1 Giovanni
Epistola B. Joannis Apostoli PrimaIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Vi è molta diversità nella tradizione dei primi secoli: la maggiore o prima è uno scritto homologoumenon, cioè ammesso da tutte le Chiese cattoliche. Così la I Io. è dichiarata da Eusebio, mentre la II e III vengono riferite, come non ovunque conosciute nei primi tempi, tra gli ἀντιλεγόμενα (Hist. eccl., III, 25,1: PG 20, 68 sg.).
In realtà neppure la I Io. fu accettata da principio dalle Chiese della Siria, nel canone delle quali fino a s. Efrem non è nominata nessuna epistola cattolica (U. Holzmeister, Prima Petri, Parigi 1938, pp. 137-44, cita i singoli scrittori).
Per la I Io. si hanno testimonianze fin dai Padri apostolici: Papia, come riferisce Eusebio (Hist. eccl., III, 39, 17: PG 20, 300) « si serve di testimonianze desunte dalla I Io. »; Policarpo, 7, 1 la cita: « Chiunque non confessa » (ed. F. X. Funk, p. 648). Il Frammento muratoriano (lin. 69): « Iohannis duae in catholica habentur ». Clemente Alessandrino scrisse un commento (PG 9, 733-38), ed usa la lettera negli altri suoi scritti. Similmente Teoruliano e Cipriano (Scorpiace, 12; Ep. 23, 2: PL 2, 171), e lo scritto De sing. Clericorum, 30 (PL 4, 937; CSEL, 3, 3, 206). Ireneo cita la I e II Io. (C. H. …
Haydock
This epistle was always acknowledged for canonical, and written by St. John, the apostle and evangelist. At what time and place, is uncertain. It is sometimes called the Epistle to the Parthians, or Persians. The chief design is to set forth the mystery of Christ's incarnation against Cerinthus, who denied Christ's divinity, and against Basilides, who denied that Christ had a true body; with zealous exhortations to love God and our neighbour. (Witham) --- The same vein of divine love and charity towards our neighbour which runs throughout the gospel, written by the beloved disciple and evangelist, St. John, is found also in his epistles. He confirms the two principal mysteries of our faith: the mystery of the Trinity, the mystery of the incarnation of Jesus Christ, the Son of God. The sublimity and excellence of the evangelical doctrine he declares: "And this commandment we have from God, that he who loveth God love also his brother;" (Chap. 4:21.) and again, "For this is the charity of God, that we keep his commandments; and his commandments are not heavy." (Chap. 5:3.) He shews how to distinguish the children of God from those of the devil; marks out those who should be called antichrists; describes the turpitude and gravity of sin. Finally, he shews how the sinner may hope for pardon. It was written, according to Baronius's account, sixty-six years after our Lord's ascension. (Challoner) --- The effect of all is to prove the certainty of the Catholic faith, and to renounce all heretics and schismatics, who entice persons from the true saving faith.
Douay 1582/1609
OF S. Iohn vvas said in the Argument before his Gospel. Novv here folovv his three Epistles: one to al Catholikes (though Higinus ep. 2. to. 1. Cōcil. August. li. 2. Euang. quaest. q. 39. some auncients do cal it, Ad Parthos:) the other tvvo being very short, vnto a certaine Ladie, & to one Gaius. The effect of al is, to vvitnes vnto them the certaintie of the Catholike faith, and to exhort them to continue still in it: also to loue the Catholike Church. and so, neither to become heretikes, nor Schismatikes: but rather to auoid al such, as the forerunners of Antichrist, and to remember, that Catholikes neede not to goe to schole to any such Masters, hauing at home in the Catholike Church, the doctrine of the holy Ghost him self, vvho vvas giuen to the Church visibly in the beginning, to leade her into al truth, and to continue vvith her for euer. Therfore he saith. That vvhich you haue heard from the beginning, 1. Ioh. 2. v. 24. let it abide in you. Likevvise a litle after. v. 27. and ep. 2. v. 6. This is the commaundement, that as you haue heard from the beginning, you vvalke in the same, because many seducers are gone out into the vvorld. and v. 8. & 9.
And not only thus in general, but also in particular he expresseth the pointes vvhich the heretikes did then call in question. Some vvere about Christ him self. for they denied that IESVS is Christ, that he is the very sonne of God, that he is incarnate. Ep. 1. c. 2. v. 22. and Ep. 2. v. 7. And against such it vvas that he vvrote his Gospel also, as he there signifieth. Ioh. 20. v. 31. Other pointes are about our iustification, De fid. & op. c. 14. against onely faith, and for good vvorkes, as also S. Aug. noted, vvhose vvordes vvere cited before. Herevpon he saith: If vve say vve haue societie vvith God, 1. Ioh. • & 5. and vvalke in darkenes, vve lie. Ep. 1. c. 1. Againe, He that saith he knovveth God, and keepeth not his commaundements, is a lier. Againe, This is the charitie of God, that vve keepe his cōmaundements, and his commaundements are not heauie. Finally, Children let no man seduce you, he that doth iustice, is iust, euen as he is iust. Ep. 1. c. 3. v. 7. 8. 9. likevvise c. 2. v. 29. and in deede in all the three Epistles through out, he doth inculcate good vvorkes and keeping the commaundements, against the heresie of only faith.
Cornely
8 22. — De tribus S. Ioannis Apostoli epistolis.
227. — I. DE S. IOANNE ÁPOSTOLO TRIUM EPISTOLARUM AUCTORE. Praeter Evangelium et Apocalypsin in canone tres epistolae S. Ioanni attribuuntur, quarum primam inter 4 ópoXoyojptvx, duas reliquas inter 7& &vrtAEyOptva recenset Eusebius. Quamvis prima omni inscriptione careat et aliarum auctor in inscriptione nomine suo proprio omisso se « Seniorem » (à mpsoGórepoz;) dumtaxat appellet, nullum tamen est dubium, quin omnes tres S. Ioannem Apostolum et Evangelistam habeant auctorem.
Continua a leggere 62 paragrafi
Atque primae quidem tanta est cum quarto Evangelio affinitas, ut eidem auctori utrumque librum adscribere cogeremur, etsi Patrum expressa et diserta testimonia non haberemus; S. loannem autem, Zebedaei filium, discipulum, quem dilexit Iesus, atque unum ex praecipuis Apostolis, Evangelii quarti esse auctorem iam demonstravimus. Attamen testimonia non desunt. Nam non tantum SS. Papias et Polycarpus, loannis Apostoli discipuli, epistolam nostram iam cognoverunt! , sed S. Polycarpi discipulus Irenaeus eam sub Ioannis nomine allegavit?, atque eadem aetate ecclesia romana teste Fragmento Muratortano, africana teste Tertulliano, alexandrina teste Clemente, syriaca teste Peschito eam S. Ioanni attribuerunt?. Neque ab illo tempore unquam hac de re dubitatum est, usque dum nostra aetate una cum Evangelio nostram quoque epistolam Neotubingiani S. loanni abiudicare scriptorique saec. 2. attribuere conati sint. Quorum obiectionibus eo minus hoc in loco immorabimur, quo certius Evangelium quartum et epistolam eidem auctori deberi constat *.
De 2. et 3. Ioannis haec tradit S. Hieronymus, postquam de prima disseruit : « reliquae duae, quarum principium est Senzor Electae Dominae et sequentis Senior Cato carissimo , loannis presbyteri asseruntur, cuius et hodie alterum sepulcrum apud Ephesum ostenditur, etsi nonnulli putant, duas memorias eiusdem loannis Evangelistae esse », atque de S. Papia disserens « a plerisque » tradi asserit « duas posteriores epistolas loannis non Apostoli esse sed presbyteri »*. Quid de Ioanne presbytero illo tenendum sit, quem solus Eusebius invenit, alibi diximus?; quia vero S. Hieronymi assertio, duas posteriores epistolas a plerisque presbytero illi adscribi, a multis iunioribus interpretibus latinis est repetita, operae pretium est inquirere, quinam tandem « plerique » illi sint. Mirum enim, quod huius sententiae in Patrum operibus, quae ad nos pervenerunt, vestigium nullum inveniatur.
Etenim inter « plerosque » illos certissime non sunt numerandi occidentales scriptores exeuntis saec. 2. Nam Tertullianus , quum diceret : « Ioannes in prima epistola negat nos esse sine delicto »?, eidem Apostolo saltem duas alias attribuit. Item S. Irenaeus saltem bis textum ex altera epistola desumtum « Ioannis discipuli Domini » esse asserit; eum autem hoc nomine Apostolum designare voluisse, non tantum ex toto opere eius apparet, in quo Ioannes semper hoc titulo prae reliquis Apostolis insignitur, sed etiam ex eo fit evidens, quod in secundo loco cum textu ex secunda epistola desumto alterum ex prima coniungit hac formula : « et rursus in epistola ait ». Neque inter « plerosque » illos numerandi sunt alexandrini Patres : nam Clemens Alex., « maiorem » epistolam Ioannis Apostoli allegans se etiam mznores eiusdem auctoris agnoscere prodit; exstat quoque eius « Adumbratio in 2. Ioannis », in qua nullum prorsus invenitur vestigium, quod de auctore dubitaverit ?. Origenes Apostolum Ioannem « per epistolas suas et Apocalypsin », sicut per Evangelium suum, tuba cecinisse tradit et alibi Ioannis epistolas tres esse numero refert 9, Origenis discipulo, S. Dionysio M., de loanne Apostolo 2. et 3. epistolarum auctore tam certo constitit, ut ex lis Apocalypsim non esse ab Apostolo scriptam demonstrare conaretur!!, Juniorum Patrum, qui paullo ante S. Hieronymum vixerunt aut eius aequales fuerunt, testimonia omnia afferre supersedemus; id unum adnotamus in omnibus catalogis librorum N. T., qui eo tempore in occidentali et in orientali ecclesia sunt editi (uno solo excepto), tres epistolas loannis enumerari nec ullo modo moneri, eas diversis auctoribus deberi !?; immo ipse S. Hieronymus eas non semel S. Ioanni Apostolo adscribit !3.
Cum satis magna igitur exaggeratione « a plerisque » epistolas Ioanni presbytero adscribi dixit S. Doctor. Nam profecto, si ex operibus superstitibus certum iudicium ferre nobis licet, paucissimi sunt, qui alteri auctori duas minores epistolas attribuerunt. Inter quos forte numerandus est scriptor ille, qui in Fragmento Muratoriano nobis canonem antiquissimum ecclesiae romanae reliquit. Etsi enim de quarto Evangelio loquens complures eiusdem auctoris epistolas agnoscat, paullo post tamen v/detur asserere duas Yoannis epistolas ab eius amicis in eius honorem (i. e. sub eius nomine) esse scriptas!*. Atque Eusebius quoque, diligens in canonis N. T. historiam investigator, eas inter àq dvriAeyot.évac quidem recenset dubitationemque aliquam manifestat, utrum ab Evangelista an ab alio viro homonymo editae sint, sed tantum abest, ut « a plerisque » eas presbytero Ioanni attribui dicat, ut alibi nullo dubio expresso ipse de Apostoli Ioannis epistolis loquatur !*. Quibus si addas decretalem « de recipiendis et non recipiendis libris », quae libros sacros recensens « loannis Apostol? epistolam unam, alterius Ioannis presbyteri epistolas duas » nominat, omnes babes testes, quos S. Hieronymus citare potest; at ultimus hic quam maxime est dubius; decretalis enim haec aut satis diu post S. Doctoris aetatem exarata ab eo ipso dependet, aut si forte, id quod probabile habemus, & S. Damaso est edita, iterum S. Hieronymo deberi videtur 6,
Certum igitur indubiumque est, antiquitatis testimonia origini apostolicae duarum epistolarum, quae in quaestione versantur, omnino favere : tanto maioris autem aestimanda sunt haec testimonia, quo breviores sunt epistolae, quae simul iunctae vix illam ad Philemonem vel S. Iudae libellum aequant, et quo minus argumentum eorum a Patribus allegari potuit. At ne ipsa quidem earum brevitas eas a « criticorum » impugnatione tuita est. Qui quum obsoletam S. Hieronymi sententiam recoquere vellent, documentis vero historicis ad eam stabiliendam carerent, pro more ad internas rationes confugerunt!. Atque mirabile dictu alias non invenerunt, nisi illas, quibus authentiae patroni suam sententiam confirmare solent, unde quid internae rationes, si historica documenta desunt, in authentiae quaestione valeant, satis elucet. Stylum enim in his epistolis eundem esse, quem in aliis Ioannis libris affirmant patroni, adversarii negant; in inscriptione Ioannem Apostolum nomine suo proprio tacito se « presbyterum » vel « seniorem » appellare potuisse negant adversarii, affirmant patroni; ea quae in 3. epistola de Diotrephe dicuntur (3 Joan. 9. 10) Apostolo optime convenire asserunt patroni, adversarii negant. Merito igitur relictis his argumentis, quibus nihi certi demonstratur, historicis, quae attulimus, testimoniis freti pro certo habemus S. Ioannem Apostolum non primae tantum , sed reliquarum quoque duarum epistolarum esse auctorem.
epistola fugere praecepit dicens : Multi seductores etc (? Ioan. 7. 8). Et rursus in epistola ait : Multi pseudoprophetae exierunt » etc (1 Ioan. 4,1-3).
238. — IIl. D& 1. IOANNIS EPISTOLAE DESTINATIONE DEQUE EIUS AD EvANGELIUM RELATIONE. Nec Apostolus ipse nec Patres, quibusnam prima epistola destinata primitus fuerit, nobis indicant; solus S. Augustinus, qui ei titulum « ad Parthos » indidit! , eam Christianis in Persiae antiquae regione degentibus scriptam esse insinuat. Quae sententia, etsi ab iunioribus nonnullis scriptoribus latinis sit recepta, ipsi epistolae videtur repugnare. Namque Apostolum Christianos illos, quibus scribit, optime cognovisse, immo in eorum quasi medio versatum esse epistola supponit; S. loannem autem unquam in Persiam venisse, nemo ex antiquis tradidit. S. Augustinum igitur hac in quaestione errasse fatendum est; quomodo autem in errorem sit inductus, difficile est dictu; forte epistolae secundae inscriptionem , quam móc xapfévovs antiquitus fuisse
Clemens Alez. testatur, ad primam traxit et, quia per compendium esset scripta, male interpretatus est?. Nemo unquam in Oriente, nec ante Augustinum quisquam in Occidente epistolam nostram Parthis scriptam esse dixit. Quare hanc sententiam merito praetermittimus.
Certa igitur deficiente traditione, ut epistolae destinationem cognoscamus, ad coniecturas nobis est confugiendum internisque rationibus, . quantum fieri potest, res est definienda. Iam ante omnia Christianos illos, quibus epistola scribitur, plerosque ex ethnicis venisse certum est; ludaeochristiani enim praecepto illo, quo epistola terminatur : « Fzlioli, custodite vos a simulacris » non indiguerunt. Porro qui semel eam legerit, facile nobiscum asseret Apostolum cum illis, quibus scribit, magna familiaritate intime fuisse coniunctum; ex singulis enim fere phrasibus apparet eum non ignotis aut alieno cuidam gregi, sed suis ovibus, monita haec destinasse. Demum inter Christianos illos exortae erant haereses, quae lesum esse Christum Filium Dei negantes « lesum solvebant », atque vera et reali incarnatione impugnata docetismum quendam statuebant?. Atqui haec omnia dubitationi vix relinquunt locum, Asiae Min. ecclesiis epistolam nostram esse scriptam. In illis enim S. loannem apostolicum suum ministerium exercuisse tota antiquitas tradit*; illas maximam partem ex ethnicis conversis coaluisse constat ; in illis quoque apostolico iam tempore Cerinthus, Ebionitae, Nicolaitae errores suos sparserant?*.
2. Clem. Alex. Adumbr. in 2 Ioan. (M. 9,737). Num compendium pog mapÜous in
9 codice aliquo legatur, ignoro; in Bodleiano Geneseos cod. pro zxapfiévog legitur erm
Cfr. Scrivener Introd. to the criticism of the N. T. p. 48. — Minus placet aliorum explicatio, inscriptionem fuisse zpog tou Suorappévow, latine « ad dispersos » vel « ad sparsos », unde per librariorum errorem exortum sit « ad Spartos » (Cod. Genes.) vel « ad Parthos ».
Quam sententiam summa affinitas, quam inter Evangelium quartum et inter epistolam nostram intercedere omnes concedunt, non parum confirmat. Evangelium enim asiaticis ecclesiis proxime destinatum esse demonstravimus, affinitas autem tanta est, ut uterque liber non tantum &b eodem auctore et eodem tempore, sed ad eosdem quoque lectores scriptus sit dicendus*. Namque /inis utriusque libri est idem; Evangelium ideo enim scripsit Apostolus, ut crederent lectores, « quia lesus est Christus Filius Dei et ut credentes vitam haberent in nomine eius », epistolam autem, ut scirent lectores, « quoniam vitam habent aeternam, qui credunt in nomine Filii Dei »7. Idem quoque in utroque argumentum tractatur. Etenim totum Evangelium in eo versatur, ut lesum esse Christum Filium Dei historica narratione demonstret; idem vero dogma velut radix et fundamentum integrae vitae christianae in epistola identidem asseritur et inculcatur?. Idem « mandatum novum » fraternae caritatis, quod lesum discipulis suis tradidisse frequenter asserit Evangelista, epistola ita repetit, ut tota fere sit illius commentarius practicus?. lidem Aaeretici, qui in Evangelio indirecte confutantur, directe in epistola impugnantur; eadem oppositio lucis ad tenebras, mundi ad regnum Dei, quae in Evangelio toties commemoratur, ubique in epistola reperitur!0, Evangelium a Verbo ?ncipit, quod erat in principio, epistolae exordium de eodem Verbo vitae agit etc !!.
Quae omnia, etsi eundem utriusque libri esse auctorem proxime demonstrent, simul etiam eosdem fuisse lectores insinuant. Accedit autem tamquam argumentum decretorium, quod epistola disertis verbis ad Evangelium respiciat. Nam prooemii verba, quibus Apostolus se illa annuntiare asserit, quae de Verbo vitae audivit, oculis vidit, perspexit, manibus pertrectavit, nisi de Evangelio intelligantur, aptum sensum non praebent. De illis enim, quae in epistola leguntur, intelligi non possunt, quippe quae, utpote abstracta dogmata et praecepta, nec oculis videntur nec manibus pertrectantur. Neque magis ad Evangelium viva voce praedicatum referri possunt, quia non de praeterito sed de praesente tempore loquitur Apostolus (9 éopzxapuev xal dxuxóapsv, &xayy6Xogtv xai ópiv, « etiam vobis ea annuntzamus », quemadmodum reliquis ecclesiis, quibus hanc epistolam et Evangelium nostrum transmittimus). Quapropter iure merito iam in Fragmento Muratoriano haec verba de Evangelio quarto intelliguntur ?. Alterum praeterea habemus locum, in quo non minus clare de Evangelio sermo est. Nam Apostolus, si omnia ecclesiae membra ( texvía , mxioíz) et seorsim aetate provectos (raéots) et iuniores (vezviczo) alloquens ter se ad eos scribere (029v; et ter se ad eos scripsisse (£Éyp«i«) dicit, nemo ista verba de unica hac epistola explicare poterit, nisi eum verbis lusisse putaverit!?; scripsit autem in Evangelio, scribit in epistola, quam terminato Evangelio addit.
Illis igitur assentimur, qui epistolam Evangelii praefationem quandam vel introductionem esse censent!*, qua Apostolus, quum Evangelium suum ecclesiis transmitteret, eius summum argumentum finemque indicavit fructumque accuratius evolvit, quem a Christianis ex illius lectione hauriri desideravit. Eam quoque ob causam haereses, quas in Evangelio directe designare non potuit, nisi pro historia tractatum polemicum dare voluit, in epistola aperte et clare describit. Cui sententiae externa quoque libelli nostri forma favet. Minus apte enim epistola appellatur, quandoquidem et inscriptio et clausula epistolaris prorsus desiderantur, quamvis in duabus aliis Ioannis epistolis adsint; neque rectius homilia appellatur, quo nomine interdum epistola ad Hebraeos, cui etiam inscriptio deest, a modernis insignitur, nam nec logico nec rhetorico modo argumentum suum evolvit, sed identidem ea, quae in Evangelio evolverat, repetit atque inculcat.
Ex quibus iam elucet, qua occaszone Apostolum ad hanc epistolam scribendam permotum esse arbitremur. De tempore autem, quo illam scripsit, et de loco, ubi illam scripsit, nihil necesse est iis addere, quae de Evangelio disseruimus !*.
229. — III. DE ARGUMENTO ET ORDINE 1. IoANNIS EPISTOLAE. Epistola igitur nostra Evangelii quarti est introductio quaedam, qua dogmata in Evangelio historice demonstrata et praecepta in Evangelio a Domino ipso tradita lectoribus commendantur. Inter quae dogmata illud eminet, quod Iesus sit Christus, verus Dei Filius et verus homo, propitiator pro peccatis nostris et advocatus noster ad Patrem, a quo solo remissionem peccatorum exspectare possimus ac debeamus : haec enim est quarti Evangelii summa dogmatica. Inter praecepta vero, quae Evangelium, licet non semper disertis verbis sed tota sua narratione inculcat, ita praevalet caritatis praeceptum, ut rectissime dixerit Orzgenes « neminem quarti Evangelii sensum percipere posse, nisi qui supra pectus lesu recubuerit vel ab Iesu Mariam velut matrem suam acceperit »!, i. e. nisi vera Christi et proximi caritate inflammatus sit. Praeter quod non minore fere cum cura alterum praeceptum commendatur, nimirum ut « mundum », quippe qui regno Christi sit oppositus, odio habeamus. Iam vero tria haec epistolae nostrae argumentum constituunt ; ab incarnationis enim dogmate incipit et ad illud continuo revertitur; ad praeceptum caritatis quod attinet, S. Augustinus iam monuit in epistola « maxime caritatem commendari; locutum esse Apostolum multa et prope omnia de caritate »?, rectius autem addidisset « et de odio mundi ».
Verum tria haec non ita tractat, ut unum post alterum evolvat, sed semper ab uno ad alterum transit et ad ea, quae iam tractaverat, revertitur. Multi quidem interpretes divisionem quandarn epistolae eiusque logicam analysin indicare sunt conati; at operam suam eos perdidisse opinamur. Nam severam illam argumentandi methodum, qua S. Paulus excellit, in hac epistola non invenies; maiorem cum S. Iacobi libello habet similitudinem, quum singulis fere constet sententiis, quae omnes quidem circa incarnationis dogma atque Christi amorem odiumque mundi versantur, at arcto vinculo logico inter se non connectuntur. Sed lacobi quoque epistola in eo maxime a nostra differt, quod nostra ab omni fere demonstratione abstineat. Cave tamen, ne omnem unitatem nostro libello deesse concludas; scopo enim et fine loquentis omnes sententiae ad unitatem rediguntur. Velut bonus pater, qui filiis ante mortem omnia ea, quae maxime necessaria eis esse cognovit, repetere non cessat, S. Apostolus continua eiusdem dogmatis eorundemque praeceptorum repetitione filiorum mentibus altius ea imprimere desideravit. Neque demonstratione accurata ad hunc finem indiget; in Evangelio enim , cui epistola additur, omnia ipsius Domini verbis evoluta atque Domini sermonibus vel exemplis demonstrata sunt.
Quo fit, ut analysis, quam pro more subiicimus, nihil sit nisi enumeratio sententiarum eo ordine, quo ab Apostolo proponuntur. Nihilominus ad maiorem claritatem tres partes distinguimus, quarum unaquaeque ad sententiam quandam in Evangelii principio propositam alludere eamque aliquo modo etiam evolvere videtur, ita tamen ut eaedem ideae in omnibus tribus partibus magis minusve recurrant?.
I. In brevi ExonDIo (4,1-4) Evangelium, quod cum epistola transmittit, lectoribus commendat, quia in illo testis ocularis de Verbo vitae loquitur ideoque illud scripsit, ut cum Patre et Filio intime coniuncti fideles pleno gaudio fruantur.
II. In PRIMA PARTE (1,5-2,29) ad illam doctrinam in Evangelio (loan. 1,4 Sqq.) propositam, quod Deus sit lux provocans (1,5)
1. docet nos intimam cum Deo coniunctionem non habere, nisi ipsi quoque in luce ambulemus (1,6.7). Qui vero in luce ambulat, a.) imprimis confiteri debet se esse peccatorem, ut hac confessione peccatorum remissionem obtineat (1,8- 10), b.) atque deinde a peccatis abstinere. Quamvis enim advocatum apud Deum habeamus lesum, qui pro totius mundi peccatis propitiationem se Patri obtulit, ad eum tamen appellare non possumus, nisi mandata eius observemus eumque imitari studeamus (2,1 - 6).
€.) Inter mandata eius autem eminet vetus illud et novum caritatis praeceptum; ex cuius observatione igitur diiudicandum est, utrum in luce, an in tenebris aliquis ambulet (2,7 - 11).
2. Praemissa deinde captatione quadam benevolentiae, in qua virtutibus lectorum suorum enumeratis se permotum esse asserit, ut illis et Evangelium scriberet et nunc epistolam scribat (2,12- 14), duo indicat vitia, quibus homines, quominus in luce ambulent, impediuntur; a.) quorum prius est amor mundi, qui diligi non debeat, quum sit corruptio universalis et cito transeat (2,15 - 47); b.) alterum est commercium cum haereticis, quos antichristos vocat, quia praecursores sunt Antichristi et lesum esse Christum negantes nec Patrem nec Filium agnoscunt (2,18 - 23). Ab his igitur caventes in eo fideliter permaneant, quod per Spiritum S. didicerint, ut cum fiducia adventum Christi exspectare possint (2,24-29).
III. In ALTERA PARTE (3,1- 4,6) ad alteram veritatem in Evangelio (Joan. 4, 12) enuntiatam provocans, quod nimirum Christus « dederit potestatem filios Dei fieri his, qui credunt in nomine eius », eamque ob futuram filiorum Dei gloriam exaltans (3,1.2) conditiones tres exponit, quae in filiis Dei requiruntur.
1. Anhelandum illis est ad sanctitatem (3,3) et vitanda sunt omnia peccata, quia Christo, qui ad ea auferenda venit, sunt opposita (3,4- 7) et hominem constituunt filium diaboli, ita ut in sanctitate ex una parle et ex altera parte in peccato habeamus signum, quo filii Dei et fllii diaboli cognoscantur (3,8 - 10).
2. Altera conditio, quae cum sanctitate intime cohaeret, quum sit impletio mandati alicuius divini, est caritas fraterna, quam filii diaboli, velut Cain, et mundus ignorant et odio habent (3,10- 13). Unde occasionem arripit Apostolus a.) commendandae caritatis, quae veram dat vitam, dum odium generat mortem (3,14.15), b.) describendae caritatis requisitae, quae exercenda est ad exemplum Christi, qui se ipsum pro nobis tradens eam non verbis sed operibus constare docuit (3,16 - 18), c.) exaltandi fructus caritatis, quippe quae in cordibus nostris fiduciam ad Deum producat et petitionibus nostris exauditionem mereatur (3,19- 29).
3. Tertia quoque conditio est impletio alicuius mandati divini, nimirum ut credamus in nomine Filii Dei, Iesu Christi (3,23.24). Quamobrem a.) monet non omni spiritui esse credendum, sed is solus ex Spiritu Dei loquitur, qui Iesum Christum esse Filium Dei confitetur; qui vero inter lesum et Christum distinguit, is ex Deo non est, sed ex Antichristo, qui iam in mundo operatur (4,1 -3), b.) gaudet, quod lectoribus suis, utpote in quibus sit Deus, nihil timendum sit ab illis antichristis, quorum sermones non audiunt nisi filii mundi, dum ipsi, qui ex Deo sint, audiant vocem Apostoli (A, 4-6).
IV. In e PARTE (4,7 - 5,12) tertiam veritatem in Evangelio (Joan. 3,16; 1,14) enuntiatam in memoriam revocans, quod nimirum caritas Deum impulerit, ut filium suum unigenitum daret,
1. denuo ad caritatem Dei et caritatem proximi exhortatur, quae ita inter se connexae sint, ut una sine altera non possideatur (4,7 - 21).
3.) Ab huius caritatis motivo indicando incipit, quod aliud non est nisi ipsius Dei caritas, quae maxime in eo sese manifestavit, quod filium suum unigenitum daret (4,7 - 14); b.) quibus expositis fructus caritatis enumerat. In eo enim, qui caritatem possidet, Deus invisibilis inhabitat eique tribuitSpiritum suum (4,12.13). Caritatis autem radix est fides in Iesum Christum, quare Deus etiam in eo manet, qui (non ore tantum, sed caritate sua) confitetur Iesum esse Filium Dei, quem Deus ex caritate dedit (4,14- 16). Qui veram possidet caritatem, cum fiducia diem iudicii exspectat (4,17.18).
€.) Atque particulam hanc concludit exhortatione ad caritatem Dei et proximi (4,19 - 21).
2. Fidem radicem esse caritatis mox insinuaverat, idem nunc fusius explicat (5,4 - 12).
a.) Fides in lesum Christum nos facit filios Dei, ac proinde etiam efficit, ut et Patrem et Filium diligamus, quae caritas connexam habet caritatem fraternam et ex observatione mandatorum Dei cognoscitur, qua observatione vincimus mundum; quocirca per fidem in lesum Christum nos vincere mundum dicendum est (5,1 - 3).
b.) lesum autem esse Christum constat ex divino testimonio, quod omni humano maius recipi debet et, si fide recipitur, vitam aeternam praebet (5,6 - 12).
1. se ideo epistolam scripsisse asserit, ut per fidem in Iesum Christum habituros se esse vitam scirent (5,13), fructumque proximum huius fidei fiduciam esse repetit, quacum a Deo omnia impetrare possint, atque ipsam etiam vitam pro fratre non peccante ad mortem (5,14-4'),
2. denuo iis, qui nati sunt ex Deo, abstinendum esse moneta peccatis, abhorrendum a mundo, in Deum eiusque Filium credendum, ut vitam aeternam consequantur (5, 18 - 20),
3. atque concludit epistolam praecepto, ut ab idololatria sese custodiant (3,21).
231. — V. DE INTEGRITATE 1. lOANNIS EPISTOLAE. À tribus saeculis controvertitur, num celeberrimum illud comma, quod de tribus testibus coelestibus in Vulgata nostra (1 Joan. 5,7) legitur, ad sacrum textum pertineat, annon. Volumen integrum magnae molis conficeret, qui omnia, quae ab interpretibus et theologis ad versum illum sive defendendum sive impugnandum conscripta sunt, colligeret, digereret, accurato examini subiiceret. Neque tamen adhuc, ne inter ipsos quidem Catholicos, lis est composita : alii enim genuina esse verba acerrime asserunt, immo non nemo eo usque processit, ut « salva fide respui vel in dubium vocari illa posse » negaret, alii sine ulla haesitatione illa a S. Ioanne non esse scripta proclamant, alii rem non liquere censentes dubii haerent!. Maxima, qua poterimus, cum veritate et aequitate documenta, quibus lis diiudicanda est, in medium afferemus, atque prudens lector, cui parti litiganti causa sit adiudicanda, facile perspiciet. lllud unum autem praenotemus oportet, ab authentiae patronis nonnullis maius, quam par est, pondus ac momentum quaestioni attribui. Unico enim hoc loco negato, si eorum ardorem videris, totum SS. Trinitatis dogma vacillare, collabi, corrui putaveris; at ita res se non habet. Gravissima enim dogmata de Filii et Spiritus S. divinitate et de trium personarum divinarum consubstantialitate sine commatis loannei auxilio in antiqua Ecclesia a Patribus asserta, a Conciliis definita , contra Arianorum , Macedonianorum, Tritheitarum etc obiectiones vindicata sunt. SS. Trinitatis dogma igitur, quod versiculi impugnatores non minore cum veneratione, quam eius propugnatores , amplectuntur et profitentur, quaestione nostra non magis attingitur, quam dogma de divinitate Domini N. in dubium vocaretur, si in primo versu Evangelii S. Marci (« Initium Evangelii lesu Christi, Fili? De ») verba « Filii Dei » reiicienda esse criticis argumentis demonstraretur. De unico dumtaxat argumento agitur; immo ut accurate loquamur, de argumenti unius charactere litigari dicamus. Tota enim quaestio in eo versatur, num argumentum , quo ex verbis 1. Joan. 5,7 dogma SS. Trinitatis demonstratur, sit vere scripturisticum, an traditionale. Per se igitur res est minimi momenti, atque nisi hodie ab omnibus agitaretur, totam quaestionem silentio praeterissemus.
Documenta, quibus tota controversia diiudicanda est, alia sunt critica, alia theologica. A criticis initium capiamus, quae antiquis codicibus, versionibus, Patrum testimoniis continentur.
I. CnrriCA DOCUMENTA ?. 1. Inter CODICES GRAECOS epistolarum catholicarum hucusque quatuor sunt inventi, qui soli versum nostrum continent; e contra centum nonaginta tres eo carent, illisque accedunt circiter sezaginta lectionaria, inter quae nullum omnino est, quod versum exhibeat. Sed ponderandi quoque sunt testes; atqui quatuor illi authentiae testes omnes sunt iunioris aetatis, immo duo ex illis ad testimonium dicendum admitti non possunt. Unus enim (Ravianus. Evang. 110) saec. 16. transcriptus est ex editione typis impressa, alter (Act. 173, qui Neapoli asservatur), saeculi 11. quidem esse creditur, sed comma nostrum in margine dumtaxat et a manu iuniore (saec. 16. vel 17.) adscriptum habet. Duo igitur genuini remanent testes, quorum alter (Montfort. vel Dublin. Act. 34) saeculo 16., alter (Vatic. Ottob. Act. 162.) saec. 15. adscribitur. Auctoritate igitur etiam longe eos superant alii, qui versu carent, siquidem fere omnes antiquiores sunt, et nonnulli (B. *. A.) ad 4. et 5. saeculum, i. e. ad ipsam Patrum aetatem, ascendunt. — Authentiae patroni autem ad codices « antiquissimos et emendatissimos » provocant a Leone X. Cardinali Ximenes transmissos, ex quibus textus Complutensis sit desumtus, qui primus inter impressas editiones comma exhibuit. At praefationis Polyglottorum Complutensium verba, in quibus de exemplaribus a Leone transmissis sermo est, de Novo Testamento non esse intelligenda, demonstravit Vercellone?, atque Stunica, praecipuus ex editoribus complutensibus in controversia, quam de huius, commatis insertione cum Erasmo habuit, ad codices graecos, quibus usus esset , non provocavit, sed « Graecorum codices esse corruptos, nostros (latinos) vero ipsam veritatem continere » asserens indirecte saltem fassus est, se versiculum illum non ex codice aliquo hausisse *.
9. Ad vERsIONES veniamus. Syriacae versionis (Peschito) nullus est cognitus codex, qui comma contineat; ab apostata Tremellio ex latino syriace redditum et margini suae editionis (1569) adscriptum a protestanticis N. T. syriaci editoribus Gutbierio (1664) et Schaafio (1709) in textum ipsum est receptum, at in editione, quam in usum Maronitarum
S. Congregatio de Prop. fide (Romae 1703) curavit, est omissum. Neque magis versus noster exstat in versione syriaca PA:loxeniana, neque in versionibus copt&cis, sive Memphitica, sive Thebanica, neque in Aethiopica. Inter viginti autem epistolae nostrae codices armenzacos, quibus usus est Zohrab ad editionem suam criticam Bibliorum armeniacorum praeparandam (Venetiis 1805) , unus versum nostrum exhibuit, at saeculo 12. est iunior5. In s/avonzcam versionem introductus est à. 1663, quo anno editio quaedam moscoviensis prima eum in marginem recepit, unde deinde in alias editiones nonnullas transiit.
Aliter autem se res habet, si ad Jatznam versionem attentionem nostram convertimus. Etenim non tantum Sixtina et Clementina, immo, ni fallor, omnes editiones impressae, sed etiam longe maior numerus codicum comma nostrum habent. Ad codices latinos autem quod attinet, tria sunt adnotanda : a.) Plus quinquaginta. cogniti sunt, in quibus versus deest, a&que inter illos sunt duo antiquissimi et accuratissimi, scilicet Fuldensis, qui Capuae scriptus et a S. Victore Capuano Romae correctus (a. 556.) S. Bonifacio inservivit, Amiatinus, qui exeunte saec. 7. vel ineunte saec. 8. exaratus a. 716. Summo Pontifici a Ceolfrido abbate est oblatus; praeterea plerique, qui aetate sunt proximi, uti Harleianus saec. 8., Vallicellanus et Biblia Caroli M. in museo brittan. asservata, qui duo codices Alcuino adscribuntur et certe sunt saec. 9., Armaghensis saec. 8. vel 9. etc. commate nostro carent 9.
b.) Cod?ces , qui versum conttnent , inter se dissentiunt ; etenim tribus diversis modis eum exhibent, si minores lectiones varias omittimus. Alii enim cum Vulgata nostra Clementina consentiunt ; alii (uti Cavenszs saec. 8. vel 9, Toletanus saec. 10, Demidovianus saec. 12. etc) versus 1. et 8. transponunt hac ratione : « Quia tres sunt, qui testimonium dant in terra, spiritus, aqua et sanguis, et hi tres unum sunt. Et tres sunt, qui testimonium dant in coelo, pater, verbum et spiritus, et hi tres unum sunt »; alii demum (uti Wezssenburg., duo Ulmenses etc) etiam versus transponunt, versum autem controversum hac ratione reddunt : « Quia tres sunt, qui testimonium dant, spiritus et aqua et sanguis , et tres unum sunt. Sicut et in coelo tres sunt , pater, verbum et spiritus , et tres unum sunt ». Advertas velim, in priore membro vocabula zn terra esse omissa; quare alterum membrum nihil esse nisi glossam ex margine in textum receptam videtur esse evidens 7.
c.) Quod autem in zun?ores codices longe plerosque comma nostrum sit receptum id praefationi cuidam, sub S. Hieronymi nomine a falsario confictae deberi , multi non inepte existimant. Pseudo Hieronymus enim iste paucis verbis praefatus, se epistolarum rectum ordinem restituisse, in hunc modum pergit : « Quae (epistolae) si, ut ab eis digestae sunt, ita quoque ab interpretibus fideliter in latinum verterentur eloquium, nec ambiguitatem legentibus facerent, nec sermonum sese varietas impugnaret : illo praecipue loco, ubi de unitate Trinitatis in prima loannis epistola positum legimus. In qua etiam ab infidelibus translatoribus multum erratum esse a fidei veritate comperimus, trium tantum vocabula, hoc est aquae, sanguinis et spiritus, in sua editione ponentes, et Patris Verbique et Spiritus testimonium omittentes, in quo maxime et fides catholica roboratur, et Patris et Filii ac Spiritus sancti una divinitatis substantia comprobatur ». Quin haec praefatio sit dolose conficta, nemini hodie est dubium?; antiquissima autem est fictio, quum in codicem Fuldensem iam medio saeculo 6. sit recepta, quamvis S. Victor Capuanus, qui codicem scripsit et correxit, verbisillis permoveri se non siverit, ut versum ipsum a Ps. Hieronymo commendatum in textum reciperet. At aeque cauti non fuerunt iuniores librarii, eosque secuti interpretes etiam saec. 15. et 16. cum Luca Brug., Iustiniano , Barth. Petri , Estii continuatore etc ad hanc praefationem provocarunt, usque dum loan. Martianay O. S. Bened., Fr. Scip. Maffeius et Dom. Vallarsius, presbyteri veronenses, eaim falsarii opus esse demonstrarunt. Quemadmodum autem ex illa praefatione videmus, illo iam tempore de nostri commatis authentia esse litigatum, ita etiam ex illa facile explicatur, quod librarii iuniores, qui eam a S. Doctore scriptam esse putaverunt , versum illum omittere noluerint.
7. Similes glossae etiam in codicum graecorum margine interdum habentur : ex. gr. in Parisiensi quodam ad v. 8.: « tovtéott t0 zveüux xo dqtov xal Ó ratijp xal ajto; áxvxo0; atque dein ad verba « £v celat » adnotatur : vovzéott ula. 0córne, cl; cóc.
De nostro textu prorsus tacent antiquiores Arianorum adversarii, S. Hilarius. Pictav., Lucifer Calarit., Hosius Cordub.; neque ullibi ad eum alludunt, quamvis occasio eis non defuerit, S. Amórosius eiusque aequales, S. Hieronymus aliique bene multi. Ipsi quoque primorum saeculorum Summi Pontifices, inter quos magna illa luminaria S. Leo M. et S. Gregorius M. in multis suis operibus et epistolis nullam prorsus mentionem nostri versus faciunt. Ven. Beda, qui integrae epistolae singulos versus diligenter explicat, nostrum silentio praetermittit. At integrum fere Latinorum Patrum catalogum adscriberemus, si omnes, qui tacent, enumeraremus; de loquentibus potius dicamus.
Testibus incertis adnumeramus Tertullianum, Cyprianum, Augustinum, quorum testimonia ab authentiae patronis afferri solent. Tertu/- (tanus bis ad versum nostrum allusisse dicitur : adversus Praxeam de Ioan. 14,8 sqq. disputans haec habet : « Paracletum quoque a Patre se postulaturum , quum ascendisset ad Patrem , et missurum repromittit, et quidem alium, sed iam praemisimus quomodo alium. Ceterum de meo sumet , inquit, sicut ipse de Patris (i. e. de eo, quod Patris est, sumit). Ita connexus Patris in Filio et Filii in Paracleto tres efficit cohaerentes, alterum ex altero, QUI TRES UNUM sINT, non unus. Quomodo dictum est : Ego et Pater unum sumus, ad substantiae unitatem , non ad numeri singularitatem ». Alter locus sic se habet : « Ecclesia proprie et principaliter ipse est SPIRITUS, IN QUO EST TRINITAS UNIUS DIVINITA- TIS , PATER KT FiLiUs ET SPinirus S. » 19, Cur Tertullianum vocemus testem authentiae incertum, explicatione non indiget. Minus incertum videtur esse S. Cypriani testimonium : « Dicit Dominus : Ego et Pater unum sumus, et iterum de Patre et Filio et Spiritu S. scriptum est : Et A: tres unum sunt »!!, at plane certum tamen non est. Etenim verba eadem de spiritu, aqua et sanguine dicuntur, et fieri potuit, ut S. Cyprianus allegorico modo haec de tribus personis divinis explicaret, quemadmodum revera S. Augustinus ea explicavit et S. Cyprianum ea explicasse censuit Facundus Hermian.*.
Ex genuinis S. Augustin: operibus duo testimonia allegantur, quae simul sumta et coniuncta integrum comma ioanneum constituere dicuntur. De verbis Domini : « In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum » disserens, postquam duos quoque vel tres homines , immo integrum populum mentiri posse monuit, in hunc modum pergit : « Si ergo populus constans ex magna hominum multitudine falsus testis inventus est, quomodo accipiendum est : In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum, nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel TRES TESTES, PATREM ET l'ILIUM ET SPIRITUM S. ». Alio praeterea in opere haec habet : « Deus itaque summus et verus cum
Verbo suo et Spiritu S., QUAE TRIA UNUM SUNT, Deus unus omnipotens creator et factor omnis animae atque omnis corporis » ?. Quod ingeniosius quam verius esse argumentum nemo non videt, praesertim quia illis in libris , in quibus de SS. Trinitatis mysterio disputans diligentissime conquisivit testimonia scripturistica, nostrum textum silentio praeteriit S. Doctor, et quia c. Maxim. disputans, tres personas divinas testes vocari posse non ex nostro commate demonstrat, sed longis ambagibus ex aliis textibus colligit !4.
Quae autem in certis S. Augustini operibus non inveniuntur, in dubio habentur. In antiquo codice Cardinalis Mai Speculum Scripturae quoddam invenit, in quo comma ioanneum bis legitur. S. Augustinum librum eiusmodi scripsisse certum est; utrum vero opus recenter repertum, an illud quod eodem Speculi titulo insignitum inter opera Augustini a Maurinis est editum , genuinus sit S. Doctoris foetus controvertitur. Quidquid autem de.hac quaestione est, grave semper codicis ipsius est testimonium, siquidem saec. 6. vel 7. est scriptus!*. Sed antiquiores et graviores alii sunt testes ecclesiae africanae. Etenim a. 484. S. Eugenius Carth. cum plus quadringentis quinquaginta episcopis afris regi ariano Hunerico professionem fidei tradiderunt, in qua integrum nostrum testimonium allegant et explicant!6; inter illos episcopos fuit Vigilius Taps., qui ipse quoque comma illud contra Arianos affert, uti paullo post etiam S. Fulgentius Rusp., ut nullum sit dubium, quin a medio saec. 5. comma ioanneum in ecclesia africana fuerit receptum !7. Iuniora et pauciora sunt cer/a testimonia in aliis ecclesiis occidentalibus; in Italia non habemus nisi Cassiodorum (saec. 6.) et Autpertum Bener. (saec. 8.) 8, in Hispania S. Iszdorum Hisp. (saec. 1.), Etherium et Beatum (saec. 8.)!9. Inde a 9. saec., a quo tempore in latinos codices frequentius recipiebatur, etiam a scriptoribus ecclesiasticis frequentius usurpabatur.
eum ad epistolam Ioannis, nedum ad 1 Ioan. 5,7, respexisse suadeat; oplime enim omnía explicantur, si solus Evangelii textus (Ioan. 19,34) respici dicitur.
153). Mirum est, quod ne eiusmodi quidem allusiones plures inveniantur; certum autem hoc argumentum esse nemo prudens dixerit.
Quibus documentis suppositis ?a argwnentantur authentiae patroni : Comma ioanneum semper exstitit in versione latina; atqui antiquitate sua versio latina reliquos testes omnes superat; ergo versus pro genuino admittendus est. Maiorem autem probant ex codicibus latinis et ex testimoniis Patrum latinorum, maxime africanorum (Tertulliani, Cypriani, Augustini, Eugenii sociorumque eius quadringentorum, Vigilii Taps., S. Fulgentii), quorum auctoritas in hac quaestione ideo sit maior, quia in Africa versio latina exorta est. Confirmant autem argumentum suum monentes a.) non admisso illo versiculo destrui aptum contextum et b.)explicari non posse, quomodo versus, si genuinus non est, in textum irrepserit.
Adversarü authentiae iisdem suppositis documentis ta argumentantur : Textus ille deest in omnibus omnino codicibus graecis, qui alicuius sunt auctoritatis, in omnibusque versionibus orientalibus, nunquam ab ullo Patre orientali adhibitus est, nec certum eius vestigium in ipsa latina ecclesia ante medium saec. 5. invenitur : atqui constans hoc et unanime silentium , etsi per se argumentum sit negativum, in hac quaestione aequivalet positivo, quia illis quinque saeculis in Oriente et in Occidente controversiae maximae de SS. Trinitate agitabantur et non tantum ecclesiae maxima cum cura vigilabant, ne testimonium aliquod divinum amitterent, sed Patres quoque omnes quidquid ad augustissimum mysterium demonstrandum inserviebat, summa cum sollertia conquirebant. Ergo quatuor primis saeculis comma in S. Scriptura non exstitit ac proin genuinum non est. Atque ipsi quoque argumentum suum ex contextu confirmant, qui omisso versu 7. sit aptior.
Cui adversariorum argumento reponunt authentiae patroni : &.) omissionem versus in codicibus graecis facile explicari, quia versus 7. et 8. sunt homoioteleuti et librarii oculus a fine versus 7. ad initium v. 9. iransiliit??; forte etiam Eusebium, qui ad Arianismum inclinavit, in quinquaginta codicibus, quos iussus a Constantino describendos euravit?! , versum 7. omisisse, atque proin omissionem Arianismo deberi ; b.) versiones illas plerasque iuniores esse, nec adornatas , nisi postquam comma iam ex codicibus graecis disparuit, aut forte etiam ab haereticis eas esse corruptas; c.) Patres prudenti silentio versum praeterisse, ne haereticis ansam cavillandi darent ?*.
Ut patronorum argumentum solvant, adversarii authentiae Maiorem et minorem negant. Iure autem se Maiorem negare demonstrant exhibitis plus quinquaginta /a£znzs codicibus, inter quos antiquissimi omnes, versu nostrocarentibus, etoperibus omnium Patrum latinorumusque ad 5. saec. degentium, qui saepissime ad fideles de SS. Trinitate disserentes et validissime contra haereticos eam defendentes nunquam comma ioanneum adhibuerunt; id quod ipsi patroni fateri cogantur, siquidem non nisi tria levissima et incerta vestigia commatis invenire potuerint. Immo usque ad saec. 9. illud in integra ecclesia latina nondum receptum esse documentis historicis ostendunt. Minorem autem iure negant, quia revera syriaca versio probabiliter antiquior est, copticae autem non multo sunt iuniores, quam latina. — Ad confirmationem autem priorem quod attinet, contextui patronorum suam explicationem totius loci opponunt, atque fatendum est, contextum bonum haberi, sive comma illud admittatur, sive relinquatur; id quod iam satis ex eo elucet, quod omnes Patres africani saec. 5. et deinceps versum 7. nostrum post nostrum 8. habuerunt, nec graeci Patres, qui versu 7. caruerunt , ullam contextus perturbationem animadverterunt. Demum ut explicent, quomodo comma, etsi genuinum non sit, in textum irrepserit, monent alterum versum de spiritu, aqua et sanguine, uti ex S. Augustino, Facundo aliisque Patribus constat, mystico sensu de SS. Trinitate frequenter esse expositum ; eiusmodi explicationem autem margini codicis adscriptam a librario quodam in ipsum textum esse admissam, atque demum Ps. Hieronymi confictam praefationem effecisse, ut in plerosque codices reciperetur. Quamplurimas revera glossas ex margine in textum ipsum multorum codicum antiquitusirrepsisse, et codices adhuc exstantes demonstrant et S. Hieronymus non semel conqueritur. Facillime igitur insertio commatis in nonnullis codicibus antiquis latinis (a quibus dependent iuniores) explicatur, at quomodo comma illud, si genuinum esset, nullo anzmadvertente et reclamante in tot et tantis codicibus sit omissum , nulla ratione explicatur; homoioteleutia enim , ad quam provocant commntis patroni, ad unzversa/em illam omissionem explicandam non sufficit.
Sed haec de criticis argumentis sufficiunt; ad theologica veniamus.
20. Eiusmodi homoioteleutis interdum membra esse omissa certum est; at homoioteleutia omissionem versus 8i potius, quam versus 7i, provocasset. Quod si versus etiam homoioarcti vel homoioprophori dicuntur, remanet difficultas, quomodo semper versus 7. sit omissus, et quomodo haec omissio in omnes omnino codices translerit.
22. Haec ratio Latinorum saltem, quos authentiae patroni comma habuisse supponunt, silentium non explicat. Ceterum confer ea, quae supra de hac exceptione diximus.
II. Quoniam argumenta critica, ut parcissime dicamus, authentiae commatis non multum favent, eius patroni ad RATIONES THEOLOGICAS recurrunt, quibusrem definiri censent. Concilii enim Tridentini decreto, inquiunt, sub anathematis poena iubemur libros sacros, quorum canonem recensuit, « integros cum omnibus suis partibus , prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in vetere vulgata editione latina habentur, pro sacris et canonicis suscipere ». Per partes illas autem Concilium singulos etiam versiculos intellexit, eos saltem, qui doctrinam fidei vel morum continent. Atqui non est dubium, quin versiculus noster tempore Concilii a multis iam saeculis et in vulgata latina editione lectus et in tota Ecclesia pro genuino habitus sit. Non solum enim a doctoribus privatis ad dogma demonstrandum passim adhiberi, sed etiam in publicis documentis et sacra liturgia velut textus sacer recitari solebat. Publica autem documenta , in quibus textus adhibitus est, sunt Concil. Lateran. IV. cap. Damnamus et Innocentii III. decretalis relata in Corp. iur. De celebr. Miss. cap. In quadam. 1. Wl. tit. &1. c. 8?..
Cornelio a Lapide
Praefatio 38 paragrafi
Tria hic ex more praemitto: primum, de Epistolae auctoritate; secundum, de auctore; tertium, de argumento.
Quoad primum. De fide est hanc Epistolam esse Scripturam Canonicam. Hic est sensus communis totius Ecclesiae, expressus tum alibi, tum in Concilio Tridentino, sess. IV.
Ubi nota duplices esse libros Canonicos S. Scripturae: Primi vocantur Protocanonici, quasi primi canonis, eo quod omni aevo apud omnes habiti sint Canonici, ita ut de eorum auctoritate nullus unquam orthodoxus dubitarit.
Secundi vocantur Deuterocanonici, quasi secundi canonis, eo quod aliquando Ecclesia aut Patres de eorum auctoritate dubitarint, posteriori tamen aevo ab omnibus in canonem sunt recepti. Tales sunt liber Esther, Baruch, Danielis pars, Tobias, Judith, Sapientia, Ecclesiasticus, duo Machabaeorum, partes quaedam Evangeliorum S. Marci, Lucae et Joannis, Epistola ad Hebraeos, Epistola Jacobi, secunda Petri, secunda et tertia Joannis, Epistola Judae, Apocalypsis. Caeteri omnes sunt Protocanonici: ergo inter eos est et Epistola haec S. Joannis, excepta una ejus particula, de qua suo loco. Vide Bellarminum, lib. I De Verbo Dei, cap. IV.
Hoc est quod de ea ait Eusebius, lib. III Hist., xxiv: « Inter ea quae Joannes scripsit post Evangelium, etiam prior illius Epistola cum a recentioribus, tum a veteribus absque ulla haesitatione recipitur, » quin et ab haereticis priscis aeque ac modernis. Et S. Augustinus, tract. 7 in epist. 1 Joannis: « Canonica, » ait, « est ista Epistola, per omnes gentes recitatur, orbis terrae auctoritate retinetur, orbem terrarum ipsa aedificavit. » Et Dionysius Alexandrinus apud Eusebium, lib. VII Histor., xx: « Evangelium, ait, et prima Joannis Epistola non solum vitio carent, sed etiam summa cum verborum elegantia maximo sententiarum pondere et concinna elocutionis dispositione perscripta sunt: tantum abest ut vox aliqua barbara, aut soloecismus, aut imperitus, aut rudis sermo in iis reperiatur. »
Quoad secundum, consentiunt pariter Orthodoxi auctorem Epistolae esse S. Joannem Apostolum, uti habet ejus inscriptio. Idipsum satis indicat stylus Epistolae per omnia consentiens Evangelio S. Joannis, utpote candidus et charitate melleus, plane indicans suum fontem, puta pectus S. Joannis candidum et charitate melleum. Ad haec, eadem in hac Epistola quae in Evangelio inculcat, ut solerter advertit Eusebius, lib. VII Hist., xxv: « Qui attente legit, » inquit, « inveniet utrimque frequenter vitam, lucem, dehortationem a tenebris, creberrime veritatem, gratiam, gaudium, carnem ac sanguinem Domini, judicium, peccatorum remissionem, dilectionem Dei erga nos, praeceptum nos invicem diligendi, servanda esse cuncta praecepta, redargutionem mundi, diaboli et Antichristi, promissionem Spiritus Sancti, adoptionem Dei, fidem ubique a nobis expetitam, ubique Patrem et Filium; et si per omnia character utriusque notetur, prorsus unus et idem Evangelii et Epistolae color reperietur. »
Quis, qualis et quantus fuerit S. Joannes, colligitur, primo, ex ejus stirpe et cognatione. Ipse enim prae Apostolis caeterisque viris omnibus, sanguine proxime attigit Christum, ejusque fuit consanguineus in secundo vel tertio gradu. Fuit enim S. Joannes filius Zebedaei et Salomes, quam multi putant fuisse filiam S. Annae, aeque ac fuit B. Virgo. Unde S. Chrysostomus, Actor. I, 5, Joannem vocat fratrem Domini. Et S. Brigida, lib. I Revel., x, S. Joannem vocat sororium Christi, quod natus sit ex matris Christi sorore, ac consequenter B. Virginis fuerit nepos et Christi consobrinus. Idem sentiunt Beda, Praefat. in S. Joannem; S. Bernardus, De Lament. Virg.; Hugo de S. Victore, et Glossa in cap. I ad Galat.; Albertus Magnus in cap. xix Joan.; Abulensis in cap. xx Matth., 4, Quaest. LIV, § 3; S. Antoninus, Gerson et alii multi: adeo ut Joannes Eckius, serm. 2 De S. Anna, asserat eos qui negant S. Joannem fuisse Christi consobrinum, repugnare SS. Patribus et Ecclesiae, ipsique Scripturae. Verum hoc aliis minus placet, qui censent S. Annam non nisi unam habuisse prolem, scilicet B. Virginem, id enim magis videtur decuisse et gravitatem S. Annae, et dignitatem B. Virginis ac Christi, ut docent Euthymius, Theophylactus, S. Thomas, Jansenius, Canisius, Baronius, Canus, quos citat et sequitur Franciscus Suarez, III part., tom. II, disp. II, sect. 4. Iidem tamen sentiunt S. Joannem fuisse consanguineum Christi.
Porro L. Dexter ejusque continuator Helecas, Episcopus Caesaraugustanus, in Chronico, quod nuper in Hispania prodiit, tradunt Zebedaeum fuisse fratrem S. Barnabae, ac habuisse duos filios, Jacobum et Joannem Apostolos, ac duas filias, quarum una nupta fuerit S. Petro, altera S. Andreae. Additque Helecas: « Zebedaeus qui et Aristobulus, pater Joannis et Jacobi Apostolorum, fuit e septuaginta duobus discipulis. Hic cum S. Petro Romam venit: inde missus in Angliam Episcopus, martyr occubuit anno secundo Neronis. Salome, uxor Zebedaei, mater SS. Joannis et Jacobi, anno aetatis 90, Christi 42, die 24 maii sanctissime decessit Verulis in Italia, quae prius cum Jacobo filio peragravit Germaniam, Angliam et Italiam praedicando. » Verum horum fides sit penes Dextrum et Helecam. Nam, ut alia taceam, Verulis quiescit Maria Jacobi, ut habet Martyrologium Rom. 25 maii. Haec autem passim sensetur fuisse mater Jacobi minoris, non majoris, qui fuit frater S. Joannis; nam Marci xv, 40, expresse Maria haec vocatur mater « Jacobi minoris et Joseph, » ac distinguitur a Salome: unde et Mariae Salome, quae fuit mater SS. Joannis et Jacobi majoris, transitus in Martyrologio Rom. consignatur alio die, puta 22 octobr., ubi et Hierosolymis diem obiisse dicitur. Quare viri eruditi suspicantur haec et similia non esse genuina L. Dextri (cui S. Hieronymus dedicavit lib. De Script. Eccles.), sed sinistri alicujus tenebrionis, qui Dextri sibi nomen arrogarit, ut eo se suique cerebri sensa tegeret et honestaret.
Ex quo colligitur S. Joannis sapientia et sanctitas. Sicut enim sol radiis suis ea magis illustrat, quae magis ipsi sunt vicina, ita ut quo aliquid soli est vicinius, eo magis ab ipso illustretur: sic pariter Christus quasi sol justitiae oriens ex alto per incarnationem, radios suae gratiae magis diffudit in eos quos carne conjunctos habuit, et ex quorum carne carnem assumpsit. Ita B. Virginem summis gratiae donis prae omnibus hominibus et angelis dotavit, quia illam in matrem elegit: pari modo S. Josephum prae caeteris illius aevi viris sanctificavit, quia eum in nutricium et quasi in patrem elegit. Idem fecit S. Annae quasi aviae suae, S. Joachimo quasi avo, S. Jacobo majori et minori, S. Judae, S. Simoni Thaddaeo, quos sibi cognatos creavit Apostolos; ac Joanni Baptistae, quem sibi cognatum, ut patet Lucae I, 36, suum fecit paranymphum, ideoque inter natos mulierum eo non surrexit major, Matth. xi, 11.
Secundo, quantus fuerit S. Joannes colligitur ex eo quod inter Apostolos fuerit praecipuus, et post Petrum quasi primus, imo Petri socius, ut patet Actor. I, 13, et cap. III, 1, et cap. VIII, 14. Unde Paulus Galat. II, 9: « Jacobus, » ait, « Cephas et Joannes, qui videbantur columnae esse, dexteras dederunt mihi et Barnabae societatis. »
Tertio, ex eo quod inter quatuor Cherubinos repraesentantes quatuor Evangelistas, Ezech. I, 10, Apocal. IV, 1, S. Joannes comparetur aquilae, eo quod mentis acie et volatu omnes transcendens, ad ipsum Dei sinum penetrarit, indeque intonarit mysterium generationis Verbi, dicens: « In principio erat Verbum, » etc. Aquila enim dicta est ab acute videndo, quasi acuta ab acumine, licet nonnulli ab aquilo colore vocem ducant: est enim aquilus color fuscus et subniger ab aqua denominatus, ait Pierius, Hierog. XXIX, cap. xxi.
Unde S. Hieronymus, De Script. Eccles., in Joanne et Papia: « Clangat, ait, tuba Evangelica filius tonitrui, quem Jesus amavit plurimum, qui e pectore Salvatoris doctrinarum fluenta potavit. » Origenes, hom. 2 in Diversos, loquens de S. Joanne: « Vox, » ait, « spiritualis aquilae auditum pulsat Ecclesiae, vox altivoli volatilis non aerem corporeum, vel aethera, vel totius mundi sensibilis ambitum supervolitantis, sed omnem theoriam ultra omnia quae sunt et quae non sunt, citivolis intimae Theologiae pennis, clarissimae supernaeque contemplationis obtutibus transcendentis. Supervolat itaque B. Joannes Theologus non solum quae intelligi ac dici possunt, verum etiam quae superant omnem intellectum et significationem supervehitur, extraque omnia ineffabili mentis volatu in arcana unius omnium principii exaltatur. » Et mox: « O beate Joannes, non immerito vocaris Joannes, id est, cui donatum est. Cui enim Theologorum donatum est, quod tibi donatum est, abdita videlicet penetrare mysteria? » Deinde cum dixisset Petrum typum gerere actionis, Joannem vero contemplationis, subdit: « Spiritale igitur petaurum, citivolum, deivolum, Joannem dico Theologum, omnem visibilem et invisibilem creaturam superat, omnem intellectum penetrat, et deificatus in Deum intrat se deificantem, etc.; non enim aliter potuit ascendere in Deum, nisi prius fieret Deus. » Additque Paulum raptum in tertium coelum et Paradisum, Joannem vero plusquam hominem raptum supra omnes coelos in paradiso paradisorum, hoc est, in causa omnium audisse unum verbum, per quod facta sunt omnia; ideoque in Deum quasi transmutatum fuisse. Hinc S. Dionysius Areopagita, epistola ad S. Joannem, eum vocat « solem Evangelii. »
Rursum, quod S. Joannes a Christo nuncupatus sit Boanerges, id est, filius tonitrui, Marci III, 17, hoc est, fulmen. Fuit ergo ipse Ceraunius, id est, fulmineus, tonans et fulminans; « ejus enim oratio erat tonitru, quia vita ejus erat fulmen; » quod de S. Basilio ait Nazianzenus, in ejus Elogio. Unde S. Epiphanius, haeresi 73: « Joannes, » ait, « severa tonitrui filius per propriam suam grandiloquentiam, velut ex quibusdam nubibus a sapientiae aenigmatibus, piam nobis de Filio intelligentiam persuasit. »
Quarto, quod unus ipse omnes Sanctorum gradus et laureas meruit, eosque heroicos et primos. Joannes enim primo, ob excellentem animi puritatem fuit terrestris angelus, angelos superans, non natura, sed virtute illibatae virginitatis; secundo, idem fuit Patriarcha, quia solus ipse caeteris Apostolis diutissime superstes fuit, communis omnium fidelium pater, basis et columen. Unde S. Hieronymus, De Script. Eccles., in Joanne: « Totas, » ait, « Asiae fundavit rexitque Ecclesias; » tertio, idem fuit Apostolus, Episcopus, Hierarcha, Doctor, Evangelista, Propheta in Apocalypsi, Martyr, tum quia Christo in cruce assistens, omnes ejus dolores et mortis agones per compassionem et amorem intimum sustinuit; tum quia Romae a Domitiano in dolium ferventis olei fuit immissus, esto per miraculum illaesus exiverit. Unde Polycrates apud Eusebium, lib. V Hist., xxiii, scribens ad Victorem Romanum Pontificem: « His accedit, » ait, « Joannes, qui super pectus Domini recubuit, qui sacerdos fuit, qui laminam auream gestavit, qui Martyr et Doctor extitit, qui tandem Ephesi morte consopitus occubuit. » De lamina aurea, quam in fronte gestavit S. Joannes, quasi coronam, Episcopatus insigne, astipulatur S. Hieronymus, De Script. Eccles., in Polycrate, et Nicephorus, lib. II, cap. xliv. Idem de S. Jacobo dixi in Epistolae ejus Proemio. Quocirca apte vocatus est Joannes, Hebr. Jehochanam, et crasi Jochanan, id est gratia Dei, vel potius misertus est Deus, aut gratiosus Deo; perinde ac Baptista ille coaevus eadem de causa ab angelo vocatus est Joannes, Lucae I, 13. Joannis enim Baptistae gratias ac dotes habuit Joannes Evangelista, et insuper alias majores, quas jam recensui et recensebo, adeo ut Christus inter duos hos Joannes fuerit quasi sol inter Jovem et Lucinam; Baptista enim fuit praecursor, Evangelista pedissequus Christi. Fuit ergo Joannes, quasi filius Charitum, filius gratiarum, in quo scilicet ornando et decorando omnes Charites, omnes gratiae conspirasse videantur, adeoque tres Christianorum Charites sunt Christus et uterque Joannes.
Quinto, quia Joannes Christo prae caeteris Apostolis fuit familiaris, et quasi a secretis: unde ipse passim se vocat discipulum quem diligebat Jesus. Hinc et transfigurationi ejus ac orationi in horto, secretisque ejus miraculis interfuit; unus ipse in ultima coena super pectus Christi recubuit, quod summum mutui et reciproci amoris fuit indicium, sane ac fomentum et augmentum: e Christi enim pectore arcana divinae sapientiae, et gratiarum altiora prae caeteris fluenta potavit, ut ait S. Augustinus, tractatu 18 in S. Joannem; atque supra templum Verbi recumbens, aulam divinae plenitudinis scrutatus est, ait S. Ambrosius in Psal. cxviii, Octon. 2, et S. Hieronymus in cap. II Ezechielis: « Joannes, » ait, « recubuit in pectore ejus, ut hauriret fluenta sapientiae, ut posset dicere: In principio erat Verbum; quia enim in pectore Christi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, merito super pectus ejus recumbit, quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat, » ait Beda, homil. De S. Joanne; et Laurentius Justinianus, libro De Agone Christi, cap. v: « Sapientiae, » ait, « arcana contemplando rimaris, curris per angelos, discurris per archangelos caeterasque spirituum legiones considerationis penna percurrendo rimaris: tibi nunc panduntur indicibiles sapientiae thesauri, tibi reserantur revelationum sacra mysteria, divinitatis altitudo, aeterna Verbi generatio, et coelestis gloriae triumphale regnum. » Quin et Plutarchus, lib. I Conviv., Quaest. III: « Locus, » inquit, « infra dominum uxoris et liberorum est, qui in sinu esse dicebantur. » Fuit ergo Joannes filius Christi, ideoque in sinu ejus; quasi Benjamin recubuit.
Porro, quanta ex eo charitatis zelique incendia hauserit, patet ex gestis ejus, non tantum in fundandis Ecclesiis quaquaversum, sed etiam in curanda singulorum, etiam perditorum, salute. Ex uno exemplo disce caetera. Narrat Eusebius ex Clemente Alexandrino, lib. III Hist., xxiii, S. Joannem Episcopo cuidam commendasse adolescentem quemdam, qui seductus a sociis tandem factus sit princeps latronum. Reversus S. Joannes ad Episcopum: « Age, » inquit, « o Episcope, depositum repraesenta, quod tibi ego plane et Christus commendavimus, Ecclesia teste quam regis. Juvenem illum repeto a te et animam fratris. » Cumque ille suspirans diceret eum mortuum esse, Deo scilicet, factumque principem latronum. « His auditis, Apostolus vestem continuo qua erat indutus, scidit, et cum ingenti gemitu feriens caput suum: Bonum te, » inquit, « custodem fratris animae dereliqui. Sed jam nunc mihi equus paretur, et dux itineris. Et confestim ab ipsa ecclesia ascendens concitus properabat. Cumque pervenisset ad locum, attinetur ab his latronibus qui custodias observabant. At ille neque effugere, neque prorsus declinare usquam nitens, ingenti tantum voce proclamabat: Quia ad hoc ipsum veni, adducite mihi principem vestrum. Qui cum veniret armatus, eminus agnito Joanne Apostolo, pudore actus in fugam vertitur. Ille equo post eum admisso, confestim insequitur fugitantem, etiam aetatis oblitus, simul et clamans: Quid fugis, o fili, patrem tuum? Quid fugis inermem senem? Miser, haere, noli timere, habes adhuc spem vitae. Ego Christo rationem reddam pro te: morte et mortem libenter pro te excipiam, sicut Dominus excepit pro nobis, et pro tua anima dabo animam meam. Sta tantum, et crede mihi, quia Christus me misit. At ille audiens, restitit, ac vultum demisit in terram; post hoc arma projecit, tum deinde tremefactus flebat amarissime, et accedentis ad se senis genibus provolvitur, gemitibus et ululatibus quibus poterat satisfaciens; et uberrimis lacrymarum suarum fontibus iterum baptizabatur, occultans solam dexteram suam. Apostolus vero jurisjurandi sacramento se ei a Salvatore impetraturum veniam pollicens, simulque genibus ejus provolutus, atque ipsam dexteram, ex cujus caedis conscientia torquebatur, tanquam jam per poenitentiam purgatam deosculans, ad ecclesiam revocat, et indesinenter pro eo orationes profundens, et cum ipso pariter ducens crebra jejunia, indulgentiam a Deo, quam ei pollicitus fuerat, expetebat. Sed et variis sermonum consolationibus, velut quibusdam praecantationibus efferos et exterritos ejus animos mitigabat. Nec prius abstitit, quam eum in omnibus emendatum etiam ecclesiae praeficeret. »
Ex quo Joannis exemplo discant Episcopi, Pastores, Praefecti, Magistri, quantum cujusque fidelis, etiam juvenis et perditi, suae curae crediti, curam gerere debeant; ac rursum si perditus sit, modum eum revocandi esse eum quem hic usurpavit S. Joannes, nimirum summam commiserationem, humilitatem, dilectionem. Unde S. Chrysostomus Theodoro lapso hoc S. Joannis factum proponens, hortansque ad poenitentiam, commendat a S. Joannis condescensum et mansuetudinem, et suavitatem illicem, quoniam prior cruentam dexteram exosculatus est, haerens in amplexu adolescentis, et ea via reduxit ad amissam virtutem.
Porro hoc summi amoris et honoris privilegium recumbendi in sinu Christi, Joanni soli prae omnibus Apostolis concessum fuit quatuor de causis.
Prima, ut ipse ejus incarnationis et secretorum esset testis omni exceptione major, utpote qui proximus illi et familiarissimus extitisset, adeoque in sinu ejus recubuisset. Unde Rupertus explicans illud Joan. xiii, 23: « Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus, » ait hoc dicere Joannem, ut suo Evangelio fidem astruat: « Hic enim, » inquit, « praecipue dignus fide testis est, qui adeo veritati quam narrat, praesens cognitor interfuit, ut recumberet in sinu ejus familiaris ac dilectus, et illi Verbo prae cunctis mortalibus prope admissus, quod eructatum de corde Patris, et caro factum, altius personare decreverat per linguam et calamum ejus. » Unde S. Joannes eodem quasi sigillo obsignans Evangelii sui fidem cap. ult., cum vers. 20 dixisset de se: « Qui et recubuit in coena super pectus ejus, » subjungit vers. 24: « Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his et scripsit haec, et scimus quia verum est testimonium ejus; » et initio Epistolae: « Quod fuit ab initio, » ait, « quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, quod manus nostrae contrectaverunt, de Verbo vitae, etc., testamur et annuntiamus vobis. »
Secunda, ad commendandum decus virginitatis: ob hanc enim meruit a Christo prae caeteris diligi et in sinu ejus recumbere. Ita ibidem Rupertus ait in S. Joanne completum illud Sapientis dictum Prov. xxii, 11: « Qui diligit cordis munditiem, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem; quia videlicet propter excellentem castitatis decorem dignus fuit de ipso sacro Dominici pectoris fonte divinitatem ejusdem Verbi, et aeterni potare secreta principii. »
Unde S. Cyrillus, lib. IX in Joann., cap. xv, ait S. Joannem nos hortari ad bene vivendum, si volumus divinarum rerum cognitionem adipisci. Exemplo enim seipsum nobis proponit, qui sic diligebatur a Christo, ut in sinu ejus sederet. Illi enim summopere Deo propinquant, qui mundo corde sunt, quibus praecipuum a Salvatore munus attribuitur. Beati enim sunt, inquit, homines mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Nempe ista beatificatio vera extitit in Joanne. Vidit enim gloriam Christi, ut ipse testatur, gloriam quasi Unigeniti a Patre. Nullus enim Patrem vidit, nisi qui a Deo est, id est, Filius Dei: qui vero procul se a turpitudine removent, et inanibus hujus vitae curis mente non agitantur, illis supra quam animus per se hominis ferre potest, gloriam suam Christus revelare solet. Hinc et ipse Joannes Apoc. xiv, 1, vidit virgines proximas Agno, ipsum per omnia sequi, ac cantare canticum novum, quod nemo alius cantare potest.
Tertia, recubuit Joannes in sinu Christi, ut inde secretiora et sublimiora Evangelii et Apocalypseos mysteria hauriret quae mundo panderet. Unde Ecclesia in officio S. Joannis, Respons. lectionis 8, canit: « Iste est Joannes, qui super pectus Domini in coena recubuit. Beatus Apostolus cui revelata sunt secreta coelestia: fluenta Evangelii de ipso Dominici pectoris fonte potavit. » Ideoque, ut ait Beda, Evangelium S. Joannis caetera omnia sublimitate transcendit; et S. Augustinus, tract. 18 in Joannem: « Joannes Evangelista, » ait, « inter consortes et comparticipes suos alios Evangelistas, hoc praecipuum et proprium donum accepit a Domino, super cujus pectus in convivio discumbebat, ut per hoc significaret, quia secreta altiora de intimo pectore ejus potabat, ut ea diceret de Filio Dei, quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare possint, implere autem nondum capaces non possint. » S. Chrysostomus, Praefatione in S. Joannem, ait angelos multa didicisse a S. Joanne, ac proinde ipsos etiam Cherubinos et Seraphinos avide eum suum Evangelium et Apocalypsin intonantem audiisse.
Quarta, ut ex pectore Christi sugeret delicias amoris ejusdem, juxta illud Cantic. II, 5: « Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. » Causam subdit: « Laeva ejus sub capite meo, et dextra illius amplexabitur me; » et S. Joannes, Evang. cap. I, dans causam cur per Christum solum gratia et veritas facta sit, subdit: « Deum nemo vidit unquam; Unigenitus qui est in sinu Patris, ipse enarravit nobis, » q. d. Christus in sinu Patris hausit omnem Patris gratiam, amorem et sapientiam, eaque nobis communicavit, sic et Joannes eadem hausit e sinu Christi, ac nobis communicavit. Ferunt aquilam (quod est stemma et insigne S. Joannis) illum pullum prae caeteris adamare, cui corde suo incubavit: ita Christus plus adamavit Joannem, cui pectore et corde incubuit. Unde S. Bernardus, serm. 23 in Cantic., cum dixisset Magdalenam devotionis suae fructum invenisse apud pedes Christi, subdit: « Porro Thomas in latere, Joannes in pectore, Petrus in sinu Patris, Paulus in tertio coelo secreti hujus gratiam sunt assecuti, etc. Prior mulier (Magdalena) stravit sibi in tuto humilitatis et spei, Thomas in solido fidei, Joannes in lato charitatis, Paulus in intimo sapientiae, Petrus in luce veritatis. » Idem, vel quisquis est auctor, serm. 3 De coena Domini: « Jesus, » ait, « valde eum diligebat, quem tanto honore sublimabat. O quam bene quiescebat, qui super pectus Christi quiescebat! O beate Apostole Dei, discipule Jesu Christi, Joannes beate, utinam mererer illius dulcissimos pedes osculando lacrymis rigare, in cujus pectore tu meruisti dormire! Utinam faciem illius a longe saltem possem contemplari, in cujus pectore tam dulciter dormire meruisti. Per sinum sive pectus significabatur illud secretum, de quo bibit divinitatis sacramentum. Hinc diligebat Joannem non plus omnibus, sed familiarius, ut per pacem exiret de vita, non per passionem. »
Quinta, Christus collocans Joannem in sinu et pectore, eum quasi in filium adoptavit. Solent enim parentes filios quasi pignora charissima ad pectus et ubera admovere, iisque complecti. Hinc Christus moriens in cruce eum matri quasi filium pro se substituit dicens: « Mulier, ecce filius tuus; » et Joanni: « Ecce mater tua. » Solent enim nepotes, moriente filio, avis et aviis in ejus proximum filiationis et haereditatis succedere. O commutationem! exclamat S. Bernardus, sermone in illud Apoc., Signum magnum apparuit in caelo: « Joannes tibi pro Jesu traditur, servus pro domino, discipulus pro magistro, filius Zebedaei pro Filio Dei, homo purus pro Deo vero. » Fuit ergo S. Joannes Benjamin B. Virginis, imo Benjamin Christi; et quasi Benjaminus, id est, minimus natu Apostolorum, et prae omnibus gratiosus ac tenere dilectus, in sinu Christi requievit. Officium ergo S. Gabrielis Archangeli sortitus est, ut esset praeco Christi et custos B. Virginis, ideoque nonnulli censent S. Joannem, cum vellet adorare angelum, ab eo prohibitum cum
Hinc patet S. Joannem prae caeteris Apostolis a Christo fuisse dilectum, uti expresse ait S. Augustinus, tract. 16 et 124 in Joannem, et S. Chrysostomus, homil. 71 in Joannem, Theophylactus et Euthymius in Joannis cap. xiii, ac consequenter S. Joannem vicissim prae caeteris maxime dilexisse Christum. Ille enim magis diligitur a Christo, qui magis eum diligit, majoremque habet charitatem, Joan. xiv, 21; et Proverb. viii, 17, ait Sapientia: « Ego diligentes me diligo. » Porro S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinian., Joannem a Christo plus dilectum censet, eo quod esset virgo et minimus natu Apostolorum. Sic et Euthymius in cap. xxiii Joannis, asserit Joannem a tantam a puero curam habuisse puritatis, ut ne turpem quidem cogitationem unquam in cor suum ascendere permiserit. S. Chrysostomus addit alteram amoris causam, excellentem animi humilitatem ac mansuetudinem, quas adeptus erat postquam de praeeminentia correptus fuerat. Tertiam indicat Theophylactus: « Joannes, » ait, « innocentissimus, simplicissimus, mansuetissimus omnium erat, et ideo diligebatur. » D. Thomas enumerat inter amoris causas sapientiam singularem et amoris Dei vehementiam. Alibi juventutem ait majora sibi benevolentiae ac familiaritatis indicia vindicasse.
Sexta, S. Joannes Christo in cruce toto tempore passionis usque ad mortem astitit, ubi sane Christum se immolantem, et immolatum pro salute generis humani jugiter aspiciens, miros ab eo rerum divinarum sensus, ac virtutum omnium ardores accepit. Idem primus post Christi resurrectionem cum Petro ad monumentum cucurrit, imo Petro praecucurrit. Idem Christo apparente piscantibus primus eum agnovit, dicens: « Dominus est; » quod S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum, virginitatis merito adscribit: « Solus, » inquit, « virgo virginem agnoscit; » et alibi: « Prior virginitas virginale corpus agnoscit; » et Cyrillus: « Joannes, » inquit, « propter mentis puritatem et cordis oculorum acumen ad intelligendum erat aptissimus; unde solus signum statim intellexit, et Christum adesse cognovit, et aliis nihil dubitans significavit. » Chrysostomus vero Joannem cum Petro comparat: « Proprios, » inquit, « mores referent Petrus et Joannes; ille ferventior, hic altior erat; ille vehementior, hic perspicacior: ideo Joannes prior novit Jesum, Petrus prior ad eum properavit; » et Origenes: « Petrus, » inquit, « in forma actionis ac fidei ponitur, Joannes autem contemplationis et scientiae typum imitatur: unus siquidem recumbebat super pectus Dominicum, quod est contemplationis ornamentum; alter saepe titubabat, quasi trepidae actionis symbolum. »
Septima, quod Christus in cruce moriens Joannem quasi fratrem sibi substituit, assignans eum pro se quasi filium B. Virgini: « Mulier, » inquit, « ecce filius tuus; » ac vicissim Joanni eam assignans quasi matrem: « Ecce, » inquit, « mater tua. » Unde et Joannes quasi filius Virginis curam tota vita egit, ejusque fuit custos, tutor et provisor, ac cum ea Ephesi habitavit, ex cujus continua familiaritate et colloquiis quanta cœlestium arcanorum lumina, quantos charitatis ignes, quanta virtutum omnium documenta et incitamenta hauserit, cuilibet facile est conjicere. Hoc est quod citatis Christi verbis subdit Joannes, Evang. XIX, 27: « Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua » (alii legunt in suam, scilicet matrem), græce eis ta idia, id est in propria, scilicet bona, inquit S. Ambrosius, Enchir. ad Virgin., non temporalia, quæ jam Christi amore reliquerat, sed spiritualia: « Accipite, » inquit, « Spiritum Sanctum; neque enim mater Domini nisi ad possessionem gratiæ demigraret, ubi Christus habebat habitaculum; » et S. Augustinus, tract. 119 in Joan.: « Suscepit, » ait, « eam discipulus in sua, non prædia, quæ nulla propria possidebat, sed officia, quæ propria dispensatione exequenda curabat; » et S. Cyrillus, in cap. xix S. Joan.: « Commendavit, » ait, « Christus Matrem discipulo, ut officium filii in eam servaret. Matrem similiter admonuit, ut parentis in discipulum auctoritatem haberet: amore videlicet atque charitate non minus illos conjungi voluit, quam si naturæ maxima propinquitate conjuncti essent; » et S. Cyprianus, tractatu De Passione: « Passus est, » ait, « æquanimiter Joseph sibi Joannem in hoc servitio præponi, quem digniorem se judicabat, et ideo maxime, quia Magistri electio sic negotium ordinabat. »
In revelationibus S. Brigidæ quas defendit Cardinalis Turrecremata, probantque non solum eruditi Theologi, ut Michael Medina, Alphonsus Mendoza, Petrus Canisius, Martinus Delrio, etc., sed et Bonifacius IX et Martinus V Pontifices, in Canonizatione ejusdem, hæc de S. Joanne habentur: S. Joannes apparens S. Brigidæ monensque eam contemnere omnia mundi bona, eaque respectu æternorum non pluris facere quam siliquas porcorum, ac sequi viam crucifixi Dei, quæ in principio est arcta, sed in fine gaudiosa: « Ego, » inquit, « sum ille qui scripturam auream plenius agnovi, et agnoscendo augmentavi. Ego fui nudatus ignominiose, sed quia patienter sustinui, Deus vestivit animam meam veste immortali. Ego etiam fui intinctus oleo; ideo nunc gaudeo oleo lætitiæ sempiternæ. Ego insuper post Matrem Dei levissima morte de mundo transivi, quia custos Matris Dei factus fui, et corpus meum est in loco quietissimo et securissimo. » Ita refert S. Brigida, lib. IV Revelat., cap. 1; et cap. xxiii, narrat se audisse B. Virginem dicentem S. Joanni: « Tu inter Apostolos vicinius mihi appropinquasti, majoraque signa dilectionis expertus es præ aliis, et amarior tibi passio Filii mei facta est, quam præ cæteris clarius aspexisti; et quia præ cæteris fratribus tuis longius vixisti, et quasi in ipsorum omnium martyr fuisti (planius legit Codex Farnesianus: et inter eos quasi martyr fuisti), ideo placuit Deo te vocare de mundo morte levissima post me, quia Virgo virgini fuit commendata, ideo fiet quod petisti, et non prolongabitur. »
Denique S. Joannem adhuc vivere cum Elia et Henoch in Paradiso terrestri, ac cum eis venturum in fine mundi, ut contra Antichristum decertet, censuit Hippolytus, tractat. De Consummatione sæculi, et alii plures, teste Theophylacto et Euthymio in cap. xxi Joan. Verum certum est S. Joannem esse mortuum: nam Ecclesia ejus quasi post mortem jam beati, et cum Christo in cœlo regnantis, festum celebrat die 27 decembris. Audi S. Hieronymum, De Scriptoribus Ecclesiæ, in Joannis: « Confectus senio, » ait, « sexagesimo octavo post passionem Domini anno (qui fuit annus Christi 101), mortuus juxta eamdem urbem sepultus est. » Idem docent Tertullianus, S. Augustinus, Chrysostomus, Euthymius et alii, quos citat et sequitur Cardinalis Baronius, initio tom. II Annal. Plura de S. Joanne dicam Præfatione in Apocalypsin.
Quoad tertium, argumentum Epistolæ est, primo, docere veram fidem, spem et charitatem. Fidem, tum de S. Trinitate, tum de Verbo incarnato: quod sane nullus uberius præstitit S. Joanne in Evangelio, æque ac in hac Epistola; eaque de causa a S. Dionysio, epist. ad S. Joannem, Athanasio in Synopsi, Cyrillo, Catechesi, 12 Chrysostomo, Epiphanio et aliis, passim Joannes, cognominatur Theologus. Inde spem excitat commemorans præstantiam status Evangelici, ac charitatem Patris; qui secrevit nos a filiis diaboli, deditque nobis ut filii Dei nominemur et simus, ideoque Filium suum misit in carnem, ut passione et morte sua peccata tolleret et dissolveret opera diaboli. Denique præ cæteris inculcat charitatem, ut non diligamus mundum; sed Deum qui prior dilexit nos, et Christum, qui nostri amore mortuus est, ac proximum, quem Deus et Christus jubent diligi. Pene ergo tota Epistola charitatis ardorem et vehementiam spirat. Unde S. Augustinus in Præfat. hujus Epistolæ: « Maxime, » ait, « commendatur charitas; locuturus est enim multa et prope omnia de charitate. Qui habet in se unde audiat, necesse est gaudeat ad quod audit. Sic enim erit illi lectio ista tanquam oleum in flamma. » Refert S. Hieronymus, in cap. ult. ad Galat., S. Joannem senio gravem in collectis non aliud prædicasse, quam: « Filioli, diligite invicem. » Cumque audientes tædio afficerentur quod semper idem audirent, causamque rogarent, dixisse: « Quia præceptum Domini est, et si solum fiat, sufficit. »
Secundo, hæresim duplicem tum subnascentem confutat. Prior erat Cerinthi, Ebionis et asseclarum, qui negabant Christi divinitatem. Secunda Basilidis cum suis, qui negabat veram Christi humanitatem.
...initio Epistolae, et quod « electis advenis » dispersionis, ut ait S. Petrus initio Epistolae. Verum a Scythis exules tam impii quam pii vocati sunt Parthi, non a Graecis vel Hebraeis, qualis fuit S. Joannes: alioqui enim S. Petrus et Jacobus qui ad dispersos scribunt, pariter et ad Parthos scripsissent: vide Serarium. Proprie ergo hic Parthos accipio, quorum tunc imperium aeque ac nomen erat amplum, ut Orientis nationes plures complecteretur, etiam Persas, teste Tertulliano, lib. De Pallio, cap. II; Justino, lib. XLI et XLII; Solino et Plinio, lib. VI, cap. XXV. In Parthia autem multos fuisse Judaeos aeque ac Christianos, partim e Judaeis, partim e Gentilibus ad quos omnes scribit hic S. Joannes, colligitur Act. II, 9; et ex Tertulliano, lib. Contra Judaeos; ac Josepho, lib. XIV Antiq., cap. XII, et lib. XVI, cap. X, et lib. XVIII, cap. XII.
Scripsit ergo ad Parthos S. Joannes, sive quod eos antea adierat, et fide Christi imbuerat, uti censet Baronius aliique plures; sive quod Ephesii et Asiani quibus praedicavit S. Joannes, permulti ab eo ad Christum conversi ex Asia migrarunt in vicinam Parthiam et Persidem; sive quod fideles a Simone Chananaeo, Bartholomaeo et Thoma (hos enim praedicasse Parthis et Persis tradit Sophronius, De Viris illustribus, et alii) in Perside et Parthia conversi, iis morte et martyrio functis, petierint a S. Joanne grandaevo monumentum aliquod Ecclesiae, quo in fide et vita Christiana confirmarentur, aut ultro id eis ingesserit S. Joannes, utpote conversionis Gentium et propagandi Evangelii sitientissimus. Apostoli enim cum ubique praesentes adesse et Evangelizare non possent, id absentes praestabant per Epistolas; ἀποστολή ergo, id est apostolatus, vice fungebatur ἐπιστολῆς, ipsaque Epistola erat quasi apostola. Sane Antonius Quadrius, Provincialis Societatis Jesu in India Orientali, et Michael Barulus in Epistolis Goa datis anno Christi 1555, scribunt etiamnum nonnullos e Persis fidem Christianam profiteri, eamque S. Joanni acceptam ferre.
Graece scriptam esse Epistolam, aeque ac caeteras SS. Petri, Jacobi et Judae consentiunt Interpretes: Graecus enim sermo a tempore Alexandri Magni plurimas gentes pervasit.
Porro quod Joannes initio Epistolae nomen suum subticuerit, quid mirum? Idem fecit S. Paulus, epistola ad Hebraeos. Idem facimus hodie plerique omnes, qui Epistolis nomen non praefigimus, sed subscribimus, praesertim cum Epistolae hujus auctor fuerit Spiritus Sanctus potius quam S. Joannes. Auctor ergo « valde supervacue » quaeritur, ait S. Gregorius, praefat. in Job, cap. I, « cum auctor libri Spiritus Sanctus fideliter credatur. Ipse igitur haec scripsit, qui haec scribenda dictavit. Si magni cujusdam viri susceptis Epistolis legeremus verba, eaque quo calamo fuissent scripta quaereremus, ridiculum profecto esset, » etc.
Videtur S. Joannes jam senex et omnium quasi terrenorum oblitus, ac anhelans ad Christum, hic aeque ac in Evangelio, magnitudine mysterii et charitatis Christi absorptus, omisso nomine aeque ac salutatione, ab ipso mysterio tam sublimi ordiri, ut eo secum rapiat lectorem, itaque insinuet se Epistolae hujus, aeque ac Evangelii esse auctorem. Ita Thomas Anglicus. Idipsum satis indicant primae Epistolae verba, quibus cum Christo incarnato mire deliciatur et dissuaviatur.
Denique S. Joannem in senio has Epistolas scripsisse, patet ex ipsis ejus verbis, quibus se seniorem vocat, fideles vero filiolos, ac quasi senex non aliud pene quam charitatem inculcat. Quo anno praecise scripserit, incertum est. Videtur sub idem tempus quo scripsit Evangelium, eas scripsisse; magna enim earum cum Evangelio est consonantia. Unde Baronius tam illud quam has consignat anno Christi 99, qui fuit Clementis Pontificis septimus, Nervae imperatoris...
Claudat argumentum aurea S. Gregorii sententia, hom. 15 in Ezech.: « Succendi, » ait, « cor nostrum igne charitatis quaerimus? Joannis verba pensemus, cujus omne quod loquitur, charitatis igne vaporatur. » Non enim aliud spirat, repetit et inculcat quam amorem Dei, Christi et proximi: perinde ac senes et amantes non aliud cogitant et loquuntur, quam illud quod amant et tota vita amaverunt.
Estius
PRAEFATIO 5 paragrafi
Joannis Apostoli, qui et Evangelium scripsit, et Apocalypsin, tres exstant Epistolae, quarum etsi duae posteriores aliquando apud nonnullos dubiae fuerint auctoritatis, de prima tamen, quin Joannis esset Apostoli atque Evangelistae, eaque ratione iu canonem sacrorum librorum recipienda, numquam a Catholicis scriptoribus dubitatum fuit. Testes ejus rei sunt Eusebius lib. 3. hist. Eccles. cap. 25. et Hieronymus in catalogo. Quapropter et Syi'us interpres hanc Epistolam nobis exhibuit, perinde ut caeteras novi testamenti Scripturas eas, quae numquam venerunt in quaestionem, aliis, quae controversae fuerunt, omissis. Quin et stylus orationis et character proprius, item caritatis et veritatis inculcatio satis aperte suum produnt auctorem, discipulum illum a Domino dilectum, planeque eundem cum eoj qui scripsit Evangelium.
Porro quamvis in codicibus, tam Graecis et Syriacis, quam Latinis, qui nunc sunt in manibus, non legatur adscriptum, ad quos missa sit Epistola: veterum tamen traditio est, ad Parthos scriptam esse. Hunc enim titulum ei tribuunt Hyginus Papa epist. 1., Possidius in indiculo operum Augustini, et ipse Augustinus lib. 2. Quaestionum Evangelic. cap. 39., denique et Joannes H. Papa in Epist. ad Valerium Episcopum.
Scripsit autem ad Parthos Joannes Apostolus (quae gens sita erat inter flumina Tigrim et Indum, juxta Medos), quod in ea legione locisque circumvicinis plurimi essent Judaei ex antiqua captivitate et dispersione decem tribuum. Unde et Act. 2., ubi de Judaeis, qui ex variis mundi partibus Hierosolymam venerant, agitur, primo loco referuntur Parthi, Medi, Elamitae. Igitur quemadmodum Petrus Epistolam dedit ad Jadaeos dispersionis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae, Bithyniae, quos Lucas illic enumeravit posteriore loco: sic et Joannes scripsit ad Judaeos in oriente constitutos, id est, in Parthia cum locis adjacentibus; non ita tamen, quin uterque Apostolus suam Epistolam communicatam voluerit etiam gentilibus earundem regionum, qui in Christo crediderant; utpote membris ejusdem Ecclesiae et eurundem sacramentorum consortibus, et ad eandsm spem coelestis regni vocatis; id quod Petrus non uno loco suae Epistolae significat.
An vero causa scribendi ad Parthos ea Joanni fuerit, quod apud illos Evangelium praedicasset, ut nonnulli putant, non liquet; quum et Paulus ad Romanos et Colossenses scripserit, quibus ipse prius non praedicaverat. Scribit autem ad omnem aetatem, pueros, adolescentes, senes, ut ipse testatur cap. 2., quia de communi omnium salute scribebat.
Ex quo loco scripta sit, haud multum
ARGUMENTUM 4 paragrafi
Versatur haec Epistola potissimuro in astruenda Christi Domini vera oeconomia, ad quam pertinent imprimis haec fidei nostrae mysteria: Jesum esse Christum, verum Deum ac Dei Filium, eundemque esse verum hominem vera carne praeditum, in quibus consistit veritas incarnationis Dominicae. Rursus, eum esse nostrum advocatum ad Patrem, et propitiatorem pro peccatis nostris; a quo proinde peccatorum remissionem, totamque justitiam nostram exspectare nos oporteat. Atque haec sparsim traduntur per totam fere Epistolam. Qua doctrina retundit Apostolus non solum haeroses ipsius tempore exortas, ut Ebionis et Cerinthi, qui Christo divinitatem adimebant, ac Filium Dei negabant, nec non Basilidis atque sequacium, qui eum negabant in vera carne venisse, ideoque nec vere passum, crucifixum, mortuum pro nobis, impie docebant, uti memorat de illiB Epiphanius in haeres. 24.; verum etiam futuris temporibus exorituras, utArii, Nestorii, Eutychetis et Pelagii; quos omnes uno nomine vocat antichristos, id est, Christi adversarios; eosque solvere Jesum dicit, hoc est, in-
Guii. Estii Coiuiu. Tom. III. refert, ut sciatur; etsi non desint, qui e Patmo insula, in qua exsulavit, scriptam velint; ubi et vidit Apocalypsim. Alii vero putant, scriptam post reditum ab exsilio. Verum utrique solis et incertis nituntur conjecturis.
Additiuncula B. P.
Credibile est, diu ante exsilium fuisse scriptam. Videantur, quae sunt infra ad cap. 5. vers. 8. paulo post initium annotationis. EPISTOLAE. tegritatem mysterii dispensationis ejus destruere. Est autem hoc loco memoria repetendum, quod scribit Augustinus in libro de fide et operibus, cap. 14., Apostolos, qui Catholicas scripserunt Epistolas, intentionem direxisse contra perversam ac perniciosam opinionem eorum, qui dicebant, fidem sine operibus ad salutem sufficere. Quorum princeps fuit Simon magus. Nam et id haud segniter agit Joannes in hac Epistola, idque per singula capita. Sic enim ait cap. 1.: Si dixerimus, quoniam societatem habemus cum Deo, et in tenebris ambulamuSy mentimur et veritatem non facimus; et cap. 2.: Qui dicit, se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non est; et cap. 3.: Filioli, nemo vos seducat Qui facit justitiam, justus est; qui fa-cit peccdtum, ex diabolo est. Et alia complura ejusdem capitis. Item cap. 4.: Si quis dixerit: Quoniam diligo Deum, et fratrem suum oderit, mendax est. Et cap. 5.: Haec est caritas Dei, ut mandata ejus custodiamus.