Bel, Nabo, and other idoles shal be destroyed, 3. Wherupon the Iewes are admonished to returne from sinne, to Gods true seruice. 12. And saluation is promised by Christ.
1Bel is broken, Nebo is destroyed: their idols are put upon beasts and cattle, your burdens of heavy weight even unto weariness.Bel è in pezzi, Nabo è ridotto in polvere: i lor simolacri sono stati dati a portare alle bestie, ed ai giumenti, quelli, che portati da voi vi stancavano col grave peso.BEL is broken, Nabo is destroyed: their idols are made to beastes and cattel, your burdens of heauie weight euen vnto wearines.Confractus est Bel, contritus est Nabo; / facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis, / onera vestra gravi pondere / usque ad lassitudinem. 2They are consumed, and are broken together: they could not save him that carried them, and they themselves shall go into captivity.Sono iti per terra, e sono stati spezzati: ei non han potuto salvare chi li portava, ed essi stessi anderanno in ischiavitù.They haue melted away, and are broken together: they could not saue him that caried them, and their soule shal goe into captiuitie.Contabuerunt, et contrita sunt simul; / non potuerunt salvare portantem, / et anima eorum in captivitatem ibit. 3Hearken unto me, O house of Jacob, all the remnant of the house of Israel who are carried by my bowels, are borne up by my womb.Udite me, casa di Giacobbe, e voi reliquie tutte della casa d'Israele, ch'io tengo nel mio seno, e porto nelle mie viscere.Heare me ô house of Iacob, al the remnant of the house of Israel, which are caried of my wombe, are borne vp of my matrice.Audite me, domus Jacob, / et omne residuum domus Israël; / qui portamini a meo utero, / qui gestamini a mea vulva. 4Even to your old age I am the same, and to your grey hairs I will carry you: I have made you, and I will bear: I will carry and will save.Sino alla vecchiezza, ed alla canuta età io stesso vi porterò: io vi feci, ed io vi porterò: io vi, porterò, e vi salverò.Euen vnto old age I am the same, and vnto hoare heares I wil carie: I haue made, and I wil beare: I wil carie, and wil saue.Usque ad senectam ego ipse, / et usque ad canos ego portabo; / ego feci, et ego feram; / ego portabo, et salvabo. 5To whom have you likened me, and made me equal, and compared me, and made me like?A qual cosa mi avete voi rassomigliato, e agguagliato, e paragonato, e fatto me somigliante?Wherto haue you resembled me, and made me equal, and compared me, and made me like?Cui assimilastis me, et adæquastis, / et comparastis me, et fecistis similem ? 6You that contribute gold out of the bag, and weigh out silver in the scales: and hire a goldsmith to make a god: and they fall down and worship.Voi, che dalla borsa cavate l'oro, e sulla stadera pesate l'argento: e prezzolate un orefice, che faccia un Dio, cui la gente s'incurva, e l'adora.You that contribute gold out of the bag, and weigh siluer with balance: hyring a goldsmith to make a god: and they fal downe and adore.Qui confertis aurum de sacculo, / et argentum statera ponderatis, / conducentes aurificem ut faciat deum, / et procidunt, et adorant.
7They bear him on their shoulders and carry him, and set him in his place, and he shall stand, and shall not stir out of his place. Yea, when they shall cry also unto him, he shall not hear: he shall not save them from tribulation.E lo porta sopra i suoi omeri, e lo posa al suo luogo, e quello vi sta; nè dal suo posto si muove: ma quando ancora alzeranno a lui le strida, ei non udirà, nè dalla tribolazione li salverà.They beare him on their shoulders carying, and setting him in his place, & he shal stand, and shal not moue out of his place. Yea when they shal crie also vnto him, he shal not heare: from tribulation he shal not saue them.Portant illum in humeris gestantes, / et ponentes in loco suo, / et stabit, ac de loco suo non movebitur: / sed et cum clamaverint ad eum, non audiet; / de tribulatione non salvabit eos. 8Remember this, and be ashamed: return, ye transgressors, to the heart.Ricordivi di questo, e confondetevi: rientrate prevaricatori nel vostro cuore.Remember this, & be confounded: returne ye transgressors to the hart.Mementote istud, et confundamini; / redite, prævaricatores, ad cor. 9Remember the former age, for I am God, and there is no God beside, neither is there the like to me:Ricordivi de' secoli precedenti; perocché io son Dio e non v'è Dio alcuno fuora di me, ne chi sia simile a me:Remember the former world, because I am God, and there is no God beside, neither is there the like to me.Recordamini prioris sæculi, / quoniam ego sum Deus, et non est ultra deus, / nec est similis mei. 10Who shew from the beginning the things that shall be at last, and from ancient times the things that as yet are not done, saying: My counsel shall stand, and all my will shall be done:Io che fino da principio annunzio le ultime cose, e anzi tempo quelle, che non son ancora avvenute: io che parlo, e fermi stanno i miei disegni, e tutti i miei voleri sarann' adempiuti:Which shew the last thing from the beginning, and from the begynning the thinges that as yet were not done, saying: My counsel shal stand, and al my wil shal be done:Annuntians ab exordio novissimum, / et ab initio quæ necdum facta sunt, / dicens: Consilium meum stabit, / et omnis voluntas mea fiet. 11Who call a bird from the east, and from a far country the man of my own will, and I have spoken, and will bring it to pass: I have created, and I will do it. Hear me, O ye hardhearted, who are far from justice.Io che dall'oriente chiamo un augello, e da rimota terra un uomo, che fa la mia volontà; io ho detto questo, e lo adempirò; lo ho disegnato, e lo ridurrò ad effetto.Which cal a bird from the east, and from a farre countrie, the man of mine owne wil, and I haue spoken, and wil bring it: I haue created, and wil doe it. Heare me ye hard harted, which are far from iustice.Vocans ab oriente avem, / et de terra longinqua virum voluntatis meæ: / et locutus sum, et adducam illud; / creavi et faciam illud.
12I have brought my justice near, it shall not be afar off: and my salvation shall not tarry. I will give salvation in Sion, and my glory in Israel.Udite me, voi gente di duro cuore, che siete lontani dalla giustizia.I haue made my iustice neere, it shal not be far of, & my saluation shal not tarie. I wil geue saluation in Sion, and my glorie to Israel.Audite me, duro corde, / qui longe estis a justitia. 13Io accelero la venuta di mia giustizia; ella non differirà, e non tarderà la salute, che viene da me. Io porrò la salute in Sionne, e la gloria mia in Israele.Prope feci justitiam meam, non elongabitur, / et salus mea non morabitur. / Dabo in Sion salutem, / et in Israël gloriam meam.
46:1
Worthington
Bel; perhaps Nimrod, (Calmet) or Saturn, to whom they sacrificed their children. (Worthington)
Calmet
Nabo, "the oracle" of Belus. The Chaldeans adored statues and beasts. But the Persians worshipped the elements. (Calmet)
46:2
Haydock
They. Literally, "their soul." (Haydock)
Calmet
The pagans must have supposed they had one. (Calmet)
Tertullian
Captivity. "There are as many triumphs over the gods as over men." (Tertullian)
The former shared the fate of their adorers. Their statues were plundered.
46:3
Calmet
By my. Vulgate may have read a me ab, (Calmet) instead of a meo. Hebrew and Septuagint, "taken from the womb," (Haydock) and treated with the utmost tenderness. (Calmet)
46:8
Haydock
Ashamed. Septuagint, "groan." Protestants, "shew yourselves men." (Haydock)
46:11
Calmet
Bird; Cyrus, whose rapid conquests are thus denoted. (Calmet)
Xenophon vii
He chose a golden eagle, with wings expanded, for his standard. (Xenophon vii.)
Calmet
Christ came from heaven to redeem the world, Psalm 18:6., and Malachias 4:2. (Calmet)
Worthington
He was the orient, adored by the eastern sages, to whom the prophet refers. (St. Jerome) (Worthington)
46:12
46:1
Bel or Belus, called also Saturnus, was of such estimation, that they offered to him insacrifice not only men that vvere taken captiues, but also their owne sonnes. Nabo, otherwise called Da gon, vvas an especial idol amongst the Philistims. 1. Reg. 5.
46:7
Rom. •.
46:11
Not Cyrus (saith S. Ierom) but Christ the Orient ••arre prophec ed by Balaam. Num. 24 whom the Sages came to adore from the East Mat. 2.
46:1
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.60
… and to the stone, Thou hast begotten me: and they turned to me their back, and not their face.” In Isaiah: “The dragon hath fallen or is dissolved; their carved works have become as beasts and cattle. Labouring and hungry, and without strength, ye shall bear them bound upon your neck as a heavy burden.”
46:2
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.3
… neither hast thou bought for Me incense with money, nor have I desired the fat of thy sacrifices; but thou hast stood before Me in thy sins and in thine iniquities.” He says, therefore, “Upon this man will I look, even upon him that is humble, and meek, and who trembles at My words.”
46:3
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.2
… The Greeks on the one hand draw men away by their smooth tongue, for honey droppeth from a harlot’s lips : whereas they of the Circumcision deceive those who come to them by means of the Divine Scriptures, which they miserably misinterpret though studying them from childhood to old age
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 9
This reproach God spake against the Jews. “Borne from the belly, and instructed even to old age.” (
46:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 39
But that the expression, “until,” spoken of God, and “unto,” do not signify an end, hear what one saith: “From everlasting unto everlasting Thou art God:” ( Ps. xc. 2 .) and again, “I am, I am,” and “Even to your old age I am He.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Perpetual Virginity of Blessed Mary 6
… not.” Now we have to prove that just as in the one case he has followed the usage of Scripture, so with regard to the word till he is utterly refuted by the authority of the same Scripture, which often denotes by its use a fixed time (he himself told us so), frequently time without limitation, as when God by the mouth of the prophet says to certain persons,
46:5
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.12
76. Seeing, then, that we find not the customary order prevailing, be content, Arian, to believe in a miraculous generation of the Son. Be content, I say, and if you believe me not, at least have respect unto the voice of God saying, “To whom have ye esteemed Me to be like?”
46:6
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.60
… The workmen have made with their hand the things made; and, bowing themselves, they have adored it, and have raised it on their shoulders: and thus they walked. But if they should place them down, they will abide in their place, and will not be moved; and they will not hear those who cry unto them: they will not save them from evils.”
46:8
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.2
… I am God, and there is no God else beside me; a just God and a Saviour; there is none beside me. Look unto me, and be ye saved, all the ends of the earth. Remember this and shew yourselves men: bring it again to mind, O ye transgressors. Return in heart and remember the former things of old: for I am God and there is none else.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.37
… Return then, O ye transgressors, to a right mind,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 18.10
10. And we, who see in one way, and hear in another way, how know we this? We return perhaps to ourselves, if we are not the trangressors to whom it is said, “Return, O trangressors, to your heart.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 58.1
… not because in hearts it had not been written, but because thou wast a deserter from thy heart, thou art seized by Him that is everywhere, and to thyself within art called back. Therefore the written law, what crieth it, to those that have deserted the law written in their hearts? “Return ye transgressors to the heart.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 1.5
… lxviii. 3 ). After business I long to return to my heart; but, driven therefrom by vain tumults of thoughts, I am unable to return. From this cause, then, that which is within me is made to be far from me, so that I cannot obey the prophetic voice which says, Return to your heart, transgressors (
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in the same: “Have these things in mind, and groan. Repent, ye that have been seduced; be converted in heart unto me, and have in mind the former ages, because I am God.”
46:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.5.4
… but the existence of all the other animal substances they ascribe to fear, such as the souls of irrational animals, and of wild beasts, and men. And on this account, he (the Demiurge), being incapable of recognising any spiritual essences, imagined himself to be God alone, and declared through the prophets, “I am God, and besides me there is none else.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.9
… But the latter maintain that He, [i.e., the Creator of this world,] is the fruit of a defect, and describe Him as being of an animal nature, and as not knowing that Power which is above Him, while He also exclaims, “I am God, and besides Me there is no other God.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 24
… Having thus Marcion in his prophetic view, he says, “I am God, and there is none else; there is no God beside me.” And when in another passage he says, in like manner, “Before me there was no God,”
46:10
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.20
… Or at any rate it may be taken in this way: The will of God is the salvation of all men, according to these words of the blessed Paul: “Who willeth all men to be saved and to come to the knowledge of the truth.” Of which will also the prophet Isaiah says in the Person of God the Father: “And all Thy will shall be done.”
46:12
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.22
… “They who were far from my righteousness, have come near to my righteousness and truth.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… The apostle had in mind that it had been predicted concerning the call of the Gentiles from their distant alienation in words like these: “They who were far off from me have come to my righteousness.”
46:1
1. CONFRACTUS EST BEL, CONTRITUS EST NABO. — Dixerat Deus cap. præced. tempore Christi conterenda esse idola, et vers. 24: « Mihi curvabitur omne genu. » Hic id ostendit primariis Chaldæorum et orbis idolis, scilicet Baal sive Bel, et Nabo, nimirum hæc a Cyro victore vastanda et diripienda esse, et multo magis hæc omniaque alia a Christo abolenda esse aureo Evangelii sæculo. Ipsis ergo insultat hic victor Deus. Vastitas enim deorum Babyloniorum, facta a Cyro, fuit typus vastitatis idolorum in toto mundo faciendæ a Christo. Unde pro confractus est hebraice est cara, id est curvatus est, hoc est, brevi curvabitur a Cyro, q. d. Cyrus evertet Babylonem, tuncque Baal, cui Babylonii, et omnes gentes eis subditæ, curvare solent genu, cumque adorare, cogetur ipse Cyro et Deo vero curvare genu suumque dorsum, cum a Cyro in terram dejicietur et confringetur. Cyrus enim aurum et argentum, ex quibus conflatus est, rapiet, illudque per partes camelis imponet, ut transferat in Persidem. Porro, quod Cyrus fecit in Babylone, hoc Christus ejus antitypus faciet in toto orbe. Quis fuerit Bel sive Baal, dicam Daniel. XIV, 2. NABO. — Fuit hic secundus Babyloniorum Deus, ita dictus, ut videtur, quod daret oracula. Nabo enim Hebraice et Chaldaice idem est quod prophetia, vel divinatio, inquit S. Hieronymus. Innuit hic Propheta Christum Nabo, id est oraculis idolorum, silentium impositurum. Cum enim ipsum Dei Verbum hominibus loqui cœpit in Christo, tunc obmutuerunt omnes Gentium loquaces dii, aut potius dæmones, uti fatetur Porphyrius apud Eusebium, lib. IV Præparat. Evangel. cap. 1. Perperam Septuaginta juxta editionem Complutensium, item Cyrillus et Procopius, pro Nabo legunt Dagon. Nam et Hebræa, et Latina, et Græca, Septuaginta Romana habent Nabo: hic enim fuit deus Chaldæorum, Dagon vero Philistinorum. Porro videtur Nabo idem esse quod Merodach. Sicut enim hic Isaias ait: « Confractus est Bel, contritus est Nabo »: ita rem eamdem significans Jeremias, cap. L, 2, ait: « Confusus est Bel, victus est Merodach. » Cujus rei signum est, quod Balsasar filius Nabuchodonosoris, sicut vocatus est Merodach, vel Evilmerodach, sic et vocatus est Natonitus, vel Labinitus; litteræ enim N et L, cum utraque sit labialis, inter se sæpe commutantur. Nam solebant reges tam Judæorum quam Chaldæorum a diis suis nomen mutuari. Sic to Jah, quod est abbreviatum Jehova, annexum est nominibus Abia, Ezechias, Josias, Ozias, etc., regum Juda. Unde Abia idem est quod pater Domini; Ezechias, fortitudo Dei; Josias, ignis Dei; Ozias, robur Dei. Alii to Jah vel Jehova in nomine suo præponebant, ut Josaphat, id est Deus judex; Joas, vel, ut hebraice est, Jehoas, id est Dei ignis; Joakim, id est Dei resurrectio; Joachaz, id est Dei apprehensio; Jonathan, id est Dei donum. Sic a Baal vocatus est Balsasar, ut dicam Daniel. V. 1. Imo verisimile est Nabuchodonosorem nomen sumpsisse a Nabo deo, nisi malis Nabo esse ipsum Nabuchodonosorem per compendium abbreviatum. Voluit enim ipse adorari ut deus in statua aurea quam erexit, Daniel. III, 1. FACTA SUNT SIMULACRA EORUM BESTIIS ET JUMENTIS. — Hic aliquid supplendum est. S. Hieronymus, Haymo et Hugo supplent to similia. Sic enim ait S. Hieronymus: « Facta sunt simulacra eorum bestiis: non quod in prædam bestiarum et jumentorum exposita sint, sed quod religio nationum, simulacra sint bestiarum et brutorum animalium, quæ maxime in Ægypto divino cultui consecrata sunt: de quibus et Virglius: Omnigenumque Deum monstra, et latrator Anubis. Nam et pleraque nomina oppidorum ex bestiis et jumentis habent nomina: κυνών, a cane; λεών, a leone; θμοῦις lingua Ægyptia, ab hirco; λόκων, a lupo, ut taceam de formidoloso et horribili cæpe et crepitu ventris inflati, quæ Pelusiaca religio est: hæc, inquit, simulacra, quæ non possunt salvare portantes, nihil sunt aliud, nisi onera sacerdotum. » Hucusque Hieronymus. Sic draco iste, quem occidit Daniel, cap. XIV, 22, pro Numine colebatur. Sic Jupiter Hammonius capri formam habebat, eratque caper. Hammon enim punice significat caprum, ait Herodotus in Euterpe. Unde pro Nabo Septuaginta hic vertunt Dagon. Dagon enim erat idolum Philistinorum habens formam piscis: דגון Dagon enim hebraice significat piscem, videturque Dagon habuisse speciem balænæ, aut marini alicujus monstri, quale est illud nobilitatum Persei et Andromedæ fabula, quod colebant pro Numine. Vide quæ de Dagon dixi Philipp. III, 19. Secundo, S. Thomas, Forerius et Vatablus supplent imposita, q. d. Bel, Nabo, aliaque idola Chaldæorum, jam confracta, jumentis imposita, deportata sunt in Persidem. Tertio, Haymo per bestias et jumenta intelligit Belis cultores. Hi enim nisi stolidi et stupidi fuissent instar brutorum, nunquam coluissent idola lignea, saxea, ærea et aurea. Quarto, alii sic explicant, facta sunt bestiis, id est calcata sunt a bestiis; cum a Persis deserta et prostrata sunt. Persæ enim alios colebant deos quam Babylonii, imo uti gentem, ita et deos eius, suos censebant esse hostes. Quinto, valde apposite Sanchez per zeugma repetit to onera, q. d. Simulacra Belis et Nabo bestiis et jumentis facta sunt onera (cum scilicet Persæ iis onerarunt suos camelos, asinos et equos, ut ea transferrent in Persidem), quæ prius fuerunt onera vestra, o Babylonii! eaque gravi pondere usque ad lassitudinem vos gravabant et fatigabant, cum scilicet illa vestris humeris portaretis. Id enim eos factitasse docet Baruch, VI, 3. Sexto et planissime, Forerius, simulacra Chaldæorum facta, vel, ut hebraice est, fuerunt jumentis, id est tradita sunt jumentis, fuerunt in potestate jumentorum, veluti sors eorum. Hoc enim Hebræa phrasis significat, cum dicitur aliquid esse, vel fieri alterius, scilicet esse in ejus potestate, vel esse in ejus jure et dominio: jumenta enim cum dorso continerent idola, habebant ea quasi captiva, in sua manu et potestate. Hunc sensum exigit id quod sequitur: « Anima eorum in captivitatem ibit. »
46:2
2. CONTABUERUNT, ET CONTRITA SUNT SIMUL. — q. d. Idola vestra quæ portabatis usque ad lassitudinem, vobiscum simul curvata et confracta a Persis contabuerunt, perierunt et consumpta sunt. Perinde ac si asinus dorso ferat onus grave lagenarum, atque ab hoste protrusus corruat, itaque lagenas una secum confringat: hoc enim innuunt Hebræa. Unde et Biblia Complutensia hæc præcedentibus nectunt hoc modo: Onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinem contabuerunt, et contrita sunt simul. Hinc et sequitur: « Non potuerunt salvare » a Persis « portantem se, » id est portantes ea Chaldæos. Legit Noster משא masse in præterito hiphil, id est portantem; jam aliis punctis legunt massa, id est onus. Unde Vatablus et Forerius vertunt: Curvata sunt, incurvata sunt simul, non potuerunt evadere onus. Intelliguntque hoc de jumentis, non de idolis, q. d. Corruerunt illa jumenta onusta idolis, sub onere, neque onus ipsum potuerunt excutere. ANIMA EORUM IN CAPTIVITATEM IBIT. — Id est, ipsamet idola quæ idololatræ putant anima esse prædita, eo quod ex iis dentur oracula, quasi voce et mente polleant, abducentur in captivitatem a Persis. Ita Vatablus. Aut potius animum idoli vocat ipsum idolum, quod quia rei animatæ est imago et idolum, hinc animam habere dicitur metonymice. Sic caro mortua quæ aliquando vixit, vocatur anima, quia carni antea animatæ similis est, et quasi eadem cum illa, uti dixi Levit. XIX, 28. Sic anima hominis vocatur ipse homo. Ita Sanchez. Adde, anima idoli est dæmon illi assidens, et quasi alligatus, ac per illud dans oracula, q. d. Idolum totum cum suo dæmone paredro capietur. Aliter Forerius, qui hæc refert ad jumenta, sicque vertit, anima eorum cum captivitate abiit: hoc est, jumenta sub tanto onere idolorum corruentia exspirarunt, et animam efflarunt, sicut ipsa idola captiva cum jumentis corruentia, confracta sunt: sicque abierunt, id est evanuerunt, perierunt, et quasi animam exhalarunt. Tertio, S. Hieronymus: « Anima eorum, » scilicet idololatrarum vel sacerdotum sociantium idola, « ibit in captivitatem. »
46:3
3. AUDITE ME, DOMUS JACOB, ET OMNE RESIDUUM (omnes ex captivitate superstites et reliqui) DOMUS ISRAEL, QUI PORTAMINI A MEO UTERO. — Pungit idola et idololatras, q. d. Idola saxea et ærea portantur a suis cultoribus, eosque delassant, ut sub onere gemant: at ego meos cultores ipse porto, ea cura et amore, quo infans portari solet a matre in utero. Pro a meo hebraice est מני minni, quod pro min, id est a, accipiunt Septuaginta, Forerius et alii, ut iod sit hic paragogicum, vertuntque, qui portamini a me ab utero: id est quos ego porto a nativitate, qua ex utero prodierunt: hoc est a teneris usque ad canos, ut sequitur. Secundo, significantius et efficacius Noster minni accepit proprie, ut significet a me: unde ad verbum ex Hebræo sic vertas: Qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva. Uterum et vulvam per catachresin et metaphoram vocat maternam Dei erga suos providentiam, tenerumque amorem et curam, imo plusquam maternam. Mater enim dat partem materiæ corpori embryonis, sed nihil dat animæ ejusdem; Deus dat utrumque totum, et in solidum: tam enim animam quam corpus format et creat. Rursum, mater ex superfluo, scilicet ex sanguine menstruo, embryonem in utero, et lacte infantem postquam ex utero prodiit, alit et nutrit: Deus autem seipso nos alit et nutrit, idque continuo per omnem vitam, ab utero usque ad canos, ab ortu usque ad occasum et mortem. Adhæc Deus non tantum corpus, ut mater, sed et animam pascit sua gratia, doctrina, illuminatione, impulsu, et SS. Sacramentis, præsertim Eucharistiæ. Ad litteram loquitur Judæis e captivitate non Babylonica, sed Assyriaca reliquis et superstitibus, puta duabus tribubus, Juda et Benjamin: hæ enim reliquæ manserunt in Judæa, cum decem tribus a Salmanasare anno sexto Ezechiæ ductæ sunt in Assyriam. Hoc enim jam contigerat, cum hæc diceret, Isaias: Babylonica autem captivitas necdum contigerat, sed post multos annos futura erat, q. d. O Judæi! ego vos, licet mihi rebelles, intime amo, et curo ab utero usque ad canos et senectam, perinde ac mater amat et curat infantem, quem utero gestat. Ita S. Hieronymus. Rursum « ab utero, » id est ab ortu Synagogæ, puta a tempore quo esse cœpistis, o Judæi! scilicet a tempore Abrahæ, Isaac et Jacob, ego vestri curam maximam gessi, et gero, alo, foveo, servo, libero. Hoc est quod dicitur Exodi XIX, 4: « Vos ipsi vidistis, quæ fecerim Ægyptiis, quomodo portaverim vos super alas aquilarum, et assumpserim mihi. » Et Deuter. XXXII, 10: « Circumduxit eum, et docuit: et custodivit quasi pupillam oculi sui. Sicut aquila provocans ad volandum pullos suos, et super eos volitans, expandit alas suas, et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis. » Jam sub Judæis e captivitate reliquis intelligit sanctas eorum Gentiumque reliquias, quæ superfuerunt ex infidelitate, vel pristina patrum Gentilium, vel patria cæterorum Judæorum Christum spernentium; hos enim paucos et reliquos Christo credentes, Christus et Deus Pater ac Spiritus Sanctus, quasi mater in utero Ecclesiæ formant, alunt, fovent, educant, dirigunt usque dum ad salutem æternam in cœlo perveniant. Mystice, « ab utero, » id est a rudimentis doctrinæ cœlestis, quæ fuerunt in lege veteri usque ad perfectionem Evangelicam, Deus Ecclesiam et fideles suos rexit et direxit. Ita S. Augustinus, et ex eo Leo Castrius. Hinc rursum S. Augustinus in Psalm. CXII, 1, infert, nos omni ætate, a puero usque ad senium debere laudare Deum, quia semper et omni ætate tanta cura ab eo alimur.
46:4
4. USQUE AD SENECTAM, — q. d. Matres infantes usque ad tertium annum tantum lactant et gestant; mox ab ulnis et lacte eos depellunt, ut per se ambulare, et communes cibos comedere discant. Sic aves pullos jam potentes volare rostro e nido abigunt; idem faciunt equi calcibus, et canes morsu. At Deus suos non tantum in utero, et infantes, sed et grandes per omnem vitam usque ad senectam, eadem cura et indulgentia prosequitur, etiam cum peccant Deumque ad iram concitant. Porro infantia Synagogæ et Judæorum fuit tempore Abrahæ; juventus, tempore Mosis; virilis ætas, tempore Davidis. Hucusque quasi mater, fovit, educavit, provexit eam Deus. Senecta fuit tempore captivitatis, nec hic eam deseruit; sed Jeremiam et Prophetas excitavit, qui eam monerent, docerent, consolarentur, ac paulo post e captivitate eos reduxit, cum jam perditi et excisi esse viderentur. Mors et occasus Synagogæ fuit tempore Christi, quo desiit et abrogata est; succedente illi Ecclesia Christi. Itaque quamdiu stetit ille populus, fuitque populus Dei, Deus quasi mater ejus curam gessit; cum vero desiit et occidit, desiit et cura Dei. Multo major est cura Dei et Christi circa Ecclesiam suam, quam sanguine suo emit et lavit, statuitque ut maneat in æternum: ac proinde æternam hujus curam geret. Quod Deus hic promittit, hoc David sibi postulat dicens, Psalm. LXX, 6, 9: « In te confirmatus sum ex utero; de ventre matris meæ tu es protector meus, etc. Ne projicias me in tempore senectutis: cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me. » EGO FECI (ego vos genui, ego alui, ego educavi, ego provexi), EGO (pariter) FERAM, — et portabo vos deinceps usque ad senectam. q. d. Non propter vestra merita vos hac cura complector, sed propter me, propter maternum meum in vos affectum. Sicut enim mater sordibus, ejulatu, lascivia, malitia, milleque fastidiis parvuli sui non offenditur, ut ejus curam abjiciat, sed hæc omnia materno affectu devorat, dicitque quod vulgo dicunt matres regnant ius: Quomodo hæc a puero toleras? « Mater sum, mater infanti suo irasci nequit, » imo hisce ejus ineptiis magis accenditur ejus erga illum amor. Et, si quis eam arguat, dicit: « Nescis quid sit esse matrem. Maternum cor quale et quantum sit ignoras. Matris affectum, quantus sit, nemo scit, nisi expertus, nisi quæ fuit, vel est mater. » Ita pariter Deus tulit murmura, idololatriam aliaque scelera populi sui, nec eum abjecit, sed majorem Dei amorem, majora exhibuit per Davidem, Salomonem aliosque reges, ac per Isaiam, Jeremiam, Eliam aliosque Prophetas beneficia. Moraliter, disce hic quis, qualis, quantus, quam benignus et beneficus sit Deus, quamque ab omnibus redamandus et colendus. Quid est Deus? « Est animal sempiternum et optimum, » ait Aristoteles lib. XI Metaphys. Quid est Deus? « Est mens incorporea, quæ per omnium rerum naturam diffusa, vitalem sensum cunctis animantibus tribuit, » inquit Pythagoras apud Lactantium, lib. De Ira Dei. Quid est Deus? « Est mens universi. Deus est quidquid vides totum, et quidquid non vides totum, » ait Socrates. Quid est Deus? « Est animus per immensas mundi partes diffusus, ex quo omnia quæ nascuntur, vitam capiunt, » ait Plato. Quid est Deus? « Est mens infinita, quæ per seipsam movetur, » ait Thales Milesius. Quid est Deus? « Est ineffabile principium, et omnium rerum origo: cujus potentia mundus creatus est: cujus providentia conservatur, et assidue gubernatur, » ait Theophrastus. Quid est Deus? Est ens immensum, incogitabile et inexplicabile. « Quo diutius considero quid sit Deus, eo magis mihi eripitur Dei cognitio et redditur obscurior, » ait Simonides Hieroni Siculorum tyranno, post iteratas ab eo petitas ad cogitandum de Deo inducias; uti refert Cicero, lib. I De Natura Deor. Audi Orthodoxos et Theologos. Quid est Deus? « Est infinitum bonum, a quo datur esse quadruplex, creationis, conservationis, recreationis et beatitudinis, » ait Dionysius. Quid est Deus? « Est quo nihil melius, nec majus excogitari potest. » Quid est Deus? « Est cujus posse non numeratur: cujus esse nec principio nec fine clauditur: cujus bonitas, sapientia, pietas, justitia, liberalitas, prudentia non terminatur. » Quid est Deus? « Est increatum bonum, quod quo plus habetur, eo vehementius placet et recreat. »
46:5
5. CUI ASSIMILASTIS ME, — fabricando idolum, quasi Deum alium mihi similem et æqualem, uti dixi cap. XL, 18 et 25. Perperam ergo ex hoc loco Calvinus, et e Catholicis Abulensis in cap. IV Deuter. Quæst. V; Durandus in III, dist. IX; Quæst. V; Peresius, De Tradit. part. III De Imaginibus, ex hoc Isaiæ loco contendunt probare, fas esse facere imagines Sanctorum, Dei autem imaginem facere esse nefas. Vide dicta Deuter. V, 7. Nota: Sicut zelotypus maritus identidem in adulterum corrivalem invehitur, et stomachatur; ille enim semper obversatur menti, bilemque ei commovet, eo quod unice amet et depereat suam uxorem, quam indigne fert alium ambire: ita Deus hic ex zelo, quo Ecclesiam et animas quasi sponsas suas vehementer amat, crebro in idola, eorumque opifices et cultores, quasi in adulteros, mentem, verba et tela sua intorquet. Pathos habent verba me, et cui, q. d. Scitis quis ego sum? quid idolum? Idolum truncus est et saxum, quod nihil opis vobis confert: ego sum, qui vos genui, pavi, evexi a puero, et continenter pasco et eveho; quomodo ergo me comparatis idolis? quomodo idola mihi adæquatis, imo præfertis, meamque providentiam et divinitatem mihi adimitis, et in idola transfertis? (Idem sibi dictum a Deo putet quilibet peccator, qui suum sibi cupiditatis pingit idolum.) Judæi enim, hoc tempore sub Achaz et Ezechia, valde proclives erant in idola, et magis futuri erant paulo post, tempore Manassis, ideoque vastandi et captivandi a Babyloniis, itaque in ipsa Babylone, ejus idola erant culturi, ut ait Jerem. XVI, 13. Hac ergo de causa toties in idola insurgit hic Deus, ut Judæos ab illis avertat: et ne objiciant felicitatem Babyloniorum hoc tempore dominantium, quasi hoc imperium a suis idolis acceperint; prædicit tam Babylonis, quam deorum ipsius excidium.
46:6
6. QUI CONFERTIS AURUM DE SACCULO, — q. d. Videte bellos vestros deos, a quibus et quomodo fabricentur, scilicet, vos ipsi eos formatis et cuditis: nam de sacculo profertis aurum, et argentum ad stateram appenditis conflatori, ut ipse ex eo idolum conflet, quod ejusdem sit ponderis, ut nimirum certi ponderis a vobis dati deum recipiatis.
46:8
8. ET CONFUNDAMINI. — Hebraice התאששו hitoscasu, quod recentiores ab איש isch, id est vir, deducunt. Unde primo, Leo Hebræus vertit, et corroboramini; secundo, Forerius et Vatablus: Præstate vos viros, hoc est, ostendite vos valere recto judicio, et linquite idololatriam; tertio, Pagninus et Forsterus: Sitis fortes ut fundamenta. Unde Forerius putat textum Latinum hic esse corruptum, et pro confundamini reponendum esse fundamini, id est tanquam fundamenta in corde ponite, hoc est alta mente reponite. Verum fallitur Forerius; omnia enim exemplaria, etiam Romana, legunt confundamini. Ita enim recte vertit Interpres. Nam Hebræum hitoscasu, deduxit non ab isch, sed ab esch, id est ignis. Unde hitoscasu idem est quod, sitis rubei ut ignis, hoc est erubescite, et confundamini; quocirca Septuaginta vertunt, στενάζετε, id est ingemiscite. REDITE AD COR. — Hebraice השיבו על לב hascibu al leb, id est reducite ad cor, revocate in mentem, quod vos creaverim, educaverim, portaverim; idola vero creentur et portentur a suis cultoribus. Apposite S. Gregorius, XXVI Moral. XXVII: « Quid, ait, vicinius nobis est corde nostro? Et tamen cum per pravas cogitationes spargitur, a nobis cor nostrum longius evagatur? Longe ergo Propheta prævaricatorem mittit, cum eum ad cor suum redire compellit; quia quo se exterius fudit, eo ad se unde possit redire, vix invenit. » Quin et Seneca dixit: « Mali ubique sunt præterquam secum. » Moraliter, hic locus docet sæpe in memoriam reducenda et revocanda ac meditanda esse Dei beneficia: horum enim meditatio mire valet ad torporem excitandum, mentem Dei cognitione, æstimatione et amore inflammandam, vitamque recte instituendam, hoc est redire ad cor, scilicet secum versari, meditari ea quæ Dei et salutis sunt, non ad res mundi vagari et diffluere, quæ a Deo, et seipsa mentem abducunt. Ibi in seipsa videt mens, quis, qualisque sit tum ipsa tum Deus, quæ et quanta a Deo acceperit, et in dies, imo in singulas horas et momenta accipiat. Ibi videt Dei bonitatem et magnificentiam, quod non sit similis illi in orbe, quod ille solus mentem pascat et satiet, cætera omnia irritent tantum et lancinent. Hoc sapiebat Psaltes dicens: « In meditatione mea exardescet ignis. » Vide S. Bernardum in lib. De Consider. ad Eugenium Pontificem. Ita Tobias præcepit filio, cap. IV, vers. 6: « Omnibus diebus vitæ tuæ in mente habeto Deum, » et vers. 20: « Omni tempore benedic Deum: et pete ab eo ut vias tuas dirigat, et omnia consilia tua in ipso permaneant. » Ita S. Dominicus, ut habet Auctor Vitæ, lib. IV, cap. II, assidue in mente habuit Deum, « atque tam domi quam in itinere semper voluit aut de Deo, aut cum Deo colloqui, raro alias loquens: hinc tanta linguæ in eo custodia, et præmeditatio; « testatique sunt viri perfecti, qui multo tempore apud ipsum vixerant, non fuisse dolum in ore ejus, nec ab eo profectum fuisse unquam verbum otiosum, aut noxium, aut obtrectatorium, vel adulatorium. Si quis ei maledixisset, ille contra benedicebat. » Hinc « et tanta ejus comitas et affabilitas. Unde et ipse tria præcipue voluit a suis observari. Primo, ut semper de Deo vel cum Deo loquantur. Secundo, ut iter agentes, non fe- rant apud se pecuniam. Tertio, ut nullas unquam recipiant temporarias possessiones: hæc enim sunt quæ cor mundum, et a curis liberum, et ad divina meditanda expeditum efficiunt. » Ibid. cap. XI: O felices, o perfectos, o Angelos qui semper de Deo, aut cum Deo colloquuntur! Ita S. Bernardus in Meditat. cap. VI: « Omne, inquit, tempus in quo de Deo non cogitas, hoc te computes perdidisse. » Et mox: « Mens sapientis semper est apud Deum. Illum semper ante oculos habere debemus, per quem sumus, vivimus et sapimus. Ipsum namque ut essemus habemus auctorem: ipsum etiam ut sapiamus, debemus habere doctorem: et, ut beati simus, suavitatis largitorem. » Et paulo superius: « Sicut nullum est momentum, quo homo non utatur vel fruatur Dei bonitate et misericordia, sic nullum debet esse momentum, quo eum præsentem non habeat in memoria. »
46:9
9. RECORDAMINI PRIORIS SÆCULI, — scilicet quanta promiserim, prædixerim et præstiterim patribus vestris; inde videbitis me esse Deum vestrum quem patres vestri coluerunt. Idem nunc dicamus hæreticis, qui novi sunt, et religionem fidemque novam prioribus sæculis inauditam in orbem inducunt. Præclare S. Hieronymus, epist. ad Pammachium et Oceanum: « Quisquis, inquit, assertor es novorum dogmatum, quæso ut parcas Romanis auribus, parcas fidei, quæ Apostolorum ore laudata est. Cur post quadringentos annos (audi, Luthere; audi, Calvine, qui post 1500 annos fidem Christianam novare vultis) docere nos niteris, quod antea nescivimus? usque in hanc diem sine vestra ista doctrina Christianus mundus fuit. » Eosdem interrogat Tertullianus, lib. De Præscript.: « Qui estis vos? unde et quando venistis? ubi tam diu latuistis? » Et Optatus, lib. II Contra Parmen.: « Vestræ cathedræ originem ostendite, qui vobis vultis sanctam Ecclesiam vindicare. » Et Hilarius, lib. VII De Trinit.: « Tarde mihi hos piissimos doctores ætas nunc hujus sæculi protulit, sero hos habuit fides mea quam tu (o Christe) erudisti: inauditis ergo iis in omnibus, in te credidi. » ANNUNTIANS AB EXORDIO NOVISSIMUM, — q. d. Ego sum qui ab exordio tum mundi, tum Synagogæ prædixi quæ novissimis, id est posterioribus, temporibus futura erant, v. g. Genes. III, 15, prædixi, quod mulier per suum semen, id est Christum, contereret caput serpentis. Abrahæ prædixi posteritatem numerosam instar stellarum cœli, possessionem Chananææ, ortum Isaaci et Christi, etc. DICENS: CONSILIUM MEUM STABIT. — « Dicens, » id est dicendo faciens: Dei enim dicere (cum sit efficax) est facere. Unde efficaciter vertit Vatablus: Qui dico, et consilium meum ratum est, et quidquid volo facio.
46:11
11. VOCANS AB ORIENTE AVEM. — Cyrus cum suo exercitu vocatur avis: עיט ait, id est avis, aut potius, collectio et turba avium rapacium, quæ celeriter et cum impetu in prædam involant: sic involarunt Cyrus et Persæ in Babylonem. Simili modo Nabuchodonosor vocatur aquila grandis involans in Judæos aliasque Gentes, Ezech. XVII, 3; Jerem. XLIX, 40. Vide ibi dicta. Secundo, Cyrus vocatur avis, quia in vexillo præferebat aquilam auream expansis alis, teste Xenophonte, lib. VII Cyripædiæ. Unde hoc signo deinceps usi sunt reges Persarum, et postea Romani. Tertio, Arias per avem accipit solem, qui velocissimus est instar avis. Cyrus enim persice idem est quod sol, qui serenus et jucundus Judæis in tenebris captivitatis affulsit. Verum hic sensus alienior est. Venit hæc avis « ab Oriente, » id est ex Persia, quæ Babyloni est ad Orientem. Aliter Cyrillus, qui per avem accipit Nabuchodonosorem, et Chaldæus, qui per avem intelligit Judæos; vertit enim: Judæos quasi avem a captivitate Babylonica reducam. Unde et Arabica versio, quæ in Vaticano exstat, habet: Et vocabo eos qui sunt in Oriente, et venient velocius ave; et adducam virum, qui jam fecit voluntatem meam, de terra longinqua. Mystice avis hæc est Christus qui « visitavit nos oriens ex alto. » Ita Cyrillus et Hieronymus, qui rursum per aves accipit Angelos: hi enim quasi aves celerrime per orbem propter electos discurrunt. ET DE TERRA LONGINQUA VIRUM VOLUNTATIS MEÆ. — Per hunc virum Vatablus non Cyrum, sed Christum accipit. Verum alii passim accipiunt Cyrum: Cyrus enim voluntatem et consilium Dei, puta justitiam vindicativam, in Chaldæos exercuit, ad Sionis, id est Judæorum gloriosam salutem et liberationem. Multo magis Christus fuit vir voluntatis divinæ, qui Dei voluntatem in redemptione Ecclesiæ plene adimplevit. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Haymo et alii. ADDUCAM ILLUD, — scilicet consilium, quod præcessit, de vocanda ave ab Oriente, et viro voluntatis meæ.
46:12
12. AUDITE ME (o Judæi in Babylone, qui estis) DURO CORDE, QUI LONGE ESTIS A JUSTITIA, — vel quia a Deo et virtute ad Babyloniorum idola et scelera declinastis; vel potius justitiam hic non Judæorum, sed Dei, puta in promissis fidelitatem, intelligit, q. d. Arguitis me, o Judæi! quod justitiam, id est fidem et promissa de vestri liberatione, non servem; putatis enim vos longe ab ea abesse, videmini vobis in æternum detrusi in carcerem; sed fallimini: nam licet duro sitis corde, et mereamini ut ego fidem et promissa revocem, tamen id non faciam, quinimo:
46:13
13. PROPE FECI JUSTITIAM MEAM (Ecce enim Cyrus quasi avis mox advolabit, qui meam justitiam, id est fidem, præstabit, vosque Babylone liberabit; unde et per eum) DABO IN SION (vel Sioni, id est Sionidis, puta Judæis) SALUTEM, ET IN ISRAEL (vel Israeli) GLORIAM MEAM. — Fuit enim hæc gloriosa et magnifica Israelis liberatio. Ita S. Hieronymus, qui cum aliis docet, hæc longe verius competere Christo Cyri antitypo: Christus enim Sioni, id est Ecclesiæ, veram et æternam attulit justitiam, salutem et gloriam. Nota to prope feci. Cum enim Christus propinquat, tunc propinquat et justitia et salus nostra, æque ac gloria Dei. Hæc enim simul procedunt, et pari passu simul vel accedunt vel recedunt: quantum enim distas a Christo, tantum distas a justitia, salute et gloria Dei; quantum ad ipsum, tantum et ad hæc accedis: rursum, quantum ad justitiam, tantum ad Christum accedis vel recedis: idem est de salute et gloria Dei.
46:1
Hic praedicit destructionem hostium eos captivantium, scilicet Babyloniorum, quantum ad duo in quibus gloriabantur. Primo quantum ad idolorum destructionem; secundo quantum ad regni cessationem, infra 47: « Descende, sede in pulvere, » virgo filia Babylon, sede in terra. » Prima in duas. In prima praedicit idolis Babylonis destructionem quantum ad fractionem statuarum Contractus est. Ezech. 6: « Demoliar aras vestras, et » succidam lucos. » Et quantum ad asportationem metallorum: quia Persae frusta auri et argenti secum detulerunt. Ponens ex parte asportantium, lassitudinis incommodum, Bestiis et jumentis, scilicet equis et camellis, in quibus metalla gravia deferbant. Vel cultoribus vestris, qui sunt bestiae, imagines bestiarum adorantes. Jer. 16: « Servietis diis » alienis, ligno et lapidi. » Ponens subventionis defectum ex parte idolorum, Contabuerunt, idest defecerunt, scilicet idola. Portantem, scilicet bestiam, vel colentem hominem se. Ponens etiam captivitatis opprobrium, Et anima eorum, scilicet idolorum, metaphorice, idest numen eorum; vel gentilium, quia idola sicut animam suam amabant. Oseae 10: « Siquidem et ipse in Assur delatus est, munus » regi ultori. » Secundo revocat Judaeos ad suam venerationem, relictis idolis, Audite me: et primo revocat eos ad suum cultum; secundo revertentibus promittit liberationis beneficium, ibi, Annuntians ab exordio novissimum. Circà primum tria. Primo ostendit eis suam dilectionem ex affectuosa supportatione.
46:3
A meo utero; idest, ita supportavi in mea misericordia affectuose, in deserto, et in aliis locis in quibus contra me peccastis, sicut mater filium. Prov. 51: « Quid dilecte uteri » mei? » Job 58: « De cujus utero egressa est » glacies, et de caelo gelu quis genuit? » Hebr. 1: « Portans omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum faciens. » Ex supportationis
46:4
continuitate, Usque ad senectam, vestram, idest usque ad finem mundi. Psal. 70: « Usque ad senectam et senium, Deus, ne derelinquas me. » Ex supportationis ratione, Ego feci: dignum est ut qui fecit conservet. Deut. 32: « Expandat alas suas, » et assumpsit eos, atque portavit in humeris suis.
46:5
Secundo ostendit idolorum vilitatem, ostendens operantium idola fatuitatem; et quantum ad intentionem, quia volunt aequare Deo facturam, Cui assimilastis? et quantum ad operationem, quia conducunt artifices ad faciendum deum ex auro; quia sicut avarum in sacculis reposuerant, Qui confertis.
46:7
Jerem. 10: « Opus manuum artificis unius versa haec. » Ostendens etiam operum, scilicet idolorum ipsorum, imbecillitatem, quia per se nec moveri nec stare possunt: Portant illum. Baruch ult.: « Videbitis in Babylone deos aureos et argenteos et lapideos. » Ostendens etiam eorum vilitatem: Sed et cum clamaverint.
46:8
Sapien. 15: « Pro vita quidem rogat mortuum, et in adjutor- em inutilem invocat. » Tertio concludit revocationem: Mementote, istud praedictum de dilectione mea et vilitate idolorum, prioris saeculi, in quo multa beneficia vobis contuli. Psalm. 76: « Cogitavi » dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. » Annuntians ab exordio novissimum. Hic promittit conversis ad ipsum liberationem a captivitate. Et circa hoc duo facit. Primo promittit liberationem, ponens praenuntiantis potestatem, Annuntians novissimum, quodcumque futurum in novissimis temporibus. Eccl. 42: « Annuntians quae praeterierunt et quae » superventura sunt, revelans vestigia occultorum. » Ponit etiam praenuntiationis firmitatem, dicens, Stabit, implebitur, voluntas, hujus placiti. Eccl. 21: « Consilium ejus sicut fons vitae. » Psal. 115: « Omnia quaecumque voluit fecit Dominus. » Et ponit liberationis ordinem.
46:11
Vocans, ab oriente, avem, Cyrum, propter velocitatem victoriae; vel Christum. Supra 41: « Quis suscitavit ab oriente justum? » Secundo ibi, Audite me, promittit liberationis propinquitatem, ponens primo eorum indignitatem, ne suis meritis ascribatur: Duri corde, ad bene operandum, longe, propter multitudinem peccatorum. Eccl. 3: « Cor durum male habebit in novissimo. » Secundo praedicit propinquitatem: Prope feci, idest faciam (praeteritum pro futuro) justitiam, de Babylonia pro vobis per Cyrum, vel justitiam Christi. Infra 56: « Juxta est salus mea ut veniat, et justitia mea ut reveletur. » Tertio ponit loci determinationem: Itabo in Sion. . . gloriam, beneficia, unde gloriosus apparebo: vel Christum, qui est gloria Patris. Aggaei 2: « Magna est gloria hujus » domus novissimae, plusquam primae. »
Nota super illo verbo, Onera vestra pondere gravi, quia peccatum quemadmodum onus fatigat primo propter solicitudinem in excogitando. Prov. 4: « Non enim dormiunt nisi male fecerint. » Secundo propter laborem in exequendo. Sap. 5: « Lassati sumus in via iniquitatis. » Tertio propter confusionem in recogitando. Rom. 6: « Quem ergo fructum habuistis tunc in illis in quibus nunc erudescitis? » Quarto propter frustrationem in expectando. Proverb. 11: « Expectatio sollicitorum peribit. » Nota super illo verbo, Redite praevacatores ad cor, quia debet homo redire ad cor primo quasi ad judicis solum, ut se discutiat. Psalm. 76: « Meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum. » Secundo quasi ad vitae principium, ut se custodiat. Proverb. 4: « Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit. » Tertio quasi ad divinae locutionis auditorium, ut diligenter attendat. Oseae 2: « Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus. » Quarto quasi ad divinorum eloquiorum thesaurum, ut ipsum conservet. Psalm. 118: « In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi. » Quinto quasi ad divinae pacis et refectio-nis caenaculum, propter cujus oppositum de qui-busdam dicitur Psalm. 27: « Loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus corum. »
46:1
v. 4 « Confractus est. Bel, contritus est. Nabo; facta sunt. simulacra eorum, bestiis et iumenlis, onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinem » ; — hebr. concidit Bel, curvavit se Nebo... gestamina vestra sunt imposita, onus ad lassitudinem (cf. For. Malv. et recentiores)i. e. simulacra camelis et asinis imponuntur, ut tamquam spolia et tropaea a victoribus asportentur ; quae antea pompis et sollemnibus supplicationibus circumferebantur magno cum honore et veneratione (gestamina vestra; cf. v. 1; 45, 20. ler. 10, 5. Baruch 6, 3), iam imponuntur bestiis por- . tanda, quae onere tali fatigantur. Ita clades populi in ignominia diis illata cernitur et victores triumphum agunt eo quoque quod diis tutelaribus utpote victis opprobria inferunt. Bel, vel Bil apud Assyrios et Babylonios, saepe nominatur in antiquis inscriptionibus babylonicis, neque raro quoque nomen eius invenitur temporibus .subsequentibus. Variis consalutatur appellationibus honorificis : sublimis, pater dei, creator, lumen deorum, pater deorum, dominus terrarum, princeps mundi ete. (cf. Schrader, Keilinschr. und A. T. ad h. l. ; Studien und Krit. 1874 p. 335. Lenormant, la magie chez les Chaldéens p. 16. 105. 115. Vigourour l. c. IV. p. 308). Ex quibus titulis quanto in honore sit habitus apparet. JVebo vel Nabo in formulis magicis invocatur tamquam mens sublimis Bel (cf. Lenormant l. c. 16. 1297) ; in regno! chaldaico recentiore eius cultus valde floruisse censendus est, quia eius nomen frequenter a regibus geritur, v. g. Nabopolassar, Nabonidus, Nebucadnezar (Nabuchodonosor) se vocat cultorem Nebo eumque moderatorem appellat agminum coeli et terrae (cf. Schrader l. c.) ; apud Ssabios Nebo laudatur maximus deorum et omniscius (cf. Fürst L. s. v. Schenkel, Bibellex. s. v.). Ex numero ergo deorum duo nominantur, in quibus potentia et sapientia quam maxime residere credebatur, ut iis deiectis et despectui traditis quam inane sit idolorum auxilium ostendatur. Si JVebo rite explicatur vates, fatidicus, eo magis Chaldaeorum ridetur sapientia qui incantationibus ac divinationibus tam sedulam operam navasse noscuntur. Cum hisce duobus reliqua quoque idola ignominiose conciderunt
46:2
v. 2 « contabuerunt et contrita sunt simul; non potuerunt. salvare portanlem et anima eorum in captivitatem ibit » ; — hebr. curvaverunt se, conciderunt simul ; emphasis gratia et ad vividam descriptionem verba eadem chiastice repetuntur ; non potuerunt eripere onus i. e. idola non potuerunt simulacra sua ab hostibus servare et eripere ; verum hoc non possunt quia numina vel idola non in alia re quam in ipsis simulacris consistunt ; hoc ultimo membro enuntiatur: anima eorum 2n captivita- lem.iLi. e. dii ipsi, totum id quod vitae eorum fons et centrum et omnium actionum radix est et origo; sed haee anima quia nihil aliud est quam metallum quo simulacrum confectum est, abit in captivitatem ; ergo clare indicatur totam idoli naturam in uno consistere metallo neque aliquid aliud vel altius simulaero inhabitare. Ponitur enim anima etiam, utillad ipsum quod in se exsistat et per se subsistat efferatur ; proinde totum idolorum esse in uno constitui metallo clare asseritur, vel ut S. Thom. explicat animam 1. e. numen eorum, quod proinde nihil aliud esse dicitur nisi metallum, quod inter spolia ab hostibus asportatur, vel omnis eorum vis, tantum quantum sunt (cf. Osor. Calm.). Proinde animam non dicit daemonium inhabitans idolum (Sasb.), neque loquitur ex opinione gentilium qui animam tribuant idolis, neque animam ponit pro re dilecta a Chaldaeis : amasii, idola amata captiva ducuntur (cf. apud Mald. Malv. Men. Sanct.) neque anima eorum de ipsis cultoribus poterit explicari, id quod, ut bene notat Sanct., contextu excluditur. Quod vates dicens : non potuerunt eripere onus concedere videbatur idolum a metallo distingui, id tertio membro tamen diserte negatur: non potuerunt simulacra, onus, eripere, quia ipsa idola tanta quanta sunt in captivitatem abducuntur. Egregie descripsit quam inania sint idola. Regno babylonico devicto ipsa quoque conéiderunt, curvaverunt se. Id omnino vere dicitur, etsi Cyrus idola babylonica non confregit neque deswuxit. Nam ut saepius iam notatum est, cum clade et ruina regni illa quoque vinci ac superari censebantur; a victoribus autem saepius idola quoque in signum triumphi asportabantur (vide quae de Asarhaddon notavi ad Nah. 3, 4; Proph. min. II p. 31). Atque revera coluit Cyrus idola babylonica, uti ex inscriptionibus recenter inventis elucet, in quibus Cyrus Marduk, magnum deum babyloniorum laudibus celebrat, eius templum se restauraturum promittit et singulis diebus profitetur preces fundere ad Bel et Nebo qui priorem familiam regiam benigne sustinuerint, ut suos quoque dies prolongent etc. (cf. Vigourouz l. c. p. 5192 seq.). Idolorum impotentia et ignominia adeo vivide proposita vates iam praeclara antithesi magnifice explicat, quid Dominus in sui populi commodum egerit et agere perpetuo et constanter sit paratus. Omnium mentes ad rem hanc attentas reddit, ut tandem idolorum opprobrio intellecto ad unum Deum vivum, ad patrem populi potentissimum aeque ac benignissimum convertantur. En quantopere vati cordi est idololatriam omni ex parte convellere! quale ergo tempus horum oraculorum supponi debet ? num exsilii finis?
46:3
v. 3 « audite me. domus lacob et omne residuum domus Israel, qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva »! — ipsa compellatio optime ad Isaiae tempus convenit : domus Iacob vocatur simpliciter, sed de domo Israel, de regno israelitico reliquias quasdam adhuc superesse, quas alloquitur, supponitur; id quod regno israelitico destructo plurimisque in captivitatem abductis post sextum. Ezechiae annum optime fiebat; per modum antithesis non portat Israel Deum suum, uti gentiles, verum totus populus a Deo sustentatur et. quidem eo sensu, ut populum hunc Deus dicatur a primo ortu suo fovisse et portasse. Hebr. qui portamini ex utero; verbum hebr. 2'27 simul innuit, eos Domino oneri et molestiae fuisse, qui tamen longanimiter et patienter onus hoc quod sibi ipse imposuit sustinuit. Cum origo populi ascendat ad Abraham, ex utero, ex vulva intellige de prima illa epocha (cf. For. Sanct. Lap.), non solum de eductone ex Aegypto (S. Hier. Barh. ; cf. 43, 1; 44, 2). Consideratur populus tamquam una persona moralis, cuius infantia, pueritia, adolescentia variis epochis distinguitur. Haec consideratio etiam hoc loco subest; sed consequens est alia quam alii hoc loco sequi videntur : vos cura mea fovi ex quo nati estis, vel inde ab eo tempore quo vos mater alvo continebat (cf. Osor. Mald. Mar.). In textu hebr. non legitur illud a meo utero, à mea vulva, neque apud LXX : qui portamini de utero &x xoMac, qui erudimini a parvulo &xà «z3ío», neque apud Syrum legitur. Censet Mar. matris uterum vocari a vulg. Dei uterum quod Deo auctore concipiant ac pariant ; communiter in vulg. summam Dei sollicitudinem et tenerrimum amorem declarari asserunt; verum ad hoc illud à meo utero non est necessarium ; sufficit ea meminisse quae Ex. 19, 4. Deut. 4, 31; 32, 11 dicuntur de Deo qui portaverit populum suum super alas aquilarum, vel uti gestare solet pater parvulum suum filium ; vel quod Is. 4, 2: filios enutrivi et exaltavi. Recolant igitur tempora anteacta atque in singulis Domini curam et sollicitudinem agnoscant. Neque in hac cura Deus unquam erit segnis neque populum senescentem fastidiet ; ergo usque ad ultimam aetatem, perpetuo, eius curam habebit
46:4
v. 4 « usque ad senectam ego ipse et usque ad. canos ego portabo ; ego feci et ego feram, ego porlabo et salvabo »! — en quanta asseveratione, quanta ep:tasi loquitur! est scil. amantis et persuadere volentis, ut pluribus idem efferatur. Vim sententiae bene declarat Osor. : « nec hoc studium mihi omittendum puto; idem enim sum eademque benignitate vos ad extremam usque aetatem amplectar atque,sempiterna clementia fovebo; ego qui vos feci et effinxi, vos feram; ego vos meis humeris impositos sustinebo, ego vos ab omni mole impendentis calamitatis eripiam » ; et Sanct. : « quos teneros in infantia gestabat, eosdem aetate graves non minore studio atque indulgentia amplectitur et fovet, cum tamen longe maiora afferant fastidia et ad iracundiam provocent Deum multo gravius atque frequentius, quam filii matrem ». Deus enim ut est immutabilis (ego ?pse i. e. ego idem), ita consilii amoris sui tenax. Senectam et canos, canitiem intellige populi, aliis verbis, quamdiu populus exsistet; neque tamen desunt qui Dei senectam intelligant et peculiarem amorem in eo cernant, quod etiam aetate senili qua parentes a filiis sustententur eos portare dicit (cf. apud Sanct.). Itaque ex beneficiis. quae hactenus experti sunt spem firmam eos concipere iubet de futüro ; « ego eos procreavi, editos in lucem levavi atque portavi; quare et evadere faciam, eripiam atque liberabo; unde sicut ex aliis infinitis locis habemus, optima spei seu fiduciae alendae fomenta sunt praeteritorum beneficiorum in nos a Deo nostri amantissimo collatorum recordationes » (For.).
46:5
v. 8 « Cui assimilastis me et adaequastis et. comparastis me et fecistis similem »? — hebr. cui me assimilabitis et aequiparabitis et comparabitis et erimus similes vel ut similes simus? ita ut vera intercedat et appareat similitudo? cumulus quaestionum ponitur, ut quam sedulo rem perpendi velit asseratur, et ut reprehensio acrius efferatur et animus indignatione commotus ostendatur. Quae omnia sequentibus quoque efficacius illustrantur
Cum igitur adeo inania sint idola et Dei cura adeo eximia et optima quaeque praestans, cum indignatione idololatras perstringit
46:6
v. 6 « qui confertis aurum de sacculo et argentum statera ponderatis, conducentes aurificem ut facial deum, et procidunt et adorant » ; — quantas impensas debent pro deo facere? quem subire laborem? aurum effundere debent de loculo et argentum lance appendere, ut adsit res ex qua deus fiat; praeterea mercede conducere conflatorem (hebr.) ut demum deum faciat; in hebr. iam primum membrum in tertia persona effertur : effundentes aurum... argentum appendunt. ldola itaque suis cultoribus sumptui sunt duplici et omnia habent a suis cultoribus, qui tamen coram eis procidunt, sese prosternuht et ita se ab illis dependere et auxilium humillime efflagitare profitentur! Praeterea oneri sunt idola et curam de se agi perpetuo postulant; pro qua re quid tandem rependunt?
46:7
v. 1 « portant illum in humeris gestantes et ponentes in loco suo, et stabit ac de loco suo non movebitur ; sed et cum clamaverint ad. eum non audiet, de tribulatione non salvabit eos » ; — si ergo deus factus est ex liberalitate cultorum et ' arte conflatoris, debent eum tollere, humeris suis non sine labore baiulare eumque suo loco reponere ; iam itaque ibi, stat; verum truncus sine vita, sine ulla actione moles ac stipes; etsi clamaverint ad eum non respondet (hebr.); vide quomodo Elias irriserit sacerdotes Baal: clamate voce maiore, deus enim est et forsitan loquitur aut in diversorio est numen et simulacrum unum idemque est et utrumque pariter impotens ;
46:9
v. 9 « recordamini prioris saeculi quoniam ego sum Deus et non est ultra. Deus et non. est similis mei
Quid ergo intersit inter Dominum et idola et quam stupida sit mens: idololatrica perpendant v. 8 « mementote istud et confundamini, redite praevaricatores ad cor » ! — vertit S. Hier. ex hebr. : mementote istud. et. fundamini « ne rursum subitus idololatriae turbo vos subvertat »; eos alloquitur qui aliqua ratione ad idololatriam inclinant, exhortans, ut horum memores iam non in utramque partem claudicent, sed ut ista consideratione se roborent ac confirment : « vos viros esse ostendite contra hanc vanitatem » (Mar. sim. For. Malv. Osor. Vat. Loch, Rohl. Troch.). Altero membro compellat eos qui sese iam dederunt cultui superstitioso et quos apostatas (J95 cf. 1, 2) vocat. Hos admonet, ut rédeant « ad mentem, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebant et lapides » (S. Hier.); cf. 44, 19; ut re perpensa resipiscant. - lam quid perpendant et alte menti infixum gerere debeant, iis pro. ponit
46:10
v. 10 annuntians ab exordio novissimum et ab. initio quae necdum facta sunt, dicens : consilium meum stabit et omnis voluntas mea, fiet » ! — hebr. mementote priorum rerum a saeculo ; recolant priorum rerum ab antiquitate remotissima historiam, in qua scil. Deus se rerum moderatorem ostendit et quae futura erant saepe praedixit : annuntians ab initio finem i. e. eventum et exitum rerum (hebr.); cogita v. g. de vaticiniis Noe datis et Abraham, quae saeculorum cursu impleta sunt, ita circa. diluvium iam non oriturum, terrae palaestinensis occupationem, multiplicationem posterorum Abraham, reges ex eis orituros; ita ergo annuntiavit ab initio ea quae nondum contigerant et ea quidem firmitate, ut suam voluntatem tamquam mensuram rerum futurarum stabiliret. In qua re, ut bene explicat S. Cyr., praeclare Dei potentia insuperabilis elucet. Quis enim hominum pro aliquo tempore asserere potest: consilium meum stabit etc. plurima enim incidunt, quae consilia hominum interturbant ; Deus autem pro saeculorum cursu suam praefigit normam et cuncta secundum eam ad amussim fiunt. Atque inter talia insignia documenta divinitatis et. oracula nota, quibus divinitas eius clare elucet et quibus ab initio annuntiaverit ex:tum rerum et ab initio, olim, ea quae nondum acciderant, recensetur iterum vaticinium de Cyro; est ergo oraculum, quo eodem modo ac priscis ilis magnalibus sublimitas Dei egregia quadam ratione demonstratur (cf. v. 9); quare haee argumentatio novum est argumentum quo oraculum diu ante eventum editum esse clare comprobatur ;pergit enim
46:11
v. 11 « vocans ab oriente avem et de terra longinqua virum voluntatis meae; et locutus sum et adducam illud; creavi et faciam illud »! — avem vel aquilam (hebr.) intelligi Cyrum patet, uti fere omnes quoque explicant ! ; aquila apte ponitur pro bellatore qui cursu celerrimo et praedae cupidus multas regiones pervolat (cf. ler. 49, 22. Ez. 17, 3), ergo in aquila potenti, celere, rapace ea describuntur quae 41, 2. 3; 45, 1. 2 exhibentur. Eo aptior est haec appellatio pro Cyro, si verum est quod Xenophon refert (Cyrop. "1, 4, 4), Cyrum auream aquilam expansis alis in oblonga hasta sibi praeferri iussisse, ut suae in castris praesentiae signum daret (cf. Sanct. Lap. Tir. Calm. Rohl. Troch. Del), immo etiam tempore posteriore idem signum regium apud reges Persarum in usu fuisse (Xenoph. Anab. 1, 10. 12. Va^g.). Venit ab oriente cf. 41, 93. Vocatur vir consilii mci (hebr.), qui ad Dei consilium exsequendum eligitur (cf. 44, 96 seq.). Et quam certo oraculum de Cyro impleri debeat, duplici assertione quasi sigillo divino confirmatur : locutus quoque sum, etiam adducam, formavi (cogitavi, animo designavi Mald., apud me constitui Mar. Malv.), etiam. faciam illud (hebr ), ergo prorsus ut animo praeformavit et finxit, ita perficiet. Qua affirmatione denuo oraculum diu ante impletionem datum esse asseritur ; in alia autem suppositione, oraculum fundi cum res iamiam fieri incipiunt, haec adeo graviter dicta risui essent ac potius contemptui exposita. Vim argumenti huius aliqui ita eludere student, ut dicant v. 10 explicandum esse : ab exordio Cyri annuntiavi finem et exitum rerum. At frustra. Nam hacc explicatio est prorsus falsa; "zw? significare ortum Cyri vel primum eius exordium tamquam belli ducis prorsus gratuito fingitur, et usui vocis atque analogiae plane repugnat; excluditur h. l. quoque membro altero: ab initio quae necdum facta sunt dicens ; Qà'3p tempus diu. praeteritum designat (cf. 19. 11; 23, 1; 31, 96. Deut. 33, 97. Prov. 8, 33. Ier. 30, 20. Lament. 5, 21. Ps. 44, 2 hebr. Mich. 5, 1; 7, 20). Etiam Ges. Thes. voci assignat notionem : a prisco tempore, antiquitus, olim. Et praeterea cum vates dicat: quae non. contigerunt, quae non facta sunt, non potest intelligere tempus, quo ea iamiam fiunt. Deinde simul considerare oportet v. 9 fieri provocationem ad priora a saeculo et in arcto nexu ad hune versum pergi in v. 10. Denique non erat omittendum saepius Cum igitur Deus talia documenta afferre possit, quibus ostendat se summa potentia praeditum sedulo ac continuo populi sui curam gessisse et gerere et praeclara pro iis consilia volvere et exsequi, iuremerito compellat eos qui a tali Deo et tali salute adliuc alieni sunt
46:12
v. 12 « audite me duro corde qui longe estis a iustitia !
46:13
v. 43 prope feci iustitiam meam, non elongabitur et salus mea non morabitur; dabo in Sion salutem et in. Israel gloriam meam » ; — robusti corde (hebr.), Sym. cxXnpexio?.o dicuntur contumaces qui monitis divinis non cor molle, carneum, tractab:le offerunt, sed impenetrabile, obtusum, in malo obfirmatum. Quo magis cultui idololatrico se dedunt (v. 5), eo longius absunt ab illa conditione, in qua Deus suos constitui vult, i. e. ab iustitia, quacum salus et felicitas iungitur. Et tamen hanc iustitiam et salutem prope adiacentem habent, dummodo velint. Eo ipso enim quod sint fideles cives Sion et vere Israelitae, qui patris nomen et virtutem in se exprimant, etiam illius salutis erunt participes quae sollemni attestatione et sponsione inviolabili Sioni promittitur eique adnectitur ; Israeli gloriam suam vel ornatum suum, splendorem, magnificentiam suam dabit (cf. 45, 26). Est enim Deus summa beatitas et gloria summa ; quo magis ergo quis ad eum accesserit, eo magis illa beatitate et gloria circumfunditur (cf. 60, 9. 3). Praeclaro modo vanitate idolorum ostensa quid ipse pro suis cultoribus facturus sit, verbis salutis et gloriae suae declarat, bona complectens hisce in terris largienda et gloriae divinae communicationem sublimem innuens. Sion et Israel elegit, ubi reposuit salutem et gloriam suam; ergo maxima in verbis continetur adhortatio, ut qui mente vel corpore procul sint a populo electo et centro theocratico, illi se coniungant; quare admonitio apta iam ponitur pro fine exsilii (cf. 48, 20; 52, 11; 57, 14) ; sed praeterea quicumque velit salutis et gloriae divinae partem habere, se Sioni aliqua ratione consociare debere clare consequitur (cf. Is. 2, 2. Ps. 86; vide ad 44, 5. 6). Modo quodam inchoato atque imperfecto hane salutem et gloriam Sioni et Israeli esse datam per Cyrum, qui vocatus a Deo Israelis et Ierusalem subversae uleisceretur iniurias et Medis Persisque superantibus Babylonem Chaldaeosque deleret, recte adnotarunt (cf. S. Hier. Osor. Sanct. Mar. Men. Tir.); verum ibi non esse sistendum, sed normam enuntiari sublimiorem, universalem, salutem messianicam spectantem, ex verborum ambitu et sermonibus antecedentibus facile collegeris (cf. S. Cyr. Lap. Tir. Calm.).
46:10
… La rispondenza mirabile tra le predizioni dei profeti e la realizzazione è, infine, l'ultimo suggello dell'ispirazione divina (Is. 41, 22 sg.; 44, 7 sg.; 44, 26; 45, 21; 46, 10 sg.).
… Am. 2,10 sg.; Ex. 7,25; Zach. 7,12; Neh. 9,30), dando loro quale segno inconfondibile di riconoscimento, oltre al valore morale, la fedeltà a Jahweh, ai suoi precetti, il carisma di predire il futuro (Deut. 18, 22; Is. 41, 22 sg.; 44,7 sg.; 46,10 sg.) e talvolta di operare altri miracoli. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.