VVhen and how the high Priest must enter into the Sanctuarie. 14. How he shal expiate (or reconcile) the same, 16. and the Tabernacle, 18. and the Altar. 20. How he shal offer a ••ue goate, and send him into the wildernes. 29. And al must celebrate the feast of expiation, or clensing from sinnes.
1And the Lord spoke to Moses, after the death of the two sons of Aaron when they were slain upon their offering strange fire:E il Signore parlò a Mosè dopo la morte de' due figliuoli d'Aronne, allorché per aver offerto un fuoco estraneo furono uccisi:AND our Lord spake to Moyses, after the death of the two sonnes of Aaron, when they were slaine offering strange fire:Locutusque est Dominus ad Moysen post mortem duorum filiorum Aaron, quando offerentes ignem alienum interfecti sunt: 2And he commanded him, saying: Speak to Aaron thy brother, that he enter not at all into the sanctuary, which is within the veil before the propitiatory, with which the ark is covered, lest he die, (for I will appear in a cloud over the oracle),E gli fe' comando, e disse: Di' ad Aronne tuo fratello, ch'ei non in ogni tempo dee entrare nel santuario, che è di là dal velo dinanzi al propiziatorio, che cuopre l'arca, affinché egli non muoia (perocché nella nuvola io mi farò vedere sopra l'oracolo)and he commanded him, saying: Speake to Aaron thy brother, that he enter not at al times into the Sanctuarie, that is within the veile before the propitiatorie, wherwith the arke is couered, lest he die (for in a cloude wil I appeare ouer the oracle)et præcepit ei, dicens: Loquere ad Aaron fratrem tuum, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est intra velum coram propitiatorio quo tegitur arca, ut non moriatur (quia in nube apparebo super oraculum), 3Unless he first do these things. He shall offer a calf for sin, and a ram for a holocaust.E se prima non avrà fatto queste cose, offerirà un vitello per il peccato, e un ariete in olocausto.vnlesse he doe these thinges before: He shal offer a calfe for sinne, and a ramme for an holocaust.nisi hæc ante fecerit: vitulum pro peccato offeret, et arietem in holocaustum. 4He shall be vested with a linen tunick: he shall cover his nakedness with linen breeches: he shall be girded with a linen girdle, and he shall put a linen mitre upon his head. For these are holy vestments: all which he shall put on, after he is washed.Si vestirà della tonaca di lino, e delle brache di lino intorno ai fianchi: si cingerà con cintura di lino: si metterà sul capo la tiara di lino: perocché queste sono le vesti sante; delle quali tutte si ammanterà dopo di essersi lavato.He shal be reuested with a linnen tunike, he shal hide his priuities with linnen femoralles: he shal be girded with a linnen girdle, a linnen mitre shal he put vpon his head: for these are holie vestmentes: withal which, when he is washed, he shal be reuested.Tunica linea vestietur, feminalibus lineis verenda celabit: accingetur zona linea, cidarim lineam imponet capiti: hæc enim vestimenta sunt sancta: quibus cunctis, cum lotus fuerit, induetur.
5And he shall receive from the whole multitude of the children of Israel two buck goats for sin, and one ram for a holocaust.E gli saran presentati da tutto il popolo de' figliuoli d'Israele due capri per il peccato, e un ariete in olocausto.And he shal receiue of the whole multitude of the children of Israel two bucke goates for sinne, and one ramme for an holocaust.Suscipietque ab universa multitudine filiorum Israël duos hircos pro peccato, et unum arietem in holocaustum. 6And when he hath offered the cattle and prayed for himself and for his own house:E dopo che avrà offerto il vitello, e avrà fatta orazione per sé, e per la sua casa,And when he hath offered the calfe, and praied for him self, and for his owne house,Cumque obtulerit vitulum, et oraverit pro se et pro domo sua, 7He shall make the two buck goats to stand before the Lord in the door of the tabernacle of the testimony.Presenterà i due capri dinanzi al Signore alla porta del tabernacolo del testimonio:he shal make the two bucke goates to stand before the Lord in the dore of the tabernacle of testimostimonie:duos hircos stare faciet coram Domino in ostio tabernaculi testimonii: 8And casting lots upon them both, one to be offered to the Lord, and the other to be the emissary goat:E tirate le sorti per vedere qual de' due debba essere del Signore, e quale il capro emissario:and casting lottes vpon both, one for the Lord, & an other for the goate of dismission:mittensque super utrumque sortem, unam Domino, alteram capro emissario: 9That whose lot fell to be offered to the Lord, he shall offer for sin.Offerirà per il peccato quello, cui è toccato d'essere del Signore:that, whose lotte fel to the Lord, he shal offer for sinne:cujus exierit sors Domino, offeret illum pro peccato: 10But that whose lot was to be the emissary goat, he shall present before the Lord, that he may pour prayers upon him, and let him go into the wilderness.Quello poi, cui è toccato d'essere il capro emissario, (il sacerdote) lo presenterà vivo dinanzi al Signore per fare sopra di esso le preghiere, e scacciarlo nel deserto.but that, whose lotte was to be the goate of dismission, he shal set aliue before the Lord, that he may poure out prayers vpon him, and dismisse him into the wildernesse.cujus autem in caprum emissarium, statuet eum vivum coram Domino, ut fundat preces super eo, et emittat eum in solitudinem. 11After these things are duly celebrated, he shall offer the calf: and praying for himself and for his own house, he shall immolate it.Fatte queste cose secondo il rito, offerirà il vitello, e fatta orazione per sé, e per la sua casa, lo immolerà:After that these thinges be ̄BCH 143-476 duly celebtated, he shal offer the calfe, and praying for him self and for his house, he shal immolate it:His rite celebratis, offeret vitulum, et rogans pro se, et pro domo sua, immolabit eum:
12And taking the censer, which he hath filled with the burning coals of the altar, and taking up with his hands the compounded perfume for incense, he shall go in within the veil into the holy place:E preso il turibolo, e riempiutolo di carbone acceso dell'altare, e preso colla mano il timiama composto per l'incensazione, passerà oltre il velo nel Santo de' santi:and taking the thurible, which he hath filled of the burning coales of the altar, and taking vp with his hand of the compounded persume for incense, he shal goe in beyond the veile into the Holie place:assumptoque thuribulo, quod de prunis altaris impleverit, et hauriens manu compositum thymiama in incensum, ultra velum intrabit in sancta: 13That when the perfumes are put upon the fire, the cloud and vapour thereof may cover the oracle, which is over the testimony, and he may not die.Così avvenendo, che posti sul fuoco i profumi, il fumo, e il vapore di essi coprirà l'oracolo, che sta sopra il testimonio, onde quegli non morrà.that when the incense is put vpon the fire, the cloude therof and the vapour may couer the oracle, which is ouer the testimonie, and he die not.ut, positis super ignem aromatibus, nebula eorum et vapor operiat oraculum quod est supra testimonium, et non moriatur. 14He shall take also of the blood of the calf, and sprinkle with his finger seven times towards the propitiatory to the east.Prenderà eziandio del sangue del vitello, e col dito ne farà sette volte l'aspersione verso il propiziatorio all'oriente.He shal take also of the bloud of the calfe, and sprinckle with his finger seuen times against the propitiatorie to the east.Tollet quoque de sanguine vituli, et asperget digito septies contra propitiatorium ad orientem. 15And when he hath killed the buck goat for the sin of the people, he shall carry in the blood thereof within the veil, as he was commanded to do with the blood of the calf, that he may sprinkle it over against the oracle:E immolato il capro per il peccato del popolo, porterà il sangue di esso dentro del velo, conforme è stato prescritto del sangue del vitello, per farne aspersione verso l'oracolo,And when he hath killed the bucke goate for the sinne of the people, he shal carie in the bloud therof within the veile, as hath bene commanded of the bloud of the calfe, that he may sprinckle it against the oracle,Cumque mactaverit hircum pro peccato populi, inferet sanguinem ejus intra velum, sicut præceptum est de sanguine vituli, ut aspergat e regione oraculi,
16And may expiate the sanctuary from the uncleanness of the children of Israel, and from their transgressions, and all their sins. According to this rite shall he do to the tabernacle of the testimony, which is fixed among them in the midst of the filth of their habitation.Ed espiare il santuario dalle immondezze de' figliuoli d'Israele, e dalle loro prevaricazioni, e da tutti i peccati. Tale è il rito, che egli osserverà riguardo al tabernacolo del testimonio eretto tra di loro in mezzo alle immondezze delle loro abitazioni.and expiate the Sanctuarie from the vncleannesse of the children of Israel, and from their preuarications, and al their sinnes. According to this rite shal he doe to the tabernacle of testimonie, which is fixed among them in the middest of the filth of their habitation.et expiet sanctuarium ab immunditiis filiorum Israël, et a prævaricationibus eorum, cunctisque peccatis. Juxta hunc ritum faciet tabernaculo testimonii, quod fixum est inter eos, in medio sordium habitationis eorum. 17Let no man be in the tabernacle when the high priest goeth into the sanctuary, to pray for himself and his house, and for the whole congregation of Israel, until he come out.Non vi sarà anima nel tabernacolo, quando entrerà il pontefice nel Santo de' santi a orare per sé, per la sua casa, e per tutta la società d'Israele, fino a tanto che ei siane uscito.Let no man be in the tabernacle when the high priest goeth into the Sanctuarie, to pray for him self and for his house, & for the whole assemblie of Israel, vntil he come forth.Nullus hominum sit in tabernaculo, quando pontifex sanctuarium ingreditur, ut roget pro se, et pro domo sua, et pro universo cœtu Israël, donec egrediatur. 18And when he is come out to the altar that is before the Lord, let him pray for himself: and taking the blood of the calf, and of the buck goat, let him pour it upon the horns thereof round about.E quando egli sarà venuto all'altare, che è dinanzi al Signore, faccia orazione per sé; e preso del sangue del vitello e del capro lo versi sui corni dell'altare tutto all'intorno:And when he is come forth to the altar that is before the Lord, let him pray for him self, and taking the bloud of the calfe, and of the bucke goate, let him poure it vpon the hornes therof round about:Cum autem exierit ad altare quod coram Domino est, oret pro se, et sumptum sanguinem vituli atque hirci fundat super cornua ejus per gyrum: 19And sprinkling with his finger seven times, let him expiate, and sanctify it from the uncleanness of the children of Israel.E fatta col dito sette volte l'aspersione, lo purifichi, e lo mondi dalle impurità de' figliuoli d'Israele.and sprinckling with his finger seuen times, let him expiate, and sanctifie it from the vncleannesse of the children of Israel.aspergensque digito septies, expiet, et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israël.
20After he hath cleaned the sanctuary, and the tabernacle, and the altar, then let him offer the living goat.E purificato che avrà il santuario, e il tabernacolo, e l'altare, allora presenti il capro vivo:After he hath clensed the Sanctuarie, and the tabernacle, and the altar, then let him offer the liue goate:Postquam emundaverit sanctuarium, et tabernaculum, et altare, tunc offerat hircum viventem: 21And putting both hands upon his head, let him confess all the iniquities of the children of Israel, and all their offences and sins. And praying that they may light on its head, he shall turn him out by a man ready for it, into the desert.E poste sul capo di lui ambe le mani, confessi tutte le iniquità de' figliuoli d'Israele, e tutti i loro delitti, e peccati: i quali scaricando sulla testa del capro per mezzo di un uomo a ciò destinato, lo manderà nel deserto.and putting both handes vpon his head, let him confesse al the iniquiries of the children of Israel, and al their offences and sinnes: which praying to light on his head, he shal send him forth by a man ready therto, into the desert.et posita utraque manu super caput ejus, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israël, et universa delicta atque peccata eorum: quæ imprecans capiti ejus, emittet illum per hominem paratum, in desertum. 22And when the goat hath carried all their iniquities into an uninhabited land, and shall be let go into the desert:E quando il capro avrà portate tutte le loro iniquità nella solitudine, e sarà lasciato libero nel deserto,And when the goat hath caried al their iniquities into the solitarie ground, and shal be let goe into the desert,Cumque portaverit hircus omnes iniquitates eorum in terram solitariam, et dimissus fuerit in deserto, 23Aaron shall return into the tabernacle of the testimony, and putting off the vestments, which he had on him before when he entered into the sanctuary, and leaving them there,Tornerà Aronne nel tabernacolo del testimonio, e deposte le vesti, delle quali era ammantato, allorché entrò nel santuario, e ivi lasciatele,Aaron shal returne into the tabernacle of testimonie, and putting of the vestiments, which he had on him before when he entred into the Sanctuarie, and leauing them there,revertetur Aaron in tabernaculum testimonii, et depositis vestibus, quibus prius indutus erat, cum intraret sanctuarium, relictisque ibi, 24He shall wash his flesh in the holy place, and shall put on his own garments. And after that he is come out and hath offered his own holocaust, and that of the people, he shall pray both for himself, and for the people.Si laverà la persona nel luogo santo, e ripiglierà le sue vesti. E dopo che uscito fuora avrà offerto l'olocausto suo, e del popolo, farà orazione tanto per sé, come pel popolo:he shal wash his flesh in a holie place, and shal be clothed with his owne garments. And after that he hath gone forth and offered his owne holocaust, and the peoples, he shal pray as wel for him self, as for the people:lavabit carnem suam in loco sancto, indueturque vestibus suis. Et postquam egressus obtulerit holocaustum suum, ac plebis, rogabit tam pro se quam pro populo:
25And the fat that is offered for sins, he shall burn on the altar.E farà bruciare sull'altare il grasso offerto per il peccato.and the fatte, that is offered for sinnes, he shal burne vpon the altar.et adipem, qui oblatus est pro peccatis, adolebit super altare. 26But he that hath let go the emissary goat, shall wash his clothes, and his body with water, and so shall enter into the camp.Quegli poi, che avrà condotto via il capro emissario, laverà le sue vesti, e il corpo nell'acqua, e poi tornerà agli alloggiamenti.but he, that hath let goe the goate of dismission, shal wash his clothes, and bodie with water, and so shal enter into the campe.Ille vero, qui dimiserit caprum emissarium, lavabit vestimenta sua, et corpus aqua, et sic ingredietur in castra. 27But the calf and the buck goat, that were sacrificed for sin, and whose blood was carried into the sanctuary, to accomplish the atonement, they shall carry forth without the camp, and shall burn with fire: their skins and their flesh, and their dung.Il vitello poi, e il capro, che furono immolati per il peccato, e il sangue de' quali fu portato nel santuario per fare l'espiazione, si porteranno fuori degli alloggiamenti, e si bruceranno col fuoco tanto le pelli, come le carni loro, e gli escrementi:But the calfe & the bucke goate, that were immolated for sinne, and whose bloud was caried into the Sanctuarie, to accomplish the expiation, they shal carie forth without the campe, and shal burne with fire aswel the skinnes as their flesh, and the dung:Vitulum autem, et hircum, qui pro peccato fuerant immolati, et quorum sanguis illatus est in sanctuarium, ut expiatio compleretur, asportabunt foras castra, et comburent igni tam pelles quam carnes eorum, ac fimum: 28And whosoever burneth them shall wash his clothes, and flesh with water: and so shall enter into the camp.E chiunque gli avrà bruciati, laverà le sue vesti, e la persona nell'acqua, e fatto questo tornerà agli alloggiamenti.and whosoeuer burneth them, shal wash his clothes, and his flesh with water, and so shal enter into the campe.et quicumque combusserit ea, lavabit vestimenta sua et carnem aqua, et sic ingredietur in castra. 29And this shall be to you an everlasting ordinance. The seventh month, the tenth day of the month, you shall afflict your souls, and shall do no work, whether it be one of your own country, or a stranger that sojourneth among you.Questa sarà per voi legge sempiterna. Il settimo mese ai dieci del mese umilierete le anime vostre, e non lavorerete né voi, né gli stranieri domiciliati tra voi.And this shal be to you an euerlasting ordinance: The seuenth moneth, the tenth day of the moneth you shal afflict your soules, and no worke shal you doe, whether he be of the same countrie, or a stranger that soiourneth among you.Eritque vobis hoc legitimum sempiternum: mense septimo, decima die mensis, affligetis animas vestras, nullumque opus facietis, sive indigena, sive advena qui peregrinatur inter vos.
30Upon this day shall be the expiation for you, and the cleansing from all your sins. You shall be cleansed before the Lord.In questo giorno si farà la vostra espiazione, e purificazione da tutti i peccati vostri: ne sarete mondati dinanzi al Signore:Vpon this day shal be the expiation of you, and clensing from al your sinnes: before the Lord you shal be clensen.In hac die expiatio erit vestri, atque mundatio ab omnibus peccatis vestris: coram Domino mundabimini. 31For it is a sabbath of rest: and you shall afflict your souls by a perpetual religion.Perocché questo è il sabato de' sabati, e voi umilierete le anime vostre con tal culto religioso ed eterno.for it is a sabath of rest, and you shal afflict your soules by a perpetual religion.Sabbatum enim requietionis est, et affligetis animas vestras religione perpetua. 32And the priest that is anointed, and whose hands are consecrated to do the office of the priesthood in his father’s stead, shall make atonement. And he shall be vested with the linen robe and the holy vestments.La espiazione sarà fatta dal sacerdote, che sarà stato unto, e le mani del quale saranno state consacrate per esercitare il sacerdozio in luogo del padre suo, ed ei sarà vestito della veste di lino, e delle vestimenta sante.And the priest shal expiate, that is annoynted, and whose handes are consecrated to do the function of priesthood for his father: and he shal be reuested with the linnen stole and the holie vestments,Expiabit autem sacerdos, qui unctus fuerit, et cujus manus initiatæ sunt ut sacerdotio fungatur pro patre suo: indueturque stola linea et vestibus sanctis, 33And he shall expiate the sanctuary and the tabernacle of the testimony and the altar: the priest also and all the people.Ed egli espierà il santuario, e il tabernacolo del testimonio e l'altare, ed anche i sacerdoti, e tutto il popolo.and he shal expiate the Sanctuarie and the tabernecle of testimonie and the altar, the priestes also and al the people.et expiabit sanctuarium et tabernaculum testimonii atque altare, sacerdotes quoque et universum populum. 34And this shall be an ordinance for ever, that you pray for the children of Israel, and for all their sins once a year. He did therefore as the Lord had commanded Moses.E legge sempiterna sarà per voi di pregare pe' figliuoli d'Israele, e per tutti i loro peccati una volta l'anno. Fece adunque Mosè come avea comandato il Signore.And this shal be an ordinance for euer, that you pray for the children of Israel, and for al their sinnes once in a yeare. He did therfore as our Lord had commanded Moyses.Eritque vobis hoc legitimum sempiternum, ut oretis pro filiis Israël, et pro cunctis peccatis eorum semel in anno. Fecit igitur sicut præceperat Dominus Moysi.
16:1
Year of the World 2514.
16:2
Challoner
Enter not. No one but the high priest, and he but once a year, could enter into the sanctuary: to signify that no one could enter into the sanctuary of heaven till Christ our high priest opened it by his passion, Hebrews 10:8. (Challoner)
When the tabernacle was to be removed, and when he had to consult the Lord, he might also enter, arrayed in his pontifical attire. If the high priest was prevented by any legal uncleanness, the next priest was substituted to perform his office. (Josephus, [Antiquities?] 17:8.) Adjutor vicarius propter cognationem ei datus est.
16:4
Calmet
Washed. On this day the high priest appeared in linen clothes, like one of the inferior priests, without the jewels; though Josephus (Jewish Wars 5:15,) asserts the contrary. (Calmet)
Tirinus
This was a feast of sorrow and of penance. (Tirinus)
Haydock
Perhaps he put on his more costly attire before he entered the holy of holies, ver. 23, 24. (Haydock)
16:6
Calmet
Calf, or young bull, which Aaron offered for himself and all the family of Levi, to expiate the sins which they might have committed during the year. If their sins were voluntary, they were obliged also to have perfect charity and contrition. The ram was offered for the sins of the people. Moses speaks of the red heifer, (Numbers xix.) which was also offered, out of the camp, for the people. This solemn day was to be kept by all as a rigid "fast from meat, drink, washing, anointing, wearing shoes, or using marriage." This is the idea which the Oriental nations generally have of a fast. They commence at midnight, and end with the following sun-set; after which they eat what they think proper. (Calmet)
Morinus
On the day of expiation, the Jews made a tenfold confession of their sins. (Morinus, poenit. 2:22.)
16:8
The emissary-goat: caper emissarius; in Greek, apopompaios; in Hebrew, Hazazel. The goat to go off, or as some translate it, the scape-goat. This goat, on whose head the high priest was ordered to pour forth prayers, and to make a general confession of the sins of the people, laying them all, as it were, on his head; and after that to send him away into the wilderness, to be devoured by wild beasts, was a figure of our Saviour, charged with all our sins, in his passion.
16:11
After....celebrated. These words are not in the Hebrew.
16:12
Calmet
Censer, which resembled one of our chalices; without any chains, etc., Apocalypse 5:8. (Calmet)
16:13
The cloud,
Challoner
The blood, etc. This is to teach us, that if we would go into the sanctuary of God, we must take with us the incense of prayer, and the blood, that is, the passion of Christ. Where also note, that the high priest, before he went into the holy of holies, was to wash his whole body; and then to put on white linen garments; to signify the purity and chastity with which we are to approach to God. (Challoner)
Calmet
The Septuagint call this goat apopompaion, "the averter of evils, or the one sent away." Hazazel is taken by Spencer Julian, the apostate, (ap. St. Cyril. 9. and ep. 39,) to mean the devil; as if the goat was sent or sacrificed to him, which is very foolish. (Calmet)
Rabbins
East. That is, the forepart of the mercy-seat, which was not to be touched with the blood, (Menochius) no more than the veil. (Rabbins)
16:15
Menochius
Oracle. He probably took this blood at the same time with that of the calf, Hebrews 9:7. (Menochius)
Drusius
Though some Rabbins assert, the high priest entered the holy of holies four times on that day. (Drusius)
Calmet
Pausanias tells us, that the temples of Dindymenes and Orcus were opened only once a year. (Calmet)
16:16
Haydock
Filth. God deigned to have his tabernacle in the midst of the camp, where so many sins, and marks of disrespect, as well as legal uncleannesses, were found. (Haydock)
Theodoret
Sin so defileth the soul, that the most holy place is contaminated thereby. (Theodoret, q. 22.)
16:17
Calmet
Out. Even the other priests were excluded from the tabernacle. The high priest placed incense on the censer as soon as he entered within the veil, and prayed for all blessings, in few words, that the people might not be uneasy, fearing lest something had befallen him. This was the form: "Be pleased to grant, O Lord our God, that this year may be warm and rainy, that the sovereign power may abide in the house of Juda, that thy people may not be deprived of any of the necessaries of life; and hear not the petitions of travellers," (which are commonly vain and selfish) of "of sinners," as others translate. (Calmet)
Haydock
Those who were forbidden to be present on this occasion, might have made the same objections as Protestants do against the law of the Church, which prescribes a language not commonly understood by all, in the administration of her sacraments. Have either any reason to be offended? (Haydock)
16:18
Let him pray for himself. Hebrew, "he shall expiate or purify it," the altar of incense. Josephus says he also sprinkled with blood the great altar of holocausts, ver. 20. (Antiquities 3:10.)
16:22
Desert, to be devoured by wild beasts, (Menochius) or hurled down a precipice.
16:24
Flesh, which was, in some sort, defiled by touching the goat.
Garments, belonging to his office.
Calmet
Come out of the holy of holies. (Calmet)
Menochius
The remainder of the day was spent in joy. The priest washed himself, as a sign that he had obtained pardon. (Menochius)
16:26
Outram
Camp. This was always required of those who had burnt the bodies of the victims out of the camp, as ver. 28, and Numbers 19:7. (Outram)
In some of the sacrifices for sin, the priests might eat part of the flesh. But here all was consumed, as the victim was offered for the sins of all.
16:29
Calmet
Tenth. Beginning on the evening of the ninth Tisri, which corresponds with part of our September and October, and is the first month of the civil year, Leviticus 33:32. Afflict, by a rigid abstinence from all that might give delight to the body. Children of seven years old begin to join in this mortification. Boys of 13, and girls of 11 years old complete, were obliged to fast. See ver. 6. The Samaritans pray all the day, and give no food even to infants during the 24 hours. (Calmet)
Haydock
Moses was the first who shewed them the example; and this was the only day which he prescribed to be kept as a fast. The Jews afterwards appointed many more. (Haydock)
Buxtorf
Maimonides says, this festival was instituted in memory of the descent of Moses from Mount Sinai the third time, when he came to announce to the people that God had pardoned their idolatry. Usher thinks it was in memory of Adam's fall. The Jews still observe it in some degree. As they are not allowed to sacrifice, they kill a white cock, and the women a hen, on the 9th at evening. Those with child kill both. They confess their sins, receive 39 lashes, ask pardon of those whom they have offended, and generally spend the fore part of this month in acts of piety and of penance. (Buxtorf, Syn. 20.)
Stranger; a proselyte of justice, such as were bound to observe the law.
16:31
Calmet
Of rest. Hebrew, "of sabbaths;" that is, a day of most perfect rest; so that even meat is not allowed to be dressed on it, as it is on other festivals, Leviticus 23:27. (Calmet)
16:2
16:2
Only once in the yeare the high priest, and no other, entred into Sancl• 〈…〉 v. 34. signifying that heauen was not open to anie Sainct, before Christs passion: Heb. 9. v. 8.
16:10
Praying that al their sinnes may be remitted.
16:16
Sinnes do so defile the soule that the very holiest of al places is accounnted as contaminate therby. Theodo. •. 22. in Leuit. 〈◊〉 sine.
16:22
God so remitteth sinnes to those that are truly peninitent, as that which is caried into a wildernes and neuer returneth.
16:29
Besides particular sacrifices for euerie oues sinnes, once in the yeare was instituted a general expiatiō of al.
16:2
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… Why did the tribe of Levi receive no portion in the land, but have the Lord for their portion? And how is it that of the priests and Levites, themselves, the
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.12
… and there He put the man whom He had formed : and when he had transgressed His command He expelled him and made him to dwell over against the delights of Paradise , which clearly is the West. So, then, we worship God seeking and striving after our old fatherland. Moreover the tent of Moses had its veil and mercy seat
16:5
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.7
… afterwards He was stripped of His first filthy raiment, and adorned with the priestly robe and mitre, and a pure diadem; in other words, with the glory and honour of His second advent. If I may offer, moreover, an interpretation of the two goats which were presented on “the great day of atonement,”
16:8
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 4
As barren; fruitless both; (of whom the Lord
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.1
… and afterwards, also, who he is that is called the destroying angel, as well as he who in the book of Leviticus is called Apopompæus, i.e., Averter, regarding whom Scripture says, “One lot for the Lord, and one lot for Apopompæus, i.e., the Averter.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.43
… and her example is said to have been followed also by the man. And, further, who else could the destroying angel mentioned in the Exodus of Moses be, than he who was the author of destruction to them that obeyed him, and did not withstand his wicked deeds, nor struggle against them? Moreover (the goat), which in the book of Leviticus
16:14
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.12
… and there He put the man whom He had formed : and when he had transgressed His command He expelled him and made him to dwell over against the delights of Paradise , which clearly is the West. So, then, we worship God seeking and striving after our old fatherland. Moreover the tent of Moses
16:29
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 2
… as when, in Leviticus, the Lord enjoins upon Moses the tenth day of the seventh month (as) a day of atonement, saying, “Holy shall be to you the day, and ye shall vex your souls; and every soul which shall not have been vexed in that day shall be exterminated from his people.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.23
… It would be too long for us at present to show why we are required by the law of God to keep its festivals by eating “the bread of affliction,” or “unleavened with bitter herbs,” or why it says, “Humble your souls,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… When thou seest the naked cover him, and hide not thyself from thine own flesh.” He did not therefore reject fasting, but showed what He would have it to be: for that bodily hunger is not pleasing to God which is made null and void by strife, and plunder, and lust. If God does not desire fasting, how is it that in
16:31
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.23
… And what will they say about Daniel? Did he not spend three weeks without food ? And again, did not all Israel circumcise the child on the Sabbath, if it happened to be the eighth day after birth ? And do they not hold the great fast which the law enjoins if it falls on the Sabbath
16:34
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.94
… nor might the anointing oil nor the compounded incense be imitated; nor might anyone enter the temple who was not in the most minute particular pure in both soul and body; so far was the Holy of holies removed from presumptuous access, that it might be entered by one man only once a year;
16:1
1. LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN, POST MORTEM DUORUM FILIORUM AARON, q. d. Mox a morte et strage sacerdotum novellorum, haec de festo Expiationis sanxit Deus, ut hoc exemplo et vindicta cautiores deinceps redderet sacerdotes in exequendo officio suo, et lege quam hic statuit. Quaeres, quando et cur institutum sit hoc festum Expiationis? Hebraei, quos sequitur Lyranus et S. Thomas, I II, Quaest. CII, art. 4, ad 10, et Ribera, lib. V De Templo, cap. XI, putant hoc festum institutum esse in memoriam remissionis idololatriae, qua Judaei vitulum aureum conflarant, Exod. XXXII, 4, ideoque celebrari decima die septembris, eo quod illo die Moses descenderit de Sina, ferens secundas legis tabulas, et denuntians populo peccati remissionem, Deumque eis jam esse placatum: putant enim ipsi Mosen ter fuisse in monte per 40 dies, ita ut universim ibi cum Deo fuerit 120 dies, haeseritque in monte usque ad decimum diem mensis septimi; nam Moses ascendit in montem septima die mensis tertii, uti dixi Exod. XXIV, 12, et Exod. XXXII, 19: inde numera 120 dies, pervenies ad decimum diem mensis septimi. Verum haec sententia falso nititur fundamento: nam primo, Mosen non ter, sed bis tantum fuisse in monte per 40 dies, scilicet semel ante primas tabulas, et secundo ante secundas, ostendi Exod. XXXIV, 28. Idem magis patebit Deuter. IX, 25. Secundo, quia diu post descensum Mosis de monte, ac promulgatam peccati veniam (quae contigerunt anno primo egressus ex Aegypto, die 28 mensis quinti, uti ostendi Exod. XXXIV, 28), occisi sunt filii Aaron, videlicet fabricato jam tabernaculo, sub initium anni secundi; institutio autem hujus festi contigit post occisionem horum filiorum, uti hic dicitur. Itaque cum erectum sit tabernaculum, et Aaron filiique ejus consecrati sint sacerdotes die primo mensis primi, anni secundi egressus Hebraeorum ex Aegypto, ut patet Exod. XL, 12 et 15, inde die octavo occisi sunt filii Aaron, offerentes ignem alienum, ut patet Levit. X, 1, collato cum cap. IX, vers. 1; Deus autem hoc festum instituerit mox post caedem horum filiorum, uti hic dicitur: hinc sequitur Deum circiter die nono mensis primi instituisse hoc festum Expiationis, jussisseque illud celebrari die decimo mensis septimi. Respondeo ergo primo: Occasio hujus festi instituendi fuit peccatum irreverentiae, in tabernaculo admissum a filiis Aaron, offerentibus ignem alienum, ut hic insinuatur. Ad illud enim praecavendum, et ad reverentiam tabernaculi et sacrorum sanciendam et inculcandam, jubet hic Deus, ut non nisi semel in anno Pontifex Sancta sanctorum ingrediatur, ad tabernaculum expiandum, idque non nisi cum summa reverentia et praemissis multis ritibus et sacrificiis. Respondeo secundo: Causa festi fuit, ut eo fieret generalis expiatio omnium peccatorum, toto anno tam a sacerdotibus quam a populo admissorum; sicuti apud Christianos in festo Paschae fit communis omnium expiatio, per confessionem omnibus indictam: cujus rei hoc festum Expiationis apertissimum fuit symbolum et figura, de quo plura vers. 29. Nota: Judaei hoc festum non celebrarunt toto tempore 40 annorum, quo peregrinati sunt in deserto; nam post dedicationem tabernaculi, nulla amplius ab eis in deserto oblata fuerunt sacrificia, quae tamen hoc festo hic jubentur offerri.
16:2
2. NE OMNI TEMPORE INGREDIATUR SANCTUARIUM QUOD EST INTRA VELUM, puta intra sanctiorem tabernaculi partem, quae ab interiori dirimitur velo, diciturque Sanctum sanctorum. Ex vers. 2, 19 et 33, et clarius ex epist. ad Hebr. IX, 7, colligitur semel tantum in anno, scilicet decima die mensis septimi in festo Expiationis, licuisse Pontifici ingredi Sancta sanctorum, idque non nisi cum incenso et praeviis sacrificiis quae hic praescribuntur; ut hac ratione loci, Deique ibi habitantis, reverentia et religio tam Pontifici quam populo incuteretur. Opinantur aliqui id quod sancitur hic, ut nemo nisi summus Pontifex intret in Sanctum sanctorum, idque semel in anno in festo Expiationis, limitandum esse ad solemnem ingressum, quo solemniter res divina facienda erat in Sancto sanctorum; nam transacto illo tempore licuisse iis qui sanctitate erant insignes, ingredi Sanctum sanctorum. Sic enim S. Jacobum illud ingressum esse testatur Epiphanius, haeres. 78, et Hegesippus, lib. V, et ex eo Eusebius, lib. II Histor. cap. XXIII. Ita censet noster Christophorus a Castro in Hist. Deiparae, cap. III, pag. 123, additque B. Virginem praesentatam in templo habitasse, vel certe orasse in Sancto sanctorum. Hoc enim diserte asserit Evodius successor S. Petri in cathedra Antiochiae, apud Nicephorum, lib. II, cap. XXIII, et Germanus Constantinopolitanus Patriarcha, orat. De Oblatione Mariae. Accedunt Andreas Cretensis, De Dormitione Deiparae, et Gregorius Archiepiscopus Nicomediae, orat. De Oblatione Mariae, qui dicunt B. Virginem in adytis seu penetralibus templi habitasse. Verum haec limitatio videtur esse nimia legis laxatio; lex enim diserte dicit sancitque, ne summus Pontifex (multo minus quilibet alius sacerdos vel Judaeus) unquam ingrediatur Sanctum sanctorum, nisi cum sacra peracturus est in eo, ad illud expiandum in die expiationis. Unde Abulensis hoc loco expresse docet nulli omnino nisi Pontifici licuisse ingredi Sanctum sanctorum, excepto unico Mose, qui erat supra pontificem, utpote legislator et dux populi. Hic enim jussu Dei in dubiis ad consulendum Dei oraculum ingrediebatur Sanctum sanctorum, ibique Deum sibi ad singula ex propitiatorio respondentem audiebat, ut patet Numer. VII, 79. Secundo, quia virgines Deo devotae, inter quas habitavit B. Virgo Deipara, degebant in atrio ad ostium tabernaculi, ut patet Exod. XXXVIII, 8, et I Reg. II, 22. Quis ergo dicat illas omnes habitasse vel orasse in Sancto sanctorum? Idem videtur dicendum de B. Virgine, praesertim cum illo tempore arcana et incognita esset ejus sanctitas et dignitas, quod scilicet futura esset mater Dei; atque ipsa ex humilitate suam sanctitatem celans caeteris virginibus sese aequabat, imo submittebat, juxta illud: «Respexit humilitatem ancillae suae.» De S. Jacobo ingrediente Sanctum sanctorum quid sentiendum sit, dixi in prooemio ejus epistolae. Patres qui dicunt B. Virginem habitasse in adytis vel in Sancto sanctorum, omnes excepto uno Germano, qui nimis clare loquitur de Sancto sanctorum strictim accepto, per adyta et Sanctum sanctorum videntur accipere sanctuarium sive templum; hoc enim vocatur Sanctum sanctorum, id est Hebraea phrasi sanctissimum, comparatione facta cum domibus locisque profanis. Igitur B. Virgo habitavit in Sancto sanctorum, id est in templo, quod erat sanctissimum, puta in atrio: hoc enim erat templum laicorum; in eoque erat penetrale, id est habitaculum intimius et semotius, in quo habitabant virgines Deo et templo addictae. Aut certe vocatur Sanctum sanctorum, quia illi forinsecus obversum erat aut cohaerebat, sicut etiamnum habitacula annexa templo, templi nomine censentur. Orantes enim in templo, praesertim virgines sacrae, spectabant Deum in Sancto sanctorum residentem. Allegorice, significabatur Christus hic suo sanguine ingressurus in Sanctum sanctorum, et coelum reseraturus. Ita Apostolus, Hebr. IX, 12. Semel in anno illuc ingressus est Christus; nam annus in hoc legali sacrificio omnium temporum exprimit cursum et circuitum. Ita Radulphus. Tropologice, in persona summi Pontificis, omnis, cum capite suo Christo, electorum Ecclesia designatur; ingredimur enim et nos qui vivimus Sanctum sanctorum, puta coelum, non adhuc reipsa, sed per spem, meritum, desiderium et contemplationem: nubes humanitatem Christi, vel divinae visionis profunditatem significat. Ita Radulphus.
Quia in nube apparebo super oraculum Super propitiatorium. Nota: In Sancto sanctorum tam tabernaculi quam templi, nulla erat fenestra, nulla lucerna aut lux, idque ad reverentiam tantorum arcanorum quae erant in Sancto sanctorum, quae proinde Deus a nemine, ne a pontifice quidem, conspici volebat. Hinc quia pontifice illud ingrediente, et valvas vel cortinas aperiente, aliquod lumen ex lucernis quae ardebant in Sancto, vel ex radiis solaribus per has valvas diffundebatur in Sancta sanctorum, hac de causa jussit Deus ad illud offuscandum, pontificem adolere thymiama, et suffitu nubem fumosam toti loco induci, ne quid videre posset, ut aspectum Sanctorum quem pontificis revelarat ingressus, nubes velaret incensi, inquit Origenes; et maxime ne pontifex videret corpus angeli, secum loquentis vice Dei ex propitiatorio sive oraculo. Licet enim non sit certum, tamen satis probabile est angelum ita loquentem, corpus humanum aeque ac vocem assumpsisse; idque probatur primo, quia hoc significant haec verba: «In nube apparebo super oraculum,» q. d. Ex nube crassa formabo mihi corpus, illudque assumam et collocabo inter Cherubim super arcam, ut ex propitiatorio respondeam et fundam oracula: hac de causa vicissim corpus illud incensi fumo quasi contegi volo, ut per illud quasi per velum appareasm et loquar. Secundo, quia hoc naturalius est, ut scilicet vox humana a corpore humano, quam a puro aere procedat. Tertio, quia Ezechiel, cap. I, Deum specie humana insidentem currui Cherubim; simile autem, imo idem fuit in Cherubim arcae Mosaicae, uti ibi dixi. Quarto, quia ideo volebat Deus pontificem ingredi Sancta sanctorum cum incenso, ut ejus fumo hoc suum corpus tegeret, ne a pontifice conspici posset: ad vocem enim Dei loquentis tegendam, non erat opus fumo; vox enim non videtur, sed auditur, et vocem hanc suam audiri volebat Deus. Quinto, quia ob hanc causam dicitur Daniel. III, 55, Deus sedere super Cherubim in propitiatorio, indeque loqui (loqui enim est oris et corporis humani; nemo enim sedens loquitur nisi homo), Exod. XXV, 22; Numer. VII, 89, quia scilicet corpus hoc a Deo, id est ab angelo Dei personam sustinente, assumptum, sedebat in propitiatorio, ita ut arca esset scabellum pedum ejus, Psalm. XCVIII, 5. Haec est sententia Abulensis, Quaest. XXII in Exod., Vilalpando, lib. IV De Templo, cap. XXXIV, et aliorum. Contrarium tamen sentit Cajetanus, scilicet Deum hic non assumpsisse corpus, sed apparuisse tantum per nubem et fumum incensi: «Conspici, inquit, Deum in nube super propitiatorium, est eum in nube thymiamatis super propitiatorium repraesentari.»
16:3
3. NISI HAEC ANTE FECERIT, VITULUM PRO PECCATO OFFERET, ET ARIETEM IN HOLOCAUSTUM. — «Ante, etc. offeret,» partim immolando, ut vitulum pro peccato: hujus enim sanguinem inferre debet in Sanctum sanctorum; partim praesentando Deo, ut arietem: hic enim aries non ante, sed post pontificis in Sanctum sanctorum ingressum, et rursum egressum, immolabatur in holocaustum. VITULUM PRO PECCATO OFFERET. Hunc vitulum offerebat pontifex pro suis et suae familiae peccatis, toto anno scienter vel ignoranter admissis, ut patet vers. 6; nam pro peccatis populi non vitulum, sed hircum offerebat, ut patet vers. 7 et 15. Allegorice, Christus obtulit vitulum, id est seipsum pro peccatis suis, id est nostris, quae ipse in se luenda transtulit: oravit pro se et domo sua, id est pro Apostolis et omnibus credentibus, Joan. XVII, vers. 9. Obtulit et hircum, id est paenitentiam populi sui. Ita Radulphus.
16:4
4. TUNICA LINEA VESTIETUR, FEMINALIBUS LINEIS, etc., puta femoralibus, tegentibus utrumque femur, sive femur. Nota: Pontifex hoc festo Expiationis non utebatur vestibus pretiosis sibi propriis, et pontificalibus, uti tiara, tunica hyacinthina, ephod, rationali et balteo; sed tantum communibus minorum sacerdotum: quia supplicabat pro venia peccatorum tam suorum, quam populi, eratque hoc festum non laetitiae, sed maeroris, paenitentiae et afflictionis: unde peracta expiatione oblaturus holocausta, tunc demum assumebat vestes pontificales. Simile jam videmus in die Parasceves, cujus hoc festum erat typus; Ecclesia enim denudatur; sacerdos, imo et Episcopus, solum diaconorum albis induitur, cum peragit officium passionis: quo peracto ad perficiendum Missae sacrificium proprias et pretiosiores, puta sacerdotales vel pontificales, induit.
16:5
5. SUSCIPIETQUE AB UNIVERSA MULTITUDINE FILIORUM ISRAEL DUOS HIRCOS PRO PECCATO, haec est hostia pro peccatis totius populi, toto anno scienter vel ignoranter admissis. Dices: Hebr. IX, 7, dicitur pontifex has obtulisse tantum pro sua et populi ignorantia; ergo non pro peccatis scienter admissis. Respondeo: Ignorantia ibi, uti et alibi saepe significat omne peccatum; nam, ut ait Sapiens, Proverb. XIV, 22, et Aristoteles, III Ethic.: «Omnis peccans est ignorans, quia imprudens.»
16:6
6. Pro domo sua, pro tota familia sacerdotum omnium et Levitarum: nam hi non continentur nomine populi, sed ad pontificis domum pertinent.
16:8
8 et 9. MITTENSQUE SUPER UTRUMQUE (Super ambos hircos copulatim) SORTEM, UNAM DOMINO, ET ALTERAM CAPRO EMISSARIO: CUJUS EXIERIT SORS DOMINO, OFFERET ILLUM PRO PECCATO. — Super populi hircos talis jubetur hic jaci sors, ut pontifex duas, v. g. chartulas accipiat, uni inscribat nomen Dei, alteri nomen capri emissarii, mox utramque misceat, vel abscondat in urna aut sinu, et inde educat unam, eamque imponat uni hirco, alteram vero alteri; cui imposita fuerit chartula Dei, hic immoletur Deo pro peccato populi; alter vero, cui obtigit chartula capri emissarii, dimittatur liber. Hinc Judaei fabulantur Deum hoc die expiationis sedere, ut distribuat sortes cuique hominum, atque quaecumque unicuique eventura sunt toto anno, disponat et constituat. Unde aliqui ex eis fundunt sanguinem avis, vel bestiae super capita eorum quos diligunt, ut eis propitient Deum, ut scilicet Deus, si eo die judicet et decernat eorum sanguinem esse effundendum, pro eo suscipiat sanguinem hujus bestiae. Refert et refutat hoc Abulensis. Sapit enim superstitionem gentilitiam; nam Gentiles dies habebant fastos et nefastos, faustos et infaustos: hos cavebant, illos ambiebant. Ita Lucullus cum Tigrane dimicaturus pridie nonas octobris, quae dies nefasta erat, quod illo die Cimbri copias Caepionis deleverant, dicente tum quodam istam diem abominari Romanos et formidare: «Pugnemus ergo, ait, hodie strenue, ut hanc diem quoque ex nefasta et tristi fastam laetamque Romanis reddamus.» Ita factum est; nam quinque tantum Romanorum amissis, ultra centum hostium millia interemit: testis est Plutarchus in Lucullo. Allegorice, hircus pro peccato significat Christum patientem et morientem in cruce; hircus emissarius significat Christi divinitatem, quae in passione pati non potuit, et libera mansit: ita Theodoretus, Isychius, et Cyrillus lib. IX Contra Julianum, ante medium; aut, ut Procopius, emissarius significat Christi animam et spiritum, qui a morte liber evasit, et tertio die in corpore glorioso resurrexit. Secundo, hircus pro peccato significat Christum immolatum; emissarius significat genus humanum, quod per Christi mortem a morte liberatum et manumissum est: ita Cyrillus ibidem. Tertio, distinctius et aptius ad tropologiam, Origenes et Beda hic, atque S. Hieronymus (vel quisquis est auctor: videtur enim ipse graece et hebraice fuisse imperitus, ac consequenter non esse Hieronymus) in cap. XV Marci, per hircum pro peccato intelligunt Christum morti adjudicatum; per emissarium Barabbam (unde et Rupertus per duos hos hircos accipit Christum, et Antichristum per Barabbam praesignatum), qui dimissus est liber quasi in eremum, peccata secum ferens populi clamantis et dicentis: «Crucifige, crucifige.» Tropologice, hircus pro peccato sunt electi et salvandi; hircus emissarius sunt reprobi et damnandi; sors est divina reprobatio et praedestinatio, qua Deus electos certissimis itineribus ad vitam aeternam perducit, de qua dicitur Psal. XXX: «In te speravi, Domine, dixi: Deus meus es tu in manibus tuis sortes meae,» q. d. Cujus sorti ego sim necdum scio, tuae tamen potestatis hoc esse scio, ut tibi sors mea exeat, et in electorum tuorum partem me transferat. Hircus enim Dei, non manet hircus, sed Deo occiditur; ita poenitentes vitia sua trucidant, et vitam commutant, adeoque omnes Sancti et electi propter Deum mortificantur tota die, imo et occiduntur, uti Martyres, ut puri et gloriosi resurgant: alter vero emissarius manet hircus, et ut hircus dimittitur in solitudinem, id est in terram tenebrosam, ubi nullus est ordo, sed summa desolatio, puta in infernum, ut ibi lanietur a feris, id est daemonibus. Ita Radulphus et Beda. Male ergo Gentiles hanc sortem dixerunt esse fatum, quod omnibus rebus et actionibus hominum necessitatem imponeret. «Fatum, inquit Chrysippus apud Gellium, lib. VI, cap. 11, est sempiterna quaedam et indeclinabilis rerum series, et catena volvens semetipsa sese, et implicans per aeternos consequentiae ordines, ex quibus aptata connexaque est.» Et Seneca in Oedipo: Fatis agimur, cedite fatis. Non sollicitae possunt curae Mutare rati stamina fati; Quidquid patimur, mortale genus, Quidquid facimus, venit ex alto. Et Solon dicebat, «fatum mortalibus adducere mala simul et bona.» Verum S. Scriptura contradocet, scilicet bona quidem ex gratia Dei oriri, sed cooperante libero arbitrio: mala vero, uti sunt peccata, obduratio, etc., ac consequenter ipsa reprobatio et damnatio, oriri ex mala hominis voluntate, quam Deus permittit et ordinat ad justam poenam.
16:10
10. CUJUS AUTEM IN CAPRUM EMISSARIUM, STATUET EUM VIVUM CORAM DOMINO, UT FUNDAT PRECES SUPER EO, ET EMITTAT EUM IN SOLITUDINES. — Alter est hic hircus sive caper, scilicet emissarius, sive emissus in solitudinem, ut eo quasi secum deferat peccata populi, quae sacerdos illi imprecatus est, et quasi capiti ejus imposuit. Nota: Pro emissarius, hebraice est עזאזל Azazel, quod primo, recentiores Rabbini, eo eos secuti Vatablus et Oleaster, putant esse nomen montis, in quem hic hircus ducebatur, et ex quo praecipitabatur. Addunt Judaei filum vel funiculum rubrum ad cornu hujus hirci alligatum, fuisse versum in album, si Deus peccata populi condonaret; sin autem, mansisse rubrum. Unde vir ducens hircum in solitudinem, cum hanc coloris mutationem in filo videbat, mox inflabat cornu: inde alii ordine suo dispositi Jerusalem usque, similiter buccina insonabant, ut omnis populus terrae sciret sibi esse dimissa peccata. Fabellam hanc refert Oleaster. Secundo, R. Abraham putat Azazel significare daemonem, quia fortis est. Unde quod nos habemus in caprum emissarium, hebraice est לעזאזל laazazel, quod R. Abraham vertit, pro forti, q. d. Statuet pontifex hunc secundum hircum, sistetque Domino, ut ipse populum liberet a forti, id est a diabolo: sic et Valentiniani apud Irenaeum, lib. I, cap. XII, ponunt Azazel esse nomen daemonis. Idem sensit Julianus Apostata, quem refutat Cyrillus, lib. IX Contra eumdem. Hinc et Cornelius Agrippa insignis magus, lib. II De Occulta philosophia, asserit Azazel esse nomen unius daemonis ex iis qui elementis praesunt, quique suas operas magis et sagis impendunt: eumdem quoque meridiei regem esse, Amaymonque vocari ex Hebraeorum Cabala tradit, aut potius nugatur. Sic et Reuchlinus, lib. III De Arte Cabalist., tradit Azazel in exercitu Satanae latissime imperare. Credibile est ex hisce Judaeorum et haereticorum figmentis, daemonem aliquem postmodum hoc nomen Azazel assumpsisse, ut magos et sagas in hoc eorum errore confirmaret: unde et eisdem in hirci specie apparet, et in eadem ab iis adoratur; fierique potest ut hic hircus pariter ab eis vocetur Azazel. Nam ab olim daemones hirci speciem induisse, eo quod animal hoc lascivum sit superbumque, patet ex eo quod ipsi in Scriptura vocantur שעירים seirim, id est pilosi et hirsuti instar hirci, uti inter alios annotavit noster Delrio, De Magia lib. II, Quaest. XXVII, sect. 3. Ita legimus in Vitis Patrum, lib. VI, tom. II, numer. 12, Julianum Apostatam Imperatorem missum suum habuisse daemonem Azazel, sive emissarium, quem ipse ex Perside misit in Occidentem, ut ei inde responsum aliquod afferret; cumque pervenisset daemon ad locum in quo habitabat Publius monachus, stetit ibidem per dies decem immobilis, quia monachus ille continuo orabat, itaque impediebat ejus transitum. Regressus ergo daemon, et rogatus a Juliano: Quare tardasti? Respondit: Publius monachus transitum meum impedivit, itaque re infecta redeo. Julianus indignans minatus est Publio; verum intra paucos dies Dei nutu interemptus est. Tertio, alii Azazel vertunt depulsorium, scilicet vindictae divinae, hoc est expiatorium; talis enim erat hic hircus. Verum dico caprum Azazel, hebraice idem esse quod caprum abeuntem, vel emissarium: ita enim vertit Noster, et Septuaginta qui eum vocant ἀποπομπαῖον χίμαρον. Unde et Symmachus et Aquila vertunt, caprum qui emittitur in solitudinem, teste Theodoreto. Componitur enim azazel ex עז ez, id est caper, et אזל azal, id est abiit, ablatus est; dicitur caper ez, eo quod obfirmatam frontem cornibus gerat, a radice עזז azaz, id est firmavit; roboravit; porro lamed praefixitur azazel, ut significet discretionem et terminum sortis, idemque est quod praepositio pro; sors enim unius hirci erat ladonai, id est pro Domino, ut scilicet illi immolaretur; alterius vero erat laazazel, id est pro capro emissario, ut scilicet emitteretur quasi piaculum populi in desertum. De hoc ergo capro dicitur: «Statuet (pontifex) eum coram Domino, ut fundat super eo preces,» ut scilicet confiteatur peccata sua et populi, Deumque roget ut illa transferat in hircum. Unde hebraice est ad expiandum in eo, hoc est per eum. Haec per prolepsin dicuntur: nam emissio hirci hujus fiebat peracta expiatione Sancti Sanctorum, postquam pontifex inde rediisset, ut patet vers. 22 et 21. Hic ergo hircus emissarius erat quasi anathema, catharma et piaculum populi, cui populus per pontificem omnia sua peccata imponebat, ut ille iis onustus, ea secum extra castra efferret in desertum: perinde ac Romani et Graeci tempore communis pestis aut luis homines piaculares seligebant, eosque necando diis devovebant ad cladem averruncandam: quale piaculum fuit Curtius, qui in hiatum urbis sese praecipitem dedit. Qua de re plura dixi I Cor. IV, 43. Hinc etiam apud Gentiles erant dii ἀποπομπαῖοι, ἀλεξίκακοι, ἀποτροπαῖοι, λύσιοι, φύξιοι, id est, emissarii, depulsores malorum, avertentes, solventes, fugantes mala; hinc et depulsoria sacra dicta sunt, quae diis depellentibus et mala averruncantibus fiebant, de quibus Giraldus, Syntag. 1.
16:11
11. OFFERRET VITULUM. — Non erat haec vitula rufa de qua Num. XIX; illa enim extra castra, pro peccato populi, hic vero in tabernaculo, pro peccatis sacerdotum immolabatur.
16:12
12. ASSUMPTOQUE THURIBULO, ET HAURIENS MANU COMPOSITUM THYMIAMA, — «compositum» ex stacte, onycha, galbano et thure, uti praescriptum est Exodi XXX, 34 et 35.
12 et 13. INTRABIT IN SANCTA (in Sanctum sanctorum, quod pluraliter vocatur Sancta, ad emphasin: erat enim sanctissimum), UT POSITIS SUPER IGNEM AROMATIBUS, NEBULA EORUM ET VAPOR OPERIAT ORACULUM, QUOD EST SUPRA TESTIMONIUM (id est, supra arcam, in qua est testimonium, id est, lex sive tabulae legis, ut dixi Exodi XXV, 21), ET NON MORIATUR. — Quia si non adoleverit thymiama, quod fumo suo operiat oraculum sive propitiatorium, et corpus illud a me assumptum in eo residens, morietur, eo quod illud videre praesumpsit. Thuribula sunt corda Christi et Sanctorum; ignis est Spiritus Sanctus; thymiama sunt virtutes; suffitus sunt orationes Sanctorum, Apoc. VIII, 4. Quod ergo Aaron jubetur thuribulum de igne altaris implere, praesignificat potestatem Christi, qui mentem humanam, quam pro nobis assumpsit, auro justitiae radiantem, spiritualis amoris facibus inflammavit; pari modo qui Christi sunt, et ipsi thuribulis suis ignem imponunt, et incensum adolent: quia ex amore divino virtutes concipientes, ad coelestium promissorum beatitudinem desideria sua extendunt, sed adhuc cum maerore et aenigmate. Unde nebula hic ex iis ascendere dicitur, quam aliquando secutura est flamma, cum videbunt ea facie ad faciem: atque hi vitam inveniunt, et mortem evadunt, inquit Radulphus. Pulchre S. Ambrosius explicans illum vers. Ps. CXVIII, Ignitum eloquium tuum nimis, et servus tuus dilexit illud: «Quem, ait, Dominus ignem novo sparsit testamento, qui secretos mentium divinae ardore cognitionis inflammaret affectus, qui vaporem fidei et devotionis adoleret, qui cupiditatem virtutis accenderet. Hoc igne calefactus dicit Jeremias: Et erat ignis flammigerans in ossibus meis: Hoc sermonum igne coelestium vaporati Cleophas et ille alius, qui simul cum Domino ab Jerusalem usque ad castellum confecerant iter, dicebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum aperiret nobis Scripturas?» Et rursum: «Fortis ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio. Durus zelus, quem vitae hujus nulla vincit illecebra. Durus sicut inferi, per quem peccato morimur, ut vivamus Deo.» Et S. Chrysostomus, homil. 52 in Acta: «Qui igne Christi, ait, captus fuerit, talis fuit, qualis esset homo solus super terram habitans. Adeo nihil curae est ei gloria et ignominia. Tentationes autem sic contemnit, et flagella et carceres, quasi in alieno corpore pateretur, vel quemadmodum si adamantinum possideret corpus. Quae autem suavia sunt in hac vita, ita ridet, et non sentit sicut nos ipsi corpora mortua. Et sicut muscae in medium flammae non incidunt, sed fugiunt, ita et affectiones ad illos accedere non audent.»
16:14
14. TOLLET QUOQUE DE SANGUINE VITULI, ET ASPERGET DIGITO SEPTIES CONTRA PROPITIATORIUM, — versus propitiatorium (non enim sanguis hic tangebat vel attingebat ipsum propitiatorium, ut recte advertit Abulensis). Causa erat, non quod propitiatorium peccasset, sed quod ipsum peccatis populi, in cujus medio erat, toto anno commissis quasi pollutum et contaminatum videretur; ut ergo haec pollutio tolleretur, sacerdos et populus qui causam pollutionis dederat, dabant sanguinem hirci et vituli pro sanguine suo, cujus uti et mortis, rei erant. Expiatio autem haec fiebat, non in altari holocaustorum, quia illud satis quotidianis sacrificiis expiabatur; sed in altari thymiamatis, et in Sancto sanctorum: quae duo quasi sanctissima, maxime Deum, qui offensus et placandus erat, repraesentabant. AD ORIENTEM, — id est, versus anteriorem partem propitiatorii primo sibi ingredienti occurentem; nam illa respectu posterioris erat ad Orientem, sicut Sanctum sanctorum per consequens erat ad Occidentem. Unde absolute loquendo, sacerdos expiabat eo situ quo Judaei orabant, scilicet conversus ad Occidentem, puta conversus ad Sanctum sanctorum, quod erat ad Occidentem; dicitur tamen hic expiare «ad vel potius contra Orientem,» non mundi, sed propitiatorii, id est, contra vel versus anteriorem partem propitiatorii: haec enim spectabat Orientem, illique obversa erat. Ita Cajetanus, Abulensis, Vatablus. Allegorice, aspergitur sanguis hic septies contra propitiatorium, ut significetur quod sanguine et morte Christi, intercedente divina propitiatione, septiformis Christi gratia confertur fidelibus, qua coelum introeant: sic aspergitur versus Orientem, id est Christum, qui lucem justitiae contulit nobis, ut jam mutati audiamus illud Apostoli, Ephes. V: «Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino.» Ita Radulphus.
16:15
15. CUMQUE MACTAVERIT HIRCUM PRO PECCATO POPULI, INFERET SANGUINEM EJUS INTRA VELUM, — puta intra Sanctum sanctorum; «inferet,» nimirum simul cum sanguine vituli, de quo vers. 11 et 14: alioqui enim bis eodem die debuisset pontifex ingredi Sancta sanctorum, cum tantum semel id ei liceret, ut patet Hebr. IX, 7. Allegorice, Christus per sanguinem vituli, id est sui ipsius, et per sanguinem hirci, id est, per mortificationem et paenitentiam populi, expiat sanctuarium, non quasi illud in se immundum sit, sed ut significetur futurae vitae sanctificatio praesenti contritione acquirenda, inquit Radulphus.
16:17
17. NULLUS HOMINUM SIT IN TABERNACULO, QUANDO PONTIFEX SANCTUARIUM INGREDITUR. — «In tabernaculo,» id est, in priore tabernaculi parte, quae dicitur Sanctum: nam in Sanctum sanctorum, nulli nunquam, nisi pontifici intrare fas erat. Praecipitur hic ergo, ne ullus aliorum sacerdotum sit in Sancto, eo tempore quo pontifex ingreditur Sanctum sanctorum, idque ad reverentiam majestatis Dei, et ne Deum ex Sancto sanctorum loquentem pontifici, alii sacerdotes in Sancto audire possent. Allegorice, omnes discipuli Christi in ejus passione (per quam ingressus est in Sanctum sanctorum, puta in coelum) ab eo recesserunt et fugerunt; rursum vix ullus aliorum tunc salutis suae curam gessit. Ita Isychius et Radulphus. Nota: Tabernaculum significat totum sanctuarium, constans Sancto et Sancto sanctorum; synecdochice tamen nunc unam, nunc alteram partem significat; subinde enim singulae partes vocantur tabernaculum; hinc tabernaculum quadrupliciter sumitur: primo, pro atrio tabernaculi, ipsoque tabernaculo; secundo, pro toto tabernaculo, excluso atrio; tertio, pro Sancto, uti hic sumitur; quarto, pro Sancto sanctorum, uti accipitur vers. 16 praeced. Ita Abulensis.
16:18
18. Cum autem exierit ad altare (thymiamatis) QUOD CORAM DOMINO (propitiatorio, in quo residet Dominus) EST, ORET PRO SE, — et pro toto populo, uti praecessit: erat enim haec una communis omnium expiatio. Ita Abulensis.
16:20
20. Postquam emundaverit sanctuarium (Sanctum sanctorum) ET TABERNACULUM, — id est Sanctum, quod expiatur per hoc, quod expiatur altare thymiamatis quod in eo situm est, per ritum qui jam praescriptus est vers. praecedenti. Tropologice, Sanctum sanctorum significabat coelum; Sanctum, viros perfectos hujus vitae: unde altare thymiamatis, quod erat in Sancto, significabat Sanctos deditos contemplationi et rebus coelestibus; atrium significabat communem laicorum vitam, ut dixi Exodi XXVI, sub initium. Atrium ergo quotidie expiabatur, quia in altare holocaustorum, quod erat in atrio, quotidie sacrificabatur: imperfecti enim ob frequentes lapsus, frequenti et quasi continua indigent poenitentia. Sanctum vero semel in anno expiabatur, quia viri perfecti, licet inculpate videantur vivere, tamen ex hac vita egredi non debent sine paenitentia, uti docuit et exemplo suo ostendit S. Augustinus, teste Possidonio in ejus Vita, et S. Fulgentius, cujus in morbo haec erat vox: «Domine, da mihi hic modo patientiam, et postea indulgentiam.» Sanctum sanctorum denique expiabatur, quia coelum paenitentia aperitur. Ita fere Radulphus. Hoc est quod dicebat Abbas Menas apud Joannem Moschum in Prato Spirit., cap. CLIX: «Omnis monachus poenitentiam agere debet, juvenes simul ac senes, ut aeterna vita frui cum gloria et laude mereantur: juvenes quidem, quia in flore aetatis, cum fervet concupiscentia, cervicem suam sub jugum pudicitiae miserunt; senes vero, quia inolitam sibi ex multis temporibus malorum anticipationem transferre ad meliora potuerunt.»
20 et 21. Tunc offerat hircum viventem, et POSITA UTRAQUE MANU SUPER CAPUT EJUS, CONFITEATUR OMNES INIQUITATES FILIORUM ISRAEL, ET UNIVERSA DELICTA ATQUE PECCATA EORUM: QUAE IMPRECANS CAPITI EJUS, EMITTET ILLUM PER HOMINEM PARATUM, IN DESERTUM. — Hic est caper emissarius, cui sacerdos imprecabatur peccata populi non ut culpa (hoc enim fieri nequit), sed ut poena a populo in hircum transiret; poena, inquam, qua Deus hic temporaliter eum in communi affligere solebat pro peccatis: nam alioqui poenae integrae cuilibet peccatori sigillatim luendae, vel hic, vel in Purgatorio, aut inferno remanebant et restabant, nihilque haec caeremonia ex illis demebat. Ita Abulensis. Judaei tradunt, aut potius fabulantur, pontificem hoc die alias quoque preces effudisse, petiisseque primo, bona et felicia tempora; secundo, ne a tribu Juda sceptrum auferretur; tertio, ne quis egeret in populo; quarto, ne Deus stultas hominum particularium preces exaudiret, quae bono communi sunt noxiae, ut qui proficiscuntur serenam auram optant et petunt, cum forte terrae et bono communi magis pluvia conveniat. Refert haec Oleaster.
16:21
21. PER HOMINEM PARATUM. — Hebraice est, dimittet eum per manum viri עתי itti, id est temporis, puta hoc tempore ad id paratum. Ita Septuaginta, Chaldeus et Noster. Aliter vertit Oleaster, Per virum temporis, ait, id est per virum senem, aut multo tempore in solitudine versatum.
IN DESERTUM, — ubi hic caper emissarius devoretur a feris, itaque quasi piaculum, luat poenas peccatis populi debitas, et in ipsum translatas. Sic et Gentiles Pani, deo pastorum qui in desertis agunt, sacrificabant hircum, qui ad specum agebatur, in quo Pan ipse diversari putabatur, uti docet Lucianus. Tropologice, confitetur sacerdos peccata populi super caput hirci emissarii, quia confiteri debent electi, quod et ipsi natura fuerint filii irae, et digni similia pati, ni gratia subvenisset: et sic in aeternum cantent misericordias Domini, dicantque: «Misericordiae Domini, quia non sumus consumpti;» et: «Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus.» Rursum imprecabatur pontifex peccata populi capiti hirci, quia orat Christus, ut ira divinae indignationis, cui etiam electi fuerunt obnoxii, illis per gratiam absolutis, in caput reproborum tantum retorqueatur, non ut illi aliquid ultra meritum sustineant, sed ut communem reatum soli portent. Homo ducens hunc hircum in eremum pariter est Christus, qui in die judicii reprobis dicet: «Ite, maledicti, in ignem aeter—» Ita Radulphus. Misera et horrenda erit horum sors; sicut enim cadaverum omnium caro, cibus est vermium, ita animarum damnatarum vita, erit mortis esca, idque in aeternum. Rursum, sicut bos herbam in pratis depascitur, non a radice, ubi illius est vita, eam convellendo, sed carptim tondendo et incidendo: ita anima in poenis illis infinitis posita, absque suae substantiae consumptione, a perpetuo quasi vulture morsu dilaniatur, sed non absumitur.
16:22
22, 23 et 24. CUMQUE PORTAVERIT HIRCUS OMNES INIQUITATES EORUM IN TERRAM SOLITARIAM, REVERTETUR AARON IN TABERNACULUM (qui emittens hircum erat extra illud: erat enim ad ostium tabernaculi), et depositis vestibus lavabit carnem suam (totum corpus, ut haec lotio symbolum sit munditiae, per expiationem jam peractam adeptae) in LOCO SANCTO (in atrio tabernaculi, puta in labro aeneo juxta ostium tabernaculi, unde egredi debebat ex Sancto; nam in Sancto se hoc festo exuebat et induebat pontifex), INDUETURQUE VESTIBUS SUIS — pontificalibus; nam deinceps haec solemnitas erat laeta, jamque cum expiatione transierant signa luctus. Unde immolanda erant festiva holocausta, et pontifex hic ministrare, eaque immolare debebat; non poterat autem pontifex ministrare, nisi in pontificalibus; induere ergo debebat primo vestes communes sacerdotum, quas exuerat ut se lavaret, et insuper eis superinduere vestes suas, puta pontifici proprias. Tropologice, Christus, postquam emiserit damnatos in solitudines aeternas gehennae, revertetur in tabernaculum, id est coelum; deponet vestes, quia non apparebit in corruptione carnis, sed eam lavabit, id est mundam ab omni vulnere et contagione passionis exhibebit; indueturque vestibus suis, id est stola immortalitatis sibi debita se indutum ostendet electis; offeret holocaustum, id est totam redemptionis suae laudem et gloriam Deo tribuet, omnesque electos Deo offeret, cum in coelis nil remanebit mortale in carne, nec culpabile in spiritu eorum, sed omnes divinis laudibus occupabuntur; orabit pro se et suis, id est meritum orationis suae, quantum vel sibi vel amicis profuerit, manifestabit; adipes hostiae pro peccato adolebit, quia tunc voluntaria mors, in qua animam suam pro electis amicis suis posuit, ipsimet videnti tantum fructum, et tantum populum, tantamque gloriam electorum, gaudium ineffabile pariet. Ita Radulphus.
16:26
26. ILLE VERO QUI DIMISERIT (mendose Biblia Plantiniana habent demiserit) CAPRUM EMISSARIUM, LAVABIT VESTIMENTA SUA ET CORPUS AQUA, ET SIC INGREDIETUR IN CASTRA. — «Lavabit,» scilicet ad abluendam immunditiem legalem, quam contraxit ex contractu hirci tot peccatis onusti, secundum pontificis imprecationem et plebis aestimationem.
16:27
27 et 28. VITULUM AUTEM ET HIRCUM, QUI PRO PECCATO FUERANT IMMOLATI, ET QUORUM SANGUIS ILLATUS EST IN SANCTUARIUM, ASPORTABUNT FORAS CASTRA, ET COMBURENT IGNI, TAM PELLES QUAM CARNES EORUM AC FIMUM (ob causam dictam cap. IV, vers. 12); ET QUICUMQUE COMBUSSERIT EA, LAVABIT VESTIMENTA SUA ET CARNEM AQUA: — «Quicumque,» scilicet ex populo; nam sacerdotis tantum erat vitulum et hircum immolare, sanguinem effundere et aspergere: hae enim erant functiones sacerdotales; quibus peractis aliquis ex populo carnes, pellem et fimum vituli et hirci efferebat extra castra, ibique ea cremabat usque ad pulverem. Allegorice, fimus et pellis vituli est crucis Christi ignominia; extra castra haec comburuntur, quia extra urbem passus est Christus, et extra Judaeam in Gentes fructum et gloriam suae crucis extendit: unde et hircus pro peccato ibidem comburitur, ut significetur Christus extra Synagogam in Gentibus, Gentiumque paenitentia et conversione glorificatus; quicumque ergo combusserit, id est combustum et tostum in cruce crediderit, lavet se, id est sanctificet seipsum, ut castrorum supernorum mereatur ingressum, inquit Radulphus.
16:29
29. AFFLIGETIS (Hebraeum תענו teaunu verti quoque potest humiliabitis) ANIMAS VESTRAS, — tum jejunando, tum aliis modis carnem macerando. Tradit Josephus, lib. III, cap. X, hoc die expiationis Judaeos jejunare solitos usque ad vesperam. Secundo, Abulensis in Levit. XXIII, Quaest. XXII, ex eo quod hic dicitur: «Affligetis animas vestras,» collegit Judaeis hoc die omnem delectationem fuisse vetitam; unde tertio, tradunt Judaei, et adhuc servare dicuntur, eodem die abstinendum fuisse a potu, ab uxoribus, a balneis, calceos praeterea abjiciendos esse; quin imo hoc die singuli speciatim confitentur peccata sua, et pro eis sibi plagas et verbera infligunt, uti ego ex iis ipsis audivi. Erat enim hic dies paenitentiae ad expiationem promerendam, uti apud nos est Quadragesima et Parasceve. Hinc, ut summatim omnes sensus mysticos hujus loci complectar, allegorice hoc festum Expiationis significabat expiationem sacrificii crucis Christi. Tropologice, significabat emundationem animarum, tum quotidianam et particularem, tum annuam omnibus communem in Paschate. Audi Origenem hic, homil. 33: «O mira festivitas, dies festus vocatur afflictio animae. Vide ergo si vis diem festum agere; si vis ut laetetur Deus super te, afflige animam tuam et humilia eam; non ei permittas explere desideria sua, nec concedas ei lasciviis evagari; cum enim afflicta fuerit anima, et humiliata in conspectu Domini, tunc repropitiatur ei Deus, et tunc ad eam venit ille quem proposuit Deus propitiatorem, Christus Jesus, Dominus et Redemptor ejus.» Compunctio enim expiat et sanctificat animam; haec autem acquiritur meditatione novissimorum et duplicis sortis, de qua vers. 8. Ita Abbas Ammon in Vitis Patrum, lib. V, tit. De compunct., rogatus ut diceret verbum aedificationis: «Cogita, ait, quasi reus in carcere, tibique dic: Vae mihi, quomodo habeo astare ante tribunal Christi, et quomodo habeo actuum meorum reddere rationem? si sic semper meditatus fueris, poteris salvus esse.» Et Abbas Elias: «Ego, ait, tres res timeo: primam, quando egressura est anima mea de corpore; secundam, quando occursurus sum Deo; tertiam, quando adversum me proferenda est sententia.» Theophilus Archiepiscopus, moriturus dixit: «Beatus es, Abba Arseni, quia semper hanc horam ob oculos habuisti.» Abbas Agathon, moriturus, tres dies mansit immobilis oculos apertos tenens; pulsaverunt autem eum fratres, dicentes: Abba, ubi es? et ille respondit: «In conspectu divini judicii assisto.» Dicunt ei: Et tu times? Et ille dixit: «Interim laboravi virtute qua potui, in custodiendis mandatis Dei; sed homo sum, et nescio utrum placuerint opera mea coram Domino.» Dicunt ei fratres: Et non confidis de operibus tuis, quia secundum Deum sint? Et dixit senex: «Non praesumo, nisi venero ante Deum; aliter enim sunt judicia Dei, aliter hominum.» Ibid. cap. XI De Sobrietate. Abbas Evagrius dixit: «Memor esto semper exitus tui, et non obliviscaris aeterni judicii, et non erit delictum in anima tua.» Ibid. Insignis quidam Abbas in eremo rigide vivens, rogatus: «Quomodo sustines laborem hunc?» respondit: «Totus labor temporis mei, quem hic sustineo, non est idoneus comparari ad unam diem tormentorum quae peccatoribus in futuro saeculo praeparantur.» Ibid. cap. VII De Patientia. Alius senex dixit: «In omni re increpet homo animam suam, dicendo ei: Memor esto, quoniam oportet te Deo occurrere.» Ibid. lib. VII, cap. XXI. Anagogice, hoc festum significabat expiationem totius mundi, et discretionem electorum a reprobis in die judicii faciendam.
29. ERITQUE VOBIS HOC LEGITIMUM SEMPITERNUM, — q. d. Haec lex erit vobis perpetua et semper observanda. 29 et 30. Mense septimo, decima die mensis, AFFLIGETIS ANIMAS VESTRAS. IN HAC DIE EXPIATIO ERIT VESTRI. — Hinc et ex vers. 32, patet hoc festum Expiationis, ejusque ceremonias peractas fuisse decima die mensis septimi; quando scilicet Judaei frugibus jam collectis, otium habebant Deo vacandi, se expiandi, Deoque gratias agendi. Unde totus fere mensis septimus erat festus et sacer, ut patet Levit. XXIII. Hinc allegorice, mensis septimus est tempus gratiae, in quo septem spiritus Dei missi sunt in omnem terram, Apocal. V; in quo Christus sanctuarium aeternum ingressus est, trahens post se omnia saecula, inquit Radulphus. Nota: Festum Expiationis incipiebat a vespera diei nonae, et durabat usque ad vesperam diei decimae mensis septimi, ut patet Levit. XXIII, 32. Judaei enim sua festa celebrabant a vespera in vesperam; expiatio autem haec fiebat per pontificem, qui non tantum populum, sed et seipsum aliosque sacerdotes, quin et templum adeoque Sanctum sanctorum expiabat, ut patet vers. 33.
16:31
31. Sabbatum enim requietionis est. — Hebraice est, sabbatum sabbati, sive quies quietis est, q. d. Summa quies hoc die vobis colenda et adhibenda est; celeberrima enim festa Judaeis erant haec duo: primo, sabbatum; secundo, dies hic expiationis. Unde nec in eis licebat cibos parare, quod tamen aliis festis permissum erat, ut patebit cap. XXIII, vers. 27.
16:32
32. SACERDOS QUI UNCTUS FUERIT, — q. d. Qui consecratus fuerit pontifex per unctionem capitis et manuum; hac enim unctione initiatur et consecratur ipse.
16:34
34. UT ORETIS. — Vos, o pontifices, deinceps secuturi; soli enim pontifices poterant expiare et solemniter orare hac die. FECIT IGITUR (Moses) SICUT PRAECEPERAT DOMINUS MOYSI. — «Moysi,» id est sibi, est hebraismus. Porro «fecit,» non celebrando festum Expiationis, ut vult Lyranus: hoc enim celebrandum erat mense septimo; haec autem gesta sunt mense primo, uti ostendi initio capitis: «fecit» ergo, id est promulgavit Moses populo hanc Dei legem de festo Expiationis, suo tempore, puta mense septimo, in Chanaan servando; hoc enim praeceperat ei Deus, vers. 2.
16:1
v. 4 « Locutusque est Dominus ad Moysen post mortem duorum filiorum Aaron, quando offerentes [ignem alienum] tnterfecti sunt », — Hebr. : quando appropinquaverunt coram. Iahve et etc. teret eum d altare accedere, et quo supplicationum rita propitium faceret Deum, uti ne in ea ipse incurreret, in quae incurrerant filii sul, incaute Bi inconvenienter accedentes m altare Dei » (0Or.) —
16:2
v. 9 « et praecepit ei dicens : Loquere ad. Aaron fratrem tuum, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est intra velum » nz»z | (Ex. 26,31 sqq.), ergo velum interius, sanctum sanctorum separans a sancto, « coram propitiatorio, quo tegitur arca, ut non moriatur », sicut filii sui (Ca?.), « quia in nube apparebo super oraculum ». Potissima ratio est Dei praesentis reverentia, qui non est pro hominis lupraesens adsit, irreligiosis peccatum non impunitum dimittet (Bonfr.). « Nubes », inquit Ians., « non videtur esse fumus solus thymiamatis, sed vera nubes, quae oraculum implebat et propter obscuritatem sancti sanctorum , maxime accedente fumo thymiamatis, distincte videri non poterat ». Putat, eam. nubem (cf. Ex. 13,21; 19,9. 16; 24,15 sq.; 33,9 sq.; 34,5; 40,32 sqq.) in sancto sanctorum tiae. At eiusmodi permanentis miraculi adstruendi non est sufficiens ratio. Unde cum Syr. plerique nubem interpretantur eandem atque v. 13, e combustione thymiamatis subortam. Neque cum Bonfr. asserendum est, in hac nube apparere consuevisse formam aliquam humanam indistinctam , divinae praesentiae indicem, cum eliam eiusmodi permanentis portenti asserendi sufficiens ratio non perspiciatur. Illum combusti thymiamatis vaporem voluit Deus esse suae specialis praesentiae indicem, ita ut, quoties is adolente pontifice ascenderet, toties Deus specialem largiretur praesentiam, preces benignius exaudiens etc. Ita suam manifestabat praesentiam et apparebat. Arg. — Pontifex vestes simplicis sacerdotis indutus duas victimas pro peccato offert, hircum pro Azazel in desertum dimittit. Qui ritus v. 6-10 compendio, v. 11-22 fusius describitur. Postea pontifex lotus suasque vestes indutusholocaustum offert v. 23-25. Specialia quaedam in his sacrificiis observanda v. 26-28 traduntur. v. 3 Hebr. absolute incipit : In. his ingrediatur Aaron in. sanctuarium, ubi nN2 opponitur praecedenti nv 522. Ergo : non omni tempore ingredietur, sed tum solum quando habuerit etc. In lege v. 29. 3^ accuratius etiam tempus limitatur —
16:3
v. 3 « nis? haec ante fecerit : vitulum pro peccato » suo (v. 6) « offeret, et arietem in holocaustum ». Induebatur vero ea occasione pontifex primum (cf. v. 23 sq.) non pontificales vestes pretiosas (Ca?.), sed cultu minorum sacerdotum incedebat (Men.), « quod esset moeroris dies et afflictionis, quod ad expiationis officium attinebat » (Sa).
16:4
v. & « Tunica linea » — Hebr. habet vp, memor fortasse distinctionis inter vspn *3a2 et "wn "732 (Ex. 31,10; 35,19; 39,1. 11), quam perobscuram esse monebamus — « vestietur, feminalibus lineis verenda. celabit, accingetur zona linea, cidarim lineam imponet [capiti]. Haec enim vestimenta sunt sancta , sua », v. Y « duos hircos stare faciet coram Domino, in ostio tabernaculi testimonti »,
16:8
v. 8 « mittensque super utrumque sortem » , de qua videas, quae ad 1 Reg. 10,20 sqq. dicebamus, « unam Domino et alteram capro emissario »,
16:9
v. 9 « cuius exierit sors Domino, offeret illum pro peccato » ,
16:10
v. 10 « cuius autem in caprum emissarium, statuet eum vivum coram Domino, ut fundat preces super eo, et emitlat eum in solitudinem ». . Solemnis hic de Azazel disputatio. Primum textus lustremus. v. 8, sicut hircus unus tribuitur 05, ita alter tribuitur SN y». Alter hie v. 10 dimittitur NS nmuTaen ad Azazelem in desertum ; v. 21 ín desertum; v. 22 353 VON ow, in terram determinatam (cf. Iob 22,28 vocisque in lingua chald. significationem) im desertum. Iam tres potissimum vocis )NSY in medium proferuntur expositiones. Prima expositio est personalis : v. 8 nq refertur ad personam, ergo item »y Ny. Argumentum, si solus v. 8 spectetur, rem suadet, non tamen evincit. Attende quoexpressiones duabus tesseris, per quas sors definiretur, inscriptas. Ita duae illae similis construelionis expressiones referentur proxime ad duas inscriptiones omnino persona. Praeterea constructio manet omnino plana, etsi oy supponatur non ad personam referri. Finge regem rempublicam aliquam bello opprimere conantem. Ruunt in proelium milites, hi « Pro rege », illi « Pro libertate » conclamantes. An non est plana sententia? an sequitur, libertatem esse personam? — $i ex illis interpretibus quaeras, quam ipsi personam intelligant, cacodaemonem inquiunt alicubi in deserto sedes habere creditum. At hypothesis haec nullam habet archaeologicam probabilitatem. Nullibi in Pentateucho vel etiam in tóto V. T. cacodaemon nomine Azazel commemoratur; neque apud populos Hebraeorum aífines talis superstitionis ullum reperitur vestigium. Non suffieit generalis assertio, Arabes, imo Hebraeos (IS. 13,21; 34,14; Baruch 4,35; Tob. 8,3; Matth. 12,43; Luc. 11,24; Apoc. 18,2) deserta daemonibus pro sedibus attribuisse. Apud ipsos Rabbinos ita sera et rara habetur daemonis Azazel mentio, ut non ex antiqua traditione derivata, sed e nostro textu conficta merito censeatur. Idem dicendum de superstitione quorumdam Gnos- (icorum (Iren. c. haer. I. 15; M. 7. 628. 1474 et Epiphan. Haer. 34,11; M. 41. 605) et Iuliani (Cyrill. Alex. c. Iulian. IX; M. 76. 960 sqq.). Uno autem ore antiqui scriptores sacri contra hoc figmentum insurgunt : Theodoret., Cyrill., Hesych., Proc. Uterfierent superstitionis. Quam obiectionem ut infirment, recentiores aliqui supponunt, agi de superstitione aliqua antiquissima, praemosaica, cuius Moysis aequales significationem iam ienoraverint. Suppositio est gratuita, eiusmodi obsoleta superstitio ceteris facilius abolescebatur, facile certe explicatione aliqua divinitus addita cor- Altera expositio est etymologica , ONG v derivans ab 5Y capra seu hircus, et OSN ire, ergo hircus abiens. « Quod omnes urgere solent, ;3y capram significare, non hircum, non ita certum. est» (Ges. in Thes.). Huic derivationi accensendae sunt Vulg. caper emissarius, LXX &norounatoc, Symm. vodyog ánspyÓusvoc vel dotígsvos. Sed ex- emissarium? Unde expressionem omisit Vulg., LXX vertunt cic t7|v àxozoyz)jy ( n. Hinc Rabbini expositioni etymologieae copulavere localem , ut DSNTY, nomen a caàpro eunte seu emisso petitum, evaserit nomen montis alicuius non longe a monte Sinai dissiti, quo caper emitteretur (cf. Critiei Sacri) Adverte v. 22 caprum emitti in terram determinatam, et quidem in desertum; ubi loco inm terram determinatam exspectes utique expresssionem OSNTUS. Dicas ergo ND reapse nomen fuisse, incertae utique derivationis, montis vel tractus a monte Sinai parum dissiti, quo caper ille, quamdiu Hebraei ib. versarentur, dimitteretur; cumque oTN3y5 inscriptum esset uni duarum tesserarum, quae singulis annis hac in re adhiberentur, etiam postquam Hebraei a monte Sinai discessissent, perseverasse expressiones unam Azazeli et mittere Azazelum, in desertum; tamen, quo expressionum sensus magis claresceret, v. 22 pro osNy5 scriptum esse in terram determinatam. Ergo, ubicumque Hebraei expiationis die castra haberent, determinabatur locus, qui primi illius oTNSY partes susciperet, imo nomen gestaret, quoque caper ille emitteretur. ut asseratur Azazel esse non daemonis cuiusdam, sed ipsius Dei antiquum aliquod brevique penitus obsoletum nomen. Cf. Syr. ONTSY, lectionem unius apud Kemnic. codicis ONSNSY; item Levy ad nomen OST referentem veterem quamdam fabulam, comparantem nomen osN3SY nomini 5sesTy, Ergo nomen primitus fuerit oNTTY, « Deus fortis », nomen secundum quorumdam etymologiam idem cum nomine El Schaddai. Deo solo quidem nomine Iahve invocato sacrificium offerebatur (v. 11), at eur non ad eundem antiquo aliquo nomine appellatum dimitteretur caper? Fortasse hic quoque Moyses antiquum aliquem ritum novae religioni adaptabat. Ritus eo certe aevo ortus est, quo populus non desertum incolebat, sed fertilia arva prope desertum aliquod. Hircus, qui immolabatur, utique erat typus Christi : Hebr. 9,11 sqq. Hircum emissarium typum agnoscere non cogeris. Et Theodoret. quidem in duobus hircis adumbratas credidit duas Christi naturas, Proc. in deserto coelum, Rup. in hirco emissario antichristum, Cf. Cyrill. Alex. ep. 41; M. 77. 204 sqq. — Apte Theodoret. eum hircum emissum comparat avi 14,7 in purificatione leprosi dimissae. v. 6-10 totus sacrifiei ritus breviario desceribebatur; iam v. 11-114 sacrificium vituli, v. 15-19 sacrificium hirel, v. 20 sqq. emissio capri emissarii fusius describuntur. H?s rite celebratis inito v. 11 infelicius Vulg. supplevit. Praeterea narrationis inversionem /azs. in eo cernit, quod primum v. 11 vitulus immolatus narretur eiusque sanguis in sancta sanctorum illatus , dein v. 15 hireus immolatus eiusque similiter illatus sanguis, cum tamen secundum Hebr. 9,7 « semel in anno » tantum pontifex sancta sanctorum sit ingressus. At apostoli expressio non est ita mechanice interpretanda : « semel in anno » ingreditur, qui unicae solemnitatis occasione ingreditur. An pontifex ante ingressum in sancta sanctorum thymiama iam imponebat prunis? an « semel» ingrediens et thuribulum et duo vasa sanguinem vituli et hirci v. A4 « [His rite. celebratis], offeret vitulum », qui est pro se, « et rogans pro se et pro domo sua, immolabit eum »;
16:12
v. 19. « assumptoque thuribulo » (cf. Ex. 25,38 et Calm. h. 1), « quod de prunis altaris umplevertt, et hauriens manu », seu verius manibus, « compositum thymiama [in] incensum » (cf. Ex. 25,6), « ultra velum intrabit [in sancta] » sanctorum , — a/tare, quod est ante Dominum , existimabat Bonfr. solum intelligi posse altare thymiamatis. Melius reliqui intelillud vere etiam erat ante Dominum (cf. v. 18), cum, quae in illo immolabantur, coram Domino 1,5 immolarentur (Dillm.) —
16:13
v. 13 « ut positis super ignem aromatibus , nebula eorum |et vapor] operiat oraculum , quod est supra lestimonium , et non moriatur » « ob neglectas sacras ceremonias » (Men.). v. 1* « Tollet quoque de sanguine vituli, Quia v. 5 dicitur pontifex agere cum sanguine hirci, sicut egerat cum sanguine vituli , sequitur v. 14 map n2 '39 oy expressius idem edicere, atque v. 15 r2» ov : aspergebat sanguinem super faciem propitiatorii orientem versus, i. e. « contra faciem eius orientalem, quae oceurrebat statim in ingressu et obversa erat pontifici tendenti recta versus occidentem. Pontifex enim eo situ corporis aspergebat versus propitiatorium , sicut Iudaei orabant, facie sc. conversa in occidentem. Tametsi aliqui perperam putent, pontificem ingressum in sancta sanctorum praetergressum fuisse. arcam et, vertendo se versus orientem, aspersisse propitiatorium » (Ilanms.). n2» 25 v. 14 sq. edicit, pontificem non latus solum propitiatorii obversum , sed humum quoque ante propitiatorium aspersisse.
16:15
v. 15 « Cumque mactaverit hircum pro peccato popult , inferet sanguinem eius intra velum, sicut. praeceptum est de sanguine vituli, ut aspergat e regione oraculi », Hebr. super propttiatorium et ante propitiatorium,
16:16
v. 45 « et ezpiet sanctuarium » , quod veluti pollutum habetur hominum peccatis (Ca?.), « ab mmmunditiis filiorum Israel » legalibus (Ca?.), contra leges de mundis et immundis contractis, « et a praevaricationibus eorum », gravioribus peccatis non mere legalibus, « cunctisque peccatis ». Sed loco ultimae copulae Hebr. habet 5 (cf. v. 91; itemque 5,3; Ex. 28,38), ergo peccata duas priores naevorum classes resumit et complectitur. « Juxta hunc rivocatur, « quod. fixum est » — ovn, quod habitat, ab eadem radice atque 1273 Ex. 26,1 etc. — « Znter eos in medio sordium [habitationis] eorum », « inter illos impuros et contaminatos » (Vaf.). Vide, quomodo impurorum societas vel propinquitas contaminet coram Deo; ceterum erant omnia illa peccata hominum, qui ad illud sanctuarium convenirent adoratum , ad illud pertinerent, quandoque etiam in illo legalis defectus rei invenirentur.
16:17
v. 17 « Nullus hominum » , « quibus alioqui permissus est in tabernaculum aditus, uti sacerdotes et levitae » (Caé£m.), « stt in tabernaculo , quando [pontifez| sanctuarium Israel, donec egrediatur ». « Praecepti ratio erat, tum ad reverentiam Dei, qui in sanetis sanctorum quasi residebat, excitandam ; tum ne quis reducto per pontificem velo provocaretur ad inspiciendum ea, quae illic erant » (Sy/v.).
16:18
v. 18 « Cum autem exierit ad altare, quod coram Domino est, oret pro se, et sumptum sangwinem vituli atque hirci fundat super cornua eius per gyrum »,
16:19
v. 19 « aspergensque digito septies exptet et. sanctificet illud ab àmmunditüs filiorum Israel ». v. 18 exierit refertur ad. v. 15 enferet : sicut sanctuarii interioris expiatio constat imprimis sanguine asperso versus propitiatorium, ita reliqui tabernaculi expiatio potissimum | constat eiusdem sanguinis aspersione a//ari holocaustorum facta.
16:20
v. 90 « Postquam emundaverit sanctuarium et tabernaculum et super caput eius, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel et unzversa delicta [atque] » (cf. v. 16) « peccata eorum; quae imprecans » , Hebr. imponens, « capiti eius emittet 2llum per hominem paratum in desertum » , « ubi devoretur a feris, et hoc modo peccatis debitas poenas in ipsum translatas luat » (Men.). Neque tamen solae poenae (Bonfr.) hirco imponuntur, sed ea ipsa, quae modo pontifex confessus fuerat, peccata. Ad quaestionem vero, quomodo hircus portare potuerit peccata, vere respondet Sa, portasse, quatenus fuerit figura Christi. "AzaE Aeyoóysvov "ny derivant ab ny, ?s qui tempore opportuno adest : qui si adsit fortuito, vertes cum lectione LXX »xoapiuov; si e condiceto, cum Vu/g. LXX Chald. paratus. Prius praeplacet : ad hoc retur laicus.
16:22
v. 292 « Cumque portaverit hircus » super se « omnes tniquitates eorum in. terram solitariam », seu verius determinatam, ad hoc designatam (v. supra), « e£ dimissus fuerit in deserto », perperam hunc versum Vw/g. dependentem fecit a sequenti : pontifex sane v. 23 non exspectabat, donec ille homo hircum dimisisset :
16:23
v. 23 « revertetur Aaron » ab ostio atrii (Bonfr.), quo hircum laico traditurus processerat, « in labernaculum testimonii, et depositis vestibus » lineis (v. 5), « quibus prius indutus erat , cum intraret sanctuarium , reliclisque ibi » , v. 9h « lavabit carnem suam in loco sancto » , sane potissimum ob attactum caprum emissarium , « endueturque vestibus suis » pontificalibus sacris , dibus in sacrificiis POPHODIUR semper uteba- Breviter subiicitur, quid agendum supersit pontifici, quid viro qui quam egressus » de loco sacro, ubi lavabatur et vestiebatur, ad altare « obtulerit holocaustum suum ac plebis », duos sc. arietes v. 3. 5, lavabit vestimenta sua et corpus aqua », eum contactu eius capri contahircum, qui pro peccato fuerant tmmolati, et quorum sanguis illatus est in sanctuarium, ut ezpiatio [compleretur| », excepto adipe
16:27
v. 25, « asportabunt foras castra, et combwurent igni tam pelles , quam carnes lavabit vestimenta sua et carnem aqua , et sic ingredietur in castra ». Quem ritum Ca/m. censet non improbabiliter in omnibus sacrificiis pro peccato esse observatum.
16:29
v. 29 « Erttque vobis hoc legitimum sempiternum », lex usque duratura, quamdiu expiatio indicetur. At certum est, non mere internum afflictionis genus die observari consuevisse (cf. Act. 27,9) : PAilo, de vita Moysis IH. - EU "AC MBEROLBOUM. 05 E Hebr.in emundationem omnium etc. : « coram Domino mundabimini » E Cum secus coram Domino ea dicantur fieri, quae prope sanctuarium fiant, sensus verborum h. l. videtur esse is, ut iubeantur Hebraei eo die ad sanctuarium convenire; eiusmodi mandatum nondum erat datum, certissime tamen a Deo intendebatur. Duas alias significationes suggerit Tos/. : ut coram Domino idem h. 1. sonet atque « ante propitiatorium », sed minus apte specialior hie sensus redderetur ea expressione, quae secus nihil edieat nisi « prope sanctuarium », « ante velum »; et ut coram Domino idem sit atque « vere », at non magis vere, atque ceteris ceremoniis, hoe expiationis ritu mundabantur Hebraei. Fita v. 31 « Sabbatum. [enün| requiettonis est » vobis, « et affligetis animas vestras » leiunio « a vespera usque ad vesperam » (23,32) « religione perpetua ».
Arg. — Indicitur solemnitati dies fixus, ieiunium, requies sabbatica, conventus sacer. Solus pontifex expiationem peraget, vestes simplicium sacerdotum indutus. | Una est brevis haec pericope, quae formula « Erit vobis lex perculeatur legis finis : cof. 11,47; 13,59; 15,57; 15,31.
16:32
v. 32 « Expiabit autem sacerdos, qui unctus fuerit, et. cutus manus initiatae sunt, ut sacerdotio fungatur. pro patre suo », ergo pontifex (cf. 1,3. 16). Non alius quam pontifex expiationem peraget, et quidem ut iam v. ^4 dicebatur, vestibus lineis humilioribus indutus : « /ndueturque stola (inea », seu potius vestibus linels, « et vestibus sanctis ». Copulam praeter Vulg. Syr. ignorant omnes. E v. 23 sq. colligitur, expiationem peregisse pontificem vestibus lineis indutum, necnisi pro sequente holocausto assumpsisse vestes pontificales seu sacras. Textus noster primitus de solis utique vestibus | lineis agebat, illud vestes sacras fortasse mendose in textum irrepsit.
16:33
v. 83 « Et ezpiabit sanctuarium et. tabernaculum testimonii atque altare, sacerdotes quoque et universum populum ».
16:34
v. 3& « Eritque vobis hoc legitimum sempiternum , ut oretis », seu verius ad expitandum, « pro filis Israel |et] pro peccatis eorum semel in anno. Fecit igitur » Mosi »; festum quotannis observari coeptum est. Loco « Haec est thora » énseribitur huie legi formula synonyma | « Hie est sermo, quem mandavit lahve ». Singulae paragraphi v. 3. 8... 10. 13 ordiuntur formula *ww 5wov? n'ai vow vow (ef. cap. 13; 15), cul tribus extremis textibus additur moxn3 ^an "3n yo*. Desinunt in imprecationem v. 9. 10. 1^. 16 : « peribit de populo suo », vel similia. Lex solemniori orditur alloquio : « Loquere Aaron et filiis eius et cunctis filiis Israel », quod item 292,18 legitur, quando post leges aliquas ad solos Aaronitas directas oratio redit ad leges toti populo imponendas enarrandas. Cf. dicenda ad 21,954. Nulla autem earum elausularum, quas 11,4 sq. notabamus et inde a cap. 18 frequenter offendemus, huie capiti adscribitur. Non est illud pars sequentis Thorae Sanctitatis. Ipsa /ex principalis est brevissima : agit ea v. 3-7 de mactationibus, elauditurque formula « legitimum sempiternum hoe erit illis in genepraecise tempore in deserto nata sit haec lex : sc. Hebraeorum plures, Aegyptiorum sacris superstitiose addicti, eas mactationes, quas non ante tabernaculi ostium peragebant, faciebant in honorem nv, i. e. numinum hircorum formam indutorum. Porro huic legi v. 3-7, adhibita alloquii divini forma truncata (« Et ad ipsos dices »), adscribuntur appendices tres, veluti canones tres capitulo alicuius concilii oecumenici subiecti, quae v. 9. 10. 1'^ (cf. v. 4) in clausulam huius fere formae desinunt : « interibit de populo suo ». Eae non solos spectant Israelitas, sed alienigenas item intra eorum fines degentes, et sanciunt 1) v. 8 sq. intra eos fines holocaustum alii quam lIahve offerre nefas esse, 9) v. 10 sanguinem non esse comedendum, 3) v. 13 sq. sanguinem animalium mundorum, qui sacrifieis nequeant adhiberi, in terram esse effundendum. Versui 10 rursum v. 11 sq. adscribitur ratio non comedendi sanguinis, eademque v. 1* repetitur. Tandem toti documento v. 3-1^ vel, si dicere mavis, duabus extremis appendicibus accedit appendicula v. 15 sq. describens purificationem hominis, qui carnem comedisset animalis non rite mactati. Si quaeris, cur haec de mactationibus lex h. I. inseratur, aliam rationem equidem non invenio, nisi brevi post tempus 16,1 descriptum a Deo haec praecepta esse edita; et si quaeris, cur eo praecise tempore sint edita, suggeram eo praecise tempore fuisse necessaria, quod Israelitae liberius tum superstitione delinquerent in mactando et sanguinem comederent. Hoc alterum reapse videtur constanter fuisse reprehendendum : cf. 3,17; 7,26 sq.; 19,206; Deut. 19,16. 23; 15,23. Quaeres praeterea, utrum novam hane legem Moyses ediderit, an prius exsistentem nomine lahve tantummodo promulgaverit. Vetitum comedendi sanguinis editum est tempore diluvii, sed videtur plurimum esse neglectum , ut necesse habuerit Moyses vetiti rationem v. 11 sq. 14 bis inculeare. Legem, ut omnes mactationes essent sacrae, fortasse ipse primus introduxit, quo superstitionem reprimeret (v. 7). Si lex ante ipsum exstabat, plurimum utique negligebatur. Eam h. ]. Moyses potissimum intendebat, reliqua appendieum loco subiiciebat. Arg. — Boves, oves, caprae non alibi quam ante ostium tabernaculi, non alio ritu nisi hostiarum pacificarum mactentur. Quae lex ad advenas non extenditur. 17,1-7 cum Aug. plerique intelligunt de illis solis bobus, ovibus et capris, quae j pro sacrificiis mactabantur; aiuntque illud prohiberi, ne eiusmodi sacrificia ubilibet locorum, a non sacerdotibus, daemonibus offerrentur. At cur non eadem lex ad sa- . - crificia turturum vel columbarum extenditur? Appellant v. 5, ubi illa animalia im- | molanda praescribuntur ritu hostiarum pacificarum ; haud credendum censent eo ritu immolata esse, quotquot animalia pro cibo mactarentur. Provocant ad Deut. 12,15 sq., ubi animalia pro cibo mactari permittuntur in urbibus, sanguine non altari illito, — - sed in terram effuso. Sed haee permissio illico v. 20 sq. restringitur ad tempus, S quando Deus dilataverit terminos populi, et ad loca a sanctuario remota. Quare e Deut. illud potius efficitur, ante terrae sanctae ingressum reapse omnia illa animalia ad sanctuarium fuisse mactanda. Igitur Theodoret., Calm. censent, 17,1-7 referri ad quaslibet boum, ovium, caprarum mactationes, eorum sc. animalium, quae pro hostiis item pacificis offerri poterant. Haec semper erant mactanda ritu sacro, adeps | : Deo adolenda (3,16), pectuseulum et armus concedenda sacerdoti (7,31 sq.) : hineque de omni mactatione dicitur v. 5 « immolent eas hostias pacificas Domino ». Recordare, hostias pacificas vix non totas a laicis comedi consuevisse, neque grave fuisse de singulis animalibus mactandis adipem tribuere Deo et pauca quaedam lautiora. permittere sacerdotibus. Crediderim Hebraeorum ante Moysen eum fuisse morem, ut, quotquot mactarentur pecora, mactarentur ritu pacificorum (cf. Gen. 31,54; Ex. 18,12); at irrepsisse abusum ut quilibet, etiam non sacerdotes, mactarent ubilibet, ino daemonibus. Hos abusus h. l. Deus per Moysen praescindit, moremque ad antiquam revocat puritatem. Qui facile retineri poterat, quamdiu Hebraei in deserto E circa tabernaculum collecti perseverarent : at terram sanctam ingressis concedenda necessario erat indulgentia aliqua, quam Deut. 12 promulgat. Cf. 1 Reg. 14,32 sqq. | Ilud tamen cum Deut. pugnare aliqui censent, quod Lev. 17,7 lex omnis macd tationis ritu sacro peragendae dicatur fore « legitimum sempiternum illis et posteris : eorum ». Haec verba adscribuntur appendiculae v. 7 ambigique potest, an ad legem v. 3-6 referantur. Quo etiam concesso, ius est legislatori mutandae non legis solum, — — sed etiam durationis legi primum praestitutae. Tandem non ipsa prior lex revocad tur, sed eius aliqua indulgentia seu dispensatio conceditur : dispensatio vero, sive i ; particularis sive generalis, maxime si pro definito tempore certisque circumstantiis " concedatur, minime tollit ipsam legem. Quod Deut. 12,15. 20 esus carnium profanus. E concedatur, prodit exstitisse tum legem aliquam illum prohibentem, sc. Lev. 17; " pro iis, qui prope sanctuarium incoluerint v. 21, nulla dispensatio conceditur. Si-- d mul Deut. omnino supponit et tuetur, unicum dari sanctuarium et altare. Cf. Hoo- 1 nacker p. 42 sqq. b Cap. XVI
16:2
ARCA (DELL'ALLEANZA), ARCA DELLA TESTIMONIANZA
… Mosè avrebbe agito similmente nei riguardi di Dio. Jahweh era «assiso sui cherubi» (I Sam. 4, 4, ecc.) del propiziatorio, e più esattamente sullo spazio tra le loro ali, ove appariva «nella nube» (Lev. 16, 2), e parlava a Mosè (Ex. 25, 22) e ad altri. …
PROPIZIATORIO (EBR. HAPPŌRETH, SETTANTA ἘΝΑΣΤΉΡΩΝ)
… I Settanta, che in Ex. 25, 17 fanno sentire la forza aggettivale di ἐναστήρων (ἐναστήρων ἐπίθεμα), l'usano poi abitualmente come sostantivo neutro (ibid. 25, 18-24; 31, 7; 35, 12; 38, 5-8; Lev. 16, 2, 13 sgg.; Num. 7, 89 ecc.).
16:3
Oltre la direzione suprema del culto, la più importante funzione speciale del pontefice era l'annuale espiazione (v.) del kippūr (Lev. 16, 3-34): dopo aver sacrificato per sé un giovenco per il peccato, entrava «oltre il velo» e nel «santissimo» incensava e spalmava il «propiziatorio» sull'arca dell'alleanza con il sangue …
16:5
CAPRO EMISSARIO. - Uno dei principali riti prescritti da Mosè per il gran giorno dell'espiazione (v.; cf. inoltre Lev. 16, 5-26 ed il trattato della Mišnah Jōmā'). …
16:6
numerosi esegeti, cattolici e razionalisti, i quali però dissentono circa il significato della destinazione del c. «ad 'āzā'zēl». Lev. 16, 6 sembra appoggiare questa spiegazione: vi si dice difatti che nel gettare le sorti su i due capri, una era «per Jahweh», l'altra «per 'āzā'zēl»: ora l'opposizione tra Jahweh e 'āzā'zēl …
16:8
… Al mattino si sorteggiavano due capri offerti dalla comunità israelitica: l'uno da immolare a Jahweh, l'altro come c. e., destinato cioè ad essere cacciato nel deserto (Lev. 16, 8: «una sorte per Jahweh, l'altra per 'džā'zēl»). …
… In Lev. 17, 7 è severamente proibito di sacrificare ai iē'irīm (Volg. daemones); in Lev. 16, 8-10 'Azā'zēl, connesso con i iē'irīm, è uno spirito maligno opposto a Jahweh. …
… L'essere essenzialmente perverso era 'Azā'zēl, concepito come demonio del deserto, su cui veniva scaricata ogni colpa di Israele nel rito annuo dell'espiazione (Lev. 16, 8-22). Il S. biblico è un'entità senza analogie in altre religioni. …
16:11
PROPIZIATORIO (EBR. HAPPŌRETH, SETTANTA ἘΝΑΣΤΉΡΩΝ)
Nel giorno dell'espiazione il sommo sacerdote aspergeva il p. prima con il sangue di un giovenco, poi con quello di un capro (Lev. 16, 11-15). L'importanza che si annetteva al p. è insinuata anche dall'espressione bēth hākhappōreth («casa del p.»; I Par. 28, 11), per indicare il Santissimo. …
16:16
… L'orrore dell'impurità potrebbe spiegare il loro celibato (cf. Lev. 16, 16-18), sebbene Giuseppe ne dia per motivo la disistoria della donna ritenuta sposa infedele (Bell. …
16:20
… stabilito a riguardo dei leviti: « Cumque levitae fuerint coram Domino, ponent filii Israel manus super eos »; o delle vittime per il sacrificio: Ex. 29, 10-11: « Imponent Aaron et filii eius manus super caput vituli, et mactabis cum in conspectu Domini »; Lev. 16, 20-21, per il sacrificio del capro emissario è prescritto: « Offerat hircum viventem, et posita utraque manu super caput eius, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel »; altri esempi …
16:21
… Il sommo sacerdote, compiuti i riti nell'interno del Santuario, imponeva le mani sulla testa del c. rimasto vivo, «confessando sopra di lui tutte le colpe e tutti i peccati degli Israeliti» (Lev. 16, 21; cf. la formula in Jōmā', VI, 2). Con quest'atto s'intendeva trasferire sull'animale i peccati di tutto il popolo, di modo che, divenuto carico di peccati e quasi la personificazione …
… confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel »; altri esempi ibid. 1, 4; 3, 2; 4, 4.24. 29.33; 8, 14.18.22; 16, 21; Num. 8, 12; II Par. 29, 23 ecc. Questa i. d. m. sulla vittima, secondo la natura del sacrificio, veniva fatta o dal sommo sacerdote (cf. Lev. 16, 21), o dai sacerdoti semplici (cf. ibid. 4, 4; 8, 14.18.22), o dai leviti (cf. Num. 8, 12), o dai seniori del popolo (cf. Lev. 4, 15), o da tutta l'assemblea presente (cf. II Par. …
16:22
… VI, 2). Con quest'atto s'intendeva trasferire sull'animale i peccati di tutto il popolo, di modo che, divenuto carico di peccati e quasi la personificazione del peccato, venisse fatto scomparire e con lui scomparissero pure i peccati del popolo (cf. Lev. 16, 22).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.