ver. 6, to be expounded in the same manner. But when it is added, these three are one, the sense is, that they witness one and the same truth. (Witham)
Challoner
As the Father, the Word, and the Holy Ghost, all bear witness to Christ's divinity; so the spirit, which he yielded up, crying out with a loud voice upon the cross, and the water and blood that issued from his side, bear witness to his humanity, and are one; that is, all agree in one testimony. (Challoner)
5:10
Witham
He that believeth not the Son, maketh him (God) a liar, by refusing to believe the testimonies given by the three divine Persons, that Jesus was the Messias and the true Son of God, by whom eternal life is obtained and promised to all that comply with his doctrine. In him we have also this lively confidence, that we shall obtain whatever we ask, according to his will, when we ask what is for our good with perseverance and in the manner we ought. And this we know and have experience of, by having obtained the petitions that we have made. (Witham)
5:16
Witham
A sin which is not unto death....and life shall be given to him. It is hard to determine what St. John here calls a sin which is not unto death, and a sin which is unto death. The difference cannot be the same as betwixt sins that are called venial and mortal; for he says, that if a man pray for his brother who commits a sin that is not unto death, life shall be given to him: therefore such a one had before lost the life of grace, and been guilty of what is commonly called a mortal sin. And when he speaks of a sin that is unto death, and adds these words, I do not say that any one should ask for that sin, it cannot be supposed that St. John would say this of every mortal sin, but only of some heinous sins which are very seldom remitted, because such sinners very seldom repent. By a sin therefore which is not unto death, interpreters commonly understand a wilful apostacy from the faith, and from the known truth, when a sinner hardened by his own ingratitude becomes deaf to all admonitions, will do nothing for himself, but runs on to final impenitence. Nor yet does St. John say that such a sin is never remitted, or cannot be remitted, but only has these words, I do not say that any one should ask for the remission of that sin; that is, though we must pray for all sinners whatsoever, yet man cannot pray for such sinners with such a confidence of obtaining always their petitions, as St. John said before, ver. 14. Whatever exposition we follow on this verse, our faith teaches us from the holy Scriptures, that God desires not the death of any sinner, but that he be converted and live. See Ezechiel 33:11. Though men's "sins be as the scarlet, they shall be made as white as snow." (Isaias 1:18.) It is the will of God that every one come to the knowledge of truth and be saved. See John 6:40. There is no sin so great but which God is willing to forgive, and has left power in his Church to remit the most enormous sins; so that no sinner need despair of pardon, nor will any sinner perish but by his own fault. (Witham)
Challoner
A sin unto death. Some understand this of final impenitence, or of dying in mortal sin, which is the only sin that never can be remitted; but, it is probable, he may also comprise under this name the sin of apostacy from the faith, and some other such henious sins as are seldom and hardly remitted: and therefore he gives little encouragement to such as pray for these sinners, to expect what they ask. (Challoner)
5:17
Witham
All iniquity[Ver. 17. Omnis iniquitas, pasa adikia, properly injustitia. It is not here anomia, as in 1 John 3:4.] is sin. The sense here is, that sin is always an injury or an injustice done to God; but though every sin implies such an injury and an offence against God, yet there are different degrees in such injuries, which are not always such an injustice as St. John calls the sin unto death. (Witham)
5:18
Challoner
Sinneth not. See the annotation on 1 John 3:6. etc. (Challoner)
Witham
The generation[Ver. 18. Sed generatio Dei: Some manuscripts, genesis; others, o gennetheis ek tou Theou. qui genitus est ex Deo.] of God preserveth him, (that is, the grace of adoption, as long as it remains in the soul; see 1 John 3:9.) and the wicked one (that is, the devil) toucheth him not. (Witham)
5:19
Witham
And the whole world is seated in wickedness;[Ver. 19. In maligno positus est, en to ponero keitai.] that is a great part of the world. It may also signify, is under the wicked one; meaning the devil, who is elsewhere called the prince of this world, that is, of all the wicked. (John 12:31.) (Witham)
5:20
And may be in his true Son.[Ver. 20. In vero Filio ejus, hic est verus Deus, en to alethino uio autou, outos estin o alethinos Theos, with the Greek article. St. Athanasius, St. Ambrose, St. Hilary, St. Augustine, St. Cyril by this sentence prove Christ truly God. See Petavius, lib. 2. de Trin. ch. IX. num. 8.] This is the true God, and eternal life. Which words are a clear proof of Christ's divinity, and as such made use of by the ancient Fathers.
5:21
Witham
Keep yourselves from idols. An admonition to the new converted Christians, lest, conversing with heathens and idolaters, they might fall back into the sin of idolatry, which may be the sin unto death here mentioned by St. John. (Witham)
5:1
Is born of God.... That is, is justified, and become a child of God by baptism: which is also to be understood; provided the belief of this fundamental article of the Christian faith be accompanied with all the other conditions, which, by the word of God, and his appointment, are also required to justification; such as a general belief of all that God has revealed and promised: hope, love, repentance, and a sincere disposition to keep God’s holy law and commandments.
5:4
Our faith.... Not a bare, speculative, or dead faith; but a faith that worketh by charity. Gal. 5.6
5:6
Came by water and blood.... Not only to wash away our sins by the water of baptism, but by his own blood.
5:8
The spirit, and the water, and the blood.... As the Father, the Word, and the Holy Ghost, all bear witness to Christ’s divinity; so the spirit, which he yielded up, crying out with a loud voice upon the cross; and the water and blood that issued from his side, bear witness to his humanity, and are one; that is, all agree in one testimony.
5:10
He that believeth not the Son, etc.... By refusing to believe the testimonies given by the three divine persons, that Jesus was the Messias, and the true Son of God, by whom eternal life is obtained and promised to all that comply with his doctrine. In him we have also this lively confidence, that we shall obtain whatever we ask, according to his will, when we ask what is for our good, with perseverance, and in the manner we ought. And this we know, and have experience of, by having obtained the petitions that we have made.
5:16
A sin which is not to death, etc.... It is hard to determine what St. John here calls a sin which is not to death, and a sin which is unto death. The difference can not be the same as betwixt sins that are called venial and mortal: for he says, that if a man pray for his brother, who commits a sin that is not to death, life shall be given him: therefore such a one had before lost the life of grace, and been guilty of what is commonly called a mortal sin. And when he speaks of a sin that is unto death, and adds these words, for that I say not that any man ask, it cannot be supposed that St. John would say this of every mortal sin, but only of some heinous sins, which are very seldom remitted, because such sinners very seldom repent. By a sin therefore which is unto death, interpreters commonly understand a wilfull apostasy from the faith, and from the known truth, when a sinner, hardened by his own ingratitude, becomes deaf to all admonitions, will do nothing for himself, but runs on to a final impenitence. Nor yet does St. John say, that such a sin is never remitted, or cannot be remitted, but only has these words, for that I say not that any man ask the remission: that is, though we must pray for all sinners whatsoever, yet men can not pray for such sinners with such a confidence of obtaining always their petitions, as St. John said before, ver. 14. Whatever exposition we follow on this verse, our faith teacheth us from the holy scriptures, that God desires not the death of any sinner, but that he be converted and live, Ezech. 33.11. Though men’s sins be as red as scarlet, they shall become as white as snow, Isa. 3.18. It is the will of God that every one come to the knowledge of the truth, and be saved. There is no sin so great but which God is willing to forgive, and has left a power in his church to remit the most enormous sins: so that no sinner need despair of pardon, nor will any sinner perish, but by his own fault. A sin unto death.... Some understand this of final impenitence, or of dying in mortal sin; which is the only sin that never can be remitted. But, it is probable, he may also comprise under this name, the sin of apostasy from the faith, and some other such heinous sins as are seldom and hardly remitted: and therefore he gives little encouragement, to such as pray for these sinners, to expect what they ask.
5:19
And the whole world is seated in wickedness.... That is, a great part of the world. It may also signify, is under the wicked one, meaning the devil, who is elsewhere called the prince of this world, that is, of all the wicked. John 12.31.
5:20
And may be in his true Son. He is, or this is the true God, and life eternal.... Which words are a clear proof of Christ’s divinity, and as such made use of by the ancient fathers.
5:21
Keep yourselves from idols.... An admonition to the newly converted Christians, lest conversing with heathens and idolaters, they might fall back into the sin of idolatry, which may be the sin unto death here mentioned by St. John.
THE SECOND EPISTLE OF ST. JOHN THE APOSTLE
The Apostle commends Electa and her family for their steadfastness in the true faith and exhorts them to persevere, lest they lose the reward of their labours. He exhorts them to love one another. But with heretics to have no society, even not to salute them. Although this Epistle is written to a particular person, yet its instructions may serve as a lesson to others, especially to those who, from their connections, situation, or condition in life, are in danger of perversion.
5:3
Concordanza Mao. 11, 30.
5:4
Liturgia The Epistle vpon Dominica in albis or Low Sunday.
5:5
5. His commaundements are not heauie.] The cōmaundements possible to be kept. Hovv can the Protestants say that Gods commaundements can not possibly be fulfilled or kept in this life, seing the Apostle saith, they be not heauie: and Christ saith, Mat. ••. his yoke is svveete, and his burden light? See for the ful vnderstanding of this place. S. Augustine de perfectione iustitia c. 10. The Heretikes in fauour of their foresaid errour, Heret. translation. rather translate, His commaundements are not 〈Greek〉 greuous; then, are not heauie.
Concordanza 1 Cor. 15, 57.
5:7
7. Three vvhich giue testimonie.] Three persons & one substāce in the B. Trinitie. An expresse place for the distinction of three persons, & the vnitie of nature and essence in the B. Trinitie: against the Arians and other like Heretikes, vvho haue in diuers ages found them selues so pressed vvith these plaine Scriptures, that they haue (as it is thought) altered and corrupted the text both in Greeke and Latin many vvaies: euen as the Protestants handle those textes that make against them. The Arians corrupt the text of Scripture. But because vve are not novv troubled vvith Arianisme so much as vvith Caluinisme, vve neede not stand vpon the varietie of readings or expositions of this passage. See S. Hierom in his epistle put before the 7 Canonical or Catholike Epistles.
5:9
Concordanza Io. 3, 36.
5:14
Concordanza Mt. 7, 7. 21, 22. 1 Io. 3, 22.
5:15
or, if vve knovv.
5:16
16. A sinne to death.] Vvhat is a sinne to death. A sinne to death is an other thing then a mortal sinne, for it is that mortal sinne onely, vvhereof a man is neuer penitent before his death, or in vvhich he continueth til death, and dieth in it. I affirme (saith S. Augustine de correp. & grat. c. 12) that a sinne to death is to leaue faith vvorking by charitie euen til death. So likevvise in the vvordes before, a sinne not to death, is not that vvhich vve call a venial sinne, but any that a man committeth and continueth not therin til death.
16. For that I say not.] If the sinne to death vvhere of he speaketh, be the sinne vvherein a man dieth vvithout repentance, according to S. Augustines vvordes before rehearsed: then the praier vvhich he speaketh of, Praier for the dead. must needes be praier for the dead. because he speaketh of praying, or not praying, for them that died in deadly sinne, exhorting vs to pray, and encouraging vs to doe it vvith confidence to be heard, if vve pray, for them that departed this life not in deadly sinne: and contrarivvise in maner dissuading & discouraging vs from praying for such as continued in vvickednes euen til their liues end. And S. Augustine setteth dovvne the Churches practise agreable to the Apostles meaning, Some of the dead may not be praied for. li. 21 c. 24. de Ciuit. Dei. if there be any (saith he) that persist til death in impenitence of hart, doth the Church novv pray for them, that is for the soules of them that so are departed? So saith he. And this is the cause, that Concilium Bracharense primum sap. 34 forbiddeth to pray for such as die in desperation, or kil them selues: and the reason, vvhy the Church forbeareth to pray for Heretikes that die in their heresie, or mainteine heresie vnto death and by their death. It is proued that the Apostle speaketh of praying for the dead.
And that the place is most properly or onely meant of praying for the departed, this conuinceth, that neither the Church nor any man is dehorted here from praying for any sinner yet liuing, not for: he remission of any sinne in this life: al sinnes (of vvhat sort soeuer) being pardonable, so long as the committers of them be in case and state to repent: as they be, so long as they be in this vvorld. And vve see that the Church praieth, and is often heard, for Heretikes, Ievves, Turkes, Apostataes, The Caluinists blasphemie, to auoid this sense of the Apostle. and vvhat other infidels or il men soeuer, during their liues. And it is great blasphemie that the Caluinistes vtter vpon this place: to vvit, that Apostasie and certaine other sinnes of the reprobate, can not be forgiuen at al in this life. Vvhich they hold, onely to auoid the sequele of praying for the dead vpon these vvordes of S. Iohn, besides that they must take vpon them presumptuously, to knovv and discerne of Gods secretes, vvho be reprobate, and vvho be not, and according to that, pray for some, and not for othersome. al vvhich is most vvicked and absurd presumption.
As for their allegation, that S. Ieremie the Prophet vvas forbidden to pray for the Ievves, and vvarned that he should not be heard, Chap. 7. 11. 14: there is great difference. first, he had a reuelation by the vvordes of God, that they vvould continue in their vvickednes, as vve haue not of any certaine person, vvhereof S. Iohn here speaketh. secondly, Ieremie vvas not forbidden to pray for the remission of their sinnes, nor had denial to be heard therein for any mans particular case, vvhereof the Apostle here speaketh: but he vvas told that they should not escape the temporal punishment and affliction vvhich he had designed for them, and that he vvould not heard him therein.
5:17
〈Greek〉
not to death.
5:20
Concordanza Luc. 24, 45.
〈Greek〉
5:21
21. From idols.] Heret, translation against sacred images. It is so knovven a treacherie of Heretikes to trāslate idola images (as here and in a number of places, specially of the English Bible printed the yere 1562) that vve neede not much to stand vpon it. As this also is seen to al the vvorld, that they doe it of purpose to seduce the poore ignorant people, and to make them thinke, that vvhatsoeuer in the Scriptures is spoken against the idols of the Gentiles (vvhich the Prophet calleth Simulachra Gentium) is meant of pictures, Psal. 113. sacred images, & holy memories of Christ and his Saincts. Against such seducers the second sacred Councel of Nice, The 2 Councel of Nice pronoū ceth anathema, that is, a curse against the Caluinists. called the seuenth Synode, Edit. Colō. an. 1567. decreeth thus Act. 4. pag. 122. Quicunque sententias sacrae scriptura de Idolis, contra venerendas imagines addu•unt, anathema. Qui venerandas imagines idola appellant, anāthema, Qui dicunt• Christiani adorant imagines vt Deos, anathema. that is, Anā thema to al them that bring the sentences of holy Scripture touching Idols; against the venerable images, Anáthema to them that call the venerable images, idols. Anáthema to them that say, Christiam adore images as gods.
Novv in their later translations the Heretikes perceiuing that the vvorld seeth their vnhonest dealing, corrected them selues in some places, and in this place haue put, idols, in the text: but to giue the people a vvatchvvord that the Churches images are to be comprised in the vvord, idols, The Bible of the yere 1577. they haue put, images, in the margent. But concerning this matter, it is most euident that neither euery idol is an image, The great difference of idol & image. nor euery image an idol: and that, hovvsoeuer the origine or etymologie of the vvord, idol, may be taken in the Greeke, yet both the vvordes and the things be in truth and by the vse of al tonges, far differing. The great dragon that the Babylonians adored (Dan. 14) vvas an idol, but not an image: the Cherubins in Salomons temple vvere images, but not idols. and the face of the Queene in her coine or elsvvhere, as Caesars face vpon the coine that Christ called for, is an image, but not an idol. and the Heretikes dare not translate that text of Scripture thus, Vvhose idol is this superscription? nor call the Queenes image, the idol of the Queene: nor Christ, the idol of his father: nor vvoman, the idol of the man: nor man, the idol of God. al vvhich in Scripture be named images for al that, and be so in deede, and not idols. vvhich conuinceth, that the Heretikes be false & corrupt translatours in this place and other the like, confounding these tvvo vvordes as if they vvere al one.
But as for the hauing of images or purtraites of holy things, not onely in priuate houses, but also in Churches, Sacred images in Churches, by Gods ovvne vvarrant. God him self doth vvarrant vs, Exod. 25. vvho cōmaunded euen the Ievves them selues (a people most prone to idolatrie, and that after he had giuen them a special precept of not hauing, making, or vvorshipping of idols) to make the images of Angels (the Cherubins) and that in the soueraine holiest place of adoration that vvas in the Temple, & about the Arke. yea and in respect of vvhich sacred images partly, they did (as S. Hierom saith ep. 17 c. 3) so great reuerence to the holy place called Sancta sanctorum. If they then vvere vvarranted and commaunded to make and haue in so great reuerēce the images of mere spirites or Angels, vvhose natural shape could not be expressed. The 2 Councel of Nice vvas gathered against Imagebreakers. hovv much more may vve Christians haue and reuerence the images of Christ, his B. mother, the Apostles, and other Saincts, being men, vvhose shape may be expressed? So doth the said Nicene Councel argue against the Heretikes vvhich at that time vvere the Aduersaries of images.
And note here, that eight hundred yeres agoe, they vvere straight counted Heretikes, that began to speake against images, and that Councel vvas called purposely for them, and condemned them for Heretikes, The antiquitie of holy images. & confirmed the former auncient reuerence and vse of sacred images. vvhich began euen in our Sauiours time or litle after, vvhen good religious folke for loue and reuerence made his image, namely the vvoman that he healed of the blouddy fluxe. vvhich image vvas also approued by miracles, as the Ecclesiastical historie telleth, and namely Eusebius Eccl. hist. li. 7 c. 14. 〈◊〉 citato. vvho also vvitnesseth that the images of Peter and Paul vvere in his daies. as you may see also in S. Augustine (li. d. consens. Euangelist. c. 10) that their pictures commonly stoode together in Rome, euen as at this day. Of our Ladies image see S. Gregorie li. 7. ep. 5. indict. 2 ad Ianuar. & ep 53. In vvhom also (li. 7. ep. 109) you may see the true vse of images, & that they are the bookes of the vnlearned, and that the people ought to be instructed and taught the right vse of them, The vse and fruite of holy images. euen as at this day good Catholike folke doe vse them to helpe & increase their deuotion, in al Catholike Churches: yea the Lutherans them selues reteine them still. S. Damascene vvrote three bookes in defense of sacred images against the foresaid Heretikes.
5:1
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.16.8
… and every spirit which separates Jesus Christ is not of God, but is of antichrist.” These words agree with what was said in the Gospel, that “the Word was made flesh, and dwelt among us.” Wherefore he again exclaims in his Epistle, “Every one that believeth that Jesus is the Christ, has been born of God;”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 6.42
42. To believe, therefore, that Jesus Christ is the Son of God is true salvation, is the acceptable service of an unfeigned faith. For we have no love within us towards God the Father except through faith in the Son. Let us hear Him speaking to us in the words of the Epistle;— Every one that loveth the Father loveth Him that is born from Him
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.11
… Moreover, the Father never bore witness to Him as being aught else but a Son, nor did the Son profess that God was aught else than His own true Father, assuredly affirming that He was born, not made nor created, as He says, Every one that loveth the Father, loveth also the Son Who is born of Him
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 11.7
7. He is then the Son of God by nature and not by adoption , begotten of the Father. And he that loveth Him that begat, loveth Him also that is begotten of Him
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.3
… and that the only-begotten nature of Him Who is the Word of God, by Whom the Father created the universe out of the non-existent, standing, as it were, in the middle between the two, was begotten of the self-existent Father, as the Lord Himself testified when He said, ‘ Every one that loveth the Father, loveth also the Son that is begotten of Him
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“So again in his Epistle he says ‘Whosoever believeth that Jesus is the Christ is born of God,’
5:2
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 35
… “And this commandment have we from Him that he who loveth God love his brother also.” Then shortly afterwards he adds, “By this we know that we love the children of God, when we love God, and keep His commandments; for this is the love of God, that we keep His commandments: and His commandments are not grievous.”
5:3
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
1 John v. 3 . “His commandments are not grievous,” and
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 83
… Now all things are easy for love to effect, to which (and which alone) “Christ’s burden is light,” —or rather, it is itself alone the burden which is light. Accordingly it is said, “And His commandments are not grievous;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 22
… Take my yoke upon you, and learn of me; for I am meek and lowly in heart: and ye shall find rest unto your souls. For my yoke is easy, and my burden is light.’ So also in the Epistle of Saint John it is written: ‘This is the love of God, that we keep His commandments: and His commandments are not grievous.’”
5:4
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 28
… This is He that came by water and blood, Jesus Christ: not by water only, but by water and blood. And it is the Spirit that testifieth, because the Spirit is the truth , because there are three that bear witness, the Spirit, the water and the blood, and the three are one
5:6
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.2
… Moreover, how could the Lord, with any justice, if He belonged to another father, have acknowledged the bread to be His body, while He took it from that creation to which we belong, and affirmed the mixed cup to be His blood?
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Chap. v. 6 . He says, “This is He who came by water and blood;” and again,—
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 16
We have indeed, likewise, a second font, (itself withal one with the former ,) of blood , to wit; concerning which the Lord said, “I have to be baptized with a baptism,” when He had been baptized already. For He had come “by means of water and blood,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.10
… But the same Evangelist, that he might make it plain that he wrote this concerning the Holy Spirit, says elsewhere: “Jesus Christ came by water and blood, not in the water only, but by water and blood. And the Spirit beareth witness, because the Spirit is truth; for there are three witnesses, the Spirit, the water, and the blood; and these three are one.”
Anonymous A Treatise on Re-Baptism by an Anonymous Writer 15
… For John says of our Lord in his epistle, teaching us: “This is He who came by water and blood, Jesus Christ; not by water only, but by water and blood: and it is the Spirit that beareth witness, because the Spirit is truth. For three bear witness, the Spirit, and the water, and the blood: and these three are one;”
5:7
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Unity of the Church 6
… he who gathereth elsewhere than in the Church, scatters the Church of Christ. The Lord says, “I and the Father are one;” and again it is written of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit, “And these three are one.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 32
… for what you have reserved for common names we demand also for proper names, in accordance with your arrangement; or else you will be unfair in not conceding to others what you assume for yourself. What about John then, when in his Catholic Epistle he says that there are Three that bear witness,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.13
159. But as we show that the Son is called the Paraclete, so, too, do we show that the Spirit is called the Truth. Christ is the Truth, the Spirit is the Truth, for you find in John’s epistle: “For the Spirit is Truth.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 4
20. Therefore read that the three witnesses in baptism, the water, the blood, and the Spirit,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 11
1 Joann. v. 7, 8 . Tres sunt testes; spiritus, et aqua, et sanguis; et tres unum sunt.
5:8
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 8 . “For there are three that bear witness, the spirit,” which is life, “and the water,” which is regeneration and faith, “and the blood,” which is knowledge; “and these three are one.” For in the Saviour are those saving virtues, and life itself exists in His own Son.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.26
… It is of His last baptism, as some hold, that He speaks in the words, “I have a baptism to be baptized with, and how am I straitened till it be accomplished?” And it agrees with this that the disciple John speaks in his Epistle
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 32
… for what you have reserved for common names we demand also for proper names, in accordance with your arrangement; or else you will be unfair in not conceding to others what you assume for yourself. What about John then, when in his Catholic Epistle he says that there are Three that bear witness,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.6
77. And so these three witnesses are one, as John said: “The water, the blood, and the Spirit.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 34
… to deny that He was truly crucified for the world’s salvation: to deny that from His side wounded by the spear flowed the blood of Redemption and the water of baptism
Anonymous A Treatise on Re-Baptism by an Anonymous Writer 19
… but He who cometh after me is greater than I, whose shoe’s latchet I am not worthy to unloose: He shall baptize you with the Holy Ghost, and with fire.” Moreover, I think also that we have not unsuitably set in order the teaching of the Apostle John, who says that “three bear witness, the Spirit, and the water, and the blood; and these three are one.”
5:9
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.42
… he that believeth not God hath made Him a liar; because he believed not in the testimony that God testified of His Son. And this is the testimony, that God hath given to us eternal life; and this life is in His Son. He that hath the Son hath life; and he that hath not the Son of God hath not life.”
5:12
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 31
… But “whosoever shall confess that (Jesus) Christ is the Son of God” (not the Father), “God dwelleth in him, and he in God.” We believe not the testimony of God in which He testifies to us of His Son. “He that hath not the Son, hath not life.”
5:14
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 14 . “And this is the confidence which we have towards Him, that if we ask anything according to His will, He will hear us.” He does not say absolutely what we shall ask, but what we ought to ask.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.21
… for He says, “Every one that asketh, receiveth; and he that seeketh, findeth; and to him that knocketh, it shall be opened.” Hence there is need of perseverance, in order that we may receive what we ask, and find what we seek, and that what we knock at may be opened.
5:16
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… but John, too, will teach us: “If any knoweth his brother to be sinning a sin not unto death, he shall request, and life shall be given to him;” because he is not “sinning unto death,” this will be remissible. “(There) is a sin unto death; not for this do I say that any is to request”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… intending to say, in the end, more manifestly: “If any knoweth his brother to be sinning a sin not unto death, he shall make request, and the Lord shall give life to him who sinneth not unto death. For there is a sin unto death: not concerning that do I say that one should make request.”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 9.7
… while also some of them, in accordance with our condemnatory sentence, had been by us forcibly ejected from the Church. Now such disciples as these passed over to these followers of Callistus , and served to crowd his school. This one propounded the opinion, that, if a bishop was guilty of any sin, if even a sin unto death,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.30
… give occasion of injury to the exceeding goodness of Christ, so, on the contrary, he who distinguishes between the brother and him who is called the brother, might teach that, in the case of the least of the sins of men, he who has not repented after the telling of the fault is to be reckoned as a Gentile and a publican, for sins which are “not unto death,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.29
… but whoever shall blaspheme against the Holy Ghost, it shall not be forgiven him, but he shall be guilty of eternal sin.” Of this same thing in the first book of Kings: “If a man sin by offending against a man, they shall pray the Lord for him; but if a man sin against God, who shall pray for him?”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.10
45. So that point of yours will have no weight, which you take from the Epistle of John, where he says: “He who knows that his brother sinneth a sin not unto death, let him ask, and God will give him life, because he sinned not unto death. There is a sin unto death: not concerning it do I say, let him ask.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… We shall have to give account of the idle word no less than of adultery; but it is not the same thing to be put to the blush, and to be put upon the rack, to grow red in the face and to ensure lasting torment. Do you think I am merely expressing my own views? Hear what the Apostle John says:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 35
… so great a freedom, that although as long as they live here they are fighting against sinful lusts, and some sins creep upon them unawares, on account of which they daily say, “Forgive us our debts,” yet they do not any more obey the sin which is unto death, of which the Apostle John says, “There is a sin unto death: I do not say that he shall pray for it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.22
73. But the question before us is rendered more urgent by what the Apostle John says: “If any man see his brother sin a sin which is not unto death, he shall ask, and the Lord shall give him life for him who sinneth not unto death. There is a sin unto death: I do not say that he shall pray for it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 12
1 Joann. v. 16 . Si quis scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit illi Dominus vitam qui peccat non ad mortem; est autem peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.31
… I have promised; I will do. Suppose they choose to sin even as past hope, and so fall into sins as to offend their Father’s countenance, and deserve to be disinherited; is it not still God Himself, of whom it is said, “From these stones” He “will raise up sons to Abraham”? Therefore I tell you, brethren, many Christians sin venially,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.34
… “All things, whatsoever ye shall ask in prayer believing, ye shall receive.” For it is well for us to consider this saying of the blessed Evangelist John, by which the ambiguity of this question is clearly solved: “This is,” he says, “the confidence which we have in Him, that whatsoever we ask according to His will, He heareth us.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.9
… “If a man knows his brother to be sinning a sin not unto death, let him ask, and He will give him life for them that sin not unto death. There is a sin unto death: I do not say that he should ask for it.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 20.8
… “Is any sick among you? Let him send for the Elders of the Church and they shall pray over him, anointing him with oil in the name of the Lord. And the prayer of faith shall save the sick, and the Lord will raise him up, and if he be in sins, they shall be forgiven him.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 4.28
… As he asked that they should not receive to the sacraments those who after baptism had committed any deadly sin
Sozomeno † 450 d.C. The Ecclesiastical History of Sozomen 1.22
… “Why, then,” said the emperor, “do you keep aloof from communion with others, if you are of one mind with them?” He replied that the dissension first broke out under Decius, between Novatius and Cornelius, and that he considered such persons unworthy of communion who, after baptism, had fallen into those sins which the Scriptures declare to be unto death;
5:17
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… not concerning that do I say that one should make request.” He, too, (as I have been), was mindful that Jeremiah had been prohibited by God to deprecate (Him) on behalf of a people which was committing mortal sins. “Every unrighteousness is sin; and there is a sin unto death. But we know that every one who hath been born of God sinneth not”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 7.25
… ‘I approve of Novatus for refusing to commune with those who had sacrificed, for I myself would have done the same: but I cannot praise the Novatians, inasmuch as they exclude laymen from communion for very trivial offenses.’ Asclepiades answered, ‘There are many other “sins unto death,”
5:18
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.1
… and he cannot sin, because he is begotten of God. In this the children of God are manifest, and the children of the Devil.” And at the end of the Epistle,
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.13
13. C. But what answer will you give to the famous declaration of John the Evangelist:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 39
… “The same St. John in this very epistle says, ‘This, however, brethren, I say, that ye sin not. Whosoever is born of God doth not commit sin; for his seed remaineth in him: and he cannot sin.’ Also elsewhere: ‘Whosoever is born of God sinneth not; because his being born of God preserveth him, and the evil one toucheth him not.’
5:19
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 19 . “And the whole word lieth in the wicked one;” not the creation, but worldly men, and those who live according to their lusts.
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.5.5
… whence, too, he was called the prince of this world, i.e., of an earthly habitation: for he exercised power over those who were obedient to his wickedness, since “the whole of this world”—for I term this place of earth, world—“lieth in the wicked one,”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.3.6
… For the plan of the world is said to be contained in the clothing of the high priest, as we find in the Wisdom of Solomon, where he says, “For in the long garment was the whole world.” That earth of ours, with its inhabitants, is also termed the world, as when Scripture says, “The whole world lieth in wickedness.”
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Exegetical Fragments 2
For in the most general sense it holds good that it is apparently not possible for any man to remain altogether without experience of ill. For, as one says, the whole world lieth in wickedness;”
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Exegetical Fragments 4
… but He did not ask that He should have no trial whatsoever in these circumstances, or that no manner of hardship should ever befall Him. For in the most general application it holds good, that it does not appear to be possible for any man to remain altogether without experience of ill: for, as one says, “The whole world lieth in wickedness;”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 14
… Manes replied : I hold that there are two natures, one good and another evil; and that the one which is good dwells indeed in certain parts proper to it, but that the evil one is this world, as well as all things in it, which are placed there like objects imprisoned in the portion of the wicked one, as John says, that “the whole world lieth in wickedness,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. From the Discourse on the Resurrection, Part III 2
… the Lord then called “habitations,” the apostle here calls “clothing.” And what He there calls “friends” “of unrighteousness,” the apostle here calls “houses” “dissolved.” As then, when the days of our present life shall fail, those good deeds of beneficence to which we have attained in this unrighteous life, and in this “world” which “lieth in wickedness,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 55.1
… meanings, wickedness and tribulation, which latter the Greek call κακωσίν and in this passage “tribulation” would be a better rendering than “wickedness.” But if any one demurs to this and insists that the word κακία must mean “wickedness” and not “tribulation” or “trouble,” the meaning must be the same as in the words “the whole world lieth in wickedness”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.1
… my soul hath been this long time a pilgrim.” It was no wonder that she sobbed out that even she was in darkness (for this is the meaning of the word Kedar) seeing that, according to the apostle, “the world lieth in the evil one;”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
1 John v. 19 . The world lieth in the evil one.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.32
… even as the testimony of Christ was confirmed in you: so that ye come behind in no gift,” we would think that all the Corinthians had been carnal and natural, not perceiving the things of the spirit of God, fond of strife, and full of envy, and “walking as men.” In like manner it is said, on the one hand, “the whole world lieth in wickedness,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 35.3
… not against those whom ye see, but against those whom ye see not; “against principalities, against powers, against the rulers of the world, of this darkness.”…“The whole world lieth in wickedness;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 26
… “Let your light so shine before men that they may see your good works and glorify your Father which is in heaven ?” We know indeed, as the Apostle John says that “the whole world lieth in the evil one
5:20
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 20 . “And the Son of God hath come and given us understanding,” which comes to us, that is, by faith, and is also called the Holy Spirit. IV.—Comments on the Second Epistle of John.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Oration of Eusebius 12.1
… surpassing the power, not of language only, but of thought itself. Uncircumscribed by place, or body; neither in heaven, nor in ethereal space, nor in any other part of the universe; but entirely independent of all things else, he pervades the depths of unexplored and secret wisdom. The sacred oracles teach us to acknowledge him as the only true God,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 6.43
43. John speaks thus;— For we know that the Son of God is come, and was incarnate for us, and suffered, and rose again from the dead and took us for Himself, and gave us a good understanding that we may know Him that is true, and may be in His true Son Jesus Christ. He is true and is life eternal and our resurrection
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 6.46
… When the Father says of His Son, This is , and the Son of Himself, It is He that talketh with Thee , and when Peter confesses Thou art , and John assures us, This is the true God
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Expositio Fidei. (Statement of Faith.) 1
… 12 ), the true Image of the Father, equal in honour and glory. For this, he says, ‘is the will of the Father, that as they honour the Father, so they may honour the Son also’ ( Joh. v. 23 ): very God of very God, as John says in his general Epistles, ‘And we are in Him that is true, even in His Son Jesus Christ: this is the true God and everlasting life’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… John, for instance, saith, ‘In the beginning was the Word ;’ but these men say, ‘He was not, before He was begotten.’ And again he wrote, ‘And we are in Him that is true, even in His Son Jesus Christ; this is the true God, and eternal life
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.24
… but as it is, by adding Himself to the Father, He has shewn that He is of the Father’s nature; and He has given us to know that of the True Father He is True Offspring. And John too, as he had learned , so he teaches this, writing in his Epistle, ‘And we are in the True, even in His Son Jesus Christ; This is the True God and eternal life
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.25
… when He is God’s Word and Wisdom, and we were fashioned out of the earth, and He is by nature and essence Word and true God (for thus speaks John, ‘We know that the Son of God is come, and He hath given us an understanding to know Him that is true, and we are in Him that is true, even in His Son Jesus Christ; this is the true God and eternal life
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 4.26
… and we bear witness and declare unto you that Eternal Life, which was with the Father, and was manifested unto us .’ While he says here that ‘the Life,’ not ‘became,’ but ‘was with the Father,’ in the end of his Epistle he says the Son is the Life, writing, ‘And we are in Him that is True, even in His Son, Jesus Christ; this is the True God and Eternal Life
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 11.9
9. For the Father being Very God begat the Son like unto Himself, Very God
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.17
117. But hear again what John the Evangelist hath written in his Epistle, saying: “We know that the Son of God hath appeared, and hath given us discernment, to know the Father, and to be in His true Son Jesus Christ, our Lord. He is very God, and Life Eternal.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Against Publishing the Errors of the Brethren 1
… For from this zeal I have ground for feeling confidence about your health also with respect to the soul; for indeed the school of the Church is an admirable surgery—a surgery, not for bodies, but for souls. For it is spiritual, and sets right, not fleshly wounds, but errors of the mind,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.6
… And so He is not only God, but also very God. And the same John most expressly affirms this in his epistle: “For we know that the Son of God is come, and hath given us an understanding, that we may know the true God, and that we may be in His true Son Jesus Christ. This is the true God, and eternal life.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.11
… According to the form of God, “As the Father hath life in Himself, so hath He given to the Son to have life in Himself;” according to the form of a servant, His “soul is sorrowful even unto death;” and, “O my Father,” He says, “if it be possible, let this cup pass from me.” According to the form of God, “He is the True God, and eternal life;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.12
… inasmuch as, in that He is , He is life. Therefore “He gave to the Son to have life in Himself” means, He begat the Son to be unchangeable life, which is life eternal. Since, therefore, the Word of God is the Son of God, and the Son of God is “the true God and eternal life,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 5.4
… Believe then in the Son of man, that you may have eternal life; for He is also the Son of God, who can give eternal life: for He is "the true God and eternal life," as the same John says in his epistle. John also adds, that he is antichrist who denies that Christ has come in the flesh.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.32
… “So hath He given to the Son to have life in Himself.” Here the life is nothing less than Himself. So we understand the Son Himself to be the life, when He said, “I am the way, the truth, and the life;” of whom also it was said, “He is the true God, and eternal life.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 90.3
… “He,” saith He, “gave Me a commandment, what I should say, and what I should speak; and I know that His commandment is life everlast ing.” Search in the Epistle of this John the Evangelist for what he hath said of Christ. “Let us believe,” he says, “His True Son Jesus Christ. This is the True God and Everlasting Life.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 90.6
6. Because then I was speaking of what I had brought forward, “And I knew,” saith He, “that His commandment is everlasting life.” Mark, Brethren, what I am saying; “I know that His commandment is everlasting life.” And we read in the same John concerning Christ, “He is The True God and Everlasting Life.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 14
1 Joann. v. 20 . “Ut simus in vero Filio ejus Jesu Christo; ipse est verus Deus et vita æterna .”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.7
… namely, that the Son is by nature only-begotten of God, Word, Power, and sole Wisdom of the Father; that He is, as John said, ‘the true God
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 12
… forsake them .” And again he says, “I was found by them that sought Me not, and openly appeared to them that asked not for Me .” And the Apostle John teaches us how this has been fulfilled, when he says, “We know that the Son of God is come, and has given us an understanding, that we may know Him that is true, and may be in Him that is true, even His Son
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.67
… iii. 14 ). He Who is the Son of God in heaven was the Son of man who spoke on earth. Hence John says, We know that the Son of God is come, and hath given us an understanding (
5:21
Tertulliano † 220 d.C. The Chaplet, or De Corona 10
… What communion have Christ and Belial? Therefore flee from it; for he enjoins us to keep at a distance from idolatry—to have no close dealings with it of any kind. Even an earthly serpent sucks in men at some distance with its breath. Going still further, John says, “My little children, keep yourselves from idols,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.2
2. This would be a real difficulty and one for ever incapable of solution were it not solved by the witness of John himself, who immediately goes on to say,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 102.19
… should think that our Scriptures intend only to declare that such affections of the human heart spring naturally from the worship of idols, it is written in the plainest terms, “All the gods of the nations are devils.” And therefore, also, the teaching of the apostles not only declares, as we read in John, “Little children, keep yourselves from idols,”
5:1
1. Omnis qui credit (fide viva quae ad charitatem se extendit, et per dilectionem operatur, uti dixi cap. IV, 16), QUONIAM JESUS EST CHRISTUS (id est Messias, redemptor et salvator mundi), EX DEO NATUS EST — nativitate spirituali et divina, quae fit per fidem, charitatem et gratiam, qua fit non tantum amicus, sed et filius haeresque Dei, ac consors divinae naturae, II Petri I, 5. ET OMNIS QUI DILIGIT EUM QUI GENUIT, DILIGIT ET EUM QUI NATUS EST EX EO. — «Natus,» primo, proprie natus ex Deo Patre est Christus Dei Filius. Deinde natus ex Deo est quilibet fidelis, per Christi gratiam adoptatus a Deo. Natus enim analogice dicitur de Christo et nobis, sed de nobis per respectum ad Christum. Est ergo haec ratiocinatio S. Joannis, qua probat diligendos esse proximos, quod in fine cap. praeced. coepit probare, et hic prosequitur, q. d. Quicumque diligit Deum Patrem, qui genuit, diligit pariter Deum Filium a Patre genitum; atqui qui diligit Deum Filium, diligit et caeteros Dei filios, quasi illius fratres et membra: ergo qui diligit Deum Patrem, diligit quoque omnes Dei filios ex eo natos. Hi sunt fideles proximi nostri; ergo hi diligendi sunt eadem charitate, qua Deum tam Patrem quam Filium diligimus. Ita S. Augustinus, Beda, Glossa, Hugo et alii hic, ac S. Hilarius, lib. VI De Trinit. Huic expositioni, ait S. Augustinus, favet, quod dicat natus in singulari, quasi intelligens unigenitum Dei per generationem Patris; mox vero vers. 2 dicat natos in plurali, quasi intelligens justos per adoptionem et regenerationem natos ex Deo. Rursum, quod sententia praecedenti commendarit fidem in Christum, unde congrue mox hic subjungat et commendet amorem in Christum: non enim sufficit fide credere in Christum, nisi et amore diligamus eumdem. Secundo, «natus» accipi potest non Christus, sed duntaxat quilibet Christianus et justus, de quo paulo ante dixit: «Omnis qui credit, etc., ex Deo natus est,» ut haec sit sententia disparata a praecedenti, tantumque significet fideles sicut credunt in Christum, ita debere sese invicem diligere tanquam fratres, ab eodem Deo Patre genitos et natos. Si enim diligunt Deum qui genuit fideles, debent pariter eos qui ab eo geniti sunt diligere, tum quia Pater eos diligit, tum quia nobiscum conjunctissimi sunt, utpote fratres et filii ejusdem Patris. Ita Didymus, Cajetanus et Catharinus. Prior sensus uti magis connexus, ita et germanior ac nervosior est. Ubique enim Joannes spirat Christum tanquam centrum, vinculum et glutinum charitatis inter nos et Deum. Christus enim conciliavit nos Patri, unde mediator est, causa cur Deum diligamus, et cur vicissim Deus diligat nos. Omnes enim fideles sunt corpus Christi et membra de membro, ait Paulus I Corinth. XII, 26: «Cum ergo membra, ait S. Augustinus, Christi diligis, Christum diligis; cum Christum diligis, Filium Dei diligis; cum Filium Dei diligis, et Patrem diligis: non potest ergo separari dilectio. Elige tibi quid diligas, sequuntur te caetera; dicas, Deum solum diligo, Deum Patrem; mentiris, si diligis: non solum Deum Patrem diligis; sed si diligis Patrem, diligis et Filium.»
5:2
2. IN HOC COGNOSCIMUS QUONIAM DILIGIMUS NATOS (τέκνα) DEI, CUM (ὅταν, id est quia, quandoquidem) DEUM DILIGAMUS, ET MANDATA EJUS FACIAMUS. «Cognoscimus,» id est concludimus, cognitum facimus, ostendimus, convincimus, demonstramus. Sic cap. IV, vers. 13, ait: «In hoc cognoscimus,» id est, certo signo et argumento concludimus: «Quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis,» q. d. Ex spiritu Dei concludimus et convincimus Deum manere in nobis, at nos in Deo. Similiter sumit S. Joannes τὸ cognoscimus, cap. III, vers. 16 et 19; cap. IV, vers. 2 et 6. «Cognoscimus» ergo, id est convincimus quod diligamus Christianos, quasi natos Dei, q. d. Dixi: «Omnis qui diligit Deum qui genuit, diligit et eum qui natus est ex eo,» puta omnes fideles et Christianos. Idipsum enim «cognoscimus,» id est, concludimus et convincimus hoc argumento, quod «Deum diligamus,» Hic enim est S. Joannis syllogismus et haec demonstratio. Omnes filii Dei sunt fideles et Christiani; quicumque diligit Deum, diligit et filios Dei: ergo qui diligit Deum, diligit fideles et Christianos tanquam Christi fratres et membra, genitos ab eodem Deo Patre. Sicut enim ex amore proximorum inferimus et concludimus amorem Dei, sic vicissim et reciproce ex amore Dei inferimus et concludimus amorem proximorum. Rursum: Quicumque servat mandata Dei, servat et dilectionem proximorum: haec est enim unum mandatis; atqui qui servat mandatum dilectionis, hic diligit proximos: ergo quicumque servat mandata Dei, hic diligit proximos. Porro S. Joannes hic non nominat omnes proximos, sed tantum natos ex Deo, puta fideles et Christianos, quia eorum inter se dilectionem accendere satagit, ut in fide et vita Christiana se invicem contra Gentiles tueantur, animent, foveant, promoveant. Eumdem fidelibus commendavit, et quasi testamento Christus ad Patrem abiturus reliquit Joan. cap. xv, 12, et S. Paulus cap. bro, ut Ephes. IV, 2 et seq.; Galat. VI, 2; Philip. II, 1 et seq.
5:3
3. HAEC EST ENIM CHARITAS DEI, UT MANDATA EJUS CUSTODIAMUS, — q. d. Charitas consistit in observatione mandatorum Dei. Charitas enim est amor et amicitia Dei; haec autem impellit amantes ut faciant voluntatem, puta mandata Dei a se summe amati, juxta illud Sapient. VI, 19: «Dilectio, custodia legum illius est.» Sic ait Eccle. XII, 13: «Deum time, et mandata ejus observa; hoc est enim omnis homo,» q. d. Omne hominis bonum, omne officium, omnis felicitas, finis et perfectio consistit in timere Dei. Aut, hoc est quo spectare debet omnis homo, quantus quantus est, in dictis factisque suis omnibus, et tota vita, ut scilicet sibi ubique timorem Dei ob oculos ponat, et ejus servet praecepta; unde Chaldaeus vertit, talem decet esse viam hominis; S. Hieronymus, ad hoc creatus est homo; et Solonius: Quia, ait, qui aliter vivit, non est homo, sed bestia, quia non rationaliter, quae est natura hominis, sed bestialiter vivit, si gulose, ut porcus; si dolose, ut vulpes; si superbe, ut leo, etc. Idem per omnia applices charitati. ET MANDATA EJUS GRAVIA NON SUNT. — Multo minus impossibilia, ut blasphemant haeretici. Alludit ad illud Christi: «Jugum enim meum suave est, et onus meum leve,» Matth. XI, 30. Ratio est: Prima, quia Christus Christianos liberavit ab onere gravi et multiplici tot mandatorum caeremonialium et judicialium veteris legis, tantumque moralia, sive Decalogum, puta decem praecepta legis naturae, eis imposuit, paucis additis de fide, baptismo et caeteris Sacramentis. Praecepta enim affirmativa veteris legis 218, negativa 365, numerat R. Moyses, lib. III More Hannebuchim, cap. LVI et LVII: hisce omnibus liberavit nos Christus. Secunda, quia charitati, et amanti Deum nihil est grave: «Quomodo enim est grave, cum sit dilectionis mandatum? Aut enim quisque non diligit, et grave est; aut diligit, et grave esse non potest,» ait S. Augustinus De Natura et gratia, cap. LXIX; et Sapiens, Proverb. IV, 11: «Viam sapientiae monstrabo tibi, et ducam te per semitas aequitatis, quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui, et currens non habebis offendiculum.» Tertia, quia Christus dat gratiam quasi alas, quibus praecepta impleamus, imo super ipsa quasi volemus, juxta illud: «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum,» Psal. CXVIII; unde S. Augustinus, lib. De Perfectione justitiae, ante medium, ait, «non esse grave quod diligendo fit, non timendo. Nam perfecta charitas foras mittit timorem, et facit praecepti sarcinam levem, non solum prementem onere ponderum, verum etiam sublevantem vice pennarum. Anima ergo quae illa gravia sentit, oret gemitu voluntatis, ut impetret donum facilitatis.» Unde S. Bonaventura ait mandata gravia esse naturae lapsae et corruptae, facilia vero naturae sanae et integrae. Gratia autem naturam sanat et integrat, sicut peccatum eamdem vulnerat et quasi mutilat, ideoque facit ut mandatum sit illi quasi «talentum plumbi,» Zachar. V, 7, et sicut «onus grave gravatum,» Psalm. XXXVII, 5. Ita Didymus et Oecumenius. Quarta, quia, etsi quaedam in se gravia sunt, ut mortificare omnes cupiditates, obire martyrium, pati omnia adversa, tamen haec levia fiunt, si considerentur exempla Christi et Sanctorum, ejusque promissio de coelesti gloria, juxta illud Pauli: «Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis,» Roman. VIII; et: «Quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis quae videntur, sed quae non videntur,» II Corinth. cap. IV, vers. 17. Hinc ait Sponsa Cant. cap. I, vers. 13: «Fasciculus,» non fascis, «myrrhae dilectus meus mihi,» ubi vide S. Bernardum, cujus verba superius recitavi. Audi S. Augustinum, serm. 18 De Sanctis: «Si quotidie, ait, oporteret nos tormenta perferre, si ipsam gehennam parvo tempore tolerare, ut Christum videre digni essemus in gloria venientem, et Sanctorum ejus numero sociari, nonne erat dignum pati omne quod triste est, ut tanti boni tantaeque gloriae participes haberemur?»
5:4
4. QUONIAM OMNE, QUOD NATUM EST EX DEO, VINCIT MUNDUM. — Probat quod dixit: «Mandata ejus gravia non sunt,» hac ratione, quod fideles fide et charitate renati, armatique a Deo vincant mundum, id est, mundi cupiditates aeque ac terrores, quae solae resistunt charitati, faciuntque observationem mandatorum difficilem; iis ergo sublatis, mandata remanent facilia, non gravia: charitati enim sola contrariatur cupiditas: hanc tolle, remanet facilis et expedita charitas. «Testimonium coelestis generationis est victoria tentationis,» ait S. Bernardus, serm. I in Octava Pascha. Nota: «Omne quod natum est,» id est, omnis qui renatus est ex Deo, «vincit mundum;» dicit tamen omne, non omnis, primo, ut significet hanc victoriam provenire fideli non a se, sed a fide, charitate et gratia Dei; unde explicans subdit: «Et haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra.» Sensus ergo est, q. d. Fides, charitas et gratia, quae nata sunt et manant a Deo, vincunt mundum, ideoque pariter fideles per ea nati et renati vincunt mundum; unde Oecumenius per «omne quod natum est ex Deo,» intelligit charitatem fraternam: hanc enim vincere mundum. Secundo, τὸ omne habet emphasin, et significat universitatem omnium gentium. Alludit enim ad animalia omnis generis munda et immunda, quae erant in arca Noe, quaeque per visionem vidit Petrus in linteo Ecclesiae, Actor. X, 12. Quibus significabatur omne genus hominum ex qualibet gente, statu, conditione, admittendum ad Ecclesiam per novam in baptismo nativitatem. Eadem causa et emphasi ait Christus: «Omne quod (pro omnem quem) dat mihi Pater, ad me veniet;» unde explicans subdit: «Et eum qui venit ad me, non ejiciam foras,» Joann. cap. VI, vers. 37; et cap. XVII, vers. 2: «Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne, id est omnis, quod dedisti ei, det ei vitam aeternam.» Tertio, Thomas Anglicus: Omne, inquit, dicitur, non omnis, ut significet in generatione spirituali non esse distinctionem sexus. In Christo enim «non est masculus, neque femina,» Galat. cap. III, vers. 28. Hinc S. Cyprianus, S. Leo et alii dicunt fidelem majorem esse mundo, et in coelo versantem, hoc mundi punctum despicere. Citavi eorum verba cap. IV, vers. 4, ad illud: «Vicistis eum, quoniam major est qui in vobis est,» Praeclare S. Augustinus, lib. II De Symbolo ad Catechum., cap. II: «Admirabile, ait, spectaculum nostrum, plane admirabile, in quo Deus adjuvat, fides vires impetrat, innocentia pugnet, sanctitas vincit, praemium consequitur tale, quod et ille qui vicerit accipiat, et qui donaverit nihil amittat.» ET HAEC EST VICTORIA QUAE VINCIT MUNDUM, FIDES NOSTRA. — «Victoria,» id est, vincens et victor: proprie enim victoria non vincit, sed pugna vincentis quae parit victoriam. «Victoria» ergo, id est, causa victoriae, arma quibus comparatur victoria, est fides. Haec igitur est victrix fides, non nuda et otiosa, sed charitate et bonis operibus vestita, puta operosa, certans et fortiter dimicans, juxta illud: «Sancti per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones,» etc. Hebr. XI, et I Petr. V: «Adversarius, ait, vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide.» Vide utrobique dicta; fide enim credimus vitam aeternam esse summum bonum, pro quo omnia mala fortiter toleranda sint, et dimicandum contra omnes mundi tentationes usque ad mortem et martyrium. Unde per fidem hanc et spem tum divinae opis et gratiae Christi, tum mercedis et praemii gloriae aeternae, Martyres omnia tormentorum genera alacres et laeti vicerunt, juxta illud: «Et ipsi vicerunt eum propter sanguinem Agni, et propter verbum testimonii sui,» Apocal. cap. XII, vers. 11. Et illud Pauli, Ephes. VI, 16: «In omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere.» Audi Tertullianum ad Scapulam: «Arius Antoninus cum persequeretur instanter in Asia fideles omnes illius civitatis, Christiani ante tribunalia se manu facta obtulerunt;» et Nicephorus: «Diocletiani tempore (ait), cum natalis dies Christi festus adesset, viginti millia Christianorum in templo a tyranno conclusa igni conflagrare maluerunt, quam tantillum a Christianae fidei stabilitate deflectere.» Quare vere S. Bernardus, serm. 6 in Vigilia Nativit.: «Fides, ait, est verum quoddam aeternitatis exemplar, praeterita simul et praesentia ac futura sinu quodam vastissimo comprehendit, ut nihil ei praetereat, nihil pereat, praeeat nihil.» Pro vincit graece est νενίκηκε, id est vicit, in aoristo, sub quo omne tempus intelligit, q. d. Vicit, vincit et vincet. Hac de causa Rupertus scripsit opus De Victoria Verbi Dei. S. Augustinus, lib. De Utilit. credendi, cap. XVII, docet fidem Christi totum mundum sibi subegisse sanctitate, castitate, patientia, constantia, etc., Apostolorum, Virginum et Martyrum, quibus conversae sunt ad Christum gentes totius mundi. Oecumenius: «Omnem, ait, fides perfidiam vicit atque ejecit, ita ut neque Judaeus, neque haereticus quampiam vim adversus eam habeat.» Quocirca S. Augustinus, serm. 1 De Verbis Apost.: «Nullae, ait, sunt majores divitiae, nulli thesauri, nulli honores, nulla mundi hujus major substantia, quam est fides Catholica, quae peccatores homines salvat, caecos illuminat, infirmos curat, catechumenos baptizat, fideles justificat, poenitentes reparat, justos augmentat, martyres coronat.» Denique S. Bernardus, serm. 76 in Cant.: «Fides, ait, attingit inaccessa, deprehendit ignota, comprehendit immensa, reprehendit novissima, ipsam denique aeternitatem suo illo vastissimo sinu quodam modo circumcludit. Fidenter dixerim, aeternam beatamque Trinitatem, quam non intelligo, credo et fide teneo, quod sana non capio mente.» Porro fides viva omnia impetrat a Deo, vincitque omnipotentem, ideoque fit omnipotens, adeo ut miracula quaelibet operetur, juxta illud: «Omnia possibilia sunt credenti,» Marci IX, 23. Haec est fides miraculorum. Fides ergo vincit mundum, quia vincit Deum mundi dominum.
5:5
5. Quis est, qui vincit mundum, nisi qui credit QUONIAM JESUS EST FILIUS DEI? — Credendo enim sperat, sperando invocat, invocando amat Christum; itaque gratia Christi roboratus odit spernitque mundum, ac spernendo vincit, juxta illud Pauli: «Omnia possum in eo qui me confortat,» Philip. IV, vers. 13. Sub fide ergo complectitur charitatem, obedientiam, fortitudinem caeterasque virtutes a Christo sancitas et donatas, quibus vincitur mundus. Qui enim credit in Christum, debet Christi praecepta sequi, eique obedire, non mundo, imo contemnere mundum; hoc enim suis asseclis praecepit sanxitque Christus, Joan. XV, 18 et 19. Audi S. Bernardum, serm. 1 De tribus testimon. in coelo et in terra: «Quid ergo ait: Quis est qui vincit mundum, nisi qui credit quia Jesus est Filius Dei, cum et ipse jam mundus id credat? An non ipsi quoque daemones et credunt et contremiscunt? sed dico: Putasne Filium Dei reputat Jesum, quisquis ille est homo, qui ipsius nec terretur comminationibus, nec attrahitur promissionibus, nec praeceptis obtemperat, nec consiliis acquiescit? Nonne is, etiamsi fateatur se Deum, factis tamen negat? Porro fides sine operibus mortua est in semetipsa, nec sane mirum videri potest, si nequaquam vincit, quae nec vivit quidem.» Probat S. Joannes thesin ex hypothesi, genus ex specie, imo speciem ex individuo: probat, inquam, fidem esse victoriam fidelium, ex eo quod fides Christi sit victoria mundi; simulque perstringit Cerinthum, Ebionem et alios illius aevi haereticos, qui negabant Christi divinitatem. Hinc Petrus eam confitens, dicensque: «Tu es Christus Filius Dei vivi,» ab eo audire meruit: «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam,» Matth. XVI; et Paulus: «Quis nos separabit a charitate Christi? Certus sum quia neque mors, neque vita,» etc. Rom. cap. VIII. «Unde certus erat, nisi ex fidei firmitate?» ait S. Hieronymus in cap. II ad Galat.
5:6
6. HIC EST QUI VENIT PER AQUAM ET SANGUINEM, JESUS CHRISTUS. — q. d. Hic est Messias Dei Filius, Salvator et Redemptor mundi, quem Prophetae venturum praedixerunt, ut suo sanguine orbem redimeret, et aqua baptismi expiaret, ut patet Ezech. XXXVI, 17, et Zachar. XII, 13; idemque praesignarunt omnia sacrificia legis veteris, in quibus fundebatur victimarum sanguis, ut repraesentarent Christi sanguine in cruce fundendo expianda fore peccata. Cum ergo Christus haec Prophetarum oracula adimplens reipsa venerit, suoque sanguine nos redemerit, et aquae baptismum dum in Jordane a Joanne baptizatus est, sanxerit, eique vim sanctificandi tribuerit: inde certo colligite ipsum esse verum Messiam et Christum mediatorem a Prophetis praedictum, ac proinde ejus fide nos vincere mundum. Probat Joannes quod Jesus Christus sit Filius Dei, puta quod Jesus sit verus homo et verus Deus, primo ex eo quod ipse sit ille «qui venit,» graece ὁ ἐλθὼν, id est ille, scilicet Messias, veniens antonomastice, quem scilicet Prophetae venturum promiserunt, quem Scriptura, Isaiae IX, 6 et alibi, significat fore Deum et Dei Filium. Unde «veniens,» vel «venturus,» est nomen Messiae. Sic enim eum vocabant Judaei ex vaticiniis Prophetarum, ut patet Apocal. I, 4; Joan. I, 15; Matth. XI, 3; Psalm. CXVII, 26; Aggaei II, 8; Malach. III, 1 et 2, et alibi. Rursum idipsum probat ex aqua et sanguine, quibus constitit Christi corpus, quodque pro nobis effudit. Haec enim, primo, significabant Christum verum esse hominem, non phantasticum, uti volebant Simon et Manes: corpus enim humanum conflatur et constat aqua et sanguine, puta quatuor humoribus; sub aqua enim sive phlegmate accipe melancholiam, sive atram bilem: aqua enim sive phlegma, si crassescat, fit lutum, sive melancholia; sub sanguine accipe choleram, sive flavam bilem: sanguis enim, si incalescat, fit bilis. Hi quatuor humores continent quatuor elementa, quibus coagmentatur hominis corpus: phlegma enim continet aquam, melancholia terram, sanguis aerem, cholera ignem. Per aquam ergo et sanguinem significat S. Joannes corpus Christi constitisse quatuor humoribus et quatuor elementis, ac proinde vere et proprie fuisse corpus humanum. Secundo, aqua et sanguis probabant Christum esse Deum, tum quia sanguis Christi fuit justum pretium redemptionis nostrae, ex aequo satisfaciens Deo pro offensa peccatorum nostrorum: ergo necesse est ut fuerit sanguis hominis Dei, sive hominis hypostatice uniti Deo: sanguis enim puri hominis non poterat esse justum et adaequatum pretium offensarum Dei; tum quia virtute sanguinis sui Christus instituens baptismum, illi indidit vim divinam expiandi omnia omnium hominum peccata. Ergo necesse est ut fuerit Deus: faciebat enim hoc Christus per se et auctoritative, non quasi minister pendens ab alio. Per se autem instituere Sacramentum remittens et expians peccata, est opus virtutis divinae. Alludit primo, ad aquam et sanguinem victimarum, quo vetus Testamentum sancivit Moses, Exodi cap. XXIV, 8, quo significabat Christum suo sanguine et aqua sanciturum novum Testamentum. Audi Paulum, Hebr. IX, 19: «Lecto enim omni mandato legis a Mose universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hircorum cum aqua et lana coccinea et hyssopo, ipsum quoque librum et omnem populum aspersit, dicens: Hic sanguis Testamenti quod mandavit ad vos Deus.» Vide ibi dicta. Alludit, secundo, ad aquam et sanguinem quae miraculose fluxerunt ex latere Christi in cruce mortui: corpus enim mortuum pro sanguine et aqua viventis, naturaliter dat saniem; unde idipsum solus ex Evangelistis narrat S. Joannes, cap. XIX, 34. Hac enim Christi aqua et sanguine repraesentabatur, virtute sanguinis et mortis Christi fideles ab omnibus peccatis abluendos per aquam baptismi. Et hoc significat Sponsa, id est Ecclesia, Cant. V, 10: «Dilectus meus, inquit, candidus et rubicundus;» aqua enim est candida, sanguis est rubicundus. Ita Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 13; S. Augustinus, lib. II De Catech. rud., cap. VI; S. Leo, epist. 45; Hieronymus, epist. 83; Damascenus, lib. IV De Fide, cap. X; Suarez, III part., Quaest. LIII, disp. XLI, sect. 1, et alii. Hinc noster Salmeron hic opinatur Christum ubique sanguini aquam miscuisse, scilicet lacrymarum in circumcisione, in sudore sanguineo agoniae, in flagellatione, in cruce ante mortem; ideoque jussisse aquam vino misceri in calice Eucharistiae convertendam in sanguinem. Et Hugo ait Christum venisse per sanguinem, quando circumcisus est, ut legem observando significaret se Judaeos velle redimere, per aquam vero Gentes, quia in aqua instituit baptismum praecipue pro Gentibus. Porro distinguit S. Joannes baptismum Christi a baptismo Joannis Baptistae, quod hic fuerit solum in aqua, ideoque inefficax ad expianda peccata: Christi vero fuerit in aqua et sanguine, ideoque ad eadem abluenda efficax. Rursum perstringit Ebionitas qui aqua mera censebant placari Deum, ideoque quotidie aqua se abluebant, et in calice Eucharistiæ non vinum, sed meram aquam offerebant, quia negabant sanguine Christi nos esse redemptos, teste Irenæo, lib. V, cap. I. Denique Tertullianus, lib. De Baptismo, cap. xvi, ait Christum venisse per aquam, cum baptizatus est a Joanne; per sanguinem, cum passus est, ut «aqua, inquit, tingeretur; sanguine glorificaretur» per passionem et mortis victoriam. «Proinde, ut nos faceret aqua vocatos, sanguine electos, hos duos baptismos de vulnere perfossi lateris emisit; quia qui in sanguinem ejus crederent, aqua lavarentur; et qui aqua lavissent in baptismo, etiam sanguinem potarent in Eucharistia.» Symbolice, per aquam et sanguinem accipiunt duplicem baptismum, scilicet fluminis et sanguinis, S. Hieronymus, epistola 88; S. Augustinus, lib. II De Symbol., cap. vi; Cyrillus, Catech. 13, et alii. Alii censent repræsentari duplicem modum quo damnatus est Christus a Judæis vociferantibus: «Sanguis ejus super nos,» etc., et a Pilato manus aqua lavante, Matth. xxvii, 24 et 25. Anagogice Cyrillus, Catech. 13, per aquam accipit baptismum, per sanguinem judicium; eo enim reprobi damnabuntur ad sanguinem, id est gehennam et mortem æternam. Allegorice S. Bernardus, serm. 1 in Octava Paschæ: «Moses, inquit, venit per aquam, quia ex aqua ereptus, ideoque vocatus Moses, id est extractus, populum Hebræorum per aquas maris Rubri illæsum deduxit in terram promissam: Jesus vero, legislator legis novæ, venit per aquam et sanguinem, quia per sanguinem introducet nos in sancta, puta in cœlum, Hebr. cap. ix, 12: ‹Sic ergo hodie, inquit, quoque ad nos per aquam et sanguinem venit, ut sit aqua et sanguis testimonium ejus fideique victricis.›» Tropologice S. Bernardus, ibid., per aquam et sanguinem accipit duplicem baptismum duplexque martyrium, prius in lacrymis compunctionis, posterius in studio mortificationis: «Jam vero, inquit, quia baptismum aqua, martyrium diximus sanguine designari, memento et unicum et quotidianum esse baptismum, similiter et martyrium. Est enim et martyrii genus, et quædam effusio sanguinis in quotidiana corporis afflictione. Est et baptismus aliquis in compunctione cordis, et lacrymarum assiduitate. Sic quippe infirmis et pusillis corde necesse est, ut quem semel pro Christo ponere non sufficiunt, saltem mitiori quodam, sed diuturniori martyrio sanguinem fundant. Sic et baptismi Sacramentum quoniam iterari non licet, his qui sæpius in multis offendunt, frequenti oportet ablutione suppleri. Unde et Propheta: ‹Lavabo, inquit, per singulas noctes lectum meum, et lacrymis meis stratum meum rigabo,› Psalm. vi, 7.» (Græci codices nonnulli addunt, καὶ πνεύματος, id est, et spiritum). Non in aqua solum, sed in aqua et sanguine, — iidem addunt, sed et in spiritu. ET SPIRITUS EST QUI TESTIFICATUR QUONIAM CHRISTUS EST VERITAS. — Græca habent ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια, id est, quoniam spiritus est veritas. Sic quoque legit Syrus, Vatablus, Clarius, Cajetanus, q. d. Spiritus est qui recenter in Pentecoste testificatus est Christum esse Dei Filium. Illi ergo credendum est, quia hic Spiritus est veritatis, ipsaque veritas. Verum genuina lectio est, «quoniam Christus est veritas;» de Christo enim hic agitur, non de Spiritu, et Christi proprium nomen est veritas, non Spiritus Sancti. Testimonio obscuro et quasi mortuo aquæ et sanguinis, adjungit S. Joannes clarum et vivum Spiritus Sancti: hic enim tum in vita Christi, utpote per eum ad hoc testandum operans miracula, tum post mortem et resurrectionem ab eo in Pentecoste missus in Apostolos, per eorum ora testatus est et prædicavit ubique, quod Christus esset veritas, id est verus Deus. Christus enim qua Deus, est Verbum, ideoque veritas et sapientia Patris; qua homo, fuit verus Dei legatus et interpres, qui umbras legis veteris aperuit, claramque de Deo doctrinam et veritatem propalavit, juxta illud: «Ego sum via, veritas et vita.» Joann. xiv, 6; et illud cap. xviii, 37: «Ego ad hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati.» Hinc Pontifex Aaronicus gerens typum Christi, veri et veracis Pontificis, in Rationali pectoralis insigne intextum gestabat Urim et Thummim, id est, Doctrina et Veritas, Exodi cap. xxviii, vers. 30. Alii per spiritum accipiunt internam illuminationem Spiritus Sancti, qua nos impellit ad fidem et amorem Christi, juxta illud cap. ii, vers. 27: «Unctio ejus docet vos de omnibus, et verum est,»
5:7
7. QUONIAM TRES SUNT. — Testimonium aquæ, sanguinis et Spiritus de Christo jam allatum plenius hic S. Joannes explicat et confirmat; unde vero quoniam partim probat id quod dixit vers. 5, scilicet Jesum esse Filium Dei; partim probat id quod dixit vers. 6, scilicet Spiritum testificari quod Christus est verus Deus. Id enim hic confirmat ex eo quod Spiritus Sanctus sit unus ex tribus testibus, qui in cœlo testimonium perhibent Christo. TRES SUNT QUI TESTIMONIUM DANT IN CŒLO (DE CŒLO): PATER, VERBUM ET SPIRITUS SANCTUS, ET HI TRES UNUM SUNT. — Notat S. Hieronymus, Præfat. in Epistolas Canonicas, hæc ab infidelibus, scilicet Arianis (unde et moderni Ariani in Transylvania propter hæc verba totam S. Joannis Epistolam rejiciunt), fuisse abrasa e nonnullis Græcis codicibus. Quocirca non legit hæc Syrus, Clemens Alexandrinus, Beda, Œcumenius, et alii nonnulli, quos citat Franciscus Lucas in Annot. hujus loci, Annot. 612. Jam tamen constanter hæc legunt Biblia Latina, et correctiora Græca, multique veterum, ut S. Athanasius, Augustinus, Hieronymus, Cyprianus, Concilium Lateranense cui interfuerunt Græci, et alii quos citat Bellarminus, lib. I De Christo, cap. vi, Hesselius et alii hic. Certum ergo est hæc esse legenda esseque Canonicam Scripturam, ac proinde ex iis recte confirmari mysterium Sanctissimæ Trinitatis, ac divinitatis Christi et Spiritus Sancti contra Arianos et Macedonianos. Sensus ergo est, q. d. Omnes tres personæ SS. Trinitatis in cœlo et de cœlo tum angelis, tum maxime hominibus (hoc enim præcipue intendit hic S. Joannes) testimonium perhibent de Christo, quod scilicet ipse sit verus Messias, Deique Filius: nimirum Pater, dum in baptismo et transfiguratione Christi, Matth. iii, 17, et cap. xvii, vers. 5, publice proclamavit: «Hic est Filius meus dilectus, ipsum audite.» Rursum, cum super Christum rogantem ut se clarificaret, e cœlo intonuit: «Et clarificavi, et iterum clarificabo,» Joan. xii, 28. Similiter et Spiritus Sanctus, dum descendit in Christum in specie columbæ, et effudit sese in Apostolos cæterosque Christianos in die Pentecostes, idque ex Christi prædictione, promissione et missione: unde idem Spiritus Sanctus per ora Apostolorum non aliud fere quam Christum præconizavit. Filius etiam sæpissime dixit, docuitque ac miraculis probavit, et convicit se esse Messiam, Deique Filium, ut patet ex toto Evangelio S. Joannis. Sic pariter tres Christi testes sunt in terra, scilicet Spiritus, aqua et sanguis, ut sequitur. Igitur mutuo inter se consentiunt cœli et terræ testes, ac consequenter iis omnimoda fides est adhibenda, quasi testibus divinis omni exceptione majoribus; et quia cœlum et terra, totus, inquam, mundus, in hoc Christi testimonium conspirare videntur. Alludit S. Joannes ad illud sui Evangelii, cap. viii, vers. 18: «Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater;» et cap. xvi, vers. 14, de Spiritu Sancto: «Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis.» Denique tres testes producit, quia scriptum est: «In ore duorum aut trium testium stabit omne verbum,» Deuter. xix, 15. ET HI TRES UNUM SUNT. — Uti natura et essentia divina, ita pariter intellectu, voce, locutione et testimonio de Christo; hæc enim omnia in SS. Trinitate essentialiter unum idemque sunt. Complutensia et Regia habent καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἕν εἰσιν, id est, et hi tres in unum sunt. Sed Latini et alii Græci legunt, «et hi tres unum sunt;» significatur enim οἰκονομία SS. Trinitatis, quod scilicet tres personæ habeant unam eamdemque individuam deitatem. Nec aliud significat lectio diversa Complut. Nam in «unum sunt,» hoc est, in unum, puta in unam essentiam conveniunt et coeunt. Sic Gen. ii, 24, de Adam et Eva conjugibus dicitur: «Erunt duo in carne una,» id est, erunt duo «una caro,» uti explicat Christus, Matth. xix, 6, hoc est, vir et mulier erunt quasi una persona civilis et politica. Sic Jerem. xxx, 22: «Eritis mihi in populum,» id est, eritis mihi populus, et Psalm. xxx, 3: «Esto mihi in Deum protectorem,» id est, esto mihi Deus protector, et sæpe alibi. Euthymius, Panoplia part. I, tit. vii, pag. 143, pro tres legit tria, indeque ostendit tres personas in divinis revera esse tria personaliter, sed unum essentialiter. Idem multis ante S. Joannem sæculis dixit Serapis, qui Ægypti regi nomine Thuli postulanti: «Quis eo fortunatior esset?» respondit: Principio Deus, tum sermo, et spiritus illis. Additur: «Æquæva hæc sunt, et tendentia in unum» — de quo superius dixi.
5:8
8. ET TRES SUNT QUI TESTIMONIUM DANT IN TERRA: SPIRITUS, ET AQUA, ET SANGUIS. — Dicendum erat tria; nam græce πνεῦμα, ὕδωρ et αἷμα, id est spiritus, aqua et sanguis, sunt generis neutri: dicit tamen «tres,» tum ut ostendat hos tres terræ testes conspirare, imo repræsentare tres cœli testes jam dictos, ait S. Augustinus: de quo mox plura; tum quia per prosopopœiam hisce tribus attribuit personam testium: testis enim in terra apud homines animatus sit oportet, adeoque homo, ideoque masculini generis, non neutri. Qui enim testatur, debet loqui, oreque suum efferre testimonium, quod non nisi hominis est. Opponit S. Joannes terrenum et humanum testimonium cœlesti et divino. Jam aliqui censent tres testes in cœlo esse testes divinitatis Christi; tres vero testes in terra esse testes humanitatis ejusdem, ait Innocentius III, cap. in quadam, de celebr. Missar., et D. Thomas. Sed verius est utrosque adduci ad probandam divinitatem Christi: hoc enim probandum sumpsit S. Joannes, vers. 5, quia hoc negabat Ebion, Cerinthus et alii. Unde et subdit mox: «Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se,» etc. Mystice S. Bernardus, serm. 2 in Octava Paschæ, per «in terra» accipit homines in terra viventes, ut per hæc tria, Spiritum scilicet, aquam et sanguinem, distinguantur justi ab injustis, sicut per Patrem et Filium et Spiritum Sanctum in cœlo distinguuntur Beati a damnatis. «Nam Beatis, inquit, visio Trinitatis testimonium perhibet: electis fructuosus est sanguis Christi ac merita, aqua baptismi et Spiritus Sancti gratia:» de quo mox plura; jam singula expendamus. TRES SUNT. — Ponit S. Joannes duplicem trinitatem testium Christi, qui scilicet testantur ejus divinitatem, eumque esse Dei Filium, atque unam alteri opponit, imo componit in officio testificandi. Prior increata est, scilicet Pater, Filius, Spiritus Sanctus: posterior creata, scilicet aqua, sanguis et spiritus, quæ manat ab increata, eique ex æquo respondet, adeoque eam repræsentat. Aqua enim refert Patrem, sanguis Filium, spiritus Spiritum Sanctum. Pater enim est rerum omnium principium, sicut est et aqua. Ex aqua enim formati sunt cœli, aer, aves, pisces, uti ostendi initio Genesis; rursum aqua nutrit herbas, arbores, plantas, omniaque animantia et viventia. Unde aqua Latinis dicitur quasi a qua nata sint omnia; vel, ut Festus, a qua juvamur. Unde Thales aquam posuit principium rerum omnium; licet alii aquam dictam velint quasi æquam, quod æqua sit et æqualis, nisi ventis agitetur. Ita Deus Pater omnibus est æquus et idem. Orphici et symbolici contemplatores summum bonum, sive omnium bonorum Oceanum censuerunt esse aquam, ideoque repræsentare Deum. Hinc Virgilius secutus Homerum, lib. IV Georg., Oceanum patrem rerum indigitat; et Plinius, lib. I, cap. xxxi: «Hoc elementum, ait, cæteris omnibus imperat, terras devorant aquæ, flammas necant, scandunt in sublime, et cœlum quoque sibi vindicant: quid esse mirabilius potest aquis in cœlo stantibus?» Unde et cœli hebraice vocantur scamaim, id est, ibi aquæ. Rursum aqua significat affluentiam bonorum et gratiarum quæ est in Deo Patre, juxta illud Isaiæ xii: «Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris.» Scitum est Ægyptios Nilum pro Deo coluisse, quod a Nilo exundante omnis eis seges obveniret. Hinc illud Parmenonis: «Jupiter Ægypti Nile.» Insuper aqua apposite Dei Patris misericordiam et pietatem repræsentat. Quocirca Allemanos deorum loco aquam fluminum adorasse, testatur Agathius, lib. I et II Pereg. hist. Ibidem de Persis docet Arnobius, lib. VI Contra Gentes. Sic et hodie nonnulli Indi adorant aquam, ut refert Vasquez, lib. III Navig., fol. 362. Brachmanes longissime vivere, eo quod non nisi aquam bibant, tradit Suidas verbo Brachmanes. Lucianus quoque in suis Macrobiis scribit per aquam vitam produci, ideoque Syros ad trecentos annos vixisse. Apollonius Tyanæus dictabat bibentes aquam nunquam laborare capitis vertigine, uti refert Philostratus in Vita Apollonii. Plura de aquæ præstantia vide apud Tiraquellum, tract. De Nobil., cap. xxxi; Plutarchum, quæst. An aqua sit dignior igne? Vide quoque Hydragiologiam M. Antonii Marsilii Columnæ. Porro, sub testimonio SS. Trinitatis increatæ intellige testimonium sanctorum angelorum: per hos enim quasi administratorios spiritus et legatos SS. Trinitas locuta est, et testimonium perhibuit Christo, tum in ejus nativitate, cum cecinerunt: «Gloria in excelsis Deo;» tum in baptismo, Matth. iii, 17; tum in transfiguratione, Matth. xvii, 5; tum in resurrectione, Matth. xxviii, 5; tum in ascensione, Actor. i, 10. QUI TESTIMONIUM DANT. — Jesu Christo, quod sit Filius Dei, ac consequenter quod ejus fide et opere vincamus mundum, quodque fides Christi sit victoria nostra. IN TERRA. — De terra; sicut tres primi in cœlo, id est, de cœlo testantur hominibus in terra agentibus. SPIRITUS, ET AQUA, ET SANGUIS. — Q. d. Spiritus, quem Christus in cruce moriens emisit in manus Patris, item aqua et sanguis quæ de latere Christi profluxerunt, testificantur Christum verum fuisse non tantum hominem, sed et Deum; quia hisce quasi pretio adæquato et justo satisfecit Christus offensæ Dei, juxta oracula Prophetarum, quod facere non potuisset nisi fuisset Deus, uti dixi vers. præced. Rursum spiritus, quia a Christo cum clamore emissus, arguebat eum esse Deum. Unde «videns Centurio quia sic clamans expirasset, ait: Vere hic homo Filius Dei erat,» Marc. xv, 39. Vox enim moribundos deficit; ergo clamor hic Christi miraculosus erat, non naturalis, significans Christum super hominem esse Deum, ideoque voluntate, non infirmitate mori, ait ibidem S. Hieronymus, Chrysostomus, Euthymius et Theophylactus; quin et Christus ipse: «Nemo, ait, tollit eam (animam) a me, sed ego pono eam a meipso, et potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam,» Joan. cap. x, vers. 18. Secundo, S. Augustinus, lib. III Contra Maximum, cap. xxii; Lyranus et Glossa per spiritum accipiunt Spiritum Sanctum a Christo in Pentecoste effusum; hic enim testificatus est Christum esse Deum, tum quia Christus mittebat hunc Spiritum, tum quia ipse Spiritus per ora Apostolorum protestabatur se mitti a Christo, eumque verum esse Dei Filium. Tertio, Œcumenius per spiritum accipit Spiritum Sanctum qui datur in baptismo. «In baptismate, inquit, per aquam Jesus Patris testimonio Filius Dei est declaratus; at per sanguinem, quando, cum prope erat ut crucifigeretur, dixit: ‹Glorifica me tu Pater,› et vox delata est quæ dicebat: ‹Et glorificavi, et iterum glorificabo.› Per spiritum vero est manifestatus, quando e mortuis tanquam Deus resurrexit.» Huc pertinet expositio Didymi, nisi quod ipse testimonium hoc referat non ad Christum, sed ad nativitatem nostram spiritualem, quæ fit in baptismo. Hic enim, inquit, spiritus, id est, Trinitas invocatur, ac sanguis, id est, humanitatis Christi merita per aquam baptismi operantur et sanctificant. Ac illa S. Ambrosii, lib. X, in cap. xxii Lucæ: «Aquam, inquit, ad lavacrum, sanguinem ad pretium, spiritum tradidit ad resurrectionem.» Unde: Anagogice, sed valde apposite ad litteram et pene litteraliter, aqua, et sanguis, et spiritus in cruce a Christo emissa, sed resumpta ab eodem in resurrectione, significabant ipsum vere esse Messiam promissum, victorem mortis et inferni, ideoque Dei Filium: Christus enim vi propria resurrexit, et hæc tria resumpsit: vi propria, inquam, tam humanitatis, quam divinitatis. Anima enim et spiritus Christi jam glorificatus vi propria accepta a divinitate, cui hypostatice erat unita, univit se corpori in sepulcro, illudque animavit, vivificavit et glorificavit; ac pari modo nostra corpora animabit, vivificabit et glorificabit in resurrectione, uti dixi 1 Petri iii, 21 et 22. Mystice per spiritum, aquam et sanguinem significantur tria quæ ad justificationem nostram concurrunt; itaque testimonium perhibent Christo, utpote, cujus meritis et virtute peragitur nostra justificatio. Sanguis enim significat sanguinis et mortis Christi meritum, nobis in justificatione applicatum; aqua significat ablutionem et purgationem peccatorum; spiritus significat aspirationem et infusionem spiritus, id est, vitæ spiritalis, gratiæ, charitatis cæterarumque virtutum quibus justi efficimur. Unde S. Ambrosius, lib. De Spiritu Sancto, cap. xi, ait, «spiritu mentem renovari, aqua nos lavari, sanguinem esse pretium.» Sic et Cyrillus, De Fide ad Reginas, et S. Leo, epist. 10, cap. v: «Hi tres, inquit, sunt spiritus sanctificationis, sanguis redemptionis, aqua baptismatis.» Allegorice per hæc tria significantur tria præcipua Sacramenta, quæ testimonium perhibent Christo, utpote ab eo instituta, et ejus meritis ac virtute sanctificantia. «Aqua» significat baptismum, «sanguis» calicem Eucharistiæ, «spiritus» pœnitentiam. Unde et insufflando spiritum Apostolis, Christus dedit eis potestatem remittendi peccata, Joannis xx, 22. Hæc omnia probant Christum esse Deum, tum quia remissio peccatorum est opus Dei et divinæ potestatis, tum quia transsubstantiatio panis et vini in corpus et sanguinem Christi, non nisi divina vi et potestate perfici potest. Porro spiritus significat sacramentum Pœnitentiæ, tum quia per illud Spiritus Sanctus remittit peccata: hoc enim maximum est Dei donum: omnia autem Dei dona, præsertim gratia, in S. Scriptura appropriantur Spiritui Sancto, eo quod ipse sit primum Patris et Filii notionale donum: ab iis enim procedit per modum amoris et doni; tum quia ipse per pœnitentiam nobis per peccata mortuis spiritum vitæ, puta gratiæ, inspirat. Quocirca ex hoc loco, et ex fluxu aquæ et sanguinis e latere Christi Innocentius III docet et probat aquam in calice Eucharistiæ miscendam esse vino, ut convertatur in sanguinem Christi, ita ipse, cap. in quadam, de celebr. Missarum. Symbolice, primo, S. Bernardus, serm. 1 in Octava Paschæ: «In aqua, inquit, baptismum intellige, in sanguine martyrium, in spiritu charitatem diffusam in cordibus nostris.» Rursum Catharinus per aquam accipit tribulationes, ad quas experiendas venit Christus, eoque vocat Christianos. Alii per aquam accipiunt sapientiam, juxta illud Eccli. xv, 3: «Cibavit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potavit illum.» Alii per aquam accipiunt gentium multitudinem in Christum credentem, juxta illud: «Aquæ multæ populi multi,» Apoc. xvii. Secundo, Balduinus Cantuariensis (quem Lovanii manu scriptum evolvi), lib. I De Eucharistia, cap. xxviii: «Spiritus justorum, inquit, aqua pœnitentium, sanguis Martyrum testantur Christum redemptorem.» Nam, ut ait Tertullianus, «sanguis Martyrum est semen Christianorum;» et S. Leo: «Non minuitur Ecclesia persecutionibus, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiore vestitur, dum singula grana quæ cadunt, multiplicata resurgunt.» Tertio, Clemens Alexandrinus hic «spiritum» accipit pro vita, «aquam» pro fide et regeneratione, «sanguinem» pro cognitione: quæ sunt salutiferæ virtutes Salvatoris. Rursum S. Ambrosius, lib. De Spiritu Sancto, cap. vi, sanguini mortem, aquæ sepulturam, spiritui vitam assignat in baptismo. Quarto, S. Augustinus hic censet his tribus notari tres personas sanctæ Trinitatis, scilicet «spiritu» Patrem, «sanguine» Filium, «aqua» Spiritum Sanctum. De Patre enim dicitur: «Spiritus est Deus,» Joan. iv, 24. Filius assumpsit sanguinem et carnem humanæ naturæ. De Spiritu Sancto dicitur: «Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ,» Joan. vii, 38. Atque hac de causa dici «tres sunt,» non tria, ut dicendum erat, «qui testimonium perhibent.» Et rursum: «Et hi tres unum sunt,» q. d. Tres personæ sunt una essentia divina. Unde et Hyginus Papa, epist. 1, et Joannes II, epist. 1, testimonium eorum, qui in cœlo testantur, postponunt testibus in terra, quasi illi hos explicent. Quod vero hæc tria exierunt de corpore Christi, repræsentabat Ecclesiam, quæ est corpus Christi, prædicaturam Trinitatis unam eamdemque essentiam, ait S. Augustinus. Congruentius «aquam» adaptes Patri, «sanguinem» Filio, «spiritum» Spiritui Sancto: uterque enim est spiritus: aqua autem est principium rerum omnium, sicut et Pater; ex aqua enim creati sunt cœli et cætera omnia, uti ostendi initio Genesis: eo enim alludit Joannes. Sicut enim initio mundi Deus creavit aquam, et spiritus Domini ferebatur super aquas, ut ex iis cætera efformaret: ita pariter in recreatione mundi, Deus per aquam baptismi dando Spiritum Sanctum, Christianos quasi novos homines, spirituales et divinos efformavit, idque merito sanguinis Christi. Tropologice S. Bernardus, serm. 2 in Octava Paschæ: «Sanguine, inquit, et aqua, et spiritu habere testimonium» justitiæ, quod renatus sis per Christum, «est si contines a peccatis, si dignos facis pœnitentiæ fructus, si facis opera vitæ.» Sanguis ergo significat continentiam, aqua lacrymas, spiritus opera spiritualia, quæ testantur nos esse regeneratos et sanctos. Et serm. 1, ostendit hæc tria opponi tribus quæ sunt in mundo, eaque vincere: concupiscentiam enim carnis vinci sanguine mortificationis; concupiscentiam oculorum, lacrymis compunctionis; superbiam vitæ sive spiritum vanitatis, spiritu charitatis. «Certum quippe, ait, triumphati mundi testimonium est, si corpus castiges et subjicias spiritui, ne perniciosa libertate serviat voluptati; si fletui præbeas oculos magis quam petulantiæ vel curiositati; si denique spiritali dilectione flagrans, nulli animum dederis vanitati. Merito sane unus est qui in terra pariter et in cœlo testimonium perhibet spiritus, quia sive corporis afflictio cessabit, sive lacrymarum fons exsiccabitur, sed charitas nunquam excidit.» Hisce tribus suffragabitur testimonium SS. Trinitatis: «Magnum profecto habituri sunt testimonium, quos in cœlo Pater susceperit tanquam filios et hæredes, Filius adsciverit tanquam fratres et cohæredes, Spiritus Sanctus adhærentes Deo unum spiritum faciet esse cum eo.» Rursum per hæc tria possunt tropologice accipi tres fidelium gradus, scilicet incipientium, per aquam; proficientium, per spiritum; perfectorum, per sanguinem: hic enim est symbolum martyrii. Addit S. Bernardus, serm. 76, ex parvis, tres pariter in inferno esse testes, scilicet vermem quo roditur conscientia, ignem quo crematur corpus et anima, ac desperationem: «Quia vermis eorum non morietur, et ignis eorum non extinguetur,» Isaiæ, lxvi, 24. «His qui in cœlo sunt, ait S. Bernardus, datur testimonium beatitudinis; his qui in terra, justificationis; his qui in inferno sunt, damnationis. Primum testimonium est gloriæ, secundum gratiæ, tertium iræ.» Denique Baronius, tom. II, anno Christi 106, censet S. Joannem hic perstringere Elxai hæresiarcham, ejusque fratrem Jexeo, qui, ut ait S. Epiphanius, hæres. 19, «a Judæis oriundus, et cum Judæis sentiens, etc., introducens salem et aquam, et terram et panem, et cœlum, et æthera et ventum, jusjurandum ipsis in divinum cultum præfinivit ac tradidit. Aliquando vero rursus alios septem testes præscripsit, cælum, inquam, et aquam, et spiritus et sanctos angelos orationis, et oleum, et sal, et terram;» et cap. xxx: «Cum, inquit, quis ex ipsis aut in morbum inciderit, aut a reptili morsus fuerit, descendit in aquas, et invocat cognomina in Elxai relata, cœli ac terræ, salis et aquæ, ventium et angelorum justitiæ, et panis et olei, et incipit dicere: Opem ferte mihi et amovete a me dolorem.» Hisce ergo fictitiis et superstitiosis septem testibus Jexeo hæretici, S. Joannes opponit sex veros testes, tres cœlestes, et tres terrestres. Fuit enim hic Jexeo cum Elxai, synchronus et coævus S. Joanni; floruit enim anno Christi 106, S. Joannes vero vixit ad annum Christi 101. SPIRITUS, ET AQUA, ET SANGUIS. — Hyginus Pontifex, epist. 1, et Joannes II, epist. 1, ac Idacius, lib. De Trinit., legunt, «aqua, sanguis et caro.» Sed perperam: Græci enim, Syri et Latini codices habent «Spiritus,» non «caro»; hæc enim includitur in sanguine. ET HI TRES UNUM SUNT. — Quidam Latini codices et Græci, ut Complutenses et Regii, carent hisce verbis; vide Franciscum Lucam, Annot. 213. Unde S. Thomas, Opusc. xxiv, in 2 decretalem, ait hæc ab Arianis esse apposita, ut inde a pari colligerent tres personas dici unum non essentialiter, sed testificative; plerique tamen Latini ea legunt et correctiores Græci; sed sic, «et hi tres in unum sunt;» et Syrus, «hi tres in uno sunt,» q. d. Hi tres, puta aqua, sanguis et spiritus Christi, non sunt unum, sicut unum sunt Pater, Filius et Spiritus Sanctus; sed «in unum,» id est ad unum, scilicet Christum, Christique humanitatem, aut mystice ad unam justificationem et perfectionem nostram referentur. Unde Idacius, lib. De Trinitate, legit, «et tres in nobis sunt;» sed contra fidem cæterorum codicum. Secundo, «in unum,» scilicet testimonium de Christo Deo et homine mediatore, redemptore et justificatore conspirant. Audi S. Augustinum lib. III Contra Maximinum, cap. xxii: «Unum sunt, inquit, aqua, sanguis, spiritus, concordia quadam testandi; Pater, Verbum, Spiritus, unitate præterea naturæ.» Nam, ut ait Innocentius III, in Concilio Lateranensi, «inter Creatorem et creaturam non potest tanta similitudo notari, quin inter eos major sit dissimilitudo notanda.»
5:9
9. SI TESTIMONIUM HOMINUM ACCIPIMUS, TESTIMONIUM DEI MAJUS EST, — q. d. Si testimonio hominum fidem adhibemus, multo magis fidem adhibere debemus testimonio Dei de Christo, quia majus est, tum dignitate et auctoritate tum veritate et certitudine; est enim testimonium Dei, qui omnes homines et angelos in immensum superat majestate et veracitate, adeoque est ipsa prima et summa veritas, quæ mentiri, falli aut fallere nequit. Quocirca asseverat Paulus, Rom. iii, 4: «Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax.» Porro testimonium Ecclesiæ, Apostolorum et Prophetarum est testimonium Dei; Ecclesia enim regitur a Spiritu Sancto, qui est Spiritus veritatis; ac «Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines,» ait S. Petrus I epist. 1, vers. 21. Sic Joannes Baptista a Deo missus fuit, ut esset testis et præco Christi, Joann. i, 7. Sic elementa omnia, saxa fissa in morte Christi, terra contremiscens, sol et luna cum sideribus obscurata, mortui resurgentes, vim Christi divinam sentientia, ei testimonium perhibuerunt. Unde D. Thomas, serm. 1 De Pentecoste, numerat duodecim testes Christi: Christum enim testimonium habuisse, primo, a Deo Patre; secundo, a Filio; tertio, a Spiritu Sancto; quarto, ab angelis; quinto, a Sanctis; sexto, a miraculis; septimo, a cœlo; octavo, ab aere; nono, ab aqua; decimo, a terra; undecimo, ab igne; duodecimo, ab inferno. Testimonia ergo Dei de Christo credibilia facta sunt nimis, adeo ut fideles, si fallantur, dicere possint: «Si fallimur, a Deo decepti sumus,» ait Richardus Victorinus, lib. I De Trinit., cap. ii. QUONIAM HOC EST TESTIMONIUM DEI, QUOD MAJUS EST. — Vox «quoniam» non tam est causalis, quam exegetica et explicativa, idemque valet quod «porro,» vel «autem,» q. d. Hoc autem «est testimonium Dei, etc., quoniam,» id est «quod» (Græce enim est pronomen relativum ὅτι) «testificatus est de Filio suo,» dum scilicet in baptismo Christi aliasque sæpe testatus est et dixit de Christo: «Hic est Filius meus, ipsum audite,» ut dixi vers. 7. Porro «testimonium» hic idem est quod veritas a Deo testata. Est metonymia, de qua mox.
5:10
10. QUI CREDIT IN FILIUM DEI, HABET TESTIMONIUM DEI IN SE. — Primo, quia habet in se rem testatam a Deo, puta hanc veritatem quod Christus sit Filius Dei. Secundo, quia habet in se ipsum Dei testimonium, ipsumque Deum attestantem. Ideo enim credit Christum esse Filium Dei, quia credit Deum hoc revelasse, Deumque hoc esse testatum per Prophetas, Apostolos, miracula, etc.: objectum enim formale fidei est Dei revelatio: ideo enim credimus articulis fidei, quia credimus eos a Deo, qui est prima et infallibilis veritas, esse revelatos et testatos. Tertio, testimonium hoc est ipsa fides, qua credimus testimonio Dei, ut sit metonymia, qua objectum ponitur pro habitu vel actu tendente in objectum, q. d. Qui credit, habet singulare Dei donum, puta fidem, quæ includit testimonium Dei, Deumque attestantem, quod eum mire ornat et roborat ad Christi confessionem, et cultum retinendum et propagandum. Quarto, hoc testimonium accipi potest de ipsa credentis regeneratione, adoptione, gratia et gloria, q. d. Qui credit in Filium Dei, hic habet in se testimonium Dei, quo scilicet Deus attestatur ejus animæ et conscientiæ ipsum per hanc fidem qua in Christum credit, eique obedit, esse fidelem, justum, filium et hæredem Dei, cohæredem autem Christi. Unde idipsum explicans S. Joannes mox subdit, vers. 11: «Et hoc est testimonium, quoniam vitam æternam dedit nobis Deus, et hæc vita in Filio ejus est.» Ita Beda et Œcumenius. QUI NON CREDIT FILIO, MENDACEM FACIT EUM. — q. d. Sicut qui credit Filio, Deique de eo testimonium recipit, hic veracem facit Deum eumque honorat et colit; credendo enim Deo, testatur Deum esse primam et infallibilem veritatem: ita ex adverso, qui non credit Filio, Deique de eo testimonium respuit, hic mendacem facit Deum, eique gravem ignominiam et injuriam irrogat. Reipsa enim dicit Deum, qui dicit Christum esse Filium suum, mentiri, quod est blasphemia execranda. Nota: Pro «credit» græce est πεπίστευκεν, id est «credidit,» in præterito; sed Joannes præteritum more Hebræo usurpat pro quovis tempore. «Credit» ergo, id est, credit, credidit, credet. Sic pro «facit» græce est πεποίηκεν, id est «fecit,» hoc est, facit, fecit, faciet.
5:11
11. ET HOC EST TESTIMONIUM (q. d. hæc est pars, æque ac fructus testimonii Dei jam dicti, nimirum) quoniam (quod) vitam æternam dedit nobis Deus, et hæc vita in Filio (per Filium, puta per fidem in Filium) ejus est. — Hoc ipsum enim est primo, pars testimonii Dei de Christo; Deus enim non tantum testatus est Christum esse filium suum, sed et eum esse nostrum salvatorem et redemptorem, ita ut qui credit in ipsum, justificetur, et acquirat vitam spiritualem gratiæ et gloriæ. Ita Glossa et Thomas Anglicus. Secundo, hoc ipsum est finis et fructus testimonii, hoc est fidei, qua credimus testimonio Dei testantis Christum esse Filium suum, nimirum quod per hanc fidem obtineamus vitam gratiæ et gloriæ. Alludit et quasi citat Joannes illud sui Evangelii cap. xvii, 3: «Hæc est vita æterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum.» Vide quæ de hac Christi vita dixi cap. i, vers. 2. Ita Lyranus et Glossa. Simili phrasi dixit S. Joannes, cap. iv, 9: «In hoc (id est, ad hoc, hoc fine et fructu) apparuit charitas Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum misit Deus in mundum, ut vivamus per eum;» et vers. 13: «In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis;» et vers. 17: «In hoc (id est hoc fructu) perfecta est charitas Dei nobiscum, ut fiduciam habeamus in die judicii.» «Porro Deus dedit nobis vitam æternam, inquit» Beda, sed adhuc in terra peregrinantibus in spe, hisce verbis tantum non clamat Apostolus, nullam in se affectionem humanam vivere, non fastum, non timiditatem, non voluptatem, non dolorem, non iram, non metum, non audaciam, non injuriarum memoriam, non invidiam, non vindictae, avaritiae, honoris aut gloriae cupidinem; sed his omnibus abrasis, solus (inquit) ille mihi superest, qui nihil est horum, qui est ipsa sanctificatio, et puritas, et immortalitas, et lumen, et veritas, qui pascitur inter lilia in splendoribus Sanctorum. Voce ergo dedit significat S. Joannes firmitatem et certitudinem promissionis divinae, aeque ac spei nostrae; quod scilicet ita certi simus de vita aeterna, si in fide et obedientia Christi perseveremus, perinde ac si actu ea de nobis data esset, eamque reipsa possideremus. Hinc ait Paulus: «Spe salvi facti sumus,» Rom. cap. VIII, 23; et Hebr. VI, 17: «Abundantius volens Deus ostendere pollicitationis haeredibus immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum, ut per duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem: quam sicut anchoram habemus animae tutam, ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis, ubi praecursor pro nobis introivit Jesus, secundum ordinem Melchisedech pontifex factus in aeternum.» Hanc vitae aeternae fidem et spem repraesentarunt prisci Christiani per phoenicem, qui moriens fertur renasci et resurgere in vitam vegetam et juvenilem, teste Lactantio in Carm. De Phoenice; quocirca eum in sepulcris fidelium depingebant. Ita S. Caecilia, ut habent ejus Acta, jussit ut in sarcophago S. Maximi Martyris sculperetur phoenix, ad indicium fidei ejus, qui resurrectionem se inventurum phoenicis ad instar credidit. Sic et Romae in cryptis subterraneis, multorum fidelium tumulis insculptus visitur phoenix, quasi resurrectionis et vitae aeternae symbolum: Christus enim resurgens in vitam aeternam; noster est phoenix, qui Christianos resuscitans in eamdem vitam, eosdem pariter faciet phoenices.
5:12
12. Qui habet Filium (per fidem, amorem et obedientiam, credendo, amando et obediendo illi, itaque manens in Deo, et Deus in eo, uti dixit cap. IV, vers. 16), habet vitam, — gratiae in re, gloriae in spe. Alludit ad illud sui Evangelii, cap. III, vers. 35: «Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum.» Ita Paulus, Galat. II, 20: «Christo, inquit, confixus sum cruci: vivo ego, jam non ego, vivit vero in me Christus,» q. d., ait S. Gregorius, hom. 32 in Evang.: «Extinctus est saevus ille persecutor, et vivere coepit pius praedicator. Ego quidem a memetipso extinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, quia in Christo spiritualiter vivo.» Nam, ut ait S. Dionysius, cap. IV De Divin. Nom.: «Exstasin facit divinus amor, amatores suo statu dimovet, et sui juris esse non sinit, sed in ea quae ament penitus transfert: idcirco et Paulus ille magnus cum divino amore flagraret, excessivae illius virtutis particeps factus: Vivo (inquit) jam non ego, vivit vero in me Christus, tanquam verus amator mentis excessum patiens.» Et Gregorius Nyssenus, homil. 5 in Cant.: «Mihi, inquit, vita Christus est.»
5:13
13. Haec scribo vobis, ut sciatis quoniam vitam habetis (inchoate per fidem, puta in spe, unde Thomas Anglicus legit habebitis) aeternam, qui creditis (fide viva, quae per dilectionem operatur) in nomine Filii Dei, — hoc est, nomini Filii Dei, puta ipsi Filio Dei. «Nomen» enim ponitur pro re nominata et per nomen significata, metonymice. Alludit ad illud sui Evangelii, cap. XX, vers. 31: «Haec autem scripta sunt ut credatis, quoniam Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus.» Graeca hic addunt, «ut credatis in nomine Filii Dei.» Unde Kemnitius carpit Latinam Vulgatam quasi mutilam. Sed respondeo illa verba redundare in Graeco, etiam teste Erasmo; nam cum dictum sit: «Haec scribo vobis, qui creditis in nomine Filii Dei,» quorsum additur et iteratur: «Ut credatis in nomine Filii Dei?» Hoc enim est battologia, et inanis ac verbosa ejusdem rei repetitio. Recenset hic S. Joannes tres fructus vivae fidei in Christum. Primus est vita aeterna, hoc versu. Secundus, fiducia impetrandi quidlibet a Deo, vers. 14. Tertius est plena peccati fuga, et moralis quasi impeccabilitas, vers. 18.
5:14
14. Et haec est fiducia (hic est secundus fidei fructus; fides enim parit fiduciam) quia quodcumque (id est, ut Graeca habent et Vatablus, quod si quid) petierimus secundum voluntatem ejus (quod scilicet ejus voluntati et legi conforme est, puta pertinens ad Dei gloriam et nostram salutem), audit nos, — id est, exaudit nos, et petita largitur. Hugo et alii nonnulli legunt «audiet nos»: vide dicta cap. III, vers. 21. Vere S. Augustinus, tract. 73 in Joan.: «Quodcumque petimus, inquit, adversus utilitatem salutis, non petimus in nomine Salvatoris;» et alibi: «Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute?»
5:15
15. Et scimus, etc. — Graeca addunt ἐὰν, id est si, tuncque oratio totius versus magis est connexa. Unde Tigurina ex Graeco sic vertit, «Et si scimus quod audit nos, quidquid petierimus, scimus quod habemus petitiones» (id est, res petitas, puta ea quae petimus) «quas postulavimus ab eo»; et Syrus, «Quod si persuasum habemus quod audit nos, quidquid petierimus ab eo, confidimus nos jam recepisse petitiones nostras, quas postulavimus ab eo.» Juxta Graeca ergo liquet non esse inanem hic ejusdem rei iterationem, nec etiam juxta Latinam nostram editionem: ea enim precandi studium excitat et inflammat, ait Beda. Addit Didymus S. Joannem loqui de se suisque similibus: idipsum enim expertum esse crebro se quidquid a Deo postularet, protinus impetrare. Idipsum experiuntur qui magna confidentia, instantia et perseverantia Deum precantur. Audi S. Gregorium, in Psal. VI Paenitent.: «De profundis clamavi ad te. Non ait: Clamo, sed Clamavi; habes in hoc perseverantiae documentum, ut, si primo non exaudiris, ab oratione non deficias, imo precibus et clamori insistas. Vult Deus rogari, vult cogi, vult quadam importunitate vinci; ideo tibi dicit: Regnum Dei vim patitur, et violenti rapiunt illud. Esto ergo sedulus in oratione, esto in precibus importunus, cave ne ab oratione deficias. Si dissimulat audire quem agas, esto raptor, ut regnum coelorum accipias; esto violentus, ut vim etiam ipsis inferas coelis: quid hac rapina locupletius? quid hac gloriosius violentia? Bona violentia qua Deus non offenditur, sed placatur; proximus non laeditur, sed juvatur; peccatum minuitur, non multiplicatur.» Vide in eumdem Psalm. S. Chrysostomum. Idem Chrysostomus, lib. I De Orando Deo, orationem vocat animae vitam, ac proinde animam orationis expertem ait esse mortuam. Et mox orationem vocat nervos animae: «Sicut enim, inquit, corpus nervis cohaeret, currit, vivit, stat et compactum est, adeo ut, si nervos incideris, universam corporis harmoniam dissolveris: itidem animae per sanctas preces sibi constant et compinguntur. Quid si te ipsum destitueris deprecatione, perinde feceris ac si piscem ex aquis extraxeris: ut enim pisci vita est aqua, ita tibi deprecatio; per hanc datur velut ex aquis subvolare, coelumque transcendere.» Rursum alibi: «Magna arma sunt preces, magna securitas, magnus thesaurus, magnus portus, refugii locus: oratio enim colloquium est cum Deo; quod ut scias, audi Prophetam dicentem: Jucundum sit Deo eloquium meum, hoc est, sermo meus appareat Deo.» Et S. Gregorius Nyssenus, lib. De Oratione: «Oratio, inquit, corporum robur est, abundantia domus, recta legum ac juris in civitate constitutio, regni vires, belli trophaeum, pacis securitas, dissidentium conciliatio, conjunctorum conservatio; oratio virginitatis sigillum est, matrimonii fides, viatoribus scutum, dormientium custos, vigilantium fiducia, agricolarum fertilitas, navigantium salus, ejusdem cum angelis honoris conditio, praesentium fructus, futurorum repraesentatio.» Huc accedit S. Ephrem Syrus: «Desidera, inquit, orationem, familiare cum Deo colloquium; omnis enim oratio sancta et pura cum Deo familiariter agit. Oratio autem perfecte Deum desiderantium magna cum laetitia, fiduciaque multa, ipsum etiam coelum jugiter penetrat. In ipsa Angeli atque Archangeli exultant, et coram throno sancti et excelsi universorum Domini illam statuunt.»
5:16
16. Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem (S. Ambrosius, lib. I De Paenitent., cap. IX, et Tertullianus, lib. De Pudic., cap. II, legunt, «quia non peccat ad mortem»). Est peccatum ad mortem, non pro illo dico (S. Augustinus loco mox citando legit, «non praecipio») ut roget quis, — q. d. Dixi eum qui credit in Christum fiducialiter orando quidvis impetrare a Deo; unde infero addoque: Si quis sciat fratrem peccare quodlibet peccatum, obsecret pro eo, et dabit ei Deus poenitentiam, veniam et vitam, tum gratiae, tum gloriae. Excipio tamen peccatum ad mortem, q. d. Si frater peccarit peccato non ad mortem, ora pro eo, et certo spera te exauditum iri. Sin autem peccat peccato ad mortem, non ausim spondere, nec certo sperare quod ei veniam impetrabis; non tamen omnino orationem veto; ora, si velis, sed sub dubio impetrandi. Unde S. Ambrosius: Non quivis, ait, de populo, sed vir eximiae sanctitatis pro tali orare debet. Quaeres quodnam sit «peccatum ad mortem»? Respondeo primo: Tertullianus, lib. De Pudicit., cap. II et XIX, et Armacanus, lib. IX Quaest. Armen., cap. XXVII, ex hoc loco censent quaedam peccata gravissima, qualia fuere daemonum, dum adhuc essent in via, vere esse irremissibilia etiam in hac vita, et tale censet esse Tertullianus moechiam post baptismum commissam. Verum hic est error damnatus in Scriptura et Concilio Lateranensi sub Innocentio III. Secundo, Origenes, homil. 12 in Exod., censet esse peccatum quod ducit in interitum, et in gehennam protrahit. Tertio, Turrianus, lib. IV Pro Epist. Pont., cap. III, censet esse peccatum cui annexa est excommunicatio: excommunicatus enim est impaenitens, et pro excommunicato publica Ecclesiae oratione orare non licet. Verum S. Joannes negat pro tali orandum oratione qualibet, etiam privata. Quarto, S. Augustinus, lib. I De Serm. Domini in monte, cap. XXII, et serm. 59 De Temp., eumque secutus Beda hic, censent esse peccatum invidentiae, quo quis invidet fratri gratiam, virtutem et salutem: «Cum post agnitionem Dei, inquit, oppugnant fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliati sunt Deo, invidiae facibus agitantur.» Verum idipsum moderatur et restringit S. Augustinus, lib. I Retract., cap. XIX. Unde Quinto, idem S. Augustinus, ibid., et lib. De Corrept. et Gratia, cap. XII, et S. Gregorius, lib. VI Moral., cap. XXXI; Gelasius, lib. De Anathem.; Pacianus, epist. 3; Beda, Lyranus hic, Magister in II Sent., dist. XLIII, et S. Thomas, III part., Quaest. Sexto, Glossa censet esse quodvis peccatum mortale. Pro hoc enim orare quasi ex officio sonus est sacerdotis, ad cujus examen castigari debet peccator; cum pro venialibus orare possit quivis laicus. Sic et Cassianus, Collat. XI, cap. x, et Origenes, hom. 12 in Exodum. Favet et Syrus qui vertit, peccatum quod non condemnat ad mortem. Verum contrarium significat Joannes, dum subdit: «Et dabitur ei vita;» hoc enim innuit eum loqui de peccato mortali, non veniali, cum jubet orari pro peccato, quod non est ad mortem. Septimo, S. Hieronymus in cap. xiv Jeremiæ censet esse peccatum gravius, quod Deus punire decrevit. «Qui enim semel, inquit, gladio, fami et pesti fuerit destinatus, nullis precibus erui potest. Unde et Prophetæ dicitur: Ne frustra roget, quod impetrare non potest.» Sic et S. Bernardus, De Grad. hum., cap. ult.; Bonaventura in II, dist. xLIII, dub. 1; ibidem D. Thomas, et Suarez, III part., tom IV, disp. viii, sect. 1. Octavo, Dionysius censet esse peccatum finalis impœnitentiæ. Unde Roffensis, art. 17 Contra Lutherum, hinc probat Purgatorium, quia scilicet S. Joannes orandum dicit pro iis qui non sunt finaliter impænitentes, hoc est, qui decedunt justi vel pœnitentes, utique non ob aliud nisi ut pœnis Purgatorii liberentur; pro impænitentibus autem non esse orandum, nisi aliud suadeat peculiaris Dei revelatio, ex qua S. Agnes amasium ab angelo occisum orando resuscitavit. Sic ferunt S. Gregorium orasse pro anima Trajani Imperatoris eique salutem impetrasse. Verum hæc est fabula, ut recte ostendunt Baronius, Bellarminus et alii. Nono, Anastasius Nicænus, Quæst. LVIII in Script., censet esse peccatum in Deum, v. g. blasphemiam, de quo dicitur I Reg. II, 23: «Si peccaverit quis in Deum, quis orabit pro eo?» De quo S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinianum: «In Deum, ait, peccare, id est, ab ejus cultu recedere, impietatis peccatum est difficiliorque remissio.» Aut esse peccatum quod quis sciens committit: pro hoc enim non esse orandum, quia peccans seipsum potest corrigere et convertere cum gratia Dei. Decimo, Gagneius censet esse peccatum apostasiæ et infidelitatis, qua quis fide ad hæresin vel idololatriam desciscit. Undecimo, S. Hilarius in Psalm. CXL, censet esse peccatum quod destinato et ex malitia committitur. Duodecimo, S. Ambrosius, lib. I De Pænitentia, cap. viii et ix, censet esse quodvis peccatum gravissimum, quod vix remittitur. Œcumenius censet esse propositum perseverandi in quolibet peccato, v. g. in retinenda et vindicanda injuria. Pleræque hæ sententiæ veræ sunt, et ex parte rem attingunt, imo eodem vergunt, sed punctum difficultatis pauci acu tangunt, uti mox liquebit. Mea sententia est, «peccatum ad mortem» esse quodvis gravissimum, quod ob sui enormitatem, vel consuetudinem, obstinationem et malitiam, juxta legem communem per gratiam quam Deus ordinarie dare solet, est quasi immedicabile, incorrigibile et insanabile. Sic peccatum Judæ quo prodidit Christum, fuit peccatum ad mortem, quia adegit eum ad desperationem et laqueum, mortemque præsentem et æternam. Sic peccatum Sodomorum fuit peccatum ad mortem, quia enorme, et ob consuetudinem obstinatam incorrigibile, ideoque cœlesti igne punitum. Sic peccatum Judæorum blasphemantium et occidentium Christum fuit peccatum ad mortem, quia immane et pertinax, ideoque communi gentis excidio per Titum vindicatur, uti sis prædixerat et comminatus erat Christus: et ante Christum Isaias intonans cap. I, vers. 4: «Væ genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis! dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum. A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas; vulnus et livor et plaga tumens.» Et Jeremias, cap. vi, vers. 29: «Frustra conflavit conflator: malitiæ enim eorum non sunt consumptæ. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos.» Et cap. xxx, 22: «Insanabilis fractura tua, pessima plaga tua, non est qui judicet judicium tuum ad alligandum, curationum utilitas non est tibi.» Hæc est sartago ferrea Hierosolymæ, quam vidit Ezechiel, cap. IV, vers. 3. Itaque peccatum ad mortem est peccatum palmare et immedicabile, cujus desperata est venia et salus, quodque adeo iram Dei provocat, ut communes Sanctorum preces illam placare nequeant, ideoque ipsum pene certo et infallibiliter peccantem ad mortem tum corporis tum animæ, puta in gehennam, comitatur et deducit, nisi insignis aliquis sanctus, et quasi novus Moses, ei extraordinariam gratiam et veniam a Deo impetret. Sicut enim peccatum mortale dicitur, quod animam privat gratia quasi vita, itaque ei mortem spiritualem, sed primam affert: ita peccatum ad mortem, sive mortiferum hic dicitur, quod ei mortem secundam, puta damnationem, conciliat. Rursum, sicut vulnus vel infirmitas ad mortem dicitur, quæ ægrotanti mortem corporalem infert: sic peccatum ad mortem vocatur, quod ei mortem spiritualem irrogat, puta quod ad mortem durat, indeque peccantem transmittit ad mortem æternam in gehenna. Sicut ergo medicus accitus ad ægrotum, eumque explorans dicit: Nequeo eum curare, ægrotat ad mortem, partes vitales læsæ sunt, desperatum est de ejus salute, morbus est lethifer: sic fidelis, ait S. Joannes, viso apostata et hæretico dicat: Non ausim pro eo orare; peccat enim peccato ad mortem, partes vitales læsæ sunt, abjicit fidem quæ est principium vitæ spiritualis, desperatum est de ejus salute, «peccatum est invisceratum,» ait S. Gregorius, lib. VI in Reg., ideoque mortiferum, dæmoniacum et gehennale. Hæc est mens et sententia S. Augustini, Hieronymi, Origenis, Œcumenii, Bernardi, Bonaventuræ, S. Thomæ, S. Hilarii et Gagnei locis jam citatis, et S. Cypriani De Exhort. Martyr., cap. IV. Alludit S. Joannes ad illud S. Job cap. xxiv, 19: «Usque ad inferos peccatum illius,» scilicet deducet peccantem; et ad illud Christi ad Pharisæos sibi incredulos, Joann. viii, 21 et 24: «Ego vado, et quæretis me, et in peccato vestro moriemini.» Ex quo loco colligimus, licet peccatum ad mortem sit varium et multiplex, uti impœnitentia, obstinatio, propositum perseverandi in peccato quolibet usque ad mortem, etc., proprie tamen S. Joannem per peccatum ad mortem respicere et intelligere peccatum quo quis fidelis a Christi fide et Ecclesia discessit, illamque malitiose impugnat, aliosque ab illa ad suam hæresim, vel idololatriam traducere et pervertere satagit, quod illo Joannis ævo nonnulli faciebant, magno ejus dolore, metu et mœrore. Quare ut ab eo fideles deterreat, vocat illos peccatores ad mortem. Id ita esse colligimus primo, ex Evangelio S. Joannis, cap. viii, 24, jam citato, ubi sic Pharisæis obstinate sibi resistentibus, ait Christus: «Dixi ergo vobis quia moriemini in peccatis vestris. Si enim non credideritis quia ego sum (Messias Salvator), moriemini in peccato vestro.» Ergo peccatum ad mortem fratris, id est fidelis, est illud quo quis apostatans a fide amplius non credit in Christum, et in hac perfidia obstinate vult permanere usque ad mortem. Unde dicitur hoc peccatum «ad mortem,» primo, quia solet durare per totam vitam, usque ad mortem. Secundo, quia ad mortem gehennæ quasi certo deducit. Tertio, quia aufert fidem, quæ est fundamentum et principium vitæ spiritalis; reliqua enim peccata, quia peccatori relinquunt fidem, hinc relinquunt ei aliquid vitæ spiritalis, et spem resurgendi: hoc vero peccatum, quia fidem aufert, hinc peccatori tollit omnem vitam, omnemque spem pænitendi et resurgendi. Quarto, quia a Deo ordinarie non remittitur, sed destinatur ac addicitur morti præsenti et æternæ. Alludit ad illud de Nabuchodonosor dictum, Jeremiæ XLIII, 11: «Percutiet terram Ægypti: quos in mortem, in mortem; et quos in captivitatem, in captivitatem; et quos in gladium, in gladium.» Et cap. xvII, vers. 1: «Peccatum Judæ scriptum est stylo ferreo, in ungue adamantino, exaratum super latitudinem cordis eorum.» Quo loco S. Gregorius: «In ungue, inquit, finis est corporis; ita vero lapis durus est adamas, ut ferro non valeat secari. Per stylum vero ferreum fortis sententia, per unguem vero adamantinum finis signatur æternus. Peccatum itaque Judæ stylo ferreo, in ungue adamantino scriptum dicitur, quia culpa Judæorum per fortem Dei sententiam in fine servatur infinito.» Secundo, idipsum colligitur ex eo, quod S. Joannes tota hac Epistola non aliud inculcat, quam fidem et amorem Christi, ac amorem fraternum; quare videtur peccatum ad mortem utrique opponere, ac consequenter per illud intelligere apostasiam a Christo et Ecclesia, quæ non est aliud quam cœtus fratrum, puta fidelium in fide, cultu et amore Christi conspirantium. Tertio, quia hoc apostatarum peccatum taxant S. Petrus, epist. II, toto cap. II; S. Judas tota Epistola; S. Joannes, cap. III, vers. 1 et seq.; S. Paulus, Hebr. IV. Quarto, quia hoc peccatum est enorme et incorrigibile, tum quia est peccatum ex certa scientia et malitia; tum quia directe contra Christum et Ecclesiam committitur; tum quia apostata post tot a Christo recepta beneficia ingrate et imprudenter illum, illiusque dona aspernatur, conculcat, profanat, impugnat; itaque fontes divinæ gratiæ et clementiæ sibi claudit, omnemque medicinam et medium ad remissionem excludit. Opponit enim se directe Christo, a quo solo speranda est salus; eumque a se abigit, imo blasphemat, a quo solo curari potest et debet: sicut morbus dicitur incurabilis, qui medicinam et cibum non admittit. Unde Paulus ad Hebr., cap. vi, vers. 4: «Impossibile, ait, est eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum cœleste, et participes facti sunt Spiritus Sancti, gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum, virtutesque sæculi venturi, et prolapsi sunt, rursus renovari ad pœnitentiam, rursus crucifigentes Filium Dei, et ostentui habentes.» Et cap. x, vers. 24: «Non deserentes collectionem (Ecclesiam, cœtum fidelium) nostram, sicut consuetudinis est quibusdam, etc. Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia; terribilis autem quædam exspectatio judicii, et ignis æmulatio, quæ consumptura est adversarios. Irritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione, duobus vel tribus testibus moritur: quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiæ contumeliam fecerit.» Quinto, quia S. Joannes passim Christum vocat vitam nostram, eo quod per fidem et gratiam ejus ducimur et tendimus ad vitam æternam; peccatum ergo ad mortem, est infidelitas in Christum, qui est vita nostra. Sicut enim fides Christi est vita animæ, ita infidelitas in eumdem est mors animæ. Audi S. Joannem in Evang. cap. v, vers. 24: «Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam æternam, et in judicium non venit, sed transiit a morte in vitam,» etc. Et cap. xi, vers. 25, dicit Christus Marthæ: «Ego sum resurrectio et vita; qui credit in Me, etiamsi mortuus fuerit, vivet, et omnis qui vivit et credit in Me, non morietur in æternum,» etc. Ex dictis patet peccatum ad mortem distingui a blasphemia in Spiritum Sanctum, de qua Matth. xII, 31, licet hæc illi sit cognata et affinis. Nam Christus, Matth. XII, vocat peccatum in Spiritum Sanctum blasphemiam Scribarum, qui calumniabantur miracula Christi, ejusque opera divina et sancta, ut ejectionem dæmonum, quæ faciebat vi et virtute Spiritus Sancti, eaque ascribebant spiritui immundo, puta Beelzebub et dæmoni, idque scienter et ex malitia. Facile enim scire poterant et debebant illa fieri a Spiritu Sancto, non a dæmone. Christus enim opponit blasphemiam hanc in Deum et Spiritum Sanctum blasphemiæ in Filium hominis, qua nonnulli offensi humana conversatione et familiaritate Christi, facta ejus humana calumniabantur; vocantes eum vini potorem, amicum publicanorum, etc., quod proinde minus et excusabilius erat peccatum, ideoque minus venia indignum, et facilius remissibile: ita Hieronymus, Chrysostomus, Ambrosius et alii passim in Matth. xII, vel Lucæ xII. Sicut ergo illa erat blasphemia in Spiritum Sanctum, ita hic peccatum ad mortem est blasphemia et perfidia in Christum; et sicut illa difficile remittitur, ita et hæc. Anagogice peccata ad mortem sunt peccata blasphemiæ, iræ, desperationis, maledicentiæ damnatorum et dæmonum in inferno: hæc enim est mors secunda, Apocal. xx, 14. Hi enim sunt sicut oves in inferno, ubi mors depascet eos in æternum. Tropologice peccatum ad mortem est, primo, apostasia ab Ordine, vel Religione, cum scilicet quis sacerdos, vel Religiosus a suo statu et gradu apostatat, fitque laicus, vel sæcularis; hoc enim peccatum durare solet usque ad mortem, et apostatantem ducere in gehennam. Quin et Deus tales in hac vita solet punire subitanea vel misera et infami morte, ut hos gladio, illos laqueo, alios igne, etc., plectat. Vide Hieronymum Platum, lib. III De Bono status relig., cap. xxxvii, et Dionysium Carthusianum in Scala cœli. Secundo, peccatum ad mortem est obstinatio, propositum perseverandi in peccato, v. g. odio, rixa, concubinatu, habitus et consuetudo peccandi. Unde discas quam perniciosum sit induere pravam habitum et consuetudinem: hæc enim per omnem vitam durat usque ad mortem præsentem et æternam; consuetudo enim est altera natura; et qualis homo vivit, talis et moritur, ait S. Augustinus. Hoc est quod ait Jerem. xIII, 22: «Si potest Æthiops mutare pellem suam, et pardus varietates suas: ita et vos poteritis benefacere cum didiceritis malum.» Vide ibi dicta. Consuetudo enim inducit dedolentiam, ut peccator nullum peccati habeat sensum, nullum scrupulum, nullum remorsum, ac tandem peccatum putet non esse peccatum, juxta illud Jerem. v, 3: «Percussisti eos, et non doluerunt; attrivisti eos et renuerunt accipere disciplinam; induraverunt facies suas supra petram, et noluerunt reverti.» Et Isaias, cap. v, vers. 20: «Væ qui dicitis malum bonum, et bonum malum; ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras; ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum!» Tales sunt in peccato ad mortem, quia anima eorum exiguo tantum muro corporis distat a morte gehennæ. Hoc peccatum non est cujusvis curare, sed solius Christi. Sic enim peccans similis est Lazaro de quo ait Martha ad Christum, Joann. xi, 39: «Domine, jam fœtet, quatriduanus est enim.» Unde Jesus magno molimine lacrymans, suspiciens in cœlum, magnaque voce clamans: «Lazare, veni foras,» eum suscitet oportet. Tertio, peccatum ad mortem est odium et invidia; hoc enim fratri sæpe mortem temporalem, et peccanti semper mortem spiritualem, ac sæpe æternam affert; quod peccatum quasi Cain et diaboli, insectatus est S. Joannes, cap. III, 12. NON PRO ILLO DICO UT ROGET QUIS. — Ita Græce et Latina, licet S. Gregorius, lib. VI in lib. Reg. cap. ii, legat: «Pro eo ne oret quis.» Sensus est, q. d. Non prohibeo quidem pro tali orare, sed non audeo polliceri quod impetrabit; ideo «non dico ut roget quis,» nimirum cum illa certa fiducia impetrandi, de qua vers. præcedenti dixi cætera esse petenda et impetranda. Nam sæpe Deus orantes pro peccato ad mortem, utpote gravissimo et incorrigibili, non exaudit, juxta illud Jerem. vII, 16: «Noli orare pro populo hoc, quia non exaudiam te.» Ita Bellarminus, lib. II De Pænitent., cap. xvi, in fine, et Toletus in Lucæ XII, Annot. 21. Aliqui sic exponunt: «Non pro illo,» scilicet peccato ad mortem, «dico ut oret quis,» ut S. Joannes pro peccato, non autem pro peccatore, orandum neget, quasi indicet ejus peccati pænam luendam esse a peccatore, atque ideirco illam non esse deprecandam. Verum hoc subtilius quam solidius dicitur; tam enim pro peccatore, quam pro peccato ad mortem, tamque pro culpa, quam pro pænæ debitæ remissione non esse orandum indicat Joannes, cum de peccante ad mortem ait: «Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita,» scilicet gratiæ, quæ opponitur culpæ, non pænæ. Porro S. Bernardus, De Gradibus humilit., cap. ultim.: «Pro tali, inquit Joannes Apostolus, non dico ut quis oret.» Sed numquid dicis, Apostole, ut quis desperet? «Imo gemat qui illum amat, non præsumat orare, nec desistat plorare,» uti Martha et Magdalena plorabant mortem Lazari, et plorando impetrarunt ejus resuscitationem; quia humilitas, lacrymæ, verecundia, «fides, aliquando recipit quod oratio non præsumit.»
5:17
17. OMNIS INIQUITAS PECCATUM EST, ET EST PECCATUM AD MORTEM. Græca et Syrus addunt negationem, leguntque: «Et est peccatum non ad mortem,» q. d. Omnis iniquitas est peccatum, sed non est peccatum ad mortem, quia per pœnitentiam, Deique gratiam medicabilis et sanabilis est. Unde Cajetanus audet asserere textum Latinum, qui caret negatione, esse corruptum. Verum constanter Latina expungunt negationem, tum quia sensus magis commodus et connexus est. Ponit enim et opponit duas species peccati, unam quæ est ad mortem, alteram quæ non est ad mortem, sed est communis et venialis iniquitas. Sensus ergo est, q. d. Omnis quidem iniquitas est peccatum, sed non omnis est ad mortem; quia peculiare peccatum est quod, uti dicitur, ita est quoque peccatum ad mortem. Pro iniquitate cuilibet cum certa impetrandæ veniæ fiducia orandum est; pro peccato ad mortem non item, uti paulo ante dixi. Vide dicta cap. III, vers. 4. Pro iniquitas græce est ἀδικία, id est injustitia, quæ proprie justitiæ opponitur. Aristoteles in Prædicam. Qualitatis: δικαιοσύνη, inquit, ἀδικίᾳ ἐναντίον, id est justitia, injustitiæ contrarium est. Sed sicut in Scriptura, quin et apud Aristotelem et Ethicos, justitia sæpe generatim sumitur pro qualibet virtute, sic et injustitia sive iniquitas capitur pro quolibet peccato, improbitate, scelere et maleficio. Ita hic accipitur.
5:18
18. SCIMUS QUIA OMNIS QUI NATUS EST EX DEO, NON PECCAT; SED GENERATIO DEI CONSERVAT EUM. Legit Interpres, γέννησις ἐκ τοῦ Θεοῦ τηρεῖ αὐτόν, jam legunt γεννηθείς ἐκ τοῦ Θεοῦ τηρεῖ ἑαυτόν, id est, genitus ex Deo servat seipsum, scilicet virtute accepta a generatione divina: sic et Syrus. ET MALIGNUS NON TANGIT EUM. Hic est tertius fructus fidei vivæ, sive regenerationis, qua quis per fidem et gratiam renatus est in Christo, scilicet præservatio a peccato saltem graviori et mortali, et consequenter a vi et potestate maligni, puta diaboli. Hæc explicui cap. III, vers. 6 et 9, ubi idem, imo amplius dixit S. Joannes, scilicet quod talis non possit peccare, nimirum quantum est ex parte gratiæ per generationem divinam acceptæ, si ejus inclinationem et ductum sequatur, sicut qui in tenebris sequitur lucernam et lumen prævium, errare et impingere nequit. Audi Œcumenium: Indicare voluit S. Joannes, «eum qui adoptatus a Deo in filium est, neque ad mortem, neque non ad mortem unquam esse peccaturum; quippe cum semel inhabitanti in se per adoptionem Christo sese dediderit, intactus atque impollutus a peccato permansurus sit.» Et mox: «Hac nos gratia dignatur, ut, si nos donum ejus nobis diligenter custodiamus ac conservemus, possimus etiam non peccare,» dum scilicet possumus ac volumus in gratia Dei constanter perseverare. Vide S. Augustinum, De Corrept. et Gratia, cap. XII; S. Bernardum, serm. 23 in Cantic., et serm. 1 De Septuag., ubi hæc adaptat prædestinatis et electis ad gloriam. Hos enim generatio Dei conservat a peccato, et licet aliquando peccent, uti S. Petrus negando Christum, et David adulterando, tamen mox resurgunt, ut charitas non tam deperdi quam obstupescere et soporari in iis videatur. Ita S. Bernardus. Verum S. Joannes generalius loquitur de quolibet fideli et justo, q. d. Fidelis adeo non peccat peccato ad mortem, de quo jam egi, ut omnino non peccet peccato mortali; sed «generatio,» id est nativitas nova ex Deo, puta gratia «Dei,» per quam regeneratus est, factusque Dei filius, conservat eum. Est metonymia; generatio enim ponitur pro gratia regenerante. S. Gregorius, lib. V in lib. I Regum, et S. Bernardus loco citato, pro generatio Dei legunt generatio cælestis. Per «generationem» S. Gregorius accipit cognitionem divinæ voluntatis, cum ejusdem dilectione; S. Bernardus, prædestinationem divinam; Didymus, voluntariam regenerationem, quæ fit per spontaneam conversionem et pænitentiam. Melius alii accipiunt gratiam et charitatem; per hanc enim fit regeneratio et renovatio novi hominis, puta animæ fidelis et sanctæ, ejusque in sanctitate constantia. Audi S. Augustinum in Psalm. XII, tractantem illud Cantic. viii, 6, Fortis est ut mors dilectio: «Magnificentius exprimi non potuit fortitudo charitatis; quis enim resistit morti? Resistitur ignibus, undis, ferro; resistitur potestatibus, resistitur regibus: venit una mors, quis ei resistit? Nihil est illa fortius, propterea viribus ejus charitas comparata est; quia enim ipsa charitas occidit quod fuimus, ut simus quod non eramus, facit in nobis quamdam mortem dilectio. Ista morte mortuus erat qui dicebat: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo. Ista morte mortui erant quibus dicebat: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.» Eamdem mortis comparationem explicans S. Gregorius, hom. 11 in Evang.: «Recte, inquit, per Salomonem dicitur: Fortis est ut mors dilectio; quia videlicet sicut mors corpus interimit, sic ab amore rerum temporalium æternæ vitæ charitas velut insensibilem reddit.» Et mox allato B. Agnetis exemplo: «Nec enim, inquit, sancta hæc cujus hodie natalitia celebramus, mori pro Domino potuisset in corpore, si prius a terrenis desideriis mortua non fuisset in mente. Erectus namque in virtutis culmine animus tormenta despexit, præmia calcavit, ante armatos reges et præsides invicta stetit, feriente robustior, judicante sublimior.» ET MALIGNUS NON TANGIT EUM. Per «malignum» Didymus et Thomas Anglicus accipiunt mundum, qui totus in maligno positus est, ut dicitur vers. 19, puta homines mundanos et impios. Melius alii passim accipiunt diabolum: hic per antonomasiam vocatur ὁ πονηρός, id est «ille malignus et nequam;» hic «non tangit,» id est non lædit «eum,» scilicet natum ex Deo; Syrus, non appropinquat ei, q. d. Deus non permittit diabolum appropinquare justo; aut, si id permittit, non permittit ut eum lædat, trahendo eum ad consensum in peccatum; imo non permittit ut lædat eum in corpore, nisi ad ejus bonum, virtutem et gloriam, uti permisit Job tangi et affligi a diabolo: vis enim illa quam ex cœlesti illo ortu Sancti perceperunt, in iis perseverat, eosque ita confirmat ac munit, ut nullis dæmonis insidiis decipi, nullis lenociniis illici, nullis minis et terroribus vinci queant. Hoc est quod ait Zacharias, cap. ii, vers. 8: «Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei.» Et Psaltes Psalm. civ, 15: «Nolite tangere christos meos.» Et Paulus: «Fidelis Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum,» I Cor. x, 13. Vide Cassianum, Collat. VII, cap. xxii, ubi ostendit Christum exarmasse et enervasse diabolum, ut vel vires non habeat ad tentandum fideles, vel modicas et imbecilles, ita ut facile a fidelibus Christi gratia armatis vinci ac superari queat.
5:19
19. SCIMUS QUONIAM EX DEO SUMUS, ET MUNDUS TOTUS IN MALIGNO POSITUS EST. Græce κεῖται, id est jacet, situs est. Per «malignum» primo, valde apposite et genuine diabolum accipit Hugo, Glossa, Dionysius et alii; de diabolo enim vers. præcedenti dixit: «Et malignus non tangit eum;» et hunc opponit Deo. Est epilogus Epistolæ, q. d. Dictorum meorum hæc sit conclusio et summa: impense nobis gaudendum esse, quod ex Deo renati in eo maneamus, vivamus et simus, in eoque agamus vitam puram, sanctam, cœlestem et divinam; cum ex adverso mundus, id est mundani in maligno positi sint, id est sub misera et tyrannica diaboli potestate ac dominatu oppressi jaceant, in eoque agant vitam impuram, sceleratam, tartaream et diabolicam. Per peccatum enim ex diabolo quasi renati, ipsi se manciparunt; unde ejus impulsu et arbitrio quasi mancipio aguntur in omne nefas, omnemque miseriam, adeo ut ab eis quasi Deus in idolis coli et adorari velit. Porro errant Manichæi, qui mundum in maligno positum esse censent, eo quod a diabolo sit conditus, quasi ille eum condendo ipsi suam malitiam et malignitatem afflarit; unde docent omnes creaturas corporeas, utpote ab angelo malo creatas, esse malas. Huc spectat illa nonnullorum congrua explicatio, «mundus totus in maligno,» id est in idololatria et dæmonum cultu, «positus est;» talis enim erat ævo S. Joannis. Unde explicans subdit vers. ult.: «Filioli, custodite vos a simulacris;» ex idololatria enim sequuntur omnia vitia et peccata, ut ait Sapiens, cap. xiv, vers. 27: «Infandorum, inquit, idolorum cultura omnis mali causa est, et initium, et finis.» Secundo, «malignum» accipi potest pro malitia, pravitate et improbitate. Unde Salvianus, lib. IV De Providentia, legit: «Sæculum totum in malo positum est.» Alludit ad Genes vi, 5: «Videns Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum;» græce, super maligna; Hebr., omne figmentum, vel imaginatio cogitationum cordis malum. Totus ergo mundus positus est in maligno, id est in malitia et concupiscentia, quæ sollicitat ad omne scelus. Quia enim mundus, id est omnes homines mundi in Adamo peccante contraxerunt peccatum originale et concupiscentiam, hinc per eam aguntur ad omne malum. Ita Œcumenius, Beda, Lyranus et alii. Unde S. Ambrosius in Apolog. David, cap. ii: «Mundus, ait, in maligno positus est, quia omnes homines sub peccato nascuntur, quorum ipse ortus est in vitio.» Mundus ergo est oceanus scelerum et diluvium vitiorum, juxta illud Oseæ iv, 2: «Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit.» Leviusculum est quod addit Lyranus et Thomas Anglicus: «Malignus,» inquiunt, dicitur quasi malus ignis concupiscentiæ, puta gulæ, luxuriæ, superbiæ; aut mundus est «in maligno,» id est in malo anno, per quod proverbialiter significatur omne infortunium, omnis miseria, omne malum. Experientia nos docet quam mundus instar Sodomæ plenus sit cupiditate, superbia, fraude, luxuria, gula, avaritia omnique malo. Audi S. Prosperum ad Object. Vincent. in VI: «Totus quidem mundus, inquit, in maligno positus est, et multorum hominum talis est malitia, qualis est dæmonum, etc. Sed hoc inter malos homines distat et dæmones, quod hominibus etiam valde malis superest, si Deus misereatur, reconciliatio; dæmonibus autem nulla est in æternum servata conversio.» Tum subdit: «Sicut ergo prævaricatoribus angelis non Deus indidit illam, quæ in veritate non stetit, voluntatem; ita nec hominibus hunc affectum, quo diabolum imitarentur, inseruit,» etc. Salvianus, De Providentia: «Merito, inquit, totum sæculum esse in malo dicitur, ubi boni locum habere non possunt; siquidem ita totum iniquitatibus plenum est, ut aut mali sint, qui sunt in illo, aut qui boni sunt, multorum persecutione crucientur.» Videtur S. Joannes alludere ad tria mundi mala quæ recensuit cap. II, vers. 16, scilicet concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum, et superbiam vitæ; in his enim tota totius mundi malignitas consistit. Quocirca qui sapit, fugiat e mundo et mundanorum conversatione, in sanctorum aliquem cœtum se recipiat, sicut Lot e Sodomæ incendio fugiens salvavit se in monte. Audi S. Cyprianum, lib. I, epist. 11: «Ne diabolo, inquit, insidianti et sævire cupienti ad nocendum detur occasio, quando et Apostolus dicit: Nolite locum dare diabolo. Liberanda est igitur vigilanter de periculosis locis navis, ne inter scopulos et saxa frangatur; eximenda est velociter de incendio sarcina, priusquam flammis supervenientibus concremetur. Nemo diu tutus est periculo proximus.» Atque idem De Singular. Cleric.: «Adversa est confidentia, quæ periculis vitam suam pro certo commendat; et lubrica spes est, quæ inter fomenta peccati salvari se posse sperat. Incerta est victoria, inter hostilia arma pugnare; et impossibilis liberatio est, flammis circumdari, et non ardere. Verendum est dormienti in ripa ne cadat. In hac parte expedit plus bene timere, quam male fidere; et utilius est, ut infirmum se homo cognoscat, quam fortis videri velit, et infirmus emergat. De qua re præsumptores objurgat Apostolus dicens: Si quis se putat aliquid esse cum nihil sit, seipsum implanat. Pro certo implanator proprius animam suam decipit, qui non cavendo contraria noxiis rebus semetipse immiscuit. Ille autem tutius sibi consulit, qui circa malos semper infidus, species quascumque noxias semper extimescit.» Hæc Cyprianus. Idipsum cœlesti visione repræsentatum est S. Anselmo, ut habet ejus Vita: «Raptus enim in exstasin vidit fluvium immanem atque præcipitem, in quem sordes omnes, quæ ubique terrarum essent, confluerent, ita ut nihil aquis illis turpius ac fædius fieri posset, quæ etiam quidquid attingerent, raperent ac devolverent, viros, feminas, divites, inopes. Quod ille spectaculum miratus ac miseratus, cum quæsisset quibus ii rebus alerentur, et quomodo viverent, responsum est ei, infelices illos eodem ipso cœno, quo trahebantur, potari et delectari. Quin etiam adjecta est mysterii hujus interpretatio, torrentem illum esse ipsum mundum, in quo cæci mortales suis divitiis, honoribus et reliquis cupiditatibus involvuntur, cumque adeo miseri sint, ut ne consistere quidem possint, ipsos tamen se beatos et fortunatos putare. Ductus est deinde in septum quoddam ampli et spatiosi claustri, cujus omnes parietes argento obducti purissimo miram in modum nitebant. In medio pratum erat, et in eo herbulæ, non ut vulgares istæ, sed omnes argenteæ, eædemque tamen viventes, et molles, ita ut facile cederent insidenti, eoque surgente per se rursum subrigerentur; aer autem placidus et amœnus, denique omnia adeo jucunda et suavia, ut nihil amplius ad felicitatem optari posse videretur. Atque hoc indicatum est ei esse religiosum statum, ut sine dubio ejusmodi imagine docere voluerit Deus, in mundo omnia esse fœda, incerta, mortifera, semper in præceps ruentia; contra vero in religione omnia pulchra, omnia jucunda, denique omnia ut argentum et candida et pretiosa.» Vide S. Ambrosium, lib. De Fuga sæculi, et S. Basilium in Regulis fusius explicatis, cap. vi, et S. Bernardum serm. 3 De Circumcisione. Tertio, noster Martinus de Roa, lib. II Singular., cap. ii, sic explicat: «Mundus in maligno positus est,» hoc est, in obscuro, lubrico, præcipitique loco, angusto et arduo, ut conveniat cum illo Sapientis: «Cunctæ res difficiles; præterit enim figura hujus mundi.» Quidni ergo in mundo sæpius labamur, et in lapides incurramus? Ita Psal. xxxvi: «Noli, ait, æmulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem, etc. Spera in Domino, et fac bonitatem, et pasceris in divitiis ejus.» Rursus mundus in maligno et malignitate positus est, hoc est, mundani habent cor malignum, id est, primo, sterile velut solum exile et infrugiferum, quod ne cultu quidem maximo et curatione adhibita fœcunditatem accipit. Secundo, habent cor malignum, id est angustum, difficile, morosum, parcum, avarum, quod sese Deo minime dat, nec ad recipiendam ejus magnitudinem explicat, juxta illud Baruch I: «Abivimus unusquisque in sensum cordis nostri maligni, operari diis alienis, facientes mala ante oculos Dei nostri.» Hæc enim omnia significat τὸ malignus. Ita Servius in illud Virgilii II Georg.: «Difficiles primum terræ collesque maligni.» Maligni, inquit, id est infecundi. Et Nonius: «Malignus, inquit, ager agricolis, illiberalis et minus ferax, is est, cujus angustior est proventus.» Virgilius, Æneid. VI: «Lucem malignam dixit pro tenui, parva et obscura. Nam malignum, inquit Servius, proprie est angustum, ut Virgilius, XI Æneid.: Tenuis quo semita ducit, Angustæque ferunt fauces aditusque maligni,» id est angusti, obscuri et ardui. Martialis, lib. X ad Avitum: «Tepet igne maligno / Hic focus, ingenti lumine lucet ibi.» Et Juvenalis, Satyr. 10, maligna appellavit Numina, id est avara, et quae ab eis peterentur minime concessura. Sic enim ait: «Magnaque numinibus vota exaudita malignis,» hoc est parcis, nec concessuris quae petebantur. Livius: «Malignitas conferendi ex privato,» hoc est parcitas, etc. Quintilianus, lib. XI, cap. XI: «In laudandis discipulorum dictionibus nec malignus, nec effusus.» Sed Donatus optime in Hecyr., actu 1, scena 2: «Malignus, inquit, est, qui difficultatem sui ostendit.» Sic Esdrae lib. IV, cap. III, dicitur: «Non abstulisti ab eis cor malignum» (id est sterile, saxosum, durum), «ut faceret in eis lex tua fructum.» Haec Roa. Juxta quem hic erit sensus, q. d. Fidelis ex Deo natus habet cor sanctum, amplum, liberale, sincerum, candidum, divinum; at mundus, id est mundani, habent cor malignum, id est pravum, arctum, avarum, terrestre, fictum, tortum, diabolicum.
5:20
20. Et scimus quoniam Filius Dei venit (S. Ambrosius, lib. I De Fide, cap. VII, legit «apparuit»), ET DEDIT NOBIS SENSUM, UT COGNOSCAMUS VERUM DEUM, ET SIMUS IN VERO FILIO EJUS. HIC EST VERUS DEUS ET VITA AETERNA. — Explicat id quod dixit, nos esse ex Deo, ideoque vincere mundum et malignum, ejusque modum assignat, nimirum id factum esse et fieri per Christum, q. d. Deus idcirco misit Filium suum in mundum et carnem, ut per ejus doctrinam divinam daret nobis sensum et cognitionem rerum coelestium, ut scilicet, relictis idolis quasi falsis diis, liberati a peccato, diabolo et mundo, cognoscamus verum Deum, ejusque Filio, puta Christo et Ecclesiae, per fidem, spem et charitatem incorporemur, itaque ab eo vita gratiae et gloriae aeternae donemur. Ipse enim est verus Deus, ipsaque vera vita increata et aeterna. Porro, S. Hilarius lib. VI De Trinitate, hunc locum paraphrastice, quaedam explicationis gratia interserendo, sic legit: «Quia scimus quod Filius Dei venit, et incarnatus est propter nos, et passus est, et resurrexit a mortuis: assumpsit nos et dedit nobis intellectum optimum, ut intelligamus verum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita aeterna, et resurrectio (alias redemptio) nostra.» Pro sensum graece est διάνοιαν, quod Syrus vertit, intelligentiam, mentis illustrationem, cognitionem divinam; Vatablus, mentem; S. Hilarius, intellectum optimum, per quem ipse accipit Spiritum Sanctum; hic enim est spiritus intelligentiae, Sapient. VII, 22, quem S. Paulus I Corinth. II, vers. 16, vocat «spiritum a Deo, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis;» Clemens Alexandrinus accipit fidem; Didymus mentem Christi, ut alludat illud I Cor. II, 16: «Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum? Nos autem sensum Christi habemus.» Sensus ergo est, q. d. Exultate, o Christiani, Deoque immensas agite gratias: quia in gentilismo serviebatis idolis xeis et aeneis, eratisque quasi saxa inanima; per Christum accepistis veram vitam, sensum et motum: in gentilismo serviebatis concupiscentiae, et vivebatis quasi animalia muta et bruta; at per Christum accepistis διάνοιαν, id est mentem et intellectionem, ut vivatis vitam humanam et hominem dignam: in gentilismo serviebatis diabolo, agebatisque vitam diabolicam in tenebris ignorantiae et infidelitatis; at per Christum donati vita supernaturali, accepistis διάνοιαν, id est cognitionem, sensum et gustum rerum coelestium et divinarum. Hoc est quod tot saeculis ante de Christo praecinit Baruch III, 36: «Hic est Deus noster; hic adinvenit omnem viam disciplinae, et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est.» UT COGNOSCAMUS VERUM DEUM. — Patrem. S. Hilarius loco citato, S. Hieronymus in cap. LXV Isaiae, et S. Leo, serm. 1 De Jejunio 10 mensis, legunt: «Ut cognoscamus verum,» scilicet Deum Patrem. Verus enim est epithetum Dei, qui est ipsa per essentiam veritas. ET SIMUS IN VERO FILIO EJUS. — Graeca, Syrus, S. Athanasius, orat. in id, Deus de Deo, legunt: «Et simus in ipso vero, nempe in Filio ejus Jesu Christo,» quo significatur Filium esse ὁμοούσιον Patri, eo quod ipse sit verus et veritas per essentiam, puta vera deitas, aeque ac est Deus Pater. Ita Didymus, S. Hieronymus loco citato, S. Athanasius, Cyrillus, Nazianzenus et alii omnes scribentes contra Arianos. Porro sumus in Filio per fidem et gratiam quam ab eo sugimus, sicut ramus est in arbore a qua succum et vitam sugit, juxta illud Christi: «Ego sum vitis, vos palmites; sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos nisi in me manseritis,» Joann. cap. XV, vers. 1 et 4. Paucis hisce verbis S. Joannes compendium quasi totius Epistolae, symboli et fidei Christianae complectitur, duoque praecipua ejus mysteria assignat, scilicet Filium ὁμοούσιον Patri, ejusque incarnationem. Unde Beda: «Quid, ait, apertius his verbis? quid dulcius? quid adversus omnes haereses fortius potuit dici?» Et S. Athanasius, disput. Contra Arium, ait hanc esse demonstrationem scriptam (quam ab eo postulabat Arius) pro divinitate Filii; et S. Cyrillus, lib. XII Thesauri, cap. XIII: «Nam si Deus verus est, inquit, substantialiter, non participative hoc ipsum est, sicut creaturae. Qui enim Deus verus est, natura Deus est.» Et S. Ambrosius, lib. I De Fide, cap. ult.: «Si verus Deus, inquit, utique non creatus, nihil fallax habens atque fucatum, nihil confusum aut dissimile.» Et cap. VIII, insinuat hinc petitum illud Symboli Nicaeni: «Deus ex Deo, lumen de lumine, Deus verus de Deo vero, ex Patre natus, non factus, unius substantiae cum Patre.» Et S. Hieronymus loco citato: «Alioqui, inquit, si non est verus, erit idolo similis;» et, ut ait Victor Uticensis, lib. II De Wandalor. Persecut.: «Si alterius a Patre substantiae est, aut verus Filius non est, aut quod nefas est dicere, degener natus est.» Et S. Bernardus: «Si Filius Dei, ergo Deus; quia filii regum reges sunt.» HIC EST VERUS DEUS. — Erasmus more suo arianizans, ac pleraque loca Scripturae de divinitate Filii detorquens et pervertens, hunc pariter ita detorquet et pervertit. Hic, inquit, scilicet Deus verus, puta Pater, non Filius, est verus Deus; sed sic esset hic battologia. Quis enim nescit quod Deus verus sit Deus verus? Ergo pronomen hic non refert τὸ Deus verus, quod praecessit, sed refert verum Dei Filium. Hic enim uti verus est Dei Filius, ita consequenter necessario est verus Deus. Unde Œcumenius τὸ οὗτος, id est hic, quod est demonstrativum, asserit positum pro relativo ὅς, id est qui, ac referre Filium, qui proxime praecessit. Adde, S. Joannis aevo (uti et posterioribus saeculis) nemo dubitavit de divinitate Patris, sed multi dubitarunt, imo negarunt divinitatem Filii. Hanc ergo, non illam, ubique astruere salagit S. Joannes, eaque de causa scripsit Evangelium. Ita S. Athanasius, S. Hieronymus in Isaia LXVI, S. Augustinus, lib. II et III Contra Maximinum, et passim alii, ex hoc loco quasi claro et certo probant deitatem Filii. Audi S. Athanasium in illud, Omnia mihi tradita sunt a Patre: «Lux est Pater, jubar radiusque Filius; et lux vera verusque Deus Pater, verus Deus Filius. Ita enim a Joanne scriptum est: Sumus in vero Jesu Christo. Hic est verus Deus et vita aeterna.» Sic et S. Cyrillus, lib. III Dialog. de Trinitate, et S. Ambrosius, lib. De Fide ad Gratianum, cap. VII. ET VITA AETERNA — tum formalis sua, tum causalis nostra, uti dixi vers. 2. Nota: In Deo ob summam simplicitatem et perfectionem nulla est concretio nec compositio, ideoque nullum accidens; quare in Deo concreta omnia sunt abstracta. Deus ergo est ens et ipsum esse, Deus est vivens et vita, verus et veritas, bonus et bonitas, sapiens et sapientia, justus et justitia, potens et potentia. Ita S. Bernardus contra Gilbertum Porretanum, serm. 80 in Cant., et S. Thomas, I, Quaest. III, art. 3. Porro cognitio Dei et Filii ejus non solum speculativa, sed et practica, puta conjuncta cum ejus amore et obsequio, est perfectissimum bonum, ait Clemens Alexandrinus, VI Strom., et beatitudo hujus vitae, juxta illud Christi Joann. cap. XVII, 3: «Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Quae verba explanans Cyrillus Alexandrinus: «Cognitio, inquit, est vita spiritalem nobis benedictionem adducens, per quam spiritus in cordibus nostris habitat in adoptionem filiorum Dei, et veram pietatem per Evangelicam vitam et incorruptibilitatem reformans. Cum igitur origo et quasi pronuba dictorum omnium cognitio Dei veri esse inveniatur, recte a Domino nostro Jesu Christo vita aeterna est appellata, quasi mater et radix virtute naturaque sua vitam aeternam pariens. Sed considera diligenter quomodo solius Dei veri cognitio efficiatur: non enim absque cognitione Filii, quare nec absque cognitione Spiritus Sancti. Haec enim Dei unitas in Trinitate intelligitur, atque creditur secundum Scripturas.» Nihil autem potuit magnificentius dici, quam quod de Dei cognitione scribit Gregorius Nazianzenus, orat. De Statu Episcop.: «Regnum, inquit, coelorum nihil aliud esse existimo, quam ejus, quod purissimum et perfectissimum est, adeptionem: perfectissima autem rerum omnium est Dei cognitio.» Et S. Augustinus, serm. 112 De Temp.: «Cognitione Dei, ait, nihil melius est, quia nihil beatius est, et ipsa vera beatitudo est. Unde et Salvator ad Patrem ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum.» Et in eamdem sententiam Hieronymus in cap. XXXI Jeremiae: «Notitia unius Dei, inquit, omnium virtutum possessio est.» Et rursus: «Memoria Dei excludit omnia flagitia.» Praeclare vero Lactantius, lib. I Divin. Institut., cap. VIII: «Dei vim, ait, majestatemque tantam esse dicit in Timaeo Plato, ut eam neque mente concipere, neque verbis enarrare quisquam possit, ob nimiam et inaestimabilem potestatem.» Denique S. Bernardus, serm. 57 in Cantic.: «Quid si, inquit, ignoras Deum, poterit spesne esse salutis cum Dei agnorantia? ne hoc quidem. Nec enim potes aut amare quod nescias, aut habere quem non amaveris. Noveris proinde te, ut Deum timeas; noveris ipsum; ut aeque ipsum diligas: in altero initiaris ad sapientiam, in altero et consummaris; quia initium sapientiae timor Domini est, et plenitudo legis est charitas. Tam ergo utraque ignorantia cavenda est tibi, quam sine timore et amore Dei salus esse non potest.»
5:21
21. FILIOLI, CUSTODITE VOS A SIMULACRIS. AMEN. — hoc est fiat, ita omnino facite, et vos custodite. Ultimum hoc monet S. Joannes, quia illo aevo hoc erat maxime periculosum, ideoque monitu maxime necessarium. Tunc enim totus mundus positus erat in maligno, puta in idololatria, adeoque Christiani ab ea recens conversi, inter parentes et amicos Gentiles et idololatras assidue versari debebant, ac cum eis prandere et convivari, ubi idolothyta, id est idolis immolata, quasi sacra comedenda proponebant, de quibus dixi I Corinth. VIII. Ne ergo eorum exemplo et hortatu ad idola, quae recens reliquerant, relaberentur, studiose hoc ultimo monet S. Joannes, ut tenacius eorum menti et memoriae id infigat, scilicet ut studiose ab omni idolorum commercio, et ab idolothytorum esu abstineant. Ita Didymus, Œcumenius, Lyranus, Cajetanus. Perperam Beza et haeretici vertunt, «custodite vos ab imaginibus.» Imago enim est similitudo rei verae; simulacrum vero sive idolum rei falsae, puta falsi Numinis. Ita enim Scriptura et SS. Patres haec omnia distinguunt. Esto Cicero, lib. I De Finibus, imagines vocet idola, «imagines, inquit, quae idola nominantur.» Unde εἴδωλον est diminutivum ab εἶδος, id est forma, q. d. Formula, forma imperfecta, diminuta, deficiens a ratione verae formae. Ita Tertullianus, De Idololatr., cap. III, et Isidorus, VIII Etymolog., cap. ult. Unde Plato in Theaeteto, idola vocat mendacia, et S. Hieronymus, in cap. VII Oseae, ait sic opponi simulacrum Deo, sicut veritas mendacio. Sic et S. Augustinus in Psalm. CXXXV; Clemens Alexandrinus, VI Strom.; Origenes, hom. 8 in Exod.; Theodoretus, Quaest. XXXVIII in Exodum: quocirca Synodus VIII Œcumenica, act. 3 et 7, anathema intentat iis, qui asserunt imagines Christi et Sanctorum esse idola. Mystice, simulacra phantasiae hominum sunt prava dogmata, haereses, phantasmata vana, avaritia, cupiditates honoris, pecuniae, voluptatis; ab his fideles custodiant sese et caveant: ita Beda, Hugo, Dionysius, Cajetanus et alii. Porro ait S. Joannes: «Custodite vos,» non autem, destruite simulacra, quia hoc fuisset concitare furorem Gentilium in omnes Christianos: unde monet S. Augustinus idola prius destruenda in cordibus hominum, deinde in delubris et aris templorum: ita ipse epist. 154, et epist. 150, et serm. 6 De Verbis Domini, ubi et addit non esse censendos Martyres qui occiduntur eo quod destruxerint idola (idem sanxit Concilium Elibertinum, canon. 60): intellige temere et imprudenter cum scandalo. Nam qui prudenter ex magnitudine animi, vel ex instinctu divino ad Gentilium confusionem, et fidelium confirmationem, id fecerunt, Martyres habentur, uti S. Theodorus, S. Barbara, S. Christina et alii plures. Gentiles enim qui doctiores et sapientiores erant, idola venerantes, hac in speciem apparente ratione se excusabant, quod dicerent se in idolis non saxa aut metalla, sed deos colere: hos enim in idolis quasi in delubris aut corporibus suis habitare, sicut anima habitat in corpore. Unde S. Augustinus, concl. 2 in Psal. CXIII, de idolis ait: «Sine vivo aliquo habitatore esse non putant.» Et Olympius Sophista apud Sozomenum, lib. III Histor., cap. XV: «Simulacra, ait, erant ex materia corruptioni obnoxia, ideo comminui potuerunt; quae vero in eis erant coelestes potestates, in coelum evolarunt.» Sed errabant primo, quod idola censebant esse aliquid Dei, aliquid Numinis habere, Deumque iis esse alligatum, atque iis ad vivum repraesentari. Secundo, quod in iis plures variosque deos colerent. Tertio, quod dii eorum erant daemones: hi enim dabant responsa per idola. «Custodite ergo vos a simulacris,» ut ea non sculpatis, pingatis, poliatis: non eis caput aperiatis, genuflectatis, aut honorem ullum exhibeatis; non per ea juretis, non eis immolata comedatis, nullum eis officium vel obsequium praestetis; non eis hostias, thus, vinum aut munera deferatis; non sitis eorum aediles, curatores, tutores; non eorum laudes canatis, nec ea versu aut prosa celebretis. Magna ergo ubique custodia et circumspectione ab iis se custodire sibique cavere debebant fideles, ne inter tot idololatrarum ritus et caeremonias, aliquo modo eis consentire et cooperari, itaque inquinari viderentur. Denique S. Joannes hisce verbis perstringit et redarguit haeresin Elxai, qui sub finem vitae S. Joannis exortus, uti ostendi vers. 7 et 8, inter alia docebat, «non esse peccatum, etiamsi simulacra ipsos adorare contingat persecutionis tempore instante, si solum in conscientia non adorent, et si quid etiam confiteantur ore, non autem in corde.» Atque hujus rei testem adducere fraudulentus ille impostor non erubescit, Phinees sacerdotem quemdam de genere Levi et Aaron, et prisci Phinees, qui in Babylone tempore captivitatis adorarit Dianam, et in Susis effugerit perniciem mortis coram Dario rege. Quare omnia ipsius falsa sunt et vana, ait Epiphanius, haeresi 19. Additque id hebraice significari nomine Elxai: Elxai enim notat hypocrisin et hypocritam. «Imaginantur, inquit, hunc (Elxai) vocari virtutem obvelatam, propterea quod El appelletur virtus, Xai vero obvelatum et occultum,» quod sua dogmata perfide obvelaret et occultaret, juxta illud Priscilliani ejus sequacis: «Jura, perjura, secretum prodere noli,» teste S. Augustino, haeresi 70.
Meditatio Conclusiva: De Morte Cardinalis Alexandri Claudat ultima S. Joannis verba et vota similis cycnaea vox, vita et mors illustrissimi et pientissimi Alexandri Cardinalis Ursini, qui hisce diebus, quibus haec cuduntur, mundo maligno erutus, diem vitae praesentis clausit extremum, ut primum inchoet aeviternae, Christoque suo fruatur in vita beata et aeterna: quem praemature sibi ereptum lugent Romani, et ego imprimis. Ille enim hujus scriptionis meae (aeque ac omnium bonorum operum) erat incentor et promotor, adeoque saepius ad Collegium ventitans sevocabat me, ac de ea rebusque piis et litterariis per horas mecum et cum nostris pie, aeque ac erudite colloquebatur; ut jure paucis hic eidem ultima justa exsolvere, et lugenti calamo parentare debeam, simulque tam illustre virtutis exemplum transalpinis gentibus et futuris saeculis celebrandum imitandumque transmittere: ut discant mortales, licet principes, ex hoc humanae mortalitatis proscenio, mortem opes omnes et purpuras funestare, nihilque in rebus humanis esse solidum et stabile, nisi mores honestos et sanctos, qui in omne aevum perennant. Familia erat nobilissimus. Ursina enim est e familiis Romae primis et principibus, quae in alias etiam regiones propagata, in illis principatum tenuit: Regum praecipuis affinitate juncta, tribus Summis Pontificibus, Purpuratorum plurimis, et strenuissimis bellorum ducibus illustrata. At longe nobilior fuit sapientia et virtute, adeoque non tam familia ipsum, quam ipse familiam decoravit et illustravit. S. Joannem candido, hilari et pudico vultu, gestibus, actibus, moribus referebat, Innocentiae, castitatis, modestiae, humilitatis, pudicitiae, charitatis, patientiae, mortificationis, poenitentiae, contemptus sui et mundi, integritatis, magnanimitatis, beneficentiae, zeli, Cardinalibus, Praelatis, Principibus aeque ac Christianis omnibus, vivum erat exemplar et speculum. Christo Jesu, ejusque passioni et cruci, aeque ac Deiparae Virgini imprimis addictus ac devotus, quasi utriusque Benjaminus. Florenti erat aetate, sanguineus, succulentus, torosus, elegans, affabilis, eloquens, eruditus, ac simul candidissimi moris et pectoris, sine ullo oris cordisque dissidio, maturus, gravis, integer, constans: Joannem, hoc est filium Charitum et gratiarum, dixisses. Magnis Ecclesiae gubernaculis magnanime perfunctus, ad majora natus, nisi Deus eum ad maxima transtulisset. Consummatus in brevi explevit tempora multa: placita enim Deo erat anima illius. Junior efflagitarat ingressum in Societate Jesu, idque ardenter et instanter. Verum repulsam passus, quod dictitarent eum ob certas dotes in saeculo plus Ecclesiae profuturum, acquievit, sed ita, ut inter Aulicos et Principes vitam ageret religiosam, adeoque mores ejus intuens religiosum censuisset simul et principem. In jejuniis, disciplinis, ciliciis, etiam Cardinalis creatus, erat assiduus, imo nimius. Congregationi Sodalium in Collegio romano erectae ascribi voluit, adeoque ad eam frequens, etiam tempore disciplinae ventitabat, ac publice in turba plebeiorum cum illis acriter se diverberabat, idque non raro ad sanguinem; quod perpetim faciebat in pervigiliis B. Virginis, ut ei se suamque vitam suo sanguine offerret et consecraret. Hospitalia visebat, aegris serviebat, eisque cum eleemosyna manu sua cibum porrigebat, quin et pedes abluebat. Quocirca tam illustri tantarum virtutum exemplo nonnullos haereticorum compunctos haeresin ejurasse, seseque S. Ecclesiae Romanae reconciliasse constat. Atque interim gravitatem Principe et Cardinale dignam praeferebat. Inter potentes magnificus, inter egentes munificus, in consiliis cautus et providus, in factis acer et efficax. Zelo non tantum Praelatos, sed et Religiosos superabat. Bracchiani, quod oppidum est Romae vicinum, sedesque Ducum Ursinorum, Sodalitatem e civibus sibi subditis aulicisque erexerat, instar ejus quae visitur in Collegio Romano, in qua ipse praefectum, concionatorem, disciplinae choragum caeterorumque pietatis officiorum antesignanum agebat. Ad pectus nudum Christi e cruce pendentis effigiem gestabat aeneam, claviculis in ea extantibus carnemque pungentibus, qui proinde non raro illi sanguinem eliciebant, ac indusium cruentabant, solebatque per vices, manu admota pectori (ut saepius vidi), crucem arctius illi apprimere, ut Christum crucifixum penitius illi majori amore aeque ac dolore imprimeret. Edidit Officium Passionis et Crucis, indicium tam elegantis ingenii, quam ardentis in eam pietatis et devotionis. Opus justum (de quo subinde mecum egit) De Regno, omni eruditione refertum Juris divini et humani adornaverat, cujus vestigium per singulas partes et capita distributum reliquit, ex sacra primorum quatuor Regum historia singulis capitibus disserendi argumentum praefigens. Bracchiani in colle quodam quasi in eremo secessum, Passionis Christi mysteriis insignitum (similem illi, quem B. Carolus Borromaeus non longe a Mediolano crebro adibat), adornabat, ut per vices eo se reciperet, totusque Christo et sibi vacaret. Haec et majora meditantem mors immatura, at non improvisa corripuit. Festo Assumptionis B. Virginis (quod hoc anno in sabbatum incidit) aegrotare coepit, in Octava ejus finivit, et vivere desiit. In pervigilio festi praeter ordinaria devotionis exercitia obita, exhortationem in Congregatione ad suos habuerat solito ardentiorem, ac deinde de more cum suis, imo prae suis acriter se diverberarat. Solebat enim, uti dixi, eo die sanguinem elicere, quem B. Virgini daret et dedicaret. Quare licet causa morbi diu fuerit collecta, quia substantiam membrorum bilis occupaverat, cum tamen candido vultu et pacatissimis moribus tecta, non appareret: ex hisce tamen laboribus et ardoribus, aliqua occasio morbidae materiae vehementius accendendae praeberi potuit, ut citius quam paraverat, febrim adduceret; quae leniri ad tempus medicamentis potuit, vinci non potuit, quin septima die ipsum mortalibus subduceret. Solebat quotidie conscientiam confessione sacramentali expiare, ac deinde sacrificium Missae religiose celebrare, eaque de causa semper confessarium ad manum habebat. Sed ut morbum sensit, illico confessarium (quem Romae e Societate nostra animae suae directorem delegerat) e Collegio Romano ad se evocavit, ac una Praefectum Congregationis; quibus advolantibus: «Ille, inquit, me deducet in Purgatorium, hic e Purgatorio ad Paradisum per suorum utique ferventium Sodalium preces, vota ac voluntarias poenas.» Confessione peracta, sacram Synaxin suscepit prostratus in terram, illis reverentiae et pietatis indiciis, quae omnes intimo devotionis affectu perstringerent ac compungerent. Ingravescente morbo pie cum confessario de morte collocutus, Deo vitam totumque se resignavit, dicens cum Apostolo: «Sive vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur: sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.» Addidit tamen, si sibi daretur optio mortis et vitae, se mortem praeelecturum. Causam rogatus, dedit, ut citius, inquit, fruar Deo: «Mihi enim vivere Christus est et mori lucrum.» «Veni ergo, Domine Jesu, veni, dilecte mi.» Mox jussit sibi recitari psalmum: «Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria Domini.» Declinans in mortem fratrem primogenitum, Ducem Bracchiani sevocavit, ac remotis omnibus: «Accipe, inquit, mi frater, ultima verba fratris tui migrantis et peregrinantis ad alteram vitam.» Caetera a remotis audiri non potuere; verum ea non inflantia, sed inflammantia fuisse, Ducis deinde acta gestaque monstrarunt. Prae ingenti febris aestu in phrenesim incidit, et tamen ad verba pia apposite magnoque animi sensu respondebat: quin et sibi modico tempore redditus, ad ultimum agonem se obarmans, Extremae-Unctionis sacramentum, pie ad singulas orationes respondendo, suscepit. In hoc oberrantis mentis delirio, nullum ei verbum indecens vel inconcinnum excidit; sed ex pristino pietatis habitu, omnia spirantia zelum propagandae fidei, pacis et charitatis. Summus Pontifex pro suo in eum affectu et munificentia, suam ei benedictionem per internuntium impertivit, pluraque alia ultro et liberaliter indulsit. Agonem luctamque moriens nullam ostendit, sed perinde ac si senectute confectus foret, resolutis viribus placide pieque animam Creatori et Redemptori suo resignavit, collacrymantibus prae devotione omnibus qui aderant. Vita functus est, annos natus circiter 33, quae fuit aetas Christi Domini. Post mortem apertum a medicis corpus, rite compositum apparuit, sed cor omni humore (utpote quem fervidis pietatis actibus exhauserat, vel exsudarat) vacuum, ac flava bilis per totum corpus dispersa; quod malum incurabile mortem ei attulit. Cor Romam delatum, conditum est in sepulcro Cardinalis Bellarmini, utpote quem ille in vita ut patrem et ducem vitae Christianae et sanctae, coluit pariter et dilexit: nam cum eo et per eum exercitiis spiritualibus S. Ignatii, fundatoris Societatis Jesu, fuerat excultus, atque in eum quasi rarum sapientiae, pietatis et virtutis exemplar, jugiter oculos mentemque intendebat. Haec pauca e multis non tam tuo, quam posterorum commodo scripsi, Cardinalis Illustrissime. Tu enim humana despicis elogia, honoratus divinis. Defunctus mundo, vivis coelo; saeculo mortuus, frueris Christo, quem a puero per omnem vitam tota mente dilexisti. Bonum certamen certasti, cursum consummasti, fidem servasti; nunc a justo Judice coronam justitiae tibi repositam percipis. Opera enim tua sequuntur te. Vixisti, non tempori, sed aeternitati. Idcirco per montes aeternitatis sequeris Agnum. Nunc saturaris, quia jejunans esurivisti, et laetus decantas: «Sicut audivimus, ita et vidimus in civitate Domini virtutum.» O beata rerum commutatio! luxisti et flevisti, ut semper rideres; caducas et umbratiles hujus vitae pompas, opes, dignitates sprevisti, iisque licet circumfluens, cor tamen nunquam addixisti, ut potireris coelestibus, veris et perpetuis. Carnem afflixisti, ut intaminatam Christo sisteres. Vestitus es cilicio, ut albis vestimentis ornareris, et jubilares: «Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia.» Delicias sprevisti, ut in aeternum pane angelorum vescereris, et diceres: «Gustate et videte quoniam suavis est Dominus.» Primos sanctosque Ecclesiae Romanae Cardinales, pro Christo sanguine suo purpuratos, S. Laurentium, Cyriacum, Largum, Smaragdum, etc., aemulatus es, eorumque pietatem, fervorem, patientiam, constantiam, zelum moribus expressisti; ac in sanguine Agni lavisti et rubricasti, imo dealbasti stolam carnis tuae: idcirco nunc coronaris et accipis palmam, stolaque gloriae amiciris, et in coelesti illorum senatu purpuratus consides. Vivet tui nominis decus, vivet tuae virtutis gloria, quamdiu saeculorum omnium vivet aeternitas. Ex alto aspice nos in valle hac lacrymarum, imo in mari hoc turbinibus procelloso, cum tot internecinis piratis, aeque ac fluctibus colluctantes, ut Christo duce per stellam maris quasi cynosuram, B. Virginem inquam Deiparam, salvis animae mercibus incolumes enavigemus, et secundis gratiae aspirantis ventis ad portum salutis appellamus. Impetra nobis ut scribendo, laborando, patiendo, semper mortificationem Jesu in corpore nostro tecum circumferamus; ut et vita Jesu manifestetur in corporibus nostris, ut in coelis Doctorum et Martyrum laurea donemur et laureati Deo et Agno perenne melos canamus: «Benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, virtus et fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum; quia redemisti nos in sanguine tuo, et fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram. Amen.»
5:1
1. OmniSj qui credit, quoniam Jesus e$t Christus, ex Deo natus est. Exhortationem superiorem de diligendis fratribus deinceps continuat sub nomine fiUorum Dei, argumento exhortationis sumpto ex eo nomine, per quod insinuat, eosdem esse nostros fratres, et Dei filios; quod et Cajetanus observavit. Quamquam non per hoc excluditur dilectio eorum, qui nondum sunt fratres nostri, aut filii Dei, cujusmodi sunt infideles aut peccatorea. Licet enim non sint diligendi, quia fratres sunt aut filii Dei, ad hoc tamen diligendi sunt, ut Deo renascantur, et fratres nostri fiant. Non enim sohim actu, sed et praedestinatione filii Dei nominantur; quo sensu Joan. 11. dicitur Jesus moriturus, ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Vide supra ad cap. 2. v. 9. de acceptione fratris. Primum igitur describit Joannes filium Dei, non quidem naturalem, sed adoptivum. Omnis, inquit, qui credit, Jesum esse Christum illum in lege promissum et aPatribus exspectatum (nam in Graeco cum articulo legitur: 6 XpiaToq), ex Deo natus est, utique per regenerationem ex 8piritu;^et proinde Dei filius est. Sed cr€6?ere jntellige fide viva, obediente, eflficace, qua quis ita credit, Jesum esse Christum, ut totam ejus doctrinam recipiat, legem ejus amplectatur ac servet. Nam si quis hoc tantum credat, Jesum esse Christum, caeteris articulis fidei rejectis; aut si credat quidem, quidquid credendum est, sed fidem operibus non osteDilat: nondum ille ex Deo natus est. Similis est locus Joan. 1.: Quotquot receperunt eum, dtdit eis potestatem, filios Dei fieri, his, qui credunt in nomine Ejus, etc.
Et omnis, qui diligit eum, qui genuit, diligit et eum, qui natus est ex eo. Hoc quidam interpretantur de Filio Dei naturali; ut sensus sit: Quisquis diligit Deum Patrem, is etiam diligit Dei Filium. At consequentia textus magis postulat generalem intellectum, vjdelicet hujusmodi: Ita natura comparatum est, ut, qui patrem diligit, ejus causa filium quoque diligat. Ut sit argumentum sumptum a propensione naturali, quae cernitur in hominibus. Recte tamen utimtur hac sententia Theologi, ut probent, in divinis nec diligi, nec videri posse Patrem sine Filio, adeoque nec Filium sine Patre. Hinc ait Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit, Joan. 15., et ad Philippum: Qui videt me, videt et Patrem meum, Joan. 14. Quod enim ordinarium est in humanis, id perpetuum est in divinis.
5:2
2. In hoc cognoscimus, quoniam diligimus natos Dei, cum Deum diligamus, et mandata Ejus faciamus. Argumentatur Apostolus ad hunc modum: Qui diligit eum, qui genuit, diligit et natos ex eo; nos ergo, si Deum diligimus, eo signo cognoscimus, nos diligere natos Dei, qui iidem sunt fratres nostri. Ubi notandum est, Apostolum convertere quodammodo ratiocinationem, quam paulo ante fecit, qua ex negata dilectione fratris inferebat negationem dilectionis, qua Deus diligatur. Utrumque rectissime; tum quia proceditur ab opposito consequentis, hoc modo: Si quis non diligit fratrem, non diligit Deum; ergo si quis diligit Deum, diligit et fratrem, et contra; tum quia utraque dilectio quadam ratione prior et notior est altera; fratris quidem dilectio secundum ordinem naturae; Dei autem dilectio secundum ordinem gratiae, sicut supra dictum est. Sed et contingit, nunc hanc, nunc illam dilectionem esse notiorem nobis, prout animus actu vel circa ea, quae sunt divini honoris, vel circa ea, quae sunt humanae necessitatis, exercenda magis occupatur. Addit autem: Et mandata Ejus faciamus, Graece: Tr^pU)|i£V, servemus; ne quis semet ipsum fallat, existimans, se Deum (^iligere, nec tamen faciens ea, quae praecipit. Nam qui dicit, se nosse (id est, diligere) Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est-j supra cap. 2. Tale igitur est, quod hic ait Apostolus: Rursum, et e diverso per hoc judicium cognosces, te diligere Deum, si serves ejus mandata. Quod ipsum verbis subjunctis declarat:
5:3
3. Haec est enim caritas Dei, ut mandata Ejus custodiamus. Graece: servemus. Caritatem Dei intelligit objective, nempe eam, qua Deus a nobis diligitur. Sic alibi legimus fidem Dei, qua in Deum creditur, ut Marci 11.: Ha^ bete fidem Dei; sic orationem Dei, qua Deus oratur, ut Luc. 6.: Et erat pernoctans in oratione Dei. Sensus: Idcirco adjeci de mandatis ejus,S8rvaudis, quia diligere Deum per consequentiae rationem est, mandata Ejus servare. Caritas siquidem erga Deum, ait Cajetanus, ratio est servandi mandata Ejus. Unde, quamvis praeceptum diligendi Deum ab aliis ejus praeceptis diversum sit, quicumque tamen hoc dilectionis servat praeceptum, ex ea dilectione etiam caetera Dei praecepta servat, ut quorum observatio ex dilectione Dei necessario dependeat ac sequatur, tamquam effectus ex propria causa. Quod etiam significant illa Christi verba Joan. 14.: Qui habet mandata mea, et servat ea, ille est, qui diligit me; et iterum: Si quis diligit me, sermonem meum servabit; et cap. 15.: Vos amici mci estis, si feceritis, quae ego praecipio vobis. Simile est huic loco, quod supra capite secundo dixit Joannes: Qui servat verbum Ejus, vere in hoc caritas Dei perfecta est. Qui locus cum isto conferatur.
Et mandata Ejus gravia non sunt. Ne quis audiens, neminem diligereDeum, nisi qui servat ejus mandata, animo dejiciatur, tamquam dilectione Dei ad conditionem valde diflScilem revocata, ad observationem ipsam nimirum mandatorum Dei: hac addita particula erigit atque excitat animum ad hanc conditionem praestandam, afHrmans, mandata, quae y Deus a nobis servari vult, gravia non esse. Quo in sermone Liptote est, qua minus dicitur, et plus intelligitur. Sensus enim est, mandata Dei esse servatu levia atque facilia, juxta sententiam Salvatoris Matth. 11.: Jugum meum suave est, et onus meum leve. Sed dicit aliquis: Quomodo mandata Dei facilia sunt, et non gravia, cum Deus jubeat omnia dura perferre pro ipsius amore; velut inopiam, famem, persecutiones, opprobria, membrorum cruciatus ac tormenta, mortem denique ipsam, quae est omnium maxime terribilis? Quod nec Joannes tacuit in hac Epistola, supra cap. 3.: Et nos, inquit, debemus pro fratribus animas ponere. Deindo, quid difficilius, quam omnibus, quae in hoc saeculo diliguntur, renuntiare, etiam sibi ipsi ac propriae voluntati, suamque animam odisse? Haec tamen omnibus nobis in praecepto sunt, Domino protestante Lucae 9.: Si quis vult post me venire, abneget semet ipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me; et cap. 14.: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matrem, et uxorem et filios, et fratres et sorores, adhuc autem et animam suam: non potest meus esse discipuluSf proinde nec amicus. Et infra: Qui non renuntiat omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus. Quapropter et viam salutis angustam portam vocat, et arctam viam, Matth. 7. et Luc. 13., addens, paucos esse, qui eam viam inveniant, et eam portam intrare possint, licet multi sint, qui quaerant intrare. Quae omnia permagnam significant difficultatem observationis mandatorum Dei. Quo et illud pertinet Apostoli Pauli Rom. 7.: Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato. Unde exclamat: Infelix ego homo! Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Respondeo, nihil istorum adversari sententiae Joannis Apostoli, imo Christi Salvatoris, affirmantium, facilia esse Dei mandata. Siquidem aliter atque aliter affectis et facilia sunt, et gravia. Nam 81 mandata Dei, quae principalia sani, et a quibus caetera dependent, considerentur in se ipeis, quum eint mandata caritatis, qua Deus diligatur propter se ipsum, et proximus propter Deum, hac utique ratione servatu facillima sunt. Nihil enim per se facilius est, quam diligere id, quod est summe diligibile, id est, summum bonum, Deum ipsum; et ex ea dilectione diligere etiam caetera, quae ille praecipit diligi, etfacere, quaecumque praecipit, ut faciamus. Eadem ratio est, si comparatio fiat mandatorum Dei ad nos, quales conditi sumus in primo parente, id est, integri let recti, et secundum omnes animae corporisque vires Deo perfecte subjecti; denique similes angelis, qui sic conditi fuerunt, ut perfecta dilectione Deo adhaererent. His enim facilia ab initio fuisse Dei mandata, nemo sanae mentis dubitet. Quod si vero comparentur ad naturam hominis peccato vitiatam, sic affectae procul dubio gravia 8unt ac difficilia. Semper enim in hac naturae corruptione caro concupiscit adversus spiritum, ut non, guaecumque volumus, illa faciamus, Gal. 5. Veruntamen adhuc subdistingueudum est. Aliter enim loquendum de homine nondum renato per Christi gratiam, aliter de renato. Nam si respectus fiat ad eum, qui nondum iu Christo renatus sit, sed adhuc a gratia Dei alienus, huic mandata Deifatemur gravia esse, et quodam sensu impossibilia; quod non obscure significat Concil. Trident. sess. 6. cap. 14., agens de possibilitate observationis mandatorum Dei. Si vero respectus sit ad hominem jam in Christo renatum, et per ejus gratiam renovatum ac justificatum, patitur quidem ille adhuc difficultatem in via mandatorum Dei, propter rebellionem carnis adversus spiritum, ut hac ratione cum Paulo dicere debeat: Ego carnalis sum, venundatus sub peccato. Sed quia voluntatem habet absolute conformem voluntati divinae, ut cum eodem Apostolo ibidem dicere possit: Consentio legi Dei, quoniam bona est, etiterum: Condelector legi Dei secundum interiorem homi^ nem, Rom. 7., consequens est, illi tali levia, facilia et delectabilia esse Dei mandata; quamvis interdum opus, quod praecipitur, habeat difficultatem ex suo genere. Quale est opus martyrii, quod est pro fratribus animam ponere. Versatur enim circa terrorem mortis, qui non superatur sine labore et molestia. Id quod etiam in ipso Christo locum habuit, cui tamen aliqaod mandatum Patris grave aut difficile fuisse, nefas est dicere. Sunt autem omnibus justis et caritate Dei praeditis facilia Dei mandata, non tamen aequaliter, sed eo magis aut minus, quo plus minusve profecerint in caritate et justitia. Sensu jam explicato facilia esse Dei mandata, nempe justis hominibus, idque ratione caritatis, qua Deum diligunt, docet Sjnodus Tridentina loco memorato. Cum enim dixisset: Cujus mandata gravia non sunt, cujus jugum suave est et onus leve, pro ratione subjunxit: Qui enim sunt filii Dei, Christum diligunt; qui autem diligunt eum, ut ipsemet testatur, servant sermones ejus, utique ex dilectione, quae praestat facilitatem. Et quidem optime convenit hic commentarius loco praesenti, ubi de filiis Dei sermo est, de quibus et continuo subjungitur vice probationis: Omne, quod natum est ex Deo, vincere mundum. De hoc eodem argumento legatur Augustinus lib. de natura et gratia, cap. 43. 68. et 69. et lib. de perfectione justitiae circa medium, item Leo Papa sermone 5. de Quadragesima. Porro si mandata Dei homini justificato gravia non sunt, multo minus ei sunt impossibilia; quod hodie docent sectarii, quorum hanc sententiam anathemate condemnant Patres Tridentini, tam in decreto supradicto, quam can. 18. ejusdem sessionis.
5:4
4. Quoniam omne, quod natum est ex Deo, vincit mundum. Ostendit, natis ex Deo mandata Dei non esse gravia; sane ob hoc ipsum, quia nati sunt ex Deo, quia filii Dei, quia Deum ut patrem diligunt. Est autem probatio facilitatis duplex: alteraexuniversali s\guo:omne; altera ex generalitate significata per mundum. Non enim grave est, quod omnes praestant; itaque non est grave ulli filiorum Dei, quod praestant omnes ejus filii. Deinde ei, qui tam potens ac validus est, ut totum mundum vincat amore Dei (id enim intelligitur), mandata Dci gravia esse non possunt. Quid enim grave ei, qui toto mundo superior est atque potentior? Yincere mundum dicitur, qui vincit omne, quod in mundo est^ nempe concupiscentiam carniSj et concupiscert,tiam oculorum et superbiam vitae. Supra cap. 2. Hoc est, qui superat omnes istorum vitiorum tentationes, ita ut per eas a Dei caritate non separetur. Quis enim, inquit Paulus, nos separabit a caritate Christi? An tribulatio, an angustia, an fames? etc. Sed in his om~ nibus superamus propter eum, qui dilexit nosj Rom. 8. Dicit autem Joannes neutro genere: Omney quod natum est ex Deo, quomodo Christus in Evangelio: Omne, quod dat mihi Pater, ad me veniet, Joan. 6.; nimirum ad comprehendendum expressius omne genus hominum; ut virorum, mulierum; senum, puerorum; Judaeorum, gentilium; servorum, etiam eorum, qui vel abjectissimi, vel infirmissimi sunt, ut ne quidem hominum vocabulo videantur digni; ac si dicat: Qualiscumque demum sit, si natus est ex Deo, vincit mundum, eoque superior est. Intellige: quamdiu gratiam regenerationis servat, et semen Dei in ipso manet. Quo sensu docuimus accipiendas esse sententias illas huic similes, supra cap. 3.: Omnis, qui in Eo manet, non peccat, et: Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen Ipsius in eo manet; et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. Quibus simile, quod sub finem hujus capitis dicitur: Omnis, qui natus est ex Deo, non peccat; sed generatio Dei conservat eum.
Et haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra. Quae vi^icit, Graece aoristum: vtxijoaoa^ quae vicit; ut significetur victoria jam parta. Quod antea tribait Apostolus nativitati ex Deo, id est, gratiae regeneranti, nunc adscribit fidei; fidem intelligens non qualemcumque, sed vivam et operosam per dilectionem. Est autem sermo causalis, hunc habens sensum: Et haec victoria, qua mundus vincitur (aut victus et superatus est) a nobis filiis DQi, per fidem nostram, qua in Christum credimus, obtinetur. Fides enim excitata et exercitata nobis proponit auxilium et gratiam Dei per Christum; monstrat etiam promissa futuri saeculi bona, bene certantibus proposita; quibus animantur ad fortiter pugnandum filii Dei. Haec igitur fides iu filiis Dei vincit mundum, quia mundi victores facit. Hac fide quondam armati, martyres omnia mundi tormenta superaverunt. Per hanc fidem quanta et operati sint, et passi Patres antiqui, qui Deo placuerunt, late disserit Apostolus Paulus Heb. 11. Quapropter et fideles admonet, ut i/j. omnibus sumant scutum fidei, in quo possint om" nia tela nequissimi, id est, diaboli, ignea exstinguere, Eph. 6. De quo et Petrus 1 Epist. 5.: Cui resistite, fortes in fide.
5:5
5. Quis est, qui vincit mundum, nisi qui credit, quoniam Jesus est Filius Dei? Declarat, quae sit illa fides, qua mundus vincitur; ea nimirum, qua quis credit, Jesum esse Filium Dei; non quasi solus ille articulus fide receptus suflicere possit ad vincendum mundum; sed hoc sermone mediatorem ostendit (at declarat versus sequens), per quem sohim victoria de mundo reportanda sit; ac si dicat: Ille vincit mundum, et non alius (eam enim vim habet: Quis nisi?), qui, credens, Jesum esse Filium Dei, per eum, ut mediatorem ac salvatorem, accedit ad Patrem, impetraturus gratiam et fortitudinem, qua superet omnem mundi tentationem. Hanc autem fidem constat non otiosam esse, sed obedientem, invocantem, operosam. Caeterum emphatica est interrogatio: Quis est, qui vincit mundum, nisi etc.; qualis et illa: Quis est mendax, nisi is, qui negat, quoniam Jesus est Christus? Supra cap. 2.
5:6
6. Hic est, qui venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus, non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Qui venitj Graece: IX^(wv, participium praeteriti significativura. Nec diversa sunt: per aquam et sanguinem, et: in aqua et sanguine. Nam et alibi passim indifferenter his duabus praepositionibus utitur Scriptura. Admodum varie exponitur totus hic locus ab interpretibus; quam varietatem diligenter recensuit Lorinus. Nos eum sensum, qui ex aliarum Scripturarum collatione maxime germanus esse videtur, adferemus. Igitur notandum in primis est, omnes Evangelistas studiose referre de Joanne Baptista, Domini praecursore, quod in aqua baptizaverit, et ad hoc venerit a Deo missus, ipso Joanne de se testificante: Quoniam, inquit, ego baptizo vos in aqua, Matth. 3., Marc. 1., Luc. 3., Joan. 1. Quod et de eo repetit Dominus Act. 1., et Petrus Act. IL, et Paulus Act. 19. Quin et Joan. 1. sic de Baptista loquitur: Ut manifestetur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Ubi certe monstrat, se eum esse, qui venit in aqua solum, ad differentiam ejus, qui venturus esset, non in aqua solum, sed in aqua et snnguine; sicut hic dicitur. Et quamvis expresse non dixerit, post se venturum, qui baptizaret in sanguine, sed qui in Spiritu saticto, ut testantur iidem omnes Evangelistae: de sanguine tamen non tacuit. Nam in sanguine venturum, satis aperte significavit, quando de eo dixit: Ecce, agnus Dei, qui tollit peccatum mundi. Ag?ius Dei tollit, utique per sangninera, quem ad tollendum mundi peccatum erat effusurus in cruce. De quo sanguine hic idem Apostolus supra cap. 1.: Et sanguis Jesu Christi, Filii Ejus, emundat nos ah omni peccato. Pertinet autem huc evidentius historia aquae et sanguinismanantiselatere Christiin cruce mortui, narrante eoJem Joanne Apostolo cap. 19. sui Evangelii. Quam rem adeo voluit inculcatara lectori, propter mysterium in ea latens, ut adjecerit asseverationem huiusmodi: Et qui vidit, testimonium perhibuit; et verum est testimonium ejus, scilicet ad confirmandum, quod ille, de cujus latere haec effluxerunt, sit idem ipse, qui venit per aquam et sanguinem. Ostendit igitur Apostolus hoc loco, Jesum esso verum mundi salvatorem, utpote qui venerit non in aqua solum, id est, non solum exterius homines abluturus aqua, et eo ritu poenitentiam praedicaturus; quomodo Joannes Baptista sua ipsius professione venit in aqua solum; sed qui venerit etiam in sanguine et Spiritu; quod utrumque de eo idem Joannes praedixerat, uti jam docuimus. Siquidem aqua sola ad Deum placandum inutilis erat. Venit autem Jesus in aqua, quia instituit baptismum aquae, quem significavit aqua, quae fluxit ex ejus latere. Venit et in sanguine, quia per suum sanguinem vivificat animas, tum in baptismo aquae, tum in aliis sacramentis, tum etiam extra sacramenta. Nam sanguis vitae significationem habet in Scripturis. Unde illud: Anima carnis in sanguine est, Lev. 16. et 17. Haec autem animarum per Christi sanguinem vivificatio significata est per sanguinem ex ejus latere manantem. Sanctus quidem Bernardus serm. in octava Paschae putat, istud: non in aqua solum, esse dictum ad discrimen Mosi, veteris legislatoris; quem venisse dicit in aqua solum, quia de aquis assumptus est, unde et nomen accepit, Exod. 2. Sed cum Moses etiam sacrificia cruenta vel maxime instituerit, non apparet, cur propter illam de aquis assumptionem venisse dicatur iu aqua solum, et non etiam in sanguine; praesertim cum legatur eodem capite, quod interfecerit Aegyptium, priusquam assumeretur in ducem populi. Id quod erat venire in sanguine, si illud erat venire in aqua. Porro Christus Jesus quomodo et in Spiritu venerit, quod futurum de eo praedixerat Joannes, jam sequitur:
Et Spiritus est, qui testificatur, quoniam Christus est veritas. Duobus testibus, qui sunt aqua et sanguis, nunc tertium adjungit Spiritum, quem hic non alium intelligimus, quam Spiritum sanctum; maxime secundum Graecam et Syriacam lectionem, quae habet: Quoniam Spiritus est veritas. Quam lectionem habet etiam Leo Papa Epist. 10. cap. 5. in fine, et S. Augustinus de dono persover. cap. 23. Nostrae lectionis hic sensus eet: Sed et Spiritus sanctus testificatur, Christum esse veritatem, sicut ipse se nominat in Evangelio: Ego sum via, veritas et vita, Joan. 14.; veritatem autem, id est, per omnia veracem in omni verbo et doctrina, quam tradidit. Hoc testificatus est Spiritus sanctus, primum in die Pentecostes, quando super Apostolos in specie linguarum ignearum descendit, eosque ita replevit, ut loquerentur variis linguis magnalia Dei, Act. 2. Deinde per multa ac varia charismata, quae deinceps in Christi fidelibus operatus est; qualia Paulus enumerat 1 Cor. 12. Et quidem id facturum Spiritum sanctum, Christus ipse de eo praedixerat: Illej inquit, testimonium perhibebit de me, Joan. 15., et iterum: Ille me clarificabit, Joan. 16. Unde et Petrus: Nos, inquit, testes sumus horum verborum, et Spiritus sanctus, quem dedit Deus omnibus obedientibus sibi, Act. 5. Secundum Graecam lectionem sensus est: Insuper Spiritus sanctus est, qui testificatur, Jesum esse Christum Dei Filium et mundi Salvatorem (per ea nimirum testimonia, quae jam dicta sunt); cujus testimonium haudquaquam rejici potest, quoniam Spiritus est veritas, quum sit Deus, ideoque nec falli possit, nec fallere. Juxta hanc lectionem et hunc sensum particula: oxt, quoniam, causalis est; juxta priorem vero determinativa, ut Latine dicas, Spiritum testificari, quod.. Christus est veritas. Utraque tamen lectio probabilitatem habet, nec facile dixerim, utra sit alteri praeferenda. BARTHOLOMEIS PETIIUS LECTORI. tribuentes.
5:7
7. Quoniam tres sunt, qui testimonium etc. Dixerat Apostohis vers. praecedente, Spiritum testificari de Jesu, quod ipse sit Christus, ille humani generis Salvator, quondam a Deo Patre prcmissus, verus unicusque Dei Filius, idem verus homo. Hoc suum dictum nunc sive confirmat, sive amplificat; quasi dicat: Quod Jesussit Mariae virginis verusfilius, utest unigenitus Filius Dei, quodque sit Salvator mimdi, contra quam nunc hominibus persuadere nituntur F»asilides cum siio grege, ct alii haeretici: ejus rei sunt testes irrefragabiles in coelo tres, in terra itidem tres. In coelo quidem Pater, Verbum, et Spiritus sanctus, tres divinitatis personae, sed unius omnino naturae. Unde consequens est, supremam his testibus esse auctoritatem, tam singulis, quam tribus simul junctis. Pater testimonium perhibuit Domino Jesu, quod ipse sit Salvator mundi, variis temporibus et modis. Primo quando per angelum suum jussit sancto Joseph, ut commaneret conjugi suae, sine humano opere jam gravidae, filiumque ex ea nasciturum nominaret Jesum, eo quod populum suum a peccatis ipsius esset salvaturus, Matth. 1. Deinde quum, ipso a Joanne baptizato, vox Patris intonuit (sicut et in ipsius transfiguratione): Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui; ipsum audite, Matth. 3. et 17. Quale quiddam accidit et Jerosolymis, Joan. 12., quum Jesu dicente: Pater clarifica nomen tuum, venit vox de coelo: Et clarificavi, et iterum clarificabo. De qua voce ipse Dominus dixit astanti turbae: Non pro^ pter me haec vox venit, sed propter V08; ut intelligamus, testimonium de Christo fuisse. Praeterea Deus Pater testificatus est, Jesum esse suum Christum, quando per eum tot tantaque ediditmiracula, ac tali modo, quali Jesus utebatur, nempe significans, de sua ipsius (quam tamen ex Patre una cum divina natura habebat) potestate illa facere. Ipse Dominus in Evangelio variis locis declaravit, sua miracula huc valuisse, ut forent Dei Patris de ipso, quod esset Messias, testimonia. Joan. 5, 19. et 36. cum seqq.; cap. 8, 18. et 54.; cap. Ve7'hum. Secundam Trinitatis personam designat Apostolus eodem nomine, quo in principio Evangelii sui, de qua ibi dixit: Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. De Fib*o igitur Dei unigenito nunc ait, quod etipsedese ipso incarnato sit testificatus, sese esse illum promissum a Deo Patre Messiam. Hoc testatus est et veibis, et miraculis in hujus veritatis confirmntionem ab ipso factis, Joan. 5, 17. et seqq., 36. et seqq.; cap. etseqq., 37. et seqq.; cap. 12, 44. et seqq.; cap. 13, 17.; cap. 14, 29. Denique, omissis pluribus, hoc testimonium reddidit Dominus jam captivus, adjuratus a Principe sacerdotum, ut diceret, num ipse esset Filius Dei ac ille promissus Messias. Quo respondente idem, quod saepe dixerat, sase esse, ac venturum Judicem in nubibus coeli, condemnatus est mortis a toto illo consessu, tamquam blasphemus, iit nawant Evangelistae in historia passionis Domini. Et hanc causam repetiverunt Judaei coram Pilato, Joan. 19.: Nos legem habemus, et se~ eundum legem nostram debet mori, quia Filium Dei se fecit. Atque haec est causa, cur Dominus in originali Sciiptura vocetur martyr, et martyrium ei tribuatur, quae Latine sonant: Testis et Testimonium, Apoc. 1, 5. et 1 Tim. 6, 13. Nam sanguinis sui effusione ipsiusque mortis perpessione testatus est hanc veritatem, quod ipse esset verus ille exspectatus Messias. Et hac notione proprie dicuntur Martjres Christi. Martyres Dei sunt illi quoque, qui ob justitiae defensionem moriuntur.
Et spiritus sanctus. Spiritus sanctus testificatus est de Jesu, quod sit unigenitus Dei Filius, et in natura humana assumpta verus ille Salvator mundi; hoc, dico, testificatus est iis modis, qui proxime sunt expositi ad verba praecedentia illa: Et spiritus est, qui testificatur etc. Tum etiam singulariter illo modo, quod super Jesum baptizatum descendit in specie columbae. Nam id factum fuisse ad testandum et publice declarandum, quod ipse sit Salvator mundi, Joanni Baptistae fuerat divinitus revelatum, ipso narrante Joan. 1.: Qui me misit baptizare in aqua, ille inihi dixit: Super quem videris Spiritum sanctum descende7item, et manentem super eum, hic est, qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego vidi, et testimonium perhibui, quod hic est Filius Dei.
Et hi tres unum sunt. De unitate naturae, et quidem numerali (quoniam non est, nisi unus Deus) est sermo. Nimirum hoc est illud, quod Christus Dominus Joan. 10. dixit: Ego et Pater unum sumus. Quod ncn de consensione duntaxat voluntatis posse accipi, liquet ex ipsa serie sermonis eo loco. Vult enim Christas hinc docere, quod nemo possit oves ejus rapere de manu ipsius, sicut non potest eas quisquam rapere de manu Patris; unam videlicet esse Patris et suam potentiam, ideoque naturam. Spiritum quoque sanctum esse unum cum Patre et Filio unitate jam dicta, Dominus nobis declaravit inter caetera, quando jussit Apostolis suis gentes conversas baptizare in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, copulans cum Patre et Filio Spiritum sanctum, tamquam non exsistentem ex numero creaturarum, sed ejusdem cum ipsis naturae et potentiae, per quam sacramento baptismi regeneret homines, et adoptivos Dei filios efficiat; quod ost solius Dei. Objiciunt novi Ariani novique Eunomiani ac Macedoniani locum ex Joan. 17., ubi Dominus, alloquens Patrem, ait: Pater sancte, serva eos in nomine Tuo^ quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos. Et infra: Ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut nos unum sumus. Atqui pro Apoetolis non rogabat Christus, ut essent unum unitate naturae, sed ut voluntatis unitate; ergo neque in proposito est necessarium intelligere unitatem naturae. Respondendum est, non valere consequentiam propter materiae diversitatem, etsi locutionis forma sit eadem. Et hoc indicant verba Domini, non illa solum, quae protulimus ex cap. 10. Joannis, sed illa quoque, quae sunt eodem cap. 17.: Sicut Tu, Pater, in me, et ego in Te ', ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus, quia Tu me misisti. Nam profecto, tum his verbis, tum aliis ejusdem cap. sententiis, satis declarat Dominus, longe arctiore unitate Patrem et Filium in Deitate esse unum, quam fideles sint inter se, etiam per gratiam caritatis. Quod ipsum tam multis aliis Scripturae locis manifeste docetur, quae contra Arianos et Pneumatomachos protulerunt veteres Ecclesiae doctores et propugnatores. Quod vero dicitur, hos tres testimonium dare in coelo, videtur significare (ut supra insinuavimus), eos testari auctoritate divina, ideoque omnium suprema. Sicut, quod dicitur versu seq.: in terra, significat, testes ibi commemoratos testificari auctoritate, quae sit infra divinam. Atque haec expositio confirmari potest illis verbis Domini Matth. 21., ubi quaestionem proponebat primoribus Judaeorum: Baptismus Joannis e coelo erat, an ex hominibus? Id est divina auctoritate fuit institutus, an humana? Fuisse e coelo, ipse Joannes Baptista illis verbis dicit: Qui misit me baptizare in aqua, ille^mihi dixit: Super quem videris etc, Joan. 1. Nam profecto, nisi sic intelligat Apostolus, hos tres testificari in coelo, multo plures tribus sunt in coelo testes divinitatis et humanitatis Domini Jesu, tot scilicet myriades beatorum angelorum, quorum nonnulli pro omnibus suis collegis haec de Christo sunt testati nobis mortalibus, Judaeis et gentibus.
5:8
8. Et tres sunt, qui testimonium dant in terra. Testimonium dant, ejusdem illius rei, Jesum unicum illum Messiam Domini, non minus verum hominem, quidquid fingat schola Basilidis, quam verum Deum, et contra. Hujus rei tres sunt testes in terra, id est infra divinitatem, utpote ex numero creaturarum; qui sunt: Spiritus, aqua et sanguis. De aqua et sanguine satis dictum videtur ad V. 6. hujus cap. Superest inquirere, quid per Spiritum hoc loco intelligatur. S. Augustinus contra Maximinum lib. 3. cap. 22. accipit humanum Christi Domini spiritum, hoc est, ipsam ejus animam. Et hunc intellectum plerique expositores videntur secuti, tametsi Venerabilis Beda Spiritum sanctum hic intelligat. Sed videtur sane B. Augustinus congrue intelligere eundem illum spiritum in his Apoetoliverbis, de quo idem in evangelica Chvisti patientis historia dixit: Et inclinato capite tradidit spiritum, Joan. 19., clamans nimirum Christus voce magna illud ex Psalmo 30.: Pater, in manus Tuas commendo spiritum meum, ut est Luc. 23. Sed huic expositioni videtur objici posse, quod v. 6., ubi aquae et sanguini tertio loco additur Spiritus, illis verbis: Et Spiritus est, qui testificatur etc, intelligitur Spiritus sanctus; ergo et hoc loco versu 8. Respondendum est, nec antecedens esse certum, nec consequentiam valere. Antecedens non est certum, quia non videtur sine ratione esse, quod Apostolus versu 6. et 8. nude nominat spiritum, non adjiciens epitheton sancti, ut adjicit versu 7., quum tres illos nominat testes coelestes. Et haud dubie S. Augustinus, qui v. 8. per spiritum intelligit animam Christi, ut dictum est, eodem nomine eandem intelligit vers. 6., quum praesertim media verba, id est totum versum 7., ipse in suis codicibue non habuerit, qua de re paulo post. Si roges, quis bonus sensus futurus sit versus 6., si illic per spiritum intelligatur humana Christi anima, praesertim autem in Graeca illius versus lectione, quae habet: Et spiritus est, qui testificatur, quoniam spiritus est veritas: respondetur, futurum hunc, quem insinuat Venerabilis Bada: Spiritus, quem Christus moriens tradidit in manus Patris, ipsa sui emissione testificatus est de ipso, quod sit verus homo; quippe cum solus homo spiritum seu animam rationalem habeat corpori consertam. Idem sui depositione testatus est de Christo, quod sit verus Deus, quoniam potestate sua animam posuit, eadem potestate resumpturus, sicut ipse praedixerat Joan. 10. De quo est repetendum memoria, quod habet S. Thomas 3. p. q. 47. art. 1. His igitur rationibus separatio spiritus Christi ab ipsiufl corpore testata est seu probavit, quod Christus est Veritas, id est verus homo, non phantasma, ut mentitur Basilides; item quod in assumpta humanitate sit verus Salvator mundi, ideoque per omnia verax, in omni doctrina, in omni sermone, in omni opere. Juxta autem Graecam lectionem sensus fuerit: Spiritus Christi, discedens a corpore, hoc ipso, eum fuisse verum hominem, ostendit, quoniam spiritus humanus non est phantasma, sed vera substantia; quae proinde facit, vere esse hominem, cui iiifuerit; ut non solum impius, sed etiam stultus sit Basilides cum suis, qui negat, Christum fuisse verum hominem, fingens, fuisse duntaxat spectrum, quod illuserit oculis mortalium. Nam ita de Basilide Tertullianus de praescript. cap. 46. et S. Epiphanius haeresi 24., paulopost init. Et uterque paulo post addit, illum et hoc docuisse, quod Jesu causa non sit subeundum martyrium. Porro ex variis hujus Epistolae sententiis, sicut etiam ex v. 7. epist. 2., satis apparet, hanc Epistolam directe scribi (inter caetera) contra illud impium figmentum Basilidis, negantis veram Christi humanitatem, quod postea resumpsit Manes, parens Manichaeorum. Loca hujus Epistolae sunt cap. 1, 1.; cap. 2, 18. et seqq.; cap. 4, 1. 2. 3.; hujus cap. v. 1. scripsit adversus Ebionis haeresim, negantis Christi divinitatem; etiamsi multa interspergat, quibus vera ejus humanitas probetur; sicut in hac Epistola interseruntur complura, quibus adstruatur ejus divinitas, vel quae ad alias illius temporis haereses destruendas valeant, in primis autem Simonis Magi, qui Deum faciebat auctorem malorum, et solam fidem ajebat sufficere ad consequendam salutem. Adversus quam detestabilem haeresim Apostolus hic tam multa dixit de necessitate caritatis et observationis divinorum mandatorum. Sicut contra illud alterum dogma Basilidis, non esse necessarium subire martyrium, dicuntur, quae sani hujus Epist. cap. 3, 16.; cap. item dem facit quartum post Christi adventum haeresiarcham, Ebionem autem decimum, hinc (ut hoc obiter addamus) non male quis ratiocinetur, hanc Epistolam diu ante Evangelium fuisse scriptam. Quod autem consequentia propositae objectionis non valeat, facile liquet, si cogitemus, nihil esse incommodi, quod, cum V. 7. commemoretur Spiritus, expresse adjuncto epitheto sancti, in praecedcnto versu eodem modo faerit intellectus; versu aiitem 8., sine illo epitheto positus, aliter accipiatur, pro humano scilicet spiritu, materia illius versus ita poscente. Restat videre, quomodo Spiritus, aqua et sanguis testata sint seu probaverint, Jesum fuisse et esse, sicut vere Dei Filium, ita etiam verum hominem. Et quidem quomodo hoc probaverit spiritus humanus Domini suo ip.«nus a corpore discessu in ejus morte, proxime dictum est; de aqua et sanguine videndum. Itaque Dominum fuisse et esse verum ho minem, aqua et sanguis, quae de latere jam mortui fluxerunt (de his enim pl«rique omnes expositores accipiunt id, quod hic dicitur), hac ratione probant, quod ex illis constet, verum ac non phantasticum ejus corpus fuisse; nec solummodo verum, sed etiam humanum corpus, utpote quod animae rationali ejus fuerat eo usque conjunctum, ut homo esset, et ex quo sanguis verus, ut ex carne solet, manaverit. Legendus de hac re Innocentius III. in rescripto, quod exstat in Decretal Tit. De celebrat. miss. cap.: In quadam y ubi operose ostendit, verum sanguinem et veram aquam hic esse intelligenda, non vero nomine aquae pituitam seu phlegma, unum ex quatuor humoribus, qui ad sustentationem et vegetationem humani corporis concurrunt. Sed legenda est haec decretalis tota, prout exstat suppleta in editione Gregoriana. Vidit hanc Innocentii Decretalem B. Thomas, legendus 3. p. q. 74. art. 7. ad 2. et 3. Nimirum ad demonstrandum, quod corpus Domini fuerat compositum ex quatuor elementis, fluxit vera aqua; ad demonstrandum vero, quod ex quatuor illis humoribus, sanguis fluxit; sicut illic Innocentius latius declarat, Praeter vero hanc, de qua hic agitur, testificationem, cujus gratia Dominus e suo jam mortui latere, militari lancea perfosso, edaxit sanguinem et aquam, etiam mysticae significationis gratia hoc ipsum fecit; quam mysticam significationem expositores Evangelii B. Joaonis solent enarrare, unam alteramve. Id quod breviter et plene inter caeteros fecit Jansenius. Et dictum est aliquid ad vers. 6. Illud hic addendum, posse alicui videri, quod Joannes Apostolus hoc loco per aquam et sanguinem, non intelligat eum duntaxat sanguinem et eam aquam, quae ex latere jam defuncti Salvatoris emanarunt; licet plerique enarratores horum duntaxat in sua expositione meminerint; eo quod non ea sola accipienda sunt in verbis paulo ante praecedentibus V. 6. his: Hic est, qui venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus; non in aqua solum, sed in aqua et sanguine; sicut in illorum verborum commentario est declaratum. Et certe, Dominum fuisse verum hominem, monstravit omnis ille sanguis, quem tota passione sua eff^udit. Verum hominem fuisse, monstravit etiam aqua illa, qua a Joanne, ut unus hominum, baptizatus est. Lacrymae quoque, quas tota vita fudit, verum hominem esse demoQStrarunt; quas hic sub aquae nomine comprehendi, intelligit Commentator S. Thomae praeferens nomen. Sed responderi potesfc, quod sanguis ille, qui ex latere Domini jam defuncti profluxit, significaverit (omnium consensu) universum illum sanguinem, quem tota vita pro nobis fudit, ejusque efficaciam, sicut aqua, ex latere manans crucifixi, baptismi sacramentum significabat; etiamsi ista hoc V. 8. sub nominibus aquae et sanguinis non comprehendantur. Superest solvere objectionem, quam adversus hujus capitis versum 7. faciunt nostri temporis Ariani et Macedoniani, negantes scilicet veram divinitatem Filii et Spiritus sancti. Objiciunt ergo, totum V. 7. in Graecis codicibus non legi, ut neque in quibusdam veteribus Latinis; et a veteribus scriptoribus non agnosci. Itaque veram hujus loci lectionem omittere totum v. 7., et ita nullum hinc duci posse argumentum pro trium personarum una divina natura. Responsio: Antecedens quadam duntaxat ex parte verum est; ideoquenon valetconsequentia. Nam, ut ad singulas trium antecedentis partium aliquid dicamus, Robertus ex sedecim vetustis exemplaribus Graecis, ab Italia, Hispania, Gallia petitis, sokiramodo notat septem, quibus iste versus defuerit. Ad secundam partem antecedentis dicimus, Lovanienses Theologos ex magno illo numero manuscriptorum codicum, ad quos sacra Biblia semel iterumquo contulerunt, duntaxat quinque reperisse, quibus iste versus deesset. Ad tertiam vero partem respondemus, paucos quosdam Patrum, qui mutilatos codices nacti fuerant, hunc versum non legisse; legisse caeteros, tam eos, qui ante exortam haeresim Arianam (vix enim dubium est, Arianos fuisse hujus mutilationis auctores, ut faerunt aliarum corruptelarum) floruerunt, quam qui ea vigente, quam qui poBt. Quae ut ordine declaremus, inter paucos illos, quorum codicibus hic versus defuerit, est S. Augustinus lib. 3. contra Maxim. cap. illo 22., quod et paulo superius indicavimus. Videtur et S. Ambroeins non habuisse, quum in libro de Spiritu S. nusquam citet, omnibus aliis de Spiritu sancto Scripturis diligenter undique allegatis. S. Leo epist. 10. cap. 5. in fine non legit, ut neque Venerabilis Beda in Comment. Atque hi pauci Latini. Inter Graecos aeque pauci, S. Cyrillus Alexandrinus Thesauri lib. 14. cap. penult. et Oecumenius in hujus loci enarratione. Qui autem veteres hunc versum habuerunt, sunt hi ex nobis notis: S. Hyginius pontifex epist. 1. cap. 1.: Joannes Evangelista ad Parthos: Tres in nobis sunt, qui testimonium perhibent in coelo; Pater, Verbum, et Spiritus: et hi tres unum sunt. Coepit sedere anno Christi 154. diu ante Arium natum. Ita etiam B. Cyprianus, vetustior ipse quoque Ario, in libro de Unitate Ecclesiae, cap. 4. ad finem his verbis: De Patre et Filio et Spiritu S. scriptum est: Et hi tres unum sunt. Citavit hunc B. Cypriani locum ad Unitatis in Trinitate, et Trinitatis in Unitate probationem S. Fulgentius lib. contra decem objectiones Arianorum, in responsione ad ultimam. Item habuit hunc versum B. Athanasius in disp. contra Arium, illi attributa. Idem libro priore de unitaDeitate Trinitatis: Dicit Joannes Evangelista in Epistola sua: Tres sunt, qui testimonium dicunt in coelo: Pater, Ver~ bam, etc. Ex quibus testimoniis notum est (ut hoc addamus), quod tunc temporis Graeci codices eum versum constanter habuerint. Nam Athanasius scriptor Graecus utique Graeco codice usus est; nec hunc locum Arianis objecisset, si tunc temporis ea pars Graecis codicibus defuisset. Graeco item codice et sua propria versione (non hac nostra vulgata) usi sunt Cyprianus et Hyginius; quare et illorum temporibus haec fuit Graecorum librorum lectio. Paulo posterior Athanasio, eodem tamen saeculo, videtur Idacius Clarus, in Hispania Episcopus, qui etiam ipse hujus versus septimi sententia intrepide utitur contra Arianos, resumens ipsissima verba Hyginii Papae ex epist. 1. superius recitata, libro contra Varimadum, Arianae sectae diaconum. Ejusdem temporis est S. Hieronymus, cujus haec sunt verba in Prologo in septem Epist. cathol. ad Eustochium, virginem Christi: In prima Joannis Epistola ab infidelibus translatoribus (vult dicere: Ab interpretibus Latinis Ariana lue infectis) multum erratum esse a fidei veritate, comperimus; trium tantummodo vocabula, hoc est, aquae, sanguinis et spiritus in ipsa sua editione ponentibus, et Patris Verbique ac Spiritus testimonium omittentibus, in quo maxime fides catholica roboratur, et Patris, Filii, ac Spiritus sancti una divinitatis mbstantia comprobatur. Quibus in verbis est considerandum, quod S. Hieronymus tantummodo culpet perfidos interpretes Latfnos; tamquam ipsi Graeci codices nulla tunc adhuc (Hieronymo jam sene, ut ipse in fine illius Epistolae ait, id est post annum Domini quadriugentesimum) mutilatione hoc in loco fuissent diminuti. Citavit hanc sub nomine divi Hieronymi praefationem Erasmus in Annotat. ad hunc locum B. Joannis; ut mirum sit, ab eodem, opera B. Hieronymi lecognoscente, fuisse omissam, tamquam dubii auctorig. Mirum et illud, quod Marianus Victorius, novus Hieronymi operum recognitor et scholiastes, eam non restituerit; quum satis Hieronymum sapiat, etsi non habeat illam summe floridam disertitudinem, scripta scilicet a sene et ad virginem. Exstat haec S. Hieronymi praefatio in vetustioribus Bibliis, etiam itnpressis, proxime ante B. Jacobi Epistolam, idque in nonnullis sub ipsius Hieronymi nomine. Exstat et apud Liranum; indigna sane, quae pereat. Quod autem Hieronymus de solis loquatur interpretibus Latinis, non de ulla varietate Graecorum codicum, tum ipsa verba nunc recitata clare docent, tum vero illa, quae in eadem illa Epistola praecedunt haec: Ephtolarum septem, quae catholicae nuncupantur, prima est una Jacobi j tum duae Fetri, tres Joannis, et Judae una. Quae si sic, ut ab eis digestae sunt, ita ab interpretibus fideliter in Latinum verterentur eloquium, nec ambiguitatem legentibus facerent, nec sermonum sese varietas impugnaret, illo praecipue loco, ubi de unitate Trinitatis in prima Joannis Epistola positum legimus. In qua ab infidelibus translatoribus etc., ut supra recitavimus. Ita ibi S. Hieronymus. Ex C|uilus omnibus ejus verbis liquet, non temero Arianis hanc mutilationem objici; tametsi non desint, qui in solos scribas, Graecos et Latinos, hane culpam conjiciant, homoeoteleuto deceptos mediam sententiam omittentes, illud scilicet: testimonium dant, priore loco positum, per incariam negligentes cum annexis, et solum posteriore positum loco legentes. Quale fecerunt saepe alibi in omni genere scriptorum. Superioribus testibus addere possumus B. Fulgentium, libro Responsionum ad decem objectiones Arianorum, responsione ultima, ad fin.: In Patre, ait, et Filio et Spiritu sancio unitatem substantiae accipimus, personas confundere non audemus. Beatus enim Joannes Apostolus testatur, dicens: Tres sunt, qui testimonium perhibent in coelo: Pater, Verbum et Spiritus; et tres unum sunt. Idem in libro de Trinitate (quem cum nonuuUis aliis Fulgentii opusculis nuper primum vulgavit Parisiis vir pius et doctus Jacobus Sirmundus) his verbis utitur: Ego et Pater unum sumus, inquit Dominus; unum, ad fiaturam referre nos docet; sumus, ad personas. Similiter et illud: Tres sunt, inquit, qui testimonium dicunt in coelo: Pater, Verbum et Spiritus; et hi tres unum sunt. Audiat Sabellius: sunt; audiat: tres; et credat, esse tres personas etc. Audiat et Arius: unum, et non dicat, Filium differentis esse naturae. Ita Fulgentius. Atque haec ad ostendendum imbecillitatem allatae objectionis sufficiant; quibus et illud potest addi ad demonstrandum, vitiosos esse libros, qui omittunt vers. 7.; illud, inquam, quod pauci illi, sive libri, sive ecclesiastici scriptores, qui eum omittunt, non consentiunt inter se in lectione versus octavi, dum alii habent illud: in terra, alii omiftunt, fortassis tamquam otiosum, postquam non est quidquam, ad cujus distinctionem apponatur, sublata praecedente sententia, versu scilicet 7. Omittebat codex, quo usus est B. Augustinus loco supra citato. Item codex, quo utebatur S. Leo, ut itidem liquet ex loco prius citato. Omittunt B. Cjrillus et Oecumenius locis allegatis. In textu Venerabilis Bedae non omittitur. Ultimo loco expendenda est finalis clausula versus octavi: Et hi tres unum sunt. De qua illud dicendum est, in multis Latinis libris eam non haberi. Lovanienses correctores quindecim tales sibi conspectos testantur. Innocentius III. in Decretali superius citata, prout ea legitur suppleta in editione Gregoriana, ait, in plerisque codicibus (Latinis scilicet, nam de his loquitur) non haberi. Qui omiserunt scribae Latini, videntur existimasse adjectam ab Arianis ad elevandam praecedentis sententiae auctoritatem, ubi Pater, Filius et Spiritus sanctus unum esse dicuntur. Sed magis credibile est, eam clausulam non esse adjectitiara, verom nonnihil corruptam, fortassis per Arianos. Graeci enim codices (excepta Complutensi editione, et siquae ex ea prognatae sunt) constanter habent, sed ita: Et hi tres in (sive ad) unum sunt, £?g t6 £V. Quo modo et nostrum interpretem in Latina hac editione scripsisse, aut certe B. Hieronymum correxisse, valde probabile est; sed voculam, in, deinde sive Arianorum fraude, sive scribarum oscitantia vel audacia fuisse omissam. In nostris codicibus si ea vocula non legitur, debet tamen ipsa haec clausula ita exponi, ac si legeretur, ut respondeat originali, ac sensus sit: Et ki tres ad unum de Christo lestimonium ferendum concununt; ut exponit Oecumenius; seu: Hi tres ad unam eandemque rem testandam consentiunt; scilicet Christum fuisse et esse verum hominem, contra ac fingit Basilides. Videndum, an possit etiam sic exponi: Et hi tres ad unam Christi humanitatem constituendam conveniunt. Nani spiritus humanus et illi humores corpoiales, qui totius corporis sunt quasi prima basis, ad imius hominis substantiam coccurrunt, et ad eam requiruntur.
5:9
9. Si testimonium hominum accipi" mus etc. Auctoritatem divini testimonii, quod commemoravit vers. 7., et specialiter quatenus illud est Dei Patris, amplificat comparatione minoris 5 quasi dicat: Quum in rebus humanis quotidie ita fieri videamus, ut hominum duorum aut trium concorditer de una aliqua re asseverantium testimonium recipiatur, ac secundum illud dicatur jus partibus litigantibus: certe longe majore ratione Deo Patri credere debemus, testificanti de Jesu, filio Mariae, quod sit Filius suus dilectus, quem ipse velit esse praeceptorem ac Salvatorem miseris mortalibus. Quibus temporibus et quibus modis hoc Deus Pater sit testatus, dictum est supra initio annotationis ad vers. 7.
5:10
10. Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se etc. Est principalis conclusio, quam initio capitis proposuerat; ac simul est tacita cohortatio ad fidem suscipiendam, ac susceptam firmiter retinendam, de Jesu, quod sit verus Deus et verus homo, datus hominibus a Deo Christus seu Messias, Salvator ac Mediator. Ait ergo: Qui credit in Filium Deij hunc scilicet designate Jesum supra vers. 1., habet testimonium Dei in se. Graece legitur paulo significantius: Habet illud (scilicet Dei Patris, de quo dictum est) testimonium in se ipso. Non una est hujus partis explicatio; sed perpendenti antithesin partis sequentis, probabitur expositio, quae inter alias legitur in Commentario, qui S. Thomae adscribitur; haec nimirum: Qui credit in Jesum, quod sit Filius Dei, is Deum Patrem hoc honore afficit, quod ejus testimonium de Jesu datum intra animum suum admittit, mente firmoque assensu recipit et retinet; quum contra (quae est pars hujus versus posterior), qui Jesum fingitPatre minorem, aut fingit, non verum hominem fuisse, sed phantasma, Deum Patrem hac ignominia afficiat, quantum quidem est in ipso, ut eum dicat mendacem, tamquam qui falso sit testatus de Jesu; perinde, inquam, faciat, ac si disertis verbis diceret, Deum Patrem esse fallacem, dum non vult credere ejus testimonio. In hac secunda hujus versus parte multi Graeci codices ita legunt: Qui non credit Deo, mendacem facit Eum etc.j quum sint nonnuUi, qui consentiant nostris libris, legentes: Filio, pro illo: Deo; quae lectio magis probabitur ei, qui totius orationis seriem perpenderit. Qui mutarunt, videntur id fecisse propter sequens relativum eum; quasi alioqui non posset ad Deum referri, quod secus est.
5:11
11. Et hoc est testimonium, guoniam vitam aeternam dedit nobis Deus. Et haec vita in Filio Ejus est. Quoniam, oti, quod; et pertinet ad utramque sententiam sequentem. Explicat Apostolus illud Dei Patris de Jesu testimonium, cui necessario credendum sit; nimirum esse illum verum Deum et hominem, unicum Redemptorem et Salvatorem humani generis. Hoc aliis verbis hic dicit B. Joannes, inquiens, Deum Patrem esse testatum de Jesu, quod vitam aeternam ipse Pater dat his, qui recta atque obediente fide eum colunt (nam hoc latet in illo: nobis), et quod haec vita, in praesenti saeculo inchoata, in altero autem semper duratura, hominibus donetur merito Domini Jesu, tamquam in quo illa vita resideat, ut in auctore quidem secundum divinam naturam, ut autem in eo, qui nobis eam meruit, secundum naturam assumptam. Itaque hoc versu idem paene iisdem^ verbis dicit Joannes, quod Evangelii cap. 1., loquens de Verbo increato: In ipso vita erai; et cap. 3. ipse Dominus: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret etc; et postea: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit, jam judicatus est; quia non credidit in nomine Unigeniti Filii Dei. Ac Joannes Baptista io fine ejusdem cap.: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio, non videb^it vitam, sed ira Dei manet super eum. Adde ex Joan. 6, 46. 47. et cap. 17. in princ, et ex cap. 4. hujus Epistolae illam sententiam: In hoc apparuit caritas Dei in nobis j quoniam Filium suum unigenitum misit in mundum, ut vi~ vamus per eum. Ex quibus omnibus jam patet, quod vita ista aeterna ab hominibus sic per Filium Dei habetur, ut sine eo ac fide in ipsum haberi non possit. Id quod hoc etiam loco Apostolus verbis disertis exprimit versu sequenti:
5:12
12. Qui habet Filium, habet vitam; qui non habet Filium Dei, vitam non habet. IUud: Dei, additur Graece, estque in bonis libris Latinis, necnon in veteribus Concordantiis; et ea de causa hic apponimus, tametsi absit a textu Bibliorum Clementinorum, Est hic iterata conclusio adhortatoria ad fidem in Jesum Christum, cum argumento ex spirituali utilitate, imo necessitate; hac videlicet, quod sine hac fide vera vita, neque in hoc saeculo, neque in futuro, obtineri possit; cum e contrario, quisquis eam habet, non siccam aut sterilem, sed qualem Scripturae passim intelligunt, cum fidem commendant, pie scilicet afi^ectuosam et obedientem, is habeat vitam et sahitem, etiam in praesenti saeculo, sed inchoatam et amissibilem. Quod autem illud: Qui habet Filium, intelligendum sit eo modo, quo jam dictum est, nempe: Qui Filium Dei vera, affectuosa ct obediente fide tenet, ex similibus hujus Apostoli sententiis doceri potest, qualis est illa cap. 2.: Omnis, qui negat Filium, nec Patrem habet. Qui confitetur Filium, et Patrem habet. Ita fit, ut hoc versu idem dicatur, quod Petrus Apostolus inquiebat, loquens de Domino Jesu: Non est in aliquo alio salus. Nec enim est aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo no8 oporteat salvos fieri, Act. 4. Et quod illae Scripturae testantur, quas allegabamus ad versum praecedentem; illa quoque Domini sententia: Nemo venit ad Patrem, nisi per me, Joan. 14. Magnum igitur hoc loco est testimonium de fide Mediatoris, quod omnibus ad salutem semper fuerit et sit necessaria. Id quod Apostolus sequente etiam versu inculcat, ut, utilitate tanta, adeoque necessitate proposita, confirmet fideles in retinenda vera de Domino Jesu fide, adversus grassantes eo tempore perditionis sectas. Ait ergo, tamquam epilogo (inquit Oecumenius) summatim repetens praedicta:
5:13
13. Haec scribo vobis, ut sciatis, quo^ niam vitam habetis aeternam, qui cre' ditis in nomine Filii Dei. Graecus codexpropraesente: scribo, habet: scripsi, £"]fp3((j;a, ut habent multi boni Latini libri, etiam impressi, et textus Venerabilis Bedae. Verum sensus non mutatur. Praeterea illam clausulam: Qui creditis in nomine Filii Dei, plerique codices Graeci annectunt principio hujus versus, sic: Haec scripsi vobis, qui creditis etc.; sed id quoque non magni momenti est. Illud majoris, quod iidem plerique Graeci codices addunt huic versui unam clausulam, istam nimirum: Et ut credatis in nomine Filii Dei. Propter quam additionem ipse etiam Erasmus veretur, ne hoc loco Graeci codices sint depravati. Certe Bobertus notat, sibi conspectos duos veteres, qui eam partem omittentes cum nostra vulgata consentirent; et nostrum Interpretem in suo exemplari Graeco clausulam istam non habuisse, satis aper^m videtur. Nec tamen idcirco sine majore auctoritate e Graecis libris est tollenda, quoniam, ea retenta, nihilominus totus versus commodum sensum habere potest, quem accipimus ex Oecumenio hunc: Haec ego vobis, jam vera, affectuosa atque obediente fide credentibus in Jesum, Dei Filium, eo fine scripsi, ut sciatis, quod per eum jam in hoc saeculo habetis vitam aeternam; sed inchoatam duntaxat, eoque amissibilem; habetis autem in illa ipsa fide, utpote caritatem sibi associante; eo item fine, ut, fidem hanc constantissime retinentes, semper sic credatis in Dominum Jesum, quantumcumque undique vobis obstrepant vel insusurrent pseudoprophelae falsa sua dogmaca, huic salutari fidei contraria. Ex qua interpretatione etiam nostrae lectionis sensus habetur, illa Graecorum clausula omissa. Ex eadem interpretatione, conformi his, quae dixit Apostolus vers. 11., patet, non esse laborandum in ea quaestione, au hoc loco verbum: scia' tis, significet certitudinem absolutam, aa solum quandam moralem. Clarum est enim, absolutam significare, quia indubitatum est, omnem eum, qui fide illa, quam intelHgit ApostoluR, affectuosa nimirum et obediente, credit in Filium Dei, jam habere illam vitam aeternam. Sed non propterea est absolute certum de hoc vel illo in particulari, quod sit in statu hujus aeternae vitae seu salutis; sicut neque sic est certum de quoquam, quod habeat eam fidem, de qua hic sermo est. Quod autem sermo Apostoli sit de vita seu salute hujus vitae, quae idcirco amitti potest, liquet tum ex verbo: habetis, tum ex paulo post sequentibus, ubi significat, fratrem posse peccare ad mortem. Liquet etiam ex fine hujus capitis, ubi monet generaliter omnes fideles, quibus scribit, ut caveant se ab idolis. Et, omissis aliis, in 2. Epist. vers. 6. 7. 8. monet Christianos, ut in fide obediente perseverent, caveantque sibi ab haereticorum doctrina, ne perdant, quae eo usque bene operati fuerant, sed ut mercedem plenam accipiant. Quoniam igitur fides in Christum caritate formata hominem in statu salutis seu verae vitae constituit, quae est maxima spiritualis utilitas: idcirco hujus tanti fructus consideratione Apostolus hoc loco et superioribus versibus vult excitare fideles ad perseverandum in ojusmodi fide. Sed deinceps alium quoque commemorat permagnum talis fidei fructum, cujus contemplatione illi provocentur; nempe fiduciam sive certam spem obtinendi a Deo, quod rite ab illo petiverimus. De hoc fructu est versus sequens:
5:14
14. Et haec est fiduciay quam habemus ad Eum: Quia, quodcumque petierimus secundum voluntatem Ejus, audit nos. Quam habemus, nos scilicet, vere et obedienter fideles. Omnes enim hi possunt confidere, quod ipsorum orationes sint exaudiendae a Deo, modo fuerint factae, ait Apostolus, secundum voluntatem Ejus. Est autem voluntas Dei nobis consideranda et circa rem, quae petenda sit, et circa pelendi modum. Circa rem quidem petendam, ut ab ipso petamus secundum praecepta vel consilia ejus, hoc est, necessaria vel bene utilia ad salutem, dicente Salvatore Matth. 6.: Primum quaerite regnum Dei, et justitiam Ejus (Dei nimirum), et haec omnia (temporalia huic vitae transigendae necessaria) adjicientur vobis. Circa vero petendi modum est voluntas Dei, ut pie petamus et perseveranter. Ea pietas multa includit. Primo loco fidem veram et integram de omnibus, quae Deus nobis revelavit. Quam fidem hic praesupponit Apostolus, ut patet. Haec fides etiam hoc requirit, ut unusquisque de se in particulari credat, se consecuturum, quae salutaria petit eo modo et tantum, quo modo et quantum ea petere oportet. Non autem, se consecuturum, quidquid (quamvis salutare) quomodocumque petiverit. Horum prius liquet ex divinis promissionibus, quae sunt Matth. 8.; Joan. 14, 13. 14., cap. 15, 7. 16., cap. 16, 23. 24.; Jacobi 1, 5. 6. 7., et hoc Apostoli loco, et versu sequenti. Posterius autem eorum, quae diximus, manifestum est ex hoc ipso loco, ubi non sine causa apponitur illa limitatio: Quodcumque petierimus secundum voluntatem Ejus. Unde est Psalm. 65.: Iniquitatem si aspexi in corde meOy non exaudiet Dominus. lit neque apud Apostolum Jacobum, loco allegato, sine causa apponuntur ista: Postulet autem in fide, nihil haesitans, id est, nihil in corde suo disceptans adversus fidem catholicam. Secundo loco petitionis pietas requirit in petente spem impetrandi. Huc faciunt, per argumentum a minore, Scripturae jam allegatae pro fidei necessitate. Huc valent illae collationes patris, amici, judicis duri, propositae a Salvatore Luc. 11. et 18.; et quod dixit hic Apostolus supra cap. 3, 21.; item, quod dicit hoc loco. Tertio loco pietas requirit,.ut, qui Deum rogat, mandata ejus ex dilectione observet, saltem eo usque, ut veram poenitentiam agat, si nondum est reconciliatus. Quod significabat Apostolus per illa verba cap. 3.: Si cor nostrum non reprehenderit nos, quidquid petierimus, accipiemus ab eo. Porro inter caetera Domini mandata est illud (quod huc adfert Venerabilis Beda) de animi adversus proximum rancore deponendo, quando nos accingimus ad orandum, Marci 11.: Cum stabitis ad orandum, dimittite, siquid habetis adversus aliquem; ut et Pater vester, qui in coelis est, dimittat vobis peccata vestra. De poenitentium vero oratione, quod sit fructuosa, B. Thomas 2. sec. quaest. 83. artic. 16. Quarto loco pietas requirit attentionem animi in eo, qui Deum aliquid rogat. De qua attentione B. Thomas ejusdem quaest. art. 13. Quinto loco requirit pietas humilitatem in petente; humilitatem vero, non solum respectu Dei, sed etiam respectu aliorum hominum, quibus sese indigniorem debet reputare coram Deo. Qua de re est peculiaris art. num. 3. q. 161. in 2. sec. Humilitas petentis etiam hoc includit, ut absque respectu laudis humanae fiat ora tio, juxta doctrinam Domini Salvatoris Matth. 6. Ex qua doctrina, idem in omni bono opere esse observandum, manife- fiiii). Estii Coiiiin. Toiu. Ul. stum est. Atque haec de pietate in petitionibus, quas Deo facimus, adhibenda dicta sint paucis. Sed, ut diximus, Dei voluntas a nobis, praeter pietatem in petendi modo, exigit etiam perseverantiam in precando. De qua orationis conditione videndus est S. Thomas d. 2. sec. q. illa 83. art. 14. Porro voluntas Dei de nostra in orando perseverantia nobis innotescit per ea, quae leguntur Lucae 11. in parabola amici per petentis perseverantiam victi, et cap. 18. in parabola illius judicis iniqui, et per illa Domini verba cap. 21.: Vigilate omni tempore orantes. Cui consonat illud Apostoli 1 Thess. 5.: Sine intermissione orate. Consonat et hoc, quod sacerdos Domini magnus Israelitas monet Judith. 4. Et exemplum illud memorabile primitivae Ecclesiae, orantis pro liberatione Apostoli Petri ab Herode capti, Act. 12., ubi dicitur: Oratio fiebat sine intermissione ab Ecclesia ad Deum pro eo. Quaeritur merito hoc loco, au, supradictis conditionibus positis, infallibiliter exaudiatur oratio petentis pro se ipso duntaxat, an etiam pro alio. Ac videri posset, quod otiam pro alio petens, supradictis conditionibus positis, infallibiliter exaudiatur, ex vers. 16. mox sequente; praesertim juxta distinctionem, quae in Graecis codicibus videtur debere esse versuum decimi quinti et decimi sexti (coli scilicet, non, ut vulgo est, periodi), qua de re paulo post. Respondendum tamen est, non semper exaudiri justos pro aliis orantes, etiamsi conditiones illae orationi adsint. Et hoc significat ipse Apostolus dicto v. 16., quatenus sententiam suam restringit adjectione illius clausulae: Peccatum non ad mortem, et quatenus addit: Est peccatum ad mortem, non pro illo dico, ut roget quis. Atque hoc est, quod docet S. Augustinus Tract. 102. in Joan., ubi expendit illa verba Domini Joan. 16.: Amen, dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomi7ie meo, dabit vobis. Verba Augustini sunt: Ita sane est intelligendum, quod ait: Dabit vobis, ut ea beneficia Bignificata sciantur his verbis, quae proprie ad eos pertinent, qui petunt. Exaudiuntur quippe omnes sancti pro se ipsis; non autem pro omnibus exaudiuntur vel amicis suis, vel inimicis, vel quibusvis aliis, quia non utcumque dictum est: dabit, sed: dabit vobis. Ita illic S. Augustinus. Ratio hujus est, quia potest esse impedimentum ex parte ejus, pro quo oratur, quod impedimentum Deus justo suo judicio tollere nolit. Conferatur S. Thomas d. q. 83. in 2. sec. art. 7. ad 2. et 3. et art. 15. ad 2. in fine solnt. Quando autem pro se ipso quispiam ro gat secundum voluntatem Dei, id est, rogat illa, quae dicta eunt superius, et eo modo, qui dictus est: tunc eo ipso jam «Bt dispositus ad obtinendum, quod petit.
5:15
15. Et scimus, quia audit nos, quidquid petierimus; scimus, quoniam habemus petitioneSj quas postulamus ab eo. Ita legitur hic versus in codicibus Latinis, nisi quod nonnulli vetusti in secunda parte habent praeteritum: postulavimus, conformiter originali. Et hac lectione posita, iste versus absolvit sententiam, ac (ut ait Venerabilis Beda) repetitio est et inculcatio proxime dictorum, facta ab Apostolo, ut nos ad orandum vivacius excitet. Quamquam non simplex repetitio videtur, sed cum augmento quodam. Nam quum vers. 14. dixisset, nos habere fiduciamj hic ait, nos habere scientiam, seu absolute certos esse, quod simus exaudiendi in petitionibus, quas Deo fecerimus, nimirum secundum voluntatem Ejus, ut expressit versu praecedente. Quod quomodo verum sit, satis videtur declaratum in illius versus expositione. At in Graecis codicibus in principio hujus versus additur vocula: lav, si, hoc modo: Et, si scimus, quod audit nos, etc; quae vocula videtur in secunda hujus versus parte illis in codicibus subaudiri; ut scilicet versus hic 15. a 16. non periodico signo, sed tantum coli distinctione separetur; quamvis expositores Graeci, quos habemus, hanc de distinguendo difficultatem vel non adverterint vel dissimulaverint, nisi quod Oecumeniusid, quodhic dicimus, subindicet. Certe in Graecorum lectione non potest terminari sententia cum hoc versu 15., praesertim quum in secunda ipsius versus parte habeant praeteritum: postulavimus, ut dictum est; sed altera pars hujus conditionalis enuntiationis esse debet versus decimus sextus. Neque enim, quod antehac factas petitiones obtinuerimus a Deo, vult probare Apostolus per hoc, tamquam per quiddam notius, quod scimus, illum nos exaudire, quidquid petierimus; sed contra potius hoc ex illo colligendum erat. Sicut profecto hunc locum intellexit Didymus, qui proinde ilhid Graecorum lav, non in principio totius versus hujus 15., sed initio secundae partis habuisse videtur; ita nimirum: Et scimus, quod audit nos Deus, quidquid petierimus, si (id est, quia, quandoquidem, ut saepe alias) scimus, quod jam habemus petitiones, quas antehac postulavimus ab Eo. Ad quem sensum etiam nostra vulgata lectio facile revocatur, si cum vetustis illis libris Latinis legamus: postulavimus, in secunda parte, ut sensum hunc accipiamus: Scimus, quod audit nos Deus, quidquid petierimus; scimus enim, quod habemus pelitiones, quas antehac ab Eo postulavimus. Quem quidem sensum pulchre expressit S. Eucherius Lugdunensis apud B. Augustinum serm. 176. de tempore, his verbis: Fidelis quisque, cum jam fanta perceperit, per ea, quae cognoscit praestita, discat sperare promissa, et Dei sui praeteritam praesentemque bonitatem quasi futurorum teneat cautionem.
5:16
16. Qui scit, fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad morttm. Haec sententia est conclusio specialis, deducta ex assertionibus generalibus versuum 14. et 15. Id quod maxime apparet in Graecis codicibus, ubi sententia versu 15. revera suspenditur, nec absolvitur, nisi hoc loco, ut paulo ante dizimu8. Per hanc autem specialem conclusionem delabitur Apostolus (quod Oecumenius annotat) ad certum quoddam fraternae caritatis (quam passim tota Epistola tantopere inculcavit) officium fidelibus commendandum; quod est orare pro Christiano, peccante quidem, sed non ad mortem; quasi dicat: Quam habeamus bonam fiduciam, imo cum sciamus, nos auditum iri a Deo, siquid secundum voluntatem ejus petiverimus; cumque sciamus, nos jam habere, quae ante hoc tempus ab eo petivimus; cum (inquam) haec sciamus: siquis noverit, fratrem quempiam suum, hominem Christianum dico, peccatum aliquod admisisse, seu peccato aliquo teneri (in Graeco est: peccantemj ubi nos habemus: peccare), quod non sit ad mortem, petat a Deo, ut illum ab eo peccato liberet, et Deus dabit illi vitam, peccanti (ut praedixi) non ad mortem. Id quod addo, quia quaedam peccata sunt ad mortem, pro quibus non jubeo, non moneo, non hortor, ut ipse roget. Hic est sensus verborum Apostoli toto hoc versu 16., et eorum cum praecedentibus connexio. Ex hac declaratione intelligitur, quod, quamvis in originali pro illo: petat, sit futurum indicativi: petetj aiTOJast^ tamen illud pro imperativi seu hortativi modi verbo sit accipiendum, ut fit in similibus quotidiano sermone. Ita intellexisse Oecumenium, est apertum ex ipsius explanatione, quae hunc textum immediate praecedit; et sic esse intelligendum, liquet ex verbis Apostoli sequentibus illis: Non pro illo dicOf ut roget. Quare, licet veteres quidam codices Latini hic habeant: petety non idcirco textus noster est mutandus. Illi iidem Latini codices verba sequentia, conformiter originali, ita legunt: Et dabit ei vitam, peccantibtis non ad mortem. Dabit, sine dubio subauditur: DeuSj ex praecedentibus; quare in nostra lectione quum dicitur: Dabitur ei vitnj similiter est subintelligendum: a Deo. IUud autem, quod sequitur: peccantibus non ad mortem, prima fronte videbitur quibusdam esse soloecum, quod post illud: ei, sequatur hoc: peccantibus; sed haec oratio, ut aliae similes apud optimos quosque auctores, facile defenditur, quod sensu congi*uitatem servet. Ad ipsum enim genus talium fit sermonis transitus, licet de uno quopiam fratre sermo praecesserit; quasi dicat: Dens dabit ei vitam; dico: his, qui peccant non ad mortem. Nostra lectio vitat hoc, quidquid est incommodi; et ut nostri textus communiter habent, ita legit etiam Venerabilis Beda. Quamquam, qui veteresLatini libri hic consentiunt Graecis (Lovanienses testantur, sex tales sibi conspectos), ii non debent corrigi propter hanc incongruitatis speciem, nisi quis et Graecos codices velit mutare. Similis paene forma locutionis est in Graecis et nostris libris, Joan. 17, 2., et in 2. B. Joannis Epist. V. 7. contrario modo antecedens est plurale, relativum singulare. Sunt nasutuli et delicatuli quidam, quibus facile aliquid displicet in sermone sacrae Scripturae, saepe sine ratione, ut hoc certe loco. Meminisse illi debebant horum et similium, apud Comicum: Aperite aliquis actutum ostium 'j apud Nasonem: Hoc pecut omne meum, multae stabulantur in antris 'j apud Boetium Consol. lib. 2. prosa 6.: Quid verOj si corpus spectea, imbecillius homine reperire queas? quos saepe muscularum quoque morsus, vel in secreta quaeque reptantium necat introitus. Si plura talia desiderant, videant ex Tullio, Marone, Livio, Comico apud Ninivitam in magno opere Syntaxeos, ne nos ad Grammaticorum arcana ipsis aperienda excurrere cogamur. In fine hujus versus cum dicitur: Ut roget quis, illud quis non est in Graeco codice, sed suppositum verbi: roget, subauditur ex praecedentibus. Recte fecit noster Interpres, quod hic illud quis expressit; nam in fronte totius versus, ubi originalis codex habet: Si quis, ipse solum posuit istud: Qui. Atque hactenuB quidem facilem habent explicationem, quae sunt isto versu. Sed illud difficilius est, exponere, quid Apostolus intelligat per peccatum ad mortem, et consequenter ex opposito, quid accipiendum sit per peccatum non ad mortem; et tamen nisi haec explanentur, non potest Apostoli sententia intelligi. Ac certe, ut in aliis obscuris locis, sic in isto videmus verissimum esse, quod nonnulli dicere solent, nullam esse diversarum interpretationum foecundiorem matrem, quam obscuritatem. Unde S. Augustinus lib. de corr. et grat. cap. 12., quum hunc ApoEtoIi locum attulisset, subjecit: De quo peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diversa sentiri; ego autem dico, id esse peccatum, fidem, quae per dilectio-nem operatur, deserere usque ad mortem. Videntur ergo expositiones diversae adferendae, et modeste refutandae, ut tandem ad unam deveniatur, quae nihil patiatur incommodorum.
Peccatum ad mortem nonnulli accipiunt, ut idem sit, quod a Theologis dicitur peccatum mortale. Unde secundum eos peccatum non od mortem debebit intelligi peccatum veniale, mortali altera ex parte oppositum. Haec expositio facile refellitur ex verbis Apostoli, ubi dicit: Petat, et dabitur ei vita, peccanti non ad mortem. Ergo peccatum non ad mortem Apostolo nuncupatum, abstulerat vitam animae, et proinde non est Apostolo veniale, sed mortale certi generis. Cujus autem certi generis, inquirimus hac variarum expositionum discussione, ut ad unam stabilem perveniatur. Secunda igitur expositio est, qua peccatum ad mortem intelligitur esse illud, quo post agnitionem Dei, quae per gratiam Christi cuipiam data est, ipse fraternitatem oppugnat, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. His enim verbis a Venerabili Beda haec expositio proponitur in Comment. Est autem sumpta ad verbum ex B. Augustini libro priore de serm. Domini in monte, cap. 22. alias 4,3., ubi ait, se ita putare; ideoque credibile est, non fuisse sollicitum de confirmanda illa expositione. Sed ad eam infirmandam nobis sufficit, quod ipsemet Retract. lib. 1. cap. 19. eam supplendam fuisse docet. Verba ejus sunt: Haec ita dixi, nec confirmavi, quia putare me dixi; sed addendum fuit: Si in hac tam scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam. Quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est utique desperandum: nec pro illo imprudenter oratur, de quo non desperatur. Tertiam expositionem verbis istis indicat S. Augustinus, quam etiam cap. illo 12. de corr. et grat. attulit; \xt peccatum ad mortem sit peccatum mortale quodcumque, cujus non agitur poenitentia ante mortem. Dico: quodcumque; nam secunda expositio, praeterquam quod erat imperfecta, nimis restringebat ad mortem; quasi B. Joannes unicam peccati in Spiritum sanctum speciem hac appellatione intellexisset. Tertia igitur expositio est latior hac ex parte, quam secimda; sed nihilominus etiam ipsa videtur strictior altera ex parte, quam par sit, nec verbis Apostoli convenire. Ait ille: Siquis scit (Graece est: viderit), fratrem suum peccantem peccatum non ad mortem etc. Praesupponit igitur posse a bono Christiano, etiamlaico, sciri, anpeccatum, quod novit alium Christianum commisisse, sit ad mortem, an non; et tamen ab eo non potest sciri, an is, quem post pecca- ^ tum mortale, ipsi notum, mori contingit, ^ agat vel egerit sinceram ejus poenitentiam. Deinde si constaret, aliquem in mortali quopiam peccato sine poenitentia esse defunctum, non liceret pro eo orare; nec umquam id Apostolus Christi permitteret. Atqui pro expiatione peccati ad mortem Deum rogare, ut Apostolus non monet, non hortatur, ita neque prohibet; tantummodo declarat, se bonos Christianos non audere hortari, ut pro eo peccato rogent, sicut hortatur eos rogare pro fratris peccato, quod noverunt non esse ad mortem. Haec igitur incommoda premunt tertiam expositionem; tametsi ea reperiatur etiam apud S. Gregorium Moral, lib. 16. cap. 28. alias 31. Est aliquid auferendum de hac expositione tertia, quo sublato videntur omnia incommoda evitari, et mens Apostoli in tota hac sermonis serie apte declarari. Quarto igitur peccatum ad mortem intelligitur quodvis peccatum mortale, cujus non agitur poenitentia, quamdia et quatenus tale est. Ita non quodvis mortale intelligitur, nec tamen illud solum, cui est conjuncta finalis impoenitentia; sed omne illud, cui conjuncta est impoenitentia etiam temporalis, seu in cujus affectu quispiam haeret. Ad hunc modum Gelasius Pontifex in tomo de anathemate (exstat tomo secundo Conciliorum) sese declaravit intelligere, dum inquit: Est peccatum ad mortem in eodem peccato manentibus 'j est peccatum non ad mortem ab eodem peccato recedentibus. Eodem tendit expositio horum verborum, quae est apud S. Hieronymum in 14. Jeremiae, ad illud: Dixit Dominus ad me: Noli orare pro populo isto in bonum. Et quae apud Oecumenium in hujus loci comment. Ejus verba sunt ista: Hoc solum est peccatum ad mortem, quod ad poenitentiam non respicit. Sed et illi peccant ad mortem, qui injuriarum sunt memores. Nam et hi, servantes iram contra proximum, sine poenitentia peccant. Quare ex adverso peccatum non ad mortem dicitur Apostolo, quod est mortale quidem, sed agitur ejus poenitentia. Ita describimus, quoniam de solis mortalibus hic loqui videtur Apostolus, dum peccatorum alia vocat ad mortem, alia non ad mortem; ita, inquam, videtur propter illud: Dabitur ei vita. Videbitur hoc mirum alicui, quod peccatum quoddam mortale dicatur non esse ad mortem. Unde enim est mortale? Sed meminisse debet, quod Salvator Joan. 11. dicebat: Infirmitas haec non est ad mortem, cum tamen Lazarus ex ea infirmitate mortuus fuerit. Sic in proposito peccatum mortale, cujus vera poenitentia agitur, non est ad mortem, quoniam nec ipsa mors, qua ipsum mortale est, est ad mortem, sed ad gloriam Dei; sicut de corporali morte Lazari dixit B. Augustinus in illius loci commentario, Tract. 49. in Joan.
Est peccatum ad mortem, non pro illo dico, ut roget quis. Magnam prima fronte difficultatem parit haec Apostoli sententia, quoniam Dominus nos orare jubet etiam pro persequentibus et calumniantibus nos, Matth. 5. Et ipsius Domini exemplum videtur aliud requirere, qui in cruce pendens oravit pro interfectoribus suis, Luc. 23. Simile fecit protomartyr Stephanus, Act. 7. Responsio: Apostolus Joannes hoc loco non prohibet, fideles pro fratribus orare, quos sciant teneri peccato ad raortera; sed ad id non audet hortari quemlibet Christianum, ut scilicet pro tali oret cura ea impetrandi fiducia, de qua locutus est vers. 14. et hujus parte priore; hoc est, qua pro fratre peccante non ad mortem, sive sui peccati poenitentiam agente. Responsio ista habetur ex S. Ambrosio lib. priore de poenit. cap. 9. et ex B. Hieronymo lib. 2. contra Jovin. ultra medium. Oritur dubium, an igitur vulgares Ohristiani non teneantur orare pro persequentibus et calumniantibus, sive ipsos, sive catholicam religionem, et in talium peccatorum affectu haerentibus. Et idem de quibusvis aliis, quos sciamus teneri aliquo peccato ad mortem, quaeri potest. Certe praeceptum Domini Matth. 6. videtur generale: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos', et vel in primis de talibus loqui, in sua contra nos injuria permanentibus. Et quicumque in mortali aliquo peccato sic haerent, et ejus affectu ita sunt irretiti, ut salutem suam quodammodo contemnant, hi profecto in graviore caeteris peccatoribus versantur periculo, ideoque magis indigent, ut pro ipsis oretur. Sidicas: Non volunt juvari, quia non agunt poenitentiam, sed placent sibi in peccato suo; replicabitur: Tanto magis indigent, ut a piis Deus rogetur ipsis dare poenitentiam. Respondendum alicui videretur ex mente S. Ambrosii loco nunc proxime citato, quod pro talibus orandum est, sed a magno intercessore et magna cum prece. Tanto autem major apud Deum precator ac intercessor eet quispiam, quanto est major Dei amicus; est autem eo major apud Deum ami- CU8, quanto est sanctior. Res valde magna est talium peccatorum conversio; est autem praesumptionis, vel speciem praesumptionis habet, si rem valde magnam pro alio quilibet a Deo audeat petere, dicente Heli. 1 Reg. 2.: Si in Dominum peccaverit vir, quis orabit pro eo? Unde et S. Bernardus pro homine sepulto in consuetudine mala, vel excommunicato, dicit ingemiscendum potius, quam orandum, Tract. de duodecim grad. humilit. in fine. -Sed ille gemitus oratio est. Itaque ad dubitationem de vulgaribus, id est, mediocris sanctitatis Christianis propositam, vel etiam de poenitentibus, an pro alterius peccato ad mortem orare teneantur, respondendum est affirmative, teneri; non tamen fiducia suae sanctitatis, vel amicitiae, quae ipsis cum Deo sit, hoc facere debere; sed intentione satisfaciendi divino praecepto nunc allegato, et alioqui generali praecepto caritatis, quo omnes proximos jubemur diligere. Conformis est haec responsio iis, quae leguntur apud S. Augustinum de corr. et grat. cap. 15. et 16. et apud S. Thomam 2. sec. q. 83- art. 7. ad 3.
5:17
17. Omnis iniquitas peccatum est, et est peccatum ad mortem. Etiamhoc addit Apostolus ad declarationem versus praecedentis, ubi duplex genus fecerat peccati, quoddam ad mortem, quoddam non ad mortem. Sensus est: Omnis injuria, injustitia, iniquitas (Graece est aSixia) peccatum est, quoniam scilicet peccatum est dictum, factum vel concupitum contra legem Dei aeteinam, ut est B. Augustini definitio apud Theologos notissima; atque ita est Deo injurius, quisquis peccat, quoniam legem ejus violat, cui ex justitia tenetur obedire; et vice versa omnis ejusmodi iniquitas, seu in Deum injuria peccatum est. Reciprocantur enim haec duo inter sese, ut hic locus demonstrat. Atque hoc in primis verum est de iis peccatis, quae exstinguunt caritatem, vitam animae, mortalia idcirco dicta; et tamen haec ipsa in dispare gradu reperiuntur, ita ut alia sint ad mortem, alia non ad mortem, juxta explicationem versu praecedente traditam. Hoc ipsum posteriore hujus versus parte significat Apostolus per illa verba: Et est peccatum ad mortem. Ubi non est putandum, esse propositionem ex est tertio adjacente, ut loquuntur Logici; quasi sensus sit: Omnis iniquitas est peccatum, adeoque omnis est peccatum ad mortem; sed ex est secundo adjacente, hoc sensu: Omnis iniquitas est peccatum; et reperitur quoddam peccatum f quod sit ad mortem. Unde relinquitur ex adverso subaudiendum, esse etiam quoddam peccatum, quod non sit ad mortem. Hanc enim peccati divisionem innuit his verbis Apostolus; quae divisio in originali codice non minus innuitur, ubi haec pars legitur cum negatione, hoc modo: et est peccatum non ad mortem; sed relinquitur subaudiendum alterum membrum, affirmans scilicet, ita ut nostrae lectionis sensus eodem recldat, quo Graecanicae. renda cum versu hoc 17., ista: Omnis, qui facit peccatum, etiam iniquitatem facit; et peccatum est iniquitas. Ubi in Graeco pro vocabulo iniquitatis, quod ut hic, ita iilic dedit noster Interpres, non est: adiyJ.a, ut hocloco, sed dvo/Jiia, quasi dicat: illegalitas. Quaeritur ergo, an, sicut hoc loco dicit Apostolus: Omnii iniquitas peccatum est, ita similiter vere dicatur: Omnis dvojiia peccatum est; ut loco illo cap. 3. Apostolus sati.'' dicit, omne peccatum esse dvo/xiav. Videtur autem non esse concedendum, quod omnis anomia sit peccatum, quoniam anomia non solum significat transgressionem legis, quae observari debeat; sed etiam justarum legum defectum seu carentiam quae potest esse sine peccato eorum, qui carent. Item recessus ille, quo fomes peccati prava concupiscentia a Dei lege deviat, et rationi non auscultat, quin hominem justificatum, viriliter Dei gratia repugnantem, ad deviandum sollicitatj is dico, recessus, et ea ad malum sollicitatio non est vere proprieque peccatum, ut in moribus loquimur (nam naturae peccatum seu vitium merito dicas), quoniam non est voluntaria; est tamen avofxta, id est, a lego Dei deflexio, imo contra legem Dei repugnantia, ut ex cap. 7. ad Roman. manifestum est. Quare non videntur nobis confundenda ista duo apud hunc Apostolum loca; is scilicet, qui ost cap. 3. v. 4., et qui hic v. 17. Non tamen ita differunt peccatum et anomia, quin haec sit illius genus, ideoque omne peccatum sit anomia, quamvis non omnis anomia sit proprie nominis peccatum.
5:18
18. ScimuSj quia omnis, qui natus est ex Deo, non peccat; sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. Hoc versu et duobus sequentibus reducit Apostolus sermonem suum ad superiora, ubi (ab initio capitis usque ad vers. 14.) fideles fuerat cohortatus ad constanter perseverandum in vera atque affectuosa et obediente fide in Jesum, Dei Filium, propter nos factum hominem. Nam vers. 14. et tribus seq. fuit quidam velut excursus a principali proposito, ad quod nunc redit. Ait ergo: Scimus, quod omnis, qui natus est ex Deo, non peccat; quasi dicat: Ingens ille fructus, quem ex Christianismo accipitis, merito vos permovere debet, ut constanter in eo permaneatis. Omnis enim, qui per fidei sacramentum baptismum natus est ex Deo, accepta gratia justificationis, per quam adoptatus est Deo filius, non solum habel remissionem praecedentium peccatorum, sed etiam servatur deinceps a peccatis. Nam retinens gratiam illam, qua Dei filius factus est, numquam ullum mortale peccatum admittet, quo dignitatem illam perdat. Ut autem eam gratiam conatanter retineat, iu ipso situm est, divino auxilio assidue illum praeveniente et subsequente, quod fideliter petenti serioque ambienti Deus non denegabit. Videtur verbo peccandi Apostolus hoc loco solum intelligere peccatum mortale, quod simpliciter et insignite peccatum est, faciens hominem simpliciter et absolute peccatorem. Hoc ita videtur, quoniam, qui ex Deo natus est, retenta etiam gratia et dignitate hujus adoptionis, committit peccata venialia, propter quae hic idem Apostolus supra cap. 1. dixit generaliter: Si dixerimus, quod peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Et iterum: Si dixerimus, quod non peccavimus, mendacem facimus Eum, et verbum Ejus non est in nobis. Eodem valent, quae leguntur cap. 3. v. 6. 7. 8. 9. et passim tota Epistola. Quo versu 9. causam hujus, quod nunc dicitur, Apostolus reddiderat, inquiens: Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo mantt; et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. Eandem hoc loco iisdem paene verbis repetit, dicens: Sed generatio Dei conservat eum. In Graeco logitur nunc quidem: Sed genitus ex Deo conservat se ipsum; at noster Interpres pro relativo reciproco: sAoxuv, legit non reciprocum: auTOV, quae sane lectio videtur aptior; et ea data est clarior ac major oppositio hujus partis ad sequentem illam: Et malignus non tangit eum. Quid noster in suo codice habuerit, ut redderet: generatio Dei, quum Graeca nunc legant: genitus ex Deo, non satis liquet. Sed per generationem Dei potest intelligi idem, quod supra cap. 3. per semen Dei; nempe ipsa caritas seu gratia justificans, quae facit hominem filium Dei adoptivum. Ita plerique Latini intelligunt; et hoc modo in eundem censum utraque lectio concurret, nostra et Graeca hodierna. Quoniam, qui per spiritum adoptionis genitus est ex Deo, non conservat se ipsum nisi per hunc ipsum spiritum, et quotidiana Dei, ut Patris, auxilia. Atque ita hic sermo intelligitur non solum formaliter, sed etiam causaliter. Ex Deo natus, remanens talis, nullum lethale peccatum admittit; idque ideo, quia ex Deo natus est, Haec enim adoptio, seu fundamentum ejus caritas, illum conservat a gravioribus peccatis, quotidianis Dei auxiliis et protectionibus commitata.
Et malignus non tangit eum. Per malignum intelligi diabolum, non est, cur dubitetur. Sic enim passim tota hac Epistola nomen maligni accipit Apostolus, nt cap. 2, 13. 14., iterum cap. 3, 12. Graece est: 6 TiovTjpog, omnibus bis locis, idem nomen, quod in fine Orationis Dominicae, et in sacris literis fere tribuitur personae; licet generalem habeat significationem, qua etiam rei, vitiosae nimirum aut calamitosae, tribui queat. }^on tangit eum. De tactu virtutis malae sermo est, qua illum tangit diabolus, quem ad consentiendum alicui sceleri permovet. Ita Venerabilis Beda, quem sequuntur Commentator S. Thomae nomen praeferens, et alii. Nam quod nonnulli exponunt, hunc tactum esse afflictionem, nimis exile videtur, nec congruere verbis Apostoli. Dei enim permissione affligit diabolus sanctissimcs quosque, et afflixit ipsum Sanctum Sanctorum. Nec adveisus hunc tactum ordinatur semen Dei, seu generatio ista divina, sed ab illo alio malae virtutis tactu filios Dei conservat.
5:19
19. Scimus j quoniam ex Deo sumus, et mundus totus in maligno positus est. Quoniam, ozi, quod. Haec est assumptio ad propositionem geneialem prnxime praecedentem; quasi dicat: Scimus autem, quod omnes boni Christiani sunt nati ex Deo, ideoque tuti a peccato, et a violenlia ac fraudulentia diaboli, qaamdiu hoc Dei semen et hanc filialem adoptionem retinere satagunt. Nec tantum omnes, sed etiam soli boni Christiani ex Deo nati sunt: nam reliqui omnes homines sub potestate sunt diaboli. Hoc volunt illa hujus versus posteriora verba: Et mundus totus in maligno positus est. Nam mundum nominavit homines mundanos, homines, hujus mundi et rerum sensibilium amatores iisque ad offensam Dei, homines spiritu Dei non renovatos, ut saepe alias in Scripturis nomen mundi accipitur, quando in malo pouitnr. Inculcat hoc isto loco Didymus et Oecumenius, ut saepe S. Augustinus propter Manichaeos, qui substantiam hujus mundi credebant esse malam per se, a malo quodam Deo productam, et sub illius potestate, jure creationis, coUocatam. Nomen mundi eodem modo, quo hic sumi diximus, accipitur in hac ipsa Epistola cap. 3, 1. et 13., cap. 4, 5., ut omittamus tam multa alia ex Evangelio loca, velut Joan. 7, 7., cap. 14, 17. 22. 27. 30., cap. Omnes ejusmodi homines, seu omnium talium hominum congeries, mundus figurate dictus, sub potestate diaboli est; non per diaboli, tamquam Dei cujusdam, potentiam, sed unici illius veri Dei justo judicio, relinquentis istum malum mundum sub diaboli (cui se vohmtarie subjecit) tyrannide; ut nimirum ejusmodi homines captivos teneat in servitute peccati, et paulatim ex scelere in scelus praecipitet, nisi Deus poenitentiam cordibus eorum inspirans misereatur et liberet. Nimirum hoc est, quod Paulus dicit 2 Tim. 2.: Det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, tt resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad illius (Dei nimirum) voluntatem. Hac videlicet ratione diabolus princeps hujus mundi dictus est Joan. 12. et 14. Hic idem, postquam homines in scelera induxit, Dei minister est ad justum supplicium iis inferendum, carcerarius et tortor divinae justitiae. Quo quidem in officio is libentissime versatur, non justitiae amore, non Deo subserviendi studio, sed odium in homines suum gaudens pascere eorum tormentis. Hunc esse germanum istius loci sensum, ut per malignum intelligatur diabolus, satis apparet ex versu praecedente, et his, quae ilhic allata sunt. Nam et hic in originali legitur, et quidem cum articulo: Iv Tcp Tiovr^pw. Et Didymus ac Beda plane sic intelligunt tam nomen mundi, quam nomen maligni, quomodo dictum est. Itaque istud: in maligno, idem valet, quod: in potestate, in regno diaboli; quomodo ad Col. 1. dicuntur omnia in Christo constare, et versu proxime eequenti dicimur esse in Filio Dei. Ex hoc loco Didymus et Venerabilis Beda probant originale peccatum, et urgent notam universalem: totus. Nam quum parvuli non regenerati sint pars totius mali mundi {quod enim natum est ex carne, caro est, Joan. 3.), sequitur, ipsos sub istius maligni potestate esse. Id quod fieri non posset, si nullum peccatum haberent. Verba Didymi sunt: Totus, ait, mundus maligno est subjectus, quod omnes sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est, Quae Didymi verba legebantur apud S. Ambrosium in libro adversus Novatianos, et inde citat S. Augustinus lib. 2. contra Julian. cap. 3. et Beda in hujus loci commentario. Magnum igitur Dei beneficium his verbis Apostolus nobis ob oculos ponit, nempe quod soli boni Christiani sunt extra potestatem diaboli. Quod idem Paulus Apostolus Ephesiis inculcat cap. 2., et Colossensibus cap. 1. Eandem hanc assumptionem aliis verbis S. Joannes repetit versu sequenti:
5:20
20. Et scimus, quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum. Scimus, quoniam (id est, quod, oxt) Filius Dei venitj nimirum per assumptam humanitatem, conversatus inter nos, et operatus salutem, nostram passione et morte sua. Hoc sciunt omnes Christiani certitudine fidei.
Et dedit nobis sensum. In hac secunda parte non est necesse subaudire illud: OTi^ quod praecessit; sed recte intelligtur, ut sit assertio per se, non pendens ex praecedente. Idem judicium (ut hoc obiter addamus) de posteriore parte versus 19. relata ad priorem ejusdem. Sensum, Graece est: Stavoiav; sed recte noster Interpres, quoniam usitatissimum est omni generi auctorum, verba videndi et sentiendi, et iis conjugata vocabula transferre ad mentem.
Ut cognoscamus verum Deum. Tametsi multi Graeci codices non habeant illud: Deum, meliores tamen videntur, qui habent, quoniam illud verum masculinum est, ut patet ex articulo addito: TOv dXrj^^tvov. Congruit itaque hic locus cum verbis Salvatoris Joan. 17. in principio. Verus Deus nominatur ad differentiam falsorum deorum, idolorum scilicet et aliorum. Videtur autem hoc loco esse nomen personale, et significare Deum Patrem, propter illa relativa proxime sequentia.
Et sumus in Vero, Filio Ejus. Sumus, scripsisse interprotem conformiter originali, vix est dubitandum; et qui bene perpendet commentarium Bedae et Thomae, sentiet eos ita legisse. Mutaverint audaces scribae, non advertentes, quod hac parte sit assertio per se, non vero dependeat ex praecedente conjunctione; ut. Secunda igitur et tertia parte hujus versus exprimit Apostolus duos effectus adventus Christi et redemptionis per eum factae, quos omnes boni Christiani jam sint adepti. Prior est vera fides, nam haec est ille sensus, quo unicus ille verus Deus cognoscitur. Posterioi est incorporatio in corpus Christi, adeoque in ipsum Christum; quae facta est per justificationem acceptam in baptismo. Ea declaratur verbis illis: Et sumus in Vero, Filio Ejus. Ubi illa duo nomina: Vero et Filio, commate separanda sunt in nostris libris; nam Graece repetitur et interponitur vocula Iv. Ita enim legitur: Et sumus in illo Vero, in Filio Ejus Jesu Christo. Haec duo namque postrema illic adduntur. Potest esse ambiguum, an illud Vero, qucd est in hac tertia istius versus parte, significet Patrem, an Filium. Et videtur rectius, intelligi Patrem, sicut intelligitur parte secunda; et nihilominus etiam Filius ab Apostolo verbis expressis nominatur verus Deus parte hujus versus quarta, quae sequitur:
Hic est verus Deus et vita aeterna. Filius Dei unigenitus est sua divina vita aeterna per essentiam; est angelorum et hominum vita aeterna causaliter; idque bifariam. Nam et materia est vitae aeternae, quoniam ejus divina natura est beatificae contemplationis objectum; et ipse in beatis efficit illam ipsam contemplationem, per lumen gloriae mentem ipsorum veluti elevando et roborando, et speciali cooperatione eam contemplationem in iis faciendo. Est vero vitae aeternae hominum beatorum Christus homo causa etiam alio modo, quatenus passione et morte sua ipsis eam a Deo Patre promeruit. Et haec de vita aeterna proprie sic dicta, quae est in patria; est autem etiam vitae aeternae, quae est in via, Filius Dei et materia, et causa effectrix, et causa meritoria. Ita fit, ut cum hoc versu 20. consonet id, quod Salvator, audientibus Apostolis, ad Patrem dicebat, Joan. 17.: Pater, venit hora, clarifica Filium Tuum, ut et Filius Tiius clarificet Te; sicut dedisti ei potestalem omnis carnis, ut omne f quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Hnec est autem vita aeterna, ut cognoscant Te, solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum. Hi ergo sunt fructus, praerogativae et dignitates Christianismi, quos et quas toto capite, imo tota Epistola S. Joannes exposuit; propter quos et quas sit constanter in Christi affectuosa et obediente fide permanendum, inter omnes violentias et fraudulentias diaboli et clientum ejus, hominum scilicet ethnicorum, haereticorum vel alio quovis modo infidelium, aut alioqui malorum. Porro fideles tantis beneficiis a Deo affectos, tanta praemia exspectantes, tanto suo malo a fide vel obedientia Christidefecturos, si desciscant, putavit Apostohis eo tempore, iisque in locis, una insuper de re serio monendos, claudens Epistolam hac adhortatione:
5:21
21. Filioli, custodite vos a simulacris! Amen. Graeca sonant ad verbum, ut noster Interpres reddidit. Nam pro isto: simulacris, illic est: tdiv eiSwACDV, ut sensus sit: Carissimi filii, extremo hoc loco illud vobis etiam atque etiam volo impressum in animos, ut caveatis vobis ab idolis. Quae sit hujus clausulae sententia, expendendum est; et quorsum eamParthis fidelibus, ad quos haec prima Epistola scribitur, inculcatam velit Joannes Apostolus. Sunt variae interpretationes. Prima, et haud dubie maxime germana, quam Didjmus priore loco ponit, et solam ex eo repetit Oecumenius, est, ut sensus sit: Cavete vobis ab omni idololatria, omnique idololatriae parte ac specie. Sed continuo quaestio oritur, cur hoc sive moneat, sive praecipiat B. Joannes fidelibus, jam ab idololatria ad unius veri Dei et Christi Domini fidem conversis, praesertim quum in variis hujus Epistolae partibus eos laudaverit tamquam sanctos, tamquam victores diaboli, tamquam filios Dei. Kespondet Didymus, atque ex eo Oecumenius, et recte, quod haec Epistola scribitur universae Ecclesiae Parthorum Christianorum: in qua (ut in quavis alia) erant omnis generis fideles, et inter alios quidam non satis firmi et lutegri in fide Christiana, sed lubrici, aut retinentes adhuc quasdam veteris idololatriae reliquias. Idcirco hac finali monitione eorum saluti consulere voluisse Apostolum. Confirmat hanc responsionem Didymus ex Paulo Apostolo, qui cum 1 Cor. 1. laudasset eos tamquam divites in Christo, et quibus nihil deeseet in ulla gratia, idem tamen in eadem Epistola eosdem Corinthios de variis peccatis reprehendit, vel praemonet, ac nominatim de idololatria; volens nimirum, ut nuUo modo contaminarentur cultu idolorum, neque directe, neque indirecte, neque specie tenus, veluti comedendo idolothyta, aut recumbendo in idolio. Unde ejusdem prioris ad Corinthios cap. 5. ita scribit: Si is, qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, cum ejusmodi nec cibum sumere. Ecce, nominat fratrem, qui tamen serviat idolis, scilicet externa professione aut professionis specie, contaminando nimirum sese manducatione eorum, quae idolis erant immolata; sicut idem Apostolus se ipsum exponit cap. 8. toto et parte cap. 10. Quo posteriore loco concludens doctrinam et exhortationem suam de idolothjtis, italoquitur: Propter quod, carissimi mihij fugite ab idolorum cultura. Quae est eadem sententia cum hac Apostoli Joannis. Hac nimirum de causa in generali Apostolorum concilio erat prohibitum, ne fideles vescerentur idolothytis, Act. 15. Quae utique prohibitiones non solius scandali vitandi causa factae sunt his Scripturae locis, sed etiam periculi. Nec enim mediocre erat periculum Christianis in medio idololatrarum de gentibus, praesertim rudioribus vel infirmioribus, ne vel metu, vel pudore, vel placendi studio facerent saltem externum aliquid ad idolorum cultum pertinens. Quomodo nunc (ah dolor!) nonnuUi catholici, habitantes inter haereticos rerum per diversas provincias potientes, interdum quaedam faciunt aut dicunt fidei catholicae ant institutis Ecclesiae dissentanea. Et ex his liquet, quanta vel imperitia, vel improbitate sectarii hunc locum B. Joannis detorqueant adversus imagines Christi Domini et Sanctorum, asserentes, non posse intelligi de idolis ethnicorum, eo quod (ut aiunt) fidelibus, ad quos scribit Apostolus, nullum erat periculum cultus idololatrici. Dicant igitur, de quibus idolis locuti sint Apostoli in suo decreto Jerosolymis facto, Act. 15, et de quibus sit locutus Paulus Apostolus in Epistola ad Corinthios, locis citatis. Dicant etiam, qua in schola didicerint imagines Christi aut Sanctorum appellare idola. Nos autem cum Synodo Nicaena secunda, actione quinta et septima (utrobique sub finem), anathema dicimus omnibus, qui eas idola appellant. Audiant potius sectarii, quae sit hujus Apostolicae sententiae altera apud Didymum expositio, eademque prima inter eas tres, quas ponit Venerabilis Beda; nimirum idola hic appellari opiniones et doctrinas haereticorum. Quae expositio, si non est plane genuina et ab Apostolo his in verbis intenta, est certe illi proxima. Nam de cavendis pseudoprophetis et autichristis multa dixerat Apostolus hac Epistola cap. 2. et 4. Porro eorum opiniones et doctrinae merito dicuntur idola, quia ab illis proponuntur tamquam Dei verbum, et tamquam earum susceptione ac veneratione colatur Deus; quum sint impiae falsitates. Idola igitur merito appellentur. quum sint quaedam repraesentationes, sive sensibiles, sive intelligibiles, cultus divini exercendi causa formatae ac propositae, quibus tamen nihil rei subest. Videtur autem Didymus hanc suam posteriorem expositionem priori quodammodo praeferre, quando subjungit, quod, si hoc modo ista Apostoli verba intelligantur, congruus finis per ea huic Epistolae imponatur, in qua de pseudoprophetis et antichristis cavendis fideles monuerat. Pro eodem hujus Scripturae intellectu adferri possunt B. Hieronymi diversa loca: in cap. 2. et in 44. Jesaiae, in cap. 3. Danielis, in cap. 2. Abacuc Prophetae, V. 18., in cap. 13. Zachar. v. 2. Adde S. Augustinum Confess. lib. 7. cap. 14., ubi significat, quod haeretici suam ipsorum animam faciunt templum idolo, in quo collocant figmentum erroris sui. Adde Vincentium Lirinensem sui libelli cap. 15., ubi ait, quod in vetere testamento per deos alienos allegorice intelliguntur haereses, quod ita ab haereticis opiniones suae, sicut a gentilibus dii sui, observentur. Tertia expositio est apud Commentatorem S. Thomae nomen praeferentem, qua per idola hic intelligitur simulata haereticorum pietas, ipsique adeo haeretici, quatenus pietatem simulant. Posset generaliter totum genus hypocriseos nomine idolorum censeri, quia species sanctitatis assumitur a simulatoribus, quum non habeant. Huc adferri queat illud Zachariae Prophetae, cap. 11.: O pastor et idolum, derelinquens gregem. Quarta expositio, quae est secunda apud Bedam, hic per idola intelligit avaritiam, quam Paulus Apostolus dixit esse idolorum servitutem, Eph. 5., Col. 3. Quinta expositio est, quae apud eundem Venerabilem Bedam his verbis paraphrastice eflPertur: Observate, ne quas mundi illecebras conditoris amori prae- COMMENTARIUS IN CAP. ponatis; nam et hoc inter idola reputabitur. Caeterum satis per se liquet, quartim et quintam expositiones, tametsi verissimam doctrinam contineant, nun esse ad mentem Apostoli iu verbis istis: Cavete vobis ab idolis. Secunda et tertia propius accedunt; prima vero indubie est maxime genuina, ut dictum est. Sed ex hac postrema clausula unum quiddam colligeie debemus, quod concernat eos, quibus haec Epistola scripta est. Nempe, quum satis constet, sriptam esse ad Parthos, ut testantur S. Hjginius Papa Epist. 1. cap. 1. in fine, S. Augustinus Qaaest. Evang. lib. 2. q. 39., et Possidius in ludiculo, commemorans Tractatus B. Augustini in Epistolam primam Joannis, his verbis: De Epistola Joannis Apostoli ad Parthos, Sermones decem, necnon Joannes II. Papa in Epist. ad Valerium; quum (inquam) hi omnes sine dubitatione tradant, esse scriptam ad Parthos, ex hac finali clausula debemus ratiocinari, non esse scriptam solis JuJaeis in Parthia ac finitimis provinciis degentibus, ad fidem Christi conversis; sed etiam ad earum regionum gentiles, V. EPIST. I. B. JOANNIS. jam factos Christianos. Nam post adventum Christi Judaei non coluerunt idola, ut soliti erant facere quondam; ut hoc beneficium ea gens a Christo Jesu acceperit, tametsi ab ea non recepto. Proinde non propter Judaeos Parthos, ad Christianismum conversos, posita est haec ultimis verbis monitio; sed propter eos, qui illis in provinciis ex ethnicis idololatris fuerant ad fidem Christi adducti.
Amen. Hac vocula, velut sigillo quodam, obsignat Epistolam saam Apostolus. Valet autem ad confirmandum, ea, quae tota Epistola tradiderat, fide tenenda; tamquam diceret: Vere haec ita sc habent; veritatem coram Deo dixi vobis. Valet item ad approbandum praecepta et monitiones, quas per totam Epistolam fecit; quarum ultima est extremis Epistolae verbis proxime explicatis. Approbat enim, qui optat aliquid fieri. Et horum respectu istud: Amen, positum est pro eo, quod diceretur: Ita fiat. Nam LXX. Interpretes ad finem Psalm. 40. Amen, amen, reddiderunt: Fiat, fiat. Diximus ea de voce satis multa in commentario ad finem Psalmi illius 40.
5:1
… La predicazione apostolica ha per tema centrale che Gesù è il C., da Pietro (Act. 2, 36) e Paolo (Act. 9, 22; 17, 3; 18, 5, 28) a Giovanni (Io. 20, 31; I Io. 2, 22; 5, 1; II Io. 7, 9). Ferve in proposito la polemica contro i giudei, i quali aspettavano il C. (Io. 1, 20, 25, 41; 3, 28; Lc. 3, 15), sospettavano che fosse Gesù (Io. 4, 29; 7, 26 …
5:4
… oggetto il primato dell'obbligo della f. su tutti gli altri obblighi (Act. 15, 7 sg.; cf. 10, 34-43). Anche s. Giovanni lo dichiara espressamente: «Questa è la legge che Dio ci impone: di credere al Figlio suo» (I Io. 3, 23); la f. è la vittoria sul mondo (ibid., 5, 4 sgg.). …
5:7
… Pubblicò molto in materia, e scrisse anche notevoli studi sulla versione greca di Daniele (1897), sui Giudei ad Alessandria (1906), su Eteria (1927), ecc. Specialmente sono da notarsi i suoi articoli sul Comma Ioannaeum (I Io. 5, 7b-8a), che forse hanno contribuito alla modifica del decreto del
… della S.ma Trinità e l'unità della divina Sostanza: «Tre sono che danno testimonianza in Cielo, il Padre, il Verbo e lo Spirito Santo e questi tre sono uno. E tre sono che danno testimonianza in terra, lo Spirito, l'acqua e sangue e questi tre sono uno» (I Io. 5, 7).
ESTIUS, GUILLELMUS (MESSEL VAN EST, WILLEM)
Tra le bibliche segnaliamo: In omnes Dius Pauli epistolas commentaria (2 voll. in-fol., Douai 1614); In quinque epistolas catholicas commentaria (ivi 1616). Le note da I Io. 5,7 alla fine dell'epistole e quelle riguardanti le minuci di Giovanni furono aggiunte dall'editore B. Petters (Petrus). …
Il Nuovo Testamento offre sullo S. S. un'ampia dottrina, che si può ridurre ai seguenti punti: 1) divinità dello S. S. A prescindere dal cosiddetto « comma Johannaem » (I Io. 5, 7), sulla cui portata rimane aperta la discussione (cf. T. Ayuso, Nuevo estudio sobre el « Comma Johannaem », in Biblica, 28 [1947], pp. 83-112, 216-35), sono da consultare i grandi …
… Se si prova che una lezione della V. (cf. Io. 8, 25; I Io. 5, 7) non ha riscontro nell'originale, il testo non può essere presentato come un argomento scritturistico, pur conservando il suo valore dottrinale perché espressione di una tradizione costante. …
5:11
GIOVANNI, APOSTOLO, EVANGELISTA, SANTO
… κόσμου εἶναι (I Io. 4, 5 = Io. 3, 23); ἐκ τοῦ κόσμου λαλεῖν (I Io. 4, 5 = Io. 3, 31); τῆς γῆς, ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἐν τῷ φατὶ περιπατεῖν (I Io. 2, 11 = Io. 8, 12; 12, 35). Similmente la « vita » (α) è Cristo (Io. 1, 4; [6, 48]; 11, 25; 14, 6 = I Io. 1, 1 sg.; 5, 11, 20); la « luce » φῶς è Dio e Cristo (Io. 1, 4, 5, 7; 3, 19 = I Io. 1, 5, 7; 2, 8).
5:16
… vien proclamato irremissibile, non per un difetto della potestà delle chiavi, ma perché, come consapevole resistenza all'opera dello Spirito intesa a facilitare la fede e la conversione, esclude (moralmente) tale remissione; β) il peccato « ad mortem » (1 Io. 5, 16 sg.), secondo il contesto di tutta la lettera, è la deliberata e totale defezione dalla fede in Cristo, commessa da coloro che non soltanto de facto trasgrediscono i comandamenti, ma li …
5:18
… di arrivare all'unione con Dio senza la mediazione del Cristo storico e senza l'osservanza del comandamento della carità; per tale peccato vale la parola di 1 Io. 3, 9 (« omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit... et non potest peccare », cf. ibid. 5, 18), esso suppone una disposizione, con cui è connaturalmente unita l'impenitenza, dunque peccato non « semplicemente » mortale (nel senso nostro), ma che conduce (πρὸς indica il termine …
… Cor. 15, 24), i quali governano quanti non appartengono a Dio (Io. 15, 19; 17, 14; I Io. 4, 4-5). Reggitore di questo mondo, S. non ha nulla in Gesù, che non è del mondo (Io. 8, 23; 12, 31; 14, 30; 16, 11; 17, 14-16); S. non può nuocere ai figli di Dio (I Io. 5, 18). S. confessa che il suo potere è derivato (Lc. 4, 6). È un tentatore che sa sfruttare perfino la Scrittura (Mt. 4, 6) per sedurre il Messia; Giuda ne è vittima (Lc. 22, 3; Io. 13, …
5:19
… L'intero «mondo» (in senso peggiorativo: Io. 1, 10; 7, 7; 15, 18; 16, 20; 17, 9-16; I Io. 2, 16; 5, 19; Mt. 18, 7; Gal. 6, 14) è sottoposto a S. per l'estremo acuirsi del dilemma ontologico-etico (Dio o il nulla, la vita o la morte, la santità o l'iniquità) tendente all'unità che esclude …
… la morte che ne consegue, su tutti (Rom. 5, 12-14; I Tim. 2, 14), e l'umanità soggiace al suo malefico influsso; vi ha « fortezze e alture levantesi contro la conoscenza di Dio » (II Cor. 10, 4-5); l'intero mondo giace nel maligno (ἐν τῷ τὸνγῷ χεῖται; I Io. 5, 19); perché è nemico irriducibile della luce il suo peccato è irremissibile (Io. 1, 5, 9-11; 15, 22-24; 17, 9; Mt. 12, 32). È più che un impero; è quasi un corpo mistico, come, echeggiando …
5:20
… Quanti, infatti, viene qualificato come F. di D. proprio (Rom. 8, 32), unico (Mt. 3, 17; 17,5), unigenito (Io. 1, 14, 18; 3, 16), primogenito (Col. 1, 15), vero (I Io. 5, 20); appellativi che escludono in modo as-soluto qualunque filiazione che non sia quella na-turale.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.