God commandeth the Prophet, to crie vnto the sinful people vehemently, and incessantly to kepe the law, not only in shew and pretence, but sincerely, leauing their owne wils, and seeking Gods wil: 9. so they shal receiue their good desires, and reward of wel doing.
1Cry, cease not, lift up thy voice like a trumpet, and shew my people their wicked doings, and the house of Jacob their sins.Grida, non darti posa; alza la tua voce come una tromba, e annunzia al popol mio le sue scelleratezze, e alla casa di Giacobbe i suoi peccati;CRIE, cease not, as a trumpet exalt thy voice, and tel my people their wicked doinges, and the house of Iacob their sinnes.Clama, ne cesses, / quasi tuba exalta vocem tuam, / et annuntia populo meo scelera eorum, / et domui Jacob peccata eorum. 2For they seek me from day to day, and desire to know my ways, as a nation that hath done justice, and hath not forsaken the judgment of their God: they ask of me the judgments of justice: they are willing to approach to God.Perocché ogni giorno m'interrogano, e voglion saper i miei consigli: come gente, che abbia esercitata la giustizia, e non abbia abbandonata la legge del suo Dio, mi domandan ragione dei giudizj di (mia) giustizia: voglion essere vicini a Dio.For me in deede they seeke from day to day, and they wil know my waies, as a nation that hath done iustice, and hath not sorsaken the iudgement of their God: they aske of me the iudgements of iustice: they wil approch to God.Me etenim de die in diem quærunt, / et scire vias meas volunt, / quasi gens quæ justitiam fecerit, / et judicium Dei sui non dereliquerit. / Rogant me judicia justitiæ; / appropinquare Deo volunt. 3Why have we fasted, and thou hast not regarded: have we humbled our souls, and thou hast not taken notice? Behold in the day of your fast your own will is found, and you exact of all your debtors.Perchè abbiam noi digiunato, e tu non ne hai fatto conto? abbiamo umiliato le anime nostre, ed hai fatto vista di non saperlo? Ecco, che nel dì del vostro digiuno la volontà vostra si soddisfa, e voi stringete tutti i vostri debitori.Why haue we fasted, and thou hast not regarded: haue we humbled our soules, and thou hast not knowen? Behold in the day of your fast your owne wil is found, and you exact of al your detters.Quare jejunavimus, et non aspexisti; / humiliavimus animas nostras, et nescisti ? / Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra, / et omnes debitores vestros repetitis. 4Behold you fast for debates and strife, and strike with the fist wickedly. Do not fast as you have done until this day, to make your cry to be heard on high.Ecco che voi digiunate per litigare, e quistionare, e percuotete altrui co' pugni empiamente. Non digiunate come avete fatto fino a questo dì per e far sentire nell'alto i vostri clamori.Behold you fast to debates and contentions, and strike with the fist impiously. Doe not fast as vntil this day, that your crie may be heard on high.Ecce ad lites et contentiones jejunatis, / et percutitis pugno impie. / Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, / ut audiatur in excelso clamor vester.
5Is this such a fast as I have chosen: for a man to afflict his soul for a day? is this it, to wind his head about like a circle, and to spread sackcloth and ashes? wilt thou call this a fast, and a day acceptable to the Lord?Il digiuno, che io amo, sta egli in questo, che l'uomo affligga per giorno l'anima sua? ovver ch'ei della sua testa incurvata ne faccia quasi un cerchio, e si getti addosso il sacco, e la cenere? Questo forse chiamerai tu digiuno, e giorno accetto al Signore?Is this such a fast, as I haue chosen: for a man by the day to afflict his soule? Is this it, to winde his head about like a circle, and to spread sackcloth and ashes? wilt thou cal this a fast, and a day acceptable to the Lord?Numquid tale est jejunium quod elegi, / per diem affligere hominem animam suam ? / numquid contorquere quasi circulum caput suum, / et saccum et cinerem sternere ? / numquid istud vocabis jejunium, / et diem acceptabilem Domino ? 6Is not this rather the fast that I have chosen? loose the bands of wickedness, undo the bundles that oppress, let them that are broken go free, and break asunder every burden.Non è egli questo piuttosto il digiuno, che io amo? sciogli i vincoli dell'empietà; sciogli le obbligazioni, che opprimono: metti in libertà i mal condotti, e rompi ogni gravame.Is not this rather the fast that I haue chosen? Dissolue the bands of impietie, loose the bundels that ouerlode, dismisse them free that are broken, and breake in sunder euerie burden.Nonne hoc est magis jejunium quod elegi ? / Dissolve colligationes impietatis, / solve fasciculos deprimentes, / dimitte eos qui confracti sunt liberos, / et omne opus dirumpe; 7Deal thy bread to the hungry, and bring the needy and the harbourless into thy house: when thou shalt see one naked, cover him, and despise not thy own flesh.Spezza all'affamato il tuo pane, e i poveri, e i raminghi menati a tua casa: se vedi uno ignudo, rivestilo, e non ispregiare la tua propria carne.Breake thy bread to the hungrie, and the needie, and herberles bring in into thy house: when thou shalt see the naked, couer him, and despise not thy flesh.frange esurienti panem tuum, / et egenos vagosque induc in domum tuam; / cum videris nudum, operi eum, / et carnem tuam ne despexeris. 8Then shall thy light break forth as the morning, and thy health shall speedily arise, and thy justice shall go before thy face, and the glory of the Lord shall gather thee up.Allora come di dell'aurora spunterà la tua luce, e presto verrà la tua guarigione, e la tua giustizia anderà innanzi a te, e la gloria del Signore ti accoglierà.Then shal thy light breake forth as the morning, and thy health shal sooner arise, & thy iustice shal goe before thy face, and the glorie of our Lord shal embrace thee.Tunc erumpet quasi mane lumen tuum; / et sanitas tua citius orietur, / et anteibit faciem tuam justitia tua, / et gloria Domini colliget te.
9Then shalt thou call, and the Lord shall hear: thou shalt cry, and he shall say, Here I am. If thou wilt take away the chain out of the midst of thee, and cease to stretch out the finger, and to speak that which profiteth not.Allora tu invocherai il Signore, ed egli ti esaudirà: alzerai la tua voce, ed ei dirà: Eccomi a te. Se torrai di mezzo a te la catena, e cesserai di stendere il dito, e di parlare come non si conviene.Then shalt thou inuocate, and our Lord wil heare: thou shalt crie, and he wil say: Loe here I am. If thou wilt take away the cheine out of the middes of thee, and cease to stretch out the finger, and to speake that which profiteth not.Tunc invocabis, et Dominus exaudiet; / clamabis, et dicet: Ecce adsum. / Si abstuleris de medio tui catenam, / et desieris extendere digitum et loqui quod non prodest; 10When thou shalt pour out thy soul to the hungry, and shalt satisfy the afflicted soul, then shall thy light rise up in darkness, and thy darkness shall be as the noonday.Quando tu aprirai le tue viscere all'affamato, e consolerai l'anima afflitta, nascerà nelle tenebre a te la luce, e le tue tenebre si cangeranno in un mezzodì.When thou shalt powre out thy soule to the hungrie, and shalt fil the afflicted soule, thy light shal arise vp in darkenes, and thy darkenes shal be as the noone day.cum effuderis esurienti animam tuam, / et animam afflictam repleveris, / orietur in tenebris lux tua, / et tenebræ tuæ erunt sicut meridies. 11And the Lord will give thee rest continually, and will fill thy soul with brightness, and deliver thy bones, and thou shalt be like a watered garden, and like a fountain of water whose waters shall not fail.E il Signore darà a te sempre riposo, e l'anima tua empierà di splendori, e conforterà le tue ossa: e tu sarai come un giardino innaffiato, e come fontana, cui non mancano acque giammai.And our Lord wil geue thee rest alwayes, and wil fil thy soule with brightnes, and deliuer thy bones, and thou shalt be as a watered garden, and as a fountaine of waters, whose waters shal not fayle.Et requiem tibi dabit Dominus semper, / et implebit splendoribus animam tuam, / et ossa tua liberabit; / et eris quasi hortus irriguus, / et sicut fons aquarum / cujus non deficient aquæ. 12And the places that have been desolate for ages shall be built in thee: thou shalt raise up the foundations of generation and generation: and thou shalt be called the repairer of the fences, turning the paths into rest.E saran da te ristorati i luoghi ab antico deserti, alzerai de' fondamenti per generazioni, e generazioni: e ti sarà dato il nome di ristoratore delle mura d'uom, che rende sicure le strade.And the deserts of the worlds shal be builded in thee: thou shalt rayse vp the fundations of generation and generation: and thou shalt be called the builder of the hedges, turning the pathes into rest.Et ædificabuntur in te deserta sæculorum, / fundamenta generationis et generationis suscitabis; / et vocaberis ædificator sepium, / avertens semitas in quietem.
13If thou turn away thy foot from the sabbath, from doing thy own will in my holy day, and call the sabbath delightful, and the holy of the Lord glorious, and glorify him, while thou dost not thy own ways, and thy own will is not found, to speak a word:Se conterrai il tuo piede nel sabato, e non farai la tua volontà nel santo mio giorno, e se tu il sabato chiamerai giorno delizioso, e santo, glorioso del Signore, e lui glorificherai col non fare quel, che solevi, e col non soddisfare la tua volontà co' tuoi cicalecci;If thou turne away thy foote from the Sabbath, from doing thy wil in my holie day, and cal the Sabbath delicate, and the holie of our Lord glorious, and glorifie him, whiles thou doest not thine owne wayes, and thy wil be not found, to speake a word:Si averteris a sabbato pedem tuum / facere voluntatem tuam in die sancto meo, / et vocaveris sabbatum delicatum, / et sanctum Domini gloriosum, / et glorificaveris eum dum non facis vias tuas, / et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem: 14Then shalt thou be delighted in the Lord, and I will lift thee up above the high places of the earth, and will feed thee with the inheritance of Jacob thy father. For the mouth of the Lord hath spoken it.Allora la dilettazione tua avrai nel Signore, ed io t'innalzerò sopra ogni elevazion della terra, e per tuo nutrimento darotti l'eredità di Giacobbe tuo padre: imperocché il Signore di sua bocca ha parlato.Then shalt thou be delighted vpon the Lord, & I wil lift thee vp aboue the heightes of the earth, & wil feede thee with the inheritance of Iacob thy father. For the mouth of the Lord hath spoken.tunc delectaberis super Domino, / et sustollam te super altitudines terræ, / et cibabo te hæreditate Jacob patris tui: / os enim Domini locutum est.
58:1
St. Thomas Aquinas
Sins. During the captivity, ver. 11. (St. Thomas Aquinas)
Worthington
Some will not hear, and those must be rebuked with all patience, till they follow virtue. (Worthington)
58:2
Approach, and contend with God, scrutinizing his conduct, (Proverbs 25:27.) and doing good for the sake of applause and self-interest.
58:3
Calmet
Will. This alone suggested their fasts, and they did not shew compassion, Ezechiel 7:2. (Calmet)
Debtors, who are not able to pay. (St. Jerome) (Deuteronomy 24:12.)
58:4
Fist. Matthew 18:28.
Wickedly. Septuagint, "the humble."
58:5
Calmet
Circle. They affected extreme debility, Matthew 6:16. (Calmet)
Haydock
Ashes. These external marks of penance are not condemned, but the want of corresponding sentiments. (Haydock)
Worthington
Protestants would hence infer that fasting from flesh is not requisite, or a religious worship. But St. Jerome shews the contrary, provided it be joined with the observance of other commandments, as the saints and Christ himself have shewn us. (Worthington)
58:6
Calmet
Bands. Contracts of usury, etc. (Calmet)
58:7
Haydock
Deal. Literally, "break." (Haydock)
Thin cakes are still used in the East.
Flesh, or relation, Genesis 37:27.
58:8
Haydock
Light. Prosperity, (Calmet) or Saviour. (Haydock)
Calmet
Matthew 4:2., and John 1:8. (Calmet)
St. Jerome
Health. Aquila, "the scar of thy wound shall soon be covered." (St. Jerome)
Calmet
Up. He shall close the rear, like the angel in the cloud, Exodus 13:21., and 14:19. He will grant thee rest from bondage in the grave and in heaven. (Calmet)
58:9
St. Jerome
Finger, contemptuously, or threatening. (St. Jerome)
Some explain it of the ordaining sacred ministers, or taking another's property.
58:10
Calmet
Soul, effectually, and with love relieving the distressed. (Calmet)
58:11
Haydock
Fail. Alexandrian Septuagint adds, "and thy bones as a flower shall spring and grow fat, and shall inherit ages of ages." St. Jerome says this is not in the best copies. (Haydock)
58:12
Generation. As the Jews did not comply with the condition, the Church falls heir to these promises.
58:13
Sabbath, doing no work, or refraining from the violation of festivals.
Calmet
Delightful. We must not think the sabbath of the Lord a loss: (Amos 8:5.) but rejoice in praising him, Psalm 45:11. (Calmet)
Grotius
A word, or to apply to God's word. (Grotius)
Haydock
Pious reading on holidays is the duty of all who have an opportunity. (Haydock)
58:14
Calmet
Earth. Judea. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "upon the good things of the land." (Haydock)
58:1
Many sinners are so fast a sleepe in their wickednes, that they can not, or rather wil not heare ordinarie admonitions: to such therfore Gods preachers must crie, and not cease to crie, as with a loude trumpette exalt their voice, opportunely, importunely, with al patience, and longamitie, til they make the dease to heare, to beleue the truth, and the dūme to speake, that is, to prosesse vertue in word & dede. Mar. 7.
58:5
5. Is this such a fast, as I haue chosen?] Fasting is so often & clerly commended in holie Scriptures, that Protestantes (though not greatly affected therto) confesse Protestants de tract from the praise & profite of fasting. it to be a good thing of it self, but in diuers respectes detract much from it: denying it to be an act of religion, but only of bodily mortification: neither do Cultus. Des. Luc. 2. v. 37. al generally allow of prescript times, nor of abstinence from flesh those dayes, vvhich they thinke good to fast: and those vvhich do abstaine from flesh, say they do it not for religion, but for the ordinance of ciuil policie. For vvhich opinion they allege out of this, and other places (Iere. 14. v. 12. Zacha. 7. v 5.) that such affliction is not the fast, which God hath chosen. But if they vvould consider the coherence of the text, they should finde the contrarie. For albeit fasting alone vvithout amendment of euil maners, and vvithout other good vvorkes, doth not appeaze Gods vvrath, no• is agreable to Gods vvil, yet being ioyned vvith contrition of hart, and sincere pietie, doth then greatly please him. And therfore our Lord God here (sayth S. Ierom) lest he might seme to reproue fasting, vvhich himself had commanded, teacheth hovv it behoueth to Leuit 16. 33. fast: Non enim querit Deus afflictionem solam, & humiliationem animae per iniuriam This seripture reproueth not fasting, but admonisheth to fast especially from sinne. corporis, vt inslar circulitorqueat corpus, & colla submi•tat, ac tristis incedat: &c. Sed Num. 29. vt cum istis haec saciat quae sequuntar. For God seeketh not onlie affliction, and humiliation of the soule by iniurie of the bodie; that one should vvrith his bodie about like a circle, hold dovvne his neck, and goe pensiue, &c. But that vvith these thinges, he do those vvhich folovv. to witte, Dissolue the bandes of impietie, and v. 6. & 7. the rest, as in the text. VVherupon this Doctor discourseth at large, shevving that it profiteth not to carie an emptie bellie, and do those thinges that displease God. But fasting from meate, so that fasting from sinne (by declining from euil, and doing good deedes) be ioyned vvithal: then (saith he) thy fasting vvil be acceptable: For then shal thy light breake forth as the morning, and thy health shal sooner v. 8 arise, and thy iustice shal goe before thy face, and the glorie of our Lord shal embrace thee. Further declaring the great profite therof by examples: that by fasting Daniel, Christs fast an example of the 40. dayes fast in Lent. Dan 9. Ione. 3. 3 Reg. 19. Exo. 24. & 34. the man of desires knew thinges to come: the Niniuites pacified the vvrath of God Elias and Moyses by fourtie dayes hunger were filled with the familiaritie of God: And our Lord him self fasted so manie dayes in the vvildernes, vt nobis sollennes ieiuniorum dies relinqueret, to leaue vnto vs the solemne dayes of fastes.
Concordanza Zach. 7.
58:7
Ezec. 18. •at. 25.
58:12
Concordanza Isa •1.
58:1
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 15
… then shall thy light arise in the darkness, and thy darkness shall be as the noon-day: and thy God shall be with thee continually, and thou shalt be satisfied according as thy soul desireth, and thy bones shall become fat, and shall be as a watered garden, and as a fountain of water, or as a land where water fails not.’
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 9
… as, through Isaiah: “Cry out,” he says, “in vigour, and spare not; lift up, as with a trumpet, thy voice, and announce to my commonalty their crimes, and to the house of Jacob their sins. Me from day to day they seek, and to learn my ways they covet, as a people which hath done righteousness, and hath not forsaken the judgment of God,” and so forth:
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Works and Alms 4
… and in the strain and exhortation of the Holy Spirit, every one who is instructed into the hope of the heavenly kingdom is com manded to give alms. God commands and prescribes to Isaiah: “Cry,” says He, “with strength, and spare not. Lift up thy voice as a trumpet, and declare to my people their transgressions, and to the house of Jacob their sins.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… If thou seest the naked, clothe him; and despise not them of thy own seed in thy house. Then shall thy seasonable light break forth, and thy garments shall quickly arise; and righteousness shall go before thee: and the glory of God shall surround thee. Then thou shalt cry out, and God shall hear thee; while thou art yet speaking, He shall say, Here I am.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 1.19
… Therefore, when they read how the Lord says to the prophet, "Cry aloud, spare not, and write their sins with my pen,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 81.6
6. “Sound the trumpet” ( ver. 3 ). This is, Loudly and boldly preach, be not affrighted! as the Prophet says in a certain place, “Cry out, and lift up as with a trumpet thy voice.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 123
… For the divine Apostle charges us to take quite the opposite course. “Be instant in season and out of season.” And the Lord says to this very spokesman, “Be not afraid, but speak” and to Isaiah, “Cry aloud, spare not”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… Hence Paul says, That he may be able by sound doctrine even to convince the gainsayers ( Tit. i. 9 ). Hence through Malachi it is said, The priest’s lips keep knowledge, and they shall seek the law at his mouth ( Malac. ii. 7 ). Hence through Isaiah the Lord admonishes, saying, Cry aloud, spare not, lift up thy voice like a trumpet (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 1.34
Many foolish men have supposed that, if I were advanced to the rank of the episcopate, I should decline to address thee, or to keep up communication with thee by letter. But this is not so; since I am compelled by the very necessity of my position not to hold my peace. For it is written, Cry aloud, spare not, lift up thy voice like a trumpet (
58:2
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 35
… And again the same prophet Isaiah, being inspired by the prophetic Spirit, said, “I have spread out my hands to a disobedient and gainsaying people, to those who walk in a way that is not good. They now ask of me judgment, and dare to draw near to God.”
58:3
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 2
… they affirm that we share with the Galatians the piercing rebuke (of the apostle), as “observers of days, and of months, and of years.” Meantime they huff in our teeth the fact that Isaiah withal has authoritatively declared, “Not such a fast hath the Lord elected,” that is, not abstinence from food, but the works of righteousness, which he there appends:
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 15
… “for in the days,” he says, “of your fasts your own wills are found (indulged), and all who are subject to you ye stealthily sting; or else ye fast with a view to abuse and strifes, and ye smite with the fists. Not such a fast have I elected;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.8
… The Publican fasted not; and yet he was accepted in preference to him who had fasted; in order that thou mayest learn that fasting is unprofitable, except all other duties follow with it. The Ninevites fasted, and won the favour of God. The Jews, fasted too, and profited nothing, nay, they departed with blame.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 30
… for to those at least that are willing to practise self-command, the observance is exceedingly pleasant and desirable. For as when the body is in health, the spirits are high, so when the soul is well conditioned, the pleasure is greater. But according to their previous impression He saith this. So also Isaiah,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.37
… He uses food in moderation and gives God thanks. Daily Isaiah cries: “Is it such a fast that I have chosen, saith the Lord?” and again: “In the day of your fast ye find your own pleasure, and oppress all your laborers. Behold ye fast for strife and contention, and to smite with the fist of wickedness. How fast ye unto me?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 143.3
3. “And enter not into judgment with Thy servant” ( ver. 2 ). Who are willing to enter into judgment with Him, save they who, “being ignorant of the righteousness of God, go about to establish their own?” “Wherefore have we fasted, and Thou hast not seen; wherefore have we afflicted our souls, and Thou takest no knowledge?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.14
… and when thou shalt see one naked cover him, and despise not thine own flesh. Then shalt thy light break forth as the morning and thy health shall speedily arise, and thy righteousness shall go before thy face and the glory of the Lord shall gather thee up. Then shalt thou call, and the Lord shall hear: thou shalt cry, and He shall say, Here am I.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 24.26
… “Then,” he says, “shalt thou be delighted in the Lord, and I will lift thee up above the high places of the earth, and will feed thee with the inheritance of Jacob thy father. For the mouth of the Lord hath spoken it.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.19
… Sometimes, moreover, while the mind of the abstinent keeps anger down, it is corrupted, as it were, by a foreign joy coming in, and loses all the good of abstinence in that it fails to guard itself from spiritual vices. Hence it is rightly said through the prophet, In the days of your fasts are found your wills (
58:4
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 3
He says then to them again concerning these things, “Why do ye fast to Me as on this day, saith the Lord, that your voice should be heard with a cry? I have not chosen this fast, saith the Lord, that a man should humble his soul. Nor, though ye bend your neck like a ring, and put upon you sackcloth and ashes, will ye call it an acceptable fast.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 256
News has reached me of the severe persecution carried on against you, and how directly after Easter the men who fast for strife and debate
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 11.14
… For I will not desist from the exhortation until ye are amended: seeing that what we aim at is not that we may address you seldom or frequently, but that we may continue speaking till we have persuaded you. To the Jews when God said by the prophet, “If ye fast for strife and debate, to what purpose do ye fast for me?”
58:5
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… not even if thou shouldest bow down thy neck like a hook, and shouldest strew sackcloth and ashes under thee; neither thus shall ye call the fast acceptable
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.59
… so far is he from allowing us to revel in the misfortunes of others: and, after sanctifying a fast, calling a solemn assembly, and gathering the old men, the children, and those of tender age, we ourselves must further haunt the temple in sackcloth and ashes,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.37
… You fast and are angry; another eats and wears a smiling face. You work off your irritation and hunger in quarrels. He uses food in moderation and gives God thanks. Daily Isaiah cries: “Is it such a fast that I have chosen, saith the Lord?”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… But if he did dine the day pre vious, and was hungry next day before luncheon, I do not think that a man who was so soon hungry ate until he was satisfied. Again, God by the mouth of Isaiah says what fast He did not choose:
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.19
… lest, if it be perchance supposed to be of great merit, the heart be lifted up to haughtiness. For hence it is said through the prophet, Is it such a fast that I have chosen? But break thy bread to the hungry, and bring the needy and the wanderers into thine house (
58:6
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 3
… and then thou shalt call, and God shall hear thee; whilst thou art yet speaking, He shall say, Behold, I am with thee; if thou take away from thee the chain [binding others], and the stretching forth of the hands [to swear falsely], and words of murmuring, and give cheerfully thy bread to the hungry, and show compassion to the soul that has been humbled.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 8
… adding this also, that where there is diversity of judgment, and wrath, and hatred, God does not dwell. To all them that repent, God grants forgiveness, if they with one consent return to the unity of Christ, and communion with the bishop. I trust to the grace of Jesus Christ, that He will free you from every bond of wickedness.
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 37
… your hands are full of blood; and if ye bring fine flour, incense, it is abomination unto Me: the fat of lambs and the blood of bulls I do not desire. For who hath required this at your hands? But loose every bond of wickedness, tear asunder the tight knots of violent contracts, cover the houseless and naked, deal thy bread to the hungry.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.3
… Then shall thy morning light break forth, and thy health shall spring forth more speedily; and righteousness shall go before thee, and the glory of the Lord shall surround thee: and whilst thou art yet speaking, I will say, Behold, here I am.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.19
… To help forward this beneficent, not onerous, purpose of the law, the prophets were also ordained by the self-same goodness of God, teaching precepts worthy of God, how that men should “cease to do evil, learn to do well, seek judgment, judge the fatherless, and plead for the widow:” be fond of the divine expostulations: avoid contact with the wicked:
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 33
… and despise not those of the same family and race as thyself. Then shall thy light break forth in season, and thy raiment shall spring forth speedily; and righteousness shall go before thee, and the glory of God shall surround thee. Then shalt thou call, and God shall hear thee; and while thou shalt yet speak, He shall say, Here I am.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 52
… Then shall thy light break forth in the morning, and thine healings shall spring forth speedily, and thy righteousness shall go before thee, and the glory of the Lord shall cover thee. Then thou shalt call upon me, and I will give ear unto thee; whilst thou art yet speaking, I will say, Lo! here I am.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 54
… or what is there not easy? Hear, for instance, the prophet speaking, and then thou shalt know the easiness thereof. “Neither though thou bow as a collar thy neck, and strew beneath thee sackcloth and ashes, not even so shalt thou call a fast acceptable; but loose every bond of iniquity, unloose the twisted knots of oppressive bargains.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.34
… “Loose the bands of wickedness, undo the bundles that oppress;” and after a few words in which the barrenness of an unfruitful fast is rebuked, “then,” he says, “thou shalt call and the Lord shall hear thee; thou shalt cry, and He shall say, Here am I.”
58:7
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.19
… avoid contact with the wicked: “let the oppressed go free:” dismiss the unjust sentence, “deal their bread to the hungry; bring the outcast into their house; cover the naked, when they see him; nor hide themselves from their own flesh and kin:”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.16
… This, however, was not the case with my God, for He always and everywhere enjoined that the poor, and the orphan, and the widow should be protected, assisted, refreshed; thus by Isaiah He says: “Deal thy bread to the hungry, and them that are houseless bring into thine house; when thou seest the naked, cover him.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.17
… Compassion also does He teach: “Be ye merciful,” says He, “as your Father also that had mercy upon you.” This injunction will be of a piece with, “Deal thy bread to the hungry; and if he be houseless, bring him into thine house; and if thou seest the naked, cover him;”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.31
What kind of persons does He bid should be invited to a dinner or a supper? Precisely such as he had pointed out by Isaiah: “Deal thy bread to the hungry man; and the beggars—even such as have no home—bring in to thine house,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.76
The apostle in his first Epistle to Timothy: “But if any take not care of his own, and especially of those of his own household, he denies the faith, and is worse than an infidel.” Of this same thing in Isaiah: “If thou shalt see the naked, clothe him; and despise not those who are of the household of thine own seed.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.20
… Herewith instruct thy people. Teach them to break their bread to the hungry, to gather together the poor that have no shelter, to cover their nakedness and not neglect those of the same blood,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.35
… since signs are for unbelievers not for those who believe. But he did devise and execute with the same faith things which correspond to them, and tend in the same direction. For by his word and advice he opened the stores of those who possessed them, and so, according to the Scripture dealt food to the hungry,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 45
… Share thy goods with Christ. Art thou unwilling to yield Him up all? Give Him but the half, but the third part. He is thy brother, and joint-heir, make Him joint-heir with thee here too. Whatsoever thou givest Him, thou wilt give to thyself. Hearest thou not what saith the prophet? “Them that pertain to thy seed thou shalt not overlook.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 52
But what is there at all even hard in these sayings? For neither did He say, “Pass over the mountain, go across the sea, dig through so many acres of land, abide without food, wrap thyself in sackcloth;” but, “Impart to the poor,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 54
“Bring in the poor that are cast out to thy house; if thou seest one naked, clothe him, and them that belong to thy seed thou shalt not overlook.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
… Christ says, “Whosoever he be of you that renounceth not all that he hath, he cannot be My disciple” ( Luke xiv. 33 .); Mammon says, “Take the bread from the hungry.” Christ says, “Cover the naked” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 14
“If any provide not for his own, and especially for those of his own house,” that is, those who are nearly related to him, “he is worse than an infidel.” And so says Isaiah, the chief of the Prophets, “Thou shalt not overlook thy kinsmen of thy own seed.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.18
22. Thus, O Lord, thus, I beseech Thee, let there arise, as Thou makest, as Thou givest joy and ability,—let “truth spring out of the earth, and righteousness look down from heaven,” and let there be “lights in the firmament.” Let us break our bread to the hungry, and let us bring the houseless poor to our house.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 2.12
17. And this circumstance would assist rather than hinder the understanding of Scripture, if only readers were not careless. For the examination of a number of texts has often thrown light upon some of the more obscure passages; for example, in that passage of the prophet Isaiah,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 6.11
… Now we are at work with our voices, when we say, “Forgive us our debts, as we also forgive our debtors.” And we are at work with our hands when we do this, “Break thy bread to the hungry, and bring the houseless poor into thine house.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 12.18
… so has it pleased God by the hands of princes His subjects to alarm their childish, foolish hearts, that they may throw away the dirt from their hands, and set about something useful. And what is this something useful with the hands, but, “Break thy bread to the hungry, and bring the houseless poor into thy house”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 17.8
… Begin, then, to love thy neighbor. “Break thy bread to the hungry, and bring into thy house him that is needy without shelter; if thou seest the naked, clothe him; and despise not those of the household of thy seed.” And in doing this, what wilt thou get in consequence? “Then shall thy light break forth as the morning light.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.3.2
… and when those limbs within him, those limbs of the inner man, shall have been paralyzed (which is the more fearful paralysis), he should henceforth leave off from good works, and say to himself, “Wherefore do I do good works? Wherefore do I break my bread to the hungry, and clothe the naked, and take home to mine house him who hath no shelter,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 43.7
7. These expressions, brethren, are safe ones: but yet be watchful in good works. Touch “the psaltery,” by obeying the Commandments; touch the harp, by patiently enduring your sufferings. You have heard from Isaiah, “Break thy bread to the hungry;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.13
… “A kingdom.” In return for what thing? “I was an hungred, and ye gave Me to eat.” What so valueless, what so earthly, as to break bread to the hungry? At so much is valued the kingdom of heaven. “Break thy bread to the hungry, and the needy without covering bring into thy house; if thou seest one naked, clothe him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 52.5
… yet because without feeling they are cut off, they that cleave to the Lord with their heart, so have these earthly things as they have hair. But sometimes even something of good with “hair” is wrought, when thou breakest bread to the hungry, the poor without roof thou bringest into thy house; if thou shalt have seen one naked, thou coverest him:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 84.7
… with the flesh we do good works. For ye see how many good works are done by the flesh of the saints; for by this we work the things we are commanded to work, by which we are helped in this life. “Break thy bread to the hungry, and bring the poor and roofless into thy house; and if thou see one naked, clothe him:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 84.8
… To plough, to sow, to clear fallow ground, to sail; what is it which produces all these works, but necessity and want? Take away hunger, thirst, nakedness; who has need of all these things?…For instance, the injunction, “Break thy bread to the hungry.” For whom could you break bread, if there were nobody hungry? “Take in the roofless poor into thy house.”
58:8
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 27
… In the gospel even, “the wedding garment” may be regarded as the sanctity of the flesh. And so, when Isaiah tells us what sort of “fast the Lord hath chosen,” and subjoins a statement about the reward of good works, he says: “Then shall thy light break forth as the morning, and thy garments, shall speedily arise;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
There is nothing better than oil. It is the cause of light, and there also it is the cause of light. “Then shall thy light break forth as the morning” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.18
… Let us clothe the naked, and despise not those of our own flesh. The which fruits having sprung forth from the earth, behold, because it is good; and let our temporary light burst forth;
58:9
papa san Clemente I † 99 d.C. The Second Epistle of Clement 15
… For this recompense we are able to render to the God who created us, if he who speaks and hears both speak and hear with faith and love. Let us, therefore, continue in that course in which we, righteous and holy, believed, that with confidence we may ask God who saith, “Whilst thou art still speaking, I will say, Here I am.”
sant'Ippolito † 235 d.C. On Daniel 6
24. “And Susannah cried with a loud voice.” And to whom did Susannah cry but to God? as Isaiah says: “Then shalt thou call, and the Lord shall answer thee; whilst thou art yet speaking, He shall say, Lo, here I am.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… And forthwith the divine manifestation is made to every one according to his need, and is made to the weak health, and to the persecuted a ‘refuge’ and ‘house of defence;’ and to the injured He says, ‘While thou speakest I will say, Here I am
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 18.20
… taking away the yoke and election (which means, as I think, all meanness in testing as to whether the recipient is worthy or not) and word of murmuring
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 52
… Wherefore also the prophet said, “I will fear no evil, for Thou art with me; ” and God Himself again, “I am a God nigh at hand, and not a God afar off.” Then as our sins separate us from Him, so do our righteousnesses draw us nigh unto Him. “For while thou art yet speaking,” it is said, “I will say, Here I am.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 43.7
… How many poor may be filled by the breakfast we have this day given up? Fast in such a way that thou mayest rejoice, that thou hast breakfasted, while another has been eating; fast on account of thy prayers, that thou mayest be heard in them. For He says in that passage, “Whilst thou art yet speaking I will say, Here I am,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.3
… “Right soon:” for I now ask that which Thou art willing to grant. I ask not earthly things, as an earthly man; but redeemed at last from my former captivity, I long for the kingdom of heaven; “Hear me right soon:” for it is only to such a longing that Thou hast said, “Even while Thou art speaking, I will say, Here I am.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 138.5
5. “In what day soever I call upon Thee, do Thou quickly hear me” ( ver. 3 ). Wherefore, “quickly”? Because Thou hast said, “While yet thou art speaking I will say, Lo, here I am.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.10
… who studies so to live that he may be able to water even dry hearts with the streams of doctrine; who has already learnt by the use and trial of prayer that he can obtain what he has requested from the Lord , having had already said to him, as it were, through the voice of experience, While thou art yet speaking, I will say, Here am I (
58:10
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.5
… I would therefore confess what I know concerning myself; I will confess also what I know not concerning myself. And because what I do know of myself, I know by Thee enlightening me; and what I know not of myself, so long I know not until the time when my “darkness be as the noonday”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 7.19
… and God called the light day, and the darkness He called night.” This is the distinction, He made the one and ordered it: but the other He made not, but yet He ordered this too. But now that sins are signified by darkness, so is it seen in the Prophet, who says, “And thy darkness shall be as the noon day:”
58:11
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.6
… What a load of extravagance! for God promises that those who do His will shall be as a fountain which the water fails not, saying by Isaiah the prophet, ‘And the Lord shall satisfy thy soul in drought, and make thy bones fat; and thou shalt be like a watered garden, and like a spring of water, whose waters fail not
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
31. But how should that not be profitable by which our sins are purged? And if you offer this with humility and with mercy, your bones, as Isaiah said, shall be fat, and you shall be like a well-watered garden.
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.34
… The Hebrew Scriptures are used by apostolic men; they are used, as is evident, by the apostles and evangelists. Our Lord and Saviour himself whenever he refers to the Scriptures, takes his quotations from the Hebrew; as in the instance of the words
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 14.13
… “Thou shalt be like a watered garden, and like a fountain of water whose waters shall not fail. And the places that have been desolate for ages shall be built in thee; thou shalt raise up the foundations of generation and generation; and thou shalt be called the repairer of the fences, turning the paths into rest.”
58:13
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 27
… if thou shalt not lift thy foot to work, and shalt not speak a word from thine own mouth; then thou shalt trust in the Lord, and He shall cause thee to go up to the good things of the land; and He shall feed thee with the inheritance of Jacob thy father: for the mouth of the Lord hath spoken it.’ ”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.12
… for by the same prophet, in a later passage,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 38.8
… Whence is this, but from our “calling the Sabbath to remembrance”? For it is a different thing that we mourn over in this life, from that which we anticipate in the other. That which we mourn over is stench, that which we reckon upon is fragrance. Were there not therefore such a perfume as that to invite us, we should never call the Sabbath to remembrance.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 19.8
… then shalt thou be delighted in the Lord, and I will lift thee up above the high places of the earth, and will feed thee with the inheritance of Jacob thy father. For the mouth of the Lord hath spoken it.”
58:14
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.34.2
… which [stroke] the Lord will heal when He raises us from the dead, and restores the inheritance of the fathers, as Isaiah again says: “And thou shall be confident in the Lord , and He will cause thee to pass over the whole earth, and feed thee with the inheritance of Jacob thy father.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Eran. —But he shall be told again how the divine Scripture, when speaking of God, mentions even parts of the body as “Incline thine ear and hear” and “Open thine eyes and see” and “The mouth of the Lord hath spoken it”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 1.5
… xxvi. 8 ). Moreover desiring nothing, fearing nothing, in this world, I seemed to myself to stand on a certain summit of things, so that I almost believed to be fulfilled in me what I had learnt of the Lord’s promise through the prophet, I will lift thee up upon the high places of the earth (
58:1
1. CLAMA. — Hebraice est: Clama in gutture. Hoc est, ut Septuaginta: Clama in fortitudine, ne parcas gutturi et voci tuæ.
58:2
ET JUDICIUM DEI SUI NON DERELIQUERIT. — "Judicium" vocat justum et aequum, quod Deus lege sua praescripsit et sanxit. Tales sunt hodie, qui cum impure et impie vivant, tamen ita pie loquuntur et inquirunt de animae unione cum Deo, de perfecto amore, de vitae contemplativae sublimitate, de apice perfectionis, ut tantum non angeli videantur. APPROPINQUARE DEO VOLUNT. — Non ut ad eum per sanctitatem et munditiem accedant; sed ut cum eo disputent, ejusque judicia examinent, et quasi in tribunali contendant, eumque coelo deturbent, et gubernatione orbis amoveant.
58:3
3. HUMILIAVIMUS ANIMAS NOSTRAS. — Id est jejunavimus, uti praecessit. Hebraei enim jejunium vocant humiliationem, vel afflictionem animae. Primo, quia finis et fructus jejunii est, ut caro humiliata subdatur spiritui. Secundo, quia jejunium lasciviam carnis humiliat, punit et domat. Sic David ait, Psalm. XXXIV, 13: "Humiliabam in jejunio animam meam;" Levit. XVI, 29: "Mense septimo, decima die mensis, affligetis animas vestras," hoc est jejunabitis. Tertio, quia jejunio addebant cilicium, quod affligit; et cinere, qui humiliat, se aspergebant, uti nos facimus initio Quadragesimae, in die Cinerum. Id enim fecit Judith, cap. VIII, vers. 6. Unde et subdit Isaias, vers. 5: "Et saccum et cinerem sternere? numquid istud vocabis jejunium?" ET NESCISTI. — q. d. You seem not to regard them, not to care, indeed to ignore them, because you do not reward them as is fitting. You see here that the Jews placed their holiness in external fasting. Hence Christ also rebukes the Scribes, Matthew XXIII, who preferred external piety in fasting and sacrifices, but neglected interior charity and mercy. Such exist also today among Christians. Moraliter, nota hic describi quale debeat esse jejunium Christianorum in Quadragesima et alias. Scilicet, primo, ut mens tam a vitiis quam a cibo jejunet, inquiunt S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Nam jejunii finis est, ut corpus humilietur et subdatur animae, anima rationi, ratio virtuti et spiritui, spiritus Deo; quem finem ni assequaris, frustra jejuniorum media adhibes, sicut frustra aeger assumit pharmaca, si a noxiis non abstineat, inquit S. Chrysostomus in Gen. I, hom. 8, et S. Leo, serm. 4 de Quadrag.: "Non in sola, ait, abstinentia cibi stat nostri summa jejunii, aut fructuose corpori esca subtrahitur, nisi mens ab iniquitate revocetur, et ab obtrectationibus lingua cohibeatur." Et S. Bernardus, serm. 3 De Jejunio Quadragesimae: "Si sola, ait, gula peccavit, sola jejunet, et sufficit; si vero peccaverunt et membra caetera, cur non jejunent et ipsa? Jejunet ergo oculus a curiosis aspectibus et omni petulantia, etc. Jejunet auris nequiter pruriens a fabulis et rumoribus. Jejunet lingua a detractione et murmuratione, etc. Jejunet manus ab otiosis signis, etc. Sed et multo magis anima ipsa jejunet a vitiis et a propria voluntate sua. Etenim sine jejunio hoc, caetera a Domino reprobantur, sicut scriptum est: Quia in diebus jejuniorum vestrorum voluntates vestrae inveniuntur." Jejunium ergo corporis condiendum est jejunio animae, et abstinentia a peccatis. Hoc est quod Dominus ait Joel, I, 14: "Sanctificate jejunium." Nam, ut ait S. Gregorius homil. 16 in Evangel.: "Jejunium sanctificare, est adjunctis bonis aliis dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Cesset ira, copiantur jurgia. Incassum enim caro atteritur, si a pravis suis voluptatibus animus non refrenatur, cum per Prophetam Dominus dicat: Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra." Et S. Hieronymus, ad Celantiam: "Quid, ait, prodest tenuari abstinentia corpus, si animus intumescat superbia? Quam laudem merebitur de pallore jejunii, si invidia lividi simus? Quid virtutis habet, vinum non bibere, et ira atque odio inebriari?" num et vitiorum, putantque se beatos, si suos affectus sequi, si id quod lubet exsequi, si quod optant assequi possint, suis cupidinibus indulgent, easque instar pecorum explent. Quocirca jure Plato in Critone damnat illam vulgi precationem: "Deus det tibi quae velis: Imo nunquam det, inquit, sed faciat, ut velis quod ipse vult. Haec enim est pura religio, si sic te religes Deo." Quare merito exclamat hic S. Bernardus serm. 74 In Cant.: "Grande malum propria voluntas, quae fit ut bona tua (jejunia) tibi bona non sint. Oportet proinde extra lilia fiant qui hujusmodi sunt, quia nihil omnino, quod propria inquinatum sit voluntate, gustabit is qui pascitur inter lilia."
58:4
UT AUDIATUR IN EXCELSO CLAMOR. — Qui alte a jejunantibus, simulque plangentibus tollebatur, ait S. Hieronymus; quia hi tollebant eum, non ex cordis dolore et contritione, sed ex ostentatione et vana gloria. Secundo, "ut audiatur clamor," id est preces vestrae, q. d. So that God in heaven may hear your cries and prayers. So St. Thomas, Hugo and Sanchez.
58:5
Arias contendit pro circulum legendum esse cirpum vel scirpum (cujus variae sunt species: una asphodelus dicta, quae Hispanis dicitur gamon, quod per metathesin videtur esse idem cum Hebraeo agmon), puta juncum: hunc enim significat Hebraeum agmon. Verum omnes codices legunt circulum, itaque vertunt Septuaginta et ipse Arias, itaque vertunt Job XL, 21. Licet enim agmon proprie significet juncum, significat tamen et circulum: juncus enim facile flectitur in circulum, ex eoque fiunt circuli. Denique, si lubet, circulum hic junceum accipe. Unde Syrus vertit, ut incurvet collum suum sicut tortile; Arabicus, sicut id quod inclinatur. ET SACCUM (id est cilicium), ET CINEREM STERNERE? — With these, as symbols of penance, they adorned their fasting, as I said at verse 3.
58:6
6. NONNE HOC EST MAGIS JEJUNIUM, QUOD ELEGI? (Here He assigns the conditions of the fasting pleasing to Him. The first condition is): DISSOLVE COLLIGATIONES IMPIETATIS (id est dissolve the obligations and agreements of usury, and other unjust and impious contracts, by which you have violently oppressed and exhausted others, especially the poor): SOLVE FASCICULOS DEPRIMENTES. — Id est relaxa, condona, conscinde, vel combure fasciculos syngrapharum, violentarum cautionum; puta chirographa obligationum de solvendis usuris aliisque iniquis contractibus, quibus proximum et fratrem tuum, quasi jugo deprimis et opprimis. Ita Septuaginta qui vertunt: Dissolve obligationes violentarum cautionum, dimitte contractos in remissione, et omnem scripturam iniquam conscinde. Et S. Cyprianus, ad Quirin. cap. 1, qui sic vertit: Solve omnem nodum injustitiae, resolve suffocationes impotentium commerciorum. Pro deprimentes hebraice est mota, id est mutationis, id est fasciculos et onera fratribus imposita, adeo gravia ut illos inter eundum nutare et vacillare cogant. Ita Vatablus. Secundo, Forerius "fasciculos," inquit, metaphorice vocat fenora, quae dum debitores non sunt solvendo, in dies augescunt, et in fasces excrescunt, quos non possunt ferre; vel certe servitia et operas, quas illis injungebant interim dum non solverent. Tropologice S. Clemens, lib. II Constit. Apost. cap. LIII, haec recte refert ad remissionem injuriarum: "Si, inquit, christianus esse vis, sequere legem Domini, dissolve omne vinculum iniquitatis: in te enim posuit Dominus potestatem remittendi peccata in te commissa, etc. At tu injuriae memor es, et inimicitiam retines, et in judicium venis, et iracundiam observas, et precibus tuis obsistis." DIMITTE EOS QUI CONFRACTI SUNT. — Id est, ut Forerius vertit, qui conquassati sunt; Vatablus, qui oppressi sunt tum paupertate, et aere alieno, ut foro cedere coguntur, quos chismados Hispani fractos vocant: tum duritie et servitute, aut carcere creditorum: hos enim vult liberos dimitti, adeoque si non sunt solvendo, debitum eis condonari. Ita Plato docet evidentissimum "signum viri optimi esse, si quis sit lenis in suos, et eos, in quos habet imperium." Nam si in alienos, qui te referire possunt, sis lenis, mirandum non est. Mystice S. Ambrosius, Chrysostomus, Justinus, Basilius, Hilarion, et ex iis Leo Castrius, q. d. Dissolve chirographa (id est quaelibet peccata), quibus te daemoni obligasti. Audi S. Hilarionem in Ps. CXVIII: "Solve omne vinculum, et omnem nodum iniquitatis. Nam si a praeceptis Dei declinaveris, et his obligationibus peccatorum te colligaveris, abduceris in poenas aeternas cum operantibus iniquitatem." Et S. Basilius in Asceticis, cap. IV: "Solve, ait, animi infirmitates, et peccatorum insolubilia vincula, quae fecisti cum patre peccati diabolo."
58:7
7. FRANGE ESURIENTI PANEM TUUM. — Haec est secunda conditio, quam Deus in jejunio, ut sibi placeat, requirit; scilicet, ut condiatur pietate et eleemosyna, inquit S. Gregorius hom. 16 in Evangel., et quod subtrahitur ventri, detur pauperi; ut scilicet esurienti detur panis, peregrino hospitium, nudo vestis. Hoc ergo, ait S. Gregorius, "quod tibi subtrahis, alteri largire, ut unde tua caro affligitur, inde egentis proximi caro reparetur. Sibi enim quisque jejunat, si ea, quae sibi ad tempus subtrahit, non pauperibus tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit." Urget S. Augustinus, serm. 62 de Tempore, ut frange, indeque probat, quod nemo licet pauper ab eleemosyna se excusare possit: "Non dixit, inquit, ut integrum panem daret, cum forte pauper ille alium non haberet; sed: Frange, inquit, hoc est dicere: Etiamsi tanta paupertas tibi est, ut non habeas nisi unum panem, ex ipso tamen frange, et pauperi tribue." Vide eumdem, serm. 50 et serm. 172, ubi ait: "Imple miserationis officia, et sanctificasti jejunia. Sagina pauperum viscera, et anima tua muneribus sanctitatis pinguescet. Vesti nudum, et tua peccata contecta sunt. Peregrinum hospitio tuo contende suscipere, ut et te Deus in coelorum regna suscipiat." Vide et exempla, quae recensui Ezech. XVIII, 7. ET CARNEM TUAM NE DESPEXERIS. — Id est, ut Septuaginta vertunt, et domesticos seminis tui ne despexeris. Nota hebraismum: caro enim vocatur propinquus, consanguineus, tum proprie, qui affinis est; tum communiter, qui homo est; praesertim ejusdem gentis et fidei, v. g. Israelita. Hisce enim omnibus, si egeant, jubet eleemosynam praestari. Et hi omnes in Adamo nobis propinqui et cognati sunt.
58:8
8. TUNC ERUMPET QUASI MANE (Hebraice cassachar, id est sicut aurora) LUMEN TUUM. — Assignat hic Deus misericordiae et eleemosynae praemia. Primum est lumen, per quod recte Forerius et Sanchez accipiunt prosperitatem et felicitatem. Hujus enim symbolum est lux; sicut nox et tenebrae, adversitatis et calamitatis, q. d. Tunc incipies e mediis calamitatum tenebris, v. g. e captivitate Babylonica in lucem libertatis, laetitiae et felicitatis emergere. Sicut enim immisericordia et inhumanitas diem terris aufert, tempestates concitat, et totam mundi machinam conturbat, vobisque, o Judaei, tenebras captivitatis et carceris induxit; ita ex adverso, misericordia diem, lucem et pacem orbi affert, vobisque reditum ex exilio, hilaritatem, et bona omnia restituet. Addit Sanchez eleemosynam in hora mortis, quae caliginosa est, moesta et anxia, afferre spem salutis, esseque quasi "stellam matutinam," Apocal. II, 28, id est luciferum, qui solis adventum praeit et annuntiat: ita enim et eleemosyna moribundum excitat, eique instantis gloriae beatificae lumen ostentat, et praelibandum offert. Nota: Pro erumpet hebraice est iibbaqa, id est findetur, vel scindetur: uti sol in aurora radiis suis findens nubes, in lucem quasi fissam et sparsam erumpit. Urget hoc S. Chrysostomus, homil. 55 in cap. XVI Matth., indeque docet misericordiam a Deo misericordi esse paratissimam. "Non dixit, inquit: Apparebit tibi lux, sed, scindetur, ut velocitatem et copiam dantis exprimeret; ut intelligamus valde cupidum esse nostrae salutis, quodque muneribus plenus, ex largiendi festinatione quasi prorumpat, cum nihil sit quod inaestimabile Dei desiderium possit prohibere. Quibus omnibus infinitam bonorum copiam nobis paratam esse ostendit. Matutinum lumen, subitum et repentinum significat, antequam cogites te beandum, ut quod matutino tempore, antequam exspectes, te excipiunt bona." ET SANITAS TUA CITIUS ORIETUR. — Primo, pro sanitas Forerius vertit, curatio, q. d. In Babylone captivus es, o Israel, ibique penuria, squalore, moerore, aliisque aerumnis conficeris, aegrotas et consumeris. Accipe remedium et pharmacum praestantissimum, misericordiam: haec te omnesque tuos dolores et infirmitates curabit. Tua enim misericordia, Dei in te misericordiam, quae te sanet, provocabit. Unde Septuaginta pro sanitas, vertunt ἰάματα, id est medicamenta vel emplastra. S. Hieronymus Hebraeum arucha in Comment., hic et alibi vertit, cicatricem; Vatablus, diuturnitatem. Eleemosyna ergo est emplastrum efficacissimum, quod omnibus plagis et morbis, tam corporis quam animi cicatricem et sanitatem inducit, affertque misericordi longaevitatem, ut sit diuturnae vitae. Sic de sapientia dicitur, Sapient. cap. VI, 26: "Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum." Et de sobrietate, Eccli. XXXI, 37: "Sanitas est animae et corpori sobrius potus." Secundo, "lumen" et "sanitas" spiritaliter hic accipi possunt, q. d. "Tunc erumpet," id est tunc e coelo infundetur tibi gratia, per quam justificaberis atque illuminaberis in intellectu, ut scias quid bonum, quid malum; quae via ad salutem ducat; "et sanitas orietur" in voluntate, sanaberis enim a pravis affectibus et cupiditatibus. Simili enim tropo de timore Dei dicitur, Proverb. III, 8, quod timor hic "sanitas erit umbilico tuo, et irrigatio ossium tuorum." Hoc est, si timeas Deum, totum corpus tuum sanum erit. Corporis enim sanitas maxime pendet ex sanitate, tum teneriorum partium, scilicet vitalium, ut cordis, hepatis, splenis, quae sunt juxta umbilicum, et ipsius etiam umbilici, qui superiora membra cum inferioribus connectit, et per quem foetus in utero a matre alimentum sugit, et alitur; tum etiam duriorum, scilicet ossium, quae sunt quasi bases et columnae nostrae domus et microcosmi. Ossium autem sanitas, medullae pinguedine fovetur et irrigatur; eaque deficiente ossa arescunt; unde sequitur tabes et corruptio hominis. Est metaphora, significans totam animam, omnesque ejus partes nobiles et ignobiles, debiles et fortes, v. g. appetitum qui est quasi umbilicus, et rationem quae est quasi ossa, per timorem Dei sanas fore. Ita Jansenius et Cajetanus, ibid. Anagogice S. Chrysostomus, homil. 4 in epist. ad Philippenses: "Oleum hoc, inquit, eleemosynae magnam in futuro tibi lucem et claritatem largietur;" ac consequenter sanitatem aeternam et immortalitatem. Denique Chrysostomus, homil. 53 in XVI Matth., S. Augustinus, serm. 172 De Tempore; S. Cyprianus, serm. De Eleemosyn.; Tertullianus, lib. De Resurrectione carnis, cap. XXVII, pro iamata, id est sanitates, vel medicamenta, legunt, imatia, id est vestimenta, per quae intelligunt corpora. Haec enim sunt quasi vestimenta animae, q. d. Corpora hic per jejunium attrita et exhausta, Deus in resurrectione reformabit et renovabit; sicuti veteri vestimento detrito, novum surrogatur et induitur. Audi Tertullianum: Vestem "non subsericam, nec pallium, sed carnem volens accipi, ortum carnis resurrecturae de mortis occasu praedicavit." Hic sensus apposite respondet ei quod praecessit: "Cum videris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris." Hoc sensu, q. d. Si nudum vestias, Deus quoque nudam carnem tuam, in resurrectione, vestiet stola gloriae. Verum ex Hebraeo et Latino liquet in Septuaginta, legendum esse iamata, non imatia, quanquam Hebraeum arucha, quod proprie significat longitudinem, pro longa veste accipi posset. ET ANTEIBIT FACIEM TUAM JUSTITIA TUA. — Primo, "justitia," id est misericordia. Sic enim capitur "justitia," Dan. IV, 24, in Hebraeo, Psalm. CXI, 9, Actor. X, 35, et alibi, q. d. Si sis in tenebris peccati aut captivitatis, vel calamitatis, praesertim mortis, eleemosyna, quasi fax viam tibi praeibit, et inde te educet; in morte vero apud judicem Christum tutabitur, et in coelum perducet, omnes obices removens, et omnia plana reddens. Hoc est quod ait Tobias cap. IV, vers. 11: "Eleemosyna ab omni peccato et a morte liberat, et non patietur animam ire in tenebras." Unde sequitur: ET GLORIA DOMINI COLLIGET TE. — "Gloria," id est gloriosa liberatio e periculo, vel captivitate, v. g. Babylonica. Rursum, ipse Dominus gloriosa sua gloria coelesti te colliget, proteget, suscipiet, et ut Septuaginta, circumdabit, ac beabit, dicens: "Intra in gaudium Domini tui." Ita Vatablus, Sanchez et alii. Alludit ad Mosen, qui, cum Judaei rebelles vellent eum lapidare, fugit ad tabernaculum, ibique gloria Domini per nubem apparente protectus est. Audi S. Chrysostomum, homil. 32 in epist. ad Hebr.: "Eleemosyna, inquit, vincula peccatorum dissolvit, fugat tenebras, exstinguit ignem, mortificat vermem, expellit stridorem dentium. Huic cum multa fiducia portae coeli aperiuntur, et veluti regina intrante, nullus janitorum, nullus custodum qui portis assistunt, audet dicere: Quae tu es? vel unde? sed omnes eam e regione suscipiunt: sic etiam misericordia; regina namque est, vere regina similes faciens homines Deo." Sicut ergo immisericordes et crudeles omnium injuriae expositi sunt, ut singulis gressibus timere debeant ruinam, quia praecedit eos iniquitas sua et odium, quo Deus eos prosequitur; ita e contrario misericordes nullam timent injuriam aut vim, quia praecedit eos sua eleemosyna, et Dei gratia. Vide quae dixi de eleemosyna, Deuter. XIV et XV.
58:9
SI ABSTULERIS DE MEDIO TUI CATENAM. — Catena haec est onus, et fasciculi deprimentes (puta usura, et iniqui contractus, servitutes et onera divitum, quibus ipsi alios pauperes quasi vinciebant et opprimebant), de quibus vers. 6. Nam omnibus hisce locis in Hebraeo est eadem vox mota. Ita S. Cyrillus, Vatablus, Forerius et alii. Vide Jeremiae cap. XXVII et XXVIII. Mystice, S. Hieronymus per catenam intelligit peccata. Haec enim sunt quasi vincula ferrea, quae vinciunt animam, vinctamque tradunt et mancipant daemoni. Tertio, S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas in extensione digiti, putant significari irrisionem et subsannationem. Itaque vetari hic ne proximo detrahas, et singulos quasi digito notes. Unde Chaldaeus vertit: Si desieris annuere digito. Ita etiamnum plebeii suos irrident, dum duos digitos in aliquem extendendo, quasi cornua ei affigunt, significantque eum esse cornutum, aut uxorem ejus alios habere amasios. Ita et Diogenes Cynicus, teste Laertio, protendens digitum medium in Demosthenem, insimulavit eum turpitudinis. Olim enim medius digitus infamis fuit, eoque ostendi grave erat probrum: illo enim significabant hominem esse mollem et effeminatum: inde digitus hic vocatus est impudicus, de quo Martialis, lib. II: "Ostendit digitum, sed impudicum," puta medium. Ex adverso ostendi digito secundo, qui dicitur index, laudabile erat et honorificum. Ita Delrio, adagio 801, ex Cicerone, Persio et aliis. Sic de procaci et illice femina dicitur: "Digito loquitur." Democritus vero apud Juvenalem, Satyr. 10, digito indicabat restem et furcam: Cum Fortunae ipse minaci mandaret laqueum, mediumque ostenderet unguem. ET LOQUI QUOD NON PRODEST. — Hebraice aven, id est iniquitatem, puta lites, rixas, oppressiones pauperum, sannas et convicia. Unde Septuaginta vertunt, murmura.
58:10
10. CUM EFFUDERIS ESURIENTI ANIMAM TUAM. — Hoc est viscera misericordiae, puta intimos affectus compassionis, condolendo, miserendo, et miseriae ejus copiose et largiter succurrendo. Hoc enim notat to effuderis. Septuaginta vertunt: Si dederis esurienti panem ex anima tua, id est ex sincero totoque affectu animae tuae: Deus enim magis animum dantis, quam datum ipsum respicit. "Deus, inquit S. Gregorius, XXII Moral. XII, non pensat datum, sed affectum." ET ANIMAM AFFLICTAM (fame, nuditate, moerore) REPLEVERIS — cibo, veste, consolatione et laetitia.
58:11
Nota: Pro splendoribus hebraice est betsach sachot, id est claritate claritatum, vel splendore splendorum, vel serenitate serenitatum, vel siccitate siccitatum, vel ardore ardorum, id est summo ardore, siccitate et splendore. His enim implet mentem misericordium et sanctorum SS. Trinitas, cum ad eas venit habitatura. Est enim ipsa ignis consumens concupiscentiam, et quidquid in nobis aqueum est, terrenum et mortale. Denique Chaldaeus, Pagninus, Vatablus et Sanchez vertunt, implebit in siccitate siccitatum, id est in summa sterilitate et fame, "animam tuam." Cum enim aliorum segetes sterilescunt, misericordium agri a Deo fecundantur. Hoc enim promisit, Proverb. III, 9: "De primitiis omnium frugum tuarum da pauperibus, et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt." Et cap. XXVIII, vers. 27: "Qui dat pauperi, non indigebit: qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam." ET OSSA TUA LIBERABIT. — Vatablus vertit, ossa tua saginabit, id est implebit medulla. Hac enim ossa, antea fame sicca et arida, irrigantur, vegetantur, saginantur, crescunt et roborantur. Unde Septuaginta vertunt, ossa tua pinguescent. Per ossa, synecdochice intelligit omnia membra: horum enim fulcrum et sustentamina sunt ossa. Hinc "ossa" symbolice significant robur et fortitudinem, q. d. Tua ossa, tua membra, tuum robur, in calamitate, v. g. Babylonica, captiva, contrita et emaciata Deus liberabit, roborabit et impinguabit. Mystice, idem faciet ossibus, id est soliditati et potentiis animae: has enim ab omni peccati et vitiorum tabe liberabit, et gratia et consolatione sua pinguefaciet. Ita Procopius, Cyrillus et Castrius. Hi enim per ossa accipiunt animae potentias. Symbolice, "ossa" animi sunt virtutes: hae enim animum roborant et fulciunt, uti ossa corpus. Hae fiunt quasi captivae, cum per peccatum, perdita Dei gratia et charitate, amittunt suum quasi spiritum et vitam, ac statum supernaturalem, ut jam non Deo, sed daemoni serviant: has liberat Deus, cum excusso per peccati remissionem et gratiam daemonis jugo, charitatem eis restituit, qua rursus Deo vivere, eique in sanctitate et laetitia servire incipiant. Ita Sanchez. Anagogice, ex Septuaginta qui vertunt: Ossa tua sicut herba orientur et reflorescent, et haereditabunt generationem generationum; S. Cyrillus et Procopius haec accipiunt de gloriosa resurrectione corporum misericordium et beatorum, ad beatam immortalitatem. Quocirca considera, primo, viriditatem; secundo, proceritatem; tertio, fertilitatem; quarto, varietatem; quinto, aquarum copiam; sexto, omnigenam amoenitatem et pulchritudinem horti irrigui, v. g. paradisi terrestris; eaque ad hominis misericordis corpus, opes et animum transfer, et videbis quam felix ejus sit sors. Huc facit apologus de agro maxime frugifero, qui non septus, nec conclusus, tam herum quam quosvis alios abunde alebat et saturabat: at postquam is in manus heri avari qui sepe ei circumdata alios exclusit, devenit, non nisi hero sufficientes fructus protulit. Miratus est herus, consulensque oraculum, audivit: "Uni servit ager tibi nunc, cur tanta requiris?" Similiter, si quis aquas fontis muro includat, non emanant aquae, sed furtim alio se proripiunt; ita et tibi, tuisque bonis continget, si avare ea serves, et in arca concludas. Opes ergo avarorum fallaces sunt et mendaces, misericordium vero fideles et constantes. Ita Forerius.
58:12
12. ET AEDIFICABUNTUR IN TE (vel a te) DESERTA SAECULORUM. — Puta domus, vel urbes et provinciae tuae a multis saeculis desertae, tum domibus, tum habitatoribus, itaque quasi emortuae: nam incolae et domus sunt quasi sanguis et vita civitatum et regionum. Jam primo, Hebraei, testibus S. Hieronymo, S. Thoma, Vatablo et Forerio, haec referunt ad Judaeae et Hierosolymae a 70 annis desolatae restaurationem per Zorobabel. Addit Sanchez, "fundamenta generationis et generationis" vocari Jerusalem, quia ipsa ante multas generationes fundata fuit, aetate Melchisedech. Hic sensus frigidior est; ad eum tamen alludit Propheta, eumque quasi historicum praesupponit. Verum sub eo, quasi typo, secundo, altius quid de Ecclesia Christi spectat; ad illam enim avolat, juxta Can. IV, praesertim quia a cap. XL ad finem libri, fere agit de Christo et Ecclesia, q. d. O fideles, o Ecclesia, si operibus misericordiae te dedas, pietas, fides et sanctitas priscorum patrum, jamdiu collapsa, in te restaurabuntur, quasi "fundamenta generationis et generationis;" id est, ut Septuaginta, diutissime, imo in aeternum in coelis duratura: o Christe, o Apostoli, o Christiani, si fueritis viri misericordiae (uti scio vos fore) Ecclesiam veterem, id est Synagogam, collapsam restituetis, facietisque ut in ea redeant et reflorescant fides Abrahae, spes Isaaci, charitas Jacobi, innocentia Abelis, castitas Josephi, mansuetudo Mosis, fortitudo Davidis, patientia Job, etc., quae virtutes jam pridem abolitae, et e mundo ablatae videbantur. Ita S. Hieronymus, Hugo et alii. Huc pertinet expositio Procopii et S. Augustini in Psalm. CX et CXI, qui per deserta saeculorum accipiunt ruinam hominum in primo parente Adamo, cujus peccato omnia nostra bona facta sunt ruinosa, ac ceciderunt. Unde Procopius: "Animae tuae, inquit, ruinae in Adamo factae instaurabuntur, et disciplina coelesti reficientur; aedificabis teipsum dogmatibus coelestibus; Christo tanquam muro te sepies," ut scilicet fias templum Dei. Loquitur enim Isaias, tam de anima, quam de Ecclesia, quasi de urbe vel templo olim vastato, nunc restaurato et munito. Itaque licet proprie loquatur de Synagogae et Ecclesiae restauratione, tamen consequenter loquitur etiam de reparatione animae cujusque: per hanc enim illa fit. Multo magis loquitur de institutione, vel reformatione statuum et Ordinum, tum Ecclesiasticorum, tum Religiosorum: hi enim sunt fulcra et bases Ecclesiae. Tales ergo Ecclesiae et Religionis aedificatores fuerunt S. Basilius, S. Benedictus, S. Bernardus, S. Antonius, S. Dominicus, S. Franciscus; de quo proinde narrat S. Bonaventura cum Ordinis sui confirmationem ab Innocentio III Pontifice petiisset, illeque eum primo rejecisset; tandem tamen benigne eum excepisse, et Ordinem confirmasse, eo quod in somnis sibi ille, quem repulerat, collabentem Lateranensem basilicam sustinere visus fuisset. Ita S. Franciscus de Paula, institutor Ordinis Minimorum, parvam ecclesiam aedificaturus, jussus est in somnis illam multo grandiorem aedificare, quod Ordinem suum late propagaturus, per eumque Ecclesiam restauraturus esset. Tales fuerunt singulis fere saeculis, vel institutores, vel reformatores Religionum, quos Deus pro sua provida misericordia tam Ecclesiae, quam Religionibus ipsis excitavit, ut eas pristino nitori ac fervori restituerent. Ubi nota Deum excitasse ad hoc tales viros, qui erant magnae misericordiae et charitatis. Tales enim requiruntur ad hoc opus, qui nimirum tangantur intima compassione ruentis disciplinae, labentis Religionis, et pereuntium animarum. Haec enim compassio parit in eis ingentem zelum reformationis, qui ad hoc opus, quasi dux praeeat, omnesque contradictiones, obices et difficultates constanter superet. Hinc S. Petrus, antequam audiret a Christo: "Pasce oves meas," ter ab eo rogatus fuit: "Simon Joannis, diligis me plus his?" Joan. cap. XXI, 15. Ulterius hoc extendit Thomas Bozius, tom. II De Notis Ecclesiae, signo 88, ad urbes et ecclesias a Christianis aedificatas in locis antea desertis. Docet enim ibidem, terras antea inhabitabiles, per Christianismum factas esse habitabiles et populosas. Ita Germaniam, quae jam Christiana tot tantasque habet urbes, ante Christum incultam, et multis locis desertam fuisse, ostendit ex Tacito, Strabone, Seneca et Herodiano. Idem docet de Britannia, scilicet eam ne centesimam quidem urbium et agrorum et fructuum eorum, quos jamhabet, partem habuisse in Paganismo. Idem docet de Polonia, Prussia, Livonia, Lithuania, Dania, Norvegia, Suecia, Gothia, Hibernia, insulis Terceriis, Canariis, Indiis tam Occidentalibus quam Orientalibus. Vide eumdem, signo 73, in fine, lib. XV, ubi inter alia sub finem hoc addit: "Quin Indiarum latissimis plagis datum est, ut liberentur a maximis tempestatibus, ac terrae motibus per Eucharistiam, in templis earum Christi cultu stabilito excitatis conservatam: quod Gonzalus Ovetensis, cap. X Hist. gener., et Lopesius, lib. III, cap. VI, testantur." Hujus mutationis causa est duplex: Prior, Dei favor et benedictio; posterior, quod fides christiana, non tantum spiritum, sed et rationem, politiam et naturam humanam expoliat, faciatque homines sagaces, industrios, laboriosos, aeque ac sociales, civiles et humanos, ut civitates et respublicas excitent, agros colant, artes mechanicas exerceant, etc. Sicut ergo in Paradiso, ob Adae fidem et innocentiam, Deus benedixit ei totique terrae; ita et eidem benedixit, ob secundi Adae, puta Christi et Christianorum sanctimoniam. Hoc ipsum praedixit Sibylla apud Lactantium, lib. VII, dum ita canit: Et tunc sane gaudium magnum Deus hominibus dabit: Etenim tellus, et arbores, et innumera pecora terrae Dabunt fructum verum hominibus, Vini et mellis dulcissimi, et candidi lactis, Et frumenti, quod est hominibus optimum omnium. Et apud Virgilium, ecloga IV: Molli paulatim flavescet campus arista, Incultisque rubens pendebit sentibus uva, Et durae quercus sudabunt roscida mella. Anagogice, "fundamenta saeculorum" sunt domus et sedes coelestes, e quibus ceciderunt olim angeli, factique sunt daemones. Has enim eorum ruinas, a tot saeculis desertas et vacuas replebunt et sarcient eleemosynarii virique sancti. Ita Sanchez. ET VOCABERIS AEDIFICATOR SEPIUM, AVERTENS SEMITAS IN QUIETEM. — "Vocaberis," id est eris, ut jure ita vocari possis. Historice alludit et significat muros Hierosolymae (haec enim vocatur saepe vinea, cujus muri sunt sepes) a Chaldaeis interruptos, ita ut semitae per illos in urbem omnibus etiam bestiis et hominibus paterent, a Nehemia et aliis esse restauratos; ita ut semitis occlusis, urbs jam ab hoste foret tuta, degeretque in quiete. Unde Forerius et Vatablus vertunt: Vocaberis obstructor rupturae, vel sepiens fracturam, vel ruinae instaurator, restituens semitas (quae ad muri rupturam ducebant) quieti. Qui enim resarcit ruinas, avertit semitas, quae ad ruinas et rupturas ducebant; itaque tam semitas quam cives et incolas restituit quieti: facit enim ne quis, praesertim hostis, semitas eas calcet et cives invadat. Rursum, per quietem hanc, significat obstructiones has semper duraturas, neque fore similes illis, quas vinitores faciunt in vinetis, et coloni in agris. Has enim viatores rursus diruunt, et per easdem semitas iter conficiunt. Ita Forerius: "Avertens" ergo "semitas in quietem," idem est quod occlusor et dissipator semitarum, per quas subibant bestiae et hostes vastantes vineas et domos, ideoque auctor quietis. Possent quoque cum Sanchez haec proprie accipi de vinetis Judaeae, quorum sepes disjectae a Chaldaeis, restauratae sunt a Judaeis Babylone redeuntibus. Verum parabolice, sub vinetis Judaeae et Jerusalem, intelligit vineta, id est Ecclesias Christi, q. d. Eris et vocaberis aedificator sepium, id est sepiens et muniens Ecclesiam, obstruensque aditus, per quos daemon et vitia irrumpebant; itaque faciens ne unitas aut disciplina Ecclesiae laxetur, atque antiquam fidei simplicitatem et integritatem, quasi murum restituens. Ita ex S. Ambrosio Castrius et Procopius, qui per sepes has doctrinam coelestem et timorem Dei accipiunt. Hic enim compressa et occlusa inquieta superbia, gula, invidia, omnique concupiscentia, Ecclesiam ejusque fideles restituit quieti. Quocirca aedificator sepium debet esse Praelatus et concionator, qui populi conscientias sepire debent spinis minarum mortis, judicii et gehennae, ait Haymo. Peccator enim est quasi via communis, per quam ira, libido, crapula, omniaque vitia quasi bestiae impune transeunt et grassantur, ait S. Cyrillus, quia caret hac sepe. Tales aedificatores sepium fuerunt et sunt restauratores Religiosae disciplinae, et nominatim clausurae. Haec enim, ut docent Concilium Tridentinum ipsaque experientia, est seps et murus Religionis, adeo ut, si quis collapsam disciplinam in aliquo monasterio aut collegio restituere velit, ante omnia clausuram et silentium restituere debeat. His enim restitutis, facile reliqua restaurabuntur. Talis aedificator sepium fuit S. Romualdus, qui anno aetatis vigesimo Ordinem S. Benedicti amplexus, inde Anachoreta factus, Ordinem Camaldulensium instituit, in eoque pene centum annos transegit: mortuus est enim anno aetatis 120, a nativitate Christi 1027. Hisce annis mira sua asperitate, solitudine, oratione et sanctitate ac zelo, ut non tam homo terrenus, quam angelus coelestis videretur; monasteria S. Benedicti in Italia et Gallia reformavit, plurima nova aedificavit, multa sui Ordinis fundavit, eremos Eremitis implevit; adeo ut Petrus Urseolus Venetiarum Dux, plurimique alii nobilissimi viri, ad eum certatim accurrerent, et vitam monasticam aut eremiticam amplecterentur: ita ut totus mundus ejus virtutum radiis illustrari et renovari, aureumque saeculum agere videretur, uti B. Petrus Damianus Cardinalis, ejus assecla et familiaris, in ejus Vita enarrat. Porro, quam hi Deo sint accepti, quamque eos amet et tuetur, miraculis saepe declaravit. Unum et perillustre refert S. Petrus Venerabilis, qui floruit anno Christi 1100, lib. I Mirac. cap. XXII: Moniales, ait, Marciniacenses, claustro salutiori conclusae, et (ut sic dicam) vitali obrutae sepultura, pro praesenti coarctatione sempiternam latitudinem: pro sepulcro beatam resurrectionem exspectant. Unde potius mori, quam egredi, ante occumbere, quam limen designati ostii transgredi elegerunt. Quod tunc apparuit, quando in circumpositis villae domibus, casu quodam tempore ignis exarsit. Cum enim Hugo Archiepiscopus Lugdunensis eis suaderet, imo praeciperet ex obedientia, ut exirent, neque sinerent se concremari; una ex eis maximae nobilitatis et conversationis, Guisla nomine, quam et ipse multoties vidi, spiritu et fide succensa, respondit: "Nos, Pater, timor Dei et praeceptum Abbatis nostri, ut ignem aeternum evadere possemus, intra hos quos cernis limites, usque ad mortem permansuras inclusit. Unde nullo pacto fieri potest, ut aliqua necessitate praefixos nobis poenitentiae terminos, saltem pedis passu transgrediamur; nisi ab illo, qui in nomine Domini in hoc nos inclusit loco, solvamur. Noli ergo, domine, si placet, hoc injungere quod nobis agere non licet; sed sicut nos ignem praecipis fugere, ita magis igni, ut a nobis fugiat, virtute Christi Domini nostri armatus injunge." Ad quam mulieris fidem stupefactus Archiepiscopus, ac subito et ipse fide repletus, foras exiit, et flammas intuens, ac lacrymis ora perfusus, ait: "In nomine Domini, et per meritum fidei hujus, quae nunc locuta est, mulieris, recede, ignis pestifer, ab ancillarum Dei habitaculis, nec damna aliqua ultra inferre praesumas." His a Pontifice verbis prolatis (sicut mihi testificati sunt, qui viderunt), repente immensitas flammarum, invisibili virtute repressa, velut ferreo muro obstante, ultra procedere non potuit. S. Martinus, Episcopus Turonensis, ut habet Severus Sulpitius, Dialog. II De Vita ejus, cap. XIII, cum aliquando transiret juxta agellum cujusdam virginis, in quo jam plures annos pudica, et ab omnium virorum oculis remota degerat, audita illius fide et virtute, divertit ut tam illustris meriti puellam religioso officio honoraret. Verum illa fortissimi vincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxavit. Ita vir beatus, accepta per aliquam feminam excusatione laudabili, ab illius foribus, quae se videndam salutandamque non dederat, laetus abscessit. O virginem gloriosam, quae ne a tanto quidem viro passa est videri! Episcopus autem repulsam illam, non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum excusatione virtutem, inusitatum in his duntaxat regionibus laudabat exemplum. Hucusque Sulpitius. Violantes, Aragoniae regina, ut refert Petrus Rauzanus in Vita S. Vincentii, lib. II, cap. IX, Joannis regis uxor, quadam feminea cupiditate permota, affectabat ingredi viri Dei cellulam, ut videlicet videre posset qualis esset locus in quo orabat, qualis lectulus ubi quiescebat. Cumque hoc a beato viro impetrare non posset (nefas namque ei videbatur, ut feminae servorum Dei cellas ingrederentur); illa indignans, cellulae ostium violenter aperiri jussit. Moxque ingrediens loca quae videre cupiebat, vidit quidem, sed virum Dei, qui intus erat, nec ipsa, nec illi qui eam comitabantur, videre potuerunt. Illa igitur a Fratribus, quos in cella reperit, sciscitatur, ubinam beatus Vincentius esset. Respondent illi quod ante oculos haberet: ac dicunt se plurimum admirari, quod eum non videret, cum ipse in loco patulo esset, unde ab omnibus videri posset. Postquam haec reginae dixerunt, ad virum Dei Vincentium conversi: "Quid causae est, inquiunt, Pater optime, quod reginae ad te venienti non assurgis? nec eam alloqueris?" At ille: "Nescitis, inquit, filii mei, nunquam a nobis fuisse permissum, ut feminae in cellas nostras introducerentur? et quamvis haec regina sit, tamen eam ingredi non permisi, ne fiam personarum acceptor. Et quoniam violentiam hanc fecit, ut, me invito, ingredi ausa sit; ideo quamdiu hoc in loco commorabitur, divino miraculo fiet, quod ejus oculi tenebuntur, ut quamvis coram habeat, me nunquam tamen videre possit." Haec audiens regina, statim egreditur: Vincentius autem secutus est eam. Quem illa videns, ante eum mirum in modum humiliata est, ac pro commisso veniam petiit. Cui dixit B. Vincentius: "Nisi per muliebrem ignorantiam peccavisses, certe non impune tantam violentiam mihi fecisses; ultor enim est Deus injuriarum, quae servis ejus inferuntur. Amodo igitur cave, ne quid ejusmodi committas in servos Dei." Post multos vero inter se sermones regina discessit. S. Fiacrius Hibernus, ut habet ejus Vita 24 augusti, vivens in monasterio a se exstructo, ob illustre miraculum a se perpetratum, a femina monasterium visitante magiae accusatus, oravit: "Ne deinceps loci limina immunis intret femina." Quare illo ex tempore, muliebre genus monasterii aditu, quod B. Virgini dicatum erat, vis quaedam divina prohibuit, nullaque femina intulit pedem impune. Nam matrona quaedam dives, quae ancillam, experiendi causa ea quae audierat, in monasterium sua manu compulerat, altero privata oculo est, incolumi serva, quae vim alienam, heraeque impulsum repellere nequivisset. Similis vindicta persecuta est feminam audenter ingredientem monasterium S. Carilephi, uti refertur in ejus Vita. Hi ergo sunt aedificatores sepium et avertentes semitam in quietem; hi sunt qui Dei iram avertunt, ejusque favorem conciliant. Unde pro aedificator sepium, Aquila vertit: παραφράκτισμα χολής, id est qui se opponit irae Dei saevienti; Symmachus, murum opponens cadenti; "qualis fuit Moses, et Aaron, et Samuel, qui irae Domini restiterunt, et quasi aedificato muro, indignationi ejus posuerunt terminum. Hic convertet semitas in quietem, ut nequaquam Dei ira desaeviat; sed placatus sit eis Dominus, et omnes indignationis semitae conquiescant," ait S. Hieronymus.
58:13
13. SI AVERTERIS A SABBATO PEDEM TUUM. — "A sabbato," id est a sabbati transgressione. Vide Canon. XVII. "Pedem," quia in sabbato longum iter, omneque opus servile, quod pedibus aut manibus fit, erat prohibitum. Mystice, per pedem, significatur affectus et concupiscentia; his enim movetur anima, uti pedibus corpus. ET VOCAVERIS SABBATUM DELICATUM (id est delicate et tenere observandum, vel "delicatum," id est delicias, tum tuas, tum Domini; quod scilicet capiet Deus magnam delectationem (hanc enim significat hebraeum meg) ex religioso sui cultu in sabbato), ET SANCTUM DOMINI GLORIOSUM (quasi dicat: Si vocaveris, aestimaveris et colueris sabbatum, quasi diem sanctum, et gloriae et glorificationi Domini dedicatum. Discamus hinc in sabbato, id est Dominico, non quaerere nostram gloriam, pompose incedendo, et splendide nos vestiendo; sed Dei: hocque nobis sit gloriosum, quod gloria Dei per nos et alios tum celebretur, eamque promovere satagamus. Hoc autem, o fidelis, o Christiane, praestabis), DUM NON FACIS VIAS TUAS (id est actus, mores et vitia consueta) ET NON INVENITUR VOLUNTAS TUA, — ut impleas tuam gulam et concupiscentiam; sed ut totus Deo Deique voluntati cognoscendae, amandae et adimplendae vaces. Hac enim de causa vetuit Deus Judaeis coquere cibos in sabbato, tum ne iis coquendis avocarentur a rebus divinis; tum, ut cibi pridie cocti minus essent suaves et magis insipidi, itaque gulam non irritarent, sed mens, cogitatio et anima tota ferretur in Deum Deique cultum; tum enim voluptates carnis abdicamus, reddimus nos idoneos gustandis voluptatibus coelestibus et divinis. Ita Forerius. Rursum S. Cyrillus: "Submissi, inquit, tractabiles et sequaces mores, tenerum praestant in sabbato otium, et spiritualem sabbatismum." Tenerum ergo, sive delicatum sabbatum vocat, quod a mente tenera, id est flexibili et obedienti, colitur. Hinc Cant. I, 9, sponsae dicitur: "Collum tuum (flexibile et obsequens est) sicut monilia," quae ex auro lentescente fiunt, sequenturque per omnia aurifabri ductum et flexum. Ita Theodoretus, et ex eo Sanchez. Addit S. Cyrillus: "Qui ergo a Deo approbari volunt, fortiter ac juveniliter suam voluntatem oppugnare debent, ut divinam sequantur et impleant."
58:14
14. TUNC DELECTABERIS SUPER DOMINO. — Tria hic praemia sabbatum Deumque colentibus promittit: primum, quod magnam habebunt spiritus delectationem, et, ut Septuaginta, confidentiam in Deo. In Hebraeo, pro delectaberis est eadem vox oneg, quae fuit vers. 13, q. d. Si in sabbato abstraxeris te a deliciis carnis, Deus dabit tibi suas delicias longe majores, scilicet, pro carneis dabit spiritales, pro temporalibus aeternas, pro humanis divinas. Anima enim nostra delectatione carere nequit; sed si unam non habet, aliam quaerit: quocirca Deus huic ejus affectui naturali indulgens, suam ei offert, si terrenam respuat. Id expertus David canebat: "Renuit consolari anima mea; memor fui Dei, et delectatus sum;" et: "Cor meum, et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Gustato enim spiritu, desipit omnis caro." Perinde ut filius regis inter rusticos rustice educatus, si rediens ad aulam, ejus delicias gustet, fastidit omnes delicias rusticanas. ET SUSTOLLAM (Vatablus, equitare te faciam, vel veham) TE SUPER ALTITUDINES TERRAE. — Secundum est hoc praemium. Per altitudines Sanchez accipit ubertatem terrae, Judaeis promissam; terra enim, si excelsa sit, vinetis et fructibus abundat. Unde Septuaginta vertunt: Allevabit super bona terrae. Verum augusta haec Dei verba et promissa altius et augustius quid spectant: nimirum altitudines coelorum, qui sunt terra et sedes, non morientium, sed viventium. Fateor tamen alludi ad illud, quod ait Moses ad Judaeos: "Constituit eum super excelsam terram, ut comederet fructus agrorum, ut sugeret mel de petra, oleumque de saxo durissimo, butyrum," etc., Deuter. XXXII, 13. "Terrae" ergo "altitudines" sunt terra altissima et coelestis, de qua ait S. Hieronymus: "Terra mitium, terraque viventium non est deorsum, sed sursum." Audi S. Gregorium, XXXI Moral. cap. XIX: "Electorum, ait, specimen est, quod per spei certitudinem noverint jam se ad alta pervenisse, quatenus cuncta quae praeterfluunt, sub se esse videant, itaque omne quod in mundo eminet, amore aeternitatis calcent. Hinc est enim quod sequenti se animae per Prophetam Dominus dicit: Sustollam te super altitudines terrae. Quasi quaedam namque inferiora terrae sunt, damna, contumeliae, egestas, abjectio, quae ipsi quoque amatores saeculi, dum per latae viae planitiem ambulant, vitando calcare non cessant. Altitudines autem terrae sunt, lucra rerum, blandimenta subditorum, divitiarum abundantia, honor et sublimitas dignitatum; quae, quisquis per ima adhuc desideria incedit, eo ipso alta aestimat, quo magna putat. At si semel cor in coelestibus figitur, mox quam abjecta sint cernitur quae alta videbantur." Deinde tales comparat aquilis, quae in altis nidificant, qualis fuit S. Paulus, dicens: "Nostra conversatio in coelis est." Vide ibi dicta. Sicut enim uniones licet in mari oriantur, plus tamen cognationis habent cum coelo, cujus colorem, candorem, lucem et pulchritudinem suo modo repraesentant, ut videantur esse coelestes; sic viri justi, qui excelsis animis in terra divina colunt studia et opera, magis a coelo pendent quam a terra, magisque coelestes sunt quam terrestres: quia coeli cives sunt, et terrae hospites ac peregrini. Hinc in coelo, quasi in alto monte constituti, omnia quae hic subtus in terra sunt, quasi exilia despiciunt, atque cum beatis mentibus Deo Deique bonis fruentes, dedignantur terrena aspicere, aut de iis cogitare: perinde ac virgo rusticana, ob speciem electa a rege in sponsam, ejusque mensa et consortio fruens, dedignatur de suo olim rure et rusticis cogitare. Quantum bonum sit haec mentis altitudo, quantumque virtutis sit praemium, etiam Gentiles viderunt, sed eminus et per umbram. Seneca, epist. 27: "Aliquod, ait, bonum mansurum circumspice; nullum autem est, nisi quod animus ex se sibi invenit; sola virtus praestat gaudium perpetuum, securum: etiamsi quid obstat, nubium modo intervenit, quae infra feruntur, nec unquam diem vincunt." Nam, ut idem ait, epist. 58: "Talis est sapientis animus, qualis mundi status super lunam," nimirum, ut ait alter: Perpetuum nulla temeratus nube serenum. "Nam illa pars mundi superior et ordinatior, nec in nubem cogitur, nec in tempestatem impellitur, nec versatur in turbinem, omni tumultu caret. Eodem modo sublimis animus quietus semper, et in statione tranquilla collocatus, modestus, venerabilis et compositus." Hinc, ut idem ait, epist. 120: "Nunquam malis ingemuit, nunquam de fato suo questus est;" et epist. 92: "Quid est beata vita? Securitas et perpetua tranquillitas." Hoc est quod docet S. Ambrosius, lib. I Offic. cap. II: "Scriptura, ait, divina vitam beatam in cognitione posuit divinitatis, et fructu bonae operationis;" et cap. III: "Innocentia et scientia beatum faciunt;" et cap. IV toto, beatitudinem doloribus et necessitatibus acquiri docet exemplo Mosis, Danielis, Pauli, aliorumque Sanctorum. Idem alibi: "Vitam beatam efficiunt tranquillitas conscientiae et securitas innocentiae." Vide eumdem, lib. I De Vita beata, cap. VII et seq. De hac celsitudine animi, passionum rerumque omnium victrice, ac vitae beatae genitrice, fuse disserit Cicero libris quinque Tuscul. Quaest., et paradoxo II, V et VI, ac in fine Tuscul. II. Sic ait: "Si omnia fugiendae turpitudinis, adipiscendaeque honestatis causa faciemus, non modo stimulos doloris, sed etiam fulmina fortunae contemnamus licebit." Idem alibi: "Tum illud, ait, orietur (ex virtute) inaestimabile bonum, quies mentis in tuto collocatae et sublimitas, expulsisque terroribus, ex cognitione veri gaudium grande et immotum, comitasque et diffusio animi, quibus delectabitur non ut bonis, sed ut ex bono ortis." Hinc collegerunt Stoici suum illud paradoxum: "Sapientem etiam inter tormenta beatum esse; quia invictus ex alto dolores suos spectat;" et, ut ait Cicero: "Totum fortunae regnum despicit. Ita Epicurus," ait Seneca, epist. 92, "moriturus dicebat: Beatissimum hunc et ultimum diem ago, cum illum hinc urinae difficultas torqueret, hinc insatiabilis exulcerati dolor ventris." Quocirca, ut idem ait alibi: "Licet ipsum corpus plenum bona conscientia stillet, placebit illi ignis, per quem bona fides collucebit." Adstipulatur S. Ambrosius, lib. De Jacob, cap. VII: "Non frangitur, ait, sapiens doloribus corporis, nec vexatur incommodis; sed etiam in aerumnis beatus manet; quia non in delectatione corporis vitae beatitudo est, sed in conscientia pura ab omni labe peccati." Hinc illa sapientis apathia non naturae, sed virtutis et mentis excelsae. Esto enim naturae dolores sentiat, mens tamen et virtus illos superans, et invicte sustinens, quasi non sentit. Ita S. Tiburtius Martyr, prunis candentibus deambulans exsultabat, ac si super rosas ambularet. Ita S. Laurentius in craticula assatus, exsultavit in spiritu, ut et Decio tyranno insultaret. Ita S. Vincentius inter tormenta continua, altius semper animo assurgens, Dacianum ad stuporem, et pene ad insaniam adegit. Ita Antonius, cum a Constantino Imperatore demississimas, quasi a filio pater, litteras accepisset, suis hoc magni facientibus, dixit: "Nihil magnum videri debet, quod reges saeculi ad Dei servos epistolas dent; quia etsi aliquid potentia amplius habere videantur, tamen eadem omnium est natura, eadem vivendi et moriendi conditio. Illud vero magnum est, quod Deus epistolas suas, id est legem suae voluntatis indicem, ad nos miserit, nobisque per Filium locutus sit." S. Columbanus, veniens ad aulam Theodorici regis Franciae; cum rex illi coenam cultu regio et longo famulorum ordine deferri curaret, ipse vultu et voce aversatus est, dicens: "Munera impiorum reprobat Altissimus, et indignum est ut ora servorum Dei ejus cibis polluantur, qui cum ipsis injustum bellum gerit." Ita habet ejus Vita. S. Gregorius, lib. I Regist. epist. 5, loquens de se, cum Religiosus esset, nec adhuc Pontifex: "Nil, inquit, in hoc mundo appetens, nil pertimescens, videbar mihi in quodam rerum vertice stare, ita ut in me plene impletum crederem, quod pollicente Domino ex Propheta didicissem: Sustollam te super altitudines terrae," etc. Talis fuit celsitudo animi, indeque libertas increpandi Mosis in Pharaonem, Nathan in Davidem, Eliae in Achab, Elisei in Joram, Isaiae in Manassem, Jeremiae in Sedeciam. Da nobis, Domine, hosce animos, sustolle nos super altitudines terrae, "ut inter mundanas vanitates et varietates, ibi nostra fixa sint corda ubi vera sunt gaudia." Nam, ut ait S. Cyprianus, lib. II, epist. 2 ad Donatum: "Una placida et fida tranquillitas, una solida, et firma, et perpetua securitas, si quis ab his inquietantis saeculi turbinibus extractus, salutaris portus statione fundatus, ad coelum oculos tollit a terris; et ad Domini munus admissus, ac Deo suo mente jam proximus, quidquid apud caeteros in rebus humanis sublime ac magnum videtur, intra suam conscientiam jacere gloriatur. Nihil appetere jam, nihil desiderare de saeculo potest, qui saeculo major est;" et mox: "Postquam auctorem suum, coelum intuens, anima cognovit, sole altior est, ac omni terrena potestate sublimior; id esse incipit, quod esse se credit." ET CIBABO TE HAEREDITATE JACOB PATRIS TUI. — Tertium est hoc sabbati Deique cultus praemium, q. d. Dabo tibi insignia illa bona, quae promisi Abrahae, Isaaco et Jacob, nimirum delicias et divitias gratiae coelestis et virtutum; ac deinde gloriae et felicitatis aeternae in coelo. Ecclesia enim qua militans inchoat, et tendit ad triumphantem. Alludit ad terram Judaeis promissam: ad hanc enim e Babylone ipsos sperantes et colentes se, reduxit Deus, q. d. Non hanc judaicam, sed longe altiorem, scilicet terram viventium, tibi dabo, ibique te cibabo iis epulis, quas "nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis" ascenderunt. Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Jam ut haec confirmet, et magis singulorum menti infigat, solitum Prophetarum sigillum subdit, dicens: "Os enim Domini (quod falli aut fallere nequit) locutum est." Praeclare S. Bernardus, serm. 21 in Cantic.: "Eris, inquit, inter adversa et prospera mutabilium temporum tenens quamdam aeternitatis imaginem, utique hanc inviolabilem et inconcussam constantis animi aequalitatem, benedicens Dominum in omni tempore, dum te coeperis renovare et reformare in insigne illud antiquum similitudinis aeterni Dei, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quippe sicut ipse est, ita et tu eris in hoc mundo, nec in adversis timidus, nec in prosperis dissolutus." Idem S. Bernardus subdit deinde hominem renovari ad hanc primevam Dei imaginem, "cum sibi indignum ducit huic labenti saeculo conformari, reformari magis satagens (juxta Pauli doctrinam) in novitate sui sensus in eam similitudinem in qua se conditum novit; ac per hoc etiam cogens, ut dignum est, saeculum istud, quod propter se factum fuit, versa vice mirum in modum conformari sibi: dum omnia ei cooperari in bonum incipiunt, tanquam in propria et naturali forma, abjecta degeneri specie, recognoscentia dominum suum, cui ad serviendum creata fuere. Unde arbitror illum sermonem, quem dixit de se Unigenitus (Joan. XII), videlicet, si exaltaretur a terra, omnia traheret ad seipsum; cunctis quoque ejus fratribus posse esse communem: his utique, quos Pater praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Et ego, si exaltatus fuero a terra (audacter dico), omnia traham ad meipsum. Nec enim temerarie usurpo mihi vocem, cujus in me induo similitudinem." Ita ergo suos evehit Deus, ut quisque etiam rebus omnibus creatis tanquam parvulus quidam deus dominetur: si nimirum exaltatus fuerit a terra; hoc est terram et terrena omnia contemnendo, supergressus fuerit. Vides hic, o Christiane, quanta Deus statuerit praemia misericordiae et pietati! Si habet mundus quae cum istis conferat, ametur; sin minus, quid haeremus? Certe, cum haec verba examino, simulque oculos circumfero, videoque quam pauci sint qui delectentur in Domino, sublatique supra nubes in coelo habitent; tunc plane intelligo paucissimos esse qui vere sint misericordes, et Numinis veri cultores; scio enim os Domini per Prophetam vera dicere et promittere. Hoc ergo lugendum et plangendum est, inquit Forerius. Symbolice, cibat nos Christus seipso in Eucharistia. Haec enim est ejus haereditas, Ecclesiae testamento relicta, quae, ut ait S. Bernardus, serm. De Coena Domini, est "Jesus dulcis, Jesus delectabilis, omni virtute praeditus, omni speciositate redimitus; dulcis super mel et favum, speciosus forma super filios hominum; cujus dulcedine Angeli inebriantur, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur. Iste talis ac tantus dixit discipulis suis, et per eos cunctis fidelibus suis: Manete in me, et ego manebo in vobis." Quocirca exclamat: "O quam magna sublimitas, o magnae sublimitatis auctoritas, hominem habitare cum Angelis, terram et pulverem elevari in coelos, hominem tolli de stercore jumentorum, et aggregari coetibus Angelorum, imo creaturam manere in Creatore, facturam in factore, redemptum in redemptore, servum in domino, peccatorem in justo, factum ex limo in eo qui fecit omnia ex nihilo, transitorium in aeterno, miserum in summe beato; imo in eo qui omnia beata beat, et cuncta sanctificat sancta, qui est veritas et vita, et gloria sempiterna, gaudium mundi, jucunditas coeli, dulcedo paradisi, beata aeternitas, et aeterna beatitudo, Christus scilicet Dominus Jesus!"
58:2
Hic excludit inutile remedium, quo se praeparare ad salutem volebant: et primo indicit denuntiationis officium, ponens denuntiandi modum, ut alte et sine timore depremente: Clama. Supra 40: « Exalta in fortitudine vocem tuam qui evangelizas Sion. » Ut continue, Ne cesses. Infra 62: « Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes; « tota die et nocte non taccebunt. » Ut clare et aperte, Quasi tuba. Oseae 8: « In gutture tuo sit « tuba. » Et denuntiationis verbum, Anuntia scelerera, quantum ad majora; peccata, quantum ad communia. Supra 16: « His qui lactantur super « muros cocti lateris, loquimini plagas suas. » Secundo propheta excludit in persona Domini inutile remedium: Me etenim de die in diem quaerunt: et circa hoc duobus facit. Primo excludit remedium in quo confidebant; secundo hortatur ad ea in quibus deficiebant, ibi, Nonne hoc est magis jejunium quod elegi? Circa primum duo. Primo ostendit confidentiae eorum praesumptionem quantum ad tria in quibus confidebant: scilicet in sacrae scientiae inquisitione: Me etenim quaerunt, in Scripturiis, vias, praecepta et voluntates meas, quasi geus, idest ac si essent parati ad faciendum. Iterum in oratione: Rogant me judicia, idest ut judicem pro eis contra adversarios, appropinquare, ore. Supra 29: « Appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis « glorificat me. » Iterum confidebant in jejuniorum observatione: Quare jejunavimus, et non aspexisti, quasi gratum; humiliavimus, quantum ad circumstantia jejunium, exteriori humiliatione, et nescisti, scientia approbationis?
58:3
Malach. 5: « Vanus « est qui servit Deo: et quod emolumentum, quia « custodivimus praecepta ejus? » Secundo ostendit bonorum dictorum reprobationem: et primo reprobationis causam, quae est culpa voluptatis: Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra, in his quae carni placent. Eccl. 18: « Post concupiscen- « tias tuas non eas. » Item culpa crudelitatis: Et omnes debitores vestros repetitis: ad litteram, ut diu possent insistere causis agendis, vel ad ejus consecutivum. Item culpa vanitatis: Nolite jeju-
nare ut audialur, propter laudem hominum. Matth. 6: « Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum « tuum, et claudo ostio ora patrem tuum. » Vel ut audialur; idest si vultis quod oratio vestra a Deo exaudiarur.
58:5
Ps. 101: « Domine, exaudi ora- « tionem meam, et clamor meus ad te veniat. » Secundo ostendit bonorum insufficientiam: Numquid tale est jejunium quod elegi? quia Deus non eligit per se poenam vestram, neque ad afflictionem carnis: quod tangit in hoc quod dicit: Per diem, totam, affligere. Neque quantum ad abjectionem exterioris humilitatis; quod tangit in hoc quod dicit, Quasi circumlat; scilicet, caput ad pedes inclinare, vel circumducere sicut monachi faciunt, non in quantum ordinatur ad virtutem mentis.
58:6
Matth. 6: « Cum jejunatis nolite fieri sicut hypocritae tristes. » Joel. 2: « Scindite corda vestra, et non vestimenta « vestra. » Nonne hoc est magis jejunium quod elegi? Hic adhibet utile consilium: et primo quantum ad studium pietatis in proximum; secundo quantum ad cultum religionis in Deum, ibi, Si avverteris a sabbato pedem tuum. Circa primum duo facit. Primo ponit pietatis consilium, ut cedant calamniae: Collegationes, falsas causas, quibus astute pauperes obligabant sicut usurarii, fasciculos, idem, deprementes, quantum ad poenas ad quas obligabant. Qui contracti, longa servitute, onus, servitutis.
58:7
Matth. 25: « Alligant onera gravia et importabilia; digito autem suo nolunt ea movere. » Et ut intendant misericordiae, exhortans ad misericordiam quantum ad famelicos, Frange; idest si modicum habeas; quantum ad vagos, Et egenos; quantum ad nudos, Cum videris nudum. Et ponit exhortationis causam, Et carnem, quia scilicet est ejusdem speciei tecum. Job 5: « Visitans speciem « tuam non peccabis. » Secundo ostendit consilii fructum, Et erumpet. Et primo quantum ad efficaciam meritorum.
58:8
Tum quantum ad opera virtutum: Quasi mane lumen tuum; scilicet, merita tua clare patebunt in primis, quae modo a Domino non aspecta conquereris. Collicet, de captivitate, vel in misericordiae protectione. Psal. 56: « Eductet quasi « lumen justitiam tuam, et judicium tuum tam- « quam meridiem. » Tum quantum ad suffragia, Tunc invocabis. Supra 50: « Ad vocem clamoris « tui statim ut audierit, respondebit tibi. » Secundo quantum ad consecutionem bonorum: et primo resumit meritum: Si abstuleris ca/enam, qua pauperes opprimis, digitum extendere, detrahendo et comminando: cum effuderis, per compassionem, repleveris, per necessariorum subventionem.
58:10
Secundo promittit praemium: Orietur in tenebris lux tua; idest adversitas in lucem prosperitatis, ignorantia in lucem scientiae mutabitur, quantum ad spiritualia. Et requiem, quantum ad mala temporalia. Multiplicationem vero bonorum interiorum spiritualium: Implebit splendoribus, scilicet virtutibus vel consolationibus, et ossa tua, quantum ad corporalia.
58:11
Et bonorum exteriorum: Et eris quasi hortus, propter prosperitatem, vel omnium bonorum indeficientiam. Num. 24: « Quam pulchra tabernacula « tua, Jacob! » Secundo quantum ad patriae reaedificationem: Et aedificabuntur, post reditum de captivitate, deserta saeculorum, idest civitates, scilicet deserta in pristinis saeculis, suscitabis, superaedificando antiquis fundamentis.
58:12
Supra 44: « Qui « dico Jerusalem, Habitaberis; et civitatibus Judae, « Aedificabimini. » Tertio quantum ad famae resitutionem: Et vocaberis aedificator scopium, idest impedimentorum peccati, in quietem, vel in gentem, semitas, scilicet peccati, in quietem convertens.
58:13
Oseae 2: « Sepiam vias tuas spinis. » Si averteris a sabbato pedem tuum. Hic ponit consilium quantum ad cultum religionis in observatione sabbati: et primo ponit consilium, Pedem, ne opera prohibita facias. Vocaberis sabbatum, idest celebrans hujusmodi sabbatum, quantum ad exercitium bonorum operum. Exod. 20: « Memento ut diem sabbati sanctifices. » Alia littera habet, Vocaveris; et est sensus idem. Secundo ponit fructum: Tunc delectaberis, quantum ad bona spiritualia; sustollam, reducendo in terram tuam, quae montuosa est; cibabo, quantum ad fruitionem bonorum terrae. Job 22: « Tunc super Omnipotentem deliciis afflues. »
Nota super illo verbo. Quasi tuba exalta, quia praedicatio est tuba, primo quia excitat ad vitae statum. 1 Corinth. 15: « Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti. » Secundo quia hortatur ad bellum. 1 Corinth. 14: « Si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? » Tertio quia nuntiat viri incessum. Supra 27: « Clangetur in tubis. » Quarto quia vocat ad consilium. Oseae 8: « In gutture tuo sit tuba. » Quinto quia invitavit ad festum. Psal. 80: « Buccinate in neo-menia tuba in insigni die solemnitatis vestrae. » Item nota super illo, Si abstuleris de medio tui catenam, quia est multiplex catena. Primo pietatis. Eph. ult.: « Pro quo legatione fungor in catena ista. » Secundo iniquitatis. Sap. 17: « Una enim tenebrarum catena omnes erant colligati. » Tertio paupertatis. Job 36: « Simulatores et callidi provocant iram Dei, neque clamabunt cum vincti fuerint. Morietur in tempestate anima eorum, et vita eorum inter effeminatos. » Quarto servitutis. Jer. 18: « Catenas lignneas contrivisti, et facies pro eis catenas ferreas. » Quinto carceris. Eccl. 4: « De carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum. »
58:1
Anc. — Iubetur propheta populo graviter denuntiare scelera et simulatae ac fucatae pietati larvam detrahere; frustra eos ieiunia obire, quia simul cum ieiunio malitiae et iniustitiae operam dent, tale ieiunium a Deo postulari quo impietatem ac iniustitiam a se removeant et misericordiam oppressis exhibeant (58, 1-7). Quodsi praestiterint, tunc abundantia salutis ac benedictionis divinae fruentur, tunc ruinae instaurabuntur et stabili pace et quiete potientur; si fideliter sabbatum custodierint, bonis foederis copiose donabuntur (58, 8-14). Ita oratio praecipue apta est qua ostendatur prophetam a populo in-. ternam quandam mentium animorumque mutationem exigere eamque proponere tamquam conditionem necessariam ad bona promissa consequenda. Ut est populus pronus ad ritus externos nimium aestimandos, vates illos nihil valere inculcatsine vera pietate et observatione iustitiae. In hac sola omnem reponi spem bona promissa adipiscendi, cum emphasi iterum iterumque repetit (cf. v. 8. 9. 10. 13), unde emphaticum illud tunc v. 8. 9. 14. Oppugnat igitur falsam quandam fiduciam qua sibi ut filiis Abraham et tot promissionum heredibus securitatem pollicebantur ; talem autem spiritum pharisaicum (« filii Abraham sumus ») iam Isaiae tempore multorum animos occupasse, tum ex aliis, tum praecipue ex - aequali eius. Michaea discimus ; principes enim et sacerdotes et pseudoprophetae licet sceleribus impliciti essent quam maxime, tamen « super Dominum requiescebant dicentes : numquid non Dominus in medio nostrum ? non venient super nos mala » (Mich. 3, 11); similia habes Ier. 7, 4. Ez. 11, 15; 33, 24. Hanc autem tertiam seriem orationum merito inscribi : suscepit (Ierusalem) duplicia de manu Domini, inde facile colliges, quia vates ipse iterum iterumque effert quam praeclara dona acceptura sit Ierusalem (cf. 58, 11. 14; 60, 2. 18 seq. 61, 1; 63, 9; 64, 4; 65, 9 seq. 18 etc.), immo duplicia illi donatum iri asserit (61, 7). Verum quidem est iam in praecedente sectione (a cap. 54 et deinceps praesertim) bona haec et gloriam Ierusalem esse celebrata; neque id mirum videri potest, nam in hisce merces et gloria consistit servi Domini, in hisce operis eius et expiationis praestitae magnificentia cernitur; nihilominus in hac serie dona illa et munera etiam magis directe et immediate magisque explicite ad Ierusalem, ad novam theocratiam referuntur. Praeterea ea est huius sectionis conformatio, ut quae sint dona illa clarius proponatur et qua ratione animos oporteat ad illa suscipienda praeparare; esse scil. dona prorsus gratuito a Deo concessa, spiritualia, interna animorum ad veram pietatem mutatione facta acquirenda et possidenda.
58:4
V. 4 « ecce ad lites et contentiones ieiunatis et percutitis pugno impie; nolite ieiunare sicut usque ad. hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester ,» ! — dum ieiunatis, minime desistitis a litibus et iurgiis ; immo usque adeo ira et impatientia abripiuntur, ut pugno improbitatis (hebr.) percutiant alios. Tantum igitur abest, ut id exhibeant quod ieiunium profiteri debet animi submissionem, humilitatem, dolorem de peccatis, ut inedia et esuries bilem iis commoveat magisque reddantur iracundi et contentiosi (cf. For. Osor.) ; cf. 3, 18 : facies pauperum commolitis. Unde pergit dicere : uti nunc, non ieiunatis ita, ut vocem vestram in excelso audiri faciatis hebr. i. e. praesens vestrum ieiunium non ita est comparatum, ut preces vestrae et postulationes a Deo benigne possint suscipi. In eundem sensum etiam verba vulg. accipienda sunt : si vultis ut vestrae preces in coelo audiantur, nolite eo modo ieiunare quo hucusque ieiunastis (ita v. g. S. Thom. Osor. Pint. Sanct. Schegg, Loch). Qui vero dicit : nunc non ieiunatis ita, ut preces vestrae ad Deum perveniant, eo ipso asserit esse ieiunium tale quod Deo sit acceptum, dummodo recto animo peragatur, et ita dicensetiam admonet ieiunantes, ut ieiunium peragant modo Deo accepto. Sensum eundem etiam ex versione graeca refert Procop.: « quod ut hodie audiatur in clamore voz vestra sequitur, tamquam de vero ieiunio, cuius clamor ad Deum usque penetret intelligendum est » et S. Cyr. : « veri ieiunii virtus eximiam habet vocem apud dominatorem omnium Deum ; libenter enim suscipit preces eorum qui ipsum colunt; ... ieiunium dicimus sanctum quod ex pura fit conscientia, quod ille faciat qui mores improbos ex animo eiiciat » etc. S. Hier. indicat scribens : « ne videatur reprobare ieiunium quod ipse praeceperat, docet quomodo ieiunandum sit ». Quam longe absint ab ea ieiunii ratione quae Domino placeat, ulterius declaratur :
Cum Deus superbis resistat, humilibus autem det gratiam suam, primus ad gratiam Dei accipiendam gressus is est quo ad humilitatem adducimur. Ad eam autem sui ipsius cognitione unusquisque efficaciter pervenit. Unde haec cognitio quasi fundamenti loco primo ponitur. Atque sicut praedicatio regni messianici a praedicatione poenitentiae initium cepit, ita praeparatio ad salutem messianicam iuremerito ab eadem adhortatione orditur. Quare propheta iubetur vocem extollere et peccatorum somno sepultis clamore scelera denuntiare; pastores populi sunt canes muti non valentes latrare, dormientes (56, 10) ; unde iam opus erit magna quadam contentione; v. 4 « Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam et annuntia populo meo scelera eorum et domui Iacob peccata eorum » ! — hebr. clama in gutture, ne parcas; « vocare vel loqui in gutture non est utcumque vocare et loqui, sed eniti quantum quis potest, spiritu voceque contendere, sicut advocare solemus eos qui longe sunt etad quos figurata et articulata vox pervenire non potest » (Sanct.). Quam fortiter et quanta cum constantia verus propheta debeat munere suo fungi et id quod populo ingratum sit ei denuntiare, in quinque illis sententiae partibus declaratur. Voce alta et quasi tuba opus est, quia quae ingrata sunt, audire nolunt eta loquente quasi diffugiunt ; ergo ita clamandum erit, ut, velint nolint, audire debeant. Strepitu et clamore simul quam enormis sit iniquitas designatur. Pseudoprophetae populo vitiisque eius blandiuntur; « verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, iudicio et virtute, ut annuntiem Iacob scelus suum et Israel peccatum suum » (Mich. 3, 8). Monet For. : « facilius per alios admoniti in peccatorum nostrorum cognitionem devenimus quam si nullus commonefaciat ; alienis itaque oculis opus habemus, immo et clamoribus quasi dormientes. Praecipitur autem, ut clamet neve a clamore desistat propheta aut vocem contrahat, contineat seu cohibeat, aut ne voci parcat; nonnullis enim frequentes clamores necessarii sunt et perpetua peccatorum commemoratio ; illis enim qui se peccatis carere existimant, ut ex hoc loco apparet et ex versu sequenti comprobatur ». Quare tanta contentione opus sit, ex mira illa declaratur praesumptione, qua se iustos coram Deo iactent et bona sibi debita negari audacter affirment, v. 9 « me etenim de die in diem quaerunt et scire vias meas volunt; quasi gens quae iustitiam. fecerit et iudicium Dei sui non dereliquerit, rogant me iudicia iustitiae; appropinquare Deo volunt »! — i. e. « a me enim quotidie suboffensi quaerunt et quid in me animi et consilii sit, scire desiderant, cum parum constanter obligatam fidem liberare videar » (Sanct.). Nam 1, 19 his qui sancte vitam instituissent, omnia secunda atque tranquilla pollicitus erat Dominus ; item 3, 10 etc; cui promissioni si quando deesset obligata fides, argui se infidelitatis Deus ipse voluit 1, 18. Quare cum premi se viderent variis incommodis, Deum quasi in ius vocabant et denegatae iustitiae eum fere insimulabant vel saltem de dilatis promissis acerbe conquerebantur (cf. Sanct.). Tales igitur hoc loco nobis exhibentur, quales vates etiam 1, 11 seq. descripserat, qui ritus caerimoniasque externe ac sedulo observant et ita Deo satisfactum esse putant; quare secum mirantur et conqueruntur, quod Deus populum suum varie affligi permittat; quaerunt, quaenam sint Dei consilia et qua ratione demum quae promiserit opere velit complere, per quas vias populum suum ducat. Porro ac si omnem normam iuris et iustitiae divinitus sibi propositam exacte observarent, a Deo postulant ut tandem Zudicia iustitiae exerceat, talia scil. iudicia quibus et sibi et hostibus debita fiant, ergo ut causam suam ab hostibus vindicet, hostes oppressores deiiciat, ne scil. impius hostis opprimat iustum populum. Tacita quaedam accusatio et expostulatio in eo cernitur quod adeo fidenter, ne dicam arroganter iudicia iustitiae postulent, quasi Deus tardet, quasi non aequa lance sortes distribuat; « abesse a me putant iudicia aequa » (Sanct.) Unde exoptant, ut Deus appropinquet (hebr.) scil. ad faciendum iudicium cum hostibus, ad bona suis tribuenda; diem ergo Domini desiderant et minas in hostes tamdiu differri aegre ferunt (cf. Am. 5, 18); desiderant, ut Deus veniat et salvet se (35, 4). Appropinquare Deo explicant interpretés latini frequenter disceptare, expostulare cum Deo quasi de iustitia denegata ; iudicio cum eo contendere volunt cur ipsos hostibus praedam obiici permittat (cf. Osor. Sanct. Mald. For. Men. Tir); cf. 44, 91. Quare se existiment gentem quae iustitiam fecerit e& normam iuris a Deo praefixam non dereliquerit, uno exemplo demonstrat propheta simul exhibens qua in re potissimum deficiant v. 3 « quare ieiunavimus et non aspexisti ? humiliavimus animas nostras et. nescisti ? ecce 1n. die ieiunii vestri invenitur voluntas vestra et omnes debitores vesiros repetitis » ! — suis ipsorum verbis querelam refert; ita gravius evadet responsum ; animam humiliare vel afíligere idem est ac se ieiunio castigare ; Deus dicitur nescire i. e. non rationem habere eorum ieiunii, non afferre opem vel periculum avertere; ergo ignorat eorum ieiunium, agit ac si non adesset. In lege mosaica unus solum praescribitur dies ieiunii scil. dies expiationis mense septimo die decima mensis (Lev. 16, 29; 23, 2). Sed ieiunia celebrabantur ad Dei iram placandam tempore calamitatis grandis (cf. Ioel 1, 14) vel tempore luctus (Iud. 20, 26) vel ad impetrandum favorem divinum, ad prosperum rei successum habendum, ad pericula avertenda (cf. 1 Reg. "1, 6. 2 Reg. 4, 12 ; 12, 16. 3 Reg. 21, 12. Ier. 36, 9. Ps. 108, 24) ; immo Iosaphat rex « timore perterritus totum se contulit ad rogandum Dominum et praedicavit ieiunium Iuda » (2 Par. 20, 3). Cum igitur ieiunare vel animam affligere i. e. desideria carnis et cupiditates reprimere et castigare, carnem macerare, etiam extra diem expiationis in usu esset, perperam aliqui ex ieiunio tempus arguere volunt exsilii (cf. Kn. Sein.). Utique ex Zach. 1, 2 et 8, 19 discimus tempore exsilii dies nefastos quosdam ieiunio esse celebratos; at inde non sequitur omne ieiunium esse ad exsilii tempus referendum. Uti losaphat rex, ita Ezechias quoque ieiunium publicum indicere potuit. Dein uti ex 1, 11 seq. discimus, erant proni ad caerimonias obeundas et ad ritus externos proclives. Eiusmodi autem homines quam maxime periculis ingruentibus ad omnia genera confugiunt quibus iram numinis se placare posse arbitrantur neque a superstitione adeo sunt alieni ; quare mirum esset, si inter alia non etiam ieiunium adhibuissent. Unde, cum habeamus 1, 11, minime opus est ad ieiunium explicandum usque ad exsilium descendere. Cur autem Deus eorum ieiunium non admiserit, ratio repetitur ex eo quia die ieiunii inveniunt i. e. assequuntur, sibi comparant vel possident desiderium vel beneplacitum suum malum ; ieiunant, at retinent. mentem suam malam et perversam ; mala sua desideria non reprimunt, sed in die quoque ieiunii non voluntatem Dei sed suam exsequuntur vel retinent. Huius autem beneplaciti quo potiuntur exemplum subdit : et omnes labores vestros urgetis (hebr.) i.e. operarios omnes et, subditos (LXX ixoxeipleoc) ad labores duros propellitis et duris exactionibus vexatis et affligitis. Avaritia ergo agitantur ; alios duris laboribus onerant et hos magna severitate exigunt, nullo miserationis sensu tanguntur. Non multum distat, quod S. Hier. vertit Symmachum et Theodotionem secutus : omnes debitores vestros repetitis, dure. debita exigunt etiam a pauperibus ; « ex quo ostendit non esse absque periculo repetere pauperem qui solvendo non sit; qui enim miseretur pauperis, Deo fenerat (Prov. 19), et e contrario qui repetit non habentem, Deo facit violentiam » (S. Hier.). Advertit. S. Cyr. : « qui ergo pure et sancte ieiunare volunt; eos oportet suis renuntiare voluntatibus et quod Deo videtur amplecti et pro eius voluntate cervicem frenare : sed haec Israelitae neutiquam praestiterunt, sed voluntates suas secuti sunt ». "Quam simul cum ieiunio retineant voluntatem, ulterius declaratur
58:5
v. 5 « numquid (ale est ieiunium quod elegi? per diem afftigere hominem animam suam? numquid contorquere quasi circulum caput suum. et saccum et cinerem sternere? nunquid. istud. vocabis ieiunium et diem acceptabilem Domino »? — hebr. num sicut istud (quod vos facitis v. 3. 4) est ieiunium quod eligo, dies quo homo afftigat. animam suam? dies ieiunii vocatur in lege dies ad animam affligendam. (Lev. 16, 31; 23, 21. 32. Num. 29, 7j etc.), quo igitur anima 92) i. e. cupiditas, libido, caro est afflimenda, quo malae animi commotiones quam maxime sunt reprimendae. Quare Deus non sine indignatione ab iis quaerit, num eorum ieiunium possit dici abnegatio passionum et afflictio carnis, cum e contra in die ieiunii malis cupiditatibus indulgeant? Dein iterum indicatur quale ieiunium placeat Deo ; illud scil. quod revera nominari potest eo nomine quo in s. literis designatur, scil. afflictio vel humiliatio animae. Sensus igitur interrogationis est : quod vos agitis, non est tale ieiunium quale ego volo, non est dies afflictionis vel humiliationis animae. Deinde aliis interrogationibus merum opus externum non esse tale ieiunium quale, Deus postulet ostenditur : num incurvare sicut iuncum caput suum et saccum et cinerem sternere (scil. ut quis iaceat in cilicio et cinere), num hoc vocas ieiunium et diem acceptum Domino? i. e. ad verum ieiunium et ad Domini beneplacitum habendum minime sufficit incedere curvum, externam prae se ferre speciem afflictionis et humilitatis et externa signa poenitentiae exhibere. « Non enim quaerit Deus afflictionem solam et humiliationem animae per iniuriam corporis, ut instar circuli torqueat corpus et colla submittat et tristis incedat, nec ut sacco quis vestiatur et in cinere dormiat, sed ut cum istis haec faciat quae sequuntur » (S. Hier). Quae igitur ad opus externum iungi oporteat subduntur
58:6
v. 6 « nonne hoc est magis ieiunium. quod elegi : dissolve colligationes impietatis, solve fasciculos deprimentes, dimitte eos qui confracti sunt liberos et omne onus dirumpe »! — quod igitur Deo acceptum reputatur est aperire vel solvere nezus vel constrictiones 4mprobitatis (hebr.), nexus illos quibus improbus alium capit, vexat vel varias machinationes quas impius excogitavit et molitus est; dein solvere fasciculos vel nodos iugi (hebr.), ergo oppressionem aliorum et duram auferre servitutem vel tyrannidem ; dein eos qui oppressi sunt et confracti liberos dimittere et demum omne iugum rumpere (hebr). Primo igitur postulatur, ut a malo declinent, ad quod quattuor proponuntur, quae tyrannidem et iniustitiam redolent. Ubique enim Deus pauperum et oppressorum curam gerit teneram. Inter iniustitias etiam refertur quod servos et ancillas noluerint suo tempore ex legis praescripto (Ex. 91, 9 seq. Lev. 25, 39. Deut. 15, 12) manumittere, de qua re lege Ier. 34, 10-20; quare nodos iugi, omne iugum, ad similem rem referre inter alia poteris. Membrum secundum LXX vertunt : 3$dAve expx iM [iato covaXA«[wé:o», dissolve obligationes violentarum cautionum; « significat autem chartarum fasciculos in quibus feneratorum calumniae continentur et opprimuntur pauperes aere alieno » (S. Hier.). Lege praecipitur : non fenerabis fratri tuo ad usuram (Deut. 23, 19); unde in ea acceptione novum legis violatae genus indicatur. Sjrus explicat de vinculis fraudis quae rumpi debeant; Chald. de nodis scripturarum iudicii depravati, ergo de iniustis sententiis iudicum. Secundo additur quaenam bona opera potissimum exerceant; sunt opera misericordiae quibus avaritiam et iniustitiam expient
58:7
v. 7 « frange esurienti panem tuum et egenos vagosque induc in. domum tuam; cum videris nudum, operi eum et carnem tuam ne despezeris » ! — hebr. conformiter ad sententiam antecedentem : nonne frangere. panem esurienti etc.; forma interrogationis oratorie efficacior est, cum ad ipsorum ad quos fit sermo iudicium provocetur. « Non plures panes, . ne de paupertate causeris, sed unum. panem; nec ipsum totum, sed partem panis, quam si non ieiunares comesurus eras, ut ieiunium tuum non sit lucrum marsupii, sed saturitas animae; pulchreque addidit tuum, ne de rapina facias eleemosynam » (S. IHier.). Post cibum, domicilium, vestem quae indigentibus tribuenda sunt, generali et amplissima cohortatione concluditur : a carne tua te mon abscondes, opem tuam non denegabis carni tuae i. e. nemini qui eiusdem tecum est carnis et sanguinis; « omnis homo caro nostra est » (S. Hier.). Dicitur caro de cognatis et propinquis (Gen. 29, 14; 31, 271. Lev. 18, 1'1; 20, 19), sed etiam de contribuli vel de eo qui ad eandem nationem pertinet ; ita universae tribus Israel dicunt ad David : ecce nos, os tuum et caro tua sumus (2 Reg. 5, 1). Uti hic opera misericordiae. commendantur, quibus salus a Domino acquiratur (cf. v.,8. 10), ita aliquando in ultimo iudicio ex horum operum norma Dominus vel praemia distribuet misericordibus vel tormentis addicet avaros et immites (cf. Matth. 25, 34). mihi » ? Deinde monet iam prophetas priores explicite docuisse, quale ieiunium Deo sit acceptum, idque ab iis monitum esse, « cum adhue lerusalem habitaretur et esset opulenta, ipsa et urbes in circuitu eius et ad austrum et in campestribus habitaretur ». Verba autem quibus priores prophetae illud ieiunium Deo placitum docuerint haec affert : « iudicium verum iudicate et misericordiam et miserationes facite, unusquisque cum fratre suo, et viduam et pupillum et advenam et pauperem nolite calumniari et malum vir fratri suo non cogitet in corde suo ». lgitur similitudo in eoest, quod uterque propheta ieiunium propria voluntate susceptum propterea vituperat quia non esttale quale Deus voluit; quale autem Deus velit, etiam uterque exponit ita, ut observatio iustitiae et opera misericordiae commendentur. Quare etsi Zacharias non verbotenus verba Isaiae allegat, tamen hunc locum eum ob oculos habuisse certum esse omnino videtur. Nam nullus alius locus exstat apud prophetas priores, in quo haec tria pariter inveniantur : agi tantum de ieiunio, reprehendi ieiunium mere externum, ei opponi ieiunium verum cum observatione iustitiae et exsecutione operum misericordiae. Neque potest Ioel 9, 49. 13 in. comparationem adduci, quamvis ibi quoque verus cultus Dei ab externo et ficto distinguatur ; ibi enim nil aliud dicitur, nisi ut se convertant ad Dominum in ieiunio et in fletu et in planctu et ut scindant corda, non vestimenta — quae omnia ad Zachariae locum similitudine non accedunt. Neque sufficit Ez. 18, 5 seq. ; ibi quidem opera iustitiae et misericordiae commendantur, at simul cum multis aliis neque ulla mentio fit de ieiunio vel quale discrimen sit inter ieiunium fictum et verum. Cum igitur locus noster apud Isaiam isque solus adeo bene concordet cum Zach. 7, 5 seq., iuremerito dicimus eum a Zacharia esse ob oculos habitum. Sed tum etiam necessario sequitur Zachariam asserere, hunc nostrum locum pertinere ad prophetas priores qui vaticinati sunt, « cum adhuc lerusalem habitaretur et esset opulenta, ipsa et urbes in circuitu eius et ad austrum' et in campestribus habitaretur»; ergo aliud habemus testimonium, tempore Zachariae hunc nostrum locum adscribi non alicui prophetae versus finem exsilii, sed prophetae qui ante exsilium florente republica iudaica oracula fuderit. — Insuper Zach. 7, 12 phrasis abhibetur quae solum apud Isaiam invenitur: aggravare aures ls. 6, 10 et 59, 4 et Zach. 7, 13 : sicut locutus est (clamavit x7) et non audierunt, sic clamabunt et non audiam, sententia est omnino conformata ad Is. 50, 9 et 65, 12 ; quare Zachariam hanc Isaiae partem ob oculos habuisse et ad prophetas priores retulisse vix poterit in dubium vocari ; de qua re vide quoque Kueper, das Prophetenthum des A. B. p. 994.
58:8
v. 8 « Tunc erumpet quasi mane lumen tuum et sanitas tua. citius orietur et anlteibit faciem tuam. iustitia tua et gloria Domini colliget te »; — tribus comparationibus auxilium Dei et salus describitur : pro nocte calamitatis aurora et lumen prosperitatis; pro morbo et vulneribus sanatio ; demum populus per vitam migrabit eo modo quo olim per desertum : iustitia viam tutam demonstrat agmen ducens et gloria Domini agmen claudit. Breviter, sed valde efficaciter beatissimam vitae et peregrinationis terrestris rationem delineavit vates. Primo quasi aurora (hebr.) erumpet lumen tuum ; impiis nox ingruit perpetua (cf. 8, 20 seq.) ; piis vero felicitas malorum victrix discussis nubibus illucescet (cf. 9, 2). Nunc populus vulneribus est afflictus et tota conditio reipublicae misere prostrata iacet (cf. 1, 5 seq.), tunc vero cito, statim germinabit sanatio ' tua. (hebr.), novo vigore perfundentur, plurima illa reipublicae damna sarcientur, cicatrices obducentur, apponetur medicina, ad integritatem et florem redibit rerum status. Demum agmen populi pulcherrime compositum exhibetur : vera iustitia et sanctitas agmen ducit, viam per quam incedere oporteat demonstrat; gloria Domini claudit agmen, LXX «zeg:- cxeAet ce , cireumdat illud protegens; ergo hanc protectionem Deus tamquam suam gloriam considerat, unde eam amplissime praestabit et eam maximo studio quo suam gloriam tuetur promovebit (de modo loquendi: vide Ex. 13, 21; 44, 19 et Is. 52, 12; 40, 10. 11). Hac luce gloriae Domini cunctae tenebrae arcebuntur et ipse populus gloria et aplendore circeumfundetur. Et cum in hoc itinere Deus tanta gloria populum suum protegat et circumdet, etiam petenti statim omnia largietur
Quodsi ad iustitiam et misericordiam animos inflexerint, bonis abundanter a Domino cumulabuntur. En, quantopere internam animi mutationem vates urgeat et hanc unam conditionem necessariam esse asserat ad salutem consequendam ; simul benignitatem Dei perpende qui ea tantum postulat quae ut necessaria sunt, ita facile ab omnibus praestantur et libentissime qui non omnem humanitatis sensum exuerunt. Unde
58:9
v. 9 « tunc invocabis et Dominus exaudiet ; clamabis et dicet : ecce adsum »! — nunc populus conqueritur quod Dominus non aspiciat, non noverit (v. 2. 3). Docet propheta, quam promptus sit Dominus ad audiendum et petitiones praestandas, si ipsi prius abstulerint mala. Simul ac clamant, dicet ecce ego (hebr.), quae est vox obedientis, ad opem praestandam paratissimi et libentissime obsequentis (cf. Gen. 22, 1. 11; 27, 1; 31, 11; 46, 2. Is. 6, 8. Iob 38, 35 etc.); « ecce adsum, non voce sed opere, non responsione sed beneficiis » (S. Hier.); « maturam munificentiam et promptitudinem dantis Dei declarat illud : ecce adsum » (S. Cyr. et allegat Prov. 15, 29. Ps. 33, 16; 17, 71). Opus esse ad consequenda promissa animorum emendatione, proinde illa non fieri Iudaeis qua talibus, qua nationi sine ulla conditione electae, vates iterum monet, antequam in descriptione salutis pergat ! : « si abstuleris de medio tui catenam. et desieris extendere digitum et loqui quod non prodest,
58:10
v. 40 cum effuderis esurienti animam tuam et animam afflictam. repleveris, orietur in tenebris lux tua et. tenebrae tuae erunt sicut meridies »; — hebr. si abstuleris iugum i..e. oppressionem; digitum extendere dicit illusorem et irrisorem ; fortasse notantur ii qui supra 31, 4 vel ii qui pauperibus spoliatis adhuc addunt irrisiones et opprobria; vel « ne singulos quasi digito notes, ne detrahas proximo tuo » (S. Hier.); dein si abstuleris loqui iniquitatem (hebr.) mala scil. et iniqua. Iterum prius explicavit vates illud : declina a malo. Subdit a v. 10 alteram partem : fac bonum. Prius membrum veteres plerumque explicant de magna animi benevolentia, qua quis pauperem fovet; « ut esurienti non sicut supra demus panem nostrum, sed animam nostram, ut eum in quibuscumque possumus adiuvemus et non quasi ex tristitia et necessitate sed ex animo tribuamus » (S. Hier. et sim. Haimo, S. Thom. Malv. For. Osor. Sanct. Sasb. Pint. Mar. Lap. Calm.), neque ab hac acceptione multum abest versio graeca : si dedcris esurienti panem tuum ex animo tuo ix duyzg cov 1. e. &g05voc (Euseb.). Recentiores autem animam expromere vel suppeditare explicant victum quo anima vel vita tua sustentatur porrigere vel id in quod magno desiderio fertur anima tua vel appetitus tuus, cupedias, alteri largiri (cf. Mald. Schegg, Net. Rohl. Kn. Hahn, Sein. Del. Naeg. Or.) et ita iam Syrus : si dederis esurienti panem tuum. Sed nescio an recte; id enim in altero membro statim dicitur; dein durum est animam pro re accipere quam anima expetit vel qua vita sustentatur et statim eandem vocem in anima affüicta iterum alia notione accipere. Neque par est ratio Deut. 24, 6, quo in loco anima dicitur id quod pauperi ad vitam sustinendam necessarium est; sensus enim hoc loco non est ea esse alii tribuenda quibus tu ipse ad vitam sustentandam omnino opus habes ; nam hoc certe non requiritur neque in ista admonitionum serie tanta perfectio proponitur, ut te ipsum ad alium in vita servandum morti obiicias vel rebus ad vitam necessariis a quibus anima pendeat te prives. Quare explicatio veterum adhuc sustineri posse videtur, praesertim cum vol sicut 25 etiam ad affectus amoris et. misericordiae designandos adhibeatur (cf. 42, 4. Gen. 34, 3. Deut. 4, 99; 96, 16; 30, 10. Cant. 1, 1; 3,4 eic.). Quodsi pietatem coluerint, in nocte miseriae et calamitatis Deus lumen felicitatis faciet oriri; immo miserias mutabit in summum felicitatis gradum ac si. noctem subsequeretur splendor solis in meridie. Lux metaphora est felicitatis et gaudii; lux meridiana uti maximo splendore excellit, ita fastigium prosperitatis denotat; quare impiis qui subito deiiciuntur sol dicitur occidere in meridie (cf. Am. 8, 9. Ier. 45, 8). Lucem hane meridianam quae piis promittitur iisque solis, vates ulterius describit
58:11
v. 14 « et requiem tibi dabit Dominus semper et implebit splendoribus animam tuam et ossa, tua liberabit et eris quasi hortus irvigwus et sicut fons aquarum cutus non. deficient aquae » ; — hebr. et ducet te Dominus continuo et saturabit in. siccitatibus animam tuam (cf. Mald. Malv. Mar. Lap. Calm. et recentiores) i. e. semper Dominus gratia sua et suis favoribus te comitabitur et ducet et si quando pericula exsurgunt vel tribulationes, animam tuam roborabit et bonis suis satiabit. Unde in hac acceptione innuitur, instare quidem ardores et ariditates, etiam pios minime excipi a laboribus et molestiis et variis tentationibus, àt Deum etiam adesse copiosis suis auxiliis quibus et anima plenitudine divinae consolationis satiatur et ipsum etiam corpus confortatur : et ossa tua, roborabit (hebr.); animi vigor in corpus quoque redundabit. Id pro indole veteris foederis eo magis effertur, quia aegritudines, morbi, mors immatura saepe tamquam poenae pro culpis admissis infliguntur (cf. Lev. 26, 25. Deut. 28, 21. 22. 271. 35 etc.). Talibus igitur beneficiis et in animo et in corpore a Domino praeventus populus erit quasi hortus irriguus, continuo florens ac virens, afferens fructus domino et a domino cultus cura maxima, et sicut scaturigo aquarum, fons perenniter manans, uberrimus, qui nullo anni tempore spem et exspectationem fallit, sed semper aquas praestat in omnium utilitatem et recreationem et in. terrae fecunditatem. Abundabit ergo populus benedictione divina hancque largiter cum aliis communicabit; erit igitur status plane contrarius priori : « cum fueritis velut quercus defluentibus foliis et. velut hortus absque aqua » 1, 30. Quod S. Hier. vertit requiem tibi dabit, explicatur ex r5; verbum nr quod h. A4, T) et yav iungitur cum 2 satiare aliqua re ; cf. Ps. 103, 5. Intelliguntur ergo splendores de gaudiis et deliciis animae; sim. habet Syrus : satiabit animam tuam pinguedine, vel delieiis (de voce N3iTI7 cf. Is. 55, 2. Ter. 31, 14 in versione syriaca ; vide Payne Smith, Thesaur. syr. p. 827). Similiter Ag. &v »xuzxóóvw; Sym. et Theod. £v »xpxpózqu. Huic acceptioni ex recentioribus accedit Hahn : claritate animam tuam satiabit. Sensus sane praeclarus est; in numero plurali plenitudo et continua quaedam duratio exprimitur. Sed cum sermo sit de Domino ductore, potius in memoriam revocantur loci 43, 20 et 48, 21 et 49, 10 et sim. — LXX hoc membrum periphrastice reddunt : et impleberis sicut desiderat anima tua ; alterum membrum vertunt : €L ossa tua pinguescent. Hebr. vm explicant vel ut denominativum a vn erpediius vel a verbo von quod pro substantivo m*x5n lumbi supponi debeat notione validum esse; in hiphil non occurrit nisi hoc loco ; in piel vero saepe notione liberandi, unde versio S. Hier. facile explicatur. Syrus vertit : roborabit ; Ag. &&oXetzat ; Sym. Eósvm; Theod. mspv«xüapt (ef. Field, Hexapl. ad h. 1.). Chald. praebet : et corpus tuum vivificabit in vita aeterna. Unde ex versione LXX, Syri et Chald. ille sensus fere colligitur quem verbo hebraico h. 1l. tribuunt. Ita porro damna pristina reparabuntur, nova rerum conditio et instauratio firmitate ac stabilitate perenni consistet et longe lateque bona divina diffundet
58:12
v. 12 « et aedificabuntur in te deserta saeculorum, fundamenta generalionis et. generationis suscitabis et vocaberis aedificator sepium, avertens semitas in quietem » ; — hebr. et aedificabunt ex te deserta saeculorum, vel tui, ex te oriundi, vel ex te egressi aedificabunt ; quae olim delictis populi destructa et « longo tempore deserta fuerant » (S. Hier.), haec restituentur ; vestigia igitur peccatorum et punitionum regioni impressa delebuntur ;:tota terra ad conditionem prosperam redibit et quidem stabili modo felicitas illa constituetur ; id in altero membro edicitur : « et in multis generationibus mansura aedium tuarum fundamenta iacies » (S. Iier.). Cum enim populus sanctitate emineat, in pace et securitate imperturbata vivet. Unde vocabunt eum sepientem fracturam scil. qui diruta restituit et reparantem semitas ad. habitandum (cf. Mald. Mar. Malv. et recentiores) qui viis restitutis commercium hominum inter se facile reddit et ita urbibus exstructis et munitis et viis stratis regionem ad habitationem aptam reddit et commodam. Destructa urbe viae Sion lugere dicuntur (Lament. 1, 4). Quibus dentur fausta haec promissa, propheta iterum (cf. v. 8. 9. 10) in memoriam revocat clare docens quantopere amplitudo promissionis dependeat ab hominum cooperatione
58:13
v. 13 « s averteris a sabbato pedem tuum facere voluntatem tuam in die sancto meo et vocaveris sabbatum delicatum et. sanctum Domini gloriosum et glorificaveris eun, dum non facis vias tuas et non invenitur voluntas tua, ut loquaris sermonem,
58:14
v. 14 tunc delectaberis super Domino et. sustollam te super altitudines terrae et. cibabo te hereditate lacob patris tui ; os enim Domini locutum est » ; — officiis iustitiae et misericordiae erga alios iam additur id ex quo cetera dignitatem suam et normam accipiunt, praeceptum cultus divini, quod in lege sabbati illustratur convenientissime, quia observatio huius legis publica est professio fidei et obsequii in Deum. Primo prohibetur ne sabbatum profanetur, ne quasi terra sancta sabbati profano pede teratur, id est, ut explicationis gratia subditur, ne quis pro suo lubitu et cupiditate die Deo sacro abutatur ad suum beneplacitum prosequendum ; ceterum cf. 56, 2. 4. 6 et 58, 3 pro notione yan. Sed non sufficit sabbatum non profanare ; sacro modo debet peragi ; debet primo magni aestimari : s? vocaveris sabbatum delicias (liebr.), si ergo eius observatio tibi non molesta evadit, uti illis de quibus Am. 8, 5, sed e contra tibi gaudium affert et delectationem in Domino; dein si sanctum Domino appellaveris et aestimaveris et habueris honoratum (hebr.); sabbati enim diem Dominus sanctificavit (Gen. 2, 3), quare optime sanctus Domini, quasi sanctitate Domini insignitus et ita speciali ratione Domino consecratus appellatur. Haec autem aestimatio operi est mandanda ; quare pergitur : si eum glorificaveris ita ut non facias vias tuas, i. e. opera tua solita et occupationes, neque tuo indulgeas bene- : placito i. e. facias quod tibi libuerit (cf. 58, 3) neque loquaris verbum, perversum scil. et noxium (cf. 58, 4) sicut fieri solet in litibus et iurgiis. Haec admonitio eo magis est opportuna, quia cum sabbato ab opere servili et labore vacetur, maior adest occasio delinquendi verbis et lingua (cf. 58, 9). Iam quali benedictione sacra sabbati observantia a Domino donanda sit, subditur v. 14: potientur et perfruentur suavitatibus et consolationibus Domini eiusque dulci familiaritate et alloquio recreabuntur et delectabuntur; pro eo enim quod suam reliquerint voluntatem, maiores a Domino accipient delectationes. Dein, quia opera et negotia sua intermiserunt, non modo non experientur quidquam detrimenti, verum £e faciam vehi super altitudines terrae (hebr.) i. e. in tutissimis te collocabo locis (cf. Deut. 32, 13. Ps. 1], 34. Hab. 3, 19), te firma ac stabili possessione terrae donabo et bona cuncta quae patriarchis promissa sunt tibi luculenter suppeditabo. En, quomodo bona foederis amsigillo Domini confirmatur, sicut 1, 20; 21, 17; 29,93; 24, 3; 95, 8; 40, 5. — Praeclara h. 1. continentur documenta et argumenta, quibus et modus celebrandi diem Domini commendatur et egregia eius celebrationis emolumenta recensentur.
58:1
… Le pratiche di mortificazione si prefiggevano maggior purezza interiore, come attestano la loro relazione alla santità di Dio (Deut. 14, 1; Joel 2, 12-13) e i richiami dei profeti (Is. 58, 1-9).
58:5
… Prov. 14, 21; 22, 9); afferma che l'e. ottiene tutte le grazie, non esclusa la cancellazione dei peccati (cf., ad es., Tob. 4, 7-9; 12, 9; Eccli. 3, 33; 7, 36; Dan. 4, 24); è preferibile ai digiuni ed agli stessi sacrifici (cf., ad es., Is. 1, 11-17; 58, 5-7). Anzi il Vecchio Testamento stabilisce anche alcune forme concrete di aiuto ai poveri (cf., ad es., Lev. 19, 9 sg.; 23, 22; Deut. 14, 28; 24, 20).
58:7
AGAPE (ἈΓΆΠΗ « AMORE, CARITÀ » NEL NUOVO TESTAMENTO)
pasti con cui concludevano i sacrifici « pacifici »: i resti delle vittime o oblazioni erano consumati nei locali del tempio (Deut. 14, 23, 26) e si raccomandava di dare a tali conviti scopo caritativo (Ps. 21 [22], 27; Is. 58, 7).
FRACTIO PANIS (ἘΛΑ͂ΣΙΣ ΤΟΥ͂ ΔΡΥ͂ΣΟΥ)
Espressioni simili si trovano nel Vecchio Testamento (Is. 58, 7; Ier. 16, 6-7; Lam. 4, 4; Ez. 18, 7, 16) e in parte riflettono il pensiero dei Giudei, presso i quali il rito di spezzare il pane, compiuto dal padre di famiglia all'inizio di un pasto …
58:9
… (I. Io. 3, 19-20), l'affetto nel quale Dio avvolge dentro di sé la sua creatura prediletta, « abbracciandola nel suo amore » (Is. 66, 12-13; s. Ignazio, Es. spir., n. 15), in una parola, la Grazia, considerata come comunicazione personale di Dio (Is. 58, 9). L'anima dedicata alla preghiera vuol rendere a Dio presenza per presenza, grazia per grazia (Ps. 118, 148), abbozzare il faccia a faccia dell'eterno trattenimento (II Cor. 5, 1-9).
58:12
L'obbligo ha un valore individuale e sociale, riguarda non solo i singoli e le famiglie, ma anche la collettività, tutto Israele come nazione (cf. Ex. 21, 12-17). L'osservanza della legge assicura il ritorno della prosperità politica e sociale di Israele (Is. 58, 12 sgg.), e la violazione, che importa disagio, fame e miseria (Ier. 17, 21-27; cf. Ex. 20, 12-32; 22, 8), è punita con la pena di morte (Num. 15, 32-36). Nel giorno di sabato non solo …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.