The prophet lamenteth that men regard not, when the iust dye; 3. reprehendeth those that scorne the godlie; 5. and committe horrible idolatrie; 11. for getting God: 14. who vseth al benignitie to recal them: 20. but they contemne him.
1The just perisheth, and no man layeth it to heart, and men of mercy are taken away, because there is none that understandeth; for the just man is taken away from before the face of evil.Il giusto perisce, e non v'ha chi in cuor suo vi rifletta: e gli uomini pii sono rapiti, né alcuno ne ha sentimento; perocché prima che vengano i mali, il giusto è rapito.THE iust perisheth, and there is none that considereth in his hart, & men of mercie are gathered away, because there is none that vnderstandeth; for at the face of malice, is the iust gathered away.Justus perit, / et non est qui recogitet in corde suo; / et viri misericordiæ colliguntur, / quia non est qui intelligat: / a facie enim malitiæ collectus est justus. 2Let peace come, let him rest in his bed that hath walked in his uprightness.Venga la pace: riposi nel suo letto chiunque ha camminato nella rettitudine.Let peace come, let him rest in his bed that hath walked in his direction.Veniat pax; / requiescat in cubili suo / qui ambulavit in directione sua. 3But draw near hither, you sons of the sorceress, the seed of the adulterer, and of the harlot.Ma voi appressatevi qua, o figliuoli d'una indovina, stirpe di padre adultero, e di prostituta.But come you hither ye children of the witch, the seede of the aduouterer, and of the harlot.Vos autem accedite huc, / filii auguratricis, / semen adulteri et fornicariæ. 4Upon whom have you jested? upon whom have you opened your mouth wide, and put out your tongue? are not you wicked children, a false seed,Di chi vi siete voi fatti beffe; contro di chi avete voi spalancata la bocca, e messa fuori la lingua? Non siete voi figliuoli scellerati, razza di bastardi?Vpon whom haue you iested? vpon whom haue you opened your mouth awide, and thrust out the tongue? Are not you wicked children, a lying seede?Super quem lusistis ? / super quem dilatastis os, / et ejecistis linguam ? / Numquid non vos filii scelesti, / semen mendax, 5Who seek your comfort in idols under every green tree, sacrificing children in the torrents, under the high rocks?Voi, che vi deliziate cogl'idoli sotto ogni pianta ramosa, immolando i pargoletti presso a' torrenti, e sotto massi scavati?Which take comforte in the goddes vnder euerie thicke greenetree, immolating your litle ones in the torrents, vnder the high rockes?qui consolamini in diis / subter omne lignum frondosum, / immolantes parvulos in torrentibus, / subter eminentes petras ? 6In the parts of the torrent is thy portion, this is thy lot: and thou hast poured out libations to them, thou hast offered sacrifice. Shall I not be angry at these things?La tua porzione è colà, dove corre il torrente, ivi è il tuo bene, la versi libagione, offerisci sagrifizio. Non mi muoverò io a sdegno per cose tali?In the partes of the torrent is thy part, this is thy lot: and thou hast powred out libament to them, thou hast offered sacrifice. shal I not take indignation of these thinges?In partibus torrentis pars tua; / hæc est sors tua: / et ipsis effudisti libamen, / obtulisti sacrificium. / Numquid super his non indignabor ?
7Upon a high and lofty mountain thou hast laid thy bed, and hast gone up thither to offer victims.Sopra un monte eccelso, e sublime collocasti il tuo letto, e colà salisti per immolarvi delle vittime.Vpon an high and loftie mountaine thou hast layd thy bed, and hast gone vp thither to immolate hostes.Super montem excelsum et sublimem / posuisti cubile tuum, / et illuc ascendisti / ut immolares hostias. 8And behind the door, and behind the post thou hast set up thy remembrance: for thou hast discovered thyself near me, and hast received an adulterer: thou hast enlarged thy bed, and made a covenant with them: thou hast loved their bed with open hand.E dietro alla porta, e dietro all'imposta hai collocato il tuo ricordo: e vicino a me hai peccato ricettando l'adultero: hai ingrandito il tuo letto, e con essi hai fatta alleanza: hai amato di star con essi scopertamente.And behind the doore, and behind the post thou hast ser thy memorial: because thou hast discouered thyself neere me, and hast receiued an aduouterer, thou hast enlarged thy bed, and made a couenant with them: thou hast loued their couche with open hand.Et post ostium, et retro postem, / posuisti memoriale tuum. / Quia juxta me discooperuisti, / et suscepisti adulterum, dilatasti cubile tuum, / et pepigisti cum eis fœdus; / dilexisti stratum eorum / manu aperta. 9And thou hast adorned thyself for the king with ointment, and hast multiplied thy perfumes. Thou hast sent thy messengers far off, and wast debased even to hell.E con unguento regio ti se' profumata, ed hai moltiplicati i tuoi belletti. Hai mandati lontano i tuoi ambasciadori, e se' stata umiliata fino all'inferno.And thou hast adorned thyself with royal oyntment, and hast multiplied the gay payntings. Thou didst send thy legates far of, & wast humbled euen to hel.Et ornasti te regi unguento, / et multiplicasti pigmenta tua. / Misisti legatos tuos procul, / et humiliata es usque ad inferos. 10Thou hast been wearied in the multitude of thy ways: yet thou saidst not: I will rest: thou hast found life of thy hand, therefore thou hast not asked.Nella moltitudine di tue vie ti sei defatigata: non hai però detto: mi darò posa: hai colle mani tue trovato da vivere, per questo non porgi a me preghiera.In the multitude of thy way thou hast laboured: thou saydst not: I wil rest: thou hast found life of thine owne hand, therfore thou hast not asked.In multitudine viæ tuæ laborasti; / non dixisti: Quiescam. / Vitam manus tuæ invenisti; / propterea non rogasti.
11For whom hast thou been solicitous and afraid, that thou hast lied, and hast not been mindful of me, nor thought on me in thy heart? for I am silent, and as one that seeth not, and thou hast forgotten me.Che è quello, che temesti tu, che mancasti di fede, e non ti ricordasti di me, né a me pensasti in cuor tuo? perch'io taceva, come se non vedessi, tu pur ti scordasti di me.For whom, with careful reuerence, hast thou feared, wheras thou hast lied, & hast not bene mindful of me, nor thought on me in thy hart? because I am holding my peace, and as it were not seing, and thou hast forgotten me.Pro quo sollicita timuisti, / quia mentita es, / et mei non es recordata, / neque cogitasti in corde tuo ? / Quia ego tacens et quasi non videns, / et mei oblita es. 12I will declare thy justice, and thy works shall not profit thee.Io farò conoscere la tua giustizia, e non gioveranno a te le opere tue.I wil declare thy iustice, and thy workes shal not profite thee.Ego annuntiabo justitiam tuam, / et opera tua non proderunt tibi. 13When thou shalt cry, let thy companies deliver thee, but the wind shall carry them all off, a breeze shall take them away, but he that putteth his trust in me, shall inherit the land, and shall possess my holy mount.Allorché tu alzerai le grida, ti salvino quegli, che tu hai radunati: ma tutto costoro se li porterà il vento, e un soffio li sbaraglierà. Chi poi in me pon sua fidanza, avrà in eredità la terra, e possederà il mio monte santo.When thou shalt crie, let thy gathered together deliuer thee, and the winde shal take them al away, a soft blast shal beare them away: But he that hath confidence in me, shal inherite the land, and shal possesse my holie mount.Cum clamaveris, liberent te congregati tui, / et omnes eos auferet ventus, / tollet aura. Qui autem fiduciam habet mei, hæreditabit terram, / et possidebit montem sanctum meum. 14And I will say: Make a way: give free passage, turn out of the path, take away the stumblingblocks out of the way of my people.E io dirò: Fate la strada, date il passaggio, allontanate dal sentiero, e alla via del mio popolo gli impacci;And I wil say: Make a way, geue passage, turne out of the path, take away stumbling blockes out of the way of my people.Et dicam: Viam facite, præbete iter; declinate de semita, / auferte offendicula de via populi mei. 15For thus saith the High and the Eminent that inhabiteth eternity: and his name is Holy, who dwelleth in the high and holy place, and with a contrite and humble spirit, to revive the spirit of the humble, and to revive the heart of the contrite.Perocché queste cose dice l'eccelso, e il sovragrande, che abita l'eternità, e santo è il nome di lui: nelle altezze egli fa sua dimora, e nel santo, e collo spirito contrito, ed umile, per vivificare lo spirito degli umili, e per vivificare il cuore contrito.Because thus saith the High & eminent, that inhabiteth eternitie: and his name is holie, dwelling in the high, and holie place, and with a contrite & humble spirit: that he may reuiue the spirit of the humble, and reuine the hart of the contrite.Quia hæc dicit Excelsus, / et Sublimis, habitans æternitatem, et sanctum nomen ejus: / in excelso et in sancto habitans, / et cum contrito et humili spiritu: / ut vivificet spiritum humilium, / et vivificet cor contritorum.
16For I will not contend for ever, neither will I be angry unto the end: because the spirit shall go forth from my face, and breathings I will make.Imperocché io non per sempre disputerò, né sino al fine riterrò il mio sdegno; perchè dalla mia faccia viene lo spirito, ed io creo le anime.For I wil not contend for euer, neither wil I be wrath vnto the end: because the spitit shal proceede from my face, and breathinges I wil make.Non enim in sempiternum litigabo, / neque usque ad finem irascar, / quia spiritus a facie mea egredietur, / et flatus ego faciam. 17For the iniquity of his covetousness I was angry, and I struck him: I hid my face from thee, and was angry: and he went away wandering in his own heart.Per la scellerata avarizia di lui io mi adirai, e lo ho flagellato: ascosi a lui la mia faccia, e arsi d'indegnazione; ed ei se n'andò vagabondo seguendo le vie del suo cuore.For the iniquitie of his auarice I was angrie, and haue striken him: I haue hid my face from thee, and haue taken indignation: and he hath gone wandering in the way of his owne hart.Propter iniquitatem avaritiæ ejus iratus sum, et percussi eum. / Abscondi a te faciem meam, et indignatus sum; / et abiit vagus in via cordis sui. 18I saw his ways, and I healed him, and brought him back, and restored comforts to him, and to them that mourn for him.Vidi i suoi andamenti, e lo sanai, e lo ricondussi, e rendetti a lui le mie consolazioni, cioè a quelli di lui, che lo piangevano.I saw his wayes, and haue healed him, and reduced him, and haue restored consolations vnto him, and to them that mourne for him.Vias ejus vidi, et sanavi eum; / et reduxi eum, et reddidi consolationes / ipsi, et lugentibus ejus. 19I created the fruit of the lips, peace, peace to him that is far off, and to him that is near, said the Lord, and I healed him.Ho creata la pace frutto delle (mie) labbra, pace a colui, che è lontano, e a colui, che è vicino, dice il Signore, e li ho sanati.I haue created the fruite of the lippes peace, peace to him, that is far of, and that is nere, said our Lord, and I haue healed him.Creavi fructum labiorum pacem; / pacem ei qui longe est et qui prope, / dixit Dominus, et sanavi eum. 20But the wicked are like the raging sea, which cannot rest, and the waves thereof cast up dirt and mire.Gli empj poi sono come mar procelloso, che non può star in calma, i flutti del quale ridondano di sordidezza, e di fango.But the impious are as it were the raging sea, which can not be quiet, and the waues therof ouerflowe vnto conculcation and myre.Impii autem quasi mare fervens, / quod quiescere non potest, / et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. 21There is no peace to the wicked, saith the Lord God.Non è pace per gli empj, dice il Signore Dio.There is no peace to the impious, sayth our Lord God.Non est pax impiis, dicit Dominus Deus.
57:1
Haydock
The just. Christ, (Calmet) Josias, (Grotius) or any whose cause is just, yet finds no protection from such corrupt magistrates. (Haydock)
Calmet
Evil, by the wicked, or to prevent his fall, 4 Kings 12:20. People little consider what a loss the world sustains, when those die who might have averted the divine wrath. (Calmet)
Worthington
They are usually taken away, that they may not witness such misfortunes, and are settled in eternal peace. (Worthington)
57:2
Calmet
Bed. The grave which affords rest to the virtuous, Josias, etc. (Calmet)
57:3
Haydock
Sorceress. Septuagint, "lawless" children. (Haydock)
57:4
Tongue, in contempt. Saints, and particularly Jesus Christ, have been exposed to ridicule.
57:5
Comfort. Hebrew, "heat," abandoning yourselves to shameful excesses.
Torrents, to avoid being seen. Such sacrifices would have been incredible, if the Scriptures, and all history did not prove their existence, Deuteronomy 12:31., and Wisdom 12:3., and 4 Kings 23:10.
57:6
57:7
Calmet
Bed, like a shameless prostitute. The idols are generally represented in this light, as corrupting God's people. (Calmet)
57:8
Remembrance. Domestic gods. (St. Jerome) The Lares or Penates were usually placed in the court or porch. The Jews probably used Hecate or Trivia, for the same purpose, Isaias 65:11., and 66:17. To prevent this impiety, God had ordered some of the law to be written on the doors, Deuteronomy 6:9. But this it seems was disregarded, 4 Kings 23:8., and 1 Machabees 1:58., and Ezechiel 8:5.
Calmet
Near me. Idols were placed in the very temple, Jeremias 35:15., and 4 Kings 21:4., and Ezechiel 8:3., and 16:17. (Calmet)
Haydock
Hand. Protestants, "where thou sawest it." Thou didst even invite thy lovers by presents, Ezechiel 16:32. (Haydock)
57:9
Theodoret
King. Moloc, or (Calmet) any foreign king, of whose alliance God did not approve. (Theodoret)
To please them, the true religion was adulterated.
57:10
Rest. They were obstinate before the coming of Nabuchodonosor, and of the Romans.
Asked. Confiding in their own strength.
57:11
Afraid, since thou hast despised me, my laws and offers.
57:12
Calmet
Justice. He speaks ironically. (Calmet)
Haydock
Self-righteousness is vicious. (Haydock)
57:13
Calmet
Companies, or princes, in whom thou hast confided. Assyria and Egypt cannot save themselves. (Calmet)
57:14
Haydock
And 1:Seeing there is no aid in man, God will save his people for his own goodness' sake. (Haydock)
57:16
Calmet
End. I will not always threaten or be angry, Genesis 6:3. (Calmet)
St. Augustine
Spirit. Holy Ghost. (St. Irenaeus 5:12.) (St. Augustine)
Worthington
God spares the humble penitent, and grants what they desire with as much eagerness as a sailor does a fair wind. (Worthington)
Haydock
He does not regard the indifferent. (Haydock)
57:17
Heart. Dreadful state of the abandoned sinner! (Deuteronomy 32:21., and Psalm 12:2., and 43:24.)
57:19
Calmet
Lips. Whatever they could ask, so that they might sing canticles. All shall be content. He alludes to the liberation of the captives, which was near, and to the redemption of mankind far off. (Calmet)
57:20
Haydock
Dirt. Literally, "treading," conculcationem. (Haydock)
The works of the wicked are fruitless. They have no content. (Calmet) Non enim gazae neque consularis Summovet lictor miseros tumultus, Mentis et curas laqueata circum, Tecta volantes. --
Horace
(Horace, 2:ode 16.)
Worthington
The obstinate sinner can receive no pardon. (Worthington)
57:1
Iust men dying seme to the vvicked to perish.
But they are gathered to the happie society of other blessed soules. And commonly God so taketh away the iust, when he wil punish the wicked people, that they may not in this world see the general calamitie of others.
57:14
Concordanza Isa. 62. 7. 10.
57:16
To the humble & contrite penitents God sheweth al benignitie, and granteth vvished good thinges: as prosperous windes to sea fa•ring trauelers. & the like.
57:21
Those that persist obstinate can haue no remission of sinne.
Concordanza Isa. 46. v. 22.
57:1
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 48
… These are the words: “Behold now the righteous perisheth, and no man layeth it to heart; and just men are taken away, and no man considereth. From the presence of wickedness is the righteous man taken, and his burial shall be in peace: he is taken from our midst.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 16
… For the righteous man is taken away from before iniquity. His grave shall be in peace, he is taken away from the midst. Draw near hither, ye lawless children, seed of the adulterers, and children of the whore. Against whom have you sported yourselves, and against whom have you opened the mouth, and against whom have you loosened the tongue?’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 110
… For Isaiah cries, ‘Behold how the righteous perishes, and no man lays it to heart; and righteous men are taken away, and no man considers it.’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.34.4
… In the beginning, He figured forth the pruning-hook by means of Abel, pointing out that there should be a gathering in of a righteous race of men. He says, “For behold how the just man perishes, and no man considers it; and righteous men are taken away, and no man layeth it to heart.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.22
… “See how the righteous perisheth, and no man layeth it to heart; and how merciful men are taken away, and no man considereth. For the righteous man has been removed from the evil person.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.28
… He then turns to His disciples with these words, “I say unto you, my friends, Be not afraid of them which can only kill the body, and after that have no more power over you.” They will, however, find Isaiah had already said, “See how the just man is taken away, and no man layeth it to heart.”
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 8
… As saith Esaias, “See how the righteous man perisheth, and no one layeth it to heart; and righteous men are taken away, and no one considereth it: for from before the face of unrighteousness the righteous man perisheth, and he shall have honour at his burial.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.15
… For their maliciousness hath blinded them, and they knew not the sacraments of God.” Also in Isaiah: “See ye how the righteous perisheth, and no man understandeth; and righteous men are taken away, and no man regardeth. For the righteous man is taken away from the face of unrighteousness, and his burial shall be in peace.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
3. That the Saviour then was buried, ye have heard distinctly in the preceding discourse, as Isaiah saith, His burial shall be in peace : for in His burial He made peace between heaven and earth, bringing sinners unto God: and, that the righteous is taken out of the way of unrighteousness
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.3
… Hear in what sense he says, they shall perish ; it is plain from what follows; And they all shall wax old as doth a garment; and as a vesture shalt Thou fold them up, and they shall be changed . For as a man is said to “perish,” according to that which is written, Behold, how the righteous perisheth, and no man layeth it to heart
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 27
… Hear what the word of prophecy foretold by Jeremiah concerning this also, “They have cut off my life in the pit, and have laid a stone upon Me.” These words of the Prophet point most plainly to His burial. Here are yet others, “The righteous hath been taken away from beholding iniquity, and his place is in peace.”
57:2
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… “By the crimes,” he says, “of my people was He led unto death; and I will give the evil for His sepulture, and the rich for His death, because He did not wickedness, nor was guile found in his mouth; and God willed to redeem His soul from death,” and so forth. He says again, moreover: “His sepulture hath been taken away from the midst.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.43
… But when “they found not the body (of the Lord Jesus),” “His sepulture was removed from the midst of them,”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
3. That the Saviour then was buried, ye have heard distinctly in the preceding discourse, as Isaiah saith, His burial shall be in peace
57:4
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.15
… Wherefore, O ye Jews? because He healed your blind? or because He made your lame to walk, and bestowed His other benefits? So that the Prophet in amazement speaks of this too, Against whom have ye opened your mouth, and against whom have ye let loose your tongue
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 22
… He hath uttered his voice against Me, wherefore I have hated it. And therefore (saith He) I have forsaken and left My house.” And again in another place, “Against whom have ye opened your mouth, and against whom have ye let loose your tongues?”
57:6
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.12
… Shall I not be angry with these things? saith the Lord.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 63.1
… and he who has not taught the brethren to stand bravely in the battle, teaches those who are conquered and prostrate not even to ask for pardon ; although the Lord says, “To them have ye poured a drink-offering, and to them have ye offered a meat-offering. Shall I not be angry for these things? saith the Lord.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 3
… “They worshipped those which their fingers have made; and the mean man was bowed down, and the great man was humbled: and I will not forgive them.” And again: “To them hast thou poured out drink-offerings, and to them thou hast offered sacrifices. For these, therefore, shall I not be angry, saith the Lord?”
57:11
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.10
… By such connivance the Lord well reproves Judah, when He says through the prophet, Thou hast lied, and hast not remembered Me, nor laid it to thy heart, because I have held My peace and been as one that saw not (
57:13
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.8
… For this kind of glory depends upon purpose, not upon affluence. These things be well assured, I will accept at your hands. To tread My courts ye shall not proceed, but the feet of the meek shall tread them, who have duly and sincerely acknowledged Me, and My only-begotten Word, and the Holy Spirit. How long will ye inherit My holy Mountain?
57:14
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.9
… Must you always be in trouble and dwell in tents, while those who vex you rejoice exceedingly? And to the presiding Angels, for I believe, as John teaches me in his Revelation, that each Church has its guardian, Prepare ye the way of My people, and cast away the stones from the way, that there may be no stumblingblock or hindrance for the people
57:15
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 59
… the whole world through His beloved Son Jesus Christ, through whom He called us from darkness to light, from ignorance to knowledge of the glory of His name, our hope resting on Thy name which is primal cause of every creature,—having opened the eyes of our heart to the knowledge of Thee, who alone “dost rest highest among the highest, holy among the holy,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.5
… whereas it is the habit of holy Scripture to put “High” for “God,” as where the prophet says: “the Most High uttered His voice and the earth was moved,” and “Thou alone art Most High over all the earth.” Isaiah too, who says this: “The High and lofty one who inhabiteth eternity”:
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
… I have seen his ways, and have healed him, and I have comforted him, and I have given to him the true consolation, and peace upon peace to those who are afar off, and to those that are near. And the Lord said, I have healed them; but the unrighteous, as a troubled sea, are thus tossed about and cannot rest. There is no joy to the wicked, saith the Lord.”
57:16
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.12.2
… And therefore Isaiah himself, distinguishing the things already mentioned, again exclaims, “For the Spirit shall go forth from Me, and I have made every breath.”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 11
… at the same time making a sufficiently clear distinction between the spirit and the soul, in such passages as the following, wherein God Himself declares: “My Spirit went forth from me, and I made the breath of each. And the breath of my Spirit became soul.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 32
… not (as some suppose) meaning God Himself by the spirit , on the ground that “God is a Spirit,” because the waters would not be able to bear up their Lord; but He speaks of that spirit of which the winds consist, as He says by Isaiah, “Because my spirit went forth from me, and I made every blast.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 1.21
On the same principle we treat the passage in which God says: “For my Spirit shall go forth from me; and I have created every breath.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.21
… for if they had been of us, they would certainly have continued with us”? Were not both created by God—both born of Adam—both made from the earth, and given from Him who said, “I have created all breath,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 43.3
… saying, “Why hast Thou cast me off? and why go I mourning?” Let her hear from Isaiah; let the lesson which has just been read, suggest itself to her. “The spirit shall go forth from me, and every breath have I made. For iniquity have I a little afflicted him; I hid my face from him, and he departed from me sorrowful in the ways of his heart.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 77.9
… Being exceedingly straitened in this life, he thought much of another life, where there is not this trial. And when is he to arrive thither? For it cannot but be evident that our suffering here is the anger of God. This thing is spoken of in Isaiah, “I will not be an avenger unto you for everlasting, nor will I be angry with you at all times.”
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 10
… for I do not desire the death of the sinner; but I desire that the sinner should turn from his evil way, and live: therefore return ye from your evil way: why do ye give yourselves over to death, O house of Israel?” So, too, by Isaiah the prophet: “I will not be angry with you for ever, nor will I abstain from defending you always.”
57:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
… which is evident from what Esaias the prophet says concerning the people of the Jews, speaking on this wise: “On account of his sin I put him to pain for a little while, and smote him, and turned my face away from him, and he was pained, and walked sorrowfully, and then I healed him, and comforted him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 5.13
… Suppose that any one hath sinned, and is sad. He blots out the sin; he gets free from the transgression. How is this shewn? By the declaration of the Lord; for, speaking of a certain one who had sinned, He said, “Because of his iniquity I made him sad for a while; and I saw that he was grieved, and he went on heavily; and I healed his ways.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 8
Wouldest thou know how good our Master is? The Publican went up full of ten thousand wickednesses, and saying only, “Be merciful unto me,” went down justified. (St. Luke xviii. 13, 14 .) Yea, God saith by the prophet, “Because of sin for some little season I grieved him, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 23
… And if thou accuse thine own sins, thou hast relief: for “declare thou thine iniquities first, that thou mayest be justified:” ( Is. xlvii. 26 .) and if thou art sorrowful on account of these things, this too will be to thee a powerful remedy: “for I saw,” saith He, “that he was grieved and went sorrowful, and I healed his ways.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 4
… Consider that the publican was justified by one word, although that was not humiliation, but a true confession. Now if this hath power so great, how much more humiliation. Remit offences to those who have transgressed against thee, for this too remitteth sins. And concerning the former He saith, “I saw that he went sorrowful, and I healed his ways;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 9
Let us begin therefore, I entreat you, one with making his prayers intense: another with continual weeping: another with downcast countenance. For not even is this, which is so small, unprofitable: for “I saw” (it is said) “that he was grieved and went downcast, and I healed his ways.” (
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 10
… and I have stricken him, and have turned away my face from him: and he was afflicted, and went away sadly in his ways.”
57:19
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 10
… and I have stricken him, and have turned away my face from him: and he was afflicted, and went away sadly in his ways.” And because he labours, he added and said, “I have seen his ways, and I have healed him; and I have given him a true exhortation, peace upon peace;”
57:20
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 4
… for their worm shall not die, neither shall their fire be quenched; and they shall be an abhorring unto all flesh.” Since as by the same also has been predicted, “But the wicked are like the troubled sea, when it cannot rest, whose waters cast up mire and dirt. There is no peace, saith my God, to the wicked.”
57:21
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.8
… Many, however, calls these last passions ; and, as I have said, the Greeks call the former εὐπαθείαι , and the latter πάθη . And when I made a careful examination of Scripture to find whether this terminology was sanctioned by it, I came upon this saying of the prophet: “There is no contentment to the wicked, saith the Lord;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.24
… “Rejoicing is not for the wicked, saith the Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 97.16
… thou hast the Lord for joyful gladness, the Lord is always with thee, He hath no special season; thou hast Him by night, thou hast Him by day. Be true-hearted; and thou hast ever joy from Him. For that joy which is after the fashion of the world, is not true joy. Hear the prophet Isaiah: “There is no joy, saith my God, to the wicked.”
57:1
1. JUSTUS PERIT, ET NON EST QUI RECOGITET. — Dixit cap. præced. vers. 9, excidium Judææ imminere. Primo, causis excidii et ruinæ supra dictis, cap. 56, vers. 9-12, sequentes addit: Arguit Judæos præsentes et futuros, qui justos, præsertim Christum, spreverunt, vexarunt, illuserunt. Secundo, vers. 5, arguit eorum idololatriam, quod insano animi impetu et studio, ad idola passim fabricanda et colenda raperentur instar meretricis, quæ ad amasios insanit. Unde iis minatur, vers. 12, vindictam et excidium Babylonicum. Tertio, vers. 14, pænitentibus, et ad Deum redeuntibus historice promittit reditum ex Babylone, per Cyrum, atque sub hoc quasi typo, promittit credentibus et pænitentibus libertatem a peccati et diaboli servitute, simulque pacem, et bonorum copiam. Nam impiis non est pax, dicit Dominus. 1. Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo: et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat: a facie enim malitiæ collectus est justus. 2. Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua. 3. Vos autem accedite huc, filii auguratricis; semen adulteri, et fornicariæ. 4. Super quem lusistis? super quem dilatastis os, et ejecistis linguam? numquid non vos filii scelesti, semen mendax? 5. qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus, subter eminentes petras? 6. In partibus torrentis pars tua, hæc est sors tua: et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium, numquid super his non indignabor? 7. Super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum, et illuc ascendisti ut immolares hostias. 8. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum: quia juxta me discooperuisti, et suscepisti adulterum: dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis fœdus: dilexisti stratum eorum manu aperta. 9. Et ornasti te regi unguento, et multiplicasti pigmenta tua. Misisti legatos tuos procul, et humiliata es usque ad inferos. 10. In multitudine viæ tuæ laborasti: non dixisti: Quiescam: vitam manus tuæ invenisti, propterea non rogasti. 11. Pro quo sollicita timuisti, quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens, et quasi non videns, et mei oblita es. 12. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. 13. Cum clamaveris, liberent te congregati tui, et omnes eos auferet ventus, tollet aura: Qui autem fiduciam habet mei, hæreditabit terram, et possidebit montem sanctum meum. 14. Et dicam: Viam facite, præbete iter, declinate de semita, auferte offendicula de via populi mei. 15. Quia hæc dicit Excelsus, et sublimis habitans æternitatem: et sanctum nomen ejus in excelso et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu: ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum. 16. Non enim in sempiternum litigabo, neque usque ad finem irascar: quia spiritus a facie mea egredietur, et flatus ego faciam. 17. Propter iniquitatem avaritiæ ejus iratus sum, et percussi eum: abscondi a te faciem meam, et indignatus sum: et abiit vagus in via cordis sui. 18. Vias ejus vidi, et sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus. 19. Creavi fructum labiorum pacem, pacem ei, qui longe est, et qui prope, dixit Dominus, et sanavi eum. 20. Impii autem quasi mare fervens, quod quiescere non potest, et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. 21. Non est pax impiis, dicit Dominus Deus. 1. JUSTUS PERIT, ET NON EST QUI RECOGITET. — Dixit cap. præced. vers. 9, excidium Judææ imminere, eo quod «omnes in viam suam declinaverunt,» et quod speculatores ejus sint canes muti, ebriosi et dormientes. Hic aliam excidii dat causam, non activam, sed removentem prohibens scilicet justorum mortem et subtractionem. Justi enim sunt columen reipublicæ, eamque sua justitia, quasi columna sustentant, tum quia populum et principes verbo et exemplo ad virtutem excitant, suntque eis, quod est fermentum pani; tum quia suis meritis et precibus Dei iram cohibent, ne sæviat in populi peccata, eumque disperdat. Hoc est enim quod Deus ait Jerem. cap. V, 1: «Circuite vias Jerusalem, et aspicite, et considerate, et quærite in plateis ejus, an inveniatis virum facientem judicium, et quærentem fidem: et propitius ero ei.» Unde et Abrahæ promisit conservationem Pentapolis, si in ea decem justos invenisset. Sensus ergo est, q. d. Isti speculatores et canes muti, dum ad pocula sedent, et audiunt aliquem justum aut misericordem, id est pium in Deum et patriam (hoc enim est Hebræum חסיד, chasid), virum esse mortuum; nihil commoventur, nec cogitant de ejus virtute, aut se pariter morituros, nec de jactura reipublicæ quæ tale sui fulcrum et basin perdit. Nota: Hæc generalia Prophetæ verba, proprie et primario, ad quosvis justos spectare, sive qui fuerunt tempore Isaiæ, sive qui postea, ut patet vers. 5 et sequent., ibique docet S. Hieronymus. Vide Canon. IV, et dicta cap. I, vers. 7. Ita Chaldæus, S. Thomas, Adamus, Forerius et alii. Unde Hebræi hæc referunt ad Prophetas et justos, quos plurimos occidit Manasses, IV Reg. cap. XXI, 16; alii, ad ipsum Isaiam, Jeremiam, et illius ævi Prophetas. Hi enim fere soli tunc erant justi, ut colligitur Jerem. cap. V, 1. Secundo tamen, per justum maxime intelligit Christum. Hic enim est Justus justorum, cujus cædes per Scribas procurata, fuit causa excidii Judææ per Romanos, de quo egit cap. præced., vers. 9. Per viros misericordiæ, accipit Apostolos eorumque successores et Martyres, quos Deus singulari misericordia indulsit et concessit orbi; ut quasi soles eum illuminarent, purgarent, perficerent, eique Dei misericordiam et gratiam impetrarent. Hi enim per crucem, lapidationem, aliosque modos, a Judæis sunt interempti, quæ fuit pernicies ipsorummet Judæorum. Ita S. Hieronymus, S. Cyrillus, Procopius, Theodoretus, Haymo, Hugo, Lyranus hic. Item Tertullianus, Justinus, Cyprianus, Rupertus et alii apud Leonem Castrium. Aliter hæc explicat S. Gregorius, libro V Moral. cap. XXVIII, quasi det causam, cur canes muti dent se otio, vino et somno, quia videlicet vident justos, sobrios et laboriosos viros a potentioribus et voluptuariis rideri, vexari, imo occidi, q. d. Cum videamus ebriosos et impios prosperari, sobrios et pios affligi, demus nos potius ebrietati quam sobrietati, impietati quam pietati et justitiæ. A FACIE ENIM MALITIÆ COLLECTUS EST JUSTUS. — «Malitiæ,» id est scelerum. Unde huc alludens Sapiens, cap. IV, vers. 11, ait: «Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus,» etc.; alludit ad raptum Henoch. Secundo, «malitiæ,» id est cladis et calamitatis, q. d. Auferet Deus justos ex hac vita, ne videant mala et clades suæ gentis et sæculi. Sic Deus abstulit Josiam, ne videret regni excidium et captivitatem Babylonicam, IV Regum, cap. XXII, 20. Sic abstulit S. Augustinum, Wandalis Hipponem obsidentibus. Sic felices illos qui Trojæ occubuerunt, canit Virgilius, I Æneid.: O terque, quaterque beati, Queis ante ora patrum Trojæ sub mænibus altis Contigit oppetere! Hinc S. Gregorius, libro III Dialog. cap. XXXVII, quærenti Petro cur boni, qui aliis poterant esse ædificationi, e vita hac citius subtrahantur? respondet: «Malitia remanentium meretur, ut hi qui prodesse poterunt, festine subtrahantur; et cum mundi finis appropinquat, electi tolluntur, ne deteriora videant. Hinc enim Propheta ait: Justus perit, et nemo est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiæ colliguntur, quia non est qui intelligat.» Ita dum Alfonsus cognomento Catholicus, Galliciæ rex, Ecclesiæ columen, et gloriosus Saracenorum triumphis, migravit ad Dominum anno Christi 727, in ejus obitu auditæ sunt in aere voces laudantium Dominum et dicentium: «Ecce quomodo tollitur justus ablatus a facie iniquitatis, et erit in pace memoria ejus,» uti refert Tudensis, et ex eo Baronius, anno Christi 757, in fine. Si de Christo hæc accipias, Christus sublatus est a facie malitiæ (græce ἀδικίας, id est iniquitatis et injustitiæ), id est a malitia Scribarum et Pontificum. Ita Cyrillus. Aliter Hieronymus: «A facie malitiæ,» id est, ait, ut tolleret hominum malitiam et peccata. Et Haymo: «A facie malitiæ,» ait, id est, ne quid deinceps in eum possit hominum vis et malitia.
57:2
2. Veniat pax. — Bene precatur, simulque prædicit justos morientes in directione, id est rectitudine, futuros in æterna pace et quiete, tum limbi ante Christum, tum cœlestis thalami post Christum. Sic enim et nos defunctis bene precamur, dicentes: «Requiescant in pace.» Septuaginta vertunt: Erit in pace sepultura ejus (scilicet Christi; hanc enim nemo Judæorum, Christi licet hostium, mira Dei providentia, impedivit), ablata est de medio, scilicet per Christi resurrectionem, cum Christus e sepulcro redivivus surrexit. Ita Patres citati vers. 1. Vide hic quibus mors sit pax et tranquillitas, scilicet justis, qui eam perpetuo meditantur, et quare pii viri mortem exspectant, nimirum, ne videant mala sæculi, et ut in pace quiescant.
57:3
3. VOS AUTEM ACCEDITE HUC, FILII AUGURATRICIS. — A justo qui perit, reflectit sermonem ad impios Judæos, qui fuerunt a tempore Isaiæ usque ad Christum. «Filii» ergo «auguratricis» sunt incolæ Hierosolymæ, divinationibus et auguriis dediti. Hebræum עונן onen, ab עין ain, id est oculus, descendens, idem est quod oculavit, id est oculis observavit, vel stellas, vel aves, vel exta, etc., ut ex illis superstitiose conjectet futura, vel occulta. Hisce enim dediti fuere Judæi, quos proinde cap. II, vers. 6, vocavit עוננים onenim, id est oculatores, hoc est observatores. Quocirca eosdem vocat, «semen adulteri et fornicariæ,» id est posteri et filii Synagogæ idololatræ et superstitionibus addictæ. Notum est superstitionem et idololatriam in Scripturis vocari fornicationem et adulterium, qua urbs, vel anima, a Deo sponso suo, ad idola, quasi ad adulteros, desciscit. Licet enim Judæi tempore Christi non coluerint idola, erant tamen filii, id est posteri, eorum qui idola coluerunt.
57:4
4. SUPER QUEM LUSISTIS, SUPER QUEM DILATASTIS OS, ET EJECISTIS LINGUAM? — Hæc ad quemlibet justum, de quo vers. 1, a Judæis subsannatum, sed maxime ad Christum pertinent, uti docent Patres citati vers. 1, qui hæc referunt ad irrisiones, ludibria, alapas, convicia, blasphemias et consputationes Christi; dilatare enim os, est conviciari, imo conviciorum plaustra evomere. Secundo et planius, to dilatastis os, et ejecistis linguam, significat gestum petulantem insolentis turbæ, quo hiante ore, et lingua in modum canis exerta, contumeliose irrisit et subsannavit Christum; quod licet diserte non exprimant Evangelistæ, hinc tamen eos id fecisse liquet. Idque facile suadent petulantia et malignitas Judæorum in Christo, ex qua et sputa, et sannas, et quidquid malignitas eis suggerebat, in Christum evomuerunt. Ita Sanchez. Forerius hæc refert ad Judæos idola colentes, qui in sacrificiis eorum epulantes et incalescentes mero, laudabant idola, et Deum verum conviciabantur. Idem tamen addit: «Possumus hæc non de Deo accipere, sed de justis, de quibus paulo ante loquebatur, et sanctis Prophetis, quos deridebant, et ludibrio habebant impii. Quem enim Prophetarum non occiderunt, aut persecuti sunt? uti est in Evangelio. Forte et in funere eorum festa agebant, et insaniam eorum decantabant, et quod ab eorum increpationibus liberi essent, sibi mutuo congratulabantur. Cui expositioni, quæ sequuntur non parum favent.» SEMEN MENDAX. — Hoc est, adulterinum vel degener, q. d. Vos estis Abrahæ filii non veri et sinceri, sed spurii et degeneres, quia ab ejus fide et pietate degeneratis ad idola et scelera. Alludit ad semina, quæ vel vitio suo, vel vitio terræ a sua specie et natura, in aliam viliorem degenerant. Sic enim de tritico degenerante scribit Columella, lib. II, cap. ix: «Omne triticum in loco uliginoso post tertiam sationem convertitur in siliginem.» Cujus rei experientiam in agro paterno apud Belgas vidi.
57:5
5. Qui consolationem quæritis et capitis IN DIIS. — Hebraice est נחמים nechamim, quod a radice נחם nacham significat, qui consolamini; a radice vero חמם chamam significat, qui incalescitis, ut vertunt Vatablus et Pagninus, q. d. Vos videmini furiis et œstro agi ad colenda idola, adeo ut et naturalis amoris obliti parvulos vestros iis immoletis. Alludit ad vesanos amores et æstus meretricis, de qua dicit Jerem. cap. II, 20: «In omni colle sublimi, et sub omni ligno frondoso, tu prosternebaris, meretrix.» Subter eminentes petras. — Hæ enim excavatæ et obscuræ animum quadam religionis suspicione percutiunt, ait Seneca libro V, cap. XLI, quasi ex spelunca vel antro prodiret numen. Unde ibi erigebant aram; simul ut ibi a pluvia et ventis essent tuti, atque semoti a strepitu tranquillius sacra peragerent.
57:6
6. IN PARTIBUS TORRENTIS PARS TUA. — q. d. «Pars,» id est sors, tua, divitiæ et deliciæ tuæ sunt, colere non Deum, qui antea erat pars hæreditatis tuæ; sed idola, in torrentibus, id est in vallibus, per quas ex montibus torrentes decurrunt; oriuntur enim torrentes ex montibus. Unde in hac eorum origine, quasi quid divinum esset, constituebant aras, uti docet Seneca loco citato. In hac ergo aliave simili parte torrentis sacrificabant. Secundo, non male Vatablus et Forerius vertunt: In levibus, glabris, vel politis (hoc enim significat etiam Hebræum חלקי chalake) lapidibus torrentis pars tua, q. d. Cum vides pulchrum aliquem et ex perenni alluvione aquæ lævigatum, aut aliunde politum lapidem positum in torrentibus, illum adoras, et ab eo portionem hæreditatis æternæ exspectas; vel illi tam fidis, illum tam amas, quam portionem hæreditariam.
57:7
7. CUBILE, — id est altare. Persistit in metaphora adulterii. Ita enim sæpe vocatur idololatria.
57:8
8. Et post ostium, et retro postem (q. d. Non tantum in montibus, sed et post ostium), posuisti MEMORIALE TUUM. — id est idolum dei tui, ut illud quasi tutelæ simulacrum, tam intrans domum, quam exiens adorares, felicemque et faustum ingressum et egressum, id est omnes actiones ab eo prosperari posceres. Ad hoc enim veteres ponebant in ædibus suis deos, quos Romani Lares vocabant, eisque suffitum adolebant, scilicet, ut hi tam ædes quam incolas defenderent et fortunarent. Ita S. Hieronymus: «Nullus, inquit, fuit locus, qui non idololatriæ sordibus inquinatus sit, in tantum ut post fores domorum idola ponerent, quos domesticos appellant Lares: et tam publice quam privatim animarum suarum sanguinem funderent. Hoc errore, et pessima consuetudine vetustatis, multarum provinciarum urbes laborant, ipsaque Roma orbis domina, in singulis insulis domibusque Tutelæ simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem ædium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domos suas inclyti semper commoneantur erroris.» Vide Alexandrum ab Alexandria, lib. V Genial. cap. XXIV. Hæc fuit Gentilium idololatria; pie vero Christiani permulti, vel ante ædes vel in ipsis ædibus et officinis collocant imagines B. Virginis aliorumque Sanctorum, quasi patronorum et tutelarium: atque vespere, ante illas cereos vel lampades accendunt, tum ut eos venerentur, tum ut jugem eorum memoriam et imitationem refricent, tum ut eos invocent, et benedictionem tam temporalem quam spiritalem impetrent. Nec enim decet ab impia superstitione Gentilium vinci piam religionem fidelium, qui proinde sibi et aliis jugem Dei et Sanctorum memoriam ac præsentiam, per cruces, imagines, altaria, etc., exhibere et repræsentare debent. QUIA JUXTA ME DISCOOPERUISTI (lectum), ET (in eo) SUSCEPISTI ADULTERUM, — q. d. Non tantum foris, sed et in mea domo, id est templo, quasi in eodem cubili et lecto, ascivisti in mei injuriam adulterum, id est idolum et dæmonem. Notat Achaz regem, qui in templo Dei posuit et coluit deos Damasci, IV Regum, cap. XVI, 10. Idem fecit Manasses, IV Regum, cap. XXI, vers. 4. Unde et Ezechiel, cap. VIII, 14, queritur Judæos Adonidis simulacrum in templo posuisse. Et Jerem. cap. XXXII, 34: «Posuerunt, ait, idola sua in domo, in qua invocatum est nomen meum.» Addit Sanchez notari immolationem et concremationem filiorum in Topheth, quæ erat juxta Jerusalem et templum. DILATASTI CUBILE TUUM. — Notat Achaz, qui altare solito majus, instar altaris Damasceni, Baal erexit. Rursum arguit, quod quam plurimas, passim in lucis, vallibus et torrentibus, aras idolis construerent. «Dilatasti» ergo, id est multiplicasti. DILEXISTI STRATUM EORUM (adulterorum, scilicet idolorum) MANU APERTA, — id est opere, studio ac gestibus meretriciis, non occultis, sed manifestis et publicis. Meretrices enim gestu manuum illecébroso alliciunt amasios. Alii, «aperta manu,» inquiunt, id est liberaliter dans et largiens eis multa munera, puta victimas, ornamenta, oblationes, etc. Tertio, Forerius, «aperta manu,» id est profuso opere et monumento, fabricando scilicet eis templa, aras, titulos aliaque monumenta publica.
57:9
9. Ornasti te regi unguento. — Biblia Plantina pro regi habent regio, id est optimo et præstantissimo: sed legendum est, «regi.» Ita enim habent Hebraea et Latina Romana. Per regem S. Hieronymus, Rupertus, Sanchez et alii accipiunt idolum Moloch: hoc enim hebraice, regem significat, cui Judæos idololatras se ornasse et unxisse, ut eum ita colerent magnificentius, instar sponsæ imo meretricis (ad eam enim passim hic alludit), indicat et arguit hic Isaias. Aliter Forerius, qui per regem accipit regem Assyriorum, cui, inquit, Judæi occurrerunt cum unguento et multiplicibus pigmentis, quasi meretrix, quæ adultero vult placere. Rursum per hæc intelligit balsamum, aliasque pretiosas merces et munera, quas eidem obtulerunt, ut eum sibi conciliarent. Huic sensui nonnihil favet, id quod subdit: «Misisti legatos tuos procul.» MISISTI LEGATOS TUOS PROCUL, — q. d. Non contenta patriis et vicinorum idolis, etiam legatos misisti ad remotos Assyrios, Chaldæos et Ægyptios, indeque tibi amasios, id est idola, accersivisti. Idem fuse tractat Ezechiel, cap. XXIII. ET HUMILIATA ES USQUE AD INFEROS, — q. d. Quæ olim cultrix Dei eras sublimis et gloriosa, jam cultrix dæmonum, depressa es in lupanar et barathrum libidinum, id est idololatriæ. Hebræi enim dicunt feminam humiliari, cum cognoscitur et violatur; hæc enim est summa ejus humiliatio, id est ignominia et vilitas. Vide dicta Jerem. II, 16. Ita Monachus ille, uti refert S. Joannes Abbas apud Palladium in Lausiaca, XLIV, superbe fidens suæ sanctitati et meritis, tentatus et victus a dæmone apparente ei in specie mulieris, et illiciente eum ad libidinem, dum cum ea congredi vellet, spectrum evanuit, atque audita est vox dæmonum irridentium in aere, ac dicentium: «Qui se exaltat, humiliabitur. Tu vero usque ad cœlos es quidem exaltatus, humiliatus vero es usque ad abyssos.» Quare desperans Monachus in mundum reversus est.
57:10
10. IN MULTITUDINE VIÆ TUÆ LABORASTI: NON DIXISTI: QUIESCAM. — Viam vocat vitæ institutum, mores, religionem, studium scilicet multiplicandi idola quasi dicat: In accersendis undequaque omnium Gentium idolis, iisque multis fabricandis, erigendis, ornandis, colendis laborasti et fatigasti te; nec tamen vis quiescere, sed quasi eorum amore insana, magis in dies in iisdem laboras et frustra fatigas te. Pro quiescam Vatablus et Forerius vertunt, desperatum est, aut, deficit me animus (hoc enim significat Hebræum נואש noas), ideoque fessa quiescam, ut recte vertit Noster. Nota: Mira fuit Gentium, quas Judæi imitati sunt, in idolis et diis multiplicandis vesania. Eo superstitionis desivit cæca Gentilitas, ut cuilibet herbæ, radici et rei suum assignaverit deum. Ita Pomona ab eis consecrata est dea pomorum, Mellona mellis, Flora florum, Cardea cardinum, Hippona equorum, Bubona boum, Segesta segetum, Seia seminum, Agonius rerum agendarum, Ajus sermonis, Priapus hortorum, Hymenæus nuptiarum, Fidius fidei, Angerona silentii, Meditrina medicamentorum, Limentinus limitum, Myagrus muscarum, Portunus portuum, Eanus peregrinantium, Janus januarum, Momus reprehensionis, Consus consiliorum, Vitumnus vitæ, Rubigus rubiginis, Æolus ventorum, Sentinus sensus, Vallonia vallium, Vitula lætitiæ, Hebe juventutis, Mania larium (tres enim in ostio posuerunt deos tutelares, ut patet ex dictis), Libitina sepulcrorum, Pitho eloquentiæ, Carmenta fatorum, Volupta voluptatis, Rumilia puerorum lactentium, Pecunia æris, Collina collium, Tutilina defensionis, Numeria numerorum, Edulica eduliorum. Quin et morbis ac vitiis: sic Æsculapius erat deus ægrorum, Libentina libidinum, Mena menstruorum, Vacuna vacantium et otiosorum. Denique divinitatem ipsis non tantum virtutibus, sed et vitiis morbisque assignarunt, ut pudicitiæ, concordiæ, menti, clementiæ, fidei; pariter et pesti, febri, morti, senectuti, paupertati, formidini, risui. Quo delabitur, in quod barathrum ruit homo deserens Deum et desertus a Deo? VITAM MANUS TUÆ INVENISTI. — Primo, Leo Castrius, «vitam,» inquit, id est desiderium, «manuum,» id est affectuum tuorum (hi enim sunt quasi manus animi), q. d. Invenisti quod desiderabas et optabas, scilicet amasium tuum idolum. Secundo, q. d. «Vitam,» id est opes multas, quibus vivas et vitam splendidam agas, «manuum» labore acquisivisti; propterea neglexisti Deum, nec eum rogasti. Divitiæ enim divites inflant, ut iis confisi, Deum negligant. Ita S. Hieronymus et Forerius qui et addit: In nomine vitam est ironia. «Vitam» enim vocat pestem, ipsamque mortem, quam tamen ipsi vitam reputabant. Ita hodie multi laborant et sudant, ut status et opes, quibus laute vivant, consequantur, et putant iis se vitam parare, cum laqueum animæ et sæpe corporis sibi parent. Tertio, et optime, «vitam manus» vocat idola manu facta; tum quia ab illis opes et necessaria, imo lautitias vitæ sperabant: tum quia illorum erant amasii. Hos enim meretrices solent vocare suum cor, suam animam, suam vitam. Unde sequitur: «propterea» Deum «non rogasti.» Est ironia, uti jam dixi. Non rogasti. — Forerius vertit, non doluisti; Vatablus, non languisti. Hebræum enim חלה chala significat infirmari, indeque orare per metalepsin. Infirmitas enim docet hominem orare.
57:11
11. Pro quo sollicita timuisti. — Nota hæc per interrogationem esse legenda, q. d. Ecquid timuisti? quorsum timuisti idola, ne amitteres necessaria vitæ? ut mentireris, id est falleres fidem conjugalem et pactum meum initum, tum generatim, Exodi XXIV, tum particulatim in circumcisione cujusque. Me enim, meamque iram et vindictam magis timere debueras. Licet enim adhuc taceam, tamen brevi ut parturiens loquar, et publice coram toto mundo annuntiabo justitiam, id est injustitiam tuam, tradendo te hostibus, ut omnes videant, te ob scelera illis tradi, et per eos a Deo puniri. Est enim ironia et antiphrasis. Ita S. Hieronymus. Aliter Sanchez, q. d. «Pro quo sollicita timuisti?» quidnam eorum, quibus divinum in te furorem inflammabas, tibi terrori fuit? q. d. Nihil. Peccasti enim imperterrita et impudens, fallendo fidem et pactum, eo quod videres me tacere et silere. Ergo mea clementia facta es audacior et procacior; cum potius ex ea, ad me redamandum et requirendum, allici et invitari debueris.
57:12
12. OPERA TUA NON PRODERUNT TIBI. — «Opera tua,» scilicet ficta et hypocritica, quibus injustitiam tuam celare et velare conaris: vel «opera,» id est idola. Ita Vatablus, Forerius. Unde sequitur:
57:13
13. Cum CLAMAVERIS (afflicta ab hostibus, præsertim Chaldæis, in Babylone captiva), LIBERENT TE CONGREGATI TUI. — Dii scilicet tui, quos tibi congregasti coluistique, ac Gentes idololatræ tibi fæderatæ, et in auxilium tuum congregatæ. Hoc est quod eis prædixit Moses, Deuter. XXXII, 37 et 38: «Ubi sunt dii eorum, in quibus habebant fiduciam? surgant, et opitulentur vobis.» Est sarcasmus. ET (id est sed, ut vertit Vatablus; hoc enim quoque significat Hebræum ו vau), OMNES EOS AUFERET VENTUS, — q. d. Dii et Gentes, licet congregati et plurimi, usque adeo leves et imbelles sunt, ut non secus atque paleæ et stipulæ a vento aut aura leniter aspirante jactandæ et dispellendæ sint. Deus enim instar venti levissime et facillime illos et te una cum eis, disperdet. Sic ait Euripides, Troad.: «Argivorum probra, et Phrygum præconia Ventis ferenda trado,» et Propertius: Hæc mihi fingebam, quæ nunc Eurusque Notusque Jactat odoratos vota per Armenios. 13. QUI AUTEM FIDUCIAM HABET MEI, HÆREDITABIT TERRAM, — q. d. Longe aliter accidet his, qui se suamque salutem et vitam mihi crediderunt. Illi enim terram sibi promissam, montemque Sion tum terrestrem, tum cœlestem possidebunt. Significat Judæos, non idolis, sed Deo credentes, et in eum sperantes, e Babylone in Jerusalem redituros: sed sub iis intelligit justos, sperantes in Deum, possessuros tum Ecclesiam, tum terram viventium in cœlis. Ita S. Hieronymus, S. Cyrillus, S. Thomas, Haymo, Forerius et alii. Quocirca Theodoretus non male per terram hanc accipit Judæam, et totum orbem per quem Christi Ecclesia est sparsa; ita ut fidelis Ecclesiæ civis, per eam quasi hæreditet et possideat totum orbem; hocque hic promitti. «Fideli ergo totus mundus divitiarum est.»
57:14
14. ET DICAM: VIAM FACITE. — Hebraice סלו סלו sollu, sollu, id est sternite, sternite, vel, elevate, elevate, id est aggesta terra munite et aptate viam, uti muniuntur et aptantur viæ in locis palustribus. Ita Vatablus et Forerius. DECLINATE DE SEMITA, — id est de semita repurgate, everrite sordes, saxa, ligna, etc. Hebraice est פנו דרך pannu derech, id est date faciem, id est planam et pulchram superficiem, viæ; vel angulate viam, id est ad angulum et libellam æquate viam. Sensus est, q. d. Complanabo, facilemque et expeditam faciam viam per Cyrum Judæis fidelibus Babylone redeuntibus. Multo magis dicam Apostolis: Complanate viam credentibus et contendentibus in Ecclesiam, ac postea per eamdem pergentibus in Sancta sanctorum in cœlis. Ita S. Nazianzenus, orat. ad adventum 150 Episcoporum, et S. Hieronymus ac Cyrillus, qui aiunt idem hic dici cum illo, quod prædixit cap. XL, 3: «Parate viam Domini.»
57:15
15. EXCELSUS, ET SUBLIMIS HABITANS ÆTERNITATEM, etc. — Est hypotyposis et viva descriptio divinæ Majestatis. Hanc enim opponit vilibus, mutis, impotentibus, saxeis et ligneis idolis. Ubi nota miram amplitudinem Dei et magnificentiam, qua summe distantia et extrema combinat: nimirum, jungit summum et imum, puta cœlum et humilem. Sicut enim habitat in cœlo, sic et in humili. Rursum jungit æternitatem et contritionem, sive contritum et contusum. Sicut enim habitat in æternitate; ita et in contrito, quasi in tabernaculo et templo suo: nempe Deus ita humiles et contritos elevat usque in cœlum, usque ad æternitatem. Pulchre S. Augustinus in Psalm. CXII, ad illud: In altis habitat, et humilia respicit Deus, ait: «Sic exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in altis habitat, quos exaltat, facitque sibi eos cœlum, hoc est, sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos; intuendo etiam in ipso cœlo humilia respicit, in quibus excelsis habitat; Spiritus enim per Isaiam ita loquitur (citat hunc locum juxta Septuaginta): Hæc dicit Altissimus in excelsis habitans, in æternum nomen ejus: Dominus altissimus in sanctis requiem habens. Exposuit quod dixerat, in excelsis habitans. Hoc enim plenius elocutus, in sanctis, inquit, requiem habens. Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: Et pusillanimis dans magnanimitatem, et dans vitam, qui in humilitate cordis sunt. In quibus sanctis requiem habet, his pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat; sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit.» Et inferius: «Humilia respicit Deus in cœlo et in terra; quia meminerunt utique quid fuerint per suam malitiam, scilicet terra et terreni; quid facti sint per Domini gratiam, scilicet cœlum et cœlestes. Habitans æternitatem, — q. d. Habitans cœlum empyreum incorruptibile et æternum. Secundo, «habitans æternitatem,» id est in æternitate, in regione æterna, cujus mensura est non tempus hominum, non ævum Angelorum, sed «æternitas SS. Trinitatis.» Tertio, proprie «habitans æternitatem,» id est habitans in seipso, quia est sua «æternitas,» habitans in sua deitate, quæ est ipsamet «æternitas,» æque ac «immensitas.» Sicut enim hæc deitatis extensionem, ita illa ejusdem durationem, quasi mensurat. Nec illa loco aut tempore alio creato mensurari potest. Hinc Deuter. XXXIII, 26 et 27, Deus vocatur «ascensor cœli; habitaculum ejus sursum,» hebraice, habitaculum ejus antiquitas, hoc est æternitas. Vide ibi dicta. Deus ergo ex altissima æternitatis specula, omnia tempora, præsentia, præterita et futura infra se labentia, circulantia, fixus et immotus consistens, contemplatur. Qui ergo anhelas ad Deum, ascende a terra in cœlum, a carne ad spiritum, ab hominibus ad Angelos, a tempore ad æternitatem. «Deus enim est, cujus natura est majestas, cujus locus est immensitas, cujus tempus est æternitas, cujus vita est sanctitas, cujus vis est omnipotentia, opus misericordia, ira justitia, thronus sublimitas, sedes humilitas.» Pro habitans æternitatem, id est æternus, Syrus vertit subinde, gigas sæculorum. Ubi nota: Syri passim in Officio divino eleganter et significanter Deum vocant Gigantem sæculorum. Primo enim gigas significat Dei magnitudinem, majestatem et immensitatem, qua res omnes superat cœloque et toto orbe eminet uti gigas in cœtu populi. Secundo, significatur Dei fortitudo, potentia et dominium, quo in sæculis omnibus dominatur ut gigas Pygmæis. Tertio, significatur Dei æternitas, quæ se per omnia sæcula quasi gigas extendit, illa implet, illisque æquatur, imo illa transcendit et complectitur, uti gigas complectitur pusionem. Sicut ergo Deus a Paulo, I Timoth. cap. I, vers. 17, vocatur «Rex sæculorum»; ita a Syro vocatur Gigas sæculorum. Sic a Daniele, imo a Nabuchodonosore, Daniel. III, 100, Deo datur hoc elogium: «Regnum ejus regnum sempiternum, et potestas ejus in generationem et generationem.» Et ab Isaia, cap. XLI, 4: «Vocans generationes ab exordio. Ego Dominus, primus et novissimus ego sum.» Et a S. Joanne α et ω, Apoc. I, 8. Argumentum Prophetæ est tale: Dei tanta est sublimitas, amplitudo et magnificentia, ut, cum sit excelsus, humilia respiciat; cum sit in cœlo, consideret ea quæ sunt in terra; adeoque cum cœlum inhabitet, cohabitet quoque humilibus et abjectis; rursum cum sit æternus et impassibilis, contritos tamen et contusos curæ et cordi habeat, ut eis medeatur: ergo decet eum non in perpetuum litigare, sed in Babylone et captivitate humiliatos, contritos et confractos reducere, curare et sanare. Qui ergo calamitatibus fracti estis, sperate, quod Deum, quem iratum experti estis, benignum rursum et clementem mox experiemini. Nam mortalia et temporalia curat æternus, fracturas peccatorum sanctus, humiles et abjectos excelsus et sublimis. Atque hac in re vult nos eum imitari, eique cooperari. Ita Forerius. UT VIVIFICET, — ut recreet, erigat, restauret, itaque quasi vivificet. Humiles enim et contriti, vel ex afflictione quam patientur, vel ex demissione et compunctione, videntur mortificati et quasi mortui voluptatibus hujus vitæ et rebus hujus mundi. Unde Deus eos erigens, consolans et lætificans, eos rursum vivificat. Ita Sanchez. Huc alludit S. Paulus: «Qui consolatur humiles, consolatus est nos Deus,» II Cor. cap. VII, 6.
57:16
16. Usque ad finem. — Deus noster in finem diligit, quia in finem amoris et terminum, ultra quem amor progredi non potest, pertingit. Hoc est, quod de Christo ituro ad mortem ait S. Joannes, cap. XIII, 1: «Cum dilexisset suos, qui erant in mundo, in finem (tum vitæ, tum amoris) dilexit eos.» At non in finem irascitur; neque enim iratus fundum iræ exhaurit, ut tantum puniat, quantum vel ira suggerit, vel peccata nostra merentur. Hinc cum Deus diutius in ira persisteret, orat Psaltes: «Ut quid, Domine, irasceris in finem?» QUIA SPIRITUS A FACIE MEA EGREDIETUR, ET FLATUS EGO FACIAM. — Primo, Hieronymus Prado sic explicat, q. d. Effundam furorem meum in impios cum flatu et salivis, quasi iram despumando. Secundo, Hugo, q. d. Efflabo et exspirabo meam iram: itaque non irascar in finem; sed irasci desinam, ac Judæos Babylone reducam. Sic enim irati crebra respiratione et anhelitu efflant et exspirant suam choleram. Tertio, idem Hugo, q. d. Impii quasi adverso vento acti sunt in syrtes et scopulos, puta in Babylonem; sed ego secundum eis ventum adspirabo, ut inde in portum salutis in patriam navigent. Quarto et magis genuine, «spiritus et flatus,» id est animas ego facio et creo, q. d. Ideo eas quas creavi amo, misereor, earumque delictis, si humilientur et conterantur, ignosco. Non ergo iis, quæ a me habent ut vivant et spirent, irascar in perpetuum. Ita Theodoretus, Chaldæus, Cyrillus, S. Hieronymus et Augustinus, epist. 146, Adamus, Forerius et alii. Alludit ad Gen. cap. II, 2: «Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitæ.» Quinto, alii per flatum accipiunt animam; per spiritum, Spiritum Sanctum, ejusque gratiam et vim animæ a Deo afflatam. Ita Haymo et Tertullianus, lib. De Anima, cap. XI, et S. Augustinus, lib. VII De Genes. ad litt. cap. XIV. Unde Symmachus, Aquila et Theodotion vertunt: Spiritus qui omnia obtegit et circumdat, scilicet, qui vegetator et vivificator est omnium. Hinc et Plato dixit Deum esse spiritum et animam mundi, q. d. Uti ego creavi animas, ita eis dabo Spiritum Sanctum: cur ergo eis irascar in finem? Sane non irascar; sed iram vertam in clementiam et misericordiam. Hic sensus potius mysticus est quam litteralis. Verum nota: Pro egredietur hebraice est יעטוף iaatoph, cujus radix עטף ataph, cum dicitur de anima, vita vel spiritu hominis, significat illa occultari, obtegi et obrui, ut cessent, nec amplius conspiciantur, uti fit in ingentibus animi et spiritus afflictionibus, angustiis et lipothymiis, cum deficiunt, et deliquium patiuntur. Sensus ergo est, q. d. Ego sum qui humilium et contritorum spiritus, id est animas et halitus vitales deficere et quasi egredi facio: ego etiam sum qui rursum easdem facio, id est reficio, recreo et vivifico; «ego sum qui mortifico, et vivifico: qui deduco ad inferos, et reduco.» Quare non irascar in finem: sed cum animas per captivitatem, similemve ærumnam humiliavero et contrivero, rursum earum misertus, eas erigam, consolabor et lætificabo. Ita Forerius. Unde et Leo Hebræus vertit: Quia spiritus ante faciem meam deficiet, et flatus ego feci. Quare minus recte (multa enim supplere coguntur) Symmachus et Aquila vertunt active: Spiritus meus qui a facie mea egreditur operit, obtegit, occupat omnia, q. d. Ego sum qui spiritu meo vivifico omnia. Minus recte et Vatablus sic vertit et explicat: Spiritus a conspectu meo induet corpus, et animas ego creavi, id est ego creo spiritus et animas, quas postea in corpus immitto, eoque quasi veste induo. Nota «egredietur,» id est egredi solet. Futurum enim Hebræis significat consuetudinem. Loquitur de gravi tribulatione, mœstitia, angustiis, in quibus quasi anima obrui et egredi videtur; quam Deus per lætitiam et consolationem quasi restituit et vivificat, uti dixi. Quocirca tristibus et anxiis hic versus recte accommodatur: hi enim habent spiritum obtectum, obnubilatum, et quasi egredientem e suo statu et loco. Loquitur enim Propheta, non de prima creatione, sed de recreatione, consolatione et lætificatione animarum, tum in Babylone, tum sub peccato et dæmone captivarum et graviter afflictarum. Unde subdit: «Sanavi eum, et reduxi eum, et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus.» Denique to iaatoph valde apte verti potest sic: Spiritus a facie mea obtegetur, vel involvetur, id est involutus exibit, uti halitus exit ab ore convolutus tempore frigoris. Simili enim modo Deus quasi exspirat spiritum et animam hominis, dum eam creat et in corpus immittit. Unde explicans, subdit: «Et flatus ego faciam.» Hoc enim posterius hemistichium more Hebræo, explicat prius. Huic sensui favet nostrum «egredietur,» et communiter Interpretes, uti dixi expositione quarta.
57:17
17. PROPTER INIQUITATEM AVARITIÆ EJUS IRATUS SUM. — Hæc est avaritia, de qua Scribas culpavit cap. præced., 11, fuitque hæc mater et origo omnium vitiorum. Nam, ut ait Apostolus, «radix omnium malorum est cupiditas,» græce φιλαργυρία, id est amor argenti. Quare pronomen ejus refert to Israelis, quasi substantivum notum ex circumstantiis, juxta Canon. XVII. Vere S. Gregorius, XV Moral. cap. XII: «Avaritia desideratis rebus non exstinguitur, sed augetur.» Secundo, S. Hieronymus per avaritiam accipit peccandi libidinem insatiabilem; Hebræum enim בצע betsa quamvis cupiditatem significat. Et sic avaritiam pro libidine accepit Apostolus, Ephes. IV, 19: «Qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiæ, in operationem immunditiæ omnis, in avaritiam.» Mystice, avaritia spiritalis est, cum in docendo, concionando, et juvandis proximis quis parcus est, torpidus et frigidus, cum gratia Dei parce utitur, cum dona Dei sibi data parce et ægre aliis communicat: huic irascitur Deus, et sæpe dona data aufert, et sinit eum vagari et sequi suas concupiscentias. ABSCONDI A TE FACIEM MEAM. — Hebraice est, percussi eum abscondendo, id est percussi eum abscondite et latenter, inquit Forerius. Putabant enim Judæi a Chaldæis percuti; sed Deus erat qui latenter per eos percutiebat peccatores. Secundo, melius Noster in abscondi solitum accusativum subintellexit, scilicet, faciem meam. Sequitur enim: «Et indignatus sum.» Indignabundi enim faciem avertunt ab eo cui indignantur, itaque eam ab illo abscondunt. ET ABIIT VAGUS IN VIA CORDIS SUI. — Hæc gravis est pæna, cum quis a Deo derelictus sinitur vagari, et impune sequi suas concupiscentias, juxta illud Psalm. LXXX, 13: «Dimisi eos secundum (id est in) desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis.» Alludit ad Cain, qui post fratricidium dixit: «Ero vagus et profugus in terra,» Genes. IV, 14. Pro vagus hebraice est conversus, vel reversus. Unde Septuaginta vertunt, mærens; quod S. Chrysostomus ad Theodorum lapsum, et alii exponunt, pænitens: quasi hæc fuerit causa ejus quod sequitur: «Et sanavi eum, et reduxi,» q. d. Populus mærens abiit captivus in Babylonem: unde hac calamitate ad se reversus pænituit; quocirca e captivitate eum liberavi, et in patriam reduxi. Ita S. Thomas, Forerius, Hugo et alii. Verum nostra versio priorem sensum requirit. Nam vagari in via cordis est signum contrictionis, non autem duci in Babylonem.
57:18
18. VIAS EJUS VIDI, ET SANAVI EUM, — q. d. Vidi eum vagum et errantem, ac abeuntem in ruinam; misertus ergo ejus sum tandem, eumque per flagella, piasque inspirationes excitavi, ut suum errorem periculumque agnosceret, ac ad me rediret; itaque redeuntem sanavi. Loquitur de Judæis in Babylone captivis, ibique pænitentibus, quos proinde Deus et anima et corpore sanavit, ac reduxit in patriam. Sed sub his intelligit infideles et peccatores, vagantes per idola ac vitia, tandemque pænitentes, quos Deus sanat, et reducit ad Ecclesiam pristinumque gratiæ et gloriæ gradum. ET REDDIDI CONSOLATIONES IPSI (populo meo vago jam dicto), ET LUGENTIBUS EJUS. — Et significat id est, q. d. Consolatus sum populum, id est lugentes, id est afflictos et pænitentes, in populo. Loquitur de reductione e Babylone, et antitype, e peccato. Nam typum cum antitypo sæpe conjungunt Prophetæ. Ita Forerius et S. Hieronymus. Vide Canon. V. Huc alludit Christus, Matth. V, 5: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Chaldæus vertit: Dedi consolationes ipsi et his qui lugebant super eos, puta amicis et vicinis lugentibus Judæorum casum et ærumnas.
57:19
19. CREAVI FRUCTUM LABIORUM PACEM. — Primo, per fructum labiorum, Hugo et Adamus accipiunt mercedem orationis, quæ labiis proferri solet, ut sit metonymia, quasi dicat: Dedi Judæis in Babylone et quibusvis peccatoribus afflictis, lugentibus ac pœnitentibus, meque invocantibus, pro fructu et mercede orationis suæ pacem. Nihil enim mentem in omni tribulatione, ac præsertim in contritione ac pœnitentia, ita serenat ac pacatam reddit, ac oratio. Pro fructum enim hebraice est ניב nib, id est proventum. Porro pax, Judæis data per Cyrum, typus fuit pacis, id est libertatis, quietis et affluentiæ bonorum spiritualium datæ per Christum. Hic sensus maxime planus, ideoque genuinus videtur. Denique, «creavi,» id est creabo. Pax enim hæc utraque tam nova, tam mira, tam magna et divina fuit, ut vere dici potuerit a Deo creata. Sic enim in Scriptura creari dicitur res misera, afflicta et quasi emortua, cum renovatur, restauratur, novumque vigorem et vitam accipit. Sic orat Psaltes, ut Deus plantas, resque omnes hieme algidas et quasi emortuas in vere revirescere et reviviscere faciat, dicens Psalm. CIII, 30: «Emittes spiritum tuum, et creabuntur: et renovabis faciem terræ.» Sic David ob peccatum adulterii spiritaliter mortuus, jam pænitens orat, Psalm. L, 12: «Cor mundum crea in me, Deus: et spiritum rectum innova in visceribus meis.» Sic cap. LXV, 17, ait Deus, quod in resurrectione creabit cœlos novos et terram novam. Sic in Pentecoste oramus Spiritum Sanctum: Unde explicans, subdit: «Et flatus ego faciam.» Hoc enim posterius hemistichium more Hebræo, explicat prius. Huic sensui favet nostrum «egredietur,» et communiter Interpretes, uti dixi expositione quarta. Secundo, Vatablus et Forerius per fructum labiorum accipiunt communem sermonem et loquendi materiam, q. d. Innovaturus sum sermonem populi hujus: qui enim ante habebat in ore bellum et ultionem, posthac loquetur de pace, quæ continget ipsi, tanta et tam grata, ut in labiis ejus non sonet nisi pax, laus et gratiarum actio. Unde et Sanchez sic exponit: Ego creavi, id est creabo et adducam pacem futuram populo in Babylone captivo, æque ac humano generi redempto per Christum, quæ sit perpetua laudationis et gratiarum actionis materia. Tertio, alii, q. d. Creavi pacem, quæ est fructus labiorum meorum, id est promissionis meæ, quam scilicet ego Deus labiis meis, aut prophetarum meorum, iis promisi. Ita S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas. Denique, quia Hebræum שפה sapha, non tantum labium, sed et littus et ripam (quæ sunt quasi labium maris et fluminis) significat; hinc quidam vertit: Creavi sicut fructum riparum pacem, q. d. Creavi pacem tam uberem et copiosam, quam copiosus et uber est fructus crescens in ripa fluminis; impii vero semper tumultuantur et æstuant quasi mare, ut sequitur. PACEM EI, QUI LONGE EST (id est Gentili, qui hactenus remotus fuit a fide, Deo, et salute), ET QUI PROPE, — id est Judæo, qui antea habuit fidem, Deum, et spem salutis. Ita explicat Apostolus, Ephes. II, 17. Unde patet hæc a vers. 18 et deinceps, magis de Christo et Christianis, quam de Cyro et Judæis, esse accipienda: Christus enim plenam pacem hanc tam Gentibus quam Judæis attulit. Alludit tamen ad pacem (eamque præsupponit et perstringit) a Cyro allatam Judæis, tam eis qui longe erant, puta in Babylone captivi, quam eis qui prope, id est qui in Judæa, vel in vicina Idumæa aut Moabitide degebant. Ita S. Thomas et Hugo. Historice ergo loquitur de Cyro et Judæis, ut patebit ex toto cap. sequenti; symbolice et præcipue, de Christo et fidelibus. Vide Canon. V et sequent.
57:20
20. IMPII AUTEM QUASI MARE FERVENS, QUOD QUIESCERE NON POTEST. — Pro fervens hebraice est נגרש nigras, id est impulsum, ventis scilicet et fluctibus agitatum et jactatum. Unde Vatablus vertit: Impii autem Euripi instar fremunt; mare enim cum in arcto stringitur, uti fit in Euripo, in fluctus intumescit. Insuper Euripus septies per diem fluit et refluit, ideoque in perpetua est agitatione et motu, magno naturæ secreto, quod penetrare nequivit Aristoteles; unde de eo dicitur: «Euripus habet Aristotelem, non Aristoteles Euripum.» Sensus est, q. d. Pacem jam dictam habebunt Judæi Babylone a Cyro liberati, æque ac homines a Christo redempti; sed pii tantum, nam impii, cum perpetuo æstu cupiditatum, et afflatu dæmonum agitentur, quiescere nequeunt; sed instar Euripi et maris fluctuantis perpetuo jactantur: imo, ut ex Hebræo verti potest, mundum non stercus et lutum ejiciunt. ET REDUNDANT FLUCTUS EJUS IN CONCULCATIONEM ET LUTUM. — «Conculcationem» vocat res viles, sordidas et putidas conculcatione dignas, uti sunt spumæ, cadavera aliaque maris ejectamenta, q. d. Sicut fluctus maris ejicit in littus quisquilias et res putidas ac conculcandas, rursum spumas, quæ terra mixtæ faciunt lutum; ita æstus cupiditatum e corde impii ejiciunt et despumant putida peccata. E contrario, sicut mare allisum ad conchas et gemmas, eas expurgat et expolit; ita æstus et agitatio ac persecutio piorum eos purificant et clarificant. Alii sic explicant, q. d. Sicut fluctus maris a terra resorpti lutum faciunt, quod conculcatur: sic impii a Deo et hominibus conculcabuntur in die judicii, uti Judæi jam ab omnibus conculcantur. Ita S. Hieronymus. Nota: Hebræum רפש rephes significat conculcationem, perturbationem, cœnum, lutum, stercus, etc., a radice רפש raphas, id est conculcare, et conculcando perturbare. Significanter vertit Vatablus: Impii autem instar Euripi fremunt, qui nescit quiescere, cum aqua ejus limo et luto turbatur, id est, ait: Cujus aquæ propellunt ad littora cænum et lutum. Rursum Procopius: Impii, ait, animi fluctuationem patiuntur, maris instar seipsos ulciscentes, quod quos fluctus ad littora trudit, assidue parit quidem, sed eorumdem in se reflexionem rursum pati cogitur.
57:21
21. NON EST PAX IMPIIS, DICIT DOMINUS DEUS. — Est epiphonema. Septuaginta vertunt: Non est gaudium impiis. Nota hic sanctitatis fructum esse pacem animi, et gaudium in Spiritu Sancto; impietatis vero fructum esse animi perturbationem, ac consequenter voluptates illicitas plus fellis quam mellis habere, et tandem desinere in sordes et pænas, tum præsentes, tum æternas. Ita videmus gulam mille afferre curas, desinere in febres, colicas, catarrhos; libidinem in vomicas, luem veneream, carcinomata; superbos assidue jactari invidiis, odiis, angoribus, ac tandem descendere ad probra et ignominias. «Quid prodest, ait Seneca, epist. 57, totius regionis silentium, si affectus fremunt? Omnia noctis erant, placida composta quiete: falsum est. Nulla placida quies est, nisi quam ratio composuit.» Et Horatius, lib. II, ode XVI: Non enim gazæ, neque consularis Submovet lictor miseros tumultus Mentis, et curas laqueata circum Tecta volantes. Tertio, alii, q. d. Creavi pacem, quæ est fructus labiorum meorum, id est promissionis meæ, quam scilicet ego Deus labiis meis, aut prophetarum meorum, iis promisi. Ita S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas. Nec leves somnos timor, aut cupido Sordidus aufert. Melius et plenius S. Augustinus, lib. XIV De Civit. cap. VIII, ostendit impiorum de peccatis gaudia esse falsa, et perturbationibus plena. Præclare S. Gregorius, XXXIII Moral. II: «Ludus est dæmonum, cum vagas et instabiles animas de vitio rotant in vitium.» Idem in Psalm. VII Pænitent.: «Inter multiplices humanæ animæ tribulationes, et innumerabiles afflictionum molestias, nulla major afflictio, quam conscientia delictorum. Superest itaque ut in tribulatione positus peccator, ad Deum recurrat, in quo solo vera est consolatio.»
57:4
Hic ostendit diversitatem obedientium divinis consiliis ab illis qui non obediant, quantum ad evasionem periculorum: et primo assignat diversitatem; secundo ponit utriusque partis confirmationem, ibi, Qui autem fiduciam habet mei, hereditabit terram. Circa primum duo. Primo promittit justis a periculis quietem; secundo auferit impiis evasionis spem, ibi, Vos autem accedite huc, filii auguratrix. Circa primum duo facit. Primo ponit justorum tribulationem, qua sine aliqua reputatione occiduntur: Colliguntur, a praesenti vita, et a terra sua captivi, ae si non essent justi, a facie malitiae, idest a praesentia malorum. Habac. 1: « Quare respicis contemplores, et taces conculcante impio justiorem se? » Vel a facie malitiae, idest ne in malitiis mutarentur. Sapient. 4: « Raptus est, ne malitia immutaret cor ejus. » Secundo promittit eis quietem: Veniet pax in cubili; idest, in domo sua securus erit, vel quiete cordis sui. Job 5: « Scies quoniam pacem habeat habitabitum tuum. » Vos autem accedite huc filii auguratrix. Hic auferit injustis evasionis spem: et primo arguit ipsorum culpam; secundo auferit evasionis fiduciam, ibi, Ego autem annuntiabo justitiam tuam. Circa primum duo. Primo arguit peccati perversitatem; secundo in peccato obstinationem. Ibi, In multitudine viae tuae laborasti. Circa primum duo. Primo arguit in eis blasphemiam, ponens peccati consuetudinem, inquantum in hoc patres suos imitantur, Filii auguratrix, quae contra meum praeceptum auguriis intendebat, adulterae, inquantum me derelicto, adhaerebat alienis. Oseae 2: « Judicate matrem vestram, a judicate. » Ponens etiam peccati speciem: Super quem lusistis? quasi dicat, super Deum, blasphema-ntes ipsum. Secundo arguit in eis idolatriam: et primo ponit consuetudinem: Numquid non filii scelesti? Supra 1: « Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis scelestis. » Secundo ponit peccati speciem, Qui consolamini. Aggravat autem in eis peccatum idolatriae ex tribus. Primo ex locorum diversitate; secundo ex divini foederis violatione, quia juxta me; tertio ex peccandi aviditate, Dilexisti stratum. Diversitas autem locorum in quibus sacrificabant ostenditur tripliciter. Primo quantum ad loca amoenia; secundo quantum ad loca sublimia, Super montem; tertio quantum ad loca familiaria, Et post ostium. Circa primum quatuor. Primo describit locorum amoenitatem, vel ex umbris arborum, Qui consolamini; Jer. 2: « Sub omni ligno frondoso tu prosterne-baris meretrix: » vel ex ubertate aquarum: Immolantes parvulos in torrentibus, idest filios tuos.
57:6
Ezech. 16: « Tulisti filios tuos et filias tuas quas generasti mihi, et immolasti eis ad devorandum. » Secundo peccati dilectionem: In partibus torrentis pars tua; quasi dicat: Hoc sortem tuam reputasti. Sap. 2: « Ubique relinquamus signa laetitiae nostrae: quoniam haec est pars nostra, et haec est sors nostra. » Tertio sacrificii oblationem: Et ipsis effudisti libamen, quantum ad humidam; sacrificium, quantum ad sicca. Supra 1: « Confundimini ab idolis vestris. » Justam Dei indignationem: Numquid super his non indignabor? Jerem. 5: « Numquid non super his visitabo? dicit Dominus. » Super montem. Hic ponit loca sublimia, in quibus immolabant. Cubile: loquitur ad similitudinem meretricis, quae se amatoribus prostituit. 4 Reg. 17: « Fecerunt sibi statuas, et fornica-ti sunt in eis. » Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum. Hic designat loca familiaria, quia juxta introitum domorum idola ponebant, ut in magna memoria haberent.
57:8
Ezech. 8: « Adduxit me in Jerusalem in visione juxta ostium interioris, quod respiciebat ad aquilonem, ubi erat statutum idolum caeli ad provocandam aemulationem. » Quia juxta me discooperuisti, et suscepisti adulterum. Hic aggravat peccatum ex divini foederis violatione, quo Deo quasi sponsa conjuncta erat; et sibi loquitur sub similitudine adulterum suscipiat, et cum eo facit pactum de con- trahendo, dimisso viro; in quo significatur quod in templo idola coluit. Ezech. 16: « Facta es quasi « mulier adultera, quae super virum suum inducit « alienos. » Dilexisti stratum eorum manu operta. Hic aggravat peccatum ex peccandi solicitudine: et primo quantum ad pronitatem peccandi, Manu a- perta, idest sine aliquo impedimento. Jer. 5: « Frans meretricis facta est ei, noluit erubescere. » Secundo quantum ad studium placendi, quia orna- bat se: Et ornasti te, idest thymiamata meum pro- nens in eorum cultum.
57:9
Prov. 7: « Aspersi cubile « meum myrrha et aloe et cinnamomo. » Tertio quantum ad solitudinem invitandi: Misisti legatos, quia etiam a longinquis terris diversa idola con- gregabat; et sic humiliata es usque ad inferos, idest usque ad profundum peccatorum. Ezech. 25: « In- « sanivit in amatores suos. » In multitudine viae tuae laborasti. Hic ostendit in peccatis obstinationem. Primo, quia non revocabantur peccati labor, In multitudine, idest in multiplici cultu idolorum. Sap. 5: « Lassati sumus in via iniquitatis et per- « ditionis. » Secundo quia non revocabantur tem- porali prosperitate.
57:10
Vitam manus tuae invenisti; idest, ad manum habebas unde posses vivere; et ideo non rogasti me, sed solcita, pro divitiis tuis, idola timuisti, mei oblita.
57:11
Job 21: « Ducunt « in bonis dies suos, et in puncto ad inferna de- « scendunt. » Tertio quia non est revocata divina expectatione: Et mei non es recordata. Tacens, dissimulans, expectans te ad misericordiam. Sap. 11: « Dissimulans peccata hominum propter poe- « nitentiam. » Supra 42: « Tacui, semper silui, « patiens fui. » Ego autem annuntiabo justi- tiam tuam, quam facis, vel quam suscipere debes: opera, idola. Congregati, ex diversis gentibus. Deut. 52: « Surgant, et opitulentur vobis, et in « necessitate vos protegant. » Qui autem fidu- ciam habet mei, habitabit terram. Hic confir- mat diversitatem: et primo quantum ad justos; se- cundo quantum ad injustos: Impii autem quasi ma- re fervens. Evasionem autem bonorum a periculis confirmat ex tribus. Primo ex divina mansuetudi- ne, promittens evasionem quantum ad patriae re- stitutionem. Qui confidunt in idolis, opera eorum non proderunt eis.
57:13
Qui autem fiduciam habet mei, hereditabit terram, promissionis. Ps. 56: « Man- « suei autem hereditabunt terram. » Et quan- tum ad viae expeditionem: Et dicam, scilicet prin-
57:14
cipibus Medorum: Viam facite, liberando, praebete, dando licentiam repatriandi, declinate, ut nos non impedietis, auferte, ut nec alii. Jerem. 50: « Tol- « lite de via lapides. » Et in sancto habitans.
57:15
57:17
Psalm. 102: « Non in perpetuum ira- « sectur, neque in aeternum comminabitur. » Et subjungit rationem, ponens expletam in puniendo justitiam, Propter iniquitatem. Abscondi, ut non adjuvarem. Abiit vagus, quasi ovis sine pastore.
57:18
Job 2: « Numquid timentes arguet te, et veniet te- « cum in judicium, et non propter malitiam tuam « plurimam, et infinitas iniquitates tuas? » Pro- mittens in salvando misericordiam: vias ejus vidi, oculo misericordiae, ipsi, quantum ad principes, lugentibus, quantum ad Judaeos, aut quantum ad advenas auditores; vel quantum ad terram et habitatotes. Psalm. 102: « Qui propitiatur omnibus « iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates « tuas. » Tertio confirmat ex prophetarum prae- nuntiatione: Creavi, quasi ex nihilo eos restituens, laborum, prophetarum qui haec praedixerunt, qui longe, in captivitate dispersi sunt.
57:20
Ephe. 2: « Et « veniens evangelizavit pacem his qui prope, et « his qui longe. » Impii autem quasi mare fer- vens. Hic confirmat quod dixerat de malis per quamdam similitudinem: et primo ponit ipsum. Fervens, idest semper fluctuans, redundat, ad lit- tus ubi lutum faciunt, et conculsantur.
57:21
Et conclu- dit propositum: Non est pax impiis, ut scilicet sal- ventur.
Nota super illo verbo, Justus perit, et non est qui recogitet, quia in passione Christi homo debet recogitare primo dilectionem, ad reamandum. Can. 8: « Pone me ut signaculum super cor tuum. » Secundo amaritudinem, ad compatientum. Thren. 5: « Recordare paupertatis et transgressionis meae, « absynthii et fellis. » Tertio fortitudinem, ad for- titer patientium. Heb. 12: « Recogitate eum qui « talem pro vobis sustinuit a peccatoribus adver- « sus semetipsum contradictionem ut non fatige- « mini animis vestris deficientes. » Quarto utilita- tem, ad gratias agendum. Can. 7: « Ascendam in « palmam, et accipiam fructus ejus. »
57:2
v. 2 « veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua » ; — clarius in hebr. ingredietur in pacem, requiescent super strata sua, quicumque ambulat recte, qui recta via incedit, pie et probe vivit. Non de sola quiete in sepülcro sermonem esse (For. Mar. Del.), verbis ipsis demonstratur; paz enim conditionem felicem designat; :Zngredi im pacem certe non est idem ac deferri in sepulcrum, id quod etiam impiis vita functis obtingit; neque quiescere super strata idem est ac in sepulcro iacere; quid enim iustus haberet prae impio mortuo qui senectute confectus etiam ruinam ingruentem morte effugerit? Necessario igitur, ut sensus adsit aptus, de vita post mortem cogitandum erit, in qua iustus pace ac quiete fruitur; similiter Ez. 32, 25 sermo est de cubili vel strato (23272) in scheol. Quare hoc quoque loco, ut argumentatio vatis sit efficax et iusto morte sublato prae impiis verum conferatur commodum et praemium, de vita post mortem cogitari debet qua iusto merces iustitiae pendatur et qua ipse requiescat a labore et molestia pace fruens (cf. Osor. Sasb. Pint. Mald.). LXX. habent quidem Écxat ey elpiym d a9, abxo5, at reliqui testes omnes textui hebr. adstipulantur; ita Áq. &A0ézo év eig ; Sym. et Theod. eigeX0ézo clgjvn; sim. Syrus et Chald. ; igitur S. Hier. vertens veniat paz 'optantis in modum Aq. Sym. Theod. praeeuntes habuit; melius tempus futurum LXX
57:3
v. 3 « Vos autem. accedite huc filii auguratricis, semen adulteri et fornicariae »! — « accedite ad me et audite quae dicam » (S. Hier.); cf. 48, 16 ; quasi invitos cogit ad audiendam reprehensionem. Filios eos nominat auguratricis, quia mater (cf. 50, 1) i. e. populus multum divinationi et variis superstitionum generibus indulgebat (cf. 9, 6; 8, 19) quae cum idololatria coniuncta esse solebant. Cum Aegyptii in hac quoque parte satis eminerent (cf. Ex. '1, 11), reprehensio in eos cadere potest qui foedus aegyptiacum promovebant (cf. 30, 2; 31, 1). Ex adulterio autem et fornicatione nati dicuntur propter idololatriam longiore iam generationum serie inolitam (cf. 4,21. Ex. 34, 48. Lev. 20, S. Iud. 2, 1'1; 8, 83. 4 Par. 5, 25. Ier. 3, 4. 9. Ez. 16, 13 ; 20, 3 etc.), qua foedus cum Deo initum turpiter violabatur. Ad modum loquendi compara quod legitur Ez. 16, 3 : pater tuus Amorrhaeus, mater tua Cethaea; utroque parente commemorato quam magnam improbitatem quasi iure hereditario habeant indicatur. Atque revera per omnes fere generationes idololatria populum aliqua ex parte inficiebat. Cum prophetae custodes essent ac vindices theocratiae ideoque quam maxime idololatriam persequerentur, patet cur maxime ab idololatris iis iniuriae et irrisiones sint illatae. De iis, uti iam 5, 19 et 28, 10, etiam hie vates conqueritur
Iam vates transit ad scelera populi, ita alio modo demonstrans, quo iure gentes invitaverit ad ruinam populo inferendam (56, 9). Populus enim haud absimilis est suis principibus. In ipso compellationis modo sacra vatis indignatio cernitur
57:4
v. 4 « super quem lusistis, super quem dilatastis os et. eiecistis. linguam ? numquid. mon vos filii scelesti, semen mendax »? — et cum 51, 1. 2 de iustis ac piis sermo fuerit, etiam illos ludibrio haberi ab impiis explicare possumus (cf. For. Pint. Sasb.); de Deo autem interpretari (Mald. Mar.) non erit consultum quia eius mentio in hoc contextu non fit. Quantis opprobriis servos Dei . proscindant, trina interrogatione exprimitur ; quam indignum sit, graviter effert propheta irrisores vocans filios iniquitatis (apostasiae) et semen mendacii (hebr.) qui quasi ex apostasia et mendacio progeniti et facti sint ac compositi. Et quantopere hos titulos mereantur et quantopere res sit indignatione maxima abominanda, a talibus pios Dei cultores ludibrio haberi, ulterius declarat
57:5
v. 8 « qui consolamini in diis subter omne lignum frondosum, iimmolantes parvulos in torrentibus subter eminentes petras »! — hebr. qui incalescitis vel exardescitis impura scil. idololatriae libidine ?n terebinthis (cf. Mar. Malv. et recentiores); vide ad 1, 29 hebr.; terebinthus enim in cultu Astartes locum praecipuum habuisse videtur et eiusmodi symbolis arborum ipsa colebantur idola. De re vide Deut. 12, 2; 16, 91. 4 Reg. 16, 4; 11, 10. 9 Par. 28, 4. Ier. 2, 20; 3, 6 etc. Quam insano idololatriae furore correpti sint, ostendunt eo quod parvulos suos, carissima pignora, mactant et immolant in convallibus subter fissuras petrarum (hebr.) i. e. in speluncis et cavernis saxorum. Eiusmodi mactationes puerorum fiebant in valle Hinnom (cf. 4 Reg. 23, 10. Ier. 32, 35). Cultum illum idololatrieum describit quem a Phoenicibus mutuati in Palaestina exercebant; unde vates non scripsit versus finem exsilii. Quantae vero reprehensionis ea res sit in populo a Deo electo urget
57:6
v. 6 « n partibus torrentis pars tua, haec est sors tua, et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium ; numquid super his non indignabor »? — paronomasiam in hebr. imitatus est S. Hier. : in partibus pars; in hebr. proprie in laevibus lapidibus convallis est pars tua; populus est pars Domini, nm pon Deut. 32, 9, hunc enim sibi. elegit in populum hereditatis (Deut. 4, 19. 20), in peculium de cunctis gentibus (Ex. 19, 5) et vice versa ipse Dominus est pars hereditatis populi (cf. Ier. 10, 16. Ps. 15, 5; 12, 26. Lament. 3, 24); sed tali parte divina reiecta laeves lapides sibi praeelegerunt, lapides coluerunt divinis honoribus, ut Ieremias quoque conqueritur : praevaricatrix Iuda moechata est cum lapide et ligno (Ier. 3, 9) dicens lapidi : tu me genuisti (Ier. 2, 21; cf. Deut. 4, 98; 28, 36. 64). In idololatria phoenico-syriaca cultus arborum et lapidum multum erat propagatus (cf. Movers, die Phoenizier I p. 343. - 383. A141. 569 seq.; von Haneberg, relig. Alterth. p. 11; Scholz, Goetzendienst p. 151. 292; Vigouroux, la Bible et les découvertes mod. 3 ed. III p. 256). Et quam sedulo lapidibus servierint, libaminibus et fertis (hebr.) oblatis ostenditur. Cum igitur h. l. tam explicite mentio fiat cultus lapidum, in versu antecedenti de cultu arborum sermonem inferri omnino confirmatur; unde hoc quoque versu valide comprobatur D'5N in v. 5 non de diis dici (uti veteres versiones expresserunt) sed de terebinthis, uti 1, 29. Non solum in convallibus et in cavernis petrarum abominationes exercent, sed in collibus quoque et montibus; transit vates ad cultum in excelsis observatum v. ' « super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum et illuc ascendisti ut immolares hostias » ; — idololatria tamquam fornicatio cum diis consideratur; quanto studio et constantia sese dedant idolis, in strato posito declaratur. In libris historicis frequenter populus accusatur, quod immolabat in excelsis vel quod reges excelsa non abstulerunt (cf. 3 Reg. 3, 2. 3; 12, 31; 13, 33; 14, 23; 15, 14; 99, 44. 4 Reg. 19, 3; 14, 4; 15, 4 etc.) ; de quo cultu vide Movers l. c. 514 seq. von Haneberg l1. c. 80. In lecto vel cubili altare videt Mald. in quo idolis sacrificabant, « eadem scil. metaphora qüa sacrificium ipsum fornicationem vocare solet propheta ». Quam longe lateque serpserit idololatria, vates ulterius exhibet describens idololatriam quam in suis domibus et in ipso templo exercebant
57:8
v. 8 « e£ post ostium et vetro postem posuisti memoriale tuum; quia iuxta me discooperuisti et suscepisti adulterum ; dilatasti cubile tuum et. pepigisti cum eis foedus ; dilexisti stratum eorum manu aperta » ; — memoriale sunt idola vel signa idololatrica, quae in sua quisque domo collocabat ; « post ostium autem et retro postem positum esse dicitur memoriale, id est ad interiorem et exteriorem portarum faciem ut sive domo egressuri sive ingressuri domum deos intuerentur eorumque fidei atque tutelae se suaque omnia commendarent » (Sanct.). Et quam sedulo domi quoque idolomaniae operam dederint, ostenditur in visione Ezechieli : certe vides quae seniores domus Israel faciunt in tenebris, unusquisque in abscondito cubiculi sui (Ez. 8, 12); exhibentur autem ei « omnis similitudo reptilium et animalium, abominatio, et universa idola domus Israel depicta in pariete et septuaginta viri de senioribus... et unusquisque habebat thuribulum in manu sua » (Ez. 8, 10. 11). In hortis quoque (Is. 1, 29; 65, 3) et in tectis (Ier. 19, 13; 32, 29) cultui idolorum sedulam navabant operam. Hane idololatriam coniungebant cum cultu Domini, ita quidem ut sacrificio Domino oblato ad idola colenda se converterent. Immo cum quandoque in ipso templo idola constituerentur et cultus abominandus exerceretur, verba quia iuxta me... (vel hebr. proprie a me scil. ex latere meo surgens te alteri tradidisti) explicanda esse videntur de tali abominatione in ipso templo patrata, qualem legimus de tempore Manassis, qui aras exstruxit idolis in domo Domini et altaria in duobus atriis templi Domini (4 Reg. 21, 4. 5. 2 Par. 33, 4. 5) vel qualem vidit Ezechiel in templo fieri (Ez. 8, 5). In hac acceptione apta adest gradatio neque sane ea rei veritati opponitur neque verbis vim infert, quin potius illud *2àW2 revera indicare videtur quod S. Hier. expressit ?wrta me; id quod ea explicatione facillime declaratur. Multitudinem idolorum designat vates dicens : dilatasti lectum (hebr.). In pactione foederis commoda illa intelliguntur quae sibi obventura esse a cultu idolorum ope protectionis deorum sperabant (cf. Os. 2, 5. Ier. 44, 1); quantopere vero ad cultum illum exercendum exarserint, ultimo membro declaratur; « ut non erubesceres in peccato tuo nec fornicationis cuperes abscondere turpitudinem sed tota libertate peccares » (S. Hier.). Rei turpitudinem vates etiam pactione foederis declarat; ex idolis enim sibi seligunt quibuscum ineant foedus ii qui foedere sollemni Domino fidem spoponderunt et tot ac tanta iam experti sunt foederis beneficia. longius sit petita; ex locis Ez. 16, 26 et 23, 20 potius concludendum erit obscoenum illud aliis exprimi verbis. Si additur : stratum eorum dilexisti ubicumque vidisti, id non videtur esse adeo ieiunum et languidum; ad eum autem sensum demum reducitur : locum eligis vel locuni vidisti. Cum idololatria connectitur studium foedus ineundi cum exteris, ut auxilium quod a Domino propter impietatem iam non accipiunt ab exteris sibi efflagitent. Ita completa demum habetur apostasia a theocratia. Quam sedulo talia foedera exquisierint, vates non sine ironia describit
57:9
V. 9 « et ornasti te regi unguento et multiplicasti pigmenta tua ; misisti legatos tuos procul et humiliata es usque ad. inferos » ; — hebr. et profecta es ad. regem cum oleo vel regem cum oleo adiisti ; sensu generali dieitur rez; modo enim cum Assyriis, modo cum Aegyptiis foedera inire tentabant. Ita quae Achaz rogavit : servus tuus sum, salvum me fac (4 Reg. 16, 'j) et munera quae argento et auro collecto ex templo et thesauris regis misit, et legationes in Aegyptum missae (Is. 30, 6; 31, 1) satis aceusationem hanc illustrant. Apte quoque liaec reprehensio priori adiungitur. Foedera enim eiusmodi semper consequebantur defectionem a Deo (cf. Os. 5, 13; 7, 11 ; 42, 1) et cum gentis alicuius potentia et gloria intime connexa censeretur cum deo nationali, opem exterorum invocare fere idem erat ac ad dei externi auxilium confugere. Insuper quantopere id contrarium fuerit legi theocraticae et normae a Deo propositae, iam ex Pentateucho elucet; vide ad Is. 30, 1. 2 et 31, 1 et ler. 41, 5 : maledictus homo qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum et a Domino recedit cor eius. Cum Palaestina oleo et balsamo abundaret (cf. Deut. 129, 11;33, 94. Ioel 1, 10. Ez. 16, 14. 1 Par. 27, 28. 2 Par. 32, 28) et unguenta pretiosa etiam in thesauris regiis recenserentur (Is. 39, 2), munera declarantur quibus amicitiam regis sibi conciliare studebant; eodem modo Osee dicit de Ephraim : foedus cum Assyriis iniit et oleum in Aegyptum ferebat (Os. 12, 1). Haéc munerum transmissio per legatos facta ita describitur ac si ipsa meretrix Israel se fuco et pigmentis exornasset ut gratiam captaret regis; hunc in modum non solum versio vulg. sed textus quoque hebr. in membro priore accipi potest (cf. Ez. 23, 40) : adiisti cum oleo i. e. oleo uncta et ornata, similiter ut Iezabel se ornavit ad captandam gratiam Iehu (4 Reg. 9, 30). Locutio metaphorica propriis verbis in altero membro explicatur : legatos miserunt in regiones longinquas et. quam profundissime, usque ad orcum, se inclinaverunt et sese abiecerunt coram nationibus externis, uti sese humiliaverunt coram idolis (cf. 2, 9). Populus igitur a Deo electus et elevatus sese abiecit coram aliis usque ad inferos, non contentus se in terram prosternere, infra terram quasi descendere affectabat scil. usque ad orcum, « sicut in aliis comparationibus cum aliquid maxime amplificare volumus terminum adhibemus supra quem non estaliud; ut Ionas : bene irascor usque ad mortem » (Sanct.). Forte etiam alludit ad 298, 45. Sunt qui hunc versum de idololatria expliceut. li regem intelligunt vel Moloch (Am. 5, 21. Ier. 49, 1. Soph. 4, 5) vel Anamelech idolum Sepharvaim (4 Reg. 17, 31) vel Baal idolum Phoenicum (cf. S. Hier. Cyr. aimo, Thom. Sanct. Lap. Men. Tir. Gord. Schegg, Mayer, Hitz. Kn.). Sed in v. 41 sermo est de timore hominum quo erant correpti ; contra quem igitur foedere inito sese munivisse iure censentur ; idem indicatur v. 13. Unde de foedere cum hominibus ineundo verba erunt explicanda ; hanc expositionem non solum verba ipsa adeo plana suadent et res aliunde notae et loci similes (cf. Os. 19, 4. Is. 30, 9; 31, 1. Ex. 16, 31), verum etiam, quia cur ad idola quae apud se habebant legatos procul mitterent nemo adhuc explicavit neque ex s. literis discimus eos solitos fuisse eiusmodi peregrinationes suscipere. Quare de foedere cum extraneis ineundo plerique bene explicant (cf. Theod. Osor. For. Pint. Sa, Malv. Mar. Vat. Clarius, Rohl. Troch. Sein. Del. Naeg. Or.), dum alii utramque explicationem proponunt neutram certo praeferentes (cf. Sasb. Mald. Allioli, Loch). Singularis est explanatio quam Hahn proponit; regem intelligit idolum ; sed legationem non ad idolum mitti vult, sed ad aequirenda unguenta et metalla pretiosa, quorum causa immo usque ad viscera terrae descendatur. Nescio an ea explanatio ullum invenire possit laudatorem. Atque in isto studio foederum externorum non parvum laborem neque mediocrem contentionem posuerunt
57:10
v. 10 « in multitudine viae tuae laborasti, non dixisti : quiescam; vitam manus tuae invenisti, propterea non rogasti »; — difficile erat gratiam regum exterorum conciliare, multae erant molestiae obeundae, legationes frequenter mittendae ; at haec omnia perferebant neque unquam dicebant taedio laborum : desperatum est (hebr.) i. e. frustra haec omnia et in vanum fiunt. Cur vero tanta cum constantia eiusmodi molestias susceperint, ratio in eo erat, quia quandoque ad breve tempus eiusmodi foederibus revera iuvari sibi videbantur; propterea additur : vitam manus tuae invenisti i. e. novum quendam vigorem potentiae tuae acquisivisti (cf. Mald.). -Id quod in Achaz quoque revera cernebatur. Nam ad tempus ei utilis fuit Theglathphalasar eumque a periculo liberavit. Quare cum populus istis foederibus ad breve tempus recrearetur, propterea non languisti. hebr. (For. Mald. Mar. et recentiores) i. e. non sentiebas istis foederibus demum vera damna tibi inferri verumque languorem ; erant igitur aegroti, at aegritudinem minime sentiebant, quod genus morbi valde periculosum est. S. Hier. legisse videtur nbn in forma piel (cL. Ex. 32, 11. Ps. 45, 13 hebr. Prov. 19, 6. Iob 11, 19 etc.) ; unde non rogasti i. e. « quia rebus omnibus abundasti et affluxisti divitiis, ideo Dominum neglexisti » (S. Hier.); sim. LXX et Syrus. Sensus non adeo ab hebr. recedit : quia ibi aliquid vigoris invenisti, ideo ad Dominum supplex redire:noluisti. — Iterum advertere opus est hanc reprehensionem foederum cum externis initorum et legationum missarum minime quadrare in finem exsilii, verum optime convenire tempori Isaiae. — Quomodo laboraverit Israel et tamen non satiatus fuerit, fusius pertractat Ez. 16, 98. 299 et cap. 23. | Et cur tandem Israel tot ac tantas subiit molestias e&t Deum suum turpiter neglexit ? Propter timorem inanem hominum ; ut se contra homines tuerentur, Deum spreverunt neque secum reputarunt quanto graviora incursuri essent supplicia;
57:11
v. 41 « pro quo sollicita timuisti, quia mentila es et imei non es recordata neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens et quasi non videns? et mei oblita es »! — hebr. et quem anxie meluisti et timuisti? 1. e. cuius tandem timor tantum in te valuit, ut perfide ageres in me et foedere meo neglecto mei memoriam abiiceres neque id reputares tecum quasi esset res nullius momenti? Homines timuit Israel et ut eorum impetum averteret, lege theocratica neglecta favorem et auxilium expetiit exterorum, cum tamen in Deo suo firmissimam haberet opem coóllocatam. Dei obliti sunt, quasi ipse neque curaret neque videret angustias populi sui. Hebr. nonne ego tacens et (quidem) a longissimo tempore et me non times? Deus tacet quando perversitatem non statim neque severe punit. Quia ergo improbitatem non statim diro supplicio est persecutus, sed patientia et longanimitate scelera eorum pertulit, propterea timorem Dei abiecerunt. Unde patientia Dei abusi sunt ad augenda scelera. Verum hoc silentium Deus removebit; annuntiat poenam et vindictam, et ita haec sententia transitum ad sequentia continet. Hebr. pom & saeculo, a longo tempore; aliqui codd. praebent novo quae forma legi et explicari polest partie. hiph. p5ya occultans, sive claudens oculos (cf. Lev. 20, 4. 1 Sam. 12, 3). Hanc formam respexisse videntur LXX, quia eius loco praebent zxgogo, hanc S. Hier. vertens et quasi non videns. Sed a saeculo interpretali sunt Syrus, Chald. et certe etiam Aq. et Sym., quia 5S. Hier. refert iuxta Symmachum et Aquilam Deum semper tacuisse peccata. Cum illud et 1 non adeo commode alias ponatur, forte haec lectio quam ex LXX et S. Hier. colligimus cum Lowth praeferenda erit.
57:12
v. 12 « Ego:annuntiabo iustitiam tuam et opera (ua mon proderunt tibi »! — cum ironia et sarcasmo multiplicem idololatriam et improbitatem a v. 3-11 descriptam vocat iustitiam tuam, hanc palam faciet omnibus populi expulsione et urbis civitatisque destructione. Quomodo annuntiaturus sit, iam ex antiquo tempore constat; nam poenis defectionis propositis iam Moyses gentes inducit loquentes : quare sic fecit Dominus terrae huic? quae est haec ira furoris eius immensa? et respondebunt : quia dereliquerunt pactum Domini... et servierunt diis alienis et adoraverunt eos, idcirco iratus est furor Domini contra terram istam (Deut. 9, 24-21. 3 Reg. 9, 8. 9. Ier. 22, 8. 9). Unde quid Deus sit minaturus, cum dicat se esse annuntiaturum scelera populi, ex minis illis olim iam propositis satis declaratur; poenis itaque illis inflictis ignominiam populi omnibus declarabit. Opera tua dicuntur cuncta scelera antea recensita; meiosi dicitur ea non profutura, in qua locutione sicut in antecedenti pariter deprehenditur ironia; cur opera de idolis explicentur (For. Rohl. Sein. Kn. Del. Or.), non adest ratio ; idola plerumque opera manuum, digitorum vocantur (cf. Deut. 4, 28. Ps. 115, 4; 133, 15 hebr. Is. 2, 8; 31, 19. Ier. 4, 16 etc.). Hic vero opera intelligi sensu alio latiore etiam ex subseq. patet, in.quibus conatus illos et labores ridet quibus exterorum sibi amicitiam et foedera conciliare studebant. Qualis futura sit annuntiatio iustitiae, lam aperte dicitur
Admissa idololatria foedus theocraticum quam maxime violatur. Populus itaque pro sua parte foedus dissolvit Deumque reiecit; pro quo scelere Deus iam olim populi dispersionem et ablationem e terra minatus erat (Deut. 28, 63; 32, 24. 3 Reg. 9, 71 : auferam Israel de superficie terrae). Unde quamdiu haec poena extrema non erat devoluta et inflicta, Deus dici poterat tacere (v. 11) quippe qui defectionem populi nondum ea quae defectioni congrua erat poena ultus erat. Haec poena exsilio demum est irrogata, quo populus pignore foederis scil. possessione terrae spoliatus et a Domino e sede sua eiectus omnibus gentibus testimonio erat foederis turpiter violati. Quare ante exsilium irrogatum Deus quasi tacuit i. e. scelus non poena omnino congrua punivit; exsilio vero id fecit ex sua parte quod populus pro virili iam praestiterat : foedus violatum esse eiectione populi omnibus declaravit. Talem poenam extremam igitur minatur, cum dicit :
57:13
v. 13 « cum clamaveris, liberent te congregati tui ! et omnes eos auferet ventus, tollet aura » ! — clamor dicit oppressionem, periculum magnum et dolorem. Haec igitur si ingruunt, liberent te ii quos Israel foedere et amicitia sibi coniunxit ; at acerba ironia id dici sequentibus declaratur : omnia illa auxilia celerrime et facillime auferentur ; non alia re opus erit quam vento et flatu aurae lenis et omnia evanescent; cf. Ex. 15, 10 : flavit spiritus tuus et operuit eos mare. Quinam sint congregati, ex v. 11 eruendum erit. Ibi vero asseritur populum legatos misisse et munera ad reges propter timorem hostium ; quare clamor v. 13 illi timori respondet, et cum in v. 10 dictum sit populum eiusmodi legationibus saepius vigorem virium invenisse, nune iam ei ironice commendatur et optatur, ut eadem experiatur : liberent te ; quare propius adiacet e serie cogitationum congregatos intelligere non de idolis (uti volunt S. Hier. Cyr. Theod. Sanct. Men. Schegg, Loch, Troch.), sed de auxiliis copiisque gentium (cum S. Thom. Pint. Vat. Sa, Malv. Mald. Calm.). Accedit quod homines et opera humana vento vel turbine auferri frequenter dicuntur, non autem idola (cf. 17, 13; 40, 94; 44, 2. 16; 64, 6. Ps. 1, 4; 11, 43; 892, 14. Iob 13, 95; 21, 18; 271, 21. Os. 13, 3. Ier. 13, 24; 18, 17). Ceterum cum gentium potentia diis saepius ex opinione populari referatur accepta et foedera cum iis inita sint quasi foedera cum idolis pacta, dici poterit cum aliis (Osor. Sasb. Lap. Tir.) gentes intelligi simul cum idolis. Si ergo illi qui ad auxilium vocantur plane inutiles erunt ad opem ferendam et quasi vento abrepti disparebunt, clades et ruina populi annuntiatur ineluctabilis; iatelligi autem exsilium, etiam a solatio patet quod piis praestatur. Dum enim impii frustra clamant, « qui autem fiduciam habet mei, hereditabit terram et possidebit montem sanctum meum v. 13 dictum est : omnes eos auferet ventus. Idem habes apud Amos : in exsilio quasi in cribro concutiuntur, sed ita ut nullum granwm cadat in terram et pereat (Am. 9, 9) i. e. boni et pii servabuntur, redibunt; peccatores aatem in gladio morientur (l. c. v. 10). Piorum autem spem ostensa Dei potentia, sanctitate, voluntate salutis praestandae egregie confirmat vates demonstrans quibus normis in rerum difficultate debeat sustineri ac confortari
57:14
v. 44 et dicam : viam facite, praebete iter, declinate de semita, auferte offendicula de via populi mei » ! — terrae possessio, pignus scil. foederis et benevolentiae Dei iis reddetur, denuo possidebunt montem sanctum in quo sedes Dei, templum collocatur et tam praeclara de futuro oracula reponuntur (cf. 2, 2; 4,5 etc.). Ergo instauratio annuntiatur; quare membrum prius de clamore et oppressione in ipsa ruina theocratiae intelligi debet; et cum praeterea exsilium iam saepe et apud ipsum Isaiam et ante eum praedictum sit (cf. 5, 6. 13; 6, 41; 41, 11; 14, 1; 39, 6. Os. 2, 14 etc.), optime praeclara spes ostenditur iis qui rebus vanis despectis in uno Domino omnem spem ac fiduciam ponunt. Quam spem quo alacrius foveant, Deum ostendit paratissimum: ad reditum efficiendum ; iubet scil. viam fieri, idque iubet efficaciter et instanter; quare omne impedimentum vel offendiculum de semita removeri et auferri de via iterato mandato iubet. Viam in hebr. fieri iubet aggeratione : aggerate, aggerate, complanate viam, tollite offendiculum ; cf. 40, 3; 62, 10. Mandatum gentibus hoc loco datur ; illae enim commode iuberi possunt auferre offendicula de via populi mei ; quo mandato tpsas gentes ad reditum piorum Israelitarum opem esse collaturas indicatur. Pro indole instaurationis notari oportet illam non promitti nisi confidentibus in Deum eamque in monte sancto: praeprimis promitti spiritualem, id quod etiam ex reprehensione scelerum quasi a contrario colligitur. Non ergo, uti chiliastae et veteres et recentiores contendunt, nationi iudaicae qua tali promittitur instauratio, sed solum piis; impiis vero idem eveniet quod
57:15
v. 15 « quia haec dicit excelsus et sublimis habitans aeternitatem et sanctum nomen eius. in excelso et im sancto habitans et cum contrito et humili spiritu, ut vivificet spiritum humilium et vivificet cor contritorum :
57:16
v. 16 non enim in sempiternum litigabo neque usque ad. finem irascar, quia spiritus a facie mea egredietur et flatus ego faciam » ; — hebr. nam ita dicit excelsus et sublimis, habitans in aetermum cuius nomen Sanctus est. : in excelso et im sancto habito et cum contrito et. humili spiritu ad. vivificandum | spiritum humilium etc. Quattuor modis potentia Dei et sanctitas describitur, quo maior verbis eius concilietur auctoritas, cum promissa et possit et pro sanctitate sua omnino velit in opus deducere. Hane voluntatem pulcherrime exhibet : idem ille Deus, qui in altissimis coelis et in sanctuario habitat i. e. in templo quoque peculiari modo suam praesentiam manifestat, etiam non dedignatur habitare in animo contrito et humili, in animo afflicto; et hac sua inhabitatione novam vitam. et. vigorem tribuit contritis et afflictis. Plerique n sancto accipiunt de sanctuario coelesti ; sed cum hoc iam nominatum sit 2n excelso et cum apta gradatione Dei ad homines descensus ac demissio exprimatur per gratiosam eius et singularem in templo praesentiam, quae toti nationi cedit in honorem et gloriam, dein per inhabitationem qua iustos singulos elevat ad se et exornat, censeo cum Sanct. Mald. explicandum esse de templo, qua acceptione etiam tautologia evitatur. Pulcher-. rime exhibetur Dei maiestas et sublimitas quae tamen hisce in terris in arimo contrito, afflicto, humili gratam sibi parare dicit habitationem, Deus ergo ex una parte adeo excelsus, ex altera parte describitur summ3 benevolentia sese demittens ad pauperem et humilem et eo quidem line, ut eum vivificet, ut ei de vita divina vitam vigoremque inspiret, ut ipse Deus fons vitae in animo afflicto exsistat novae vitae regenerator et auctor. Nonne hisce iam praeformantur verba illa : ego veni ut vitam habeant et abundantius habeant ? Sed ad hanc divinam inhabitationem et inde consequentem vitam suscipiendam requiritur animus contritus et humilis ; sicut antequam salus Domini nationibus manifestetur, opus est utomnis pompa et fastus humanus concidat (cf. ad 2, 11. 19. etc.), ita ii demum ad eam salutem accipiendam apti sunt qui in se ipsis pompam illam et fastum deiecerunt. Haec est norma per omnia Isaiae oracula obvia. Unde fit ut saepe salus praecise pauperibus, miseris, afflictis promittatur (cf. ad 44, 39; 96, 6; 63, 3. Ez. 9, 4. Soph. 3, 18 hebr.) ; ad idem refertur, quod toto populo in abiecta conditione constituto salus oritura praedicitur (cf. Mich. 5, 4. 2) ; etiam hic valet. illud : esurientes implevit bonis. Iis ergo qui ob prostratam theocratiam lugent, lugentes in Sion (Is. 63, 3) et qui afflictiones a Deo immissas humili animo subeunt orantes et confitentes cum prophetis : iram Domini portabo, quia peccavi ei (Mich. "1, 9 ; cf. Is. 63, 15 ; 64, 6. Ier. 3, 23), Deus benevolentissime se communicat eos erigens, consolans et ut creator nova vita perfundens et sua virtute eos sustentans et confortans. Iure observat Sanct. : « magna certe laus est spiritus humilis et compuncti vocari quoddam gratum Dei tabernaculum aut sedes, ubi commoretur tamquam in templo et coelo », et sollemnem loquendi modum ipsa sollemni promissione induci et declarari ait.S. Cyr.: « beati prophetae, quando magnum quiddam et divinum pollicetur Deus, magna admiratione gloriae eius et clementiae perfunduntur et velut exsultantes prae laetitia ad laudes canendas convertuntur. Tale quiddam nunc fecisse prophetam invenimus ; non enim dixit simpliciter : haec dicit Dominus, sed adiungit excelsus i. e. qui est supra omnia et natura omnibus creatis sublimior, sublimis i. e. in dignitate inconcussa constitutus, ineffabili celsitudine conspicuus » etc. Cur vero tanta Dei maiestas vitam largiatur afflictis et in eorum animis habitare dignetur, ratio redditur in v. 16 ex eo quia Deus propitius est et benignus, qui ut creavit res etiam earum curam habet nec vult interitum. (cf. Ewseb.). Deus enim non laetatur in perditione vivorum, creavit enim ut essent omnia (Sap. 1, 13. 14); vel ut explicat S. Hier. : « cum ergo a me egrediatur spiritus et flatu atque inspiratione mea cuncta vegetentur et vivant, non est iustum perire eos in aeternum qui meo flatu et spiritu sustentantur ». Eadem misericordiae ratio ex Deo creatore petitur in textu hebr. : nam spiritus a. facie mea languescet et. animae quas ego feci i. e. si non misericordia iram temperarem, omnia viventia contabescerent; indicat ad solam Dei misericordiam qua iustam. suam iram comprimit neque omnem vindictam capit, esse referendum quod non omnia igne furoris Dei absumantur. Ergo : misericordiae Dei, quia non sumus consumpti. Cur parcat, ratio effertur in emphatico illo ego feci ; quia creavit, conservat et ad salutem adducere gestit; « me enim non mortis auctorem sed vitae atque salutis effectorem esse profiteor » (Osor.). Uti 5. Hier., ita LXX quoque hunc versum interpretati sunt et sim. Syrus ; verbum |»y autem non habet notionem egredi, sed vel tegere vel intransitivc obtegi, obrui, deficere, deliquium pati, languescere, uti iam For. advertit. Ita Ps. 61, 3 dum anciaretur cor meum (vulg.) ; 102, 1 eum anzius fuerit (vulg.). S. Hier. ipse verbo lioc loco notionem tribuit priorem activam ; ita enim seribit : « spiritus quoque meus (qui ex me egredietur, sive qui iuxta hebraieum, Aquilam; Symmachum et Theodotionem cuncta circumdat (hoo enim sigriificat xspieOm0sexot et x&piBoei) vegotator est omnium ». Chald. explieat : quoniam spiritus mortuorum ego restituam ; proba- Poenam inflixit ad iustam punitionem peccatorum
57:17
v. 17 « propter iniquitatem avaritiae eius iratus sum et percussi ewn, abscondi a. te faciem meam et indignatus sum, et abiit vagus in via cordis sui »; — in hac calamitate nationali etiam pii Dei cultores suas habent afflictiones multas et varias quas' perferant; quare hoc versu etiam explicatio additur ad v. 15; pii autem istis in miseriis a Deo inhabitante vitam et vigorem accipiunt. Radix malorum hoc loco indicatur culpa et malitia lucri, avaritiae, cupiditatis illius insatiabilis possidendi et fruendi (cf. 1, 23; 5, 8 seq.), qua omnes ordines infecti erant; principes et iudices diligentes munera iudicia et iura pervertebant (B, 93), sacerdotes in mercede docebant et prophetae in pecunia divinabant (Mich. 3, 11) etc. Propterea varias calamitates immisit abscondens ' (subauditur faciem meam scribit S. Hier. in comment.) i. e. favorem, lumen vultus sui subtrahens. At illae punitiones eos ad resipiscentiam non revocarunt : abiit aversus (rebellis) in via cordis sui (hebr.), e contra magis a Deo se avertit et proprii cordis cupiditates et libidines sectatus est; « voluntatis suae effrenatae viam iniit » (Osor.). At Deus populum suum non relinquit; misericordia sua sequitur errantem, aegrotum et vulneribus afflictum (1, 4-6) sanabit :
57:18
v. 18 « vias eius vidi el sanavi eum et reduxi eum et reddidi consolationes ipsi et lugentibus eius »; — hebr. et sanabo ewm et ducam et reddam ; vidit scil. oculo et animo paterno (Tir. For.) in quos errores et miserias populus suam perversam sequens viam devenerit; quare miseratione tactus sanabit eum i. e. animorum vulnera et malas cupiditates quibus irretitus in viam cordis sui abierat (v. 1'1 ). Ad eiusmodi sanationem (cf. 4, 26. Os. 2, 14. Mich. 4, 10); sed ex eo reducet populum et restituet consolationes zpsi ef lugentibus eius i. e. ipsi populo et quidem iis qui de miseria praesenti et de ruina theocratiae lugent et Dei gratiam et reconciliationem exoptant, qui in terra aliena constituti non gentilium moribus et ritibus delectantur sed toto animorum desiderio in instaurationem theoeratiae feruntur. Illud et explicat quibus eae consolationes omnibus oblatae revera obtingant, scil. lugentibus (cf. 61, 3. Soph. 3, 18 hebr.). En, praeformatur illud : beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. 5, 5). Et in quanam re consolatio illa sit reponenda, declaratur
57:19
v. 19 « creavi fructum. labiorum pacem, pacem ei qui longe est et qui prope, dixit Dominus, et sanavi eum »; — hebr. creans fructum. (proventum) labiorum Dominus dixit : pax, paz longe remoto et propinquo et sano eum i. e. Dominus id creat quod per prophetas suos annuntiat ; haec annuntiatio prophetica vocatur fructus vel proventus labiorum, quippe quod assidue in ore et labiis prophetarum resonuerit; huius autem summa et argumentum est paz, quae annuntiatur per orbem universum, iis qui longe absunt a sede tlieocratiae et iis qui prope adsunt, et hac pace restituta sanatio perficitur, restitutio in integrum et redintegratio, instauratio. Cum in v. 11 aversione a Deo et via cordis mala vulnera animorum designata sint, haec sanatio per se refertur ad indolem instaurationis spiritualem. Hisce verbis revera conünetur, ut S. Cyr. advertit, anacephalaeosis quaedam vel recollectio totius orationis ; declaratur enim et proponitur summa quaedam omnium oraculorum ; effertur paz eaque abundantia quadam, in qua pace salus messianica consistit et absolvitur; haecque pax omnibus annuntiatur ; proinde « ut sis salus mea usque ad extremum terrae » (49, 6) ; et demum haec salus tamquam sanatio a perversis inclinationibus et cupiditatibus, tamquam restitutio in integrum exhibetur. et gratiarum actiones, quas Deus in omnium labiis efficiet : « qui spiritu suo piorum mentes ad fundendas preces et gratias illi agendas suscitat » (Üsor. sim. Sanct. Malv. Sa, Rohl. Kn. Del. Or.) vel quod alii praeferunt : « nihil aliud quam pacem sonabunt passim ora hominum » (For. sim. Pint. Troch. Sein.) vel preces et supplicationes (Sasb. Tir.). Uti verba efferuntur in vulg. creavi etc. illa explicatio de laudibus et gratiarum actione satis commoda est et potest commendari eo quod salute hac per orbem diffusa ubique cantica fore laudum iam saepius a propheta est enuntiatum (cf. 49, 10; 49, 13; 51, 11; 52, 9; 54, 1; 55, 19 et in priore parte v. g. 19, 1; 24, 14; 95, 9; 26, 1; 27,2 etc.), et loeutione admodum simili Hebr. 13, 15: offeramus hostiam laudis Deo, hoc est fructum labiorum (cf. ad Os. 14, 3). Sed in textu hebr. legitur creans et ita .quoque Aq. Sym. Theod. xvtev (cf. Field, Hexapl. ad h. 1.) ; unde sententia hunc in modum erit iungenda : ereans fructum labiorum dixit Iahve : paz etc. ; illud dixit Iahve collocatur in media oratione, uti v. 294 et 48, 22. Verba autem pax, pax etc. ad sermonem Domini referri oportet quia sequitur : ef sanavi eum. Sed in hac sententiae cconformatione fructum labiorum de verbo prophetico accipere oportebit ; nam non videtur adesse sensus commodus, si explicaveris : dum Deus procreat laudes in ore hominum, dicit et annuntiat : pax etc. ; bene vero locutio Dei ita concipitur, ut ad homines perferatur per labia prophetarum. Sed dum confidentibus in Deum (v. 13) et lugentibus (v. 18) pax, pax i. e. abundantia pacis annuntiatur et sanatio, impii iactabuntur tamquam mare saeva tempestate agitatum et misero interitu cruciabuntur; quare denuo vates inculcat, instaurationem non nationi qua tali promiscue promitti, verum piis, et indolem eius esse spiritualem ;
57:20
v. 20 « impii autem quasi mare fervens quod. quiescere non. potest et redundant fluctus eius in conculcationem et lutum »; — hebr. ut mare exagita- Lum... et exculiunt aquae eius coenum et. lutum. Ipsi animis inquieti exagitantur et torquentur, hancque perturbationem etiam in alia effundunt, sicut aquae inundantes ubique coenum et lutum relinquunt et campos agrosque steriles reddunt et pessumdant. Ita bene exhibetur vastatio impietatis ; et se et quantum potest alios quoque impius reddit infelices. Undae perpetuo agitatae et fluctus vi tempestatis exagitati animae conditionem exhibent malis cupiditatibus vexatae et perpetuo impulsae ; hae autem cupiditates et libidines propellunt etiam coenum et lutum, opera edunt foedissima (cf. Mar. Lap. Men. Tir.). Quare etiam conculcationem in vulg. plerumque accipiunt res viles et conculcandas (cf. For. Osor. Sanct. Lap. Men. Tir. Schegg, Loch) et ita quoque explicare videtur S. Hier. dum scribit : « fluctus revolvuntur ad litora atque iterum resorbentur et in se fracti lutum efficiunt quod pedibus conculcatur » ; sim. tum magna vi ventorum mare? tales sunt, inquit, improborum mentes; quiescere non valent affectibus suis et afflatu malorum spirituum agitatae, quin etiam, ut hebraea sonant, nunquam non stercus et lutum eiiciunt » i. e. « quaecumque in aliorum conspectum producit impius iactatus turbationum aestu eiusmodi sunt, ut non possint esse non molesta ac vilia, quae optime fluctuum redundantium limus ac lutum vocari possunt » (Sanct.); cf. Matth. 45, 19; ep. lud. v. 18. Demum concluditur haec oratio et tota haec sectio illo epiphonemate
57:21
v. 21 « non est paz impiis, dicit Dominus Deus »; — hebr. dicit Deus meus; ita. propheta sigillum approbationis divinae sermoni apponit optime sciens, a quo argumentum acceperit et cuius verba, ipse interpres fidelis exposuerit; quare cum animi affectu ea ut dicta Dei sui proponit. Graviter vim effati expendit Sanct. : « gravissimum hoc epiphonema satis ostendit quid spectare possit sceleratus et impius, nihil scil. eorum quae in pacis nomine contineri diximus. Dum enim in vivis agit, nihil est quod speret praeter fluctus, lutum et conculeationem, quod satis re ipsa experiuntur quotidie popularis aurae et saecularium rerum amatores et aucupes ». Ceterum ea est iniquitatis indoles, ut magno semper aestu et fervore in propagationem mali feratur et viribus omnibus improba consilia promovere et exsequi conetur; quare ea quoque ratione optime comparatur mari concusso et spumanti. Ceterum cf. 48, 22. In huius orationis fine paucis admonere iuvat, ut ea notentur quibus eam orationem nullo modo in fine exsilii esse compositam ostendatur. Uti vidimus, insistunt aliqui in eo quod 56, 2. 6 solius sabbati mentio fit. Cur id iure fiat, iam diximus. Sed nunc insuper adverte, quanta cum inadvertentia tale illi urgeant argumentum ; statim enim in v. 1 sermo est de domo orationis ad quam illos adducturus sit; ita autem de domo orationis sermo fit uti de monte sancto; ergo domus orationis tamquam exsistens supponitur. In fine autem exsilii prius sermo erat ingerendus de aedificanda domo; in fine exsilii Deus non poterat induci loquens : domus mea (quae scil. nulla aderat!) domus orationis vocabitur (v. 7). Neque intelligitur, quomodo versus exsilii finem gentes invitentur, ut veniant et populum israeliticum et regnum devorent. Cum respublica iam dudum esset ruinis prostrata et populus abductus et dispersus, quid adhuc erat devorandum? Dein descriptio illa ducum et pastorum qui pessimo suo exemplo gregem pessumdant, iterum supponit gregem sub eiusmodi pastoribus positum, ab iis directum et administratum. Sed quaeri licet, num in exsilio Iudaei ita sub propriis ducibus fuerint constituti et in tota rerum administratione ab iis gubernati, ut eo prorsus modo exhibeantur tamquam grex iis subiectus, quo in terra palaestinensi? Aliter loquitur Ezechiel qui revera tempore exsilii vaticinatus est; vide Ez. 34, 2; Ezechiel rem actam et praeteritam describit; rem praesentem exhibet et delineat Isaias. Quomodo autem id quo1 $7, 1. 2 dicitur, nullo modo pertineat ad exsilii finem i. e. ad periodum qua non calamitas instet verum salus illa tot votis expetita, ex ipsis verbis elucet. Iustus enim a benigno Deo morte aufertur, ut maiorem evadat miseriam; ergo talis instare censetur; sed num hoc dici potest de fine exsilii ? Idololatria demum in convallibus, in excelsis, in montibus perpetrata eo modo describitur, quo reverain Palaestina exercebatur; ipsae convalles, montes excelsi non Babyloniam, sed Palaestinam dicunt. Quibus adde, quod v. 8dicitur et quodad idololatriam inipso templo exercitam alludere videtur. Quodsi hoc non adeo certum videtur, certissimum habes indicium temporis in legationibus ad reges missis foederis ineundi et auxilii petendi causa, habes in eo quod Deus idololatriam silentio praeteriisse se dicit i. e. nondum eo quo oportuit modo punivisse, habes in eo quod pro tempore futuro talis poena condigna annuntiatur. Talis pocna condigna erat exsilium; sed in fine exsilii quid sibi vellet denuntiatio illa in v. 12. 13 exposita? Si ipso exsilio idololatria nondum est punita (uti tamen minae iam in Deuteronomio et 3 Reg. 9, 9 etc. propositae indicant) qua tandem castigatione in fine exsilii punietur? Quae punitio has minas est subsecuta? Hisce addi potest probabilissime v. 15 praeter oelum etiam templum commemorari ut locum habitationis Dei. Demum ad totam hanc sectionem adnotare iuvat et paucis in memoriam revocare quam arcta inter se unitate et rerum explicatione cohaereat. Tres in ea partes distinguere poteris, in quarum unaquaque adstat servus Domini labores et dolores sustinens et hisce expiationem et gloriam efficiens ac communicans : sunt eae partes cap. 49; dein maiore iam rerum copia singulis pertractatis 50, 1-52, 12; demum etiam copiosiore apparatu 82, 13-57, 21. In singulis partibus iria efferuntur : dolores Messiae, gloria inde exoritura, ruina pro contumacibus. In cap. 49 Messiam cernimus tamquam doctorem contemptum eti neglectum (49, 4. 1); in'altera parte ut percussum et sputis illusum (50, 6), in tertia ut morte interemptum, ut sacrificium piaculare (33, 2-10). Sed ex eius doloribus exoritur salus et gloria; gloria pro ipso, salus et gloria pro Israel, Sion, universo orbe; ita 49, 5-94; 51, 1-52, 12; breviter 53, 10-12 sed explicatius 54, 1-56, 8. Ita ergo Messias describitur futurus in resurrectionem. Verum in unaquaque parte etiam in ruinam eum fore contumacibus graviter inculeatur : 49, 25. 96; 50, 9. 11 et 51, 93, 54, 11 et 9-91 21. Quam meritic autem tota haec sectio inscribatur : expiata est iniquitas, in quaestionem vocari nequit, cum apertum sit Messiae expiationem esse quasi centrum et fontem ex quo bona cuncta salutis et gloriae hic enumerata et descripta promanent et. iugiter in orbem universum diffundantur et ad coelum usque et aeternitatem pertingant. Uti in priore sectione, ita hic quoque observavimus vatem ita de rebus futuris loqui, ut tamen quae ad utilitatem aequalium conducant minime negligat, sed vaticinia iis reddat proficua et sui temporis scelera perstringat et gravi emendet correptione.
57:3
Gli scritti profetici abbondano di rimproveri contro il ricorso alla m. (cf. Os. 4, 12; Is. 2, 6; 3, 2 sg.; 57, 3; Ier. 27, 9; Mal. 3, 5), e l'avversione perdura negli scritti del Nuovo Testamento (Act. 8, 9; 13, 6.10; 19, 19). Ciò dimostra quanto fosse radicata nel popolo la tendenza verso la …
57:9
« scende » o vi si « precipita » (Is. 14, 9-15; 57, 9; Ez. 31, 15-17; 32, 21; Am. 9, 2; Ps. 85, 13; 138, 8; Prov. 15, 24). La f. profonda e sinonimo della « morte » che travolge (Job 24, 19; Eccli. 14, 12; 51, 2-9; cf. Apoc. 1, 18 e 20, …
57:13
… Sion (Os. 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); sarà fonte di benedizioni per tutte le genti (Ez. 34, 26 = Gen. 12, 2). Caratteristiche del regno del M.: la remissione dei peccati e la santità: Is. 56, 6; 57, 13; Ier. 31, 23-34; Ez. 36, 25-28; ecc. (cf. Lc. 1, 77 sgg.); la pace, ordine perfetto nelle relazioni di ciascuno con Dio e con il prossimo: Is. 9, 6 sg.; Mi. 5, 5; Ez. 34, 25 sg.; ecc.; …
57:15
… rigetta (cf. Mt. 11, 28). Nei Salmi (ὁν πτωχός = ἀπὶ 19 volte), gli ἀπήξῃn sono opposti ai ἀπᾶν ἱν « empi », cioè ai ricchi e potenti che ne sono gli oppressori (Ps. 11, 1-6); Dio promette a questi reietti rifugio e sostegno (Ps. 9, 13-19; 33, 7; 34, 10; Is. 57, 15) e il Messia li libererà (Ps. 71, 2-4, 12 sg.) dalla prepotenza dei magnati, rappresentanti e arbitri della legalità, che li conculcano: sarà il loro redentore e vindice (gō'ēl: Is. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.